cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Accra
Accra ye una ciudat de Ghana, capital d'o país, d'a rechión d'o Gran Accra y d'o districto d'Accra metropolitana. Se troba situata a o canto d'o Golfo de Guinea, en l'Oceano Atlantico.
A ciudat tien o suyo orichen en fuertes militars construitos por os europeus (portugueses, suecos, neerlandeses, franceses, daneses y britanicos) ta o control d'a tracta d'esclavos dende os territorios d'o Golfo de Guinea enta America. En 1877 a ciudat substituyó a Cape Coast como a capital d'a colonia britanica d'a Costa d'Oro. Actualment, Accra ye a principal ciudat d'o país y ye a seu d'os organismos politicos y d'as principals interpresas de Ghana.
Salman Rushdie
Ahmed Salman Rushdie, naixito de Bombai, Rach Britanico (hué en Bengala Occidental, India) o 19 de chunio de 1947 ye un escritor indio.
Baralla (Lugo)
Baralla ye un municipio gallego d'a provincia de Lugo, situato en a comarca d'os Ancares de Lugo.
A suya población ye de 2.998 habitants (2008), en una superficie de 141,2 km² y una densidat de 21,23 hab/km².
Cheografía
A localidat de Baralla ye situata a o canto d'o río Neira.
Cerebro
thumb|right|350px|[[Sección sachital meya d'o encefalo (continata caudalment con 9: miollo espinal). Un canto azul sinyala o sistema ventricular.
4. Tronco d'o encefalo: 5. Mesencefalo, 6. Protuberancia, 7. Bulbo raquidio.
O cerebro, celebro u cerviello ye l'organo d'a parti debantsuperior d'o encefalo y o centro supervisor d'o sistema niervoso central en toz os vertebratos. En bels invertebratos bi ha estructuras analogas como os "ganglios cerebrals". Bels animals como as medusas u as estrelas de mar tienen, d'atra man, un sistema niervoso descentralizato sin de cerebro, y atros, como as esponchas, no tienen denguna traza de sistema niervoso.
En a mayor parti d'os animals o cerebro se troba adintro d'a capeza; d'aquí o nombre d'encefalo (en griego, encefalon). En os vertebratos, o cerebro ye protechito por o cranio. A lo cerebro, tamién li se diz prosencefalo ya que ye a estructura mas recient en a escala evolutiva. As estructuras evolutivament anteriors se dicen metencefalo y mielencefalo y s'ocupan de funcions basicament reguladoras, como lo mantenimiento d'o ritmo respiratorio. As funcions intelectuals son reservatas a lo prosencefalo.
O cerebro puet estar muit complexo; l'humán tien alto u baixo 100 billons de neuronas, unitas cadaguna, a traviés de bellas 10.000 conexions sinapticas, que se materializan en unas prolongacions protoplasmicas ditas axons que tresportan trens de sinyals en forma de potencials d'acción a zonas distants d'o cerebro u d'a resta d'o cuerpo.
Denominacions
A denominación de "cerebro" deriva d'o latín CEREBRUM y en aragonés se documenta en la traducción herediana d'"Historia contra los paganos" y en o "Libro d'el Trasoro":
Agulla de la Selva
L'agulla de la Selva (en castellano Aguja de la Selva) ye una montanya pirenenca de 2.380 metros d'altaria.
Se troba administrativament en o municipio de Sant Chuan de Plan, adintro d'as mugas d'o Parque Natural de Pocetz-Maladeta.
WhatsApp
thumb|WhatsApp.
WhatsApp ye un programa de mensachería instantania pa telefonos intelichents, propiedat de Facebook. Antiparte de mensaches, ista aplicación permite tamién ninviar y recibir fichers con imachens, vidios, ubicación y contactos, asinas como mensaches en grupos de dica 256 personas y listas de distribución.
Historia
WhatsApp estió fundada en 2003 por Brian Acton y Jan Koum, extreballadors de Yahoo!.
En febrero de 2014 estió mercau por Facebook por 16 000 millons de dolars.
En primerías de 2020 yera o client de mensachería instantania mobil con mas usuarios en toz, mas d'2.000 millons, seguiu por ,Viber, Line y Telegram.
Lista de ciudaz de Reino Uniu por población
Ciudaz d'o Reino Uniu ordenadas por población con calendata d'1 de chinero de 2007. En ista lista apareixen toz os municipios d'o Reino Uniu que administrativament se consideran ciudaz (toz aquells que tienen más de 50.000 habitants).
Korowal
O Korowal (nombre aborichen, en anglés Mount Solitary) ye una montanya que fa parti d'a cordelera d'os Monts Azuls, una sierra d'a Gran Cordelera Divisoria, situada en o Parque Nacional d'os Monts Azuls en Nueva Galas d'o Sud, Australia. O Korowal se troba a alto u baixo 100 km a l'ueste de Sydney, y a pocos kilometros a o sud de Katoomba, a localidat prencipal d'os Monts Azuls.
Os pueblos aborichens le deciban Korowal, que significa 'o cerenyo'. L'orichen de l'actual nombre en anglés no ye platero, pero puet estar debiu a que o Mount Solitary ye o solo mont en a val de Jamison.
Móra la Nova
Móra la Nova ye un municipio catalán de la comarca de la Ribera d'Ebro. La suya población ye de 3.212 habitants(2008), en una superficie de 15,9 km² y una densidat de población de 202,01 hab/km².
Mugas
Lo suyo termin muga con Móra d'Ebre, Tivissa y Garcia.
Commodore 64
thumb|L'Ordinador domestico Commodore 64.
Commodore 64, tamién conoixiu como que C64 u CBM 64, ye un ordinador domestico de 8 bits introduciu en chinero de 1982 por Commodore International. Iste ordinador ha estau incluiu en o rechistro de Récords Guinness como o modelo d'ordinador individual mas vendiu de toz os tiempos, con estimacions independients que ubican o numero vendiu entre 10 y 17 millons d'unidatz. A producción en volumen prencipió en primerías de 1982, comercializando-se en agosto por US $ 595 (equivalent a $ 1,576 en 2019). Precediu por o Commodore VIC-20 y o Commodore PET, o C64 prenió o suyo nombre d'os suyos 64 kilobytes (65.536 bytes) de memoria RAM. Con suporte pa sprites multicolors y un chip personalizau pa la cheneración de formas d'onda, o C64 podría creyar imachens y audio superiors en comparanza con os sistemas sin dito hardware personalizau.
Se creyoron aproximadament 10,000 titols de software comercial pa o Commodore 64, incluidas ferramientas de desembolique, aplicacions de productividat d'usina y videochuegos. A lo C64 tamién se le atribuye a popularización d'a demoscene y qualques aficionaus a la informatica encara lo usan hue en día.
Algarabía
L'algarabía, arabe andaluz, hispanoarabe u arabe hispano ye a variedat de l'arabe que se parlaba en Al-Andalus y que continoron charrando os moriscos en o Reino de Valencia, Murcia y Andalucía dica que fuoron forachitaus a primers d'o sieglo XVII. Ye l'orichen d'os arabismos presents en l'aragonés y as atras luengas romances d'a Peninsula Iberica, representando-ie un adstrato culto. tamién ye l'orichen d'a toponimia arabe en Aragón y atros territorios peninsulars.
Encara que actualment l'algarabía se considera desapareixida, ha contribuyiu a la formación d'as parlas arabes actuals de Tetuán, Táncher, Fez, Rabat y Xerxell, ciudaz que recibioron inmigrants u refuchiaus arabes andaluces.
En o periodo que a val d'Ebro y o Sistema Iberico yera dominada por una clase dirichent musulmana os arabes yeran una chicota minoría d'entre os inmigrants musulmans, pero a luenga arabe yera a sola luenga de cultura, con o prestichio d'estar a luenga de l'Alcorán. Por estar prou primerenca a reconquiesta d'a val d'Ebro y por escribir en luenga romance con alfabeto arabe os moriscos no ye claro si l'arabización d'a val d'Ebro plegó a fer que l'arabe fuese a luenga vernacla d'os musulmans autoctonos (muladís), como si que se desvinió con os muladís en os territorios d'as actuals Andalucía, Murcia u País Valenciano.
En 1349 en Uesca yera prohibiu que os mercaders que charrasen esta luenga vendesen res en o mercau, pero no hemos d'interpretar-lo como que os moriscos d'a redolada de Uesca charrasen l'arabe como luenga vernacla, en realidat yera una traza sutil de persecución relichiosa como en o caso d'o hebreu, pa evitar que os diferents grupos etnicos y etnoconfesionals fesen tractos que no podesen ser entendius por qui no perteneixeba a ixos grupos:
Con "algarabía" os habitants medievals d'a Peninsula Iberica se referiban a l'arabe en cheneral y no especificament a l'arabe peninsular. En a literatura alchamiada podemos veyer-lo:
L'algarabía ha influiu en a fonetica de l'aragonés d'a val d'Ebro y as comunidaz aragonesas en a realización d'os diftongos decreixents ai u ei presents en parolas patrimonials (lei, rei, seis), u arabes.
O fonema farinchio /ʕ/ representau por a letra ʿAyn s'ensorda esdevenindo o fonema aspirau /ħ/ representau por a letra Ḥā.
ZX Spectrum
thumb|L'ordinador domestico ZX Spectrum.
ZX Spectrum estió un ordinador domestico creyau por Sir Clive Sinclair basau en o procesador Z80 de Zilog, con una memoria ROM de 16 KB y una memoria d'acceso aleatorio (RAM) de 16 u 48 KiB, teclau de goma y interprete de BASIC incorporau. Estió una evolución d'o ZX81 a o que s'incorporaba color y mayor capacidat d'almagazenamiento.
Amaneixió en o mercau d'os ordinador domesticos en 1982 en o Reino Uniu por parti de Sinclair Research Ltd. Conoixiu como que Speccy por os suyos fans, o ZX Spectrum representó o primer ordinador domestico que tenió una important acullida en Europa, muit pareixiu a o que succedió con o Commodore 64 (u C64) en Estaus Unius; o C64 estió o maximo competidor d'o ZX Spectrum en o mercau europeu.
Software
A familia Spectrum tien una biblioteca de software muit gran, de mas de 23.000 titols que encara ye creixendo. Mientres que a mayoría d'istos son chuegos, a biblioteca ye muit diversa, incluindo implementacions de luengaches de programación, bases de datos (por eixemplo, VU-File), procesadors de texto (p. eix., Tasword II), fuellas de calculo (p. eix., VU-Calc), ferramientas de dibuixo y pintura (p. eix., OCP Art Studio), y mesmo en modelau 3D ( p. eix., VU-3D) y software d'arqueolochía entre muitos atros tipos.
As limitacions d'hardware d'o Spectrum imposaban un livel especial de creyatividat a os disenyadors de videochuegos, os quals son muit creativos y chugables mesmo pa os estandars de hue. O gran exito d'os primers modelos de Spectrum como que una plataforma de chuegos plegó manimenos a suya falta de puertos integraus de ceprén de control, cheneración de son primitiva y suporte de color que s'ha optimizau pa la visualización de texto.
Sistema reproductivo
250px|thumb|Sistema reprodutor masculín. O sistema reproductivo u sistema reprodutor ye o conchunto d'organos que entre as suyas funcions prencipals tienen a reproducción d'os sers vivos.
Toz os sers vivos se reproducen, pero bi ha unas cuantas formas de reproducción que pueden estar u no sexuals: scisión, chemación, esporas y partenochenesi son trazas de reproducción asexual. En a reproducción asexual os nuevos individuos son clonicos, ya que comparten una carga chenetica identica, excepto por as mutacions espontanias. Comparten una mesma sensibilidat a los cambios ambientals, de tal manera que un cambio drastico puet suposar a desaparición de beluna d'istas especies. Manimenos, muitas esporas son formas de vida altament resistents a l'aspera d'a tornada de circumstancias favorables.
A reproducción sexual suposa o intercambio de material chenetico, por o qualo os individuos son diferents, excepto en o caso d'os cheminucos identicos. A ventacha d'a reproducción sexual ye que os individuos d'una determinata especie tienen mas capacidat d'adaptación debant de circumstancias adversas, de traza que sobreviven os individuos que pueden adaptar-sen a un determinato cambio u que resisten una determinata malautía.
A reproducción sexual embreca la fecundación que ye a fusión de gametos haploides y forma un zigoto diploide que rematará formando un embrión y un nuevo individuo. A reproducción sexual puet estar externa u interna. Ye externa quan a fecundación se produce en o medio extracorporal y interna quan ocurre en l'interior. A reprodución externa suposa a emisión coordinata d'ovulos u de uevos por parti d'individuos fembra y d'esperma por parti d'individuos masclos. D'atra man, a reproducción interna se da quan a fecundación se produce en l'interior d'o cuerpo de l'individuo fembra que actúa como receptor y que alporta un u uns cuantos ovulos, a la vegata que un individuo masclo alporta o esperma. En o caso de sers hermafroditas se da una fecundación mútua, con os ovulos de cada individuo y o esperma que l'atro li alporta. Os mamifers tienen un tipo de reproducción sexual interna.
Entre os mamifers bi ha diferencias en os prencipios d'o proceso reproductivo: a reproducción prencipia con l'aparellamiento precedito a sobén d'un festeyo, parada nupcial u exhibición por parti d'un miembro d'a parella d'as suyas caracteristicas fisicas u de fortaleza debant d'os competidors. En muitos animals as fembras nomás premiten a copula quan se troban en o periodo fértil, por lo que a fecundación ye guaranciata y a sexualidat ye muit ligata a la reproducción. En animals como a rabosa y bells mustelidos a fembra puet reabsorber l'embrión si as condicions ambientals son desfavorables. En a subespecie de chimpanzés bonobos os aparellamientos homosexuals y heterosexuals s'emplegan pendendo d'a necesidat reproductiva como una traza de mantener a cohesión social adintro d'o grupo.
As malautías d'o sistema reproductor humán son muit comuns y estendillatas, mas que mas as malautías de transmisión sexual.
EBay
eBay ye un puesto destinau a la releo y comercio electronico de productos a traviés d'Internet. Ye un d'os pioners en ista mena de transaccions, habendo estau fundau en l'anyo 1995 por Pierre Omidyar en San Jose, California (Estaus Unius). Dende 2002 dica 2015, eBay yera propietario de PayPal.
A Fonsagrada
A Fonsagrada (A Fonsagrada en gallego y oficialment, Fonsagrada en castellano) ye un municipio gallego d'a provincia de Lugo, situato en a comarca de Fonsagrada.
A suya población ye de 4.520 habitants (2009), en una superficie de 438,4 km² y una densidat de población de 10,31 hab/km².
Etimolochía
O nombre d'a localidat tien o suyo orichen en o latín fontem sacratam ("fuent sagrata" en aragonés), y ye un hidrotoponimo que fa referencia a l'existencia en o lugar d'una fuent u naixedero a lo cual s'atribuyiban d'antis mas propiedaz curativas.
Cheografía
A localidat d'A Fonsagrada ye situata a 952 metros d'altaria sobre o livel d'a mar.
Móra d'Ebre
Móra d'Ebre ye un municipio catalán de la comarca de la Ribera d'Ebro. La suya población ye de 5.500 habitants(2008), en una superficie de 45,1 km² y una densidat de población de 121,95 hab/km².
Cheografía
Ye situato en la marguin dreita de l'Ebro, entre lo Pas de l'Ase y lo de Barrufemes, en lo centro de la dita Cubeta de Móra.
Mugas
Muga a lo sud con Benissanet, a lo sudueste con Tivissa, a l'este con Móra la Nova, a lo norte con Garcia y Azcón y a l'ueste con La Fatarella y Corbera d'Ebre.
YouTube
thumb|YouTube.
YouTube ye un puesto web en o qual os usuarios pueden penchar y compartir videos. Estió creyau por tres extreballadors de PayPal en febrero de 2005: Chad Hurley, Steve Chen y Jawed Karim. Estió adquiriu por Google Inc. en octubre de 2006 a cambeo de 1650 millons de dolars y agora opera como que una d'as suyas filials. Agora YouTube ye muit visto en toz y cada menuto se penchan 300 horas de video a YouTube. O primer video se penchó o 23 d'abril de 2005 clamau "Me at the Zoo" an s'amuestra o cofundador Jawed Karim en o Zoolochico de San Diego.
Una persona que comparte videos a lo ret social YouTube y interaziona con os suyos subscriptors ye clamada youtuber.
Facebook
Facebook ye un servicio estausunidense de retz socials con seu en Menlo Park, California (Estaus Unius), y un servicio emblematico d'a companyía homonima Facebook, Inc.
Historia
Estió fundau por Mark Zuckerberg en 2004, de conchunta con os suyos companyers estudiants de l'Universidat de Harvard y os suyos companyers de cambra Eduardo Saverin, Andrew McCollum, Dustin Moskovitz y Chris Hughes.
En febrero de 2012 salió a bolsa aconseguindo una valoración de 104 mil millons de dolars, a mas alta pa una interpresa que empecipia a acotizar.
O 9 d'abril de 2012 Facebook adquirió Instagram por 1000 millons de dolars,​ y en febrero de 2014 mercó o servicio de mensachería mobil WhatsApp por 16.000 millons de dolars.
En marzo de 2018 Facebook teneba mas de 2200 millons d'usuarios activos mensuals.
Criticas
Facebook ha estau sucheto a una amplia cobertura mediatica y de muitas contraversias. Istos a ormino embrecan privacidat de l'usuario (como que con l'escandalera de datos de Cambridge Analytica), manipulación politica (como que con as eleccions estausunidenses de 2016), efectos psicolochicos como adicción y baixa autoastima, y conteniu que qualques usuarios troban que arreparar, incluindo noticias falsas, teorías de conspiración y infraccions de dreitos d'autor. Tamién s'ha acusau a Facebook d'aduyar a espardir información falsa y noticias falsas.
John Forbes Nash
John Forbes Nash, Jr., naixito de Bluefield (Virchinia Occidental, Estaus Unius) o 13 de chunio 1928 y muerto en Monroe (Nueva Jersey, Estaus Unius) o 23 de mayo de 2015, estió un matematico y economista estausunidense qui, entre d'atros premios, recibió en 1994 o Premio Nobel d'Economía.
Arthur C. Clarke
Sir Arthur Charles Clarke, mes conoixito como Arthur C. Clarke (16 d'aviento de 1917 en Somerset, Minehead - 19 de marzo de 2008 en Colombo), estió un escritor de sciencia-ficción.
D'entre a suya muit ampla obra, se puet destacar bellas como The Sands of Mars (1951), 2001: A Space Odissey (1968), Rendezvous with Rama (1972) y The Fountains of Paradise (1979).
Instagram
[[Imachen:Instagram_logo_2016.svg|thumb
Instagram ye un ret social especializau en compartir imachens y videos y estió desembolicada por Kevin Systrom y Mike Krieger en 2010. L'aplicación permite a os usuarios prener fotografías, aplicar filtros y bastidas si se deseya y, finalment, amostrar-las a las suyas amistatz u seguidors, ya sía en a mesma plataforma u quantos retz socials, incluindo Facebook, Twitter, Quadrangular, Tumblr, Flickr y Posterous.
O 9 d'abril de 2012 Facebook adquirió Instagram por 1000 millons de dolars.
Instagramers
Os Instagramers son una mena de influencers os que treballan a partir d'o ret social d'Instagram. O suyo treballo tracta sencillament de penchar fotos y videos en ista plataforma pa que as suyas fans, ye decir, as personas u usuarios que siguen a ista influencia a traviés d'iste ret, tiengan constancia d'istos posts.
I hai quantos instagramers en Aragón:
Estau de Guerrero
O Estau de Guerrero ye un d'os 31 estaus que fan parte de Mexico, estando a suya capital en a ciudat de Chilpancingo de los Bravo, encara que a ciudat con mayor numero d'habitants d'o estau ye Acapulco de Juárez.
Pedro Almodóvar
Pedro Almodóvar Caballero, naixiu de Calzada de Calatrava (Ciudad Real, Espanya) o 25 de setiembre de 1949, ye un destacau director cinematografico, guionista y productor cinematografico espanyol, activo en o cine espanyol dende primers d'os anyos 1980 (encara que d'antes mas ya heba participau en o mundo d'o teatro y d'a musica, con o dúo Almodóvar & McNamara) y con cuantos premios recibius mientres a suya carrera profesional, en destacando-ne dos Premios Oscar, tres Premios Globos d'Oro, cinco Premios BAFTA, quatro Premios César y nueu Premios Goya, amás de muitas nominacions en istos mesmos premios.
Estau de Guerrero
A suya población ye de 3.116.453 habitants en una superficie de 64.281 km², con una densidat de población de 48,50 hab/km².
Pedro Almodóvar
Entre a suya filmografía como director, se puet destacar bellas cintas como Pepi, Luci, Bom y otras chicas del montón (1980, con Carmen Maura, Félix Rotaeta, Olvido Gara y Eva Siva), ¿Qué he hecho yo para merecer esto? (1984, con Carmen Maura, Ángel de Andrés López, Chus Lampreave y Verónica Forqué), Mujeres al borde de un ataque de nervios (1988, con Carmen Maura, Antonio Banderas, Julieta Serrano y María Barranco), Tacones lejanos (1991, con Victoria Abril, Marisa Paredes y Miguel Bosé), Todo sobre mi madre (1999, con Cecilia Roth, Marisa Paredes, Candela Peña y Antonia San Juan), Hable con ella (2002, con Javier Cámara, Darío Grandinetti, Leonor Watling y Rosario Flores), Volver (2006, con Penélope Cruz, Carmen Maura, Lola Dueñas y Blanca Portillo) u Dolor y gloria (2019, con Antonio Banderas, Asier Etxeandia, Julieta Serrano y Leonardo Sbaraglia).
Tuqueta de la Paúl
A tuqueta de la Paúl u agulla Occidental de la Paúl ye un mont de 2.698 m d'altaria que se troba situau en a provincia de Uesca (Aragón).
Administrativament fa parti d'o municipio de Benás y d'o Parque Natural de Pocetz-Maladeta.
Agulla de la Paúl
L'agulla de la Paúl u agulla Oriental de la Paúl ye un mont de 2.692 m d'altaria que se troba situau en a provincia de Uesca (Aragón).
Administrativament fa parti d'o municipio de Benás y d'o Parque Natural de Pocetz-Maladeta.
Toponimia
Un paúl (d'o latín PALUDEM) ye una zona con suelo humido y vechetación higrofila.
Bruno Mars
Bruno Mars, nombre artistico de Peter Gene Hernandez, naixito de Honolulu (Hawaii, Estaus Unius) o 8 d'octubre de 1985, ye un cantaire estausunidense. Activo en o mundo d'a musica dende anyos 2000, recibió cuantos premios mientres a suya carrera musical.
Vin Diesel
Vin Diesel (nombre artistico de Mark Vincent Sinclair III), ye un actor y productor cinematografico estausunidense naixito d'Alameda (California, Estaus Unius) o 18 de chulio de 1967.
Tuca d'el Frontonet
A tuca d'el Frontonet ye un mont de 2.421 m d'altaria situada en o municipio de Benás.
Se troba en o Parque Natural de Pocetz-Maladeta.
IPhone
miniaturadeimagen|iPhone. iPhone ye una linia de telefons intelichents disenyaus y comercializaus por Apple que emplegan o sistema operativo d'Apple iOS. A primera cheneración d'iPhone estió lanzada o 29 de chunio de 2007.
A interficie d'usuario se basa en pantalla multitáctil d'o dispositivo, que incluye un teclau virtual. L'iPhone conta con Wi-Fi y conectividat a os retz 2G, 3G, 4G y LTE. Un iPhone puede gravar videos (encara que ista no estió una caracteristica estandar dica a plegada d'o modelo iPhone 3GS), fer fotos, escuitar mosica, ninviar y recibir correu electronico, navegar por Internet, ninviar mensaches de texto y recibir mensaches de voz u video. Atras funcions son: videochuegos, navegación GPS, retz socials, etc. A App Store ofreix mas de 775.000 aplicacions d'Apple ( clamadas "apps") y de tercers.
Michoacán
O Estau de Michoacán u Estau de Michoacán de Ocampo ye uno d'os 31 estaus que fan parte de Mexico, estando a suya capital situata en a ciudat de Morelia, que amás ye tamién a ciudat con mayor numero d'habitants d'o estau.
A suya población ye de 3.971.225 habitants en una superficie de 59.928 km², con una densidat de población de 66,20 hab/km².
Tuca d'el Dalliú
A tuca d'el Dalliú u pico d'Estós ye un mont de 2.531 m d'altaria situada en o municipio de Benás.
Paris Hilton
Paris Hilton, naixita de Nueva York (Nueva York, Estaus Unius) o 17 de febrero de 1981 ye una cantaire, actriz, modelo y interpresaria estausunidense.
Kolinda Grabar-Kitarović
Kolinda Grabar-Kitarović, naixita o 29 d'abril de 1968 en Rijeka (Republica Federal Socialista de Yugoslavia, hue Croacia), ye una politica croata esleita 4º president de Croacia dimpués d'as eleccions d'o 11 de chinero de 2015.
Morelos
O Estau de Morelos ye uno d'os 31 estaus que fan parte de Mexico, estando situata a suya capital en a ciudat de Cuernavaca, que ye tamién a ciudat con mayor numero d'habitants d'o estau.
A suya población ye de 1.668.343 habitants en una superficie de 4.650 km², con una densidat de población de 325,80 hab/km².
Caligula
Cayo Chulio César Augusto Chermanico (Gaius Julius Caesar Augustus Germanicus en latín, naixito Gaius Julius Caesar Germanicus) naixito d'Anzio o 31 d'agosto de 12 aC - muerto en †Roma, 24 de chinero de 41 dC) estió o succesor de Tiberio como emperador de l'Imperio Romano millor conoixito por a embotata de Caligula.
Fue asesinato por a guardia pretoriana.
Caligula en fuents aragonesas
Lo nombran en o "Liber Regum":
Tamién lo nombran en "Cronica d'Espayña" de García de Eugui:
Nuevo León
O Estau de Nuevo León ye uno d'os 31 estaus que fan parte de Mexico, estando situata a suya capital en a ciudat de Monterrey, que ye tamién a ciudat con mayor numero d'habitants d'o estau.
H.G. Wells
Herbert George Wells, mes conoixiu como H. G. Wells, naixiu o 21 de setiembre de 1866 de Bromley, Kent y muerto o 13 d'agosto de 1946 en Londres, estió un escritor, novelista, historiador y filosofo britanico. Ye considerau como uno d'os pais d'a sciencia-ficción y muitas d'as suyas obras escritas tienen adaptacions en cintas de cine.
Mientres a suya vida estió reconoixiu como un critico social con visión de futuro, que dedicó os suyo talento literario a o desembolique d'una visión progresista a escala global. En a suyo faceta de futurista, escribió diversas obras utopicas y preveyió l'advenimiento d'avions, tanques, viaches espacials, armas nuclears, televisión per satélite y bella cosa pareixida a internet, tamién imachinó viaches en o tiempo, invasions alienichenas, a invisibilidat y incheniería biolochica.
D'entre a suya muit ampla obra, se puet destacar bellas como The Time Machine (1895), The island of doctor Moreau (1896), The Invisible Man (1897) y The War of the Worlds (1898).
Becerreá
Becerreá ye un municipio gallego d'a provincia de Lugo, situato en a comarca d'os Los Ancares.
A suya población ye de habitants, en una superficie de 172,1 km² y una densidat de 19,04 hab/km².
Cheografía
Becerreá ye situata a 668 metros d'altaria sobre o livel d'a mar.
Alfredo Mayo
Alfredo Mayo (nombre artistico d'Alfredo Fernández Martínez), naixiu de Barcelona (Barcelona, Catalunya) o 17 de mayo de 1911 y muerto en Palma de Mallorca (Balears, Espanya) o 19 de mayo de 1985 por un infarcto de miocardio, estió un destacau actor espanyol, activo en o cine espanyol dende meyaus d'os anyos 1930 dica la suya muerte, y con cuantos premios recibius mientres a suya carrerta cinematografica, a on estió mientres bellos anyos un d'os galans mas existosos d'o cine espanyol.
Encara que a suya primer cinta s'engueró en 1936, mientres a Guerra civil espanyola cesó la suya vida como actor en luitando-ie como oficial en l'aviación de l'exercito franquista dica la fin d'a guerra, quan tornó en a suya profesión. Entre a suya amplisma filmografía, se puet mencionar la suya partecipación en bellas cintas como La florista de la reina (1940, Eusebio Fernández Ardavín), ¡Harka! (1941, Carlos Arévalo), Escuadrilla (1941, Antonio Román), Raza (1942, José Luis Sáenz de Heredia), ¡A mí la Legión! (1942, Juan de Orduña), Deliciosamente tontos (1943, Juan de Orduña), Héroes del 95 (1947, Raúl Alfonso), La leona de Castilla (1951, Juan de Orduña), El alcalde de Zalamea (1954, José Gutiérrez Maesso), El último cuplé (1957, Juan de Orduña), Una muchachita de Valladolid (1958, Luis César Amadori), Le legioni di Cleopatra (1959, Vittorio Cottafavi), Fray Escoba (1961, Ramón Torrado), 55 Days at Peking (1963, Nicholas Ray), La caza (1966, Carlos Saura), Peppermint frappé (1967, Carlos Saura), Este cura (1968, Enrique Carreras), La battaglia d'Inghilterra (1969, Enzo G. Castellari), La llamaban La Madrina (1973, Mariano Ozores), El calzonazos (1974, Mariano Ozores), Los caballeros del Botón de Ancla (1974, Ramón Torrado), Estoy hecho un chaval (1977, Pedro Lazaga), u Patrimonio nacional (1981, Luis García Berlanga).
Pescatero
thumb|300px|Una pescatera Un pescatero (u una pescatera si ye muller ) ye un comerciant adidicau a la venda de productos d'a mar y d'augua dulza. O suyo treballo comprene a venda, a conservación y a comercialización de peixes, de crustacios, etc destinaus a o consumo humán. Se furne a traviés de grans plataformas lochisticas alimentarias (como Mercazaragoza), de lonchas de peix u dreitament d'os pescataires.
Al-Hach
Al-Hach ( حَجّ ḥadjdj, u حِجّة ḥidjdj, "pelegrinache") ye lo peregrinache que realizan los fidels musulmans ta La Meca en Arabia Saudita.
La palabra Al-Hach (حَاجّ ḥādjdj), en femenín hachcha (حَاجةّ ḥādjdj), ye tamién lo tractamiento que recibe qui ha feito lo pelegrinache ta La Meca. En luenga arabe esta palabra no ye exactament igual a la que indica lo peregrinache mesmo, pero en trascripción gosa dar lo mesmo resultato. right|thumb|250px|La Meca
Ye lo cinqueno de los ditos pilars d'o Islam. Lo musulmán ha de pelegrinar ta La Meca por lo menos una vegata en la vida, en caso que tienga los medios economicos y prou salut pa fer-lo.
En la literatura alchamiada lo veyemos en la "Leyenda sobre lo sacrificio d'Ismail" en arabe orichinal: alhadj, alhadji. ; y en a obra de Mohamad Rabadán como alhiche.
Estau de Mexico
O Estau de Mexico ye un d'os 31 estaus que fan parte de Mexico, estando situada a suya capital en a ciudat de Toluca de Lerdo, encara que a ciudat con mayor numero d'habitants d'o estau ye Ecatepec de Morelos.
A suya población ye de 14.739.060 habitants en una superficie de 22.499 km², con una densidat de población de 655,90 hab/km².
Tozal de la Paúl
A tuqueta de la Paúl u turonet de la Coma ye un mont de 2.257 m d'altaria que se troba situau en a provincia de Uesca (Aragón), en a val d'Estós.
Administrativament fa parti d'o municipio de Benás y d'o Parque Natural de Pocetz-Maladeta.
Toponimia
Un paúl (d'o latín PALUDEM) ye una zona con suelo humido y vechetación higrofila.
Azcón
Azcón (Ascó en catalán y oficialment, Ascó en Idioma castellano) ye un municipio catalán de la comarca de la Ribera d'Ebro, en la provincia de Tarragona.
La suya población ye de 1.601 habitants (2008), en una superficie de 73,63 km² y una densidat de población de 21,74 hab/km².
Toponimia
Lo exotoponimo en aragonés se conoixe por textos medievals como por eixemplo:
Cheografía
La localidat d'Azcón se troba situata a 70 metros d'altaria sobre lo ran de la mar.
Mugas
Lo suyo termin municipal muga con La Fatarella, Flix, Vinebre, Móra d'Ebre y Garcia.
Economía
Lugar tradicionalment con una economía basada en l'agricultura, dende los anyos 1970 la economía y modos de vida ha cambeato de tot por la construcción de dos centrals nucleyars.
Cervantes
Cervantes ye un municipio gallego d'a provincia de Lugo, situato en a comarca d'os Ancares de Lugo.
A suya población ye de 1.731 habitants (2009), en una superficie de 277,60 km² y una densidat de población de 6,26 hab/km².
Cheografía
Cervantes ye situato a 624 metos d'altaria sobre o livel d'a mar. O suyo termin municipal ye trescruzato por o río Navia y por o suyo afluent o río Ser.
Tucón Redondo
Administrativament fa parti d'o municipio de Saúnc y d'o Parque Natural de Pocetz-Maladeta.
Tuca Espigantosa
A tuca Espigantosa ye una tuca d'os Pireneus de 2.504 metros que se troba en a comarca de Ribagorza..
Administrativament fa parti d'o municipio de Saúnc y d'o Parque Natural de Pocetz-Maladeta.
Linus Pauling
Linus Pauling, naixito de Portland (Oregón, Estaus Unius) o 28 de febrero de 1901 y muerto en Big Sur (California, Estaus Unius) o 19 d'agosto de 1994, estió un quimico y activista estausunidense, que recibió o Premio Nobel de Quimica en 1954 por os suyos treballos en quimica quantica y biolochía molecular y o Premio Nobel d'a Paz por suya actividat por o desarmamiento nucleyar.
Tuca de Roca Foradada
A tuca de Roca Foradada ye una tuca d'os Pireneus de 2.537 metros que se troba en a comarca de Ribagorza..
Administrativament fa parti d'o municipio de Saúnc y d'o Parque Natural de Pocetz-Maladeta.
Gara central de Sydney
A gara central de Sydney (en anglés Central railway station) ye una gara situada en l'extremo meridional d'o districto d'afers central en Sydney, Nueva Galas d'o Sud, Australia. Abreviada por un regular como Central u Central station, ye a gara más gran y con más trafico de Nueva Galas d'o Sud. Da servicio a quasi todas as linias d'os trens de redolada d'o rete de Sydney Trains y ye a mayor terminal ta os servicios de meya distancia de NSW TrainLink. En l'anyo 2013 movió 11.35 millons de pasachers.
A gara central ocupa un gran bloque que desepara os vicos de Haymarket, Surry Hills y o districto d'afers central. Ye rodiada por Railway Square y Pitt Street a l'ueste, Eddy Avenue a o norte, Elizabeth Street a l'este y o túnel de Devonshire Street a o sud.
Punta Petril Viello
A punta Petril Viello (en castellano punta Petril Viello u punta Peña Vieja) ye una montanya pirenenca que se troba situada en a muga entre os municipios de Chía y Seira, en a sierra de Chía. Tien una altaria de 2.404 m.
Thai Town (Sydney)
Thai Town (en tailandés ไทยทาวน์) ye un barrio taliandés d'a ciudat de Sydney, Nueva Galas d'o Sud, Australia. Se troba situau en o districto de Haymarket en Campbell Street, a l'este de George Street, estando Chinatown situau a l'ueste de George Street. Thai Town consiste en una zona de restaurants, botigas de vidios y supermercaus tailandeses. Sydney tien a mayor población de tailandeses en Australia, con una población creixient d'alto u baixo 100.000 personas.
Thaitown celebra muitas fiestas tailandesas como o Songkran Festival, que ye toz os anyos en abril (Anyo Nuevo Tailandés). Thai Town fue estabiu en l'anyo 2000 quan o loguero de locals yera relativament asequible y por ixe motivo muitos locals tailandeses se tresladoron a ista zona. Ye situau amán d'a gara central de Sydney.
Strigops habroptilus
O kakapo (en maorí kākāpō, nombre scientifico Strigops habroptila) ye una especie de loro no volador, nocturno perteneixient a la superfamilia Strigopoidea, endemica de Nueva Zelanda.
Descripción
Tien un plumache con finas tacas amariellas y verdas, un distinctivo disco facial con plumas sensorials, un gran pico griso, garras curtas, pietz grans y alas y una coda de relativament curta largaria. Una combinación de rasgos que lo fa unico en a suya especie; ye l'unico loro d'o mundo que no ye volador, o loro más pesau, nocturno, herbivoro, sexualment dimorfico en a grandaria d'o suyo cuerpo, tien una baixa tasa de metabolismo basal, os masclos no paran cuenta d'os muixonetz y ye l'unico loro que tien un sistema de cría basau en a polichinia. Tamién ye probablement un d'os muixons que más anyos vive d'o mundo. A suya anatomía tipifica a tendencia d'a evolución d'as aus en as islas ocianicas, con pocos depredadors y a-saber-la comida: un fisico cheneralment cerenyo, con perduga d'a eficiencia termodinamica debiu a las suyas nulas habilidatz ta volar, musclos d'as alas reducius y una carena reducida en o esternón.
O kakapo en a cultura
Como muitas atras especies de muixons neozelandesas, o kakapo estió historicament important ta os maorís, o pueblo indichena de Nueva Zelanda, apareixendo en muitas d'as suyas leyendas y folclor tradicional; manimenos yera prou cazau y emplegau como recurso por os maorís, d'una man por a suya carne como alimento y d'atra por as suyas alas, que yeran emplegadas ta fer piezas de ropa de gran valura. Os kakapos tamién yeran ocasionalment emplegaus como mascotas.
Estau de conservación
O kakapo ye criticament menazau; estando en abril de 2018, a suya población adulta conoixida de 149 eixemplars, seguntes informacions d'o programa ta a recuperación d'o kakapo, muitos d'ells con nombres propios. Debiu a las colonizacions polinesia y europea y a introducción de depredadors como gatos, ratas, furons y arminios, o kakapo practicament ha desapareixiu. Os esfuerzos ta a suya conservación prencipioron en a decada de 1890, pero no tenioron guaire exito dica a implementación d'o Plan de Recuperación d'o Kakapo en a decada de 1980. En abril de 2012, os kakapos que encara quedaban viviban en tres islas libres de depredadors, as Codfish (Whenua Hou), Anchor, y Little Barrier, a on os suyos movimientos son monitorizaus. Actualment dos grans islas de Fiordland, Resolution y Secretary, se quieren rehabilitar ecolochicament ta creyar ecosistemas autosostenibles con habitats apropiaus ta o kakapo.
Museu de Uesca
O Museu de Uesca (en castellano y oficialment: Museo de Huesca) ye o museu más antigo d'a ciudat altoaragonesa. Tién coleccions arqueolochicas y de Bellas Artes.
O museu se troba en a plaza d'a Universidat, amán d'a Seu y d'a Casa d'a Ciudat. Os edificios que son a suya seu son as antigas seus d'a Universidat Sertoriana y o Palacio d'os Reis d'Aragón.
PayPal
PayPal Holdings, Inc. y popularment conoixida como PayPal ye una interpresa estausunidense fundada en 1998 en Palo Alto, en Estaus Unius. Perteneixe a o sector d'o comercio electronico por Internet que permite a transferencia de diners entre usuarios que tiengan correu electronico, una alternativa a o tradicional metodo en paper como que os cheques u chiros postals. PayPal tamién procesa peticions de pago de comercio electronico y atros servicios webs, por os quals cobra un porzentache. A mayor parti d'a suya clientalla proviene d'o puesto de releos en linia eBay. A suya seu prencipal ye en San José (California), Estaus Unius, tot y que o suyo centro d'operacions ye en Omaha (Nebraska) y o centro d'operacions pa Europa ye en Dublín, (Irlanda).
Pasau perfecto fuerte en aragonés
O pasau perfecto fuerte en aragonés se troba en bel verbo irregular como herencio d'o tema de perfecto en o verbo latino d'o que proviene y presenta l'accentuación en a radiz en cuenta d'en a desinencia. Son usuals en l'aragonés d'o semontano (aragonés meridional) y d'o Prepireneu (transición entre l'aragonés meridional y os dialectos de cada val. Tamién yeran os usuals en l'aragonés medieval y a literatura alchamiada.
Verbos que presentan pasaus perfectos fuertes en l'aragonés actual son: haber, decir, fer, poder, querer, tener, trayer, veyer, fer y atros.
Os pasaus perfectos fuertes en l'aragonés representan un problema d'interpretación, pus en as vals d'o Pireneu Axial, on se charran as parlas aragonesas més arcaizants y millor conservadas no se fan servir y son as formas febles derivadas con regularidat d'o infinitivo as formas usuals.
Ye posible que en aragonés existise una tendencia a fer regulars estos pasaus pero que a interferencia con o castellano, on se mantienen bien os pasaus fuertes d'os verbos irregulars, fese que no acabasen por desapareixer como en as vals d'o Pireneu Axial. O feito que os pasaus fuertes con -x- sigan castellanizaus con -j- velar castellana refirmaría este punto de vista.
En a literatura alchamiada y en o castellano d'Aragón se produce o curioso efecto que o cherundio se construye a partir d'a radiz d'o pasau perfecto fuerte: quisiendo, dixendo, ficiendo, (dijendo, hiciendo en castellano d'Aragón), ecetra.
Pasaus fuertes con -x-
Os verbos irregulars acabaus en -ducir presentaban pasaus perfectos fuertes en aragonés medieval tipo: yo aduxe, ell aduxo.
Pasaus fuertes con -u-
Muitos d'estos verbos irregulars presentan una -u- en o pasau fuerte:
Pasaus fuertes con -i-
Bel verbo irregular con pasau fuerte presenta una -i-:
Puntal de Chía
O puntal de Chía ye una montanya pirenenca que se troba situada en a muga entre os municipios de Chía y Seira, en a sierra de Chía. Tien una altaria de 2.513 m.
San Luis Potosí
O Estau de San Luis Potosí ye uno d'os 31 estaus que fan parte de Mexico, estando a suya capital situada en a ciudat de San Luis Potosí, que ye tamién a ciudat con mayor numero d'habitants d'o estau.
A suya población ye de 2.410.414 habitants en una superficie de 63.068 km², con una densidat de población de 38,20 hab/km².
Molibdeno
O molibdeno ye un elemento quimico de numero atomico 42 que se troba en o grupo 6 d'a tabla periodica d'os elementos y se simboliza como Mo.
O molibdeno ye un elemento esencial dende o punt d'anvista biolochico y s'emplega mas que mas en acers aleyatos.
Caracteristicas prencipals
O molibdeno ye un metal de transición. O metal puro ye de color blanca-archent y muit duro; amás, tien un d'os puntos de fusión mas altos d'entre toz os elementos puros. En chicotas cantidatz, s'emplega en distintas aleyacions d'acero ta endurecer-lo u fer-lo mas resistent a la corrosión. D'atra man, o molibdeno ye l'unico metal d'a segunda serie de transición a o que se le ha reconoixito a suya esencialidat dende o punto d'anvista biolochico; se troba en bellas enzimas con distintas funcions, concretament en oxotransferasas (función de transferencia d'electrons), como por eixemplo a xantina oxidasa, y en nitrochenasas (función de fixación de nitrocheno molecular).
Isotopos
O molibdeno tien seis isotopos estables y quasi dos dotzenas de radioisotopos, a mayor parti con periodos de semidesintegración de l'orden de segundos. O 99Mo se fa servir en os cheneradors de 99Mo/99mTc ta a industria d'isotopos nucleyars. S'estima que iste mercato de productos de 99Tc mueve uns 100 millons d'euros a l'anyo.
Tamaulipas
A suya población ye de 2.499.263 habitants en una superficie de 182.052 km², con una densidat de población de 13,15 hab/km².
Haymarket (Sydney)
Haymarket ye un barrio de Sydney, Nueva Galas d'o Sud, Australia. Ye situau en l'extremo sud d'o districto d'afers central de Sydney en l'aria de gubierno local de City of Sydney. Haymarket incluye gran parti de Chinatown, Thaitown y Railway Square. Haymarket ye adchacent a Darling Harbour y ye rodiau por os barrios d'Ultimo, Chippendale, Surry Hills y o districto d'afers central de Sydney.
Royo cardenal
Cardenal ye una color roya viva que recibe o suyo nombre por estar a color d'a muceta d'os cardenals catolicos. Significa a sangre redamada por os mártirs, y ells, os cardenals, han d'estar disposaus a redamar-la por a Ilesia.
A suya tonalidat en o sistema cromatico internacional Pantone ye o Pantone 200.
Anadón
thumb|right|250px|Anadons d'a especie [[Anas platyrhynchos.]] En aragonés, anadón ye o nombre popular mas común pa nombrar as crías d'os anades domesticos y montesins.
Logaritmo
thumb|300px|Funcions logaritmicas ta diversas bases: royo ye en base  e , verde en base 10, y en morato en base 1,7 . A intersección con l'eixe d'as "y" ye siempre a 1, ya que qualsiquier numero elevato a 0 ye 1 y ta os puntos (b,1) por a base b, ya que qualsiquier numero elevato a la potencia 1 ye ell mesmo. A curva s'amana por valors positivas de "x", a l'eixe d'as abscisas, pero no i arriba debito a que no bi ha denguna potencia d'un numero real que de 0. En matematicas, o logaritmo d'un numero —en una base determinata— ye o exponent a o que cal elevar a base ta obtener dito numero. Ye a función matematica inversa d'a función exponencial.
Logaritmación ye a operación aritmetica a on dando un numero resultant y una base de potenciación, s'ha d'hallar o exponente a o que cal elevar a base ta conseguir dito resultato. Asinas como a suma y multiplicación tienen como operacions opuestas a resta y a división respectivament, a logaritmación ye a operación inversa a la exponenciación.
Figado
thumb|250px|Figado de [[uella. (1) lobulo dreito, (2) lobulo ezquierdo, (3) lobulo caudato, (4) lobulo cuadrato, (5) arteria hepatica y vena porta, (6) nodulos limfaticos hepaticos, (7) vesicula biliar.]] O figado (d'o latín < FICATUM) u ferito ye un organo de l'aparato dichestivo, present en os vertebraus. Chuga un papel important en o metabolismo, sintesi d'a proteína d'o plasma y a desintoxicación de drogas. Iste organo ye a glandula mas gran d'o cuerpo humán y se situga por debaixo d'o diafragma, en o hipocondrio dreito. Ye dividida en alas u lobulos. Sintetiza bilis, un liquido verdenco important ta la dichestión. Realiza y regula una variedat muit ampla de reaccions bioquimicas que requieren teixitos muit especializatos. Os termins medicos relacionatos con o figado prencipian a sobén por hepato- u hepatic, que provienen d'a parola griega ta o figado, hēpar (ήπαρ ).
Gastronomía
right|thumb|250px|Fardels. O figado de bels mamiferos y aves ye considerato un alimento ta os humans con un gran aporte de fierro y vitaminas.
Puet preparar-se ta minchar frito, bullito, en o forno u rostito, tamién puet minchar-se crudo, ye tradicional en o sashimi d'a cocina chaponesa, pero no ye gaire recomendable por o suyo alto contenito en Vitamina A y os d'alguns animals puet derivar en una intoxicación por exceso de vitamina.
A forma mas conoixita ta minchar-lo ye frito y con cebolla frita, cheneralment ye utilizato ta iste plato o figado de tocín u vaca.
Tamién ye utilizato ta fer patés, o mes popular y conoixito ye o foie gras, feito con o figado d'os patos y aucas.
Tabasco
O Estau de Tabasco ye uno d'os 31 estaus que fan parte de Mexico, estando a suya capital en a ciudat de Villahermosa, que ye tamién a ciudat con mayor numero d'habitants d'o estau.
Figado
Gastronomía
En atros paises tamién se fan atros productos como embutidos, figado capolato y en Aragón os fardels.
Tabasco
Tierra de chichos A suya población ye de 2.045.294 habitants en una superficie de 25.267 km², con una densidat de población de 24,80 hab/km².
Navia de Suarna
Navia de Suarna ye un municipio gallego d'a provincia de Lugo, situato en a comarca d'os Ancares de Lugo.
A suya población ye de 1.490 habitants (2008), en una superficie de 242,6 km² y una densidat de 6,14 hab/km².
Cheografía
A localidat de Navia de Suarna, trescruzata por o río Navia, ye situata a 290 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, a una distancia de 70 km d'a ciudat de Lugo, a capital d'a suya provincia.
Bodiello chicot
thumb|250px|O bodiello chicot s'amuestra en color rosa. O bodiello chiquet, bodiello chicot, bodellet, estentino verde u cordillón ye un organo de l'aparato dichestivo que fa part d'o tubo dichestivo entre o estomago y o bodiello bolsudo a on remata a dichestión quimica y se produz l'absorción d'os nutrients presents en o liquido que lo traviesa (quilo), nutrients que pasan a la sangre en travesar a capa mucosa.
O bodiello chicot ye un tubo luengo d'alto u baixo seis metros de longaria en os humans que prencipia en o forato pilorico en a parti final d'o estomago y remata en a unión ileocecal a on que prencipia o bodiello bolsudo.
A bilis abocada en o bodiello chicot esminglana os lipidos en forma d'emulsión, con muitas gotetas chicotas que presentan muita superficie de reacción pa que actúen as enzimas lipasa (d'o suco pancriatico) y enterolipasa (d'o suco estentinal).
Os peptidos que han saliu d'o estomago en o quimo son atacaus por a enzima tripsina d'o suco pancriatico y por a erepsina d'o suco estentinal quedando a la fin aminoacidos libres.
O quilo recorre dimpués o yeyuno y o ílion. As vellosidaz estentinals que bi ha tienen uns capilars sanguinios que recullen os aminoacidos y monosacaridos y cualques acidos grasos. A part venosa d'estos capilars complegan en a vena porta-hepatica, que se reculle en o figado. Os acidos grasos de mida mes gran podrían bozar os capilars sanguinios d'as vellosidaz y pasan a los vasos quiliferos d'o sistema limfatico, plegando indreitament a la sangre.
Carnecería
thumb|300px|Una carnecería Una carnecería ye un establimiento a on se comercializan diferents tipos de carnes crudas adedicadas a o consumo humán. Por un regular en a carnecería se fan as fainas de procesamiento finals tals como esbrusar y capolar as carnes. O equipamiento minimo d'una carnecería consta d'un refricherador industrial, un soporte pa esbrusar, un conchunto de cutiellos y un tablero refricherau.
Historia
thumb|250px|Ilustració medieval de Tacuina sanitatis ([[sieglo XIV)]] Dende a epoca romana l'oficio de carnicer ye reglamentau, diversificau y a vegadas dotau de bells privilechios. En a Edat Meya europea yera un cargo hereditario. En 1096 se creyó o primer establimiento de venda de carne en París (actual Plau du Châtelet) d'ista forma s'encetó a casta d'a Gran-Boucherie en mans d'unas familias determinadas que fuoron poco a poco fendo-se mas ricas (yeran nomás bellas 20 familias alto u baixo).