cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Badaguás
Historia
O lugar estió una dependencia d'o monesterio de Sant Chuan d'a Penya. Feba parte d'o termin municipal de Baraguás dica a suya incorporación en os anyos 1950 a Guasa, ta rematar por pertenecer a Chaca.
En o sieglo XXI se destruyen os repuis d'as suyas antigas casas d'o lugar, que yera albandonato, ta devantar-ie dencima una urbanización, dita Urbanización Lomas de Baraguás.
Membribe de la Sierra
Membribe de la Sierra ye un municipio d'a provincia de Salamanca, en a comunidat autonoma de Castiella y Leyón, Espanya. A suya población ye de 160 habitants (2007), en una superficie de 46,53 km² y una densidat de población de 3,43 hab/km².
Africada postalveolar xorda
Iste soniu gosa estar a evolución d'a consonant oclusiva velar xorda (k, en as luengas chermanicas, luengas eslavas y luengas romanicas), u d'a oclusiva alveolar u dental xorda por un proceso de palatalización, especialment chunto a una vocal frontal.
Orichens
A evolución d'as consonants en as silabas latinas IA, IO, IU, GE, GI, produció un fonema prepalatal africau que ya yera xordo por o menos en o sieglo XII, neutralizando-se con o fonema prepalatal africau xordo huei representau por ch. A interpretación tradicional, que interpreta a evolución fonetica de l'aragonés como tributaria d'a castellana no lo considera asinas, y autors como Rafael Lapesa han considerau que podió estar sonoro dica dimpués d'a Edat Meya basando-sen en a traza s'escribir-lo mes a sobén coincident con ixe fonema en castellano, catalán, occitán y francés.
En o sieglo XV, sobretot a zaguers de sieglo ya se conoixen muitos casos esporadicos de representar este fonema con ch, y lo caso inverso, palabras que no tienen g, j en a suya etimolochía que a vegadas las escriben con j, g, (jaminera, gica). En os textos de zaguers d'o sieglo XV de Bernardo Fulla relativos a las Cuevas de Canyart podemos leyer palabras con ch que antes s'escribiban con g como arcanchel y palabras con j no etimolochica en palabras que se prenuncian con ch como jaminera, giqua (chica), etc...
Lei
thumb|200px|O [[Codigo d'Hammurabi, una d'as primeras leis d'a historia]] A lei (prenunciau [lei]~[lεi]~[læi]~[lai], d'o latín lege(m)) ye una fuent d'o dreito. A suya orichen ye l'actuación d'os poders publicos y d'o pueblo a traviés d'o poder lechislativo.
Africada postalveolar xorda
Orichens
Mesmo podemos trobar casos d'alternancia de ch y g en un mesmo texto. En o "Libro d'as Marabillas d'o Mundo" a isla de Chava (Indonesia) s'escribe en una pachina Chana y en atra Jana y corresponde a la que nombran en o "Libro de Marco Polo" como iannua. En Zaragoza s'escribiba Puerta Cinecha alternando con Puerta Cineja y en Bielsa Pontache alternando con Pontaje. Tamién se podeba desvenir o mesmo en una mesma linia, como en un texto de 1473, "Supresión de quatro raciones en las villas de Almudévar, Lanaja, Alquezar y Berbegal" publicau en o "Teatro historico de las iglesas del Reyno de Aragón" volumen VII:
Antiparte, en puestos d'o sudueste d'Aragón y Navarra on l'aragonés desapareixió antes bi ha aragonesismos con ch (chito, chelar), y tenemos o caso d'aragonesismos con ch muito estendillaus en castellano como chepa que compite con giba. Tamién son de destacar os toponimos Manchones, Belchite, Almochuel, y Chalamera que han quedau con este caracter propio d'a fonetica aragonesa en o castellano d'Aragón.
En aragonés
En aragonés, seguntes as normas de l'AAL y a grafía de Uesca o fonema palatal africau xordo se representa con o digrafo <ch>: chemecar ([tʃeme'kaɾ]), cheneral ([tʃene'ral]), chent (['tʃen]), Chistau (['tʃistaw]), chitar ([tʃi'taɾ]), chirar ([tʃi'ɾaɾ]); chaminera ([tʃami'neɾa]), Chaca ([’tʃaka]), tocho (['totʃo]), cocho (['kotʃo]), choto (['tʃoto]), chordon ([tʃoɾ’ðon]), chornal ([tʃoɾ’nal]), chugar ([tʃu’ɣaɾ]), chuflo (['tʃuflo]), minchar ([min’tʃaɾ]).
En a grafía SLA iste soniu se representa debant de "e", "i" con o grafema <g> y debant de "a", "o", "u" con o grafema <j> en os casos que provienga d'as consonants d'as silabas latinas GE, GI, IA, IO, IU, seguindo o modelo catalán y a tradición medieval: gemecar ([tʃeme'kaɾ]), general ([tʃene'ral]), gent (['tʃen]), Gistau (['tʃistaw]), gitar ([tʃi'taɾ]), girar ([tʃi'ɾaɾ]); Jaca ([’tʃaka]), jordon ([tʃoɾ’ðon]), jornal ([tʃoɾ’nal]), jugar ([tʃu’ɣaɾ]), minjar ([min’tʃaɾ]). Encara que en atros casos que no chustifica a etimolochía tamién s'emplega o digrafo <ch>: chaminera ([tʃami'neɾa]), choto (['tʃoto]), chuflo (['tʃuflo]), cocho (['kotʃo]), tocho (['totʃo]).
A zaguers d'o sieglo XV y en tot o sieglo XVI a castellanización d'a luenga escrita significaba tamién castellanización d'a ortografía y i habió embolicos que facioron que palabras con este fonema ya con fonetica castellanizada las escribisen con g. Por eixemplo en Fonz en unas actas de 1576 escriben fegas y digos en cuenta de fechas y dichos. (ye dicir con ortografía aragonesa medieval a on este fonema se representaba con g y atras letras). En a literatura alchamiada musulmana os castellanismos foneticos con -ch- (como derechos) s'escriben con letra chim.
Palma de Mallorca
Palma de Mallorca (oficialment Palma) ye una ciudat espanyola, capital d'a comarca de Palma de Mallorca y d'as Islas Balears. A suya población ye de 383.107 habitants (2007), en una superficie de 213 km² y una densidat de población de 1.798,62 hab/km².
Historia
O día 1 d'agosto de 1391, en Palma de Mallorca y en Inca, a población cristiana asalta y espulla as suyas chuderías, en un autentico pogrom.
Abejuela (desambigación)
Abejuela puet estar:
Asín de Broto
Asín de Broto ye un lugar d'o municipio de Broto, en a boca baixa d'a valle de Broto, a l'alto d'a garralica d'a sierra d'as Coronas que baixa enta o recolón de Bollars, debant d'a boca d'o barranco d'os Forcos.
Puerto d'Ansó
O puerto d'Ansó (en francés Col de Pétragème) ye un puerto de montanya d'os Pireneus situau a una altaria de 2.084 metros.
Asín de Broto
O nuclio teniore a suya mes gran expansión en o sieglo XVI, cuan amés gran parte d'a valle s'adedicaba a la industria d'o filache. D'ixa epoca ye Casa Carbonero, una d'as casas mes adestacables d'o lugar, y Casa d'o Notario, actualment reestructurada como a fonda ta o turismo, pero que yera una casa sinyorial en ixa epoca, poquet desalpartata d'a resta d'os casaches. Casa Carbonero y casa Notario tienen escudos infanzons en as fronteras suyas.
A ilesia d'o lugar (consagrata t'a Virchen de l'Asumpción) teniore a suya primera fase constructiva en o sieglo XII, encara que as enamplacions posteriors (sieglo XVII) en rematoron a estructura actual. O esconchurador que'n fa dentrata estiore tamién reformato d'ixa epoca y tien una vuelta ochival interior que en fa suchiestos os oríchens goticos, con planta rectanglar per cuentas d'a una habitual que sía escuairata, constetuye asinas a construcción mes singular d'o lugar.
Toponimia
O component Asín d'o toponimo deriva d'una composición en latín feita con un substantivo ya desapareixiu seguiu d'un chenitivo ASINIĪ ("de l'asno"), que quedó fosilizau.
Las Barracas de los Chaqueses
Las Barracas de los Chaqueses (Venta de la Jaquesa actualment en castellano) ye un despoblau de lo termin municipal d'Albentosa, en la comarca de Gúdar-Chabalambre y en la provincia de Teruel.
Toponimia
En lo sieglo XVI ya s'escribiba La Iaquesa en textos locals en castellano. Por eixemplo La Iaquesa figura como una de las aldeyas dependients de Teruel en la compilación de lo Fuero de Teruel que Gil de Luna publicó en 1565. Actualment lo parache a on quedan las antigas edificacions ye conoixiu como La Jaquesa u Venta de la Jaquesa.
Cheografía
Las Barracas de los Chaqueses ye en la cantonada sudeste de lo termin d'Albentosa, a mitat camín entre Fuent d'el Cepo y Sant Agostín, chusto a cantos de la muga municipal entre lo termin d'esta zaguera localidat y lo d'Albentosa y a poco mes de 2 km de la muga con una faixa de lo termin municipal de Lo Toro (Castellón) que lo desepara de Barracas, tamién en la Provincia de Castellón.
L'actual partida dita La Jaquesa a on se troba lo despoblau ye travesada por la carretera que comunica Teruel con Murviedro. Tamién ye travesada por dos vías lo ferrocarril, y ye un poquet a lo sud de la Estación de Mora de Rubielos. Estas tres vías de comunicación trescruzan lo barranco de la Jaquesa u Rambla de la Jaquesa, curso temporal d'augua de la compleganza de lo río Barruezo, afluent de lo río Millars.
Historia
Lo 18 de febrero de 1360 se menciona como Jaccensis en un texto en latín sobre impuestos que s'heba de fer pagar por lo bestiar que saliba d'Aragón y entraba en lo Reino de Valencia:
En lo sieglo XV fació part de la Sobrecullida de Mont-Albán. Estió una duana important a on se controlaba la entrada y salida de mercaderías y bestiar entre los reinos d'Aragón y Valencia. Se conserva tres manuscritos de l'actividat d'esta duana en las anyadas de 1444-1445, 1445-1446 y 1446-1447, textos que muestran la terminolochía en aragonés de productos que lo reino no produciba y que heba d'importar dende atras tierras, por eixemplo peixes de la mar Mediterrania. Estió tamién un punto d'introducción de productos exoticos de tierras de bien luent entre los que claman l'atención las mencions a turquesas y plumas, ventallos y uegos d'estrucio.
Magnoliophyta
As Magnoliophyta u Anchiospermas son una subdivisión d'o reino Metaphyta formato por as plantas con flors verticilatas y que dimpués d'a polinización y fecundación forman fruitos a lo tiempo que se desembolica a simient dentro d'ellos.
Tipicament os verticilos son cuatre:
Pueyo de Segarra
Fa parti administrativament d'o municipio d'Ansó y en a muga d'o Parque Natural d'as Vals Occidentals.
Magnoliophyta
Bi ha gran variedat de flors y en belunas pueden mancar beluns d'estos verticilos. Por eixemplo en as flors que no sigan tipicament hermafroditas una flor masculina no tendrá chineceu, y una flor femenina no tendrá androceu.
Os estambres son pedunculatos en cuenta de tener forma de fuella como en atras espermatofitas.
Os carpelos se fusionan formando una estructura con forma de botella, o pistilo, con una cambra dentro dita ovario con os ovulos dentro. L'ovario se desembolica dimpués d'a fecundación d'os ovulos fendo-se mes gran y esdevenindo o fruito.
Os ovulos d'as anchiospermas presentan primero ueito celulas haploides, (una oosfera, dos sinerchidas, dos polars y tres antipodas), pero dimpués s'esdevién que as dos celulas polars se fusionan orichinando un nuclio diploide, con o que o numero de celulas haploides se reduce a seis.
A polinización ye un proceso complexo, con formación d'un tubo polinico dende o estigma d'o pistilo dica os ovulos, pasando por tot o estilo. Por este tubo polinico viachan dos nuclios haploides.
A fecundación en as anchiospermas ye una doble fecundación: Uno d'os nuclios que viachan por tubo polinico fecunda a la oosfera de l'ovulo (que dimpués se desembolicará orichinando l'embrión d'a simient, que ye diploide), y l'atro a un nuclio diploide present en l'ovulo (que dimpués se desembolicará formando o endospermo d'a simient, que ye triploide).
Mientres se ye desembolicando a simient, (l'ovulo fecundato y maturo), as parez de l'ovario se fan mes gruesas y l'ovario esdevién o fruito.
As fuellas d'as anchiospermas son muito variatas y tipicament son laminars y no paralelinervias.
Martín
Martín puet estar en:
Montejo
Montejo ye un municipio d'a provincia de Salamanca, en a comunidat autonoma de Castiella y Leyón, Espanya. A suya población ye de 222 habitants (2007), en una superficie de 29,11 km² y una densidat de población de 7,62 hab/km².
Hyaena hyaena
A hiena rayada (Hyaena hyaena (Linnaeus, 1758) ) ye una especie de mamifero d'a orden d'os Carnivora y familia Hyaenidae que ye nativa d'o norte y este d'Africa, Orient Meyo, Caucas, Asia Central y India.
Vincenzo Nibali
Vincenzo Nibali, naixito de Mecina o 14 de noviembre de 1984, ye un ciclista profesional italiano, que actualment forma parte d'a plantilla de l'equipo Trek-Segafredo..
D'Entre as suyas partecipación en as grans vueltas cal destacar o primer puesto en a claseficación cheneral d'o Tour de Francia de 2014 y un tercer en a mesma cursa en 2012, a cheneral y a combianada en a Vuelta a Espanya de 2010 y un atro segundo puesto en 2012, o primer puesto d'o Giro d'Italia de 2013 y 2016, a mas d'un segundo y un tercer puesto. En atras cursas por etapas cal destacar dos victorias en a Tirreno-Adriatico en as edcions de 2012 y 2013, y en o Giro d'o Trentino en as edicions de 2008 y 2013.
Estió miembro de l'equipo olimpico italiano de ciclismo en os Chuegos Olimpicos de Pekín 2008, Londres 2012 y Río 2016 y a mas campión de ciclismo en ruta d'Italia en as edicions de 2014 y 2015.
Trachán
Trachán (en latín Caesar Marcus Ulpius Nerva Traianus Augustus ), naixito d'Italica (Imperio Romano) o 18 de setiembre de 53 y muerto en Selinunte (Cilicia) o 9 d'agosto de 117, estió un emperador de l'Imperio Romano, dende o 98 dica o 117.
Con Trachán l'imperio plegó a la suya mayor extensión. Baixo o suyo reinau os romanos conquirioron Dacia (106 derrotando de tot a Decebal), Nabatea (107) y, en luita contra l'Imperio Parto, Armenia y Mesopotamia.
Fuoron creyatas a provincias romanas de Dacia, Arabia Petria, Armenia, Asiria y Mesopotamia.
En 116 mientres yera embrecato en las campanyas d'Orient y encomenzaba a sentir-se viello pa continar-las bien, se fació malauto, decidió tornar-se'n ta Roma, pero murió en Cilicia.
Mencions en fuents aragonesas y navarras
Ye mencionato en a traducción aragonesa de "Breviarium ab urbe condita" y en "Historia d'Espayna" de García de Eugui:
Ministerio d'Esfensa d'Espanya
O Ministerio d'Esfensa (en castellano y oficialment, Ministerio de Defensa) ye uno d'os vintidós departamentos ministroials de l'actual Gubierno d'Espanya. O suyo titular ye Margarita Robles.
Funcions
Corresponde a o Ministerio d'Esfensa a propuesta y execución d'a politica d'o Gubierno d'Espanya :
Estructura
Iste ministroio s'estructura en os siguients organos superiors :
A Guardia Civil depende d' ministro d'Esfensa seguntes os terminos d'as leis.
Antimás, son organos asesors y consultivos d'o ministro d'Esfensa:
Depende directament d'o ministro d'Esfensa a Dirección de Comunicación Institucional de l'Esfensa.
Alytes maurus
Alytes maurus ye una especie de zapo d'a familia Alytidae que ye endemica de Marruecos.
Campanha d'Armanhac
Campanha d'Armanhac (Campanha d'Armanhac en occitán, Campagne-d'Armagnac en francés y oficialment) ye una comuna occitana en o departamento francés de Gers, rechión d'Occitania, districto de Condòm y cantón de Gran Baish Armanhac.
A suya población ye de 202 habitants (2007) en una superficie de 5,49 km², con una densidat de población de 36,79 hab/km².
Placha nudista
300px|thumb|Una placha nudista. Una placha nudista ye una placha an se puede practicar o naturismo. Ista practica en iste puesto puede estar oficial, tolerada u mesmo prohibida seguntes a lechislación adoptada per un regular per as autoridatz locals.
Andrea Blas
Andrea Blas Martínez ye una chugadora de waterpolo aragonesa, naixida de Zaragoza o 14 de febrero de 1992. Chuga de boya en o club Escuela de Waterpolo de Zaragoza (Cablescom EWZ) en a División d'Honor Femenina, maxima categoría d'a liga espanyola de waterpolo femenino, asinas como en a selección espanyola.
Placha nudista
A presencia de plachas nudistas autorizadas u toleradas adintro d'a Unión Europea queda sucheta a la lechislación vichent. Asinas, en Finlandia, o desnudismo ye legal en toz os puestos y baixo totas as circumstancias; en os países chermanicos (Alemanya, Austria), l'espulleza ye "permitida en totas partis fueras d'an sía explicitament prohibida".
Andrea Blas
Chugando con dita selección en setiembre de 2011, Blas ganó un important oro a Trieste (Italia) en o Campionato d'o Mundo junior. En abril de 2012, se fació unatra vez con l'oro en o torneu Preolimpico chugau a la mesma ciudat, fendo historia en clasificar-se a selección ta uns Chuegos Olimpicos per primer vez. Meses mas tardi, a selección sorprendeba en ixos Chuegos Olimpicos de verano celebraus a Londres, consiguindo a medalla d'archent; en fer-lo, Blas se tornaba la decena medallista aragonesa en a historia d'os Chuegos y a segunda muller aragonesa dezaga de Conchita Martínez.
En l'anyo 2013 aconsiguió a medalla d'oro en o Campionato d'o Mundo de Natación de Barcelona 2013, y en l'anyo 2014 aconsiguió a medalla d'oro en o Campionato Europeo de Waterpolo de Budapest 2014 exitos por os que o Consello Superior d'Esportes d'o gubierno espanyol li otorgó a medalla d'a Real orden d'o Merito Esportivo en as categorias de Bronze y Archent en os anyos 2013 y 2014 respectivament.
Placha nudista
En l'aria mediterrania, en Espanya, l'articlo relativo a l'espulleza estió abolido en 1993. En Italia y Portugal, a practica sigue estando muit regulada, igual que en Belchica y Polonia.
Phylloscopus collybita
A mosqueta (Phylloscopus collybita (Vieillot, 1817) ) ye una especie d'au d'a orden d'os Passeriformes y familia Phylloscopidae que se reproduz en selvas ubiertas en Europa y lo Palearctico.
La Mata (Castellón)
Mugas
Lo suyo termin muga con Olocau del Rei, Todolella, Cinctorres, Lo Portiel y La Cuba.
Phylloscopus collybita
Ye una au migratoria que pasa d'hibierno en o sud y ueste d'Europa, o sud d'Asia y o norte d'Africa.
La Mata (Castellón)
Parla
La suya parla coincide con lo de lo setor Guadalop-Mezquín en que la E ubierta catalana diftonga en -ia: Piau, Diau, Cial, etc...
Phylloscopus collybita
A fembra construye un niedo abovidau en o solero u amán d'ell, y asume a mayor parti d'a responsabilidat de criar y alimentar a los pollets, mientres que lo masclo participa mica en l'anidación, pero desfiende lo suyo territorio d'os rivals y ataca a los depredadors potencials.
La Mata (Castellón)
Toponimia
Antigament, poco dimpués de la Reconquista, se deciba La Mata d'Enec(o) Sanz, pero l'apelativo se dixó d'emplegar. En la mes gran parte de lo sieglo XX se deciba oficialment La Mata de Morella a propuesta de la Real Sociedad Geografica, propuesta que s'aplicó con un Reyal Decreto de lo 27 de chunio de 1916. A fins de lo sieglo XX, se tornó a emplegar oficialment lo nombre vernaclo por lo decreto 231/1992, de 28 d'aviento, de lo Gubierno valenciano.
Phylloscopus collybita
Ista chicota au ye sucheta a la depredación de mamifers, como mixins y mustelidos, y aus, particularment falcons d'o chenero Accipiter.
Cordoba
Cordoba (Córdoba en castellano) ye un municipio y ciudat andaluza, capital d'a Provincia de Cordoba y d'a comarca de Cordoba.
Hue ye una ciudat de mida meyana, pero antis mas estió a capital d'a provincia romana d'a Baetica, d'o Emirato de Cordoba y d'o Califato de Cordoba, y o suyo patrimonio molimental ye o herencio d'a suya historia. En reconoixencia d'a suya riqueza molimental, a UNESCO declaró o suyo casco historico y a suya Mezquita como Patrimonio d'a Humanidat. Fa parte d'a Organización d'as Ciudaz d'o Patrimonio d'a Humanidat.
Cheografía
Trescruzata por o río Guadalquivir, Cordoba ye situata a 120 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, a 136 km de distancia d'a ciudat de Sevilla, a capital d'Andalucía. A suya situación en a plana d'o Guadalquivir, a man d'os recursos miners de Sierra Morena y en un río con facilidat de comunicación con l'Oceano Atlantico, facioron que a suya comarca fuese ocupata por asentamientos humans en amás remota antiguidat.
Historia
Tarik ibn Ziyad, dimpués d'a redota d'os visigodos en a batalla de Guadalete en chulio de 711 plegó en a ciudat de Cordoba en agosto d'ixe mesmo anyo con as suyas tropas.
O 5 de mayo de 985 tropas d'o Califato de Cordoba comandatas por Almanzor marchan dende Cordoba enta lo condau de Barcelona. En o suyo camín espullan os territorios d'as actuals comarcas d'o Baixo Penedés, Alto Penedés, Baixo Llobregat, Barcelonés y Vallés Occidental, destruindo los monesterios de Sant Cugat del Vallès (en Sant Cugat del Vallès), Sant Pavlo del Campo (en Barcelona) y Sant Per d'as Puellas (tamién en Barcelona).
Puestos d'intrés
right|thumb|250px|Anvista interior d'a [[Mezquita de Cordoba.]] right|thumb|250px|Anvista d'os chardins i de l'exterior d'o [[Alcázar d'os Reis Cristianos de Cordoba.]]
Esporte
Os precipals equipes son en o fútbol o Cordoba Club de Fútbol, en o baloncesto o Cajasol Cordoba 2016, en balonmán el Apademar Cordoba, en atletismo o Club Deportivo Sur Atletismo-Córdoba 2016
Michelle Branch
Michelle Branch, naixita o 2 de chulio de 1983 de Phoenix (Arizona, Estaus Unius), ye una cantautora y guitarrista nordamericana.
Ha colaborato con Carlos Santana dos vegatas: The Game Of Love y I'm Feeling You. Gracias a la primera colaboració, recibió un Grammy como millor colaboración vocal.
Fa parti d'o duo de country pop The Wreckers, chunto con Jessica Harp.
Navallo (desambigación)
Navallo puet estar:
Tuca de les Espades
A tuca de les Espades (en aragonés benasqués) u punta de Lardaneta (en aragonés chistabín) ye un pico situato chunto a la Lardana, en o macizo d'o mesmo nombre en o Pireneu aragonés.
Ovulo (botanica)
thumb|right|200px|Esquema d'un ovulo en chimnospermas y anchiospermas. thumb|right|200px|Microfotografía de un ovulo d'una monocotiledonia. L'ovulo u rudimento seminal en terminolochía botanica ye un esporanchio con tegumento interior que se forma en un esporofilo dito carpelo y se desembolica apegato a éll. Dentro de l'ovulo se forma un gametofito dito saco embrionario con una oosfera dentro. Entre o saco embrionario y o tegumento interno bi ha un parenquima dito nucela.
Bibliografía
R.F.Scagel et al.- EL REINO VEGETAL. LOS GRUPOS DE PLANTAS Y SUS RELACIONES EVOLUTIVAS. Editorial Omega.
Puntal d'o Remondón
Administrativament se troba en a muga entre os municipios d'Aragüés de lo Puerto y a Val d'Echo.
Ipás
Ipás ye un lugar aragonés en o termin municipal de Chaca, comarca de Chacetania y partiu chudicial de Chaca, en a provincia de Uesca. Fa parte d'a diocesi de Chaca.
A suya población ye de 16 habitants.
Cheografía
Ipás ye situau a 1.021 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, a una distancia de 77 km de Uesca, a capital d'a suya provincia.
Historia
Seguntes Agustín Ubieto Arteta, a primera cita d'o lugar ye de 1028, recollida en a edición por su chirmano Antonio Ubieto Arteta d'o Cartulario de San Juan de la Peña, I, en Textos Medievales, 6 (Valencia, 1962), y documenta as variants Ipas, Ipasa, Ipassa, Ippasa, Ypas, Ypasa y Ypaza.
Asamblea Canaria Nacionalista
En 1991 s'achuntó con Izquierda Canaria Unida ta formar a Iniciativa Canaria Nacionalista, que en 1993 estió una d'as formacions que fació parte de Coalición Canaria.
Nava de Béjar
Nava de Béjar ye un municipio d'a provincia de Salamanca, en a comunidat autonoma de Castiella y Leyón, Espanya. A suya población ye de 115 habitants (2007), en una superficie de 11,73 km² y una densidat de población de 9,80 hab/km².
Loxodonta africana
L'elefant africano de sabana (Loxodonta africana (Blumenbach, 1797) ) ye una especie de mamifero d'a orden d'os Proboscidea y familia Elephantidae que ye l'animal terrestre vivo mas gran, aconseguindo una altaria de dica 3,96 m y una masa corporal de dica 10,4 toneladas.
Montemayor del Río
Montemayor del Río ye un municipio d'a provincia de Salamanca, en a comunidat autonoma de Castiella y Leyón, Espanya. A suya población ye de 320 habitants (2007), en una superficie de 15,30 km² y una densidat de población de 20,91 hab/km².
Au d'astí!
O grupo ye formau por Manu González, vocalista y compositor, que antis feba parti d'a banda Verbo; Daniel Ferrer y Aleix Almuzara como guitarristas; Daniel Castarlenas en a batería, que tamién veniba de Verbo, y Diego Bronchal de baixista. Provienen de l'ambito rural d'as comarcas aragonesas de Litera, Cinca Meya y Semontano de Balbastro.
O suyo nombre fa un homenache a La Ronda de Boltaña, que tién una canción de que diz «Au d'astí puñetas». Curiosament, i heba habiu un grupo de musica homonimo en Uesca en os anyos 2000 ya retirau quan iste amaneixió.
En concreto, Manu González y Daniel Castarlenas ideoron o grupo en 2018 con l'obchectivo de fer musica más punk. Segundariament, les motivó más a tensión que i heba con o proceso independentista catalán por ixas envueltas adintro d'o panorama politico espanyol, encara que no estió un feito determinant.
Chunto a os rapers Hijos del Lindano, facioron un colectivo dito Ixufrina que funciona com una cooperativa de grupos de musica.
Cordelera
thumb|250px|Os Pireneus son un eixemplo de cordelera Una cordelera ye un conchunto de montanyas y sierras de caracteristicas pareixidas u diferents pero que tienen relación en o suyo proceso de formación. Con muita mes amplaria que una simple sierra, as cordeleras gosan estar mes luengas que amplas.
Marrubium vulgare
O marruego (Marrubium vulgare (Linnaeus, 1753) ) ye una especie de planta d'a orden d'os Lamiales y familia Lamiaceae que ye orichinaria d'Europa, o norte d'Africa y lo sudueste y centro d'Asia. Tamién ye ampliament naturalizada en muitos puestos, incluyida a mayor parti d'America d'o Norte y d'o Sud.
M. vulgare s'ha promocionado ampliament en Internet per as suposadas fins terapeuticas. Manimenos, no i hai buena evidencia de que tienga bella valor como medicina.
Tamién se fa servir como repelent natural de langostos en l'agricultura.
Buciegas
Buciegas ye un municipio castellanomanchego, situato en a provincia de Cuenca. Fa parte d'a comarca de l'Alcarria.
A suya población ye de 54 habitants (2010), en una superficie de 9,01 km² y una densidat de población de 5,99 hab/km².
Pico Tortiella
O pico Tortiella ye un pico de 1.981 metros d'altaria situau en a cordelera d'o Pireneu, en Aragón.
Administrativament fa parti d'o municipio d'Ansó, en o Parque Natural d'as Vals Occidentals.
Toponimia
Ye una variant con sufixo diminutivo -iella d'a forma prerromana d'o toponimo Turta u *Turtis, que feba referencia a Tartessos.
Dallas
Dallas ye una ciudat d'os Estaus Unius situata en o estato de Texas, d'an ye a terza mayor ciudat por o suyo numero d'habitants. A suya mayor parte ye en o condau de Dallas, estando-ne a suya capital, pero bella parte ye en o Condau de Collin, Condau de Denton, Condau de Kaufman y o Condau de Rockwall.
A suya población ye d'1.241.162 habitants (2012) en una superficie de 997,10 km², con una densidat de población de 1.244,77 hab/km².
Cheografía
A localidat de Dallas se troba situata a 131 metros d'altaria sobre o livel d'a mar.
Belmonde
Belmonde yera un lugar medieval y actual pardina, a pardina de Belmonde, situada en o municipio de Samianigo.
Se troba en a Vallibasa, amán d'os lugars d'Osán y Allué.
Toponimia
D'o latín MONS, MONTIS ("mont") y BELLUS ("bonico", "bello").
Historia
Apareixe nombrau en un amollonamiento d'o termín de Samianigo de l'anyo 1797 a on se diz que "a pardina de Belmonte ye una partida de tierra y no una pardina" perteneixient a Osán. Asinas se puet deducir que en o sieglo XVI ya feba tiempo que heba desapareixiu o lugar.
Leyendas
Como en atros muitos lugars de l'Alto Aragón se conserva o mito d'as güelas. Aquí as dos mullers fuoron acullidas por os habitants d'Osán, dimpués d'haber estau refusadas en Allué. Se diz que as mullers antis de marchar d'o lugar sinyoron en una piedra fendo tres cruces en a muga d'o lugar. Encara se i puet veyer una d'as cruces.
Pomarés
Pomarés (Pomarés en occitán, Pomarez en francés y oficialment) ye una comuna occitana en o departamento francés d'as Landas, rechión de Nueva Aquitania, districto de Dacs y cantón de Costalat de Shalòssa.
A suya población ye de 1.487 habitants (2007) en una superficie de 30,57 km², con una densidat de población de 48,48 hab/km².
Navacarros
Navacarros ye un municipio d'a provincia de Salamanca, en a comunidat autonoma de Castiella y Leyón, Espanya. A suya población ye de 129 habitants (2007), en una superficie de 8,55 km² y una densidat de población de 15,08 hab/km².
Portillón de Benás
O portillón de Benás u puerto de Benás (en francés Port de Vénasque, en castellano Portillón de Benasque) ye un puerto de montanya d'os Pireneus situau a una altaria de 2.444 metros entre a tuca Salvaguardia (2.736 m) y a tuca de la Mina (2.708 m).
Une a val de Benás con a val de la Pique.
Cheografía
O portillón de Benás se troba en a muga entre Aragón y Francia, en a cresta formada entre a tuca Salvaguardia (2.736 m) y a tuca de la Mina (2.708 m).
Dende Francia conecta con a val de la Pique, a traviés de camins d'alta montanya y trescruzando o ibons de Benás y o cubilar de Benás (en francés refuge de Vénasque). Por o costau aragonés conecta a val de l'Esera chusto debant d'o macizo de la Maladeta y os suyos prencipals picos: a tuca de la Maladeta, o mont Maldito y a tuca d'Aneto; deixando o Hespital de Benás enta l'ueste.
Historia
thumb|left|Rota enta o portillón de Benás, dende o [[Hespital de Francia, en 1875, fotografía d'Eugène Trutat]] thumb|left|O mesmo camín en 2010 thumb|left|Fita d'información situada en o puerto.
O portillón de Benás ha estau emplegau dende fa sieglos ta as comunicacions entre Aragon y a val de Luixón. Manimenos, d'antis mas y mientres muito tiempo s'estimaba mas de fer servir o puerto de la Glera, dito tamién Puerto viello, situau mas a l'ueste y de mas fácil acceso, dica que o portillón de Benás fue adaptau, pareixe que por as ordens d'un conte de Comenche, arredol de l'anyo 1325 y con a fin de poder estar emplegau por un caballo montau por o suyo caballero, decindo-se dende alavez Puerto nuevo. O puerto ha estau emplegau por a-saber-los exercitos, dende os romanos, dica os exercitos d'a guerra d'o Francés y por os guerrilleros anti-franquistas mientres a tentativa d'invasión d'a Val d'Arán en 1944, asinas como por os comerciants y os contrabandistas, por o que ye fuent de numerosas leyendas.
O portillón de Benás yera un puesto de gambada prou freqüent entre a sociedat luixonesa d'o sieglo XIX, y encara ye un puesto de paso obligau ta os excursionistas y escaladors que vienen dende Francia en dirección a o macizo de la Maladeta, a Lardana y en l'atro sentiu ta acceder a las montanyas d'a redolada de Banyeras de Luixón. O bibliofilo y "inventor d'o pireneismo" Henri Beraldi (Cent ans aux Pyrénées) deciba que i heba pasau cient vegadas, lo que probablement no constituye un record. Dende aquí un sendero leva ascape dica a cima d'a tuca Salvaguardia.
Francisco Cabellud estió, dica a segunda metat d'o sieglo XIX, a fegura indiscutible d'o puerto de Benás. En sus orichens tintorero en a villa de Benás, obtuvo en 1865 a concesión d'un albergue, un poquet por debaixo d'a cima d'o collau, en o costau aragonés. Os turistas que en pasaban no gosaban aturar-sen a refrescar-sen en a tabierna de Cabellud. A mayoría no quereban pagar l'alto pre que costaba astí un vaso de vin de mala calidat, mientres que os amigos d'o tabiernero, en cheneral as grans feguras d'o pireneismo, teneban dreito a beber-sen as buenas botellas. Estió tamién o mesmo qui prencipió a cobrar un peache d'una peceta a toz aquells que queresen emplegar o camín ta puyar a la cima. Os benasqueses prencipioron por iste motivo a decir a la mesma Salvaguardia pico Cabellud. D'hibierno, quan la nieve feba imposible o transito por o puerto, l'albergue se feba servir de cubilar: en 1904, ta a primera puyada con esquís a l'Aneto, o equipo composau por Louis Robach, Falisse, Aubry, Heïd, Basset dentró en l'albergue enronau por a nieu en crebando una finestra. Más tardi fue definitivament abandonau enta 1930 con l'apertura d'o cubilar de la Rencllusa a os pietz d'a Maladeta, espaldando-se luego. As suyas ruinas encara son visibles.
Continando con a suya tradición de puesto de paso entre Francia y Aragón, o portillón d Benás a estau l'obcheto d'estudeos de cuantos prochetos de túnels internacionals, primero ferroviario en o sieglo XIX y simpués carretero a partir d'a segunda metat d'o sieglo XX.
Puyada
thumb|Os ibons de Benás thumb|O portillón de Benás a meyaus d'o sieglo XIX, por [[Joseph Latour (artista)|Joseph Latour.]] Salindo dende o costau occitán s'ha de pasar por una crepaza prou estreita en a paret rocosa a la que s'accede dende o Hespital de Francia, puyando por a val d'o río Pique, a traviés d'un sendero pleno de remeranzas d'atros tiempos: la dita Trou des Chaudronniers (en francés Forau d'os Calderers) marca por eixemplo o puesto a on morioron uns calderers auverneses que marchaban enta Espanya. Una mica mas entabant, a cabanya de l'Homme debe o suyo nombre a una roca aquí situada, que podría estar o recuerdo d'un homicidio (as leyendas de barallas entre duaners y contrabandistas en o puerto son a-saber-las). Os ibons de Benás (Boums en o dialecto luixonés), situaus a o piet d'a tuca Salvaguardia, son tres y desembocan succesivament l'uno en l'atro. O cubilar de Benás fue instalau a cantos de l'ibón central. En o zaguer trampo dica o collau, o sendero, que fa a-saber-las revueltas, fue preparau por as dos versants por as tropas de Napoleón Bonaparte con l'obchectivo de permitir o paso d'as mulas de carga en a suya ocupación d'Espanya. Feba ta par d'alavez parti d'a carretera nacional 125 que veniba dende Tolosa. Dende a breca bi ha una sobrebuena anvista d'o macizo de la Maladeta y a tuca d'Aneto.
En continar enta l'este s'arriba ta o puerto de la Picada, que mos aduga quan lo trescruzamos enta o paso dera Escaleta, que leva un atra vegada enta territorio francés, podendo-nos endrezar enta la val d'Arán por o paso dera Monjòia u baixar enta o norte a traviés d'a plana de Campsaure y os suyos praus, tornando enta o Hespital de Francia.
En baixando o puerto dica o sud s'arriba a la val de l'Esera y dimpués puyando por l'atro costau plegamos enta o cubilar de la Rencllusa, punto de partida d'as puyadas a la Maladeta, o Mont Maldito y l'Aneto. Baixando a val de l'Esera enta l'ueste, arribamos a l'antigo Hespital de Benás, actualment convertiu en un hotel, y dimpués a la villa de Benás.
Alytes muletensis
Alytes muletensis (ferreret en catalán) ye una especie de zapo d'a familia d'oa Alytidae y endemico d'as Islas Balears en a actualidat: en Menorca ye extinguito dende a epoca d'os romanos y toda a población d'ista especie se troba hue en a Sierra de Tramontana en Mallorca.
Frepic-Awañak
300px|right|thumb|Bandera proposata por lo MPAIAC y adotata por lo FREPIC.
O Frente Popular de las Islas Canarias u FREPIC-AWAÑAK ye un partiu politico d'ezquierdas que mira a independencia de Canarias.
O suyo congreso constituyent se celebró en mayo de 1986. Iste partiu se forma por a unión d'organizacions politicas minoritarias como a Organización para los Comunistas Canarios (OCC) u o Partido Revolucionario Africano de las Islas Canarias (PRAIC; organización probenient d'o Partido de los Trabajadores Canarios).
Mirambel
Mirambel ye un municipio aragonés de la provincia de Teruel, situato en la comarca de lo Mayestrato y partiu chudicial d'Alcanyiz.
La suya población ye de 125 habitants (2010), en una superficie de 45,42 km², con una densidat de población de 2,75 hab/km².
Cheografía
Ye situato a lo piet de la Muela de Monchén, chunto a lo río Cantaviella, a 993 metros d'altaria dencima de lo livel d'a mar, a una distancia de 113 km de la ciudat de Teruel, la capital de la suya provincia.
Mugas
O suyo termin muga con La Cuba, con Cantaviella, con Tronchón y con Olocau del Rei.
Historia
En las Guerras carlistas yera muito important porque i viviban altos cargos carlistas y i yeran centros oficials como la Suprema de Aragón, Valencia y Murcia, nombrada por don Carlos María Isidro de Borbón. Pío Baroja ambientó n'este lugar la obra suya La venta de Mirambel.
Molimentos
200px|thumb|left|A ilesia de Mirambel de nueiz Ye una de las zonas mas bonicas de lo Mayestrato por la suya riqueza monumental. Lo casco urbán conserva la ciudadela medieval, con murallas que empecipioron a construir os templers y continoron costruindo os hespitalers.
A lo piet de la torre de lo portal de las Monchas se troba la plaza de Madre Consuelo, relichiosa y mayestra. Destacan las chelosías de lo convento con una religada roseta, simbolo pagán solar protector relacionato con a cardincha pirenenca.
As Espenyetas
As Espenyetas (en castellano Las Espeñetas) ye un pico d'o Prepireneu aragonés que tien una altaria de 1.062 m.
Lope Ferrández de Luna
Lope Ferrández de Luna (1321?-Zaragoza, 15 de chinero de 1382), sinyor de Luceni, estió un relichioso y militar aragonés.
Biografía
thumb|left|Muro mudéchar d'a capiella de Sant Miguel u «parroquieta» d'a Seu de Zaragoza Estió primero bispe de Vic y en 1351 fue nombrau arzobispo de Zaragoza por Climent VI.
Fue tamién Consellero d'armas de Pero IV o Ceremonioso qui, en 1359, le metió a o mando, chunto a atros capitans, d'a esfensa de Zaragoza y, en 1370, a o frent d'a esfensa d'a comarca de Calatayú —chusmesa a las incursions de Castiella—, momento en que mandó construyir o Castiello de Mesons d'Isuela.
Promovió y pagó personalment a construcción mudéchar d'a Capiella de Sant Miguel (conoixida comúnment como «La Parroquieta») d'a Seu de Zaragoza, a on ye apedecau. Patrocinó, asinas mesmo, a construcción d'o Convento d'o Santo Sepulcre de dita ciudat.
Tenió tamién o títol de Patriarca de Cherusalem entre os anyos 1380 y 1382.
Glaciar Occidental de Marmorés
O glaciar Occidental de Marmorés (en francés glacier Ouest du Marboré) ye un glaciar d'os Pireneus situau en o macizo d'as Tres Serols, en a versant norte d'a muga entre Aragón y Francia, en o departamento d'os Altos Pireneus y en a rechión d'Occitania. Se troba en o corazón d'o cul de Gavarnía
Cheografía
O glaciar Occidental de Marmorés ye en realidat dividiu en tres chicotz glaciars bien esferenciaus, situaus en a cara norueste d'o pico Plan de Marmorés, a cima más alta d'o cul de Gavarnía.
As auguas d'o suyo deschele alimentan a gave de Gavarnía.
Historia
As morrenas confirman que en a chicota edat de chelo, o glaciar Occidental de Marmorés no yera un solo glaciar sino un conchunto composau de tres chicotz aparatos glaciars activos. O glaciar más septentrional mediba 0,04 km² por 400 metros de largaria. O glaciar central teneba una superficie de 0,02 km² y 300 metros de largaria. Y o glaciar más meridional contaba con 0,04 km² y una largaria de 250 metros.
Encara que bien presguardaus, istos tres glaciars siguioron o mesmo declin que a resta de glaciars d'a cordelera.
Puerto de Palo
O puerto de Palo (en francés col de Pau) ye un puerto de montanya d'os Pireneus situato entre os picos Cotdoguy (2.019 m) y penya lo Rincón (2.105 m).
Desepara a chicota val de Labrénère en o Biarn y as Foyas de Santa María cabecera d'a val d'Echo en Aragon.
Calzada romana
Por aquí pasa l'antiga calzada romana entre Caesaraugusta y as Galias (concretament Benearnum, l'actual Biarn) por o Pireneu, denominada en latín como Summus Pyrenaeus, ye decir o "cobalto d'o Pireneu". L'actual puerto de Somport yera una branca segundaria d'ista calzada.
Iste yera tamién l'antigo itinerario en a Edat Meya d'o Camín de Sant Chaime aragonés.
Castèths d'Armanhac
Castèths d'Armanhac (Castèths d'Armanhac en occitán, Castex-d'Armagnac en francés y oficialment) ye una comuna occitana en o departamento francés de Gers, rechión d'Occitania, districto de Condòm y cantón de Gran Baish Armanhac.
A suya población ye de 110 habitants (2007) en una superficie de 12,26 km², con una densidat de población de 8,97 hab/km².
Navalmoral de Béjar
Navalmoral de Béjar ye un municipio d'a provincia de Salamanca, en a comunidat autonoma de Castiella y Leyón, Espanya. A suya población ye de 60 habitants (2007), en una superficie de 11,08 km² y una densidat de población de 5,41 hab/km².
Orante
A suya población ye de 6 habitants(2009).
Cheografía
O lugar d'Orante se troba situau a 935 metros d'altaria sobre o livel d'a mar.
Río Tacho
O Tacho (Tajo en castellano; Tejo en portugués) ye o río más largo d'a peninsula Iberica. Ye situato en o centro-ueste d'a peninsula Iberica, trescruzando as comunitatz autonomas d'Aragón (naixedero) Castiella-La Mancha (curso meyo), Extremadura (curso meyo-baixo) y Portugal (curso baixo).
Coro griego
En as trachedias de l'antiga Grecia, o coro yera formato orichinalment per 12 cantaires y danzaires. O capecero d'o coro interactuaba con os personaches d'a obra, y parlaba en representación d'a opinión publica. Tot lo coro miraba d'ir en plegato ritmicament, de manera que podeba veyer-se como una entidat unica. Mas tardi, o numero de miembros d'o coro puyó a 15, y o d'actors, a tres. O coro, per un regular, cantaba o suyo mensache, anque a veces lo recitaban. A coreografía d'o coro yera quefer d'o dramaturgo. O coro ofriba un fondo y un resumen d'a información que aduyaba a o publico a seguir a representación; tamién comentaba os temas prencipals y amostraba cómo heban de reaccionar os espectadors a la obra que se i feba. Igualment representaba la población cheneral de cualsiquier historia concreta.
Río Tacho
Naixe en os Monts Universals (comarca Sierra d'Albarracín, provincia de Teruel), a 1.600 metros d'altaria y desemboca en l'Oceano Atlantico cerca de Lisbona formando lo estuario de mar d'a Palla (en portugués Mar da Palha). A longaria total d'o río ye de 1.008 km, 816 en territorio espanyol, en una longaria de 47 km se fa servir de muga entre Espanya y Portugal, y recorre a resta de 145 km en Portugal.
Os prencipals afluents son o Jarama (con o suyo afluent o Manzanares), o Guadarrama, l'Alberche y l'Alagón por a dreita, o Guadiela, o Ibor y o Salor por a chucha. As prencipals poblacions por a on pasan son Aranjuez, Toledo, Talavera de la Reina, Cáceres, Alcántara, Santarém, Sacavém y Lisbona.
O puent más largo sobre o río Tacho ye o puent Vasco da Gama (en Lisbona, Portugal) con un total de 17,2 km, lo que fa que sía tamién o puent más largo d'Europa.
Toponimia
En tiempos d'os romanos se deciba TAGUS y en a Edat Meya en algarabía u arabe hispanico se deciba نهر تاجوس Wadi Tacho (transliterando a letra chim con o digrafo ch). A G present en o hidronimo latín GALLICUM d'o río Galligo esdevinió Al-Challiq en as cronicas d'o periodo musulmán andaluz.
Seguntes David Lopes y Ramón Menéndez Pidal n'este caso a G latina ha pasado ta chim arabe como en atros casos:
Baús Sobiran
Baús Sobiran (Baús Sobiran en occitán, Bahus-Soubiran en francés y oficialment) ye una comuna occitana en o departamento francés d'as Landas, rechión de Nueva Aquitania, districto de Lo Mont y cantón d'Ador-Armanhac.
Río Tacho
Toponimia
En o desapareixito aragonés d'as comunidatz aragonesas s'escribiba Tajo d'alcuerdo con a representación d'o fonema africato xordo con grafía etimolochica. Por eixemplo en un texto de 1278 provinient d'a sinyoría d'Albarracín quan Chuan Núnyez de Lara concede unas tierras a Domingo Pascual de Fridas:
Baús Sobiran
A suya población ye de 352 habitants (2007) en una superficie de 14,53 km², con una densidat de población de 24,23 hab/km².
Río Tacho
Toponimia
Fan mención d'a Vega de Tacho en aragonés en textos de zaguers d'o sieglo XIV relacionaus con o litichio territorial entre los concellos de Cuenca y Albarracín por la suya posesión.
Verbos frecuentativos en aragonés
Os verbos frecuentativos en aragonés indican accions que se repiten u iterativas. Muitos d'os verbos frecuentativos presentan a terminación en -iar u en -eyar. En aragonés tamién bi ha verbos frecuentativos remataus en -car u -gar y en -tar y -lar.
Verbos frecuentativos en -iar u -eyar
A terminación -iar deriva d'o latín -IDIARE. A forma -eyar ye a evolución lochica de -IDIARE por a fonetica aragonesa y d'atras luengas romances, como rayo de RADIO, pero no ye a mes frecuent. A terminación -iar ya se troba en beluns d'os primers textos escritos en romanz navarro-aragonés, y se puet trobar en atros textos medievals coexistindo con formas en -eyar y -ear.
Talment por perder-se a epentesi antihiatica tamién s'haiga produeito un retacule d'as formar en -eyar d'os verbos frecuentativos a favor d'as formas en -iar.
A forma en -iar ye a mes extendillada en aragonés, y tamién se troba en castellano d'Aragón, que ha heredau a tendencia antihiatica de l'aragonés.
Sustantivos derivaus
Os substantivos verbals que derivan d'os verbos frecuentativos rematan en -eyo. Manimenos s'ha de fer notar que a -y- intervocalica en este y atros casos aragonés ye suave y no se pronuncia d'igual traza que en as luengas circunvecinas castellano y catalán. Adaptacions dende o castellano de palabras que derivan de verbos castellanos en -ear se pueden adaptar correctament en aragonés con -eyo: seseyo, ceceyo, ecetra.
Verbos frecuentativos en -gar y -car
Os verbos en -icar, -ecar y -ucar pueden tener un matiz despectivo que s'anyade a la valura frecuentativa. En cualques variants d'aragonés como o benasqués beluns d'estos verbos se pueden presentar como -egar.
Substantivos derivaus
Son substantivos derivaus de verbos en -gar u -car:
Doble frecuentatividat
En relación a estos verbos y os anteriors bi ha un infixo verbal -uc- que se situa entre a radiz y o sufixo verbal -iar:
Fuerzas Armadas Guanches
As Fuerzas Armadas Guanches (FAG) estioron o brazo armato d'o Movimiento por la Autodeterminación y Independencia del Archipiélago Canario (MPAIAC), activas dende o 1 de noviembre de 1976 dica la fin de 1978, cuan decretoron una tregua indefinita unilateral en a suya actividat contra o que creyeban a ocupación colonial de l'archipielago por parte d'Espanya. A suya finalidat politica yera alcanzar a independencia d'as Islas Canarias, con l'uso d'a violencia.
Bastarás
Bastarás ye un lugar aragonés d'a provincia de Uesca, en o municipio de Casbas de Uesca y comarca d'a Plana de Uesca.
Historia
Seguntes Agustín Ubieto Arteta, a primera cita d'o lugar ye de 1093, recullita en a obra de José María Lacarra Documentos para el estudio de la reconquista y repoblación del valle del Ebro, en Estudios de Edad Media de la Corona de Aragón, II, III y V, y documenta as variants Bastaras, Bastares y Bastuas.
A prencipios d'a decada d'os anyos 1970 a empresa FIMBAS que leva fincas cinecheticas compró tot o municipio de Bastarás fueras d'a ilesia, a fuent y as carreras, y fació un vallato que encluyó 270 hectarias de mont publico on yeran as foces de Rodellar de Biarche, o tramo de camín reyal entre Bastarás y Bara y zonas de dominio publico hidraulico como o barranco Solecio y Rebullón. A empresa FIMBAS cambeó de propietario bellas vegatas: os propietarios de Codorniu, a firma francesa B.I.C y dimpués Victorino Alonso, qui rebaixó o suelo d'a espluga de Chaves 3 metros pa fer un pesebre-cubillar pa os animals.
Casas
Os nombres d'as casas de Bastarás son:
Arnal, Cebollero Rico, Cebollero Pobre, Garcés y Saso.
Viver (desambigación)
Viver puet estar: