cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Pa negre (cinta)
Personaches
Os tres primos d'Andreu chugan un papel important en o suyo acucutar en a realidat: Núria por as revelacions constants d'o pasau, por os prebas de fuyida que'n proposa y por recontar un atra vesant familiar d'o pasau y a prima chiqueta porque representa l'odio y os prechudicios d'o pueblo enta os primos "royos".
Toz os personaches tienen un costau fosco: o mayestro ye alcoholico, se siente fracasau y s'entrefila una relación pedofila con a prima; l'alcalde ye corrupto; os ricos mueren a toz os que se meten en o suyo camín; os vecins han participau d'o feito desencadenant d'atros crimens (capar un homosexual y republicano).
O nino remata contachiau d'ista morfuga opresiva y mentirola y marcha por a via comoda, asegurar-se un futuro, decepcionau d'o suyo entorno familiar, con o qual creba mesmo acceptando l'aduya d'os ricos que han causau a muerte de su pai.
Procheccions
En Francia s'estrenó con 40 copias en versión orichinal subtitolada, con buenas criticas d'a prensa escrita. Tamién se prochectó en China, Chapón, Alemanya y Estaus Unius.
Cantón de Casèras
O cantón de Casèras (en occitán canton de Casèras, en francés canton de Cazères) ye una división administrativa francesa situata en o departamento de l'Alta Garona, en a rechión d'Occitania.
Jean-François Millet
Jean-François Millet, naixito de Gréville-Hague (A Manga, Normandía, Reino de Francia) o 4 d'octubre de 1814 y muerto en Barbizon (Sena y Marne, Isla de Francia) o 20 de chinero de 1875, estió un pintor francés, uno d'os establidors d'a dita escuela de Barbizon, muit conoixito por as suyas escenas campestres y campesinas. A suya obra tien influencias d'os pintors Théophile Langlois de Chèvreville y Paul Delaroche.
Gormaz
Gormaz ye un municipio d'a provincia de Soria (Castiella y Leyón), situato a 62 km de Soria. A suya población ye de 19 habitants (2005), en una superficie de 15,70 km² y una densidat de 1,2 hab/km².
Alfara de la Baronia
Alfara de la Baronia, enantes Alfara d'Algímia ye un municipio de la provincia de Valencia, situato en la comarca de lo Campo de Murviedro. La suya población ye de 515 habitants (2007), en una superficie de 11,7 km² con una densidat de población de 44,02 hab/km².
Toponimia
En l'anyo 2009 cambeó de nombre pa evitar continas confusions con o municipio vecín d'Algímia d'Alfara.
Cantón de Le Hosseret
O cantón de Le Hosseret (en occitán canton deu Hosseret, en francés canton du Fousseret) yera una división administrativa francesa situata en o departamento de l'Alta Garona, en a rechión d'Occitania.
Lockheed A-12
Lockheed A-12 yera un avión de reconoixencia de velocidat Mach 3 y vuelo de gran altitut construiu pa l'Achencia Central d'Intelichencia d'os Estaus Unius por  Skunk  Works de  Lockheed, basau en os disenyos de  Clarence "Kelly" Johnson. L'avión estió designau A-12, o dotzeno d'una serie d'esfuerzos de disenyo interno pa "Arcanchel", o nombre en clau interno de l'avión. En 1959, estió seleccionau entre os disenyos FISH y  Kingfish de  Convair como o ganador d'o Prochecto GUSTO, y estió desembolicau y operau baixo o Prochecto Oxcart. Os representants d'a CIA inicialment afavorioron o disenyo de Convair por a suya sección transversal de radar mas chicota, pero as especificacions de l'A-12 yeran liucherament millors y o suyo coste prochectau yera muito menor. Os respectivos antecedents d'as interpresas resultoron decisivos. O treballo de Convair en o B-58 i heba estau plagau de retardos y sobrecostos, mientres que  Lockheed heba produciu l'U-2 a tiempo y por baixo d'o presupuesto. O Lockheed A-12 se produció de 1962 a 1964 y voló de 1963 a 1968.
Chelada
thumb|300px|right|Una chelada. En meteorolochía una chelada (u chelata) ye quan a temperatura ambient baixa por baixo d'os zero graus Celsius y l'humidat de l'ambient se deposita en forma de chelo en as superficies. D'ordinario as cheladas se producen por a nueit.
Ta que se formen cheladas no tien que fer aire porque asinas as particulas d'o chelo no se posarían; antimás, a humedat ha d'estar superior a o 60%.
Efecto d'as cheladas
thumb|225px|right|Árbol chelau.
Efecto en a vechetación
Se produce una disminución de l'actividat funcional reducindo-se a fotosintesi, entre atras cosas. As cheladas son buenas en os climas templatos en hibierno t'a vechetación en premitir a poda d'os árbols.
No tota a vechetación pena por as cheladas, os árbols de fuella perén las resisten y nomás fan que aturar o suyo creiximiento. As cheladas tardanas son mui riesgosas t'as plantas tanto en agüerro como en primavera en poder perder-se as cullitas.
Mesuras contra as cheladas
thumb|225px|right|Fuella y [[hierba cheladas.]]
Des Moines (Iowa)
Des Moines (prenunciato en anglés [dɪˈmɔɪn]) ye una ciudat d'os Estaus Unius situata en o estato d'Iowa, d'an ye a capital estatal y mayor ciudat por u suyo numero d'habitants. Fa parte d'o condau do Polk, estando-ne tamién a capital.
A suya población ye de 203.433 habitants (2010) en una superficie de 200,10 km², con una densidat de población de 1.012,10 hab/km².
Cheografía
A localidat de Des Moines se troba situata a 291 metros d'altaria sobre o ran d'a mar.
Cobeta
Cobeta ye un municipio d'a provincia de Guadalachara, en a comunidat autonoma de Castiella-La Mancha, Espanya. A suya población ye de 111 habitants (2007), en una superficie de 43,74 km² y una densidat de población de 2,54 hab/km².
Ciruelos del Pinar
Ciruelos del Pinar ye un municipio d'a provincia de Guadalachara, en a comarca de Sinyoría de Molina-Alto Tajo, comunidat autonoma de Castiella-La Mancha, Espanya. A suya población ye de 50 habitants (2007), en una superficie de 21,48 km² y una densidat de población de 2,28 hab/km².
Rita Hayworth
thumb|200px|Rita Hayworth en 1941. thumb|200px|Rita Hayworth en 1977. Rita Hayworth (nombre artistico de Margarita Carmen Cansino), naixita de Nueva York (Nueva York, Estaus Unius) o 17 d'octubre de 1918 y muerta en Nueva York o 14 de mayo de 1987, estió una actriz estausunidense, activa en o cine estausunidense dende meyatos d'os anyos 1930.
Diocesi de Porto
A Diocesi de Porto (in latino: Dioecesis Portugallensis) ye una diocesi d'a ilesia catolica perteneixient a l'archidiocesi de Braga. En 2004 teneba 1.869.826 baptizatos en una población de 2.064.813 habitants. Ye actualment dirichita por o bispe Manuel José Macário do Nascimento Clemente.
Territorio
A diocesi se divide en 28 municipios, d'os que 17 perteneixen a o districto de Porto, 8 a o districto d'Aveiro y 1 a o districto de Braga.
A seu episcopal e a ciudat de Porto, a on se troba a seu de l'Asumpción de María.
O territorio ye subdividito en 477 parroquias, 22 vicarías, y 4 zonas pastorals.
Bavaro mocheno
O mòcheno (en bavaro Bersntolerisch) ye una variedat d'o bavaro charrada en bellas localidaz d'a val d'os Mòcheni en o Trentino, en o nord-este d'Italia.
O mòcheno se gosa clasificar como un subdialecto d'o bavaro meridional u a vegadas como una luenga diferent. Os parlants de mòcheno pueden entender parcialment o bavaro, o cimbrio y l'alemán stándard. Manimenos bi ha muitas esferencias en gramatica, vocabulario y pronunciación que lo fan dificil d'entender ta os fablants d'alemán stándard.
Distribución cheografica
D'alcuerdo con o censo de 2001, a on que por primera vegada se rechistroron as luengas maternas d'os censaus, o mòcheno yera charrau por una mayoría d'a población en as localidaz de Fierozzo (423 personas, un 95.92%), Palù (184 personas, un 95.34%), Frassilongo (340 personas, un 95.24%, incluyindo o lugar de Roveda). En atros municipios d'o Trentino un total de 1.329 persons se declaroron parlants d'o mòcheno, un total de 2,276 en toda a provincia. En o censo de 2011, o total de parlants en a provincia descenció a 1.660.
Estatus
O mòcheno ye oficialment reconoixiu por as leis provincial y nacional en o Trentino. Dende a decada de 1990, bi ha habiu quantas leis y regulacions dende o parlamento italiano y l'asamblea provincial ta mirar de protecher a luenga y a cultura mòchena. Se creyó por decreto una institución culturan ta preservar a luenga y amostrar-la en a escuela. O curriculo escolar ha estau adaptau ta l'amostranza d'a luenga y en as carreras bi ha sinyalización bilingüe.
Moleta d'Arany
A moleta d'Arany (en castellano moleta de Arán) ye una chicota muela de 1.232 m d'altaria situada en o termin municipal de Bezeit. Tamién se conoixe o conchunto de muelas como moletes d'Arany.
En a suya cima bi ha un vértiz cheodesico con o nombre d'Arán.
Bavaro tirolés
O tirolés (en bavaro Tirolarisch) ye un subdialecto d'o bavaro meridional parlau en o estau austriaco de Tirol y en a provincia autonoma italiana de Tirol d'o Sud.
Rasgos tipicos
Un rasgo tipico en a pronunciación d'o tirolés ye a tendencia a transformar a fricativa alveolar /s/ de l'alemán en post-alveolar /ʃ/ quan ye antis de "t" como en fescht (prenunciau /fɛʃt/, en alemán /fɛst/) u du bisch(t) (prenunciau /du: bɪʃt/, en alemán /du: bɪst/).
Barbaruens
Barbaruéns u Barbaruáns ye un lugar aragonés d'o municipio de Seira, situato en a Vall de Benás (Uesca), comarca de Ribagorza.
Bavaro tirolés
Rasgos tipicos
Atras caracteristicas d'iste subdialecto que tamién se dan en o bavaro meridional y lo fan diferent d'o bavaro central son:
Barbaruens
A suya población yera de 39 habitants en 1991.
Bavaro tirolés
Rasgos tipicos
Toz istos rasgos no se troban siempre, si no que ye posible que en bells lugar no se i haigan rechistrau.
Barbaruens
Toponimia
Bi ha diferents interpretacions d'o nombre. Seguntes Xavier Tomás ye Barbaruáns y ye d'orichen prerromano y se remontaría a un hipotetico BARBARONSI; atra interpretación diz que ye a partir de l'antroponimo latín BARBARIUS; y atra diz que ye a partir d'o chenitivo latín de BARO:
Entre os microtoponimos destaca o "Ibón d'Armenya" y o "Circo d'Armenya". Se crei que prene o nombre por l'abundancia d'arminios (armenius mus en latín).
Tías (Las Palmas)
Tías ye un municipio espanyol d'a comunidat autonoma de Canarias, provincia de Las Palmas, que se troba en a isla de Lanzarote. A suya población ye de 20.801 habitants (2021), en una superficie de 64,61 km² y una densidat de población de 308,99 hab/km².
Cogollor
Cogollor ye un municipio d'a provincia de Guadalachara, en a comunidat autonoma de Castiella-La Mancha, Espanya. A suya población ye de 36 habitants (2007), en una superficie de 8,32 km².
Los Mès
Los Mès (en francés Osmets) ye una comuna occitana en o departamento francés d'Altos Pireneus, districto de Tarba, cantón de los Costalats y rechión d'Occitania. A comuna yera parte de l'antiga provincia de Bigorra.
A suya población ye de 74 habitants (1999) en una superficie de 4,88 km², con una densidat de población de 15,16 hab/km².
Val d'Almonecir
Val d'Almonecir (Vall de Almonacid en castellano, La Vall d'Almonesir en catalán) ye un municipio de la provincia de Castellón, situau en la comarca de l'Alto Palancia. La suya población ye de habitants, en una superficie de 21,1 km² con una densidat de población de 0 hab/km².
Historia
Se dió la primera Carta de población en 1582, pero estioron los sinyors de la familia Ximénez d'Urreya qui concedioron una segunda Carta de población en 1610, repoblando lo lugar con aragoneses.
Toponimia
Almonecir provién de lo latín MONASTIR ("monesterio"), pero la traviés de l'arabe, cambiando lo grupo -st- por -z-.
En 1256, quan Chaime I d'Aragón ordena a los alcaitz y habitadors de la comarca que deixen pasturar a los bestiars de Segorb en os suyos termins, s'escribe Almonezir.
En un texto de 1319 en idioma aragonés, en lo que Pero Churdán d'Arenoso y la Marquesa Llopiz de Rada ceden a lo suyo fillo Gonzalvo part de la sinyoría d'Arenoso s'escribe Val de Almonezir:
En toponimia menor clama l'atención un caso de diftongación en -ia- en lo sufixo -iello: Fuente de las Balsiallas.
Triacastela
Triacastela ye un municipio gallego d'a provincia de Lugo, situato en a comarca de Sarria.
Provincia de Vrancea
A provincia de Vrancea (en rumano Judeţul Vrancea) ye una provincia de Rumanía con capital en Focşani.
Val d'Almonecir
Luengas y parlas
La palabra pelitaina (Parietaria) ye local pero d'orichen aragonés (conservación de la xorda intervocalica y con terminación -aina.
Triacastela
A suya población ye de 792 habitants (2008), en una superficie de 51,2 km² y una densidat de 15,47 hab/km².
Provincia de Vrancea
A población d'esta provincia ye de 387.632 habitants (en 2002) en una superficie de 4.857 km², con una densidat de población de 80 hab/km².
Divisions administrativas
O districto conta con 2 municipios, 3 ciudaz y 68 comunas.
Val d'Almonecir
Luengas y parlas
Bi ha casos de conservación de lo chenero femenin en sustantivos acabaus en -or: la calor, la sudor, la color, la claror, la negror.
Lockheed SR-71 Blackbird
Lockheed SR-71 Blackbird ye un avión de reconoixencia estratechica de velocidat Mach 3 de largo alcanz y gran altitut desembolicau y fabricau por a companyía aeroespacial estausunidense Lockheed Corporation. Estió operau tanto por a Fuerza Aeria d'os Estaus Unius (USAF) como que por a NASA. O SR-71 estió desembolicau como un prochecto de l'avión de reconoixencia Lockheed A-12 entre o decenio de 1960 por a división Skunk Works de Lockheed.
Historia
L'aeronau s'introdució en servicio operativo en chinero de 1966. Entre as misions de reconoixencia aeria, o SR-71 operó a altas velocidatz y altitutz (Mach 3,2 y 25.900 metros) pa permitir-le superar las menazas. Si se detectaba o lanzamiento d'un misil tierra-aire, l'acción evasiva estandar yera simplament accelerar y superar a lo  misil. En promeyo, cada SR-71 podría volar una vegada por semana a causa d'o tiempo de respuesta alongau requeriu dimpués d'a recuperación d'a misión. Se construyoron un total de 32 avions; 12 se perdioron en accidents y garra en acción enemiga. Entre 1988, a USAF retiró lo SR-71 en gran parti a causa de razons politicas; varios estioron reactivaus breument entre o decenio de 1990 antis d'o suyo segundo retiro en 1998. A NASA estió l'operador final de l'avión, retirando os suyos eixemplars en 1999. Dende o suyo retiro, o papel d'o SR-71 ha estau asumiu por una combinación de satelites de reconoixencia y vehíclos aerios no tripulaus (u  UAV); un succesor proposau d'o UAV, o SR-72 yera estando desembolicau por  Lockheed Martin, y  programado pa volar en 2025. A lo SR-71 se le han dau quantas embotadas, incluius "Blackbird" y "Habu". En 2020, o SR-71 contina mantenendo o récord mundial que establió en 1976 pa l'avión tripulau que vola mas rapido, anteriorment en poder d'o relacionau Lockheed YF-12.
Punta de la Tosa
A punta de la Tosa (en castellano punta de Latosa) ye un mont de 1.194 m d'altaria situada en o termin municipal de Penyarroya de Tastavins.
En a suya cima bi ha un vértiz cheodesico con o nombre de Latosa.
Chentilicio
Os chentilicios son os nombres que denotan as personas y os obchectos en relación con os suyo puesto de procedencia (país, rechión, comarca, ciudat, lugar...). Gosan tener valor tanto d'adchectivo como de sustantivo. A formación d'o chentilicio puede estar regular u irregular. A formación regular d'un chentilicio se puet fer por derivación con sufixos a partir d'o toponimo, por eixemplo aragonés a partir d'Aragón. En as luengas neolatinas son comuns os sufixos derivaus d'os latinos -ENSE, -ANU y -INU pa fer chentilicios.
A vegadas os chentilicios derivan d'un etnonimo sin relación con un toponimo orichinal, y lo podemos trobar con os hongaros que dioron nombre a Hongría. Un atro eixemplo clasico en ye a denominación d'os alemans en idiomas eslaus, Němci, Niemcy, ecetra, que significa "os mudos", que dimpués ha chenerau exotoponimos como Niemcy u Německo pa dicir Alemanya.
En as luengas que se parlan en Espanya ye posible de trobar uns chentilicios artificials producto d'a reintroducción de chentilicios clasicos en ambients eruditos castellanoparlants que pretendeban glorificar un pasau. En Aragón tenemos o caso de bilbilitano substituyindo a calatayubí. Con o tiempo o chentilicio artificial plega a substituyir a lo chentilicio tradicional.
Os chentilicios en aragonés
Os chentilicios regulars se fan adhibindo a lo nombre d'o puesto un sufixo, que puet estar:
Bi ha chentilicios que se relacionan con etnonimos anteriors a la formación d'o toponimo que representan como gascón (habitant de Gascunya), u que tienen una explicación polemica como espanyol. En toponimos remataus en -a como Navarra se puet fer o chentilicio con a terminación -o, -os, -a, -as, ("navarro", "navarros").
Bi ha chentilicios irregulars que se fan a partir de radices diferents como cheso, montisonense (que se remonta a Mont de Sión y compite con a variant popular monzonero, derivada de Monzón), y anglés (que se remonta a Anglia y no a Anglaterra). Si no existe o chentilicio se fa con a preposición "de" y o nombre d'o puesto, por eixemplo una muller de Liechtenstein.
L'eclix que ha sufriu l'aragonés por bels sieglos y o proceso actual de desaparición d'a luenga fa que s'haigan perdiu chentilicios con sufixo como portolés (redueito a un apelliu muito común) y chentilicios irregulars como peitavín.
Avión de reconoixencia
thumb|300px|L'avión de reconoixencia [[Lockheed SR-71 Blackbird.]] Un avión de reconoixencia (coloquialment, un avión espía) ye un avión militar disenyau u adaptau pa realizar reconoixencia aeria con funcions que incluyen a recopilación d'intelichencia d'imachens (incluiu l'uso de fotografía), intelichencia de sinyals, asinas como intelichencia de medición y sinyatura. A tecnolochía moderna tamién ha permitiu que cualques avions y vehíclos aerios no tripulaus realicen vichilancia en tiempo real amás d'a recopilación d'intelichencia cheneral. Antis d'o desembolique de dispositivos como o radar, as fuerzas militars dependeban d'os avions de reconoixencia pa la observación visual y a exploración d'o movimiento enemigo. Un eixemplo ye l'hidroavión de patrulla maritima PBY Catalina utilizau por os aliatos en a Segunda Guerra Mundial: un vuelo de Catalinas de l'Armada d'os Estaus Unius divisó parti d'a flota chaponesa amanando-se a la isla Midway, prencipiando a batalla de Midway.
Chentilicio
Os chentilicios en castellano d'Aragón
Bi ha chentilicios usuals en castellano d'Aragón que pueden remontar-se a una etapa en a que se charraba aragonés u que son perfectament adaptables a l'aragonés.
Basilica de Nuestra Sinyora d'o Pilar de Zaragoza
A Basilica de Nuestra Sinyora d'o Pilar ye un templo d'estilo barroco situato en Zaragoza (Aragón) en o cual ye conservata y venerata a columna (pilar) sobre a cual, seguntes a tradición, s'apareixió a Virchen d'o Pilar en carne mortal a l'apóstol Sant Chaime o día 2 de chinero de l'anyo 40 dC..
Iste mandó construyir una chicota capiella t'alzar a columna, mas tardi s'obró una ilesia romanica, dimpues destruita por un incendio y una mudéchar anterior a l'actual d'estilo barroco debita a Francisco Herrera Hidestrosa, por iniciativa de don Chuan d'Austria, qui ordenó prencipiar as obras en 1681.
O rey Ferrando VI, ordenó en 1754, a construcción d'a Santa Capiella, encomendando a obra a l'arquitecto Ventura Rodríguez, qui enampló o templo dica as actuals grandarias: 130 m. de largaria por 67 d'amplo, con por once cupulas, diez lanternas y cuatre torres.
A imachen d'a Virchen de fusta tien 39 cm. d'altaria y ye dencima d'una columna presguardata por un estuche de bronze y atro de plata y cubierta por un manto dica os piez d'a imachen, a excepción d'os días 2, 12 y 20 de cada mes que a columna apareixe veyible.
En a frontera posterior d'a capiella s'ubre o peirón, a on os fiels pueden venerar a la Santa Columna.
Josefa Avinent
Josefa Avinent, naixida de Valencia, Reino de Valencia (hue País Valenciano) en o Sieglo XVII y muerta en o mismo puesto en l'anyo 1691 va estar una interpresaria dedicata a o negocio d'a Imprenta.
Dentra en o negocio d'a impremta en morir o suyo primer mariu, Benito Macé, en l'anyo 1677. Va treballar dica l'anyo 1686, siempre fendo referencia a la suya condición de viuda a los pietz de impremta. Como regent va tener a Jaime Bordazar, dica que s'estableix por o suyo conto. O 1868 se casa con Feliciano Blasco, en segundas núpcies. Va morir o 1691, momento en que a impremta panse a denominar-se Herederos de Benito Macé.
Parroquia de Sant Miguel de los Navarros
A parroquia de Sant Miguel de los Navarros estió una parroquía de Zaragoza mientres a baixa Edat Meya que teneba o suyo centro en a ilesia de Sant Miguel d'os Navarros.
Valleseco
Valleseco ye un municipio espanyol d'a comunidat autonoma de Canarias, provincia de Las Palmas, que se troba en a isla de Gran Canaria. A suya población ye de 3.754 habitants (2021), en una superficie de 22,11 km² y una densidat de población de 172,32 hab/km².
Bakersfield
Bakersfield ye una ciudat d'os Estaus Unius situada en o estau de California.
Pero II de Portugal
Pero II de Portugal, naixito d'o palacio de Ribeira (Lisbona) o 26 d'abril de 1640 y muerto en o Palacio Reyal de Sintra (Sintra) o 9 d'aviento de 1706, estió un rei de Portugal dende o 12 de setiembre de 1683 dica la suya muerte. Yera fillo d'o rei Chuan IV de Portugal y d'a suya muller Loísa de Medina-Sidonia, y feba parte d'a dita Casa de Braganza.
Cantón de Montesquiu de Volvèstre
O cantón de Montesquiu de Volvèstre (en occitán canton de Montesquiu de Volvèstre, en francés canton de Montesquieu-Volvestre) yera una división administrativa francesa situata en o departamento de l'Alta Garona, en a rechión d'Occitania.
Samatan (desambigación)
Samatan (Samatan en occitán y en francés) puet estar:
Francesinha
A francesinha ye un plato tipico y orichinario d'a ciudat de Porto, en Portugal, encara que tamién puet trobar-se en atros puestos d'o norte d'o país.
En abril de 2011 fue considerata por l'Aol Travel, una web norteamericana sobre destins toristicos y ocio, como un d'os 10 millons sandwiches d'o mundo.
Historia
Una d'as teorias sobre a orichen d'o plato se remonta a o contexto d'a Guerra d'o Francés, afirmando que as tropas napoleonicas gosaban minchar uns entropans, en os que bi heba tot tipo de carnes y muito queso. Por ixas envueltas, manimenos, mancaba un complemento que os portuenses adhibirán dimpués a ditos entropans – a salsa. thumb|left|250px|Francesinha casera Actualment, pareixe haber bella unanimidat en atribuir os creditos d'a creyación d'o plato a Daniel David Silva, emplegato d'o Restaurante A Regaleira en a decada de 1950. Habendo treballato en Francia, en tornar ta Portugal Daniel Silva creyó a francesinha basando-se en a tosta francesa, u "croque-monsieur", feito que le da o suyo nombre.
Descripción
thumb|250px|Restaurant de fast-food especializato en francesinhas en [[Póvoa de Varzim]] A francesinha ye formata por lenguaniza, salchicha fresca, pernil, embutius y una chulla de carne de vaca u, alternativament, lomo de tocín rustito, cubierta com queso (posteriorment redetiu). Y por un regular servita con salsa a base de tomate, biera y pimiento. Se gosa acompanyar con uevos fritos (dencima d'o sandwich) y trunfas fritas.
Variedatz
Existen variedatz de francesinhas con potrecons, pollo, abadeixo, atún u vechetals, entre atras.
En Póvoa de Varzim amaneixió una variedat en a decada de 1960 en un snack-bar d'o Paseyo Alegre, a dita francesinha poveira.
Aficionatos
A francesinha ye un plato de culto en toda a zona norte d'o país, en particular en Porto. No ye pues raro que haigan amaneixito a o largo d'o tiempo cuantos grupos u chirmandatz con l'obchectivo d'ordenar y clasificar as francesinhas u simplament d'homenachear-las.
Estivella
Estivella ye un municipio de la provincia de Valencia, situato en la comarca de lo Campo de Murviedro. La suya población ye de 1252 habitants (2007), en una superficie de 20,9 km² con una densidat de población de 59,9 hab/km².
Verbos acabaus en -re en aragonés benasqués
Los verbos acabaus en -re en aragonés benasqués son la continación natural de la tercera conchugacion latina igual como los verbos acabaus en la mesma terminación en las luengas galorromanicas.
En benasqués la evolución de los verbos de la tercera conchugación latina estió diferent con respecto a l'aragonés cheneral conservando-se l'accentuación esdrúixola en un primer inte pa dimpués perder-se la vocal post-tónica y formar verbos acabaus en -re (IV clase benasquesa de J.A Saura Rami ) como en francés, occitán y catalán:
Estos infinitivos coexisten en benasqués con estene(r), fone(r), aprene(r), pllove(r), crede(r), fote(r), vene(r), mole(r), pllanye(r) y fuyi(r).
A part d'esta lista de verbos de la tercera conchugación latina que pasan a la IV clase benasquesa, tamién bi ha verbos d'atros orichens, que presentan tamién infinitivos en -er u -ir.
Provienen de la segunda conchugación latina en -ĒRE os verbos valre, duelre, calre, riure y tinre, coincidindo con una tendencia s'ha dau en la evolución de lo catalán y de qualques dialectos de l'occitán en los que ciertos verbos de la tercera conchugación latina han pasau a la segunda (visible en lo catalán y part de l'occitán deure, moure que derivan de DEBĒRE y MOVĒRE). Antiparte, los verbos RESPONDĒRE, MISCĒRE, TONDĒRE y TORQUERE pasoron dende la segunda conchugación a la tercera en lo latín d'amplas zonas.
Fontarón
Lugars
D'a parroquia de Fontarón fan parte os siguientes lugars.
Pui Moreno (orografía)
Pui Moreno ye un cabezo de 465 metros d'altaria situau en l'interfluvio entre los ríos Martín y Regallo, en lo termin municipal d'Alcanyiz cerca de la pedanía homonima (Teruel). En lo suyo cabalto bi ha un vértiz cheodesico.
Presenta grauwackas, losetas y quarcitas d'edat carbonifera, una representación chica de rodeno asimilable a Permo-Bunt y almendrons paleochenos deformaus, que destacan respecto a los materials miocenos de la redolada discordants sobre los anteriors. Ye un punto cheolochico singular por estar lo solo punto de la depresión d'Ebro con un afloramiento paleozoico y por la suya estructura cheolochica consistent en una cabalgamiento d'este Paleozoico enta lo norte sobre lo Paleoceno plegando las capas eocenas creyando plegos verchents enta lo norte.
Toponimia
L'oronimo pui Moreno ye una forma derivada de pueyo Moreno, microtoponimo que fa referencia a la tonalidat escura de las losetas y grauwackas que contrastan con los materials royiscos y blanquiscos miocenos que lo rodeyan, d'astí que tamién se diga cabezo Negro.
Lo pueyo royo d'este documento corresponde a l'actual toponimo Pie de Cabezo Royo un poco a lo sudeste de pui Moreno, con l'afloramiento de rodeno asimilable a lo Permo-Bunt.
Loís XVI de Francia
Loís XVI de Francia y V de Navarra, naixito de Versailles (Reino de Francia) o 23 d'agosto de 1754 y muerto en París (Primera Republica Francesa) o 21 de chinero de 1793, estió un rei de Francia y tamién monarca de Navarra, dende o 10 de mayo de 1774 dica la suya deposición o 10 d'agosto de 1792 por traidoría mientres as Guerras revolucionarias francesas y l'abolición d'a monarquía en Francia, proclamando-se a Primera Republica Francesa. Morió guillotinato en a plaza d'a Revolución de París luego d'un proceso en a Convention Nationale, y li deciban Loís o Zaguero, ta dixar platera a cayita d'a monarquía.
Valsequillo de Gran Canaria
Valsequillo de Gran Canaria ye un municipio espanyol d'a comunidat autonoma de Canarias, provincia de Las Palmas, que se troba en a isla de Gran Canaria. A suya población ye de 9.382 habitants (2021), en una superficie de 39,15 km² y una densidat de población de 234,76 hab/km².
Torres Torres
Torres Torres ye un municipio d'o País Valenciano en a provincia de Valencia, situau en a comarca d'o Campo de Murviedro. A suya población ye de 518 habitants (2007) en una superficie d'11,8 km² con una densidat de población de 43,9 hab/km².
Samatan
Samatan (Samatan en occitán, Samatan en francés y oficialment) ye una comuna occitana en o departamento francés de Gers, rechión d'Occitania, districto de Aush y cantón d'a Val de Sava (en ye a suya capital).
A suya población ye de 2.214 habitants (2007) en una superficie de 33,53 km², con una densidat de población de 66,03 hab/km².
Sierra de Luesia (Cinco Villas)
La sierra de Luesia ye una sierra d'o semontano d'a sierra de Santo Domingo. Se situa en los termins municipals de Luesia y Biel, en a comarca de Cinco Villas y en a provincia de Zaragoza.
Cheolochía
La sierra de Luesia ye formada en gran part por almendróns d'edat miocena, los almendrons d'a Formación Uncastiello.
Parroquia de Sant Nicolau
A parroquia de Sant Nicolau estió una parroquía de Zaragoza mientres a baixa Edat Meya que teneba o suyo centro en a ilesia de Sant Nicolau.
Baraona
Baraona u Barahona ye un municipio situato a lo sud d'a provincia de Soria (Castiella y Leyón), limitando con a provincia de Guadalachara. Ye situato a 61 km d'a ciudat de Soria y a 101 de Guadalachara.
A suya población ye de 211 habitants (2005), en una superficie de 116,44 km² y una densidat de 1,81 hab/km².
La Talaya
La Talaya u la Atalaya puet fer referencia a:
Lockheed U-2
Lockheed U-2, embotau "Dragon Lady", ye un avión de reconoixencia  estausunidense de gran altitut operau por a Fuerza Aeria d'os Estaus Unius (USAF) y anteriorment  pilotau por l'Achencia Central d'Intelichencia (CIA). Proporciona recopilación d'intelichencia pa tot tipo de clima, día y nueit, a gran altitut (21.300 metros).
Historia
Lockheed Corporation lo proposó orichinalment en 1953, estió aprebau en 1954 y o suyo primer vuelo de preba estió en 1955. Entre a Guerra Fría, estió volau sobre a Unión Sovietica, China, Vietnam y Cuba. En 1960, Gary Powers estió espaldau en un U- 2A d'a CIA sobre a Unión Sovietica por un misil tierra-aire (SAM). O mayor Rudolf Anderson Jr. estió espaldau en un U-2 entre a Crisi d'os Misils en Cuba en 1962. Os U-2 han participau en conflictos posteriors a la Guerra Fría en Afganistán y Irak y han emparau quantas operacions multinacionals d'a OTAN. L'U-2 tamién s'ha utilizau pa la investigación de sensors electronicos, calibración de satelites, investigación scientifica y comunicacions. L'U-2 ye un d'os pocos tipos d'avions que han serviu a la USAF entre mas de 50 anyadas, de conchunta con o Boeing B-52, o Boeing KC-135 y o Lockheed C-130. Os modelos mas nuevos (TR-1, U-2R, U-2S) dentroron en servicio en o decenio de 1980, y o zaguer modelo, l ' U-2S, tenió una actualización tecnica en 2012.
Lista de reis d'Aragón
right|150px
Fin d'a Guerra
A fin d'a Guerra de Succesión Espanyola, con victoria d'as tropas de Felipe IV, suposó l'anexión d'os territorios d'a Corona d'Aragón a la Corona de Castiella, y l'abolición d'os fueros d'Aragón, Catalunya y Valencia per meyo d'os clamatos Decretos de Nueva Planta. Rancando d'astí, no bi ha mas monarcas aragoneses, ya que Aragón pasa a fer parti como territorio no independient d'a Monarquía espanyola. A suya historia monarquica posterior ye, pues, a mesma que a d'Espanya, en a suya mayor parti con monarcas descendients d'a Casa de Borbón.
Cristina D'Avena
Cristina D'Avena, naixita de Bolonya (EMilia-Romanya) o 6 de chulio de 1964, ye una cantaire y presentadora de televisión italiana.
María José Moreno
María José Moreno Soriano, naixita de Daroca, Campo de Daroca en 1950, ye una actriz y directora de cine y teatro aragonesa, reconoixita como una d'as millors actrices d'o teatro aragones y premiata con o Premio Simón d'Honor de 2017.
Biografía artistica
Principió os suyos treballos en teatro en a companya Teatro de Cámara de Zaragoza quan yera dirichita por Mariano Hormigón. Dimpués pasó a treballar con o Teatro Espanyol Universitario (TEU), dirichita por David Jiménez. Por a inestabilidat d'o Teatro de Camara de Zaragoza qualques actors y directors, entre os que hi yera María José, crean o Teatro Estable de Zaragoza, dirichito por Mariano Cariñena. Mientres a suya larga trachectoria teatral tamién treballó con Tántalo Teatro, y o Centro Dramático Nacional (CDN).
En zaguerias d'a decada d'os anyos 1960 y primerias d'os anyos 1970 actuó en qualques cintas de cine independient y marchinal: En 1967 actua en El lobby contra el cordero de Antonio Maenza y Sor Felicidad d'Alejo Lorén en 1972. Dentre os suyos treballos para un cine mas comercial y profesional cal destacar o suyo papel de prostituta en El aire del Crimen de Antonio Isasi-Isasmendi en 1988 y o suyos treballos en a televisión en a serie El jardín de Venus de José María Forqué en 1984 y Chatarra de Félix Rotaeta en 1991).
En el anyo 2017 ye premiata con o Premio Simón de Honor de cine aragonés.
Condemios de Abajo
Condemios de Abajo ye un municipio d'a provincia de Guadalachara, en a comunidat autonoma de Castiella-La Mancha, Espanya. A suya población ye de 29 habitants (2004), en una superficie de 12,24 km² y una densidat de población de 2,36 hab/km².
Mugas
O suyo termin muga a lo norte con Campisábalos y a l'ueste con Condemios de Arriba.
Aragonés bergotés
O bergotés ye a parla local aragonesa que se charra en a val de Broto: Torla, Broto, Oto, Buesa, Sarvisé, Ayerbe de Broto, Asín, Yosa, Linars de Broto, Viu de Linars y Fraixen. D'entre estas localidaz Broto figura en l'ALEANR con as siglas Hu 106 por o que se conoix relativament bien o lexico d'intrés etnografico.
En realidat l'aragonés en a val de Broto presenta as mesmas caracteristicas basicas que en a Val de Vio y ye a mesma parla comarcal. A denominación de bergotés no ye tradicional, y a suya distinción ye producto de publicacions filolochicas que describiban os caracters de l'aragonés de puestos muito concretos y dimpués designaban a parla ixos puestos con denominacions derivadas de chentilicios. Bergotés ye o chentilicio de Bergua.
Fonetica
Conserva, como l'aragonés de valle de Vio, as diftongacions -ia- y -ua- d'as Ĕ y Ŏ curtas latinas en feminins remataus en a (buana, cuasta). Este tipo de diftongacions han estau consideradas tradicionalment como arcaísmos que en l'aragonés preliterario que se produciban dende a Chacetania ta la Ribagorza, manimenos puede haber-ie atras explicacions.
Bi ha repuis d'a evolución d'a -LL- enta sonitos cacuminals tipo -ts, -t-, -ch-, -s- (analogos a la che vaqueira de l'asturiano), pero que no ye -ch- como en tensino, ye -t-. Esto lo trobamos muito a sobén en a toponimia: Cotata ("collata"), Vate ("val"), Andecastieto (d'ANTE y CASTELLUM). En a parla viva se documentaba por o menos en a segunda metat d'o sieglo XX en parolas como:
Morfolochía
Os articlos son o, os, a, as como en aragonés cheneral, pero con a diferencia que os convive con es, y que en posición intervocalica tenemos ro, ros, ra, ras, (evolución d'a -LL- latina enta -r- coincidindo con o gascón: ILLA > ra en bergotés, era en gascón).
Ibón de ras Albas
L'ibón de ras Albas ye un ibón situau chunto o garmo de ra Mina (2.581 m) en l'Alto Galligo.
Sent Helitz d'Astarac
Sent Helitz d'Astarac (Sent Helitz d'Astarac en occitán, Saint-Élix en francés y oficialment) ye una comuna occitana en o departamento francés de Gers, rechión d'Occitania, districto d'Aush y cantón de Val de Sava.
A suya población ye de 817 habitants (1999) en una superficie de 8,17 km², con una densidat de población de 14,93 hab/km².
Toponimia
Sent Helitz ye en occitán gascón o que en occitán cheneral se diz Sent Felitz y significa en aragonés Sant Felis. Sería un toponimo relacionato con os aragoneses Sant Felices y o toponimo cuencano Saelices.
Abi
Abi ye un lugar aragonés d'a vall de Benás, que hue perteneixe a lo municipio de Seira, lugar que ye situato a una distancia de 3 km. A suya población yera de 18 habitants en 2018.
Telly Savalas
Aristotelis "Telly" Savalas (en griego Αριστοτέλης "Τέλι" Σαβάλας), naixito de Garden City (Nueva York, Estaus Unius) o 21 de chinero de 1922 y muerto en Universal City (California, Estaus Unius) o 22 de chinero de 1994, estió un actor y cantaire estausunidense.
Abi
Toponimia
Bi'n ha diferents explicacions posibles:
Telly Savalas
Ye remorato por a interpretación d'o personache Theo Kojak d'a serie de TV Kojak. Yera caracteristico o suyo tozuelo calvo y as piruletas que minchaba mientres feba o personache.
Cantón de Portèth de Garona
O cantón de Portèth de Garona (en occitán canton de Portèth de Garona, en francés canton de Portet-sur-Garonne) ye una división administrativa francesa situata en o departamento de l'Alta Garona, en a rechión d'Occitania.
Cogolludo
Cogolludo ye un municipio d'a provincia de Guadalachara, en a comunidat autonoma de Castiella-La Mancha, Espanya. A suya población ye de 529 habitants (2006), en una superficie de 97 km² y una densidat de población de 5,45 hab/km².
Parroquia de Sant Chil
A parroquia de Sant Chil estió una parroquia de Zaragoza mientres a baixa Edat Meya que teneba o suyo centro en a ilesia de Sant Chil.
En la parroquia de Sant Chil de la Zaragoza baixo-medieval bi heba un barrio dito de la Penyiella:
Occitanismo
thumb|200px|[[Bandera d'Occitania, simbolo de l'occitanismo]] L'occitanismo, en sentito amplo, ye o conchunto de toz os movimientos que fan a promoción d'a luenga occitana y que esfensan os intreses d'Occitania, d'a suya población y d'a suya cultura. L'occitanismo puet agrupar accions y movimientos mui diversos, de tipo lingüistico, cultural, socioeconomico u politico.
Definición ampla
Seguntes iste sentito amplo, occitanismo ye sinonimo de renaixentismo occitán y coincide con o movimiento historico d'a Segonda Renaissença Occitana (en aragonés Segundo Renaiximiento Occitán), entre o 1800 y hue (a Primièra Renaissença Occitana ye o movimiento literario barroco d'a fin d'o sieglo XVI y d'o inicio d'o sieglo XVII).
Asinas l'occitanismo complega sensibilidaz diversas. Especialment, en o problema prou controvertito d'a traza d'escribir l'occitán, o concepto d'occitanismo reune as diferents corrients que emplegan grafías variatas (grafía clasica sobretot, pero tamién grafía mistralenca, grafía bonaudiana, grafía d'a Escòla dau Pò...).
Ista definición ampla ye emplegata:
Valhermoso
Valhermoso ye un municipio d'a provincia de Guadalachara, en a comunidat autonoma de Castiella-La Mancha, Espanya. A suya población ye de 38 habitants (2007), en una superficie de 29 km² y una densidat de población de 1,31 hab/km².
Poidarrius
Poidarrius (en francés Puydarrieux) ye una comuna occitana en o departamento francés d'Altos Pireneus, districto de Tarba, cantón de los Costalats y rechión d'Occitania. A comuna yera parte de l'antiga provincia de Bigorra.
A suya población ye de 264 habitants (1999) en una superficie de 13,99 km², con una densidat de población de 18,87 hab/km².
Occitanismo
Definición restrictiva
Existe una definición mas restrictiva d'o termin. Occitanismo ye emplegato a vegatas ta designar a corrient d'o renaixentismo occitán que emplega la grafía clasica ta escribir l'occitán, por oposición a atras corrients que usan grafías diferents ta escribir-lo (grafía mistralenca, grafía bonaudiana, grafía de l'Escòla dau Pò...).
Ista definición restrictiva tamién a emplegan os partidarios d'o secesionismo lingüistico: en restrinchir l'"occitanismo" a la grafía clasica, y en afirmar que a "luenga occitana" no existirba, miran d'excluyir a grafía clasica de l'uso de bels dialectos occitans y d'ista traza, miran d'aleixar istos dialectos d'o funcionamiento unitario d'a luenga.
Provincia de Vâlcea
A provincia de Vâlcea (en rumano Judeţul Vâlcea) ye una provincia de Rumanía con capital en Râmnicu Vâlcea.
Yaiza
Yaiza ye un municipio espanyol d'a comunidat autonoma de Canarias, provincia de Las Palmas, que se troba en a isla de Lanzarote. A suya población ye de 16.977 habitants (2021), en una superficie de 211,85 km² y una densidat de población de 76,74 hab/km².
Bavaro d'os landler
O bavaro d'os landler (en alemán Landlerisch) ye un subdialecto d'o bavaro meridional austriaco, charrau dende o sieglo XVIII dica zaguerías d'o sieglo XX en Transilvania (Rumanía) por os landlers de Transilvania. Iste grupo etnico ye formau por protestants que fuoron deportaus por l'emperador Carlos VI dende a rechión austriaca de Salzkammergut enta l'actual provincia de Sibiu (en alemán Hermannstadt) entre os anyos 1734 y 1737. Os landers se distribuyen entre as localidaz de Turnişor (en alemán Neppendorf), Cristian (en alemán Grossau) y Miercurea Sibiului (en alemán Reußmarkt).
Provincia de Vâlcea
A población d'esta provincia ye de 413.247 habitants (en 2004) en una superficie de 5.765 km², con una densidat de población de 72 hab/km².
Bavaro d'os landler
Iste dialecto bavaro yera a luenga d'os lander dica a emigración masiva d'istos dimpués d'a Revolución rumana de 1989. Dende alavez ha baixau o numero de parlants, estando nomás bellas 200 personas as que encara lo parlan en l'actualidat en Rumanía y bells poquetz mas os que lo fan en Austria y Alemania. Mientres mas de 200 anyos o bavaro d'os landler ha viviu en una situación de diglosia con os dialectos saxons transilvanos, encara que sin plegar a mezclar-sen.
Provincia de Vâlcea
Divisions administrativas
O districto conta con 2 municipios, 9 ciudaz y 78 comunas.
Bavaro d'os landler
A vegadas tamién se denomina como Landlerisch a os antigos dialectos austriacos parlaus en Nimezka Mokra (Deutsch-Mokra en alemán) y Ust-Tschorna (Königsfeld en alemán) en Ucraína y Vișeu de Sus (Oberwischau en alemán) en a provincia de Maramureș en Rumanía, encara que tien una historia diferent de tot.
Eskorbuto
Eskorbuto estioron un grupo de musica punk de Santurtzi, (País Basco). O suyo nombre deriva d'a malautia dita escorbuto y o suyo establimento estió en 1980 y aunque no teneban una gran calidat musical os suyos estribiellos han esdevenito himnos d'a musica punk.
Cantón de Muriel
O cantón de Muriel (en occitán canton de Murèth, en francés canton de Muret) ye una división administrativa francesa situata en o departamento de l'Alta Garona, en a rechión d'Occitania.
Amèlia Comba Comba
Amèlia Comba Comba (Valencia, 13 de chulio de 1907 - 28 d'octubre de 1999) ye una profesora y poetesa valenciana.
A suya familia proveniba de Segorb y d'Algar de Palància, localidat d'a qual estió cronista. Estudió a o Liceu Francés de Valencia y va obtener o titol de profesora. Va estar escritora, recibindo diversos premios y legà a suya documentación a la Biblioteca Valenciana. Estió correspondient d'o Centro de Cultura Valenciana, y colaboradora d'a prensa americana.
Chester W. Nimitz
Chester William Nimitz, Sr. u Chester W. Nimitz u Chester Nimitz, naixito de Fredericksburg (Texas) o 24 de febrero de 1885 y muerto en a isla de Yerba Buena (California) o 20 de febrero de 1966, estió un marinero y militar estausunidense, activo en l'Armata estausunidense dende 1903 dica 1947 y que i plegó dica o ran de Fleet Admiral (almirant de flota). Con l'Armata d'o suyo país partecipó en a Primera Guerra Mundial, encara que o suyo papel destacó mientres a Segunda Guerra Mundial, a on prenió parte en cuantas batallas como a batalla d'a mar de Coral, a batalla de Midway, a campanya d'as islas Salomón, a batalla d'a mar de Filipinas, a batalla d'o golfo de Leyte, a batalla d'Iwo Jima y a batalla d'Okinawa. Recibió mientres a suya carrera militar cuantos premios y honors.
Brahmagupta
Brahmagupta, naixito d'Ujjain en l'anyo 598 y muerto en l'anyo 660 estió un matematico y astronomo indio. Estió director de l'observatorio astronomico d'Ujjain y ye considerató como un d'os millors matematicos d'a suya epoca.
Alfred Jules Ayer
Alfred Jules Ayer (tamién conoixito como A. J. Ayer), naixito de Londres o 29 d'octubre de 1910 y muerto en ixa mesma capital o 27 de chunio de 1989, estió un filosofo y pedagogo britanico, que ye considerato o pai d'o positivismo lochico, y que estió qui divulgó en o Reino Uniu as teorías d'o Cerclo de Viena.
Tramvía de Zaragoza
O Tramvía de Zaragoza (en castellano Tranvía de Zaragoza) ye o rete tramviario de transporte publico existent en a ciudat de Zaragoza (Aragón).
O rete de tramvías orichinal en Zaragoza fue establito o 17 d'octubre de 1885, con a interpresa Los Tranvías de Zaragoza, S.A. aproveitando a celebración d'a II Exposición Aragonesa, y desapareixió en 1976, substituyiu por o rete d'autobuses y o cambio d'o nombre d'a interpresa a TUZSA.
O tramvía fue reintroducito en a ciudad en l'anyo 2011, dimpués d'un largo periodo de chestación, con a inauguración d'a primera fase d'a linia Valdespartera-Parque Goya (trampo Valdespartera-Gran Vía). A segunda fase d'a linia estió inaugurata o 26 de marzo de 2013.
Rete antigo
thumb|left|Tramvía historico de [[Zaragoza, o numero 218, en o Museu Basco d'o Ferrocarril.]]
Zaragoza disponeba d'un rete de tramvías dende 1885, a lo prencipio de tracción a sangre (tramvías de caballos), estando en 1902 quan se inauguró a primera linia electrificata. O rete historico teneba una distribución radial con centro en l'actual Plaza d'Espanya, un amplo de vía de 1.000 mm y una electrificación a 600 Voltios en corrient contina, y yera explotata por a interpresa Los Tranvías de Zaragoza S.A. (actualment Transportes Urbanos de Zaragoza S.A., TUZSA).
O rete zaragozano plegó a tener 17 linias de tramvía y alcanzó o suyo maximo esplendor en a decada de 1950, mientres que en a decada de 1960 comenzó a decayer con l'aparición d'as primeras linias d'autobús. O zaguer tramvía circuló o 23 de chinero de 1976, quan desapareixe a linia 11 Parque-San José.
Rete moderno
250px|thumb|left|Tramvía de Zaragoza, modelo Urbos 3. O prochecto d'a primera fase d'o tramvía se encargó a la unión temporal d'empresas (UTE) formata por Ingerop, Ayesa y Sering. Se presentó por primera vegata o 18 de chinero de 2008, y fue aprobato en pleno o 4 de noviembre de 2008.
A financiación se aprobó o 14 de chinero de 2009, estando un desembolso de 400 millons de euros, d'os que 130 fuoron aportatos por a Deputación Cheneral d'Aragón y l'Achuntamiento de Zaragoza. Se convocó un concurso ta la construcción d'a primera linia, a lo qualo se presentoron dos consorcios (lideratos por CAF y Alstom, respectivament). Finalment, o 10 de chulio de 2009 se adchudica a obra y explotación a o consorcio TRAZA, composato por CAF (25%), TUZSA (25%), FCC (16,6%), Acciona (16,6%), Ibercaja (11,8%) y Concessia (5%).
As obras prencipioron o 19 d'agosto de 2009, o primer vehículo (un Urbos 3 de CAF) plegó ta las cocheras o 26 d'octubre de 2010 y as prebas sin pasachers d'a primera fase comencipioron l'1 de noviembre. O 18 de febrero de 2011, prencipió a marcha en blanco en a primera fase, prebas en vacío simulando un día normal; a partir d'o 4 d'abril prencipioron as prebas sin pasachers (servicio gratuito) y o 19 d'abril se ubrió a o publico oficialment.
Ibón de ra Sartén
L'ibón de ra Sartén ye un ibón situau chunto o garmo de ra Mina (2.581 m) en l'Alto Galligo.
Albuquerque (Nuevo Mexico)
Albuquerque (prenunciato en anglés [ˈælbəkɜrkiː]) ye una ciudat d'os Estaus Unius situata en o estato de Nuevo Mexico, d'an ye a mayor ciudat por u suyo numero d'habitants. Fa parte d'o condau do Bernalillo, estando-ne a suya capital.
A suya población ye de 887.077 habitants (2010) en una superficie de 469,50 km², con una densidat de población de 1.126,90 hab/km².
Cheografía
A localidat d'Albuquerque se troba situata a 1.619 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, a o canto d'o río Grande.