cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Valdeande
Valdeande ye un municipio d'a comunidat autonoma castellanoleyonesa en a provincia de Burgos, situau en a comarca de Ribera del Duero y partiu chudicial d'Aranda de Duero.
A suya población ye de 116 habitants (2008) en una superficie de 30,98 km², con una densidat de población de 3,74 hab/km².
Cheografía
A localidat de Valdeande se troba situada a 945 metros d'altaria sobre lo livel d'a mar, a una distancia de 86 km d'a ciudat de Burgos, a capital d'a suya provincia, y de 27 km d'Aranda de Duero, a capital d'a suya comarca y d'o suyo partiu chudicial.
O suyo termin municipal ye trescruzao por os ríos Esgueva y Gromejón.
Aragonés grausino
L'aragones grausino ye a parla local aragonesa que se charra en Graus (Uesca). Ye una d'as variedaz d'o baixo-ribagorzano millor conoixidas.
Fonetica
Tot y que predomina a diftongación d'as Ĕ y Ŏ curtas latinas, como ye normal en aragonés, bi ha casos de no diftongación, como en atras localidaz de Ribagorza Baixa occidental:
Lupión
Lupión ye un municipio espanyol d'a comunidat autonoma d'Andalucía (Provincia de Chaén). A suya población ye de 830 habitants (2021) en una superficie de 24,33 km².
Aragonés grausino
Fonetica
Como ye normal en baixo-ribagorzano os diftongos -ie- d'o sufixo -iello s'han simplificau en -illo:
Veyemos -o final pero ye fácil que siga recomposada, porque se troba en casos que l'aragonés cheneral no en tiene.
Manimenos se pierde en bel caso dezaga -ll-, seguindo una tendencia común con o catalán que no se troba guaire en aragonés:
A -y- d'a epentesi antihiatica se conserva en sayeta.
Encara que a F- inicial se conserva, bi ha muitos castellanismos foneticos:
Encara que a Ch- inicial se conserva, bi ha muitos castellanismos foneticos:
Bi ha poquez eixemplos de conservación d'as oclusivas xordas intervocalicas latinas:
A -x- se conserva bien, y como ye normal en ribagorzano ye acompanyada d'una i:
Acampo de García
L'acampo de García ye una chicota elevación de 260 metros d'altaria, situada en a depresión d'Ebro, en o municipio de Zaragoza, en a provincia de Zaragoza.
Se troba en o districto rural de Garrapiniellos, muit amán d'a canal Imperial d'Aragón y d'a Base Aeria de Zaragoza. En o suyo cobalto bi ha un vértiz cheodesico.
Aragonés grausino
Fonetica
A x- inicial ye acompanyada d'una i- inicial en probables derivaus de palabras latinas con prefixo ex-, como en belsetán y chistabín:
Batalla de Little Bighorn
A batalla de Little Bighorn estió una batalla escaicita o 25 de chunio de 1876 mientres as Guerras Indias y en a cual luitoron, d'una man, gurreros amerindios d'as tribus d'os sioux (u lakotas) y cheyennes, mandatos por Toro Posato (Sitting Bull en a historiografía en anglés), Caballo Loco (Crazy Horse) y Chefe Gall (Chief Gall); y, d'atra man, tropas d'o 7eno Rechimiento de Caballería de l'Exercito estausunidense, mandatas por o cheneral (encara que nomás yera tenient coronel) George Armstrong Custer. A batalla escaició en o río Little Bighorn, un chicot afluent d'o río Bighorn (que ye afluent d'o río Yellowstone, y o puesto ye hue protechito legalment como Little Bighorn Battlefield National Monument (Molimento Nacional d'o Campo de batalla de Little Bighorn en aragonés). left|thumb|250px|Puesto a on ye apedacato un guerrero cheyenne muerto mientres a batalla. En a batalla, as tropas estausunidenses estioron redotatas de raso, con a muerte d'una parte important d'os soldatos y mesmo d'o suyo chefe, o cheneral Custer. A batalla tenió una ampla repercusión en a opinión publica estausunidense y ixo estió l'inicio d'a mortalera de Wounded Knee, nomás 14 anyadas dimpués. Encara hue ye una batalla muit controvertita por o papel de bel uns militars estausunidenses, que gosan estar acusatos mesmo de traidoría por bels historiadors, y por o propio papel d'o cheneral Custer, que gosa estar tamién muit controvertito. Antiparte, ta os amerindios sioux y cheyennes, a batalla tien tamién una funda carga simbolica, en estar a victoria mas conoixita d'os suyos guerreros mientres as Guerras Indias.
Aragonés grausino
Fonetica
Y tamién en belatro caso como ixada < ASCIATA.
Batalla de Little Bighorn
A batalla en a cultura
A batalla de Little Bighorn ha estau un feito que ha inspirau cintas de cine, videochuegos y novelas.
Aragonés grausino
Fonetica
A -ll- que vien d'os grupos -LY-, -C'L-, -G'L-, ecetra...se conserva en muitos casos, pero tamién trobamos a sobén castellanismos foneticos:
A -it- que provién d'os grupos latinos -CT-, -ULT- se conserva mal, y abundan os castellanismos foneticos:
Como bi ha doblez de formas chenuinas y castellanizadas, bi ha casos de rearagonesización incorrecta con xeada, (dende o punto de vista d'os que no reconoixen l'aragonés, hiperdialectalismo):
Morfolochía
Bi ha verbos que en grausino y en catalán son d'a conchugación en -ir y en castellano en -er:
Bi ha muitos infinitivos d'a conchugación en -ar transformaus en -iar:
Bi ha manca de diftongación en as formas rizotonicas de bel verbo, por analochía, feito común en baixo-ribagorzano:
O diminutivo -et a vegadas pierde a -t final:
Lexico
Las palabras comuns con o catalán adintro d'a mesma isoglosa pero no comuns con l'aragonés a l'ueste de Ribagorza y los catalanismos son dificils de distinguir y representan dica un 4 % d'o lexico:
Bi ha palabras tipicas de Graus y redolada:
Pero cada vegada son mas comuns os castellanismos, tanto os foneticos (que ya en hemos charrau), como os lexicos.
Cotlliure
Cotlliure (en francés Collioure) ye una comuna catalana situata en o departamento francés de Pireneus Orientals, o districto de Ceret, o cantón de Costa Vermella y a rechión d'Occitania.
Cheografia
A localidat de Cotlliure ye situata a 10 metros d'altaria sobre o livel d'a mar.
Toponimia
En a Grant Cronica d'Espanya, compilación historica de Chuan Ferrández d'Heredia mencionan Coliure en referencia a una revuelta contra lo rei Wamba:
Demografía
thumb|center|300px|Población 1962-2008.
Curiosidaz
O 22 de febrero de 1939 morió en Cotlliure o poeta andaluz Antonio Machado, que yera en o exilio.
Certhia brachydactyla
O corretroncos (Certhia brachydactyla (Brehm, 1820) ) ye una especie d'au d'a orden d'os Passeriformes y familia Certhiidae que se troba en zonas selvencas d'Europa y norte d'Africa. Prene lo suyo nombre d'o suyo costumbre de buscar insectos trepando en espiral per os troncos d'os árbols y emparando-se con a suya coda.
Paracuellos (desambigación)
Paracuellos ye un toponimo recurrent d'o centro-nord-este d'a peninsula Iberica, que gosa estar a man de ríos. Puet venir d'o latín PETRA y un derivato de COS, COTIS y fer referencia a os ruellos de glera.
Sant Josep de sa Talaia
Sant Josep de sa Talaia ye un municipio d'as Islas Balears situato en a isla d'Eivissa. A suya población ye de 22.171 habitants (2009), en una superficie de 159,38 km² y una densidat de población de 139,1 hab/km².
Lapurdi Itsasegia
Lapurdi Itsasegia (en aragonés significa Costa de Labort) ye una comarca de Labort.
Muga a lo norte con Bayona-Anglet-Biàrritz, a l'este con Lapurdi Erdialdea, a lo sudeste con Lapurdi Garaia, a l'ueste con o mar Cantabrico, a lo sudueste con a comarca de Bidasoaldea en Guipuzcua y a lo sud con Navarra. En fan parte 8 municipios u comunas.
Tancredo Neves
Tancredo de Almeida Neves, naixito de São João del-Rei (Minas Gerais) o 4 de marzo de 1910 y muerto en São Paulo (Estato de São Paulo) o 21 d'abril de 1985, estió un politico brasilero, President de Brasil en marzo-abril de 1985 luego d'estar esleito ta cargo, encara que morió antis d'a suya presa de posesión como president. Antis d'estar esleito president, tenió una luenga carrera politica, estando primer ministro de Brasil en 1961-1962. Yera militant d'o Partido do Movimento Democrático Brasileiro.
Harry Potter y o cáliz de fuego (cinta)
Harry Potter y o cáliz de fuego (en anglés Harry Potter and the Goblet of Fire), de 2005 y con un presupuesto de 150 millons, ye una cinta dirichida por Mike Newell,con guión de Steve Kloves, musica de Patrick Doyle y fotografía de Roger Pratt. Estió enguerada en 18 de noviembre de 2005 con una recaudación mundial de 896 millons dólars.
Altos Tatras
Os Altos Tatras (en polaco Tatry Wysokie, eslovaco Vysoké Tatry) son una sierra situada en as muga entre Eslovaquia y Polonia (voivodato de Polonia Menor). Fan parti d'os Tatras Orientals.
Descripción
L'Alto Tatra, con os suyos once picos por dencima d'os 2.500 m forma, chunto con os Carpatos Meridionals, a unica cordelera con un caracter alpín en toz os 1200 km de largaria d'os Carpatos.
A mayor parti y toz os picos mas altos d'istas montanyas se troban situaus en Eslovaquia. O suyo cobalto ye Gerlachovský štít con 2.655 m. Muitas plantas y animales raros y endemicos son naturals d'os Altos Tatras. Grans depredadors, como l'onso, o gato cerval europeu, a fuina, o lupo y a rabosa viven aquí.
A zona ye bien conoixida por os suyos esportes d'hibierno. Entre as estacions d'esquí se troban Štrbské pleso, Starý Smokovec y Tatranská Lomnica en Eslovaquia y Zakopane en Polonia. A ciudat de Poprad ye a puerta de dentrada a las estacions d'o Tatra eslovaco.
O primer parque nacional entre dos paises europeus fue creyau aquí - o Parque nacional Tatra - Tatranský národný park en Eslovaquia en 1948 y Tatrzański Park Narodowy en Polonia en 1954.
Partis d'a cinta Eragon se graboron astí.
Picos mas altos
thumb|right|Val thumb|right|O caracter alpín d'o Altos Tatras atraye a os montanyers thumb|[[Cubilar de montanya|Cubilars de montanya como iste a meyo camín de Lomnický štít son una visión común en l'Alto Tatra.]] Os quince picos mas altos de l'Alto Tatra —toz ubicaus en Eslovaquia— son:
Prencipales lacos
thumb|Laco Veľké Žabie pleso (Mengusovské) en a val de Žabia
Sierra d'Os
La sierra d'Os ye una sierra de exterior prepirenenca situada a lo sud de la sierra de Sant Miquel, a lo sudeste de la sierra de la Guineu, a l'ueste de la sierra d'el Convent y en la marguin dreita de lo riu de Farfanya. Ye en la comarca de La Noguera y en lo termin municipal d'Os de Balaguer. La suya altaria principal ye lo tozal de Gomiols con 688 m.
Martos
Martos ye un municipio espanyol d'a comunidat autonoma d'Andalucía (Provincia de Chaén). A suya población ye de 24 271 habitants (2021) en una superficie de 259,10 km².
Concepción (Chile)
Concepción (La Concepción de María Purísima del Nuevo Extremo oficialment) ye una ciudat de Chile, capital d'a provincia homonima. Con una superficie de 221,60 km², en l'anyo 2002 teneba una población de 216.061 habitants y una densidat de población de 975,00 hab/km². Ye a tercera ciudat mas poblata de Chile. Se troba en una plana en a marguin dreita d'o río Biobío. Ye amás amás un centro d'actividat cultural, con museus, bibliotecas u teatros y tamién a seu de l'Archidiocesi de Concepción y d'as prencipals universidatz de Chile.
Lo Lis
Lo Lis (Lo Lis en occitán, Lys en francés y oficialment) ye una comuna occitana en o departamento francés de Pireneus Atlanticos, districto d'Aulorón, cantón d'Aulorón-2 y rechión de Nueva Aquitania. Ye en a val d'Osal. A comuna yera parte de l'antiga provincia d'o Biarn.
Concepción (Chile)
Concepción fue fundata o 5 d'octubre de 1550 con o nombre de La Concepción de María Purísima del Nuevo Extremo por o espanyol Pedro de Valdivia. Ye a ciudat con mayor numero d'habitants d'o sud d'o país.
Lo Lis
A suya población ye de 353 habitants(2006) en una superficie de 15,40 km², con una densidat de población de 22,92 hab/km².
Concepción (Chile)
Ista ciudat ye a ciudat fundacional y a seu prencipal de l'Universidat del Bío-Bío.
Amán d'a ciudat bi ha l'Aeropuerto Internacional Carriel Sur.
Lo Lis
Cheografía
O territorio municipal ye trescruzato por un rigachuelo afluent d'a Gave de Pau.
Mugas
O suyo termin municipal muga a o norte con Sevinhac-Meirac; a o nord-este con Haut de Bòsc d'Arròs; a l'este con Brutges-Capbís-Mieihaget; a o sudueste con Senta Coloma; y a o sud con Lobièr de Baish.
Nueva Caledonya
Nueva Caledonya (Nouvelle-Calédonie, en francés; Kanaky en canaco), ye un territorio d'ultramar en Oceanía que fa parte d'a Republica Francesa y d'a Unión Europea (UE).
O territorio, situato en o sudueste de l'Oceano Pacifico, ye formato por una isla prencipal y cuantas islas mas chicotas arredol. A suya población ye de 232.258 habitants (estimación de 2005) en una superficie de 19.060 km², con una densidat de población de 12,19 hab/km².
A suya capital ye a ciudat de Nouméa. Nueva Caledonya ye una colonia francesa dende 1853, encara que dende os Acuerdos de Nouméa tien un estatuto especial dentro de Francia, con un referendum previsto ta 2014 ta decidir si o país será independient u continará estando parte de Francia.
Etimolochía
Recibió o suyo nombre en honor d'a Caledonya (antiga Escocia), por estar o capitán britanico James Cook, o suyo descubridor, d'orichen escocés.
Arcillera
Arcillera ye una localidat d'o municipio de Fonfría en a provincia de Zamora, en a comunidat autonoma de Castiella y Leyón. A suya población ye de 59 habitants.
Riocha Baixa
A Riocha Baixa ye a comarca mas oriental d'a comunidat autonoma d'a Riocha (Espanya). A suya población ye de 71.166 habitants (2006), estando Calagorra a localidat mas gran.
Arcenillas
Arcenillas ye un municipio d'a provincia de Zamora, en a comunidat autonoma de Castiella y Leyón. A suya población ye de 356 habitants, en una superficie de 12,08 km² y una densidat de población de 29,47 hab/km².
Alto del Molino
L'alto del Molino ye un mont de 240 metros d'altaria, situada en a depresión d'Ebro, en o municipio de Zaragoza, en a provincia de Zaragoza.
En o suyo cobalto bi ha un vértiz cheodesico.
Arbiello (alimento)
L'arbiello u albiello ye un embutíu tipico de Aragón. Este embutiu se fa con as visceras (por un regular figado y livianos d'ovella) que mescladas con blanco y atras especias, s'embute. Se tracta d'un embutiu muito popular en o Campo de Chaca. A vegadas se fa igualment con carne y restos d'o tocín.
Etimolochía
A parola albiello ya se troba en aragonés medieval, por eixemlo en as "ordinacions y paramentos d'a ciudat de Balbastro" (1396) en un parrafo sobre l'oficio d'os carnicers (DE EODEM SOBRE EL FIGADO ET LO ALBIELLO):
Manimenos no ye probable que se refiera a lo significau actual. D'acuerdo con qualques estudios lexicograficos l'arbiello ye o esofago d'os animals, estando este organo o que se fa servir pa embutir a carne en l'arbiello que se mincha en l'Alto Aragón. En Ansó se documenta arbero con o significau de "farinche".
Tomás Buesa Oliver reculle arbiello en Ayerbe con o presunto significau d'esofago. Francho Nagore recullió albillo en Panticosa con o significau d'embutiu formau con un esofago d'animal pleno con rinyons y livianos. A forma albiello la recullió Joaquín Gil Berges en aragonés occidental con un significau pareixiu pero sin mencionar o esofago, a l'igual que s'ha reculliu arbiello en Campo de Chaca y Sobrepuerto.
Sant Joan de Labritja
Sant Joan de Labritja ye un municipio d'as Islas Balears situato en a isla d'Eivissa. A suya población ye de 5.541 habitants (2009), en una superficie de 121,66 km² y una densidat de población de 45,54 hab/km².
Australia Meridional
O estau ocupa una d'as partis mas deserticas d'o continent y tién un total de 1.043.514 km². Muga a l'ueste con Australia Occidental, a o norte con o Territorio d'o Norte y Queensland, a l'este con Queensland, Nueva Galas d'o Sud y Victoria; a o sud o estau ye banyau por l'Oceano Antarctico. Tién 1,5 millons d'habitants, menos d'o 10% d'a población australiana y se troba en a 5ª posición d'estaus y territorios. A mayoría d'a población reside en a capital, y a resta ye distribuida por as arias fértils o largo d'a costa sud-este y os marguins d'o río Murray.
Tyto alba
A choliba (Tyto alba (Scopoli, 1769) ) ye una especie d'au d'a orden d'os Strigiformes y familia Tytonidae que ye una d'as especies d'aus mas extendidas y se troba en quasi totas partis d'o mundo fueras d'as rechions polars y deserticas, Asia a lo norte de l'Himalaya, a mayor parti de Indonesia y qualques islas d'o Pacifico.
Existe una variación considerable de grandaria y color entre as arredol de 28 subespecies, pero la mayoría mide entre 33 y 39 cm de luengo, con una envergadura de 80 a 95 cm.
Ye de costumbres nueiturnos y la suya alimentación consiste en chicotz mamifers, a los que localiza per o soniu, estando lo suyo oyiu muit agudo.
Conat
Conat (en francés Conat) ye una comuna catalana situata en o departamento francés de Pireneus Orientals, o districto de Prada, o cantón d'els Pireneus Catalans y a rechión d'Occitania.
A suya población ye de 52 habitants, en una superficie de 19,12 km².
Cheografia
A localidat de L'Albera ye situata a 511 metros d'altaria sobre o livel d'a mar.
thumb|center|300px|Situación de Conat.
Demografía
thumb|300px|center|Población 1962-2008
James T. Kirk
James Tiberius Kirk ye un personache ficticio d'a franquicia Star Trek. Estió interpretato en primeras por l'actor William Shatner en a serie orichinal de televisión, en siete cintas d'Star Trek y en bells episodios de Star Trek: The Next Generation, tamién apareix en a serie animata y en muitas novelas, cómics y videochuegos.
Arcillo
Arcillo ye una localidat d'o municipio de Pereruela en a provincia de Zamora, en a comunidat autonoma de Castiella y Leyón. A suya población ye de 27 habitants.
Montizón
Montizón ye un municipio espanyol d'a comunidat autonoma d'Andalucía (Provincia de Chaén). A suya población ye de 1635 habitants (2021) en una superficie de 211,93 km².
Villanueva de Xiloca
Villanueva de Xiloca (Villanueva de Jiloca en castellano) ye un municipio aragonés situato en la comarca de lo Campo de Daroca (Zaragoza). La suya población yera de 77 habitants en 2006, en una superficie de 7,3 km².
Personalidaz naixidas de Villanueva de Xiloca
Seguntes descubrimientos documentals recients, lo famoso medico de la Corona d'Aragón Arnau de Villanueva (Arnau de Vilanova en catalán) ye naixito de Villanueva de Xiloca.
Sant Rafel de sa Creu
Sant Rafel de sa Creu ye una localidat d'as Islas Balears situata en a isla d'Eivissa en o municipio de Sant Antoni de Portmany. A suya población ye de 2.047 habitants (2008).
Hitzacker
Historia
Sers humans ya s'heban establiu arredol d'o 3000 a. C. en o laco de Hitzackersee y a redolada ha estau habitada de contino entre mas de tres mil anyadas.
thumb|O pueyo Weinberg. En o pueyo Weinberg, que se troba a o costau de l'actual casco antigo (Altstadt), os eslaus construyoron un castiello en o sieglo VIII. Como que resultau, Hitzacker se convirtió en un important centro comercial mesmo antes de recibir os dreitos de ciudat. A suya fundación real como ciudat tenió puesto en 1258, con o qual o castiello perdió a suya importancia y se deixó cayer en enruenas. As inundacions d'o Elba d'o 2002 y 2006 afectoron grieument a Hitzacker.
Puestos d'intrés
thumb|A casa de l'antiga duana.
Franklin Pierce
Franklin Pierce, naixito de Hillsborough (Nueva Hampshire) o 23 de noviembre de 1804 y muerto en Concord (Nueva Hampshire) o 8 d'octubre de 1869, estió un politico estausunidense, que estió o 14º President d'os Estaus Unius, dende o 4 de marzo de 1853 dica o 4 de marzo de 1857.
Agramont (Zaragoza)
Agramont (Agramonte en castellano) ye un enclau d'o termin de Tarazona y antigament un chicot nuclio de población.
Bi ha edificacions ixemenatas como l'antigo sanatorio de tuberculosos, a Casa de los Guardas, (a on agora ye a oficina d'información y centro d'interpretación d'o Parque Natural d'a Defesa de Moncayo), a Casa de los Forestales y un bar-restaurant.
Toponimia
O toponimo Agramont s'explica por o latín ACREM MONTEM ("mont con muita pendient"), que explica toponimos pareixius en Albacet (Agramón, pedanía d'Hellín), en Leida (Agramunt), y en a part actualment francesa de l'antigo Reino de Navarra (Agramont). Ye de feito en Navarra a on que ye mes frecuent l'apelliu Agramonte.
En os textos medievals puet trobar-se mencionau este toponimo como Torre de Agramont.
Literatura en aragonés
A luenga aragonesa u aragonés - tamién clamata navarro-aragonesa en a suya etapa medieval - no ha tenito, a lo largo d'a suya historia, o prestichio literario que tienen as atras luengas romances d'a Peninsula Iberica.
A literatura en aragonés d'a Edat Meya.
As Glosas Emilianenses (sieglo XI) son o primer testimonio escrito en lenguas aragonesa y basca. Isto ye conoixito dende que se descubrioron, encara que a sobén se diga que son castellanas. También se diz a sobén que s'escribioron en o sieglo X, pero en verdat pareix que datan de metat d'o sieglo XI. L'aragonesidat d'iste texto se basa en l'analís lingüistico, que muestra muitos rasgos aragoneses como: l'articlo o, a; a diftongación duenno, nuestro, sieculo, get (ye); elementos lexicos como a honore, aiutorio, etc.
Dende o sieglo XI cuasi toz os documentos aragoneses s'escribioron en un latín medieval pleno de trazas romances, pero cal esperar a segunda metat d'o sieglo XIII pa que se cheneralizase o emplego de l'aragonés en os documentos, calendata mas tardana que en Castiella u Occitania. D'o sieglo XIII i hai muitas obras escritas en un mezclallo d'aragonés y castellano, "Razón feita d'amor", "Lo Libre dels Tres Reys d'Orient" u a "Vida de Santa María Egipciaca". S'ha conservato bel resto d'a epica aragonesa, por eixemplo o "Cantar d'a Campana de Uesca", prosificau en dentro d'un texto historico. As obras en prosa amuestran millor l'aragonés medieval: os Diez Mandamientos, manual de confesión escrito en o mismo libro que a Razón feita d'amor; as versions romances d'os Fueros d'Aragón; os primers eixemplos de textos d'historia en aragonés, como o Liber Regum.
En o sieglo XV os reis d'Aragón yeran d'a dinastía castellana d'os Trastamara. No bi ha una relación directa entre a castellanización d'Aragón y a venita d'os Trastamara, que etnolingüisticament yeran castellanos. O primer rei d'esta dinastía Ferrando d'Antequera fació o suyo primer discurso en aragonés, con o que no cambeó res en o uso de l'aragonés como luenga oficial y de cultura.
Dende o siglo XV se desembolica una singularidat d'a literatura d'ista lengua: a literatura alchamiada (escrita con alfabeto arabico), en do os rasgos de l'aragonés soportoron a influencia castellana dica a suya desaparición en 1610.
A literatura en aragonés d'a Edat Moderna.
O castellano ye de 1500 enta acá a principal lengua de cultura en Aragón: muitos aragoneses han destacau escribindo en ixa lengua, y en o sieglo XVII os chirmanos Argensola (Bartolomé y Lupercio) deciban que heban d'ir enta Castiella a amostrar-les o castellano. A lengua aragonesa, que esdevinió una luenga familiar y rural, y por cada día mas arrinconada en o Pirineu, prendrá enta debán un caracter firme popular.
O sieglo XVI ye de foscor: no queda cosa escrita en aragonés, fueras de l'alchamia.
En o sieglo XVII apareixerán bels escritors que farán servir ista lengua popular pa caracterizar a personaches rurals u populars: por eixemplo l'abadesa de Casbas, Ana Abarca de Bolea, que usará l'aragonés d'o Semontano en bels poemas. En un concurso literario celebrau en Uesca en 1650 s'i presentoron tres poemas en aragonés de Matías Pradas, Isabel de Rodas y "Fileno, montañés".
D'o sieglo XVIII son os primers textos conservaus de pastoradas, en do o repatán, pastor basto, charrará a sobén en aragonés.
A literatura en aragonés d'a Edat Contemporania.
Os sieglos XIX y XX veyerán un cierto renaixer d'a literatura aragonesa, si bien a suya mena d'idioma minorizato y faltau d'una seriosa referencia stándard fará que los escritors traten os suyos temas, a ormino localistas, en a suya mesma variedat dialectal d'o aragonés. Asinas, en 1844 apareixe en aragonés d'Almudévar a novela Vida de Pedro Saputo, de Braulio Foz. Ya en o sieglo XX destacan: en fabla chesa, as comedia costumbristas de Domingo Miral y a poesía de Veremundo Méndez Coarasa; en ribagorzano de Graus (grausino), os escritos populars de Tonón de Baldomera; en ribagorzano de Estadilla (estadillano), os versos de Cleto Torrodellas y a obra de Cleto José Torrodellas Mur ("Pablo Recio"); en aragonés d'o Semontano, os relatos costumbristas de Pedro Arnal Cavero, asinas como la popular novela de Juana Coscujuela, A Lueca, historia d'una moceta d'o Semontano.
As anyadas posteriors a la dictadura suponen una revitalización d'a literatura aragonesa, que agora presigue un modelo mas standardizato u supradialectal. Muitos estudio filolóchicos dencima las diversas fablas aragonesas aduyarán a afillar una visión conchunta de l'idioma. 1977 será l'anyada d'a primera gramatica escrita d'o aragonés, a cargo de Francho Nagore. En 1972, Ánchel Conte publica lo poemario "No deixez morir a mía boz". Eduardo Vicente de Vera publica "Garba y augua" (1976) y "Do s'amorta l'alba", 1977. Anyadas dimpués, creixe o numero d'autors en lo que se clamará aragonés literario u común (Francho Rodés, Chusé Inazio Nabarro, Miguel Santolaria, Fernando Romanos, Chusé Raul Usón, Josep Carles Laínez, Carlos Diest, Óscar Latas, Roberto Cortés Alonso, Ana Giménez, Carmina Paraíso Santolaria,...) por oposición a lo aragonés local u dialectal, que tamién se sigue cultivando en obras como las de Nieus Luzía Dueso u Quino Villa, en dialecto de Chistau u "chistabín", Rosario Ustáriz, Mariví Nicolás u Pepe Lera en cheso, Ricardo Mur, Chusé María Satué y Maximo Palacio en l'aragonés de l'Alto Galligo, Chuana Coscujuela en semontanés u las de Chusé María Ferrer, Ana Tena, Toni Collada, Pablo Recio, Elena Chazal u Carmen Castán en ribagorzano. Asinas mesmo creixerá en istas anyadas o numero de premios literarios que fomentan a creatividat literaria, como el Premio literario Villa de Sietemo u o Premio de Relatos "Luis del Val".
Valdezate
Valdezate ye un municipio d'a comunidat autonoma castellanoleyonesa en a provincia de Burgos, situau en a comarca de Ribera del Duero y partiu chudicial d'Aranda de Duero.
Cheografía
A localidat de Valdezate se troba situada a 837 metros d'altaria sobre lo livel d'a mar, a una distancia de 100 km d'a ciudat de Burgos, a capital d'a suya provincia.
Noalejo
Noalejo ye un municipio espanyol d'a comunidat autonoma d'Andalucía (Provincia de Chaén). A suya población ye de 1884 habitants (2021) en una superficie de 49,66 km².
Roger Scruton
Roger Scruton, naixito de Lincolnshire (Reino Uniu) o 27 de febrero de 1944 ye un destacato filosofo, escritor y compositor britanico. Destaca por as suyas contribucions en a estetica y en a teoría politica, estando un esfensor d'a libertat individual frent a la incherencia d'o estato en a sociedat.
Ibarra
Ibarra (Ibarra en basco y oficialment, Ibarra en castellano) ye un municipio d'a comunidat autonoma d'o País Basco, provincia de Guipuzcua y comarca de Tolosaldea.
A suya población ye de 4.305 habitants (2008) en una superficie de 5,03 km², con una densidat de población de 855,86 hab/km².
Cheografía
A localidat d'Ibarra se troba situada a 4.305 metros d'altaria sobre lo livel d'a mar, a una distancia de 26 km d'a ciudat de Sant Sabastián, a capital de Guipuzcua.
Arcos de la Polvorosa
Arcos de la Polvorosa ye un municipio d'a provincia de Zamora, en a comunidat autonoma de Castiella y Leyón. A suya población ye de 265 habitants, en una superficie de 12,24 km² y una densidat de población de 21,65 hab/km².
Corbera del Castell
Corbera del Castell (en francés Corbère) ye una comuna catalana situata en o departamento francés de Pireneus Orientals, o districto de Perpinyán, o cantón de la Vall de la Tet y a rechión d'Occitania.
A suya población ye de 603 habitants, en una superficie de 7,25 km².
Cheografia
A localidat de Corbera del Castell ye situata a 160 metros d'altaria sobre o livel d'a mar.
thumb|center|300px|Situación de Corbera del Castell.
Demografía
thumb|300px|center|Población 1962-2008
Belianske Tatras
Os Belianske Tatras (eslovaco Belianske Tatry) son una sierra situada en os Tatras Orientals, en a parti centro-septentrional d'Eslovaquia. Os Tatras Orientals fan parti a la vegada d'os Tatras, que son parti d'os Carpatos Occidentals interiors.
O suyo cobalto ye o pico Havran con una altaria de 2.151,5 m. Como muitos atros d'a zona, o pico no ye accesible ta os turistas ta protecher a os animals y plantas raros que i viven. Os primers habitants d'ista rechión estioron pastors en o sieglo XIV.
O sector prencipal de 14 km de largaria contiene monts formaus por calsinera y dolomía con una distinctiva topografía karstica. A sola espelunga d'os Tatras ubierta a o publico – a espelunga de Belianska – se troba aquí.
Ecolochía y biolochía
Toda l'aria ye protechida por una reserva nacional natural que cubre una aria de 54.08 km² y fa parti d'o Parque Nacional d'os Tatras. Bi ha a-saber-las especies animals y vechetals endemicas, raras u en periglo en ista zona.
As partis mas septentrionals d'os Belianske Tatras acullen as mayors poblacions de sarrios d'os Tatras (Rupicapra rupicapra tatrica), que ye un endemismo d'ista cordelera. Una tipica flor d'istas montanyas ye a flor de nieu (Leontopodium nivale).
Cantón d'Aush Nord-este
O cantón d'Aush Nord-este (en francés canton d'Auch-Nord-Est) yera una división administrativa francesa situata en o departamento d'o Gers y districto d'Aush, en a rechión d'Occitania.
En feban parte 9 comunas. A suya capital yera a ciudat d'Aush.
Dragón
thumb|300px|San Chorche y o dragón
O dragón (d'o latín draco, y iste d'o griego drakon, "gripia" u "serpient", y iste de δρακεῖν, infinitivo aorista activo de δέρκομαι, puedo veyer clarament) ye un animal fantastico mui conoixito en Europa y Asia.
Basicament ye una gran serpient con dos garras, u a vegatas cuatre, y con una parella d'alas. O suyo rostro, asinas como atras partis d'o cuerpo, gosan estar mas relacionatas con tercers animals, como leons u bous. En toz os puestos se diz que os dragons pueden chitar fuego por a boca y son capables de cremar cualsiquier cosa.
Por un regular son salvaches y malignos. Matan as ramatas y os suyos amos. A sobén cusiran grans trasoros en solitario y tienen una gran sabiduría. Los esfensan mientres largos tiempos debito a la suya larga vida y a la capacitat de veyer incluso cuan son durmindo ya que no tienen parpagos, igual que as serpients.
Dragons en Aragón
O dragón ye un animal muit relacionato con a mitolochía aragonesa y con o patrón d'Aragón, Sant Chorche.
Destaca a falordia d'o Dragón d'Uruel que viviba en a Penya Uruel, amán de Chaca. Se deciba que a mirata d'os dragons himpnotizaba a qui la uellaba, por ixo un caballero aragonés aproveito isto ta matar a lo dragón. Pulió lo suyo escudo, como un mirallo y puyó enta la espelunga a on viviba o dragón fendo que iste mira-se o escudo y s'himpnotiza-se con a suya propia uellata mientres o caballero l'amortaba.
thumb|Dragón de Friedrich-Johann-Justin-Bertuch 1806
Santa Eulària des Riu
Santa Eulària des Riu ye un municipio d'as Islas Balears situato en a isla d'Eivissa. A suya población ye de 31.314 habitants (2009), en una superficie de 153,58 km² y una densidat de población de 203,89 hab/km².
Dragón
Dragons en Aragón
Atras falordias de dragons en Aragón son:
Ocio
miniaturadeimagen|Ocio Lista d'actividaz d'ocio:
Dragón
Dragons en fuents aragonesas
thumb|100px|Actual escudo d'a Comunidat Valenciana, con o casco de [[Pero IV d'Aragón|Pero IV]]
Pero IV estió lo primer rei d'Aragón que emplegó lo simbolo d'o dragón alato en o suyo casco de combate. Se diz que os soldatos d'Aragón chilaban en as barallas Por San Chorche, D'Aragón!, por o cual teneba probablement un doble sentito l'adopción d'o dragón como simbolo d'os reis d'Aragón, a relación con o suyo patron y o pareixito fonolochico con o nombre d'o país.
En o "Libro d'el Trasoro" dedican o capítol 141 a los dragons:
Solčava
Solčava (en alemán Sulzbach) ye un lugar y municipalidat d'Eslovenia, situata en a Val de Logar (Logarska dolina), una val d'os Alpes Kamnicos a man d'a muga con Austria. Ye en a rechión historica d'Estiria, pero actualment la han incluita en a rechión estadistica de Savinjska.
Tien una población de 584 habitants (2002).
Puestos d'intrés
200px|thumb|left
Santiago de Calatrava
Santiago de Calatrava ye un municipio espanyol d'a comunidat autonoma d'Andalucía (Provincia de Chaén). A suya población ye de 670 habitants (2021) en una superficie de 47,66 km².
Oldenburg
Oldenburg ye una ciudat independient de Baixa Saxonia, Alemanya.
Argujillo
Argujillo ye un municipio d'a provincia de Zamora, en a comunidat autonoma de Castiella y Leyón. A suya población ye de 337 habitants, en una superficie de 23,09 km² y una densidat de población de 14,6 hab/km².
Eunectes murinus
L'anaconda verda (Eunectes murinus (Linnaeus, 1758) ) ye una especie de reptil d'a orden d'os Squamata y familia Boidae que se troba en America d'o Sud. Ye la sierpe mas pesada y una d'as mas largas d'o mundo. Os especímens maduros mas tipicos pueden mesurar dica 5 m de longaria. Os pesos vareyan de 30 a 80 kg en un adulto tipico.
As anacondas, sobretot nueiturnas, tienden a pasar a mayor parti d'a suya vida en l'augua u amán d'ella. Tienen o potencial d'aconseguir altas velocidaz en nadar. Tienden a flotar debaixo d'a superficie de l'augua con o morro sobre la superficie. Cuan a presa pasa u s'atura pa beber, l'anaconda ataca (sin minchar-la ni trusquir-la) y s'enrosca arredol d'ella con o suyo cuerpo. Dimpués, a sirpient se contraye dica safocar a la presa.
Val d'Aragüés
La val d'Aragüés ye una val pirenenca situada en la comarca de Chacetania en la provincia de Uesca (Aragón). Baixa de Norte a Sud dende Lizara dica Chasa, estando la suya capital la localidat d'Aragüés de lo Puerto.
Harry Potter y l'orden d'o Fénix (cinta)
Harry Potter y l’Orden d’o Fénix (en anglés Harry Potter and the Order of the Phoenix), de 2007 y con un presupuesto de 150 millons, ye una cinta dirichida por David Yates,con guión de Michael Goldenberg, musica de Nicholas Hooper y fotografía de Slawomir Idziak. Estió enguerada en 11 de julio de 2007 con una recaudación mundial de 939 millions dólars.
Argumento
O Ministerio de Machia refusa creyer que Voldemort ha reaparexiu, pus teme ixa situación y emprende una campanya de desprestichio contra Albus Dumbledore, Harry y toz os que sostienen lo contrario a la verdat oficial. Por o que Albus Dumbledore creya a "Orden del Fénix" prenendo midas protectoras contra lord Voldemort y tractando de convencer a Cornelius Fudge pa que accepte verdat que lord Voldemort ha tornau. Amaneixe por primera vegada Luna Lovegood, una excentrica estudiant. O ministro designa a Dolores Umbridge, una treballadora d'o Ministerio, como inspectora y nueva profesora pa que intervienga en Hogwarts y prive qualsiquier pensamiento subversivo respective a no acceptar a versión d'o Ministerio sobre o tema Voldemort. Umbridge cambeya drasticament as normas d'o colechio, instalando quadros de decretos en una paret, convertindo-se finalment en a directora d'o mesmo, substituindo a Dumbledore y causando que Harry y os suyos amigos realicen entrenamientos secretos pa preparar-se con una inevitable y proxima luita, clamando a l'equipo "Exercito de Dumbledore". En zaguerías d'anyo, Harry, Ron, Hermione, Neville, Ginny y Luna viacheyan a Londres, seu d'o Ministerio de Machia, pus una visión d'Harry le indica que Voldemort ye torturando a Sirius Black y posiblement lo mate. La luita remata con a muerte de Black, con una batalla entre Voldemort y Dumbledore, y con l'acceptación d'o Ministerio machico d'a reaparición d'o Sinyor Tenebroso. Amás, ye astí quan a Harry le ye revelada una profezia que concierne a ell y Voldemort.
Monts Rhodopeyos
Os Monts Rhodopeyos son un macizo montanyoso d'os Balcans situato entre o sud de Bulgaria y o nord-este de Grecia.
Os habitants d'os Monts Rhodopeyos son de diferents grupos etnicos: bulgaros, pomacos (bulgaros musulmans), vlacos, sarakatsani (vlacos helenizatos), griegos y turcos rumelís.
Toponimia
En griego Ροδόπη significa "con aspecto royo". En idioma latín existiba l'adchectivo RHODOPEIUS como relativo a estas montanyas, y d'astí a traducción d'o toponimo a l'aragonés en "Historia Contra los Paganos" d'Orosio:
Revenac
Revenac (Revenac en occitán, Rébénacq en francés y oficialment) ye una comuna occitana en o departamento francés de Pireneus Atlanticos, districto d'Aulorón, cantón d'Aulorón-2 y rechión de Nueva Aquitania. Ye en a val d'Osal. A comuna yera parte de l'antiga provincia d'o Biarn.
A suya población ye de 673 habitants (1999) en una superficie de 10,50 km², con una densidat de población de 64,10 hab/km².
Toponimia
Gerhard Rohlfs interpreta que se remonta a l'antroponimo hipotetico Rebinnus con a terminación -ac. Rohfls se planteya que Rebinnus tienga relación con l'antroponimo Reburrus quaternato en inscripcions hispanas y galas.
Demografía
2005: población provizional seguntes l'INSEE.
Àllai
Àllai (Àllai en sardo; Allai, en italiano y oficialment) ye una comuna sarda en a provincia italiana d'Oristán y rechión de Cerdenya, que feba parte de l'antigo reino de Cerdenya.
A suya población ye de 413 habitants en una superficie de 27,38 km², con una densidat de población de 15,08 hab/km².
Truita
Truita ye una denominación popular ta bellas especies de peixes d'a familia Salmonidae.
As truitas viven en auguas claras y corrients, sobretot en America d'o Norte, Europa, norte d'Asia y os ríos de l'Atlas en Marruecos. Tamién s'introducioron en Australia y Nueva Zelanda en o sieglo XIX. Dependiendo d'a especie, a vida util puede variar de 7 anyos a quantos decenios. Una truita de 80 cm puede superar os 5 kg. Beluns eixemplars que viven en lacos superan o metro de longaria y os 15 kg.
Lo nombre se fa servir comunament pa as especies en tres d'os siet cheneros d'a subfamilia: Salmo, que incluye a las especies atlanticas; Oncorhynchus, que incluye especies d'o Pacifico; y Salvelinus, que incluye a los peixes clamaus char u charr. Salmo trutta ye a especie oriunda d'Aragón como minimo dende a zaguera glaciación, habitando en os capiters d'os ríos de montanya.
As truitas son una important fuent d'alimento pa los sers humans y la vida silvestre, incluyius los onsos pardos, las aus de presa como las aligas y atros animals.
Joaquín Bárbara y Balza
Joaquín Bárbara y Balza (Llodio, Alaba, 18 d'aviento de 1867 - Santander, Cantabria, 10 de setiembre de 1931) estió un pintor y catedratico de debuixo alabés representant d'o academicismo.
Jacques de Baroncelli
Jacques de Baroncelli (nombre artistico de Marie Joseph Henri Jacques de Baroncelli de Javon), naixito de Bouillargues (Gardon, Occitania) o 25 de chunio de 1881 en una familia aristocrata y muerto en París (Isla de Francia, Francia) o 12 de chunio de 1951, estió un director cinematografico, guionista y productor cinematografico francés, activo en o cine francés dende os primers tiempos d'o cine mudo, dende meyatos d'os anyos 1910. D'entre a suya filmografía, se puet destacar Le Père Goriot (1921, con Jacques Grétillat, Gabriel Signoret y Jeanne Cheirel), Je serai seule après minuit (1931, con Mireille Perrey, Pierre Bertin y Vanah Yami), L'Homme du Niger (1940, con Victor Francen, Jacques Dumesnil y Annie Ducaux) u Les Mystères de Paris (1943, con Marcel Herrand, Yolande Laffon y Alexandre Rignault).
La Sarda
La Sarda ye un mont de 1.004 metros d'altaria que se situa en a provincia de Zaragoza, en o cordal de La Sarda.
Ardea alba
O garrapescaire blanco (Ardea alba (Linnaeus, 1758) ) ye una au d'a orden d'os Pelecaniformes y familia Ardeidae que se distribuye en a mayoría d'as rechions tropicals y atemperadas mas calidas d'o mundo, construye niedos en os árbols en colonias amanadas a l'augua.
La Sarda
En a suya cima bi ha un vértiz cheodesico.
Toponimia
Una sarda ye una zona de mont u tierra que no ye cautivada, plena de matullos y hierbas y que no ye guaire buena pa sembrar.
Ardea alba
Ista especie puede mesurar de 80 a 104 cm de luengo y tener una envergadura de 131 a 170 cm. A suya masa corporal puede oscilar entre 700 y 1500 g, con un promeyo d'arredol de 1000 g.
S'alimenta en auguas mica fundas u en habitats mas ixucaus, alimentando-se sobretot de peixes, ranas, chicotz mamifers y ocasionalment chicotz reptils, crustazios y insectos. Ista especie de normal entocha a la presa con o suyo pico luengo y esmolau en remanir immobil y permitir que la presa s'amane a la distancia d'ataque d'o suyo pico, que fa servir como lanza. A ormino aspera immobil a la suya presa u aguaita china-chana a la suya victima.
Axioma
Un axioma (/ak'sioma/), en epistemolochía, ye una "verdat evident" que no requiere contrimuestra, pues se chustifica ella mesma, y sobre a cual se construi a resta de conoiximientos por meyo d'a deducción. Cal decir que no toz os epistemologos son d'alcuerdo con ista definición "clasica". L'axioma se fundamenta en él mesmo, mientres que os postulaus y conclusions posteriors se deducen a partir d'iste.
En matematica, un axioma no ha d'estar necesariament una verdat evident, sina una expresión lochica emplegada en una deducción ta plegar en una conclusión.
Etimolochía
A palabra axioma promana d'o griego αξιωμα (axioma), que significa "o que pareix chusto", ye decir ixo que ye considerau evident y sin necesidat de contrimuestra. A palabra tien o suyo orichen en o griego αξιοειν (axioein) que significa "valurar", y ista promana de αξιος (axios) que significa "valido" u "digno". Entre os antigos filosofos griegos, un axioma yera o que pareixeba estar verdadero sin amenistar contrimuestra.
Lochica
A lochica de l'axioma pende en partir d'una premisa calificada como verdadera por ella mesma (l'axioma) y inferir sobre ista atras proposicions por meyo d'o metodo deductibo, obtenendo conclusions coherents con l'axioma. Os axiomas d'una teoría han de cumplir nomás un requisito: d'ellos han de poder deducir-se todas as demás proposicions d'a teoría dada.
Tinca tinca
A tenca (Tinca tinca (Linné, 1758) ) ye un peix de l'orden d'os Cypriniformes que se troba en Eurasia dende Europa occidental, incluyidas as islas britanicas, dica los ríos Obi y Yenisei en l'este d'Asia. Tamién se troba en o laco Baikal. Normalment habita en hábitats d'augua dulza de movimiento lento, particularment lacos y ríos de tierras baixas.
Among Us
Among Us ye un videochuego multichugador en linia, desembolicau y publicau por a interpresa de videochuegos estausunidense  InnerSloth y lanzau o 15 de chunio de 2018. O chuego se desembolica en un entorno de tematica espacial an os chugadors asumen un d'os dos posibles papers: companyers d'equipo, y un numero predeterminau de impostors. L'obchectivo d'os companyers d'equipo ye identificar a os impostors, eliminar-los y completar quefers en o mapa, y l'obchectivo d'os impostors ye matar a os companyers d'equipo sin estar identificaus.
Quan se lanzó inicialment en 2018 tenió poco ficacio cheneralizau, manimenos recibió un incremento de popularidat en 2020 a causa que muitos streamers de Twitch y youtubers conoixius lo chugoron. En respuesta a la popularidat d'o chuego, s'anunció Among Us 2, en 2020.
Bubo
As aus claseficatas en o chenero Bubo son aus rapinyaderas de gran mida, d'entre 40 y 80 cm de lonchitut, y gosando tener amplarias d'alas que pasan d'os 1,5 metros en a mayoría d'as especies, estando Bubo bubo, o bubón mas común en a Europa mediterrania, a especie que gosa fer midas mas grandizas, con casos documentados de cuasi 2 m d'envergadura d'alas. A mida de B. bubo, que la fa comparable con as especies mas grans de rapinyaderas diurnas (como cualques alicas), y l'aspecto furo que le fan os plomallos devantatos que suelen tener en pirol en a cabeza, son os responsables que a ista especie se l'haiga considerato un animal sinyaler de suertes malas, u dica relacionando-lo-ie con as bruixas. En as tradicions de l'Alto Aragón, os bubons se consideraban animals de mal fario, y se miraban de matar tan cual se's descubriba. As garras secas d'istas rapinyaderas encara se pueden veyer clavadas en as puertas de bellas casas tradicionals en comarcas aragonesas como lo Sobrarbe u a Ribagorza, quiestas a guardar como espantabruixas.
Zoonimia
Per una posible entivocación d'a consonant velar post-tonica, en cualques puestos tamién se i reconoix as formas deformadas «bugo» y «bugón». Formas d'estructura pareixida a lo romance castellano, como «bufo», tamién s'han puesto documentar en a val d'Ebro. Cal pensar que o castellano muderno ha gosato enmudir a -f- fendo-la -h-, «buho», como en muitos altros casos, pero en formas romances medievals encara se i observa, per el que la forma zaragozana «bufo» se puede considerar un arcaísmo lexico de fonetica coincident con o castellano.
A demés, a forma onomatopeyica d'o tulido d'istas aus, «bu», tamién ye una forma que s'ha gosato emplegar en a val d'Ebro como alusión a las creyaturas pantasmagoricas de nueiz, de manera pareixida de como en l'Alto Aragón se fa referencia a personaches de l'imachinario popular que se levaban a os críos, como Chuan Ralla, con a intención d'espantar-los. A expresión «qué viene el bu !» s'ha documentato con ixe uso dica lo primer tercio d'o sieglo XVIII en a ciudat de Zaragoza.
De manera independient de tot isto, en cualques zonas de l'aria catalanofablant d'Aragón, como tamién en a zona aragonesofona de Ribagorza, se i rechistra tamién un cierto grau de penetración d'o catalanismo lexico «duc» (que ye a parola catalana ta istes animals) dica presentando-se-ie forma hibridas con as aragonesas como «dugo» u «dugón». P. ex. «Dugo de nit» ye una denominación común en Ribagorza, anque muestra una clara influencia d'o catalán en a suya estructura.
Lazare Hoche
Louis Lazare Hoche, naixito de Versailles (Reino de Francia) o 25 de chunio de 1768 y muerto en Wetzlar (Sacro Imperio Romano Chermanico, hue Hesse, Alemanya) o 19 de setiembre de 1797, estió un militar francés activo en l'Exercito francés dende 1784 dica la suya muerte, qui prenió parte en as Guerras Revolucionarias Francesas plegando dica o ran de cheneral. Destacó por a suya partecipación en a dita Chuanería, con a batalla de Quiberon, encara que tamién en as batallas contra l'Exercito prusiano en o río Rin y en a suya esfensa d'as costas de Bretanya y Normandía contra una posible invasión britanica.
thumb|center|Lazare Hoche
José María Aznar
thumb|left|José Maria Aznar en a [[Cumbre d'as Azores]]
Rechión de Bratislava
Districtos
thumb|left|250px|Districtos d'a rechión de Bratislava. A rechión de Bratislava se subdivide en 8 districtos (en eslovaco okresy):
Balearen bertsoak
Baliaren bertsoak (en aragonés Os versos d'a ballena) son uns versos en euskara d'autor esconoixito y muit conoixitos este los bascoparlants.
Rechión de Bratislava
Municipios
Tien 72 municipios.
Balearen bertsoak
Bi ha cuantas versions d'istos versos y han estato cantatos y transmititos en forma oral y escrita de cheneración en cheneración dica hue, mas que mas en a villa d'Orio. Puet estar por ixo que a versión mas conoixita ye aversión interpretata por o musico y cantautor oriotarra Benito Lertxundi, d'embotada o bardo de Orio.