cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Mar Caspia
Hidrografía
As pencipals aportacions d'augua son feitas por as auguas d'os ríos Volga, Ural, Emba, Terek y o río Kura.
Caracteristicas y ecolochía
O río Volga (que bi aporta un 80% de l'augua fluvial que en recibe) y o río Ural desauguan en a mar Caspia, que ye una mar endorreica, ye decir, que no en tien denguna salida natural d'as suyas auguas (sin contar a evaporación). Asinas, o ecosistema caspián ye un ecosistema d'una cuenca cerrada, con un nivel propio que ye independient d'o nivel d'os oceanos d'o mundo. A mar Caspia se cerró fa arredol de 5,5 milions d'anyadas. O suyo nivel puya u baixa, a sobén a escape, a traviés d'os sieglos. Bellos historiadors rusos dicen que una d'as creixidas medievals d'a mar Caspia inundó bella ciudat d'os khazaros, como Atil. En 2004, o nivel d'as auguas yera de -28 metros, ye decir, 28 metros baixo o livel d'a mar.
En o transcurso d'os sieglos, o nivel d'a mar Caspia cambeó seguntes as auguas que bi desauguaba o río Volga, seguntes as plevias d'a cuenca hidrografica d'iste río. Istas plevias se relacionan con as variacions d'as depresions d'orichen atlantico que plegan t'o interior de Rusia, seguntes os ciclos d'a clamada oscilación de l'Atlantico Norte. Asinas, os nivels d'a mar Caspia se relacionan con as condicions atmosfericas de l'Atlantico Norte, a una distancia de millars de km a l'ueste. Istas condicions fan d'a mar Caspia un lugar de muito intrés ta estudiar as causas y os efectos d'o cambio climatico.
O zaguer ciclo a corto termin d'o nivel d'a mar Caspia principió con una caita d'o suyo nivel de 3 metros dende 1929 dica 1977, ta puyar luego 3 m dende 1977 dica 1995. Dende ixa calendata, nomás bi ha bella chicota oscilación, encara que istos cambios han feito problemas medioambientals en a rechión.
Toponimia
thumb|250px|Placha [[Khezeshahr en a mar Caspia.]]
En a traducción Herediana de Plutarco se puet leyer Mar de Ircania. Sindembargo en o "Libro d'o Trasoro" ya se troban as palabras caspia e caspián. En "La Flor de las Ystorias d'Orient" s'escribe Mar Caspis.
En o "Libro d'as Marabillas d'o Mundo" escriben Mar de Caspia.
Cervera (Leida)
Cervera ye un municipio catalán situato en la provincia de Leida, capital d'a comarca d'a Segarra. Ye tamién a capital d'o partiu chudicial de Cervera.
A suya población ye de 9.305 habitants (2006), en una superficie de 55,2 km² con una densidat de población de 168,57 hab/km².
Cheografía
A ciudat de Cervera ye situata a 548 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, a una distancia de 57 km de Leida, a capital d'a suya provincia.
Historia
Os suyos orichens estieron en 1026, en tierras de muga con o califato de Cordoba, cuan s'instaloron en o lugar unas familias campesinas. Dimpués fue construito un castiello, o Castrum Cervarie.
En 1149 fue conquerita a ciudat de Leida por Remón Berenguer IV, conte de Barcelona y Ermengol IV, conte d'Urchel. Dende l'inte, a ciudat de Cervera tenió un important creiximiento demografico y economico.
En 1702 o rei Felipe V d'Espanya concedió a Cervera o títol de ciudat. Por ixo mientres a Guerra de Succesión Espanyola muitos habitants de Cervera refirmoron a Felipe V contra l'archiduque Carlos d'Austria. Dimpués d'a redota de l'archiduque, Felipe V concedió a Cervera o treslato d'a Universidat de Barcelona, fundando asinas a Universidat de Cervera, que estió en Cervera dica 1842.
Demografía
En 1787 encorpora Vergós; en 1857, la Cardosa, Castellnou d'Oluges y Malgrat; y en 1975, la Prenyanosa.
Casamiento en casa
300px|thumb|Vista de Sobremont, en o municipio de [[Biescas]] O casamiento en casa ye una institución churidica aragonesa de fuent capitular y rechimen consuetudinario que estipula contrariament a os historicos Fueros d'Aragón respecto a os casos de viudedat y s'estableixe metendo un convenio en capitulacions matrimonials; concretament, en caso de muerte d'o hereu u heredera, s'atorga a o conchuche que s'ha quedau viudo/a a prorroga de l'usufruito viudal, y en caso que iste viudo/a querese contrayer un nuevo matrimonio y estase autorizau a fer-lo, a o dreito a tresladar l'usufruito viudal a o suyo nuevo conchuche.
Orichen
Por a suya finalidat, naturaleza y caracter, ista institución churidica tien o suyo orichen en as comarcas de Ribagorza, Sobrarbe y l'Alto Aragón en comunidatz familiars agricolas y ganaderas en una redolada sociolochica rural y en una economía agro-ganadera en a que, a traviés d'a inserción d'a clausula en as capitulacions matrimonials, se tractaba de mantener a viabilidat d'a casa. A institución d'o casamiento en casa no apareixe en denguna d'as compilacions consueditudinarias aragonesas d'o sieglo XIV, asinas como tampoco en as anteriors. No será dica a partir de l'anyo 1390 quan se prencipien a reconoixer os usufruitos viudals recicprocos, pero amugaus nomás a os biens immuebles, de manera que a insititución d'o casamieto en casa tendría orichen arredol d'o sieglo XV u mesmo dimpués.
Contexto
Seguntes os historicos Fueros d'Aragón, o regle dicta que si un hereu/heredera contraye matrimonio con un forano/a, y se da o caso que o hereu/heredera muere, o forano/a podrá nomás desfrutar de l'usofruito d'a casa mientres no contraiga un nuevo matrimonio; en caso de contrayer un nuevo matrimonio, l'usofruito queda extinguiu y o forano/a pierde a casa.
Descripción d'o casamiento en casa
A tipificación consuetudianaria basica d'o casamiento en casa consiste en una inserción en as capitulacions matrimonials, que da facultat a o forano u forana que contraye matrimonio con o hereu o a heredera fendo que si iste u ista muere, alavez o forano/a puet contrayer un nuevo matrimonio sin perder l'usofruito d'a viudedat que le corresponde sobre o patrimonio d'o hereu u heredera muerto u muerta, ye decir, sobre a casa, y que a mas, se pueda transmitir iste usofruito a o nuevo conchuche, si se da o caso de muerte, siempre que iste segundo matrimonio hese estau considerau positivo ta a casa y a familia, decisión que corresponderá a las personas designadas a tal efecto, y que por un regular son os instituyients u una Chunta de Parients.
Legalidat
En a Lei 15/1967, d'o 8 d'abril, sobre compilación d'o Dreito civil d'Aragón que estió en vigor dica o 19 de mayo de 1988 s'establiba que:
A totalidat d'o Títol IV / Libro I fue derogada por a Lei 2/2003, de 12 de febrero, de rechimen economico matrimonial y viudedat y que a la vegada lechisla a continuidat d'a vichencia legal d'a institución:
Variants
Sobre ista tipificación basica, o estudio d'a casuistica presenta variabilidatz en función d'as negociacions previas a o matrimonio: condicionar ista facultat a o feito de que os fillos deixaus por o hereu/heredera muerto/a sigan menors, imposar que s'instituye hereu a un fillo concreto d'un matrimonio anterior d'o hereu/heredera, etc.
Pasau imperfecto de subchuntivo en francés
Formación
A principal diferencia ye entre as formas d'a primera conchugación y as formas d'as atras conchungacions, que son pareixidas. . En os dos casos con pareixidas a las d'o tiempo equivalent en occitán, catalán y aragonés.
Holly Hunter
Holly Hunter, naixita de Conyers (Cheorchia) o 20 de marzo de 1958, ye una destacata actriz y productora cinematografica estausunidense, activa en o cine estausunidense dende primerías d'os anyos 1980 y con cuantos premios recibitos mientres a suya carrera cinematografica.
D'entre a suya filmografía, se puet destacar beluna d'as suyas interpretacions, en bellas cintas como Broadcast News (1987, James L. Brooks), The Piano (1993, Jane Campion), The Firm (1993, Sydney Pollack), Living Out Loud (1998, Richard LaGravenese), O Brother, Where Art Thou? (2000, Joel Coen y Ethan Coen), Thirteen (2003, Catherine Hardwicke), u Nine Lives (2005, Rodrigo García).
Antiparte, tamién ha treballato en bellas series de televisión, recebindo tamién en ista faceta cuantos premios y reconoiximientos por a suya labor artistica.
Premios
L'actriz Holly Hunter recibió un premio Oscar a la Millor Actriz en 1993 en a 66ena edición d'os Premios Oscar por a suya interpretación de Ada McGrath en a cinta The Piano, dirichita por Jane Campion.
Monts de Cierzo
Los monts de Cierzo (en castellano Montes del Cierzo) son una sierra de la depresión d'Ebro situada a piet de lo sector de lo Sistema Iberico entre la sierra de Moncayo a l'este y las sierras de Peñalosa y Yerga a l'ueste, entre La Riocha, Navarra y Aragón.
Hidrografía
Los monts de Cierzo desauguan enta las riberas d'Alhama y Queiles.
Altarias
Las principals altarias en territorio aragonés son l'alto de la Muga con 861 m, Badarrón (827 m), Las Torres (817 m), la loma de la Tranca (742 m) y lo mollón de los Tres Reyes (543).
Toponimia
En 1117 lo rei Alifonso lo Batallero concedió lo fuero de Sobrarbe a los pobladors de Tudela y nombró en latín lo mont de Cierzo en singular:
Arenas de Iguña
Arenas de Iguña ye un municipio d'a provincia de Cantabria, en a comunidat autonoma de Cantabria, Espanya. Fa parte d'a comarca d'o Besaya y d'o partiu chudicial de Torrelavega.
A suya población ye de 1.837 habitants (2009) en una superficie de 86,82 km², con una densidat de población de 21,16 hab/km².
Cheografía
D'o suyo termin municipal fan parte os lugars d'Arenas de Iguña (en ye a suya capital), Bostronizo, Cohiño, Las Fraguas, Los Llares, Palacio, Pedredo, San Cristóbal, San Juan de Raicedo, San Vicente de León, Santa Águeda, y La Serna.
Mugas
O termin municipal d'Arenas de Iguña muga a lo norte con Cieza; a l'ueste con Los Tojos; a lo sud con Molledo y Bárcena de Pie de Concha; y a l'este con Anievas y Corvera de Toranzo.
Cervera de los Montes
Cervera de los Montes ye un municipio d'a provincia de Toledo, en a comunidat autonoma de Castiella-La Mancha, Espanya. A suya población yera de habitants, en una superficie de 31,69  km² y una densidat de población de 0 hab/km².
Jean Negulesco
Jean Negulesco (nombre artistico de Jean Negulescu), naixito de Craiova (Rumanía) o 26 de febrero de 1900 y muerto en Marbella (Malaga, Andalucía) o 18 de chulio de 1993, estió un director cinematografico y guionista estausunidense d'orichen rumano, con una luenga carrera cinematografica en o Cine estausunidense.
Autovía de Castiella-La Mancha
L'AP-40 u Autovía de Castiella-La Mancha será una autovía que prencipiará en Ávila, y rematará en Teruel, comunicando asinas de forma dreita o sud de Castiella y Leyón, Castiella-La Mancha y Aragón sin que siga menester de pasar por Madrit ni por l'A-3, que leva una gran cantidad de trafico sobre tot en os meses de verano.
The Proud Rebel
The Proud Rebel (títol orichinal en anglés, en aragonés O rebel argüelloso, enguerada en Aragón con o títol traduciu enta lo castellano como El rebelde orgulloso) ye una cinta de cine estausunidense de cine de western de l'anyo 1958 dirichida por Michael Curtiz seguntes un guión adaptau por Joseph Petracca y Lillie Hayward basau en Journal of Linnett Moore, una historia de 1947 incluyida en The Country Gentleman, de James Edward Grant. La suya banda sonora orichinal ye de Jerome Moross, la suya dirección de fotografía de Ted D. McCord y la producción cinematografica ye al cudiau d'o productor cinematografico Samuel Goldwyn Jr. ta la productora cinematografica Formosa Productions. L'elenco d'a cinta ye formau en os suyos papels principals por os actors Alan Ladd, Olivia de Havilland, Dean Jagger, David Ladd, Cecil Kellaway, James Westerfield, Dean Stanton, Thomas Pittman, Henry Hull, Eli Mintz y John Carradine.
Ye una cinta ambientada en os anyos posteriors a rematar a Guerra Civil d'os Estaus Unius a finals d'os anyos 1860 en bel lugarón d'Illinois y se rodó en Cedar City, en Utah. Conta la historia d'un veterano de l'exercito confederau mientres a guerra que en tornar en casa descubre que su muller ha falleixiu en l'incendio d'a suya casa y que su fillo ye dende alavez incapable de pronunciar ni una palabra y cuan li dicen que en o norte i vive un medico que lo puet curar marcha en a suya busca. En plegar en Illinois se troba en problemas y se veye obligau a estar-se-ie.
Seitán
right|thumb|250px|Chulla de seitán. O seitán ye una alimento elaborau a partir d'o gluten de trigo.
Se fació popular en as comunidatz budistas y actualment ye bien acceptau por os vechetarians occidentals por o suyo important conteniu proteinico y de toz os aminoacetos esencials. Vien de China (do ye clamau miàn jīn) y ye feito servir a sobén en a suya gastronomía. Tamién en Chapón, do se diz fu.
Gosa clamar-se "carne vechetal" por l'aspecto suyo en estar cocinau.
Literatura alchamiada
thumb|350px|right|Texto alchamiau d'o [[Mancebo d'Arévalo.]] Literatura alchamiada ye o conchunto d'obras literarias escritas en una luenga neolatina d'a Peninsula Iberica en alfabeto arabico y hebraico. A palabra alchamía provién de l'arabe العجَميَّة, al-ʿajamiyya, que yera a denominación arabe p'as luengas foranas.
Seitán
Nombre
L'orichen d'a parola "seitan" no ye de buen trobar. L ' Oxford English Dictionary diz que habría estau inventada por o pensador chaponés Georges Ohsawa (1893–1966), promotor d'a macrobiotica, y podría estar a combinación de sei ("esdevenir") u de -sei ("feito de" como en shokubutsu-sei, "feito de verdura") y de tan (primera silaba de tanpaku, "proteina").
Caracteristicas culinarias
Por o suyo gran porcentache de proteínas, o gluten de trigo ye una alternativa a la carne, fa honra ta reducir o colesterol, y no contiene os antibioticos y hormonas extra d'a carne animal. Ye d'uso freqüent como substituto d'a carne en a cocina asiatica, gastronomía vechetariana, gastronomía budista, macrobiotica y dietetica.
Literatura alchamiada
Descripción y etapas
A zaguers d'o sieglo XV os mudéchars de Castiella primero y os d'Aragón dimpués encomienzan a escribir textos relichiosos en romanz pero con alfabeto arabico, coincidindo con a puyada de l'Imperio Otomán como potencia islamica a on se feba servir l'alfabeto arabico pa escribir en turco textos relichiosos.
Seitán
Caracteristicas culinarias
No ye indicau ta personas celiacas.
Literatura alchamiada
Descripción y etapas
Os chodigos teneban una alchamía propia en alfabeto hebraico, que tamién duró bel tiempo pa escribir o chudeocastellano dimpués de ser forachitaus, y curiosament tamién os sefarditas plegoron a escribir a suya luenga en alfabeto arabe.
A mas gran part d'os escritos alchamiaus tractan de materias relichiosas u churidicas. Manimenos, tamién se producioron textos de creyación: literatura moral, sapiencias, didactica, ficción en prosa y verso.
Podemos dividir a historia d'a literatura alchamiada en dos etapas. A primera ye dende o sieglo XIV dica a conversión forzada d'os musulmans a principios d'o sieglo XVI, ye cuan se creye que s'escribe o Poema de Yuçuf, y se producioron textos en Castiella y en Aragón. A segunda ye dende principios d'o sieglo XVI dica cuan forachitoron a los musulmans, ye cuan se producen textos alchamiaus en Castiella, pero sobretot en Aragón y en especial en a cuenca de Xalón. Os musulmans d'o Reino d'Aragón teneban o predominio d'a literatura alchamiada. A literatura alchamiada escrita en Aragón en o sieglo XVI presenta textos predominantment en castellano y textos predominantment en aragonés, reflectando a substitución lingüistica incipient en as clases populars d'o mundo rural, mes tardana que en as clases altas d'as ciudaz.
Bi ha una tercera fase tardana, obra d'os espanyols musulmans y os sefarditas en os países on se refuchioron, particularment en Túniz. Esta fase remató cuan os andalusís no arabizaus prenioron a luenga predominant d'a zona a la que fuoron a parar (arabe en Túniz, turco en determinadas zonas de l'Imperio Otomán). Os textos d'os exilaus d'orichen aragonés en Túniz presentan aragonesismos pero se puet dicir que son escritos en castellano.
Río Nilo
O Nilo (النيل en arabe, d'o griego "Nelios", val de río), ye o río más largo d'Africa, con una longaria de 6.650 km dende o suyo naixedero dica a suya desembocadura en a Mar Mediterrania. Dica fa pocas anyatas yera considerato como o río más largo d'o mundo, pero hue se diz que o río más largo d'o mundo ye o río Amazonas.
Fluye a traviés de Burundi, Uganda, Sudán, Ruanda, Congo, Tanzania, Kenya, Etiopía y Echipto, drenando as auguas d'una cuenca hidrolochica con una superficie de 3.400.000 km² dende o suyo naixedero en o laco Victoria dica desauguar en a mar Mediterrania, dimpués de trescruzar Africa dende o sud enta o norte, con un cabal meyo de 2.830 m³/s. Os suyos dos afluents prencipals son o Nilo Azul y o Nilo Blanco.
Partes d'o rio Nilo
thumb|center|350px|O Nilo en pasando per Kom Ombo.
As creixitas d'o Nilo
Enantes d'a construcción d'a Presa d'Assuan en Echipto se percibiban as creixitas anyals d'o río como conseqüencia d'a estación de plevias auguas ent'alto. As creixitas d'o Nilo son mencionatas en os textos antigos y medievals, y se troban en a traducción aragonesa de "La Flor de las Ystorias d'Orient":
Argoños
Argoños ye un municipio d'a comunidat autonoma uniprovincial de Cantabria, Espanya, en a comarca de Trasmiera.
A suya población ye de 1.614 habitants (2008) en una superficie de 5,51 km², con una densidat de población de 292,92 hab/km².
1840
Atros países
right|thumb|250px|L'escritor occitán [[Alphonse Daudet, naixito o 13 de mayo de 1840.]]
Boriša Simanić
Boriša Simanić (20 de marzo de 1998 de Ljubovija, Serbia) ye un chugador profesional serbio de baloncesto. Tien una altaria de 2,11 metros y ocupa a posición de pivot. En l'actualidat chuga en o Casademont Zaragoza, d'a liga ACB.
1840
Atros países
right|thumb|250px|O mariscal francés [[Étienne Jacques Joseph Macdonald, naixito o 25 de setiembre de 1840.]]
Drake Diener
Drake Richard Diener (19 d'aviento de 1981 en Fond du Lac, Wisconsin, Estaus Unius) ye un chugador profesional estatounidense de baloncesto, hue retirato. Tien una altaria de 1,96 metros y ocupaba a posición d'escolta. En l'actualidat ye l'entrenador d'a Marian University of Fond du Lac.
Hernani
Hernani (Hernani en basco y oficialment, Hernani en castellano) ye un municipio d'a comunidat autonoma d'o País Basco, en a comarca de Donostialdea y provincia de Guipuzcua.
A suya población ye de 19.229 habitants (2008) en una superficie de 39,82 km², con una densidat de población de 482,90 hab/km².
Vinclos externos
*Pachina web oficial municipal.
Sciurus vulgaris
O esquiruelo (Sciurus vulgaris (Linné 1758)) ye una especie de radedor d'a familia sciuridos distribuita por a més gran part d'o Paleartico.
Zoonimia
Ye a sola especie autoctona d'o chenero Sciurus distribuita en a Peninsula Iberica y gran part d'Europa Occidental, por o que este esquiruelo tamién ye conoixiu como "esquiruelo europeu" en o luengache scientifico. En países con atras especies d'esquiruelos ye conoixiu tamién como "esquiruelo royo" en a respectiva luenga d'o país, como ye o caso d'Anglaterra, a on que introducioron esquiruelos grisos dende Norteamerica.
A palabra aragonesa "esquiruelo" perteneixe a lo lexico galorromanico y se pronuncia con protesi velar tipica dezaga de "r" (/esquirgüelo/), d'acuerdo con a fonetica aragonesa, pero seguindo criterios etimolochicos no s'ha d'escribir.
A variant "esquiruello" representa una confusión d'o sufixo -uelo con a terminación -uello de muitas palabras patrimonials aragonesas (caramuello, uello, Marcuello, ecetra).
Mollerussa
Mollerussa (en castellano Mollerusa) ye un municipio catalán situato en a provincia de Leida, capital d'a comarca d'o Plan d'Urchel. A suya población ye de 13.086 habitants(2007), en una superficie de 7,05 km² con una densidat de población de 1.856,17 hab/km².
Mollerussa ye situata a 250 metros sobre o ran d'o mar, a una distancia de 20 km de Leida. O suyo termin municipal ye unito en una aria metropolitana con os termins de Palau d'Anglesola, Golmés, Miralcamp y Fondarella. Tien una estación d'o ferrocarril Leida-Barcelona dende 1861.
Estaus d'Alemanya
thumb|Mapa d'os estatos d'Alemanya. Alemanya ye una federación de deciseis estaus ditos Länder (singular Land, país en alemán) u, de forma no oficial, Bundesländer (singular Bundesland, país federau). Cada Land ye representau a ran federal en o Bundesrat.
Os 16 Länder d'Alemanya son:
Isín
Isín ye un lugar aragonés d'a provincia de Uesca situato en o municipio de Samianigo, en a comarca de l'Alto Galligo.
Molimentos
A Ilesia de Sant Istevan d'Isín, una ilesia d'os sieglos XVII-XVIII que ye adedicata a Sant Istevan y que ye la ilesia parroquial d'o lugar. Con alacez romanicos, la ilesia, que se trobaba en runas, ha estau obchecto d'una restauración ta convertir-la en un centro d'exposicions.
15 de chulio
Aragón
thumb|250px|right|Logo de l'[[Academia de l'Aragonés, creyata o 15 de chulio de 2006.]]
Sieglo XVII
right|thumb|250px|Autorretrato d'[[Annibale Carracci, pintor italiano muerto o 15 de chulio de 1609.]]
Friedrich Kellner
Friedrich Kellner, naixito de Vaihingen an der Enz (Alemanya) l'1 de febrero de 1885 y muerto en Lich (Hesse, Alemanya) o 4 de noviembre de 1970, estió un socialdemocrata alemán, inspector de chusticia y autor d'un diario escrito en secreto mientres o Tercer Reich, con o cual miraba de dixar testimonio escrito d'os actos d'o nazismo t'as futuras cheneracions alemanas.
Bellón
thumb|270px|[[Dinero (moneda)|Dinero de bellón de Chaime II de Mallorca.]] O bellón (d'o francés billon, lingot) ye una aleyación d'archent y de cobre, que contiene arredol d'un 50% de cobre. Si o metal que predomina ye l'archent, se diz que ye un bellón rico, en caso de predominar o cobre, bellón probe. S'ha emplegato mas que mas ta cudir monedas y medallas en epocas con escaseza de metals nobles y de devaluación monetaria.
L'uso mas amplo d'o bellón estió en l'antiga Grecia y en a Edat Meya. Por eixemplo, mientres os sieglos VI y V aC bellas ciudaz d'a isla de Lesbos emplegaban monedas feitas d'un 60% de cobre y un 40% d'archent. En a Edat Meya o contenito d'archent va baixando, plegando dica un 25% u un 20%.
En periodos d'inflación, como o sieglo III en Roma u mientres as revueltas de 1620 en l'imperio d'os Habsburgo, as monedas d'archent, debito a la baixada contina y gradual d'o contenito d'archent, rematan estando monedas de bellón.
Por un regular en numismatica se fa servir o termín bellón ta referir-se dreitament a troz de metal emplegato ta a cudición d'a moneda independientement d'a suya composición.
Ciruelos
Ciruelos ye un municipio d'a provincia de Toledo, en a comunidat autonoma de Castiella-La Mancha, Espanya. A suya población ye de habitants, en una superficie de 22,94  km² y una densidat de población de 0 hab/km².
Puerta de Sant Ildefonso (Zaragoza)
A puerta de Sant Ildefonso, tamién clamada postigo d'o Mercau u puerta d'a Tripería, yera una puerta situada en a muralla medieval de Zaragoza, chunto a o torretón d'a Zuda.
Historia
De construcción arabe, per ella dentró en 1118 Alifonso I dimpués d'a conquiesta de Zaragoza. Como yera situada en l'extremo d'a carrera que levaba enta a Plaza d'o Mercau se conoixió dende o sieglo XV postigo d'o Mercau. Dimpués a o largo d'os sieglos en cambear de nombre a carrera a on se i trobaba (l'actual avenida de César Augusto), a puerta pasó a conoixer-se como puerta Imperial u postigo d'Antonio Pérez. Vulgarment tamién yera conoixida como puerta d'a Tripería por vender-se en os suyos arredols espullos d'os animals provenients d'o matadero que bi heba en a carrera d'Escobar, amán d'aquí.
En o sieglo XVIII yera una puerta barroca con una imachen de Sant Ildefonso sobre un arco.
Yera trescuzada por as auguas repuyals que saliban d'o mercau, por o que en 1842 s'espaldó y se i fació una nueva de ladriello. A puerta se refació en estilo neomedieval en zaguerías d'o sieglo XIX.
Chunto a ista puerta bi heba un postigo, emplegau a sobén por os aguadors, que permitiba o paso de personas pa que baixasen a traviés d'una rampa enta l'Ebro. En iste mesmo puesto se trobaba una barca pa pasar a l'atro canto d'o río, conoixida en o sieglo XX como a barca d'o Tío Toni.
Debiu a la inauguración d'o Mercau Central, obra de Félix Navarro, en 1903 y d'o colector d'auguas repuyals, a puerta fue a la fin espaldada en 1904.
Fats Domino
Antoine Dominique Domino, mas conoixito por o suyo nombre artistico de Fats Domino, naixito de Nueva Orleans (Loisiana) o 26 de febrero de 1928 y muerto o 24 d'octubre de 2017, fue un cantaire y musico (pianista) estausunidense de rhythm and blues, rock and roll, piano blues, boogie-woogie, considerato uno d'os pioners d'o rock and roll.
Entibo de Yesa
Os lugars aragoneses por que s'estendilla l'entibo son Sigüés, Ruesta, Escó y Tiermas, toz perteneixients a la Chacetania, a la dita Canal de Berdún.
A suya cabida ye de 446,86 hm³, a longaria d'a suya coda ye de 10 km y tien una superficie de unas 1900 hectarias.
Sant Felices
Sant Felices (San Felices en castellano) ye un lugar aragonés d'o concello municipal d'Agüero, situato en a comarca d'a Plana de Uesca y provincia de Uesca.
Toponimia
O toponimo Sant Felices presenta muitos equivalents en a Peninsula Iberica y deriva d'una composición toponimica en latín tipo ECCLESIA SANCTĪ FĒLICIS u MONASTERIUM SANCTI FELICIS con perda d'o substantivo y fosilización d'o chenitivo FELICIS.
Cheografía
Sant Felices se troba situato a o norueste d'Agüero, a piet d'a sierra de Santo Domingo, en o barranco de Sant Felices, que desaugua en o barranco d'Artaso y en o río Galligo, a 705 metros d'altaria sobre o livel d'a mar.
Ye situato a una distancia de 6 km d'Agüero, a capital d'o suyo termin municipal, y a 44 km de Uesca, a capital d'a provincia de Uesca.
Vinclos externos
Sant Felices en Románico aragonés.
Chuegos Olimpicos d'hibierno de 2018
Os Chuegos Olimpicos d'hibierno de 2018, conoixitos tamién como XXIII Chuegos Olimpicos d'hibierno, estioron os Chuegos Olimpicos d'hibierno celebratos en PyeongChang (Republica de Corea), dende o 9 de febrero dica o 25 de febrero de 2018. I participoron 2.922 atletas (1.680 varons y 1.242 mullers) de 92 países.
Verona
Fa parte d'a Organización d'as Ciudaz d'o Patrimonio d'a Humanidat.
Esporte
Verona tién una larga tradicción de fútbol, os equipes mas conoixitos son l'Hellas Verona Football Club establito en l'anyo 1903 y ganador una vegata d'a Serie A, y l'Associazione Calcio Chievo Verona, estabilito en en 1929.
Competicions esportivas
Verona estió una d'as seus d'o Mundial de Fútbol de Italia 1990.
Climatolochía
Climatolochía de Verona:
North West Frontier
North West Frontier (títol orichinal en anglés, en aragonés A muga nord-ueste, enguerada en Aragón con o títol en castellano de La India en llamas, en aragonés La india en flamas) ye una cinta de cine britanico de l'anyo 1959 de cine d'aventuras belicas dirichida por J. Lee Thompson seguntes un guión adaptau por Robin Estridge y Frank S. Nugent basau en una historia de Patrick Ford y Will Price, con una dirección de fotografía de Geoffrey Unsworth, una banda sonora orichinal de Mischa Spoliansky, una producción cinematografica d'o productor Marcel Hellman ta la productora cinematografica Rank Organisation Film Productions y con un elenco formau en os suyos papels principals por os actors Kenneth More, Lauren Bacall, Herbert Lom, Wilfrid Hyde-White, I. S. Johar, Ursula Jeans, Eugene Deckers, Ian Hunter y Jack Gwillim.
North West Frontier s'ambienta en l'anyo 1905 en os territorios situaus a lo nord-ueste d'o Raj Britanico, en as actuals India y Pakistán, y conta la historia d'un militar de l'exercito britanico que se troba como guardián d'o fillo d'un rachá de relichión musulmana a qui han asasinau os rebels y que ha de levar-lo dica un puesto seguro en emplegando lo ferrocarril con una viella maquina de vapor y estando perseguiu por os rebels, en un tren cuasi sin protección. Se rodó en escenarios d'Anglaterra y Espanya, en ista zaguera en localidaz d'a provincia de Granada (Granada, Guadix y Iznalloz, y en Almería en a provincia d'Almería. A cinta estió un fracaso en taquilla, encara que en a 13ena edición d'os Premios BAFTA estió nominada a lo Premio BAFTA a la Millor Cinta Britanica, a lo Premio BAFTA a la Millor Cinta y a lo Premio BAFTA a lo Millor Guión.
AuronPlay
Raúl Álvarez Genes (Badalona, 5 de noviembre de 1988), més conoixito como AuronPlay u simplament Auron, ye un streamer y youtuber espanyol.
Con quasi 29,1 millons de suscriptors en o suyo canal prencipal de YouTube e 13,6 en o segundario, ye o tercer youtuber con més suscriptors d'o suyo país y conta con un total de 5,72 mil millons de reproduccions. En Twitch conta con mes de 13 millons de seguidors, lo que le mete en o segundo puesto global d'as canals con més seguidors.
Skeleton
thumb|Pictograma olimpico d'o Skeleton.
O skeleton ye un esporte d'hibierno en que a suya finalidat ye fer a baixada mas rapeda por una pista de chelo con un trineo simple que porta una persona. Actualment y dende Sankt-Moritz 1928 fa parti d'o programa olimpico d'os Chuegos Olimpicos d'hibierno.
Conquiesta de Zaragoza
Por ixas envueltas, o zaguer gobernador almurabit, o emir Ibn Tifilwit teneba un rolde de poetas y filosofos que fuyiban d'o integrismo d'o sud pa dedicar-se a la vida cortesana. O zaguer d'os gobernadors sabios nombró a Avempace gran visir. Cuan morió Ibn Tifilwit en 1117, la rechencia de Zaragoza la chestionó lo gobernador de Murcia mientres uns meses. En marzo de 1118 Alifonso I lo Batallero empecipió o setio de Zaragoza con tropas aragonesas, navarras, cruzatos occitans y tropas d'os ordens militars.
Antes de conquerir-se Zaragoza Gastón de Biarn heba conquiesto Moriella pa tallar o camín ta Valencia, dende a on podeban plegar refuerzos musulmans. Zaragoza fue presa con l'aduya de cruzatos occitans y d'as maquinas de guerra que Gastón de Biarn conoixeba y heba feito servir en Tierra Santa cuan las cruzatas. Zaragoza cayó en mans cristianas a fins d'o anyo 1118.
Con a conquista d'a ciudat por Alifonso I lo Batallero, esdevinió a ciudat mes important d'o suyo estato cristiano navarro-aragonés, pero no s'adhibió administrativament en Aragón, y estió por muito tiempo capital d'o Reino de Zaragoza. Zaragoza teneba un barrio mozarabe, pero lo Batallero deixó lo poder en mans d'os nobles que lo heban aduyato, nombró Tenient a lo suyo amigo Gastón de Biarn y i plegoron muitos repobladors occitans.
Banda Sonora Orichinal
Banda Sonora Orichinal (BSO), en anglés Original Soundtrack (OST), u simplament Sountrack y banda sonora, son o conchunto de sonitos y musica que fan parti d'una obra u cinta cinematografica. Musicalment ye a mosica vocal y instrumental composata ta una cinta con a función de complementar y potenciar as emocions d'una parti d'a cinta.
Ángel Nieto
Ángel Nieto Roldán (Zamora, 25 de chinero de 1947- Eivissa, 3 d'agosto de 2017) fue un piloto zamorano pioner en o motociclismo y retirato d'a competición dende 1986. Encara que ye naixito de Zamora gran parti d'a suya infancia vivió en o barrio de Vallecas d'a ciudat de Madrit. A suya aficción a las motos fació que se trasladará a Barcelona que yera a on bi heba a mayor parti d'as interpresas fabricants de motocicletas.
Ha ganato un total de 90 cursas, 139 podiums, 81 vueltas rapidas, 34 poles.
Beluns d'os suyos familiars tamién partecipan en as cursas de motociclismo como os suyos fillos Angel Nieto Jr. conoixito con a embotada de Gelete, Pablo Nieto y o sobrino d'él Fonsi Nieto.
Estió comentarista d'as cursas motociclistas en TVE mientres muitos anyos.
Honors
200px|thumb|left|Ángel Nieto en 1970 con una moto [[Derbi.]]
Star Trek (cinta)
Star Trek ye una cinta estausunidense de cine de sciencia ficción de l'anyo 2009, dirichida por J. J. Abrams y producida por J. J. Abrams y Damon Lindelof con guión de Roberto Orci y Alex Kurtzman, protagonizada por John Cho, Ben Cross, Bruce Greenwood, Simon Pegg, Chris Pine, Zachary Quinto, Winona Ryder, Zoe Saldana, Karl Urban, Anton Yelchin, Eric Bana y Leonard Nimoy.
Ye l' oncena cinta d'a franquicia de Star Trek, y tamién ye un reinicio que presienta a os personaches prencipals d'a serie de televisión orichinal de Star Trek interpretaus por un nuevo elenco, como o primer d' a serie de cintas reiniciada. A cinta sigue a James T. Kirk (Chris Pine) y Spock (Zachary Quinto) a bordo de l'USS Enterprise entre que luitan contra Nero (Eric Bana), un romulán d'o suyo futuro que menaza a la Federación Unida de Planetas. A historia tien puesto en una realidat alternativa a causa que a lo viache en o tiempo tanto de Nero como d'o Spock orichinal (Leonard Nimoy). A linia de tiempo alternativa se creyó en un intento de liberar a cinta y a franquicia d'as limitacions de continuidat establidas y a lo mesmo tiempo preservar os elementos orichinals de l'historia.
Nalda
Nalda ye un municipio d'a comunidat autonoma uniprovincial d'a Riocha, en a comarca de Logronyo.
Star Trek (cinta)
A ideya d' una cinta preqüela que seguiría a os personaches de Star Trek mientres a suya tiempo en Starfleet Academy estió discutida por o creyador d'a serie Gene Roddenberry en 1968. O concepto resurtió en zaguerías d'o decenio de 1980, quan Harve Bennett lo postuló como una posible trama d'o que se convertiría en Star Trek VI: The Undiscovered Country, pero Roddenberry lo refusó en favor d'atros prochectos. Dimpués d' o fracaso critico y comercial de Star Trek: Nemesis y a cancelación de Star Trek: Enterprise, o productor executivo d' a franquicia Rick Berman y o guionista Erik Jendresen escribioron una cinta no producida tetulada Star Trek: The Beginning, que haberba puesto dimpués d'Enterprise. Dimpués d' a separación de Viacom y CBS Corporation en 2005, l' ex president de Paramount Pictures, Gail Berman, convenció a CBS pa que permitiera a Paramount producir una nueva cinta en a franquicia. Se contactó a Orci y Kurtzman, toz dos fanaticos de Star Trek, pa escribir a cinta, y se contactó a J. J. Abrams pa que la endrezase. Kurtzman y Orci s'inspiroron en novelas y disertacions d'estudeos de postgrau, asinas como en a propia serie. A fotografía prencipal prencipió o 7 de noviembre de 2007 y remató o 27 de marzo de 2008. A cinta se rodó en cuantos puestos de California y Utah. Abrams quereba privar l'emplego de pantalla azul y pantalla verda, optando por fer servir conchuntos y ubicacions en o suyo puesto. O gran secreto rodiaba a producción d' a cinta y yera baixo o titol falso de Corporate Headquarters. Industrial Light & Magic utilizó naus dichitals pa a cinta, a diferencia d' as miniaturas utilizadas en a mayoría d'as cintas anteriors d' a franquicia. A producción d' a cinta concluyó en zaguerías de 2008.
Star Trek estió fuertement promocionada en os meses previos a lo suyo lanzamiento; procheccions previas a l'enguero d' a cinta que s'engueró en ciudaz selectas de tot o mundo, incluidas Austin (Texas), Sydney (Australia) y Calgary (Canadá). Estió lanzada en os Estaus Unius y Canadá l'8 de mayo de 2009, con gran exito de critica. A cinta estió un exito de taquilla, replegando mas de $ 385,7 millons en tot o mundo contra o suyo presupuesto de producción de $ 150 millons. Estió nominada a diversos premios, incluius quatro Premios d' l' Academia en a 82ª edición d' os Premios Oscar de l'Academia, y finalment ganó Millor Maquillache, lo que a convierte en a primera cinta de Star Trek en ganar un Premio de l'Academia. Le siguioron as seqüelas Star Trek Into Darkness y Star Trek Beyond en 2013 y 2016, respectivament.
Paseyo d'Echegaray y Caballero
O Paseyo d'Echegaray y Caballero ye un d'os paseyos mas importants d'a ciudat Zaragoza. Se troba a o canto de l'Ebro entre o Puent de Manuel Giménez Abad y o Puent de l'Almozara.
Fue construito, como a Carrera Alfonso, entre 1865 y 1868, estando a suya inauguración un d'os zaguers autos publicos presiditos por a reina Isabel II d'Espanya. S'han feito obras ta amillorar-lo ta la Expo 2008.
Nalda
A suya población ye de habitants en una superficie de 24,6  km², con una densidat de población de 0 hab/km².
Cheografía
O lugar de Nalda se troba situau a 580 metros d'altaria sobre lo livel d'a mar, a una [`distancia]] de 19 km d'a ciudat de Logronyo, a capital d'a suya comarca, d'a suya provincia y d'a suya comunidat autonoma.
D'o suyo termin municipal fa parte o lugar d'Islallana.
Historia
Nalda amaneix cuaternada por primera vegada en o sieglo XI en a relación de propiedaz que lo rei don García Sánchez III de Navarra dio a la suya muller Estefanía de Foix.
Dende o sieglo XIV dica o sieglo XIX, Nalda perteneixió a la sinyoría de Cameros.
Esquiruelo
thumb|right|250px|Un esquiruelo d'a [[especie Sciurus vulgaris.]] Esquiruelo (prenunciau /eskir'gwelo/~/eskir'gwælo/~/eskir'gwalo/; d'o latín <SCIURUS, -OLUS) ye una denominación popular que s'aplica a bellas especies de radedors de a familia Sciuridae (os esquiuridos) caracterizaus por a suya mida chicorrona, a suya achilidat y velocidat de movimientos, y por tener una coda larga que bellas especies fan servir ta equilibrar-se.
Existe buena cosa d'especies que son arboricolas, anque belatras fan os cados soterranios, y a tamas que todas disposan de gran achilidat y ocasionalment se'n puede trobar eixemplars en alto en a vechetación, a existencia de un gran numero d'especies terrestres fa poco consellable asociar o concepto d'esquiruelo con a vida arboricola.
En Aragón, y en cheneral en toda a Peninsula Iberica, habita una sola especie que reciba propiament o nombre d'«esquiruelo», que ye Sciurus vulgaris, de color sora u royisca y que fa vida en os árbols. En belatros países d'Europa, como por eixemplo en Gran Bretanya, s'ha introduciu atras especies que compiten y dica desplazan en o suyo nincho ecolochico a S. vulgaris, como a especie Sciurus carolinensis, o esquiruelo griso americano. En o norte d'Eurasia, dende Escandinavia dica Siberia habitan os esquiruelos petauristas de a tribu Pteromyini, capables ta desplazar-se planiando d'entre os árbols con unas mimbranas especials.
Arnuero
Arnuero ye un municipio d'a provincia de Cantabria, en a comunidat autonoma de Cantabria, Espanya. Fa parte d'a comarca de Trasmiera.
A suya población ye de 2.141 habitants (2008) en una superficie de 24,66 km², con una densidat de población de 86,82 hab/km².
Cheografía
A localidat d'Arnuero se troba situada a 24 metros d'altaria sobre lo livel d'a mar, a una distancia de 45 km d'a ciudat de Santander, a capital de Cantabria.
Béal Feirste
Béal Feirste (en anglés Belfast, en gaelico irlandés Béal Feirste) ye a segunda ciudat mas gran d'Irlanda. Tamién ye amás habitada d'Irlanda d'o Norte, asinas como d'o condau de l'Ulster. A población d'a ciudat ye de bels 275.000 habitadors, plegando en 550.000 si consideramos a suya aria metropolitana. O suyo nombre en gaelico, Béal Feirste, se refiere a la desembocadura d'o río Fearsaid, que en a suya ribera se prencipió a construyir a ciudat.
Pasau pluscuamperfecto de subchuntivo en francés
Formación
As formas d'o Pasau pluscuamperfecto de subchuntivo con o verbo auxiliar avoir son:
Béal Feirste
Béal Feirste estió lo escenario d'os piyors episodios d'os Troubles, que deixoron una ciudat trestallada, en bels casos mesmo con paretons, en vicos republicans y leyalistas.
Pasau pluscuamperfecto de subchuntivo en francés
Formación
Os verbos pronominals y os verbos de movimiento fan servir como auxiliar o verbo être (equivalent a las formas "ser" d'o verbo "estar-ser"). As formas d'o Pasau pluscuamperfecto de subchuntivo con o verbo auxiliar être son:
Béal Feirste
Dende fa bels cuantos anyos, especialment dimpuesas d'o clamau Acuerdo de Paz de Viernes Santo, a situación s'ha iu calmando, permitindo asinas un mayor desembolique d'a ciudat.
Pasau pluscuamperfecto de subchuntivo en francés
Emplego
En a luenga literaria, o Pasau pluscuamperfecto de subchuntivo cubre a función d'o pasau perfecto de sunchuntivo en una proposición subordinada quan a proposición principal ye en pasau y l'acción d'a proposición subordinada ye anterior a l'acción d'a proposición principal.
Béal Feirste
Murals
A ciudat ye conoixida especialment por os suyos murals que, igual como en atras ciudaz d'Irlanda d'o Norte, como Derry, reflectan as diferents posicions politicas y relichiosas. En Shankill Road, mayoritariament nordirlandeses protestants, se gosa trobar a-saber-las referencias a la corona britanica y de grupos paramilitars leyalistas. En atros puestos, como Falls Road, una zona prencipalment irlandesa y catolica, se remera una Irlanda unida, a l'IRA, a l'idioma y o folklore, asinas como tamién a cuantos movimientos independentistas de tot o mundo.
The Ten Commandments (cinta de 1923)
The Ten Commandments (títol en anglés, en aragonés Os diez mandamientos) ye una cinta estausunidense de l'anyo 1923 de cine mudo d'epica relichiosa, producida y dirichida por Cecil B. DeMille ta Famous Players-Lasky Corporation. La musica ye d'Hugo Riesenfeld y Milan Roder y i partecipan destacaus actots, en destacando Theodore Roberts, Charles De Roche, Estelle Taylor, Julia Faye, Richard Dix, Rod La Rocque, Leatrice Joy y Nita Naldi. Con un guión de Jeanie MacPherson, la cinta se divide en dos partes: un prologo que recrea la historia biblica de l'Exodo y una historia moderna sobre dos chirmans y los suyos respectivos puntos d'anvista sobre los Diez Mandamientos.
La cinta recibió multiples parabiens por as suyas scenas "inmensas y colosals", l'emplego d'o proceso Technicolor 2 y la deseparación d'as aguas en a seqúencia d'a mar Roya, la costosisma cinta (1,5 millons de dólars) en zagueras estió un exito de taquilla dimpués d'o suyo estreno (recaudó 4,2 millons de dólars).
Shenzhou (nau espacial)
Shenzhou (en chinés 神舟 "nau divina" ) ye una nau espacial desembolicada y operada por China que utiliza tecnolochía Soyuz pa refirmar o suyo programa de vuelos espacials tripulaus. O suyo disenyo se pareixe a la nau espacial rusa Soyuz, pero ye de mayor grandaria. O primer lanzamiento estió o 19 de noviembre de 1999 y o primer lanzamiento con tripulación estió o 15 d'octubre de 2003. En marzo de 2005, un asteroide estió nombrau 8256 Shenzhou en honor a la nau espacial.
Soyuz (nau espacial)
Soyuz (en ruso: Сою́з "chunta") ye una serie de naus espacials disenyadas pa o programa espacial sovietico por a Usina de Disenyo de Seguéi Koroliov en o decenio de 1960 que remaneix en servicio hue, habendo fabricau mas de 140 naus. A Soyuz succedió a la nau espacial Voskhod y estió construida orichinalment como parte d'os programas lunars tripulaus sovieticos. A nau espacial Soyuz se lanza en un codete Soyuz, o vehíclo de lanzamiento mas fiable d'o mundo dica hue.
Historia
O primer vuelo de Soyuz no tripulau estió lo 28 de noviembre de 1966. A primera misión Soyuz con tripulación, Soyuz 1, se lanzó o 23 d'abril de 1967 pero remató con un accident a causa d'una falla d'o paracayidas, matando a lo suyo cosmonauta Vladimir Komarov. Soyuz 3, lanzau o 26 d'octubre de 1968, se convirtió en a primera misión con tripulación exitosa d'o programa. O solo unatro vuelo que sufrió un accident fatal, Soyuz 11, mató a la suya tripulación de tres quan a gabina s'espresurizó prematurament chusto antes d'a redentrada. Istos estioron os solos humans dica a calendata que murioron por alto d'a linia de Kármán. Manimenos istas primeras catatumbas, Soyuz ye ampliament considerau o vehíclo de vuelo espacial humán mas seguro y rentable d'o mundo, establiu por a suya incomparable duración d'historia operativa.
Nós-Unidade Popular
250px|thumb|Manifestación de Nós-Unidade Popular en o [[25 de chulio, Día d'a Patria, de 2005.]] Nós-Unidade Popular ye una organización politica gallega, de filiación individual, que admite a dople militancia y ye drento d'a ezquierda independentista, revolucionaria, anti-patriarcal y esfensora d'o gallego como luenga nacional de Galicia, esfendendo a unidad lingüistica gallego-portuguesa (reintegracionismo).
Se formó en 2001 por a unión d'organizacions independentistas de caracter comarcal, incluyindo militants d'a organización comunista Primeira Linha. Actualment no'n tien representación institucional. A suya asamblea fundacional (en 2001, que remató lo dito Proceso Espiral) se celebro en Santiago de Compostela, capital de Galicia. A segunda (2003) estió en A Coruña y a tercera (2005), en Ferrol.
Iste partiu publica o fanzine politico Voz Própia.
En l'anyo 2004, se presento a las eleccions d'o Parlamento Europeu, y obtenió 1.331 votos en Galicia (0,12%) (2.516 en toda Espanya). En as eleccions autonomicas de 2005 obtenió 1.749 votos (0,12%).
Lasarte-Oria
A suya población ye de 17.694 habitants (2008) en una superficie de 6,01 km², con una densidat de población de 2.944,09 hab/km².
Nós-Unidade Popular
De entre as suyas campanyas, destacan as que reivindican l'autodeterminación nacional de Galicia, a integridat territorial d'o país (incluyitas as rechions d'Asturias y Castiella en las que fablan gallego), a eliminación d'a simbolochía franquista y o reconoiximiento a la memoria de millons de victimas que a dictadura franquista deixó en Galicia.
Lasarte-Oria
Cheografía
A localidat de Lasarte-Oria ye situada a 8 km de distancia de Sant Sabastián, a capital d'as suyas provincia y comarca.
Voz pasiva
La voz pasiva ye una construcción u conchugación verbal en cualques luengas por la que se presenta lo subchecto como pasivo ("subchecto pacient"), mientres que l'acción feita por lo verbo la executa un complemento (complemento achent) y no lo "subchecto achent" de lo verbo en voz activa. Se conchuga con lo verbo ser (en aragonés medieval seyer) en la suya mesma persona.
Lo griego y lo latín, entre atros idiomas, tienen morfemas especificos pa la voz pasiva; en aragonés y luengas güegals lo mes pareixito que bi ha ye un morfema se de la clamata pasiva reflexa: esto se piensa = esto ye pensato por belún.
L'anglés y muitas luengas neolatinas u romanicas fan servir construccions perifrasticas pa formar la voz pasiva:
Las oracions activas y pasivas son relacionatas seguntes lo siguient esquema:
Teito
300px|thumb|Teito d'una oficina O teito (d'o latín tectum y iste a la vegada d'o verbo tegere con significau de recubrir, cubrir, protecher) ye como se conoixe en construcción a o conchunto de disposicions constructivas d'a parti superior d'un edificio, construcción, habitaclo, etc., que lo cubre y zarra, más que más pa protecher o suyo interior contra l'orache y a humedat.
Carrera del Coso (Zaragoza)
El Coso ye una d'as carreras mas antigas y mas conoixitas de Zaragoza. Tien mas de dos mil anyos d'historia, ya que estioron os romanos qui lo establioron. Prencipia trescruzando l'Ebro, pasa o Puent d'o Pilar, trescruza as carreras de Chaime I y Alfonso. Remata en l'Avenita de César Augusto.
Encara que lo construyoron os romanos ye en a epoca d'a Taifa de Saraqusta cuan mas s'enampló. En a epoca medieval yera un d'os centros con mayor actividat chodiga, mas que mas a Puerta d'el Sol, a o canto de l'Ebro, una d'as doce puertas que teneba la ciudat en ixa epoca.
En o sieglo XV yera trestallau en seis trangos: Coso de Talada, Coso de Sogueros, Coso de Carabaceros, Coso de Pellicers, Coso de Zurradors y Coso d'a Chudería.
Safety Last!
Safety Last! (títol en anglés, en aragonés ¡O zaguer a seguredat!, enguerada en Aragón con o títol de El Hombre mosca, L'home mosca en aragonés) ye una cinta estausunidense de l'anyo 1923 de cine mudo y de comedia, producita por Hal Roach. Dirichita por Fred C. Newmeyer y Sam Taylor seguntes un guión de Harold Lloyd y Sam Taylor, en o suyo reparto incluye a destacatos actors como Harold Lloyd, Mildred Davis, Bill Strother, Noah Young u Westcott Clarke.