cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Cabrafuent
Cabrafuent (Cabolafuente en castellano) ye un municipio de la provincia de Zaragoza situato en la comarca de la Comunidat de Calatayú. La población ye de 44 habitants (2012), en una superficie de 39,2 km² con una densidat de población de 1,13 hab/km².
Mugas
Lo suyo termin municipal muga con Cetina, Sisamón, Alconchel de Fariza, Mont-reyal de Fariza y Fariza.
Toponimia
Antigament yera Cabrafuent, como fegura en la lista de localidaz de la Sobrecollida de Tarazona de 1446.
En l'anyo 1136 en lo documento de división de las mugas diocesanas entre Tarazona y Sigüenza, en lo que Deza y Ciuela quedarían pa lo bispato d'este zaguer se i lei:
L'orichen de lo toponimo puet estar relacionato con los muitos Río Cabra u l'antiga Igabrum, actual Cabra en Cordoba, a on i heba una fuent sagrada en tiempos de los romanos. Pareixe que en la formación de lo toponimo en castellano i haiga habiu un cambio por etimolochías populars y falsa segmentación:
Cabra-Fuent > Cab-(de)-ra Fuent > Cab(o)-ra-Fuent > Cabo-la-Fuent > Cabolafuente.
Frank Shorter
Frank Charles Shorter, naixito de Múnich (Bavera, Alemanya) o 31 d'octubre de 1947, ye un atleta estausunidense hue retirato que yera especializato en cursas de luenga distancia.
Partecipó en dos Chuegos Olimpicos, en Múnich 1972 partecipó en os 10.000 metros lisos y Maratón estando campión en ista zaguera preba, y en Mont-reyal 1976 partecipó nomás en a maratón estando medalla d'archent. Un anyo antís estió campión en os VI Chuegos Panamericans celebratos en Cali en as prebas de 10.000 y maratón.
Liuron
Liuron (Liuron en occitán, Livron en francés y oficialment) ye una comuna occitana en o departamento francés de Pireneus Atlanticos, districto de Pau, cantón d'as Vals de l'Ossa y o Lagoin y rechión de Nueva Aquitania. A comuna yera parte de l'antiga provincia d'o Biarn.
A suya población ye de 298 habitants (1999) en una superficie de 7,54 km², con una densidat de población de 39,52 hab/km².
Departamento d'Educación d'os Estaus Unius
O Departamento fue creyau o 17 d'otubre de 1979 y dende o 2 de marzo de 2021 o suyo secretario ye Miguel Cardona.
Castuera
Castuera ye un municipio extremenyo situato en a provincia de Badajoz y en a comarca de La Serena.
Perteneixe a o partiu chudicial de Villanueva de la Serena y a suya población ye de habitants, en una superficie de 147 km².
Toponimia
O toponimo Castuera se remonta a lo latín vulgar CŬSTŌRIA, que ye una alteración conoixida d'o latín clasico CŬSTŌDIA. Ye un toponimo relacionau con construccions defensivas y militars d'o contexto d'a reconquiesta, en concreto a on que se vichila, s'agüaita u se cosira, estando comparable a Costoja en a Catalunya Norte, a Costur en Castellón, y con atra radiz a Laguardia en Alaba y Escuita en Teruel.
Gustave Garrigou
Gustave Garrigou, naixito de Vabre e Tisac (Avairon, Occitania) o 24 de setiembre de 1884 y muerto en Esbly (Sena y Marne, Francia) o 28 de chinero de 1963, estió un ciclista francés, activo dende 1907 dica 1914. O suyo prencipal logro esportivo estió a victoria en o Tour de Francia (1911), encara que tamién estió dos vegatas Campión de Francia (1907, 1908) y ganó tres grans clasicas: a Vuelta a Lombardía (1907), a Milán-San Remo (1911) y a París-Bruselas (1907). Tamién ganó atras cuantas pruebas ciclistas menors.
Val de Cebro
Toponimia
Prene nombre de lo enzebro, un equido salvache que viviba en l'este d'Espanya que beluns identifican con lo extincto Equus hydruntinus y belatros con lo caballo sorrayano de Portugal.
En lo Libro del Reparo del General de 1489-1491 s'escribe Valdenzebro.
Bi ha microtoponimos intresants como Los Cajigares, on i heba un caixicar, que puet corresponder a lo toponimo documental de lo sieglo XV Caxigar de Valdezebro, y La Covatilla, que puet corresponder a lo toponimo documental de lo sieglo XV La Covatiella del Caxigar.
Aeropuerto de Londres-Stansted
L'aeropuerto de Londres-Stansted ye un aeropuerto situato a 50 kilometros d'a ciudat de Londres, en o condau d'Essex, Anglaterra. D'antis mas estió una base d'uso militar, aunque actualment nomás mantiene un uso civil.
Abades
Abades ye un municipio castellanoleyonés d'a provincia de Segovia, en a comunidat autonoma de Castiella y Leyón, Espanya, situato en a comarca d'a Campinya Segoviana y partiu chudicial de Segovia.
A suya población ye de 906 habitants (2009), en una superficie de 31,98 km² y una densidat de población de 28,33 hab/km².
Eure y Loir
A suya población ye de 407.665 habitants (1999) en una superficie de 5.880 km², con una densidat de población de 69 hab/km².
A suya capital se troba en a ciudat de Chartres, y en fan parte 4 districtos, 15 cantons y 365 comunas.
Batalla d'Alcoraz
A batalla d'Alcoraz estió una batalla que se desvinió o 19 de noviembre de 1096 amán de Uesca entre las tropas aragonesas de Pero I y as tropas d'a Taifa de Saraqusta mandadas por Al-Musta'in II. Diz a falordia que allora apareixió Sant Chorche en o campo de batalla y os cristianos ganoron a los musulmans. En cualsiquier caso, ista estió sin garra dandalo la mas important batalla ganada dica l'inte por lo reino d'Aragón, y comportó la cayida d'a ciudat de Uesca en mans aragonesas o 27 de noviembre, una semana dimpués d'a batalla
Dimpués d'a batalla d'Alcoraz, y mas que mas dende o sieglo XIII, se populariza la protección de Sant Chorche sobre a Corona d'Aragón, estando oficialment os suyo patrón y creyando-sen nuevas falordias d'aparicions suyas en combates contra os musulmans.
Loís I d'Espanya
A suya conchuche estió Loísa Isabel d'Orleans. No tenió descendencia. Yera fillo de Felipe IV d'Aragón y d'a suya muller María Loísa Gabriela de Saboya.
Comarcas d'Aragón
Lista de comarcas d'a comunidat autonoma d'Aragón.
right|thumb|250px|Comarcas d'Aragón.
Densidat d'as comarcas
A comarca que tién mas población y densidat de población ye a Comarca Central amás d'a suya aria metropolitana. En a resta d'as provincias, a mayor densidat de población no se troba en as capitals: en a provincia de Uesca ye a Cinca Meya, con una densidat de población de 41 hab/km² y en a provincia de Teruel ye o Baixo Aragón, con una densidat de población de 23 hab/km².
right|thumb|250px|Poblacion relativa d'Aragon en [[2006.]]
Gottschee
Gottschee (Kočevsko en esloveno, Gottschee en alemán) fa referencia a l'antiga rechión de parla chermanica en Carniola, territorio de l'antigL'Imperio Habsburgo y parti d'a historica y tradicional rechión d'a Baixa Carniola, actualment en Eslovenia. A rechión ha estau un condau, ducau, districto y municipio mientres quantas partis d'a suya historia. O termin gosa fer referencia a iste enclau etnolingüistico sin parar cuenta en as mugas administrativas. Actualment Gottschee se corresponde amplament con o municipio de Kočevje. Os habitadors alemans orichinals d'ista rechions yeran ditos alemans de Gottschee u gottscheereses, y o suyo dialecto d'orichen bavaro se conoixe como alemán de Gottschee u gottscheerés.
Star Trek: The Motion Picture
Star Trek: The Motion Picture (títol orichinal en anglés, enguerada en Aragón con o títol en castellano Star Trek: la película) ye una cinta estausunidense de cine de sciencia ficción de l'anyo 1979, dirichida por Robert Wise y producida por Gene Roddenberry con guión de Harold Livingston, protagonizada por William Shatner, Leonard Nimoy, DeForest Kelley, James Doohan, George Takei, Majel Barrett, Walter Koenig, Nichelle Nichols, Persis Khambatta y Stephen Collins.
Wonder Woman
Wonder Woman (en aragonés Muller Marabilla) ye una superheroína ficticia creyada por William Moulton Marston ta la editorial DC Comics. Ye una princesa guerrera d'as Amazonas, pueblo ficticio basau en as amazonas d'a mitolochía griega. En a suya tierra natal ye conoixida como a princesa Diana de Temiscira pero difuera d'ista fa servir a identidat secreta de Diana Prince. Ye dotada d'una ampla gama de poders superhumans y habilidatz de combate de batalla superiors, gracias a os suyos dones obtenius d'os dioses y o suyo amplo entrenamiento. Ella poseye un gran arsenal d'armas, incluyindo entre as prencipals o Lazo d'a Verdat, un par de brazaletz machicos indestructibles, a suya tiara, que sirve como arma, y en bells relatos, en a edat d'oro, tenió un avión invisible. Pero más entabant, se le fue amostrando con a capacidad de volar cada vegada con mayor freqüencia por lo que l'avión invisible fue deixando d'utilizar-se.
Valéry Giscard d'Estaing
Valéry Marie René Georges Giscard d'Estaing ( en francés ), naixito de Coblenza (Republica de Weimar, hue Renania-Palatinato en Alemanya) o 2 de febrero de 1926, ye un politico francés, d'ideolochía gaullista. Ministro mientres os anyos 1960 y 1970 en os Gubiernos de Michel Debré, Georges Pompidou, Jacques Chaban-Delmas y Pierre Messmer (en as presidencias de Charles de Gaulle y Georges Pompidou), estió President d'a Republica Francesa y Coprencipe d'Andorra mientres o periodo 1974-1981. Antiparte, dende 1986 dica 2004 tamién estió President d'o Consello Rechional d'Auvernia.
Talamanca de Jarama
Talamanca de Jarama ye un municipio espanyol d'a comunidat autonoma de Madrit. A suya población ye de 3.573 habitants (2021) en una superficie de 39,36 km².
Sierra de la Carrodilla
La sierra de la Carrodilla (en catalán serra de la Corrodella) ye una sierra de exterior prepirenenca situada a lo norueste de la sierra de Sant Quílez entre lo Semontano de Balbastro y Litera.
La sierra de la Carrodilla perteneixe principalment a los termins municipals de Graus (sectors de Chuseu y Aguilaníu), Benavarri, Peralta y Calasanz, Zanui, Estadilla, Estada y Olvena.
Altarias
La suya altaria mes gran ye Bunyero,(1109 m), seguida de Berguelli (1.067 m), la Cugulla (1.049 m), y de sierra d'Estada (1.029 m).
Toponimia
La sierra de la Carrodilla prene lo suyo nombre de la ermita homonima de lo termin municipal d'Estadilla, y representa un hachiotoponimo.
Hidrografía
La versant meridional desaugua enta lo río Sosa.
Tabing
Tabing ye un lugar d'o municipio de Chieming en o sudeste de Bavera, Alemanya, en a rechión de l'Alta Bavera.
Investigación, desembolique y innovación
Investigación, desembolique y innovación (por un regular indicau por as siglas I+D+i u I+D+I) ye un concepto de recient aparición, en o contexto d'os estudios sobre sciencia, tecnolochía y sociedat; como superación de l'anterior concepto d'investigación y desembolique (I+D). Ye o corazón d'as tecnolochías d'a información y a comunicación.
Montornès del Vallès
Montornès del Vallès (Montornès del Vallès en catalán y oficialment, Montornés del Vallés en castellano) ye un municipio catalán situato en a comarca d'o Vallés Oriental y provincia de Barcelona.
A suya población ye de 15.509 habitants (2009), en una superficie de 10,20 km² con una densidat de población de 1.520,49 hab/km².
Diana Lynn
Diana Lynn (nombre artistico de Dolores Marie Loehr) naixita de Los Ángeles (California) o 5 de chulio de 1926 y muerta en Nueva York (Nueva York) o 18 d'aviento de 1971, estió una actriz estausunidense, activa en o cine estausunidense dende 1939 dica 1970.
Montornès del Vallès
Esporte
L'atletismo ye representato por o Club d'Atletismo Montornès.
Fontenay-le-Comte
Fontenay-le-Comte ye una localidat y comuna francesa situada en o departamento de Vendée, en a rechión de Países d'a Loira.
Gavín
Gavín ye un lugar situato en o municipio de Biescas (Alto Galligo, Uesca).
O suyo nombre pareixe que viene de l'antroponimo latín Gapius. As embotadas d'os habitants de Gavín son "sarroners" u "forigons". As casas d'o lugar son Alcaire, Andreu, Antón, Ansens, Bertolo, Blan, Blas, Caballero, Casaus, Catalán, Cazcarro, Chorche, Chuan Betés, Cura, Diego, Elena, Fabián, Ferrero, Forniga, Frauca, Fuertes, Isábal, Jacinto, Julián, Lorro, Marcos, Martina, Marzal, Molinera, Morel, Periqué, Sebastián, Segundo, Larrés, Olivana, Otal, Parejas, de Pescador, Petronilla, Plo y Tejedor
Penna de l'Alba
A penna de l'Alba (en aragonés stándard penya de l'Alba, en castellano peña del Alba) ye un pico de 2.369 metros d'altaria situau en a cordelera d'o Pireneu, en o municipio aragonés de Bielsa.
Gavín
Un dito d'a comarca sobre Gavín diz:
Banu Tuchib
Os Banu Tuchib u tuchibís (en grafía SLA Banu Tujib u tujibís) yeran una dinastía que reinó en a Taifa de Saraqusta dende 1018 dica 1039.
Gavín
Molimentos
Bi ha bels molimentos importans arredol de Gavín.
Lucgarrièr
Lucgarrièr (Lucgarrièr en occitán, Lucgarier en francés y oficialment) ye una comuna occitana en o departamento francés de Pireneus Atlanticos, districto de Pau, cantón d'as Vals de l'Ossa y o Lagoin y rechión de Nueva Aquitania. A comuna yera parte de l'antiga provincia d'o Biarn.
Banu Tuchib
Miembros d'iste linache, d'oríchen arabe yemenín, s'asentoron en Saraqusta, Qalat-Ayub y Qalat-Darawca con a conquista musulmana en o sieglo VIII. En toz os puestos a on s'establioron estiron una familia influyent, perteneixient a l'aristocracia u jassa.
Lucgarrièr
A suya población ye de 288 habitants (1999) en una superficie de 5,67 km², con una densidat de población de 50,79 hab/km².
Demografía
2007: población provisional seguntes o INSEE.
Banu Tuchib
O primer gubernador tuchibín d'a Taifa de Saraqusta estió Muhammad al-Anqar (Mohamed "o tuerto"), que fue nombrau gobernador en l'anyo 890 y continó en o cargo dica o 925, ye dicir, mientres un periodo de treinta y cinco anyadas. O suyos succesors estioron Hašim ibn al-Tuchib, (925-930), Muhammad ibn Hašim (930-950), Yahya ibn Muhammad (950-975), Abderramán ibn Muhammad al-Tuchib (975-989) y Abderramán ibn Yahya (989- ?), dica que, o periodo de fitna u guerra civil, y a crisi d'o Califato de Cordoba, levoron a la taifa a un parient de atra rama secundaria d'os tuchibís, que paso d'estar un simple soldau a las ordens d'Almanzor a gubernador de Tudela en 1006 y de Saraqusta en 1013. Poco tiempo dimpués, en 1018, proclamó a independencia d'a Taifa de Zaragoza, nombrando-se él mesmo rei. Iste personache ye Mundir I, o primero d'a dinastía de reis tuchibís que continará dimpués con o suyo fillo Yahya al-Muzaffar y Mundir II, ta cayer con un primo d'a branca principal, que asasinó a Mundir II, dito Abd Allah ben Hakam, en 1038.
Lucgarrièr
Vinclos externos
´
Luengas eslavas
As luengas eslavas son un grupo de luengas indoeuropeas que se parlan en Europa Oriental y Centro-Oriental, incluyindo gran part d'os Balcans dica zonas prou meridionals. Como efecto d'a colonización europea tamién se parlan en Siberia, Asia Central y en zonas puntuals d'atros continents.
Fonetica
A K inicial indoeuropea evoluciona a s-, estando as luengas eslavas luengas satem, d'esta traza "corazón" se diz sertse, "cient" se diz sto, ecetra.
Clasificación
A clasificación tradicional d'as luengas eslavas estableixe tres grupos: central, meridional y oriental, despartius por a discontinuidat important que representa a zona a on se parla o hongaro y o rumano. Manimenos esta clasificación se fació en base a los caracters d'as luengas stándard, caracters no siempre presents en toz os dialectos y parlas representaus por ixos stándards. Por eixemplo en ciertos aspectos d'as luengas eslavas meridionals se veye una afinidat entre o esloveno y o croata con o checo d'una man y entre o macedonyo y o bulgaro con o ucrainés por l'atra. Tamién o reconoiximiento de luenga por part de ciertos sistemas lingüisticos eslaus puet estar subchecto a interpretacions influitas por nacionalismos de sentius contrarios, por o que se fa enfasi en diferencias poco importants pa despartir, u lis dan poca importancia pa asimilar. Entre as luengas eslavas abundan as parlas de transición igual como en as luengas neolatinas y as luengas turquicas a causa d'una deseparación recient, unas mugas cambiants y procesos migratorios interiors.
As luengas eslavas reconoixidas son:
Bel lingüistas especula que tamién existió un grupo septentrional. O dialecto antigo d'o ruso d'a ciudat Novogorod ye fácil que tienga bella traza d'ixe grupo desapareixiu.
Un eixemplo d'una luenga paneslava planificada ye l'intereslau.
Aluminio
L'aluminio ye un elemento quimico de simbolo Al y numero atomico 13. Ye l'elemento metalico mas abundante en crosta terrestre, con un 8,13 % d'abundancia. O primer fisico en aillar-lo estió o cientifico danés Hans Christian Oersted.
Debito a que ye lichero, a la suya conductividat electrica, resistencia a la corrosión y baixo punto de fusión fan que sía un material ideyal ta muitas aplicacions, especialment l'aeronautica; manimenos, a gran cantidat d'enerchía que s'aprecisa ta la obtención d'o metal a partir d'os oxidos dificulta a suya mayor utilización; encara que se puet compensar en parti por o baixo coste en reciclar-lo, a suya larga vita útil y a estabilidat d'o suyo pre.
O primer lingote fabricato en Espanya estió en l'anyo 1927 en a interpresa Aluminio Español S.A., en a localidat aragonesa de Samianigo.
Etimolochía
En o sieglo XIX con o desarrollo d'a fisica y quimica s'identificó l'elemento present en l'alum y o britanico Sir Humprey Davy proposó a denominación d'aluminium en l'anyo 1809.
Caracteristicas chenerals
thumb|200px|left|Aluminio. L'aluminio ye un metal lichero, tovo pero resistent y d'aspecto griso archent. A suya densidat ye alto u baixo un tercio d'a de l'acero u de l'arambre, ye muit maleable y dúctil y apto ta estar mecanizato y ta a fundición. A causa d'a suya alta calor d'oxidación se forma a escape, en presencia d'aire, una fina capa superficial d'oxido d'aluminio (Al2O3) impermeable y adherent que atura o proceso d'oxidación proporcionant-le resistencia a la corrosión y durabilidat. Ista capa protectora, puet estar enamplata por electrolisi en presencia d'oxalatos.
L'aluminio, tien caracteristicas anfotericas, ye decir que se disuelve en acidos, formando sals d'aluminio y en bases fuertes, formando aluminatos con l'anión [Al(OH)4]-, liberando hidrocheno.
O prencipal y cuasi unico estato d'oxidación de l'aluminio ye o +III, como ye d'asperar por a confeguración electronica que presenta, con tres electrons en a capa de valencia.
Producción
left|thumb|250px|[[Mena de bauxita en Hongría.]] A extracción de l'aluminio se fa dende o mineral dito bauxita, que recibe o suyo nombre d'o nombre en francés d'a localidat occitana de Baus (Les Baux en francés), que ye o puesto a on se fació a suya primera extracción. Actualment os prencipales chacimientos d'iste mineral se trobal en os países d'a mar Caribe, Australia, Brasil y Africa en estar en ixos lugars a on a extracción de l'aluminio dende a bauxita se fa con mas facilidat. A bauxita ye un mineral rico en aluminio, d'entre un 20% y un 30% d'a suya masa, frente a o 10% u 20% que tienen os silicatos aluminicos d'archilas y carbons. Ye un aglomerato de cuantos compuestos que contién caolinita, cuarz, oxidos de fierro y titania, y a on l'aluminio se i presenta en cuantas formas hidroxidas como a gibbsita Al (OH)3, a boehmita AlOOH y o diasporo AlOOH.
A obtención de l' aluminio se fa en dos fases: aa extracción de l'alumina dende a bauxita (proceso Bayer) y a extracción de l'aluminio dende ista zaguera por electrolisi. Cuatre toneladas de bauxita producen dos toneladas d'alumina y, en zagueras, nomás que una d'aluminio. O proceso Bayer prencipia con o triturato d'a bauxita y con o suyo lavato con una solución calient d'hidroxido de sodio a alta presión y temperatura. A sosa disuelve os compuestos de l'aluminio, que en trobar-se en un meyo muit basico, s'hidratan:
L'oxido de aluminio que s'ha obteniu d'ixa maneta tién un punto de fusión muit alto (2000 °C) que fa imposible someter-lo a un proceso d'electrolisi. Ta evitar-lo, se disuelve en un banyo de criolita, obtenindo asinas una mezcla eutectica con un punto de fusión de 900 °C. Contino se fa a electrolisis, en sumerchindo en a cuba uns electrodos de carbono (tanto l'ánodo como o cátodo), preparatos en horizontal. Ta cada tonelada d'aluminio cal entre 17 y 20 MWh d'enerchía, y consume en o proceso 460 kg de carbonio, que ye asinas entre un 25% y un 30% d'o pre final d'o producto, cosa que fa que l'aluminio sía asinas uno d'os metals mas caros d'obtener. De feito, se son buscando procesos alternativos menos costosos que o proceso electrolítico. L'aluminio obtenito tién una pureza de entre o 99,5% y o 99,9%, estando as impurezas mas que mas de fierro y silicio principalmente. Dende as cubas pasa a o furno, a on se purifica por meyo de l'adición d'un fundent u se fa l'aleyación con atros metals ta obtener materials con propiedaz especificas. Dimpués se vierte en moldes u s'en fan lingoz u chapas.
Aplicacions
thumb|left|200px|Mobiliario d'aluminio. En l'antigüedat se feba servir o compuesto d'aluminio dito alum en tintorería y medicina.
Ya sía considerando a cantidat u a valura d'o metal emplegato, l'uso de l'aluminio sobrepuya a o de cualsiquier atro fueras de l'acero, y ye un material important en a-saber-las actividaz economicas. L'aluminio puro ye tovo y fráchil, pero as suyas aleyacions con chicotas cantidaz d'arambre, manganés, silicio, magnesio y atros elementos presentan una gran variedat de caracteristicas adecuatas a las mas diversas aplicacions. Istas chicotas aleyacions constituyen o component prencipal de muitos components d'os avions y codetes, en que o peso ye un factor critico.
Cuan s'evapora aluminio en o vueito, forma un revestimento que reflecta tanto a luz visible com a infrarroya. Amás a capa d'oxido que se forma impide o deterioramiento d'o recubrimiento, por ista razón s'ha emplegato ta revestir os mirallos de telescopios, en substitución de l'archent.
Dada a suya gran reactividat quimica, finament polvorizato s'usa como combustible solido de codetes; en bels explosivos, como anodo de sacrificio y en procesos d'aluminotermia ta a obtención de metals.
Aleyacions d'aluminio:
Toxicidat
A exposición a l'aluminio por un regular no ye perchudiciosa, pero a exposición a altos nivels puet causar serios problemas ta la salut. A exposición a l'aluminio se produce prencipalment cuan:
Cualsiquier persona se puet intoxicar con aluminio u os suyos derivatos, pero bellas personas son mas propensas a desembolicar toxicidat por l'aluminio.
Villamayor de Calatrava
Villamayor de Calatrava ye un municipio d'a provincia de Ciudad Real, en a comunidat autonoma de Castiella-La Mancha, Espanya. A suya población ye de 612 habitants (2007), en una superficie de 144,81 km² y una densidat de población de 4,22 hab/km².
Sant Mateu de Bages
Sant Mateu de Bages (Sant Mateu de Bages en catalán y oficialment, San Mateo de Bages en castellano) ye un municipio catalán situato en a comarca d'o Baches y provincia de Barcelona.
A suya población ye de 673 habitants (2008), en una superficie de 102,32 km² con una densidat de población de 6,58 hab/km².
Cheografía
A localidat de Sant Mateu de Bages ye situata a 569 metros d'altaria sobre o livel d'a mar.
D'o suyo termin municipal fan parte os lugars de Castelltallat, Coaner, Salo y Valls de Torroella.
Galacián de Tarba
Mientres o suyo mandato se succedioron os conflictos con o Privilechio d'a Unión. Ye apedecato en a parroquia de Sant Nicolau de Zaragoza. Entre a suya obra bi ha una versión latina d'os Fueros d'Aragón.
Fuenmayor
Fuenmayor ye un municipio d'a comunidat autonoma uniprovincial d'a Riocha, en a comarca de Logronyo.
A suya población ye de 2.998 habitants (2006) en una superficie de 34,29 km², con una densidat de 87,43 hab/km².
Chegrafía
A localidat de Fuenmayor se troba situada a 419 metros d'altaria sobre lo livel d'a mar, a una distancia d'11 km d'a ciudat de Logronyo, a capital d'a suya comarca, d'a suya provincia y d'a suya comunidat autonoma.
Departamento d'o Interior d'os Estaus Unius
O Departamento d'Interior d'os Estaus Unius (en anglés: Department of the Interior of the United States), abreviau normalment como DOI, ye o departamento executivo federal encargau d'o mantenimiento y conservación d'os recursos naturals asinas como d'os programas d'os grupos minoritarios como os amerindios y os nativos de Hawaii. Tamién ye l'organismo competent en os conflictos territorials y en l'administración d'as islas d'os Estaus Unius.
Fue creyau o 3 de marzo de 1849 y dende o 16 de marzo de 2021 o cargo ye ocupau por Deb Haaland.
Laco (sedimento)
thumb|Laco amostrando a suya consistencia quan lo pisan. Laco u tarquín (de l'arabe < tarkim) ye un sedimento con abundant materia organica floculada que se fa en auguas estancadas. Ye pareixiu a lo buro y tien una consistencia semisolida, semiliquida u caldosa, pero ye mes denso y se percibe como un porquería. Puestos tipicos a on se fa son auguas repuyals con muita materia organica u afectadas por eutrofización. En as depuradoras se fan lacos en o mesmo proceso de depuración. A denominación de laco puet fer-se extensiva a lo fiemo quan ye denso y semiliquido.
D'alcuerdo con l'ALEANR a parola tarquín gosa referir-se a este sedimento putient en Tierra Plana y Sistema Iberico oriental pero no en a part oriental de l'Alto Aragón.
A vegadas este sedimento recibe a denominación en conchunto con l'augua a on se troba. L'ALEANR documenta agua corrompida, agua pudrida y agua podrida en l'Alto Aragón aragonesofono pa esta accepción y aigua dolenta, aigua corrumpuda, aigua pudenta y aigua podrida en catalán d'Aragón.
Tielmes
Tielmes ye un municipio espanyol d'a comunidat autonoma de Madrit. A suya población ye de 2.610 habitants (2021) en una superficie de 26,88 km².
Villanueva de San Carlos
Villanueva de San Carlos ye un municipio d'a provincia de Ciudad Real, en a comunidat autonoma de Castiella-La Mancha, Espanya. A suya población ye de 399 habitants (2007), en una superficie de 109,25 km² y una densidat de población de 3,65 hab/km².
Luc (Altos Pireneus)
Luc ye una comuna occitana en o departamento francés d'Altos Pireneus, districto de Banyeras de Bigorra, cantón d'a Val de l'Arròs y d'as Baïsas y rechión d'Occitania. A comuna yera parte de l'antiga provincia de Bigorra.
Thauernhausen
Thauernhausen ye un lugar d'o municipio de Chieming en o sudeste de Bavera, Alemanya, en a rechión de l'Alta Bavera.
Letonia
A Republica de Letonia ye una republica d'o nord-este d'Europa que fa parte d'a Unión Europea (UE).
Cheografía fisica
Letonia ye ubicada en o nord-este d'Europa septentrional, rodiada por a mar Baltica a l'ueste. A superficie total d'o país asciende a 64 589 km², estando o segundo estau baltico en grandaria por dezaga de Lituania. Conta con 531 km de litoral y os puertos de Ventspils y Liepāja son libres de chelo, o que les da avantalla sobre atros países vecinos. A o nordueste se troban o golfo de Riga y o estreito d'Irbe.
A mayor parti d'o territorio ye a menos de 100 metros sobre o livel d'a mar; o punto mas alto ye o pueyo Gaizina (311 metros). O relieu interior ye formau por extensas planas, sasos y paúls, por o que muitos terrenos son fertils y tasament i hai elevacions. O país conta con 30 798 km² de selvas coniferas (mas d'un 47 % d'o total), plantadas en a suya gran mayoría con pins, albars, piceas y alberniz.​ Isto le convierte en o cuatreno país europeu en proporción de territorio boscoso. Amás i hai 7469 km² d'arias protechidas.
S'estima que existen mas de 12 000 ríos y afluyents por tot o territorio nacional, pero solament 17 miden mas de 100 km de longaria. O mas important ye o río Daugava (1020 km), que naixe en os pueyos de Valdái (Rusia), pasa por Belarrusia y recorre 370 km de Letonia dica desembocar en o golfo de Riga. Por unatro costau, o mas largo ye o río Gauja, que os suyos 452 km transcorren integrament por Letonia. Tamién i hai mas de 2300 lacos d'orichen glaciar, entre os cuals destaca o laco Lubāns.
Clima
Letonia tien un clima templado que s'ha descrito en diversas fuents como continental humido u oceanico / maritimo. As rechions costeras, especialment a costa occidental d'a peninsula de Courland, poseyen un clima mas maritimo con veranos mas frescos y hibiernos mas suaus, mientres que as partis orientals exhiben un clima mas continental con veranos mas calidos y hibiernos mas duros.
Letonia tien cuatro estacions pronunciadas de duración cuasi igual. L'hibierno prencipia a meyaus d'aviento y dura dica meyaus de marzo. Os hibiernos tienen temperaturas promeyo de -6 °C y se caracterizan por una capa de nieu estable, un sol brillant y días curtos. Son comuns os periodos severs de clima hibernal con aires fredos, temperaturas extremas d'arredol de -30 °C y fuertes nevazos. O verano prencipia en chunio y dura dica agosto. Os veranos gosan estar calidos y soleyaus, con tardes y nueiz frescas. Os veranos tienen temperaturas promeyo d'arredol de 19 °C, con maximas de 35 °C. A primavera y l'agüerro trayen un clima pro templado.
Municipios
Letonia ye actualment trestallada en 110 municipios (en letón: novadi) y 9 ciudaz autonomas (en letón: republikas pilsētas "ciudaz republicanas") con o suyo propio concello y administración: Daugavpils, Jēkabpils, Jelgava, Jūrmala, Liepāja, Rēzekne, Riga, Valmiera y Ventspils. thumb|right|center|262px|Municipios de Letonia.
Diez ciudaz mas importants
As diez ciudaz mas importants son:
Politica y gubierno
O parlamento letón unicameral de 100 cadieras, o Saeima, ye trigau por voto popular directo cada cuatro anyos. O president ye trigau por Saeima en una esleción separada, que tamién se leva a cabo cada cuatro anyos. O president nombra a un primer ministro que, de conchunta con o suyo gabinete, forma o poder executivo d'o gubierno, que debe recibir o voto de confianza d'o Saeima.
Economía
Letonia ye miembro d'a Organización Mundial d'o Comercio (1999) y d'a Unión Europea (2004). L'1 de chinero de 2014, l'euro se convirtió en a moneda d'o país, reemplazando a os lats. Seguntes as estatisticas de finals de 2013, o 45 % d'a población emparó a introducción de l'euro, mientres que o 52 % s'oposó. Dimpués d'a introducción de l'euro, as enquestas d'o Eurobarometro de chinero de 2014 amostroron que l'emparo a l'euro se situaba arredol d'o 53 %, amán d'a meya europea.
Dende l'anyo 2000, Letonia ha teniu una d'as taxas de creiximiento (d'o PIB) mas altas d'Europa. Manimenos, o creiximiento prencipalment empentau por o consumo en Letonia provocó o colapso d'o PIB de Letonia en zaguerías de 2008 y en primerías de 2009, agreviau por a crisi economica mundial, l'escasez de credito y os enormes recursos monetarios utilizaus pa o rescate d'o Banco Parex. A economía letona cayió un 18 por ciento en os tres primers meses de 2009, a mayor caita en l'Unión Europea.
A crisi economica de 2009 contrimostró supuestos anteriors que a economía de rapido creiximiento s'encaminaba ent'a implosión d'a bambolla economica, porque estió empentada prencipalment por o creiximiento d'o consumo interno, financiau por un fuerte augmento d'a deuda privada, asinas como por un comercio exterior negativo. Os pres d'o cabal, que en cualques puntos creixioron aproximadament un 5 % mensual, entre muito tiempo se percibioron como masiau altos pa l'economía, que produz prencipalment cabal y materias primas de baixa valor.
A privatización en Letonia ye cuasi completa. Practicament todas as chicotas y medianas interpresas que anteriorment yeran de propiedat estatal han estau privatizadas, deixando solament un chicot numero de grans interpresas estatals politicament sensibles. O sector privau representó cuasi o 68 % d'o PIB d'o país en 2000.
A inversión extranchera en Letonia sigue estando modesta en comparanza con os livels d'o centro-norte d'Europa. En 1997 s'aprebó una lei que enampla l'aconsiga d'a venda de tierras, mesmo a extranchers. En 1999, as interpresas estausunidenses, que represientan o 10,2 % d'a inversión extranchera directa total de Letonia, invirtioron 127 millons de dolars. Ixe mesmo anyo, os Estaus Unius d'America exportoron 58,2 millons de dolars en cabal y servicios a Letonia y importó 87,9 millons de dolars. Ansiosa por unir-se a institucions economicas occidentals como que a Organización Mundial d'o Comercio, l'OCDE y l'Unión Europea, Letonia sinyó un Alcuerdo europeu con a UE en 1995, con un periodo de transición de 4 anyos. Letonia y os Estaus Unius han sinyau tractaus sobre a protección d'as inversions, o comercio y a propiedat intelectual y a prevención d'a dople imposición.
Etnografía
Os ciudadans d'orichen letón son mayoría con un 62,1 % (1 284 194 personas), seguius por os d'orichen ruso con un 26,9 % (556 422 personas). En cualques ciudaz d'a rechión sudoriental, como que Daugavpils u Rēzekne, i hai mas personas d'orichen ruso que letón. A resta d'a población ye composada por grupos minoritarios de belarrusos (3,3 %), ucraineses (2,2 %), polacos (2,2 %), lituanos (1,2 %) y atros (2,1 %).
A letona heba estau una sociedat multietnica entre sieglos, pero a composición cambió en o sieglo XX a causa d'as Guerras Mundials, a la expulsión d'os alemans balticos, a l'Holocausto y a la ocupación d'a Unión Sovietica. D'alcuerdo con o censo de l'Imperio ruso de 1897, Letonia contaba con un 68,3 % de letons, un 12 % de rusos, un 7,4 % de chodigos, un 6,2 % d'alemans y un 3,4 % de polacos.
En tiempos d'a Republica Socialista Sovietica de Letonia se produció a plegada d'emigrants d'atras republicas socialistas, por o que o porcentache de letons etnicos pasó d'o 77 % en 1935 (1,46 millons) a o 52 % en 1989 (1,38 millons). Dimpués d'a independencia muitos ciudadans no letons se marchoron d'o país.​ Manimenos, o descenso demografico ha provocau que hue i haiga menos residents letons en numero que en a etapa sovietica.
Gastronomía
A cocina letona consiste tipicament en productos agricolas, con carne en a mayoría d'os platos prencipals. O pescau se consume comunament a causa d'a ubicación de Letonia en a Mar Baltica. A cocina letona ha estau influenciada por os países vecinos. Os ingredients comuns en as recetas de Letonia se troban localment, como trumfas, trigo, hordio, col de grumo, cebollas, uegos y carne de cochín. A minchada letona ye por lo cheneral pro grasosa y fa servir pocas especias.
Os bisaltos grisos y o pernil cheneralment se consideran alimentos basicos d'os letons. Os letons tamién consumen sopa d'acedera (skābeņu zupa). O Rupjmaize ye un pan negro elaborau con segal, considerau l'alimento basico nacional.
Esporte
Os esportes mes practicatos son o hockey chelo y o baloncesto, dimpués atros esportes d'hibierno, o fútbol, o atletismo y o ciclismo.
Cronista
230px|thumb|Gravau de [[Cheronimo Zurita|Zurita, cronista oficial d'o Reino d'Aragón, en Zaragoza]] Un cronista ye un escritor que replega y redacta feitos historicos u d'actualidat. Dica a epoca d'a Ilustración yera equivalent a un historiador, y ocupaba un cargo oficial ta desembolicar istas funcions.
Nombramiento y funcions d'o cronista oficial
O nombramiento d'o cronista oficial yera por un regular reservau a personas que heban feito importants estudios y investigacions sobre un pueblo. O cargo s'asignaba a sobén por alcuerdo mutuo d'o concello u institución.
O títol yera esencialment honorario, ta cutio y no se cobraban diners. Amás gosaba estar nombrau consellero d'honor.
Cronistas oficials
thumb|230px|Portalada d'os Anals d'a Corona d'Aragón de Zurita Por un regular se gosa relacionar o puesto de cronista d'Aragón con o primer ocupant d'iste cargo, Cheronimo de Zurita, manimenos dende a muerte d'iste en 1580 dica a desaparición de l'oficio en primerías d'o sieglo XVIII estioron muitos atros os cronistas oficials d'o reino. Entre ells cal destacar a Cheronimo de Blancas, Chuan Costa, Lupercio y Bartolomé Leonardo de Argensola, Juan Francisco Andrés de Uztárroz, Francisco Diego de Sayas u Diego José Dormer.
O cargo de Cronista Oficial d'o Reino d'Aragón, dependient d'a Diputación Cheneral d'Aragón dende 1548, no estió l'unico d'ista mena, ya que dende 1599 existiba tamién un Cronista d'a Corona d'Aragón que yera nombrau dreitament por o rei. Entre os suyos ocupants destacan José Pellicer de Ossau u os hermanos Argensola y Dormer que ocuporon os dos cargos, encara que tamién bi ha autors no aragoneses.
Atros cronistas
D'atra man cal decir que amás d'os cronistas oficials d'o rei y o reino bi ha habiu tamién autors que han feito compilacions historicas, bien por iniciativa propia u patrocinaus por atras institucions u miembros relevants d'a sociedat aragonesa.
Entre os cronistas autonomos se pueden trobar, entre atros, l'arcebispe de Zaragoza don Hernando d'Aragón, o conde de Luna y frai Jerónimo de San José. Entre os historiadors patrocinaus por bellas institucions cal destacar a Vicencio Blasco de Lanuza, frai Diego Murillo y Gonzalo de Céspedes y Meneses.
O cronista mayor
left|thumb|180px|[[Lupercio Leonardo de Argensola]] En morir Zurita se nombró como succesor suyo en o cargo a Cheronimo de Blancas, que ocuparía o puesto entre os anyos 1581 y 1590. Os cronistas oficials d'o reino d'Aragón se succedioron dica a desaparición de l'oficio en 1711 con a redota austracista y os Decretos de Nueva Planta, estando o zaguer cronista oficial Pedro Miguel Samper.
O perfil d'os cronistas yera o d'un intelectual scientifico bien formau, toz ells hombres perteneixients a importants familias aragonesas y muitos d'ells churistas u miembros d'o clero. O cargo de cronista yera o d'un funcionario d'o reino burocratizau y politizau con a misión de replegar o saber como se especificaba oficialment:
Os cronistas yeran os encargaus por o reino ta escribir y espardir os feitos que i acayeciban. Muitas vegadas ista faina yera politizada, seguntes a ideolochía d'o propio historiador y mas que mas a la voluntant d'os suyos dirichents. Asinas pueden esmentar-se os casos d'os Anales del Reyno de Aragón de Juan Costa y Beltrán, succesor de Blancas, que recentaban as Alteracions de 1591 y que estioron destruyius en no estar d'alcuerdo con a imachen que se quereba dar dende o reino, u o caso de Jerónimo Martel, succesor de l'anterior y qualos Anals tamién se destruyoron baixo l'acusación d'estar "fueristas".
Dende o sieglo XVII se conoixió o puesto como Cronista Mayor d'Aragón. Ista fegura yera en muitas ocasions una pieza clau de l'aparato propagandistico d'o reino. Un eixemplo d'a importancia politica d'iste cargo lo trobamos en o historiador aragonés José Pellicer de Ossau, qui estió Cronista Reyal de Castiella y Mayor d'o Rey, que disputó, entre os anyos 1637 y 1638, o cargo de Cronista d'Aragón a Francisco Ximénez de Urrea, qui permanecería en a suya posesión, gracias, entre atras cosas, a la mediación de don Juan de Palafox y Mendoza, parient y amigo d'os dos.
Colada de lava
As coladas producen estropicios u desferras en os cautivos, incendios, tallos en as linias de comunicación, sozterran os fondons d'as vals y pueden producir inundacions si s'entiba l'augua.
A periglosidat d'as coladas de lava depende d'a suya viscosidat, y bi ha gran diferencia entre as lavas basicas y as lavas acidas. Un volcán puet emitir diferents clases de lava dependendo d'a suya evolución.
As lavas provinients de magmas basicos son muito fluidas pero presentan poca periglosidat porque as erupcions que las abocan dende os cráters enta baixo son poco violentas por liberar os gases con regularidat. D'esta traza recorren grans distancias ocupando os fondons d'as vals y os cabaixos que pueden ser evaquaus.
As lavas provinients de magmas acidos son poco fluidas porque o suyo continiu en silica li da gran viscosidat. D'esta traza se desplazan amonico y no recorren grans distancias. Manimenos son muito mes periglosas que as lavas basicas porque a suya viscosidat lis impide de liberar os gases con regularidat y se liberan de sopetón producindo grans explosions. En estas grans explosions a lava s'esminglana, os trozos son forachitaus a l'aire y cayen en a redolada d'o volcán en forma de piroclastos.
Os estratovulcans son formaus por alternancia de coladas volcanicas y livels de piroclastos, por un regulars de composición andesitica as unas y os atros.
La Roche-sur-Yon
La Roche-sur-Yon ye una localidat y comuna francesa, capital d'o departamento de Vendée, en a rechión de Países d'a Loira.
Chuan López de Sesé
Chuan López de Sesé estió chusticia d'Aragón entre 1349 y 1360.
1824
Atros países
right|thumb|250px|O compositor checo [[Bedřich Smetana, naixito o 2 de marzo de 1824.]]
Villanueva de la Fuente
Villanueva de la Fuente ye un municipio d'a provincia de Ciudad Real, en a comunidat autonoma de Castiella-La Mancha, Espanya. A suya población ye de 2555 habitants (2007), en una superficie de 129,10 km² y una densidat de población de 19,79 hab/km².
Honoré de Balzac
Honoré de Balzac, naixito de Tours (Primera Republica Francesa) o 20 de mayo de 1799 y muerto en París (Segunda Republica Francesa) o 18 d'agosto de 1850, estió un escritor, novelista, dramaturgo y periodista francés, uno d'os mes grans novelistas d'a historia d'a Literatura francesa con bellas 100 novelas publicatas, estando sin garra dandalo un mayestro en ixe chenero literario.
Chudeoaragonés
O chudeoaragonés ye un romance chodigo amortato que se charró en parte d'os reinos d'Aragón y Navarra dende a segunda mitat d'o sieglo VIII dica la rematanza d'o sieglo XV, en os tiempos en os que forachitoron a la mayoría de chodigos no convertitos a lo cristianismo difuera d'a peninsula Iberica.
L'alchamía chodiga
Una muestra de texto en romance aragonés d'o sieglo XV escrito por u ta chodigos ye: [Lleal, 1995: 76]. [Lleal, 1995: 76]
Elementos aragoneses en o chudeocastellano
O sefardita de Tesalonica coincidiba con o sefardita de Macedonya d'o Norte y Bosnia en predominar a conservación d'a F- inicial (facer, ferir), a diferencia d'o sefardita de Bulgaria, Anatolia u Rumanía.
En o sefardita de Monastir (Macedonya d'o Norte) bi ha muitos casos d'epentesi antihiatica pareixitos a los de l'aragonés (cayidu, tu creyis, tu veyis, cayir, criyer y tanto en a parla sefardita de Monastir como en a de Bosnia se testimonia el veyi, ellos veyin. no necesariament son aragonesismos, tamién podrían deber-sen a una influencia leyonesa.
En o sefardita de Tesalonica i heban aragonesismos u palabras comuns de l'aragonés con o castellano y que en castellano no han tenito muito uso como embelecar, embabucar, bafo, mancar, axugar, meollo (con o significato de "cerebro" y relacionato con l'aragonés actual "miollo"), afalagar (con o sentito de consolar), fuir, topar. As palabras escorchar y (de)spuntar son aragonesismos propios d'o sefardita de Tesalonica y Sarajevo.
En chudeocastellano no se diz conmigo, contigo y consigo, se fan servir as formas aragonesas occidentals con mí, con tí y con sí. Unatro aragonesismo pronominal propio d'o chudeocastellano ye o pronombre reflexivo plural sen, que tamién se troba en castellano rechional d'a val d'Ebro.
Os numerals ordinals presentan a terminación -eno: kuatreno, sinkeno, seženo, seteno, kinzeno, y a forma irregular aragonesa y italiana primo.
As formas en -igo de l'aragonés moderno (creigo, veigo, creiga y veiga) son documentatas en chudeocastellano chunto con as formas veyo, creyo y as formas coincidents como lo castellano moderno. En sefardita de bel puesto ye documentata (chunto con a forma castellana), a presencia d'imperfectos en -iva, en especial en a luenga escrita de Moisés Almosnino (sieglo XVI), d'orichen aragonés: kriyiva, riyiva, trayiva.
En sefardita de Bosnia, Monastir (Macedonya d'o Norte) y Tesalonica as oracions subordinatas condicionals se fan con o futuro d'indicativo en cuenta de con o futuro de subchuntivo castellano.
Tamién bi ha oracions hipotetico-comparativas a on bi ha indicativo en cuenta de subchuntivo como en castellano
Esparragosa de la Serena
Esparragosa de la Serena ye un municipio extremenyo situato en a provincia de Badajoz y en a comarca de La Serena.
Perteneixe a o partiu chudicial de Castuera y a suya población ye de habitants, en una superficie de 2,02 km².
Loir y Cher
Loir y Cher (41) (en francés Loir-et-Cher) ye un departamento francés que perteneixe a la rechión de Centro-Val de Loira, con capital en a ciudat de Blois. Prene o suyo nombre d'os ríos homonimos, o río Loir y o río Cher.
A suya población ye de 314.968 habitants (1999) en una superficie de 6.343 km², con una densidat de población de 69 hab/km².
Cheografía
O departamento de Loir y Cher fa parte d'a rechión de Centro, y muga con os departamentos d'Eure y Loir, Loiret, Char, Indre, Indre y Loira y Sarthe.
Villar del Pozo
Villar del Pozo ye un municipio d'a provincia de Ciudad Real, en a comunidat autonoma de Castiella-La Mancha, Espanya. A suya población ye de 112 habitants (2007), en una superficie de 13,23 km² y una densidat de población de 8,46 hab/km².
Porgadero
thumb|300px|Porgadero pa farina.
María Pilar Loscertales Baylín
María Pilar Loscertales Baylín, naixita de Zaragoza (comarca de Zaragoza) o 26 d'agosto de 1910 y muerta en ixa mesma capital o 24 de marzo de 1972, estió una archivera y historiadora aragonesa, formata por Claudio Sánchez Albornoz y especializata en temas d'Historia medieval.
Prencipió a suya carrera archivistica en 1931 a Universidat de Salamanca, ta treballar poco dimpués en a Biblioteca Nacional (Madrit). Fació a sobén viaches ta enamplar estudios (y tamién ta recopilar material t'as suyas investigacions) enta atros países d'Europa (Alemanya, Austria, Francia, Italia...), colaborando tamién con o suyo esposo, Luis García de Valdeavellano, especialista en Historia d'o Dreito (mas que mas tamién en a suya faceta medieval).
Titulcia
Titulcia ye un municipio espanyol d'a comunidat autonoma de Madrit. A suya población ye de 1.274 habitants (2021) en una superficie de 9,95 km².
Unterhochstätt
Unterhochstätt ye un lugar d'o municipio de Chieming en o sudeste de Bavera, Alemanya, en a rechión de l'Alta Bavera.
Villespesa
Villespesa (Villaespesa en castellano) ye un barrio rural aragonés de la ciudat de Teruel, en la comarca de la Comunidat de Teruel y provincia de Teruel.
Toponimia
En las Cronicas de los Chudeces de Teruel se cuaternan las formas Villespesa y Vilespesa.
En la redolata de Villespesa pero sin salir de lo termin municipal de Teruel mos trobamos microtoponimos intresants como La Muela de los Horaos, tamién escrita Muela de los Horados, talment castellanización de los forados, Alto el Royo, Abejuela, La Muela y Almajales, talment castellanización de Almarchals. Ye intresant tamién a Masía de la Mategüeta u Matehueta, con o diminutivo aragonés -eta d'o femenín Mateua de l'antroponimo "Mateu".
Echarren de Guirguillano
Echarren de Guirguillano ye un concello de Navarra perteneixient a lo municipio de Guirguillano. Ye situato en la comarca de Puent de la Reina y la suya población ye de 36 habitants (2007).
Loiret
Loiret (45) ye un departamento francés situato en a rechión de Centro-Val de Loira. Debe o suyo nombre a o río Loiret.
A suya población ye de 618.126 habitants (1999) en una superficie de 6.775 km², con una densidat de población de 91 hab/km².
A capital d'o departamento se troba en a ciudat d'Orléans, y en fan parte 3 districtos, 41 cantons y 334 comunas.