cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Caravis
Historia
Entre la dominación romana estió una mansio situada a 18 millas de Turiaso (actual Tarazona) y a 37 millas de Caesaraugusta (actual Zaragoza) en a vía romana Ab Asturica per Cantrabriam Caesaraugustam (a vía romana de Astorga enta Zaragoza).
Bliecos
Bliecos ye un municipio castellanlionés, situato en a provincia de Soria. A suya población ye de 41 habitants (2006), en una superficie de 16,48 km² y una densidat de población de 2,49 hab/km².
Alcolea de las Peñas
Alcolea de las Peñas ye un municipio d'a provincia de Guadalachara, en a comunidat autonoma de Castiella-La Mancha, Espanya y partiu chudicial de Sigüenza.
A suya población ye de 15 habitants (2008), en una superficie de 16,85 km² y una densidat de población de 0,89 hab/km².
Solemnidat de Sant Per y de Sant Pavlo
A Solemnidat conchunta  de Sant Pero y de Sant Pavlo ye a conmemoración d'o martirio en Roma d'os apóstols Simón Pietro y Pavlo de Tarso, celebrata o 29 de chunio. A calendata puet estar o cabo d'anyo d'as suyas muertes u o treslato d'as suyas reliquias.
En o Santoral catolico ye celebrato como solemnidat.
En as zagueras decadas esta fiesta ye estata d'importancia pa o moderno movimiento ecumenico, como una ocasión quan o Papa de Roma y o Patriarca de Costantinoble han oficiato servicios pensatos pa que las suyas ilesias sigan més amán d'a intercomunión, como participación en o común. Esto se desvinió en o pontificato de Chuan-Pavlo II, como se reflecta en a suya enciclica Ut Unum Sint.
Districto de Saint-Étienne
O districto de Saint-Étienne (en occitán Arrondiment de Sant Estève, en francés Arrondissement de Saint-Étienne) ye un districto d'o departamento francés de Loira, en a rechión d'Auvernia-Roine-Alpes.
A suya población ye de 409.981 habitants en una superficie de 1.041 km², con una densidat de población de 394 hab/km².
A capital d'o districto ye a prefectura de Saint-Étienne (en francés Saint-Étienne), y en fan parte 12 cantons y 75 comunas.
Les Oluges
Les Oluges (Les Oluges en catalán y oficialment, Olujas en castellano) ye un municipio catalán situato en la provincia de Leida en la comarca de la Segarra.
La suya población ye de 186 habitants(2008), en una superficie de 19 km² con una densidat de población de 9,79 hab/km².
Cheografía
La localidat de Les Oluges ye situata a 528 metros d'altaria dencima de lo ran de la mar.
De lo suyo termin municipal fan parte los lugars de Montfalcó Murallat y Santa Fe de Segarra.
Sud-este d'Anglaterra
O Sudeste d'Anglaterra (South East England en anglés) ye una d'as nueu rechions d'Anglaterra. Fue creyata en 1994. Encluye os condatos de Berkshire, Buckinghamshire, East Sussex, Hampshire, Isle of Wight, Kent, Oxfordshire, Surrey y West Sussex. A sobén gosa decir-se comunment sudeste a un aria que puet variar prou.
A suya población yera en 2001 de 8.000.550 habitants, o que fa que sía a rechión más poblata d'Anglaterra. O punto de mayor altaria d'a rechión ye Walbury Hill en Berkshire a 297 m. As mayors arias urbanas d'a rechión encluyen as ciudaz de Southampton, Brighton and Hove, Portsmouth, y Reading. Antimás bellas localidaz amán de Londres fan parte d'a suya aria metropolitana.
Torre Barajas
Torre Barajas ye una urbanización aragonesa situada en lo municipio de Zaragoza, en la comarca Central y provincia de Zaragoza.
Perteneixe a o barrio rural de Venda de l'Olivar, situau en o districto rural.
Vidal Mayor
Lo Vidal Mayor, In excelsis Dei Thesauris u Compilatio maior ye la primera compilación de lo Fuero d'Aragón y la redactó lo bispe de Uesca Vidal de Canellas entre 1247 y 1252.
La primera compilación de los Fueros d'Aragón
Vidal de Canellas recibió o encargo de redactar en este Fuero Cheneral en 1247 dimpués de las deliberacions consensuatas en las Corz d'Uesca de part de lo rei Chaime I lo Conquiridor pa que s'aplicase en tot lo reino, encluindo lo Sobrarbe, la Ribagorza, la Val d'Arán y bellas comarcas de castellón substituyindo los anteriors fueros particlars, que teneban lo suyo alacet en lo Fuero de Chaca, y que quedoron derogatos dimpués de la compilación que suposaba lo Vidal mayor.
Lo bispe, consellero reyal y experto churista, Vidal de Canellas, redactó una primera versión en latín, que se conoix como Compilatio minor, en la que ordenó por materias los preceptos consensuatos en las Corz d'Uesca, sistematizando-los con títols adecuatos a lo modo de lo Digesto que marcaba la tradición de lo Corpus Iuris Civilis.
Santo Stefano al Mare
Santo Stefano al Mare (en ligur San Steva a Mâ u simplament San Steva) ye una comuna italiana en a rechión de Liguria y provincia d'Imperia. Ye a o canto d'a mar Mediterrania, en o golfo de Chenova.
Vidal Mayor
La primera compilación de los Fueros d'Aragón
Bi n'ha una reelaboración examplata posterior en aragonés (la sola que se n'ha conservato), conoixita por lo suyo epigrafe In excelsis Dei Thesauris. Esta reelaboración suposaría lo cabalto de la obra churidica, anyadindo-ie glosas y comentarios, que prebó de fixar lo fuero d'Aragón pa cutio, y que divulgoron con lo nombre de Vidal Mayor. La nueva redación estió mes que una replega de fueros, pus se i anyadioron precisions tecnicas endrezatas a los letratos expertos en Dreito Aragonés, (foristas) y en l'administración de chusticia.
No s'ha puesto saper que Chaime I sancionase y promulgase lo Vidal Mayor. Pareix que la volutat de lo rei estió que se promulgase, pero la nobleza de lo reino s'oposó y yeran apegatos a lo fuero de Chaca. Tot ixo no dixó que s'aplicase sistematicament en tot o territorio. En bellas zonas s'atorgoron fueros seguindo lo Fuero de Teruel. A meyatos de lo sieglo XIV, dimpués de la promulgación de las dos compilacions de Vidal, ya se consideraba la Compilatio minor como la unica lei aragonesa, y lo Liber in Excelsis Dei u Vidal Mayor, como lo suyo comentario mes prestichioso.
Lo manuscrito
Lo texto en aragonés mos s'ha trasmeso en un manuscrito de lo sieglo XIII iluminato por 156 miniaturas en pergamín de fuellas de 245 x 375 mm. que ye en lo Museu de la Fundación Paul Getty.
Lo códiz lo estudeó Gunnar Tilander que trobó l'exemplar que se creyeba tresbatito y lo editó en tres tomos con comentarios en Suecia (Lund, 1956).
Entre las inicials miniatas que ilustran lo texto s'ha de destacar que en tres d'estas (títols II, 9; VII, 28 y VIII, 28), amaneixen chitatas en bandera las barras d'Aragón, en lo que se suposa que ye la primera representación de lo siñal reyal en posición horizontal.
Vulpes cana
A rabosa de Blanford (Vulpes cana (Blanford, 1877) ) ye una especie de mamifero d'a orden d'os Carnivora y familia Canidae que ye nativa d'Orient Meyo y Asia Central.
Castellcir
Castellcir ye un municipio catalán situato en a comarca d'o Vallés Oriental y provincia de Barcelona.
A suya población ye de 628 habitants (2009), en una superficie de 34,20 km² con una densidat de población de 18,36 hab/km².
Cheografía
A localidat de Castellcir se troba situata a 693 metros d'altaria sobre o livel d'a mar.
D'o suyo termin municipal fan parte os lugars de Marfà, La Penyora y El Solà del Boix.
Romano Prodi
Romano Prodi, naixito de Scandiano (Reino d'Italia, hue provincia de Reggio Emilia, Emilia-Romanya, Italia) o 9 d'agosto de 1939, ye un destacato economista, profesor universitario y politico italiano, que ha desenvolicato a suya carrera politica en o suyo paós ocupando-ie quantos cargos politicos, dende ministerios dica o cargo de Primer ministro d'Italia, a más d'estar President d'a Comisión Europea.
Santa Engracia (Taust)
Santa Engracia ye un lugar aragonés en o municipio de Taust, comarca de Cinco Villas y provincia de Zaragoza.
Historia
O Instituto Nacional de Colonización estió un organismo de l'Administración d'o Estau mientres a dictadura franquista, que subsistió como tal dica 1971 en que se fusionó con o Servicio de Concentración Parcelaria pa formar o IRYDA. L'obchectivo d'o Instituto de Colonización yera o de mover población enta tierras poco expleitadas (en muitos casos, por a mala calidat d'as mesmas) pa redistribuir a población rural. Son muitos os lugars creyaus mientres a epoca franquista por iste Instituto.
Santa Engracia estió o zaguer lugar de colonización construyiu en Aragón. Entre 1971 y 1975 i arriboron 82 familias, procedents de Navarra y d'as provincias aragonesas de Uesca y Zaragoza, de poblacions como Boquinyeni, Bunyuel, Cabanyas, Camino Real, Castellón de Val de Chasa, Casetas, Cascajos, Cogullada, Lacorvilla, Exeya d'os Caballers, Erla, Fuents d'Ebro, Fustinyana, Gallur, Garrapiniellos, Chuslivol, Montanyana, Novillas, Ontinar de Salz, Pedrola, Santa Isabel, Sobradiel u Taust. En 1972 s'arribó a la zifra de 350 habitants.
En plegar ta o lugar, os habitants se troboron con importants dificultatz. A construcción de Santa Engracia heba rematau en 1961, pero no s'heban adchudicau as viviendas y tierras ("lotes") dica que o sistema de riego no yera operativo. Una decada d'albandono d'as viviendas feba que o lugar estase practicament en ruinas.
A Chunta de Colonos que creyoron aquells vecins tenió como primer president a Justo Francés Pardo. En 1972 s'engueró a ilesia, en a parti más alta d'o lugar. En ixe mesmo anyo se funda a Sociedat Cooperativa de Santa Engracia que tractaba de facilitar a crompa de material agrícola y a venda en común de productos d'o campo. En 1974 se construyoron a piscina y o merendero que se troba en o mesmo recinto, chunto a o campo de fútbol.
Fiestas
As primeras fiestas locals se facioron o 30 de setiembre de 1972.
Lekorne
Lekorne (en francés Mendionde) ye una comuna d'Iparralde situata en a provincia tradicional de Lapurdi, que perteneixe administrativament a lo departamento d'os Pireneus Atlanticos (rechión de Nueva Aquitania).
Te Wahipounamu
thumb|250px|Situación en Nueva Zelanda Te Wāhipounamu (en maorí "puesto d'a piedra verda") ye un aria declarada Patrimonio d'a Humanidat en l'extremo sudoccidental d'a Isla d'o Sud de Nueva Zelanda.
Inscrito en a lista d'o Patrimonio d'a Humanidat en 1990 y con una superficie de 26.000 km², o puesto incluye quatre parques nacionals:
Se piensa que contiene belunas d'as millors representacions modernas d'a flora y fauna orichinals de Gondwana, estando ista una d'as razons ta a suya inclusión por a UNESCO como Patrimonio d'a Humanidat.
Este d'Anglaterra
L'Este d'Anglaterra (East of England en anglés) ye una d'as nueu rechions oficials d'Anglaterra. Fue creyata en 1994 y encluye os condatos cerimonials d'Essex, Hertfordshire, Bedfordshire, Cambridgeshire, Norfolk y Suffolk.
A suya población yera en 2001 de 5.388.140 habitants en una superficie de 19.120 km², con una densidat de población de 282 hab/km². Ye una rechión prou plana, estando o punto mas alto un tozal en Ivinghoe Beacon, amán de Tring, con una altaria de 249 metros. Peterborough, Luton y Thurrock son as arias urbanas mas poblatas d'a rechión.
Annecy
Annecy (en francoprovenzal Èneci) ye un municipio francés capital d'o departamento de l'Alta Saboya, en a rechión d'Auvernia-Roine-Alpes.
COVID-19
thumb|200px|Uns [[Polmón|polmons afectaus per la malotía.]]
A malautía por coronavirus de 2019, con abreviadura anglesa COVID-19, ye una malautía principalment de l'aparato respiratorio con risque de pneumonía y insuficiencia renal cronica causada por o coronavirus SARS-CoV-2. O periodo de cova ye de bells catorce días. Os simptomas son fiebre y tos con dispnea. A hichiene ye de suma importancia ta aprevenir-la.
A Organización Mundial d'a Salut declaró o 31 d'aviento de 2019 o suyo esclatiu, que a la fin devino o primero d'a epidemia y dimpués pandemia conoixida como pandemia de COVID-19.
Periodo de cova
O periodo entre o contachio y os primers simptomas abraca cheneralment bellas dos semanas y rarament ventiquatre días.
Simptomas
En primeras, aparixen a fiebre, a mialchia u dolor muscular y a tos ixeca, comunment con astenia. Dimpuesas, se puet observar una pneumonía (inflamación d'os polmons u de beluna d'as suyas partis).
Ischia
Ischia (Ischia en napolitán, Ischia en italiano y oficialment) ye una localidat y comuna italiana d'a rechión de Campania, en a provincia de Nápols. D'antis mas, fació parte de l'antigo reino de Nápols y d'a Corona d'Aragón y dimpués d'o reino d'as Dos Sicilias antes d'a suya incorporación enta o reino d'Italia.
A suya población ye de 18.828 habitants (2010), en una superficie de 8,05 km², con una densidat de población de 2.338,88 hab/km².
Cheografía
A localidat d'Ischia se troba situata a 2 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, en a isla d'Ischia.
O suyo termin municipal muga con as comunas de Barano d'Ischia y Casamicciola Terme.
Districto de Briude
O districto de Briude (en occitán arrondiment de Brioude, en francés Arrondissement de Brioude) ye un districto d'o departamento francés de l'Alta Loira, en a rechión d'Auvernia-Roine-Alpes.
A suya población ye de 45.243 habitants en una superficie de 1.886 km², con una densidat de población de 24 hab/km².
A capital d'o districto ye a subprefectura de Briude (en francés Brioude), y en fan parte 5 cantons y 111 comunas.
Maitena (Zaragoza)
Maitena ye una urbanización aragonesa situada en lo municipio de Zaragoza, en la comarca Central y provincia de Zaragoza.
Perteneixe a o barrio rural de Venda de l'Olivar, situau en o districto rural.
El Cerezal
Perteneixe a o barrio rural de Venda de l'Olivar, situau en o districto rural.
Maraña
Maraña ye un municipio d'a provincia de Leyón, en a comunidat autonoma de Castiella y Leyón, Espanya. A suya población ye de 164 habitants(2007), en una superficie de 33,57 km² y una densidat de población de 4,88 hab/km².
Gotico
Gotico ye en aragonés un adchectivo derivau de godo que puet significar:
Els Plans de Sió
Els Plans de Sió ye un municipio catalán situato en la provincia de Leida en la comarca de la Segarra. La suya población ye de 595 habitants (2008), en una superficie de 55,9 km² con una densidat de población de 10,64 hab/km².
Mugas
Lo suyo termin muga con Tàrrega.
Maryland
Maryland (prenunciau ) ye uno d'os 50 estaus d'Estaus Unius, situau a o nord-este d'o país. A suya capital ye Annapolis. A suya población ye de 5.618.344 habitants (estimación de 2007), en una superficie de 32.133 km² con una densidat de población de 174,85 hab/km².
Cheografía
O estau de Maryland muga a o norte con Pennsilvania; a l'ueste con Virchinia Occidental; a l'este con l'Oceano Atlantico; y a o sud con o río Potomac, que ye a muga con Virchinia.
Historia
Maryland estió o 7º estau en dentrar en os Estaus Unius, o 28 d'abril de 1788.
La Vecilla
La Vecilla ye un municipio d'a provincia de Leyón, en a comunidat autonoma de Castiella y Leyón, Espanya. Fa parte d'a comarca d'a Montaña Oriental.
A suya población ye de 437 habitants(2009), en una superficie de 44,29 km² y una densidat de población de 9,87 hab/km².
Cheografía
A localidat de La Vecilla se troba situata a 1.036 metros d'altaria sobre o livel d'a mar.
Dakar
Tien una población de 1.075.582 habitants, alto u baixo, en 2007, en una superficie de 82,5 km², con una densidat de población de 12.233 habs/km²; y ye un important puerto comercial en a rota de l'Atlantico. Fa parte d'a Organización d'as Ciudaz d'o Patrimonio d'a Humanidat.
Toponimia
A primera aparición d'o nombre de Dakar estió en 1750, en un mapa d'o botanico francés Michel Adanson, que estudiaba a peninsula de Cabo Verde. Ye a versión afrancesata d'a palabra ndakarou, o nombre local de l'aldeya, d'etimolochía dubdosa, puet estar d'o wólof deuk raw («quien se bi instale será en paz»), u l'asociación d'as palabras dekk (país) y raw (fuyir). Seguntes esta mesma fuent, puet estar tamién a palabra wólof dakhar, o nombre d'o tamarindí, arbol que bi heba en a costa en o sieglo XVI.
Tamién apareixe en bels documentos como d'Accard, d'o posible nombre d'un comerciant francés de finals d'o sieglo XVII.
Historia
A historia d'a ciudat ye recient, y os suyos edificios mas antigos son d'a decada de 1860.
Os suyos orichens
right|thumb|300px|Mapa d'o [[Senegal en 1770, por o cartografo Guillaume Delisle, que muestra a peninsula de Cabo Verde, sobre la que posteriorment estió construita a ciudat de Dakar.]] Dende lo Paleolitico bi habió presencia humana esporadica en a rechión, y dende lo Neolitico esta presencia estió permanent, seguntes os troballos arqueolochicos.
Os primers habitants conoixitos d'a redolada estioron os mandingas, que habitaban a rechión cuan i plegó lo navegant portugués Dinis Dias en 1444, rechión que Dinis clamó Cabo Verde por a suya abundant bechetación. A fins d'o sieglo XV, chents d'etnia lebu (parte d'os wólof), que heban fuyito d'o reino de Takrur, situato a o norte d'o río Senegal, s'establioron en a rechión. En o sieglo XVII, a localidat teneba nomás que bella trentena de cabanas. En esta epoca, yera a isla de Gorée (clamata Palma por Dinis) o lugar d'interés d'os europeus, por lo que estió presa y represa por os neerlandeses, portugueses, franceses y angleses muitas vegadas. D'o nombre en neerlandés d'a isla, Goed Reed (buena rada) deriva lo nombre actual d'a isla.
Os franceses ocuporon a ciudat en 1677, plegatos d'a amanata ciudat de San Loís, fundata en 1659.
En 1843, Dakar teneba, seguntes Paul Boutet, «plusieurs centaines de cases, toutes construites dans le même genre […], toutes en roseaux, de forme cylindrique et recouvertes à peu près comme les ruches d’abeilles de nos pays» (nomás un ciento de casas de canyas, en forma celindrica, pareixitas d'as arnas d'o nuestro país).
Colonización francesa
thumb|250px|A punta de Dakar en o mapa de [[1863.]] A isla de Gorée s'enriquió con o comercio d'o cacauet. Os notables mulatos d'a isla, a clase social dominant en chunto con as signare, preferioron instalar-se en o continent, frent d'a isla, ixo ye, en Dakar. Finalment, a signare Anna Colas Pépin y lo suyo esposo François de Saint Jean (alcalde de Gorée) solicitoron o 3 de chinero de 1846 y lo 25 de chinero de 1848 a fundación oficial d'a ciudat de Dakar, ya sin de temor d'os ataques d'o reino de Cayor gracias a l'Exercito francés. En o mesmo documento demandaban aduyas ta la erradicación d'a esclavitut y ta os suyos esclavos, por o que parte d'os primers habitants de Dakar estioron esclavos.
Finalment, o cheneral francés Louis Faidherbe estió o fundador d'a ciudat, en 1857. O motivo real yera que, dimpués d'a prohibición d'a esclavitut, economicament yera mas interesant o puerto de Dakar que o puerto chicot d'a isla de Gorée. A primera construción de Dakar estió una fortificación construita por l'Exercito francés en a costa; sindembargo, Dakar yera un laberinto de catellas y calles sin garra surtita en as dunas d'a costa. Asinas, o verdadero fundador de Dakar estió altro militar francés, o coronel d'Inchenieros Émile Pinet-Laprade: en chunio de 1858 se realizó un mapa catastral d'a ciudat, en 1859 s'inició a construción d'o faro des Mamelles y as obras d'o puerto inicioron en 1860. En chunio de 1862 Pinet-Laprade proposó un nuevo mapa catastral.
Pinet-Laprade morió en 1869 por una epidemia de colera, y en 1875 a ciudat de Dakar sostituyó a Gorée como capital d'o districto, encara que os habitants de Gorée teneban reticencias a residir en Dakar, anque yeran os propietarios d'a mayor parte d'os terrens aptos ta construir. Muitos d'os habitants de Gorée preferiban a amanata ciudat de Rufisque, dica la decadencia d'o puerto d'esta ciudat y a construción d'un nuevo puerto en Dakar.
Con a construción d'una linia de ferrocarril y d'una estación, Dakar rivaliza tamién con San Loís, ta lograr estar a primera ciudat d'o país. Asinas, en 1902 Dakar esdevién a capital d'a colonia francesa d'Africa Occidental Francesa (AOF), y o primer Gubernador Cheneral de l'AOF, Ernest Roume, inició un programa de milloras urbanisticas.
Segunda Guerra Mundial
Mientres a Segunda Guerra Mundial, o 25 de setiembre de 1940 os Aliatos, con refirme d'a Francia Libre d'o cheneral Charles de Gaulle, miroron de desembarcar en Senegal, ta conquerir l'Africa Occidental Francesa d'a Francia de Vichèi, aliata d'o Tercer Reich. Esta operación militar, que fracasó, ye clamata la batalla de Dakar.
Esporte
A ciudat de Dakar ye conoixita mundialment por estar l'arribada d'o Rally París-Dakar dica l'anyo 2008.
Municipios de Soria que mugan con Aragón
300px|thumb|En royo os municipios de Soria mugants con Aragón Bi ha un total de 15 municipios de Soria mugants con Aragón, toz ells con municipios d'a provincia de Zaragoza situaus en as comarcas de Tarazona y Moncayo y Comunidat de Calatayú.
Historia
Dos municipios d'a provincia de Soria que actualment mugan con Aragón facioron parti entre o 27 de chinero de 1822 y l'1 d'octubre de 1823 d'a provincia de Calatayú: Arcos de Xalón y Santa María de Huerta. Amás Medinaceli, un atro municipio sorián no mugant en l'actualidat con Aragón, tamién en feba parti.
Lus e Sent Sauvaire
Lus e Sent Sauvaire (Lus e Sent Sauvaire en occitán, Luz-Saint-Sauveur en francés y oficialment) ye una comuna occitana en o departamento francés d'Altos Pireneus, districto d'Argelèrs de Gasòst, cantón d'a Val d'as Gaves (en ye a suya capital) y rechión d'Occitania. A comuna yera parte de l'antiga provincia de Bigorra.
A suya población ye de 1.098 habitants (1999) en una superficie de 50,38 km², con una densidat de población de 21,79 hab/km².
Molimentos
right|thumb|250px|O castiello de Santa María de Lus e Sent Sauvaire.
Locución verbal
En aragonés, catalán, occitán y francés son importants las locucions verbals con lo verbo fer (fer el morro clo), diferenciando-sen de lo castellano, astur-leyonés y galaicoportugués a on atros verbos como dar u echar son los mes comuns en las locucions verbals (dar la matraca, echar un cable).
A vegadas se parla de locucions verbals como un termin amplo que incluye las locucions verbals propiament ditas y las unidaz sintagmaticas verbals (en francés phrases à verbe support y en alemán Funktionsverbgefüge). Lo que caracteriza una unidat sintagmatica verbal ye que lo verbo se desemantiza y no tiene que valuas morfolochicas, pasando tot lo conteniu lexico a lo formant nominal, que gosa tener un sentiu abstracto. Las unidaz sintagmaticas verbals gosan estar conmutables con un sintagma simple.
Inning am Ammersee
Inning am Ammersee ye un municipio de Bavera, Alemanya. Se troba en o Districto de Starnberg.
Alcaldes
Lista d'alcaldes democraticos dende 1945:
Hamburgo-Centro
Barrios
Politicament o districto de Hamburgo-Centro se divide en os siguients barrios (en alemán Stadtteile):
William Thomas Blanford
William Thomas Blanford, naixiu de Londres o 7 d'otubre de 1832 y muerto lo 23 de chunio de 1905, estió un cheologo y naturalista anglés.
Chambéry
Chambéry (en francoprovenzal Chambèri, en italiano Ciamberì) ye un municipio francés capital d'o departamento de Saboya, en a rechión d'Auvernia-Roine-Alpes.
Buitrago
Buitrago ye un municipio castellanlionés, situato en a provincia de Soria. A suya población ye de 55 habitants (2006), en una superficie de 5,15 km² y una densidat de población de 10,68 hab/km².
Chambéry
Fundada en o sieglo XIII, quan Amadeu V de Saboya s'instaló en ella, estió a capital historica d'o ducau de Saboya y provincia de Saboya.
El Alcorce
El Alcorce ye una urbanización aragonesa situada en lo municipio de Zaragoza, en la comarca Central y provincia de Zaragoza.
Perteneixe a o barrio rural de Venda de l'Olivar, situau en o districto rural.
Cubilar de Telera
O cubilar de Telera ye un cubilar situau en a val de Tena, a 1.545 m de altaria.
Administrativament se troba adintro d'o termin municipal de Biescas, en a localidat de Piedrafita de Tena, en a comarca de l'Alto Galligo, provincia de Uesca, Aragón.
Ye ubierto tot l'anyo y se i puet arribar con l'auto. O cubilar se troba en un edificio que ye propiedat d'o Concello de Piedrafita de Tena y que d'antis más yera a escuela y dimpués a tabierna social d'o lugar. Tien cambras con duchas, augua calient y calefacción, tabierna y minchador.
Actividatz
O cubilar se troba a os pietz d'a penya Telera, por o que ufre un punto de partida ideyal ta puyar-ie. Atras excursions tipicas por a zona son l'ibón de Piedrafita u a selva d'o Vetato en verano. D'hivierno ye posible fer esquí nordico en as pistas d'a Partaqua, asinas como esquí de travesía y marchas con raquetas de nieu.
Lacco Ameno
Lacco Ameno (Lacco Ameno en napolitán, Lacco Ameno en italiano y oficialment) ye una localidat y comuna italiana d'a rechión de Campania, en a provincia de Nápols. D'antis mas, fació parte de l'antigo reino de Nápols y d'a Corona d'Aragón y dimpués d'o reino d'as Dos Sicilias antes d'a suya incorporación enta o reino d'Italia.
A suya población ye de 4.783 habitants (2010), en una superficie de 2,76 km², con una densidat de población de 1.732,97 hab/km².
Cheografía
A localidat de Lacco Ameno se troba situata a 2 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, en a isla d'Ischia.
O suyo termin municipal muga con as comunas de Casamicciola Terme y Forio.
Cuart de la Uerba
Cuart de la Uerba (Cuarte de Huerva en castellano) ye una localidat y municipio aragonés situau a lo sud de la Comarca Central, en la provincia de Zaragoza.
La suya población ye de habitants, en una superficie de 8,9 km².
Rumans (Droma)
Rumans u Romans (en francés Romans-sur-Isère u Romans) ye un municipio occitán situau en o departamento de Droma, en a rechión d'Occitania.
Cuart de la Uerba
Cheografía
La localidat de Cuart de la Uerba ye situada a 299 metros d'altaria dencima de lo livel d'a mar, a una distancia de 6 km de la ciudat de Zaragoza, la capital de las suyas comarca y provincia y d'Aragón.
Colonia San Lamberto
Colonia San Lamberto ye una urbanización aragonesa situada en lo municipio de Zaragoza, en la comarca Central y provincia de Zaragoza.
Cuart de la Uerba
Cheografía
La part viella ye en un mont chesoso con cima en la talaya de Cuart. En los tiempos de bambolla immobiliaria de Zaragoza (primera decada de lo sieglo XXI), lo desembolique urbán rapido y no controlau ni res ha feito que s'haiga formau una zona nueva en lo mesmos cauz y cono de dechección d'una rambla y por la mesma ribera de la Uerba, en zonas de claro risgo d'inundacions, (y d'inundacions lampedo). Tamién han construito casas baixo cinglos chesosos, con claro risgo d'esbalzadas.
Toponimia
De lo latín Quartus, que indica que i yera lo miliario Quartus de la Via Romana Laminium dende Zaragoza. Lo emplego de Cuarto como microtoponimo se troba a sobén en la val d'Ebro, pero con atro significau, como los terrenos que salen de dividir una zona pa vender las pasturas: Cuartillo de las Cabras (Andosiella), Cuarto Chico (Cadreita), Cuarto la Carne (Pedrola), Cuartos (Zaragoza), Cuarto (Fuents d'Ebro), Cuartona (Viliella d'Ebro).
Colonia San Lamberto
Perteneixe a o barrio rural de Venda de l'Olivar, situau en o districto rural.
Cuart de la Uerba
Toponimia
En lo periodo andalusí ye documentau como Qwart con la categoría de tali ("talaya"). L'autor Ibn Hayyan feba mención que se trobaba a "4 millas de Saraqusta".
En 1180 ya ye documentau como Cuart, pero en textos latinos de lo monesterio de Veruela de 1247 ye mencionau como Cuarto: castrum et villam de Cuarto. Bi n'ha referencias como Cuart de la ribera de la Huerva (1361):
La denominación Cuarte de la Huerva ha teniu uso en castellano encara en 1847.
Bi ha microtoponimos intresants en aragonés como El flum.
Participio present en francés
O participio present en francés (participe présent) deriva d'o participio activo de present latín. Ye una forma verbal invariable y expresa una acción en proceso d'execución. Puede levar complementos.
A part d'o participio present francés propiament dito, bi ha un cherundio u cherundivo (gérondif) y un adchectivo verbal acabau en -ant, -ante (adjectif verbal). O cherundio u cherundivo francés se fa con a preposición en debant, l'adchectivo verbal en -ant corresponde a los adchectivos equivalents en aragonés acabaus en -ant, -anta u -(i)ent, -(i)enta.
O participio present d'o francés propiament dito se puede traducir con un cherundio en aragonés en bel caso, pero presenta uns emplegos mes amplos y no siempre se'n puede fer una traducción literal palabra a palabra:
Reyero
Reyero ye un municipio d'a provincia de Leyón, en a comunidat autonoma de Castiella y Leyón, Espanya. A suya población ye de 124 habitants (2007), en una superficie de 26,20 km² y una densidat de población de 4,73 hab/km².
Massachusetts
Massachusetts (prenunciau en anglés) ye uno d'os 50 estaus que fan parte d'Estaus Unius, y ye situau a o nord-este d'o país. A suya capital se troba en a ciudat de Boston. A suya población ye de 7.033.469 habitants (estimación de 2020), en una superficie de 27.336 km² con una densidat de población de 324 hab/km².
Leonardo DiCaprio
Leonardo DiCaprio u Leonardo di Caprio ye un actor estausunidense, naixito o 11 de noviembre de 1974 en Los Angeles (California), activo en o cine estausunidense dende meyatos d'os anyos 1990.
D'entre as suyas cintas, se puet citar Titanic (1997, James Cameron), Gangs of New York (2002, Martin Scorsese), Catch Me IF You Can (2003, Steven Spielberg), The Aviator (2004, Martin Scorsese), Blood Diamond (2006, Edward Zwick), The Departed (2006, Martin Scorsese), Revolutionary Road (2008, Sam Mendes), Shutter Island (2010, Martin Scorsese), Inception (2010, Christopher Nolan), Django Unchained (2012, Quentin Tarantino), The Great Gatsby (2013, Baz Luhrmann) u The Wolf of Wall Street (2014, Martin Scorsese).
Massachusetts
Ye un estau con una important presencia de destacadas Universidaz, como a Universidat Harvard, l' Instituto Tecnolochico de Massachusetts, o Boston College, a Universidat de Boston, a Universidat Northeastern, a Universidat Tufts u a Universidat de Suffolk.
Leonardo DiCaprio
Premios
Leonardo DiCaprio fue nominato a l'Oscar a o Millor Actor Segundario en 1994 por What's Eating Gilbert Grape. Fue nominato en 2005 a l'Oscar a o Millor Actor por a suya interpretación en a cinta The Aviator, dirichita por Martin Scorsese; tamién en 2006 por o suyo papel en Blood Diamond, de Edward Zwick; en 2014 por o suyo papel en The Wolf of Wall Street, obra de Martin Scorsese.
Buberos
Buberos ye un municipio castellan-leyonés, situato en a provincia de Soria y comarca d'o Campo de Gómara.
Massachusetts
Cheografía
D'o estau de Massachusetts en fan parte por os siguients condaus: condau de Barnstable, condau de Berkshire, condau de Bristol, condau de Dukes, condau d'Essex, condau de Franklin, condau de Hampden, condau de Hampshire, condau de Middlesex, condau de Nantucket, condau de Norfolk, condau de Plymouth, condau de Suffolk y condau de Worcester.
Leonardo DiCaprio
Premios
En 2005 recibió un Globo d'Oro a o Millor Actor Dramatico, por The Aviator, de Martin Scorsese; tamién en 2013 recibió un Globo d'Oro a o Millor Actor Comedia o Musical por The Wolf of Wall Street.
Buberos
A suya población ye de 43 habitants (2006), en una superficie de 18,53 km² y una densidat de población de 2,32 hab/km².
Massachusetts
Historia
Massachusetts estió o 6º estau en dentrar en os Estaus Unius, o 6 de febrero de 1788.
Primera Republica Portuguesa
A Primera Republica Portuguesa estió o estato democratico y republicano que existió en Portugal en o periodo que va dende 1910, calendata de proclamación d'a mesma y d'a Revolución d'o 5 d'octubre de 1910, y 1926, calendata d'o golpe d'estato de António de Oliveira Salazar que establió una dictadura en o país, en primeras dita Ditadura Nacional, y que remató co o Estato Novo en una dictadura faixista.
Buberos
Cheografía
O lugar de Buberos se troba situato a 996 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, a una distancia de 29 km d'a ciudat de Soria, a capital d'a suya provincia.
Primera Republica Portuguesa
Antecedents
O movimiento revolucionario d'o 5 d'octubre de 1910 esdevenió como una consecuencia natural de l'acción doctrinaria y política que se veniba desembolicando en Portugal dende a creyación d'o Partiu Republicano en 1876. A propaganda republicana sabió cómo sacar proveito de bellos feitos historicos de funda repercusión popular: as conmemoracions d'o tricentenario d'a muerte de Luís de Camões en 1890 y os disturbios provocatos per l'ultimatum britanico de 1890 fuoron aproveitatos por os esfensors d'as doctrinas republicanas, que logroron identificar-se con os sentimientos nacionals y con as aspiracions populars d'os portugueses.
Tres Serols (Australia)
Tres Serols (en anglés Three Sisters) ye o nombre con que se conoixe a una rariza formación rocosa situada en os Monts Azuls en o estau de Nueva Galas d'o Sud, Australia, en a parti norte d'a val de Jamison. Se troban amán d'a localidat de Katoomba y son una d'as atraccions mas famosas d'os Monts Azuls. Os suyos nombres son Meehni (922 m), Wimlah (918 m) y Gunnedoo (906 m).
Buberos
Mugas
O suyo termin muga con Almenar de Soria y Aliud.
Primera Republica Portuguesa
Antecedents
left|thumb|250px|Imachen de [[Teófilo Braga, qui estió o primer President d'a República (Gubierno Provisional).]] Mientres o breu reinato de Manuel II de Portugal, qui plegó en a cadiera reyal dimpués de l'atentato a on morioron Carlos I y o suyo hereu Loís Felipe de Braganza, o movimiento Republicano se refirmó. O 3 d'octubre de 1910 esclató a revuelta republicana, que ya s'endevinava en o contexto d'a inestabilidat politica d'o país, y a victoria d'a revolución se debió en parti a la incapacidat d'o Gubierno ta reunir suficients tropas ta dominar a los dos-cientos revolucionarios, alto u baixo, que resistiban con as armas en a man. Con l'adhesión de bellos vaixiellos a la sublevación, o Gubierno rebló debant d'os republicans, que proclamoron a Primera Republica, exiliado-se asinas Manuel II en o Reino Uniu.
Districto de lo Puèi de Velai
O districto de lo Puèi de Velai (en occitán arrondiment delh Puèi de Velai, en francés arrondissement du Puy-en-Velay) ye un districto d'o departamento francés de l'Alta Loira, en a rechión d'Auvernia-Roine-Alpes.
A suya población ye de 92.106 habitants en una superficie de 1.931 km², con una densidat de población de 48 hab/km².
A capital d'o districto ye a prefectura de lo Puèi de Velai (en francés le Puy-en-Velay), y en fan parte 8 cantons y 102 comunas.
Primera Republica Portuguesa
Establimiento d'a Republica
right|thumb|250px|Imachen de [[Manuel de Arriaga, qui estió o primer president esleito democraticament.]]
Primeras anyadas
En 1911 s'aprebó una constitución republicana, inaugurando-se asinas un rechimen politico parlamentario que se caracterizaba porque o suyo President teneba un poder politico muit reducito, y un sistema bicameral de Parlamento. A republica provocó importants fracturas en a sociedat portuguesa, mas que mas entre a población rural d'ideolochía monarquica, os sendicatos y a Ilesia. O mesmo Partiu Republicano tenió dos faccions: o suyo sector mas conservador se deseparó ta formar o Partiu Evolucionista y o Partiu d'Unión Republicana. Manimenos, o Partiu Republicano dirichito por Afonso Costa estió a principal fuerza política d'a vida politica mientres a Republica. As fuerzas opositoras alacetoron una campanya a on se gosabe fer servir a violencia como metodo ta plegar en o poder.
O Partiu Republicano Portuguès veyió cuan esclató a Primera Guerra Mundial una oportunidat ta plegar en os suyos obchectivos: rematar con os intentos d'invasión dende Espanya y rematar con a ocupación por potencias foranas d'as colonias de Portugal y, en un nivell interno, establindo un consenso nacional arredol d'o nuevo rechimen republicano y d'o mesmo partiu. No se logroron istos obchectivos internos, en no estar obchecto a participación en a guerra chunto con os Aliatos d'un consenso prou amplo a nivel nacional y en no poder-se movilizar politicament asinas a o conchunto d'a población en una labor común. Chustament s'escaició o contrario, porque a guerra fació que as esferencias ideyolochicas en a sociedat portuguesa s'enamplasen. A falta de consenso sobre a participación de Portugal en la guerra fació posible que se producisen dos golpes d'estato, dirichitos por Joaquim Pimenta de Castro (chinero-mayo de 1915) y Sidónio Pais (1917-1918).
Vuedo de poder
left|thumb|250px|Imachen de [[Sidónio Pais.]] O vuedo de poder que amanixió dimpués de l'asasinato de Sidónio Pais o 14 d'aviento de 1918 portó a o país enta una breu guerra civil. A o norte de Portugal se proclamó a restauración d'a monarquia o 9 de chinero de 1919 y cuatre días dimpués se produció una insurrección monarquica en Lisbona. Una coalición republicana, dirichita por José Relvas, en coordinó a represión d'as sublevacions emplegando con ixa finalidat a los militars leyals a o rechimen y tamién a civils armatos. Dimpués d'una serie de luitas con os monarquicos, istos fuoron vencitos de raso en Porto o 13 de febrero d'ixa mesma anyada. Ista victoria militar permetió a o Partiu Republicano tornar a o Gubierno y ganar as eleccions que se convocoron ixa mesma anyada, por mayoria absoluta.
Mientres ista prebatina de restauración republicana se prebó tamién de fer una reforma ta dotar a o rechimen d'una estabilidat mas gran. En agosto de 1919 s'eslió un President conservador, António José de Almeida (perteneixent a la Unión Sagrada, unión d'o Partiu Evolucionista y d'o Partiu Republicano Portugués), y o suyo Gubierno recibió a facultat de disolver o Parlamento, una facultat de que dica l'inte no teneba. As relacions con a Santa Seu, que heban estato restauratas por Sidónio Pais, continoron. O president emplegó o suyo nuevo poder ta resolver a crisi de gubierno de mayo de 1921, nombrando a o Partiu Liberal (resultato d'a fusión en a postguerra entre os Evolucionistas y os Unionistas) ta preparar as siguients eleccions. Istas eleccions s'escaicioron o 10 de chulio de 1921, y a victoria n'estió ta o partiu en el poder. O 19 d'octubre se produció una sublevación militar, en a cual un numero significativo de dirichents conservadors, encluyindo-ie a o primer ministro António Granjo, fuoron asasinatos. Istos feitos, conoixitos como "a nueit de sangre", prevocoron una important frectura entre as elites politicas y o opinión publica. Ixó amostró a gran inestabilidat d'as institucions republicanas y amás tamién que o termin "democratico" yera nomás que una palabra vueda.
Aries (constelación)
Caracteristicas
As estrelas d'Aries no son guaire luminosas, fueras de Hamal (α Arietis) y Sharatan (β Arietis).
Obchectos
Os pocos obchectos d'o cielo prefundo d'Aries tampoco no brilan guaire. Abracan as galaxias NGC 697 (a lo Norueste de β), NGC 772 (a lo Sudeste de β), NGC 972 (en l'anglo a lo Norte d'a constelación) y NGC 1156 (a lo Norueste de δ).
Mitolochía
Si s'incluyen as estrelas mas esmorteixidas, visteras a uello humano, o conchunto se retraye a la capeza d'un mardán.
En a mitolochía griega, s'identificaba con o mardán que portó a os fillos d'Atamán, Frixo y Hele, ta la Colquida, fuyindo asinas d'a suya madrastra Ino. Hele cayó en o mar que mas tardi levaría o suyo nombre, Mar d'Hele u Helesponto. Malas que i plegó en un puesto ya seguro, Frixo sacrificó lo mardán y en pinchó lo pellón en una carrasca d'a selva d'Ares, an se tornó d'oro, estando dimpués a razón d'o viache de Chasón y os argonautas. Pareix que as antigas civilizacions de Babilonia, Grecia, Persia y Echipto s'encertoron en dar a ista constelación o nombre d'un mardán.
L'aria d'o cielo que abraca la constelación d'Aries, con parti d'as de Pisces, as Crapetas y Andromeda, podrían estar l'orichen d'o mito d'o cinturón d'Hipolita, que ye parti d'os doce treballos d'Heracles.
Astrolochía
left|200px|thumb|Representazión medieval d'Aries En l'astrolochía occidental, o signo d'Aries (21 de marzo-19 d'abril) ye asociau con l'elemento d'o fuego; ye, pues, un d'os tres signos de fuego, chunto con Sachitario y León. En Aries tien o suyo domicilio Marte y a suya exaltación o Sol. Ye un d'os cuatre signos cardinals, chunto con Libra, Capricorno y Cancro. O suyo oposau ye Libra. D'entre as partis d'o cuerpo, Aries gubierna la capeza.
As cualidaz que os astrologos acostumbran a acumular-li son os d'un carácter emprendedor, empulsivo, optimista y apasionau, devez que autoritario, muito atreviu, inchenuo y egocentrico.
Aries en fuents aragonesas
En o "Libro d'o Trasoro" dicen:
Tres Serols (Australia)
Cheolochía
As Tres Serols se formoron por a erosión d'o terreno. A piedra d'arena blanda d'os Monts Azuls s'erosionó facilment con o paso d'o tiempo debiu a l'aición de l'aire, a plevia y os ríos, fendo que as foces que rodiaban a val de Jamison se fuesen crebando.
Leyenda aborichen
A leyenda mas famosa diz que as Tres Serols yeran tres chirmanas, Meehni, Wimlah y Gunnedoo, miembros d'a tribu katoomba que habitaba en a val de Jamison. As tres s'enamororon de tres hombres, chirmans, d'a vecina tribu nepean, encara que o suyo matrimonio yera viedau por as leis tribals. Os tres chirmans no yeran d'alcuerdo con dita lei y no quereban aceptar-la por o que decicioron raptar a las tres chirmanas. Isto derivó en una gran batalla tribal, estando as tres chirmanas convertidas en piedra por un anciano d'a suya tribu ta protecher-las. O viello manimenos morió en a batalla y dengún no pudo tornar a las chirmanas a o suyo estau orichinal. Se diz que ista leyenda perteneixe a la mitolochía d'os indichenas australianos.
Con tot y con ixo, o Doctor Martin Thomas, en a suya obra "The artificial horizon: imagining the Blue Mountains", contrimostra que a teorica leyenda "aborichen" sería en realidat una falordia inventada por un habitant no aborichen de Katoomba, Mel Ward, presumiblement ta adhibir intrés turistico a iste puesto. A historia s'orichinó en zaguerías d'os anyos 1920 u primerías d'os anyos 1930 y no se conoixeba antis.
Millón
Un millón (1000000) ye un numero natural que equivale a mil vegadas mil, 1000 x 1000, y puet expresar-se tamién como 10 6 en forma de potencia de diez. En o Sistema Internacional d'Unidatz, a os multiplos que equivalen a un millón d'unidatz se les sole identificar con o prefixo mega-.
O millón ye, además, a base de potenciación en a qual s'alazetan as diferencias principals entre a notación d'escala larga y a d'escala curta. En a Peninsula Iberica, como tamién Francia, Alemanya, Italia, Escandinavia y buena cosa d'os países d'Europa continental, s'emplega normalment a dita «escala larga» en a qual os multiplos d'o millón; o billón y o trillón, s'asocian respectivament a «un millón de millons», 1012, y «un millón de billons» (u un millón de millons de millons, por tanto), 1018. En atros países (principalment, os de cultura anglosaxona) s'emplega a «escala curta», en a qual «billón» y «trillón» fan referencia a os nuestros respectives «mil millons», 109, y «un millón de millons» (billón), 1012.
Fungi
Os fongos (Fungi) son un reino d'organismos eucariotas. Os fongos, tamién ditos eumicotas ("fongos autenticos" u "eumicetes"), forman un grupo monofiletico que ye filocheneticament distinto d'os mixomicetes y os oomicetes, morfolochicament parellans. Os fongos son organismos heterotrofos que poseyen una paret celular quitinosa, y a mayoría d'especies creixen en forma de filamentos multicelulars ditos hifas, que forman un micelio; bellas especies tamién creixen como celulas individuals. A reproducción sexual y asexual d'os fongos gosa fer-se por meyo d'esporas, a sobén produeitas en estructuras especializatas u en fructificacions. Beluns han perdito a capacidat de formar estructuras reproductivas, y se propagan nomás que por creiximiento vechetativo. Os recientos, floriduras y boletus son eixemplos de fongos. A disciplina d'a Biolochía que estudeya os fongos ye a Micolochía, y a sobén se la considera parti d'a Botanica, encara que os fongos s'amanan mas a los animals que a las plantas.
Ribera d'Ondara
Ribera d'Ondara ye un municipio catalán situato en la provincia de Leida en la comarca de la Segarra. La suya población ye de 466 habitants (2008), en una superficie de 54,5 km² con una densidat de población de 8,55 hab/km².
Simeón Serrate Mayoral
Simeón Serrate Mayoral (Castillón de Monegros, 2 de chulio de 1913 - Zaragoza, 10 de chinero de 2011 )
Fillo de Tomás Serrate y de María Mayoral, estió o mayor de dotze chirmans. Fue ta a escuela nomas dende os 6 anyos dica os 9 quan prencipió a traballar como rabadán. Dende bien choven prencipió a cantar y danzar en o grupo de dance de Castillón de Monegros, o suyo lugar. Dende chicorron Simeón heba sentiu a gaita y os romances, pues su pai estió gaitero. En os suyos tiempos de pastor tanyeba un clarín que l'heba aduyato a fabricar Senén Pueyo, tamién gaitero d'o dance. En l'anyo 1936 habió de marchar d'o lugar ta ir a combatir ta o frent, primero con o bando republicano y dimpués con os sublevatos. En rematar a guerra se casó con Juliana Anoro con qui tenió dos fillas: Teresa y Carmen.
En 1968 se tresladoron ta Zaragoza, a on que continó teballando dica l'anyo 1979, en que se chubiló, como pastor. Antis, en 1973 tornó ta o mundo d'o dance como mayoral de Monegros, organizando a grupos de chovens que quereban continar con ista tradición.
En l'anyo 1988 fació parti d'a gravación d'o disco documental "Monegros", a on que interpretaba o "Romance del Montañés", tanyendo a gaita de boto y chunto a las danzants de Castillón. O Ministerio de Cultura premió o disco como a millor edición discografica de l'anyo en 1990.
En primerías d'a decada de 1990, prencipió a replegar as suyas remeranzas sobre dance y romances, publicando en 1999 l'Asociación de Gaiters d'Aragón istos textos en o libro "Historia del antiguo dance de Castejón de Monegros". Ixe mesmo anyo amaneixe tamién un disco libro d'a colección Aragón LCD de Prames, "La gaita en los Monegros", a on que Simeón colabora con gravacions d'o "Romance de los trece Pilares", o "Romance del Amor Ausente", una parti d'a "Despertadera" y o cuento de "Los pastores y los moros".
En l'anyo 2008 sale un nuevo disco documental adedicato a tot o repertorio de romances de Simeón Serrate: "Romances de ronda en Castejón de Monegros", con transcripcions y anotacions de José Manuel Fraile Gil, especialista en o romancero panhispánico.
Tamias
Tamias ye un chenero de radedors d'a familia d'os sciuridos propia d'e America d'o Norte.
Simeón Serrate Mayoral
En os zaguers anyos d'a suya vida s'adedicó a fabritar pitas y canyas ta gaitas y cullaras de buixo, asinas como a amostrar os secretos y tecnicas d'o instrumento a os chovens gaiters. Tamién ha asistito a trobadas de gaiters como a de Robres en la que yera habitual u a d'o festival "L'Almozara Folk", en o barrio de l'Almozara (Zaragoza), a on que recibió un homenache por parti de l'Asoziación Cultural Bente d'Abiento en a III Trobada de Gaita de Boto Aragonesa
Morió en Zaragoza o día 10 de chinero de 2011 con 98 anyos d'edat.
Perifrasi verbal
Las perifrasis verbals son estructuras formadas por un verbo auxiliar (conchugau), una particla d'enlace (que puet mancar) y un verbo en forma verbal impersonal (infinitivo, cherundio u participio de pasau).