cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Baigorri
Demografía
2006 : población provisional de l'Insee (Fuent : Insee).
Wilhelm Röntgen
Wilhelm Conrad Röntgen, naixito de Lennep (Reino de Prusia, hue un barrio de Remscheid, en Renania d'o Norte-Westfalia, Alemanya) o 27 de marzo de 1845 y muerto en Múnich (Bavera, Republica de Weimar, hue Alemanya) o 10 de febrero de 1923, estió un fisico alemán, que recibió o Premio Nobel de Fisica en 1901, en a suya primera concesión, por os suyos servicios extraordinarios prestatos en descubrir os rayos que luego recibioron o nombre que lis dió, encara que tamién recibió a Medalla Rumford en 1896.
Nana amariella
thumb|250px|O [[Sol ye una nana amariella. En realidat a suya color verdadera ye blanca pero a causa d'a dispersión atmosferica de Rayleigh en travesar os suyos rayos l'atmosfera terrestre a suya color amaneix como amarillenca.]] Una nana amariella u estrela de tipo-G d'a seqüencia prencipal u estrela nana G ye una estrela d'a seqüencia prencipal (clase de luminosidat V) de tipo espectral G. Una estrela d'ista mena tien arredol de 0,8 a 1,2 masas solars y una temperatura superficial comprendida entre 5.300 y 6.000 K. Igual que atras estrelas d'a seqüencia prencipal, una estrela de tipo-G d'a seqüencia prencipal ye en o proceso de convertir l'elemento hidrocheno en helio en a suya nuclio per meyo d'a fusión nucleyar.
Lo Sol, estrela a la quala la Tierra ye unida gravitacionalment en o sistema solar y l'obchecto con mayor magnitut aparent, ye un eixemplo d'estrela de tipo-G d'a seqüencia prencipal. Cada segundo, o Sol fusiona arredol de 600 millons de toneladas d'hidrocheno en helio, convertindo amán de 4 millons de toneladas de materia en enerchía. Amás d'o Sol, atros eixemplos bien conoixius d'estrelas de tipo-G d'a seqüencia prencipal incluyen Alpha Centauri A, Tau Ceti y 51 Pegasi.
Géus
Géus puet estar:
Lista d'escritors d'Echipto
thumb|right|Taha Hussein thumb|right|Naguib Mahfouz thumb|right|Mustafa Mahmoud
Malpica de Tajo
Malpica de Tajo ye un municipio d'a provincia de Toledo, en a comunidat autonoma de Castiella-La Mancha, Espanya. A suya población ye de habitants, en una superficie de 79,59  km² y una densidat de población de 0 hab/km².
Sent Pastors
Sent Pastors (Saint-Pastous en francés y oficialment) ye una comuna occitana en o departamento francés d'Altos Pireneus, districto d'Argelèrs de Gasòst, cantón d'a Val d'as Gaves y rechión d'Occitania. A comuna yera parte de l'antiga provincia de Bigorra.
A suya población ye de 109 habitants (1999) en una superficie de 8,20 km², con una densidat de población de 13,29 hab/km².
Romain Duris
Romain Duris, naixito de París (Isla de Francia) o 28 de mayo de 1974, ye un actor francés con quantos premios recibitos mientres a suya carrera en o Cine francés. D'entre as suyas cintas, cal destacar Le Péril jeune (1995, Cédric Klapisch), L'Auberge espagnole (2002, Cédric Klapisch) u Exils (2004, Tony Gatlif).
Rebolledo de la Torre
Rebolledo de la Torre ye un municipio d'a comunidat autonoma castellanoleyonesa en a provincia de Burgos, situau en a comarca de Páramos y partiu chudicial de Burgos.
A suya población ye de 142 habitants (2010) en una superficie de 50,51 km², con una densidat de población de 2,81 hab/km².
Cheografía
A localidat de Rebolledo de la Torre ye situada a 960 metros d'altaria sobre lo livel d'a mar, a una distancia de 82 km d'a ciudat de Burgos, a capital d'a suya provincia y d'o suyo partiu chudicial.
D'o suyo termin municipal en fan parte os lugars d'Albacastro, Castrecías, La Rebolleda (ye un enclau en a provincia de Palencia), Valtierra de Albacastro y Villela.
Molimentos
right|thumb|200px|Dentrada y [[torre de l'homenache d'o castiello de Rebolledo de la Torre.]]
Juan de Altamiras
Juan de Altamiras (a sobén Juan Altamiras u Altimiras), pseudonimo de Raimundo Gómez y naixito de L'Almunia de Donya Godina (Provincia de Zaragoza) en calendata desconoixita y muerto en Carinyena (Provincia de Zaragoza), en 1770 u 1771 estió un fraile franciscano aragonés y cocinero en o desapareixito Convento de San Diego en Zaragoza.
Ye conoixito por o suyo libro de recetas de cocina, titulado Nuevo arte de cocina: sacado de la escuela de la experiencia económica (1745).
Honors
En o suyo pueblo natal tién dedicata una calle en a suya memoria.
Pedro María de Ric y Monserrat
Pedro María de Ric y Monserrat, naixito de Fonz (Ribagorza) o 24 de setiembre de 1776 y muerto en ixa mesma villa o 29 de marzo de 1831, estió un machistrato y politico aragonés, III barón de Valdeolivos. Fillo de Miguel Esteban Ric y Pueyo de Urriés (II barón de Valdeolivos) y d'a suya muller Ana María Monserrat y Ustariz, feba parte d'o linache d'os Ric.
Formato en a Universidat de Uesca, estió dimpués profesor en ixa mesma institución, plegando mesmo a estar-ne o suyo rector. Nombrato camarero secreto d'o Papa, aproveitó o suyo viache enta Roma ta portar-sen o cuerpo de Sant Vicient, que depositó en a suya villa natal. Destinato dimpués en a ciudat de Zaragoza como machistrato d'a Reyal Audiencia d'Aragón, se i trobaba mientres os Setios de Zaragoza en a Guerra d'o Francés, prenendo parte en a esfensa d'a ciudat contra l'Exercito francés. En ixa labor conoixió a María de la Consolación Azlor y Villavicencio, contesa vídua de Bureta, con qui casó l'1 d'octubre de 1808. Mientres o Segundo Setio de Zaragoza, Pedro María de Ric estió president d'a Chunta Suprema d'Aragón, marchando dimpués d'a capitulación d'a ciudat en primeras enta Valencia (a on naixió a suya filla) y dimpués enta Cádiz. Dimpués d'a restauración de Ferrando VII d'Espanya ocupó bellos cargos politicos en Madrit, antis de retirar-se enta la suya villa natal, a on i morió. Fue apedacato en o paneyón familiar en a ilesia parroquial de Fonz.
Alec Guinness
Alec Guinness estió un actor britanico, naixito o 2 d'abril de 1914 en Londres (Anglaterra) y muerto o 5 d'agosto de 2000 en Midhurst (Sussex de l'Ueste), activo en o cine britanico dende meyatos d'os anyos 1930 y con cuantos premios recibitos mientres a suya carrera cinematografica.
D'entre a suya filmografía, se puet destacar as cintas The Lavender Hill Mob (1951, Charles Crichton), The Prisoner (1955, Peter Glenville), The Bridge on the River Kwai (1957, David Lean), The Horse's Mouth (1958, Ronald Neame, nomás guión), Tunes of Glory (1960, Ronald Neame), Cromwell (1970, Ken Hughes), Star Wars Episode IV: A New Hope (1977, George Lucas), u Little Dorrit (1988, Christine Edzard).
Premios
Alec Guinness recibió o Premio Oscar a o Millor Actor en 1957 por o suyo papel en a cinta The Bridge on the River Kwai, de David Lean, y un Oscar Honorario en 1980. Antiparte, Ginness fue nominato en 1952 a l'Oscar a o Millor Actor por o suyo papel en a cinta The Lavender Hill Mob, de Charles Crichton.
Tamien por The Bridge on the River Kwai, recibió en 1958 un Premio BAFTA a o Millor Actor, un Globo d'Oro a o Millor Actor Dramatico (1957) y un Premio NYFCC a o Millor Actor (1957).
Recibió dos Premios BAFTA a o Millor Actor de Televisión: en 1979 por Tinker, Tailor, Soldier, Spy; y en 1983 por Smiley's People.
Churros
Os churros son os habitants mayoritarios y autoctonos d'as comarcas churras. Tamién bi n'ha un numero no evaluato en as ciudaz y localidaz grans d'o litoral valenciano como Valencia y Castellón. Charran o churro, una variant d'o castellano con substrato aragonés y adstrato catalán. O suyo orichen historico se troba en repoblacions medievals con aragoneses que se facioron en as comarcas interiors d'o País Valenciano, y en especial en as localidaz d'a Diocesi de Segorb-Albarracín.
Batalla d'o Jarama
A batalla d'o Jarama estió una batalla escaicita entre o 6 de febrero y o 27 de febrero de 1937 a o canto d'o río Jarama, en a comarca d'a localidat d'Arganda del Rey (Madrit, Espanya) mientres a Guerra Civil Espanyola, en o marco d'as batallas ta esfender a ciudat de Madrit.
En batalla, que remató en situación d'empaz, luitoron d'una man as tropas de l'Exercito Popular Republicano y d'atra man as tropas d'os sublevatos contra a Segunda Republica Espanyola. Personalidaz destacatas en a batalla entre os republicans estioron José Miaja, Sebastián Pozas Perea, Enrique Líster, Valentín González y Robert Merriman (iste zaguero un profesor universitario estausunidense d'as Brigadas Interncionals); personalidaz d'o bando d'os sublevatos estioron José Enrique Varela, Francisco García-Escámez, Carlos Asensio, Fernando Barrón Ortiz y Eduardo Sáenz de Buruaga.
Cal destacar a pertecipación en a batalla d'o Batallón Lincoln y atras unidaz britanicas y estausunidenses d'as Brigadas Internacionals, feito que motivó que se componese a canción Jarama Valley en a suya honor, una canción de Woody Guthrie que ha estato interpretata por cantaires como Pete Seeger.
Diiriye Guure
Diiriye Guure,  estió un rei darawiish dende o 1895.
Escoriuela
Escoriuela (Escorihuela en castellano) ye un municipio de la provincia de Teruel, situau en la comarca de la Comunidat de Teruel. La suya población yera de 197 habitants (2006), en una superficie de 57 km².
Mugas
Lo suyo termin municipal muga con Fababuix, Lo Pobo, Peralellos, Alfambra y Orrios.
Toponimia
Una de las primeras referencias ye un documento de l'anyo 1196 escrito en latín medieval y en catalán, en lo que lo mayestre de la Orden de Montgoi pasa oficialment a fer part de los templers y lis fa entrega de las propiedaz que teneba la orden en lo Reino d'Aragón:
S'escribe Scoriola u Scorivuela en Rationes decimarum Hispaniae (1279-80):
En lo Libro del Reparo del General de 1489-1491 s'escribe Scoriyuela.
Sociedad Deportiva Ágreda
A Sociedad Deportiva Ágreda ye un club de fútbol castellano, d'a localidat de Ágreda en a Provincia de Soria. Fue establito en 1974 y actualment chuga en a Primera Rechional (Grupo III).
Historia
Chunto con l'Agrupación Deportiva Ólvega ye un d'os clubs castellanos inscritos en a Federación Aragonesa de Fútbol y que encara continan chugando en divisions rechionals aragonesas.
Estadio
O club chuga os suyos partidos en o campo de fútbol La Arquilla d'a localidat, que ye de céspet natural.
Marianna Madia
Marianna Madia, naixita Maria Anna Madia de Roma, Lazio o 5 de setiembre de 1980, ye una politica italiana d'o Partito Democratico, que ye deputata dende o 2008.
El 21 de febrero de 2014 fue nombrada ministra de de Administración Pública y Simplificación.
1982
Marzo
right|thumb|250px|L'actriz estausunidense [[Jessica Biel, naixita o 3 de marzo de 1982.]]
Agosto
right|thumb|250px|L'actor estausunidense [[Henry Fonda, muerto o 12 d'agosto de 1982.]]
Maqueda
Maqueda ye un municipio d'a provincia de Toledo, en a comunidat autonoma de Castiella-La Mancha, Espanya. A suya población ye de habitants, en una superficie de 73,67  km² y una densidat de población de 0 hab/km².
Río Escuriza
Lo río Escuriza ye un tributario de Martín por la suya marguin dreita.
Galacho
right|thumb|250px|Galacho de Chuslivol. thumb|250px|Anvista aeria d'un galacho en Escandinavia. Galacho (de l'arabe < halig ) ye como se diz a un antigo meandro albandonau en os lugars cerca d'a on pasa l'Ebro, mantenendo un aragonesismo que en atros lugars significa cualsiquier sulco erosivo esgarrapau por l'augua u os achents cheolochicos.
Muitos galachos d'Ebro en Aragón son espacios protechius, como o galacho de l'Alfranca u o galacho de Chuslivol.
Distancia de luminosidat
an DL ye la distancia en parsecs.
Cascant (Navarra)
Cascant (Cascante en castellano) ye un municipio de Navarra situato a 104 km de Pamplona, a man d'o Río Ebro. A suya población ye de 3957 habitants (2006), en una superficie de 63,1 km² y una densidat de población de 62,71 hab/km².
Glaciar de Corones
O glaciar de Corones ye un glaciar d'os Pireneus situau en o macizo de la Maladeta, en o municipio de Benás, comarca de Ribagorza. Situau entre os 3.200 y os 2.940 metros d'altaria, a suya orientación ye Sudueste y a suya superficie de 6,5 hectarias.
D'o suyo retacule apareixen l'ibonet de Corones y os ibons de Corones.
Luxués
Luxués yera un lugar medieval situau en l'actual municipio de Samianigo, amán d'Ordavés.
Nomás i queda bella muntonera de piedras en un tozal que domina parti d'o curso d'a Guarga.
Toponimia
L'orichen podría estar un antroponimo con o sufixo preindoeuropeu de posesión -ués. Ya en o sieglo XX yera conoixiu como Castillón de Sant Lucas.
Historia
Se documenta en l'anyo 992 a donación a o monesterio de Santa Cruz d'as Serors por parti d'o conte d'Aragón Sancho Garcés II y a suya muller Urraca Ferrández de quantos pueblos y biens, entre os que yeran "Sanctum Andream de Lusce, et Sanctum Severum in ripa Galleco".
A suya ilesia parroquial yera anexa a la d'Ordavés en o sieglo XIV.
Premios Oscar
Se conoix con o nombre de Premio Oscar u Premios Oscar a un conchunto de premios cinematograficos conceditos cada anyada por l'Academia d'as Artes y as Sciencias Cinematograficas de Hollywood  en a ciudat de Los Angeles (California), seu social d'a entidat, y que premia a las millors cintas de l'anyada, en cuantas categorías. A suya primera edición estió en l'anyo 1929 y dende alavez se conceden cada anyada, sin garra interrupción.
Mayenne
Mayenne (53) ye un departamento francés situato en a rechión de Países d'a Loira. Debe o suyo nombre a o río Mayenne.
Luminosidat
thumb|250px|O [[Sol tien una luminosidat intrinseca de 3,83 × 1026 watts. En astronomía, ista cantidat ye igual a una luminosidat solar, representada per o simbolo L⊙. Asinas, una estrela con quatro vegadas o poder radiant d'o sol tien una luminosidat de 4 L⊙.]] A luminosidat ye una medida absoluta d'a potencia electromagnetica radiada (luz), a potencia radiant emitida per un obchecto emisor de luz a lo largo d'o tiempo. En astronomía, a luminosidat ye a cantidat total d'enerchía electromagnetica emitida per unidat de tiempo per una estrela, galaxia u unatro obchecto astronomico.
En unidaz d'o sistema internacional, a luminosidat se mide en joules per segundo u watts. En astronomía, as valors de luminosidat se dan a ormino en termins d'a luminosidat d'o Sol, L⊙. A luminosidat tamién se puede dar en termins d'o sistema de magnitut astronomica: a magnitut bolometrica absoluta (Mbol) d'un obchecto ye una medida logaritmica d'a suya taxa d'emisión d'enerchía total, mientres que a magnitut absoluta ye una medida logaritmica d'a luminosidat adintro d'un rango de longaria d'onda especifico u banda de filtro.
En contraste, o termin brilo en astronomía se fa servir por un regular pa referir-se a lo brilo aparent d'un obchecto: ye decir, qué tan brilant pareix un obchecto pa un observador. Lo brilo aparent depende tanto d'a luminosidat de l'obchecto como d'a distancia entre l'obchecto y l'observador, y tamién de qualsequier absorción de luz a lo largo d'o camín dentre l'obchecto y l'observador. A magnitut aparent ye una medida logaritmica de brilo aparent. A distancia determinada per as midas de luminosidat puede estar bella cosa ambigua y, per tanto, a vegadas se denomina distancia de luminosidat.
Le Mérévillois
Le Mérévillois ye una comuna situada en o departamento francés d'Essonne, o districto d'Étampes, o cantón d'Étampes y a rechión d'a Isla de Francia.
Se formó l'1 de chinero de 2019 por a fusión d'as antigas comunas d'Estouches y Méréville.
Évry-Courcouronnes
Évry-Courcouronnes ye una comuna situada en o departamento francés d'Essonne, o districto d'Évry, o cantón d'Évry-Courcouronnes y a rechión d'a Isla de Francia.
Rambla
thumb|350 px|right|Rambla de La Colaita procedent d'a [[sierra d'el Caballón en o termin municipal de Catadau, (Valencia).]] Una rambla ye una clase de torrent propia d'as zonas mediterranias d'a parte oriental d'a Peninsula Iberica.
O suyo cabal ye temporal u ocasional, podendo levar muita augua en as semanas de gota frida. Tienen una fuerte pendient y poca largaria, ya que en uns casos ye cerca d'a mar u un río principal a on desembocan. A vegadas o curso alto de bel río d'a zona mediterrania bi ha bellas ramblas que forman o río propiament dito en a zona on s'achuntan.
Etimolochía y Toponimia
Vien de l'arabe ramla que significa "arenal". En Azagra, Fustinyana, Bunyuel, Lodosa y Sant Hadrián se fa servir con o significau de "costera" u "ronal", y pareix que bi ha cruce fonetico y semantico con rampa.
En documentos medievals que provienen de l'Almunia, Zaragoza y Balbastro, se documenta a palabra rambla con un significau pareixiu a lo que tién en o catalán d'o Matarranya (matarranyés), que ye considerau una variant d'o tortosín. Tamién en textos d'o Monesterio de Rueda relativos a Castelnou, Valimanya y Exatiel (Baixo Martín):
En catalán rambla se considera una palabra propia d'o valenciano y tortosín d'o Matarranya y cheosinonimo de riera. En concreto en Mequinenza y atras parlas d'o Matarranya o significau documentau ye de "terreno chunto a lo río" (lo que dicen la rambla del riu) u tamién arenal. Encara que en Barcelona i haigan carreras principals con un nombre basau en a palabra rambla.
En chistabín tien un significau d'isleta u mechana que se fa entre dos brazals de río.
A palabra rambla s'emplegaba en l'aragonés d'as comunidaz aragonesas (y encara en castellano d'Aragón) y ha dau orichen a verbos como arramblar u arramplar y palabras como arramblaje. En as "Cronicas d'os Chueces de Teruel" se veye a periglosidat d'as ramblas por a formación de flash floods:
A vegadas bel curso d'augua se dice rambla encara que siga un río, como ye o caso d'o río Magro u Rambla d'Algemesí, en a provincia de Valencia.
Utiel
Utiel ye un municipio de la provincia de Valencia, situato en la comarca de Requena-Utiel, en la Valencia castellana. La suya población ye de 12.449 habitants (2011), en una superficie de 236,9 km² con una densidat de población de 52,55 hab/km².
Valdeolea
Valdeolea ye un municipio d'a comunidat autonoma uniprovincial cantabra en a comarca de Campoo-Los Valles.
Utiel
Toponimia
Ye un toponimo mozarabe con lo tipico sufixo -iel.
Valdeolea
Cheografía
A localidat de Valdeolea se troba situada a 953 metros d'altaria sobre lo livel d'a mar, a una distancia de 92 km d'a ciudat de Santander, a capital d'a suya provincia y d'a suya comunidat autonoma.
Lynx
Caracteristicas
Os cervals son felins de mida mediana, como as de as diferents razas de cans, con coda curta. As suyas dimensions bailan dende as d'o cerval iberico, de 45 cm en a cruz y bels 15 kg de peso, dica lo cerval europeu (Lynx lynx), que arriba a fer 70 cm en a cruz y pesar 30 kg.
Todas as especies de Lynx tienen una barba de pels mas largos arredol d'as galtas y dos flequichons de pelo negro en a punta d'as orellas, que pareix que augmentarían a suya audición.
Cuasi todas as especies son cazataires oportunistas, que capturan presas de midas muit diferents, especialment aus y mamiferos menors. Manimenos, o cerval iberico caza principalment conillos, que forman un porcentache altismo d'a suya dieta. Ista dependencia d'os lagomorfos ye una d'as causas de que sía en periglo d'extinción.
A especie mas distribuida cheograficament ye Lynx lynx, que habita en buena cosa d'Europa y Asia. Manimenos, ye la mas forestal de todas as especies y ye un animal muit timido y dificil de veyer. Lynx rufus ye un oportunista que habita en espacios ubiertos, selvas u disiertos, y s'amana si cal en os arredols d'as poblacions humanas. Lynx canadensis tiene costumbres parellanos a Lynx lynx y vive en selvas de coniferas y en as taigas d'America d'o Norte. Y Lynx pardinus habita en paramos y matullars d'estrepas tipicos d'o sud d'a Peninsula Iberica.
Zoonimia
En o "Libro d'el Trasoro" los consideran una variant d'o lobo, dita lubrena u çerual (ye dicir cerval). En o lexico comercial aragonés d'o sieglo XV se documenta o zoonimo lobo cerval.
Horst Frank
Horst Frank, naixito de Lübeck (Schleswig-Holstein, Republica de Weimar) o 28 de mayo de 1929 y muerto en Heidelberg (Baden-Wurtemberg, Alemanya) o 25 de mayo de 1999, estió un actor alemán con una important carrera como actor en o cine alemán y europeu.
Cerval
thumb|right|250px|Un cerval d'a especie [[Lynx lynx con pelache d'hibierno.]] Cerval, gato cerval u mesmo lobo cerval son tres denominacions tradicionals que fan referencia a cualques especies de felins, mas grans de mida que un gato montesino convencional, con un aspecto fisico muit particular, a os qui la cultura popular europea ha atribuiu caracteristicas especials y en bels casos miticas. En cheneral, a palabra cerval fa referencia a las especies d'o chenero Lynx, que por vía periculta pueden denominar-se tamién linces.
O termino cerval tiene buena cosa de tradición en as luengas iberorromances y yera con diferencia lo mas común en as romances medievals pa referir-se a istos animals. A palabra lince, por contra, ye un cultismo d'adopción recient. En l'Alto Aragón o zoonimo cerval ha quedau posiblement relicto, como parte de o vocabulario propio d'a luenga aragonesa, mientres que en a resta d'iberorromances (con a excepción d'o portugués) ye caíta en progresivo desuso frente a o termino lince.
Etimolochía
A palabra cerval amaneix en primeras como adchectivo, y significa literalment «que tiene relación con o ciervo». En latín clasico se troba nombraus LUPUS CERVALIS (lit. «lobo de ciervo») en cuasi todas as fuents, escomenzando con a obra de Plinio. A especie Lynx lynx, que arriba a os 30 kg de peso, s'ha documentau cazando cervidos de tamanyo chicot, como cuerzos u eventualment bel cervichón. Iste comportamiento depredador sobre os ungulaus podría estar en a radiz d'a denominación romana, encara que obviando que no ye un canido.
A desparte d'as especies Lynx, existe tamién unatro felino que se conoix con un nombre derivau d'isto: o serval (Leptailurus serval). En iste caso se tracta d'un felino d'Africa que fue baptizau por os portugueses por o suyo pareixiu con os cervals d'a suya tierra de procedencia.
1892
Chinero
right|thumb|250px|L'actor, director, guionista y productor chermano-estausunidense [[Ernst Lubitsch, naixito o 28 de chinero de 1892.]]
Pronombres personals en bavaro
Pronombres
Existen formas d'os pronombres personals en os tres casos gramaticals emplegaus en o bavaro: nominativo (pronombres personals de subchecto), acusativo (pronombres personals de complemento directo) y dativo (pronombres personals de complemento indirecto). Tamién bi ha formas de chenitivo, encara que no se fan servir.
Sierra d'Aubenç
La sierra d'Aubenç ye una sierra de exterior prepirenenca situada a l'este de la sierra de Comiols en la comarca de l'Alto Urchel, y en lo termin municipal de Peramola. La suya altaria principal ye de 1.610 m (Lo Coscollet).
Banka
Banka (en francés Banca) ye un municipio francés, perteneixient a la rechión de Nueva Aquitania, a lo departamento de los Pireneus Atlanticos. Tradicionalment fa parti de la comarca de Tierra de Baigorri-Osés en Ultrapuertos.
Demografía
2007 : población provisional de l'Insee (Fuent : Insee).
Sent Savin (Altos Pireneus)
Sent Savin (Saint-Savin en francés y oficialment) ye una comuna occitana en o departamento francés d'Altos Pireneus, districto d'Argelèrs de Gasòst, cantón d'a Val d'as Gaves y rechión d'Occitania. A comuna yera parte de l'antiga provincia de Bigorra.
A suya población ye de 353 habitants (1999) en una superficie de 3,86 km², con una densidat de población de 91,45 hab/km².
Canis lupus
O lobo u lupo (Canis lupus, Linné 1758) (también clamau llobo u llop en es charres ribagorzans) ye un mamifero carnivoro d'a familia d'es canidos, l'especie mes gran d'ista familia y, a mes, l'antipasato d'es cans domesticos.
Yera profusament distribuito per tot l'hemisferio norte pero actualment en Europa se troba redueito ent'a només bels recolons muntanyencs d'a Peninsula Iberica, Escandinavia y Europa de l'este den'que estiere cazau per motivos economicos y no pocas vegatas también de superstición.
Zoonimia
Os zoonimos aragoneses pa clamar a esta especie son patrimonials y se remontan a lo latín LUPUS. A forma mes estendillada ye lobo, propia de l'aragonés occidental, l'aragonés meridional, a scripta medieval aragonesa y as zonas de l'aragonés oriental a on no se palataliza. A forma con palatalización llobo ye baixo-ribagorzana y a forma palatalizada y apocopada llop ye meyo-ribagorzana y benasquesa, en continuidat cheografica con a mesma forma en catalán. A forma lupo presenta conservación d'a xorda intervocalica -P- caracter fonetico mes común en aragonés central, documentando-se en panticuto y en o Viello Sobrarbe. Tamién i ha interveniu una metafonía que ha interferiu en a evolución d'as vocals u y o d'o sistema vocalico d'o latín vulgar como en as formas sobre tot locals turmo, urmo, curto, churro, puzo, cumo, buixo y furco.
Subespecies
Se'n consideran 31 subespecies en o mundo, d'entre ás cuals en as zagueras anyadas bi han estau eleminatas diversas per a suya resemblanza ent'atras. Es cans y es dingos son consideratos, tot y ixo d'as multiples formas que se'n troban huei día, como a subespecies domesticas d'o lupo: Canis lupus familiaris y Canis lupus dingo respectivament. Lo dingo y bels cans parias d'o sudueste asiatico descienden d'a subespecie india, mes chicota clamata Canis lupus pallipes.
thumb|200px|left|O lupo italiano (Canis lupus italicus).
Una atra variedat mes chicota creye-se que existiba en tiempos historicos en as cordeleras costaneras d'a costa mediterrania espanyola. Clamada Canis lupus deitanus (u lupo levantín) per Cabrera en o 1907, per haber estau descrita a partir d'animals cativos en un zoolochico de Murcia no ye considerada a tal, si que un grupo local d'exemplars chicotez d'o lupo iberico. D'ista posible subespecie no se'n tien noticias dend'a prencipanza d'o sieglo XX.
Glaciar de Tempestaz
O glaciar de Tempestatz ye un glaciar d'os Pireneus situau en o macizo de la Maladeta, en o municipio de Benás, comarca de Ribagorza. Situau entre os 3.000 y os 2.800 metros d'altaria, a suya orientación ye nord-este y a suya superficie de 6,5 hectarias.
Canis lupus
Subespecies
Atras subespecies d'iste grupo (es lupos europeus) se troban en Escandinavia y Rusia en numbros bastante abundants encara huei, y con as suyas colors marronosas fan diferencia d'as variedaz d'America d'o Norte, per an también bi son numbrosos, pero que fan una mida bella suerte mes gran y con una color cheneral d'a capa grisosa.
thumb|200px|left|Uno d'es grans lupos grisos (Canis lupus subesp. occidentalis) de [[America d'o Norte|Norteamerica.]]
thumb|250px|Lupo d'o norte d'[[Europa (Canis lupus subesp. lupus), amostrando las trazas de color propias d'as variedaz d'o Viello Mundo.]]
Atras variedaz se trobaban antigament en rechions como lo norte d'Africa, Arabia, la India, y encara paises de l'estremo d'Asia como lo Chapón. Huei, muitas d'ixas subespecies se troban extinguitas o només presents en bels zoolochicos d'o mundo (como a lo caso de lupo d'Arabia Canis lupus subesp. arabs.).
Es lupos de l'arctico, Canis lupus subesp. arctos, son de color totalment blanca u bellas vegadas con l'espalla grisa, y constituyen asinas una d'as variedaz mes bonicas, pero se troban restrinchitos t'as banquisas de chelo de l'arctico, totalment aintro d'o circlo polar arctico.
Viu de Linars
Viu de Linars (oficialment y en castellano, Víu de Linás) ye un lugarón d'o municipio de Torla-Ordesa, d'antis mas perteneixeba a Linars de Broto cuan aquel yera un municipio independient. Ye un lugarón chicot a lo canto d'a carretera que enfila de Torla y Fraixen enta Linars, de siempre relacionau con o lugar mas gran.
Canis lupus
O lupo en Aragón
Es lupos d'Aragón estioron perteneixents ent'a subespecie Canis lupus signatus (o lupo iberico), pero ya no s'en troban por que en a primera mitat d'o sieglo XX estioron cazatos dica a suya desaparición; zaguerament en l'anyo 2017 bi ha presencia ocasional en a zona de Lecinyena de cualque eixemplar procedent de Catalunya pero d'a subespecie Canis lupus italicus u lupo italiano.
Mahābhārata
O Mahābhārata ye a la vegata una epopeya literaria y un libro relichioso d'a India. No ye guaire platera la calendata de creyación d'a obra, que replega una tradición oral, pero se calcula que como minimo tien bels 2.600 anyos.
Ye escrito en sanscrito y o títol puet ser tradueito como: "A gran India" (Bharat significa India). Tradicionalment se considera que l'autor ye un d'os protagonistas secundarios Krishna Dwaipaiana Vyasadev. A versión completa contiene mas de 100.000 versos muit curtos, estando 4 vegatas mas extensa que a Biblia.
O Mahābhārata ye una historia de reis, sabios, dioses y diaples y aduya a instruir sobre os cuatre obchectivos d'a vida seguntes o hinduismo: artha (riqueza), kama (placer), dharma (deber relichioso) y mokxa (salvación).
A lei d'o karma (os actos humans y a reencarnación) tien un papel integral en a comprensión d'o Mahābhārata.
Glaciar de Tempestaz
En l'actualidat lo forman tres aparatos independients: o glaciar occidental, a chelera central y a conchestra oriental.
Valdés
Valdés ye un concello d'a comunidat autonoma uniprovincial asturiana, situau en a comarca de l'Eo-Navia y partiu chudicial de Valdés. A suya capital ye lo lugar de Ḷḷuarca, en a parroquia de Ḷḷuarca.
A suya población ye de 13.241 habitants (2011) en una superficie de 353,52 km², con una densidat de población de 37,45 hab/km².
Luengas y parlas
En Valdés se charra l'astur-leyonés, en grau abanzau de substitución por part de l'idioma castellano. A parla astur-leyonesa de Valdés se clasifica en l'astur-leyonés occidental, a on s'incluye l'asturiano occidental.
Adintro de l'asturiano occidental la parla de Valdés fa part chunto con a parla de Tinéu y de Cangas del Narcea de l'aria C d'as tierras baixas de l'ueste, con un vocalismo que coincide con as arias A y B. As suyas caracteristicas son:
Parroquias
O concello de Valdés ye dividiu en 15 parroquias:
Mugas
O suyo termin municipal muga a lo norte con a mar Cantabrica, a l'este con Cuideiru y Salas, a l'ueste con Navia y Villayón y a lo sud con Tinéu y Salas.
Requena
Requena ye un municipio de la provincia de Valencia, situau en la comarca de Requena-Utiel, en la Valencia castellana. La suya población ye de 20621 habitants (2015), en una superficie de 814,2 km² con una densidat de población de 25,67 hab/km².
Cheografía
Lo termin municipal de Requena ye muito estenso y presenta 25 aldeyas u pedanías: El Azagador (60), Barrio Arroyo (67), Calderón (15), Campo Arcís (427), Casas de Cuadra (8), Casas de Eufemia (135), Casas de Sotos (12), Casas del Río (57), Los Cojos (109), El Derramador (60), Los Duques (98), Fuent Vich (2), Hortunas (48), Los Isidros (378), Las Nogueras (17), Los Pedrones (250), Penén de Albosa (18), El Pontón (211), La Portera (143), El Rebollar (127), Roma (78), Los Ruices (14), San Antonio (2.100), San Juan (320), y Villar de Olmos (12).
Mugas
O termin municipal de Requena muga con os termins d'Utiel, Caudet, Venta del Moro, Cofrentes, Cortes de Pallars, Yátova, Bunyol, Siete Aguas, Chera, Loriguiella, y Chelva en a provincia de Valencia, y con Alborea, Villatoya, Casas de Ves y Balsa de Ves en a provincia d'Albacet.
Megalito
right|thumb|250px|O [[dolmen de Tella (Tella, Aragón).]] right|thumb|250px|[[Stonehenge, en o Reino Uniu.]] Se conoix en l'Arqueolochía y en a Historia con o nombre de megalito (d'o griego megas μέγας, "gran", y lithos λίθος, "piedra") a un molimento relacionato con o megalitismo y formato por una u cuantas piedras de gran tamanyo, devantatas por l'hombre en a Prehistoria, sin fer servir garra traza de cimento ta tener a estructura devantata.
Sindembargo, encara que en un sentito amplo a parola pueda fer-se servir ta designar cuantas trazas de construccions estendillatas por o mundo en cuantos mometos historicos, o suyo sentito cientifico preciso se refiere nomás que a los molimentos que se devantoron mientres o Neolitico, o Calcolitico u a vegetas mientres a Edat de Bronce, seguntes a zona.
Numero atomico
miniaturadeimagen|Z- Numero atomico O numero atomico ye, en quimica, o numero entero positivo que indica o numero de protons en o nuclio de l'atomo. S'indica por a letra Z. Ye caracteristico de cada elemento quimico y representa una propiedat fundamental de l'atomo: a suya carga nucleyar. Isto permite ordenar os elementos quimicos en a tabla periodica.
En un atomo eletricament neutro, bi ha o mesmo numero de protons que d'eletrons, o que permite saber a confeguracion electronica con o numero atomico. Os ions en tienen un numero diferent, pendendo en si ganan u pierden eletrons.
Zebra
As zebras u cebras son un grupo parafiletico drento d'o chenero Equus, que más responde a una denominación popular pa una serie d'especies d'este chenero que no a garra grupo evolutivo (holofiletico) definiu. Con tot y con ixo, bi ha toda una serie d'autors que las consideran como subchenero, que claman Hippotigris.
A denominación zebra ye mas referida pa os equidos que tienen rayas que no pa os altros. Os estudios cheneticos d'as diferents especies d'estos animals demostroron que no bi ha mas vinclo entre ellas que con os caballos y burros. O nombre d'as zebras lis ne dioron os navegants portugueses que primer plegoron ta Africa, basando-se de raso en l'aspecto fisico d'aquellos animals que primero i veyoron, que yera mas pareixito con as enzebras que ellos conoixeban d'Iberia si que con garra altra cosa.
As zebras se conoixe que son encara huei uns d'os equidos mas antigos, más que más a zebra de Grevy, y que os altros bi salioron dimpués a partir d'ancestros comuns con caballos y someros. A caracteristica mas rolliguera que cal referir d'as zebras no son que as rayas suyas, que s'alzan como churrumallos por tot lo suyo cuerpo. Son animals d'as grans planas d'Africa porque diz que se estinguioron d'a resta d'os continents. Viven en ramadas en do lo líder ye un masto que ye o solo en aparellar-se. En tiempos de sequera bellos grupos s'achuntan pa emprender migracions que a ormino conciden parcialment con as d'altros animals d'a sabana, como os nyus, pa buscar-se zonas en do i haiga hierba mas verde.
As zebras son grans correderas, y cuan se veyen encorritas de cerca pueden fer maniobras en ziga-zaga pa esbarrar-se. As luitas entre os mastos se fan a muesos y calces. Se conoixe que as zebras son de buen domesticar, y especialment porque belunas d'as especies son resistents a la fizada d'os insectos y a determinadas malotías que estos transmiten, fuoron apreciadas por os mainates colonialistas d'o sieglo XIX en Africa, que i viyoron una oportunidat pa aproveitar-las como animals de carga y d'abríos en do con os mastos y caballos no i feban negocio. A frebera d'este aspecto estió tan important que se gosó plegar que i hesen zebras que tiraban de carruaches en as carreras de Londres, por eixemplo.
Valdeprado del Río
Valdeprado del Río ye un municipio d'a comunidat autonoma uniprovincial cantabra en a comarca de Campoo-Los Valles.
A suya población ye de 310 habitants 2009 en una superficie de 89,33 km², con una densidat de población de 3,47 hab/km².
Cheografía
A localidat de Valdeprado del Río se troba situada a 957 metros d'altaria sobre lo livel d'a mar, a una distancia de 90 km d'a ciudat de Santander, a capital d'a suya provincia y d'a suya comunidat autonoma.
Cantón d'Étampes
O cantón d'Étampes (en francés canton d'Étampes) ye una división administrativa francesa situada en o departamento d'Essonne, en a rechión d'Isla de Francia.
Venta del Moro
Venta del Moro ye un municipio de la provincia de Valencia, situato en la comarca de Requena-Utiel, en la Valencia castellana. La suya población ye de 1.455 habitants (2007), en una superficie de 272,6  km² con una densidat de población de  5,34 hab/km².
Mugas
O termin municipal de Venta del Moro muga con os termins de:
Iliada
A Iliada (en griego antigo Ἰλιάς: Iliás; en griego moderno Ιλιάδα: Iliáda) ye un poema epico griego atribuito a Homero (sieglo VIII aC) composato en hexametros ta ser recitato oralment por os rapsodas. A obra, dividita en 24 cantos, narra una parti d'a Guerra de Troya, concretament 51 días d'o setio a la ciudat de Troya (Ílion) por parti d'as tropas aqueas (ye decir, griegas) comandatas por Agamenón ta buscar a Helena, a muller d'o suyo chirmán Menalau raptata por Paris, fillo de Príamo, o rei de Troya.
Tanto a Iliada como a Odisea fuoron consideratas por os griegos d'a epoca clasica, como por as cheneracions posteriors, como as composicions mas importants en a literatura de l'Antiga Grecia estando emplegatas como bases d'a pedagochía griega. As dos obras fan parti d'una serie mas ampla de poemas epicos, de diferents autors y extensions, dito Ciclo Epico; manimenos d'a resta de poemas nomás s'han conservato diversos fragmentos.
Citas
En o "Libro d'el Trasoro" parlan un poquet d'os personaches d'a Iliada:
Argumento
left|thumb|250px|Aquiles plora por a muerte de Patrocol
O poema narra a ira d'Aquiles, fillo d'o rei Peleu y d'a nereida Tetis, a suya causa, a suya larga duración, as suyas consecuencias y o suyo posterior cambeo d'actitut. A ira d'Aquiles remata cuan lo fa o poema, cuan se reconcilia con Príamo, pai d'o suyo enemigo Héctor, momento en que se celebran os funerals d'iste.
Estilo
A narración ye lenta y ampla. O narrador ye omniscient, y relata os escayecimientos de traza obchetiva. Sobre tot se revela clarament en a invocación y cuan, de forma ocasional, fabla a l'audiencia, a vegadas anunciando o curso d'acción, a vegadas remerando feitos pasaus. Isto permite alcorces considerables en a construcción d'a trama, ta privar a relación aburrida d'os feitos relacionatos con os eventos presentatos.
Caracteristico d'o estilo d'a obra ye l'uso repetito en o texto de formulas complexas que indican o prencipio u a fin d'as conversacions d'os personaches, ya que cadagún ye presentato por un epiteto - por eixemplo "dició Aquiles, de piez rapidos". Formulas parellanas son emplegatas, d'atra man, no nomás ta marcar o prencipio u a fin d'o discurso, sino tamién ta a descripción de cualques situacions fixas y comuns - as minchadas, os sacrificios, as borinas, encetar y rematar a luita, u fenomenos naturals.
Referencias a la Iliada
En a Biblioteca d'Apolodoro, se narra a historia contada en a Iliada. Ista historia la divide en cuantas partes:
O Plano (desambigación)
Lo Plano u O Plano ye un toponimo frecuent on se charra u se charró aragonés (luenga on "plano" ye un tipo de releu con pendient cuasi nula), y puet estar:
Shāhnāma
Shāhnāma u Shāhnāmé (en farsi شاهنامه, literalment "O Libro d'os Reis" u "A Epica d'os Reis") ye una obra poetica escrita por o poeta persa Ferdowsi arredol de l'anyo 1000 y ye a epica considerata nacional por los que parlan l'idioma farsi. O Shāhnāma recenta la historia y mitolochía d'Irán dende a creyación d'o mundo dica la conquiesta d'Irán por o Islam en o sieglo VIII.
A más d'a suya importancia literaria, o Shāhnāma, que fue escrito quasi en a suya totalidat en farsi, ha estato clau ta empentar ista luenga dimpués d'a influencia exercita por l'arabe. Ista obra muit estensa, ye considerata como una obra mayestra d'a literatura, que tamién replega la historia d'Irán, os suyos valors culturals, as suyas relichions ancestrals (zoroastrismo), y un sentito prefundo d'a patria. Ferdowsi remata o Shāhnāma en un momento en que a independencia nacional heba estato amenazata. Si bien bi ha diversos heroes y heroinas memorables de caracteristicas clasicas en ista obra, o gran heroe ye Irán. Ibn al-Athir l'ha dito l'"Alcorán Persa", encara que iste títol no s'usa por un regular entre os parlants de farsi, amuestra la importancia d'ista obra.
Iste libro tamién ye important ta os 200.000 zoroastrians que quedan en o mundo, ya que o Shāhnāma premite relacionar os inicios d'o zoroastrismo con a cayita d'o zaguer rei zoroastrián a mans d'os invasors arabes.
Lawsonia inermis
Caracteristicas
Ye un matullo de 2–6 m d'altaria con fuellas chicotas, oposatas, enteras, sin pelos, subsésils, elipticas y de forma alto u baixo lanceolata de 1.5–5.0 cm x 0.5–2 cm.
As fuellas s'han emplegato dende tiempos antigo ta obtener henna, producto ideyal ta tenyir a piel humana. Con a henna se pueden fer tatuaches temporals. O nombre "henna" proviene de l'arabe حِنَّاء, AFI: ħinna. Lo nombre mas conoixiu en aragonés clasico ye alfenya y se'n tien notorio por cuantos peaches y pontaches que la cuaternan entre as suyas mercadurías.
Usos y tradicions
thumb|left|200px|Muller fendo-se un debuixo d'henna en a man. A henna se fa servir muito ta fer disenyos de color roya fosca en as mans y piez d'as chiquetas d'os países d'Orient Proximo, o subcontinent indio y Africa d'o norte mas que mas antis d'a voda. Tenyir as mans con henna, con disenyos complicats u no pas, fa parti d'as tradicions d'as mesachas de muitos países antis d'a cerimonia d'o matrimonio. O ritual de tenyir as mans y os piez d'a novia de royo lo celebran tanto os musulmans como os hindús, cristianos, chodigos y zoroastrians d'as zonas a on que se practica o costumbre.
A pasta se prepara picando as fuellas con un mortero; a henna tamién se fa servir ta tenyir o cabello de color roya. Se puet ixecar y alzar en forma de polvos y se pueden fer preparacions a base d'henna que dan una color negra.
A pasta d'henna se deixa sobre as mans un buen ratet y dimpués se lava con augua. Frotando as mans con aceite de mostaza a color se torna mas intensa, amanando-se a o narancha u royo/marrón fosco. Pasatas unas semanas a color fosca orichinal d'a henna va desapareixendo china-chana deixando una color narancha y dimpués tornando a la color natural d'a piel.
Maine y Loira
A suya población ye de 732.942 habitants (1999) en una superficie de 7.166 km², con una densidat de población de 102 hab/km².
A capital d'o departamento ye en a ciudat d'Angers, y en fan parte 4 districtos, 41 cantons y 363 comunas.
Arctostaphylos uva-ursi
Arctostaphylos uva-ursi (L.) Spreng., 1825
La buixaruala u buixareta (Arctostaphylos uva-ursi (L.)) ye un arbusto perennifolio d'a familia d'as ericacias.
Una especie amanata, la buixaruala d'os Alpes (Arctostaphylos alpina (L.) Spreng.), ye de fuella caduca, flor blanco-verdenca y lulo negro.
Fitonimia
Lo nombre cientifico d'a buixaruala ye Arctostaphylos uva-ursi, d'orichen greco-latín. Consiste en a repetición d'un apelativo, "uga d'onso", que dan a lo lulo: en griego, arctos ("onso") y staphylos ("carrazo d'uga"); y en latín, uva-ursi ("uga d'onso").
Los nombres populars en aragonés son fitonimos derivaus d'o buxo, principalment buixaruala (pronunciato de muitas trazas diferents, y relacionato con o francés busserole y lo catalán boixerola), pero tamién buxareta (buixereta en benasqués), buxalina, ecetra.
Caracteristicas
La buixaruala ye un arbusto pomputo, d'una altaria regular que va de 15 a 30 cm. Esparde las suyas brancas, tenditas per tierra u pinchaderas, que plegan ta 1 u 2 m de largaria, de crosta de color royisca y fácil de desprender-sen. D'ellas, en rechitan rametas con as fuellas amuntonatas a un extremo, de color verda escura y lustrosas. Lo follamen ye simple, alterno y ovovato. Las flors son blanquinyosas u rosacias, en forma de copa, y de primavera s'acarrazan. Lo lulo, a bel puesto dito manzaneta, ye carnoso, d'una color roya prou viva cuan ye veroso, y con a carne de color blanca u sora, minchable, pero de sabor xasca y poco sucosa.
Toma en cualsiquier tipo de suelo, anque s'estima mes de fer-lo en terrenos secos, frescos, acidos u neutros. Ye sensible a la humidat estancata y de medro muito lento.
Florata
La buixaruala floreix dende marzo dica chunio, seguntes l'altitut, y los lulos enveran ta la fin d'o verano u ta d'agüerro.
Habitat
L'Habitat d'a buixaruala abraca buena parte d'Europa, Asia y America d'o Norte. En a peninsula Iberica, s'esparde sobre tot per lo centro y la metat oriental, dende los Pirineus y lo Sarrallón Cantabrico dica lo Sarrallón Penibetico.
Ocupa a ormino las clapas de carrascars, caixicars, y pinars, preferindo las costeras petrosas y las collatas humedencas d'os monts.
Historia
La buixaruala se documentó per primer vegata a The Physicians of Myddfai, obra galesa sobre hierbas d'o sieglo XIII. Tamién fue descrita per Clusius en 1601 y recomendata ta uso medecinal, sobre tot per Gehard, en 1763. Fició la suya aparición en o London Pharmacopoeia en 1788.
Usos
Marco Polo escribió que, en o sieglo XIII, los chinos lo emplegaban como diuretico t'os rinyons y los problemas urinarios. Los amerindios tamién en feban uso ta ixos problemas pero ta tratar bellas malautias venerias, los calculos urinarios, la cistitis y la uretritis, y la obesidat. Los colonos americanos la emplegoron igualment contra la nefritis. Hue encara se fa servir a cualques países, como Polonia.
Las suyas fuellas s'utilizan en a industria d'o tabaco. Bellas etnias amerindias la incorporaban a las hierbas ta fumar.
Los suyos lulos pueden emplegar-sen ta fer confitura.
Farmacopea
L'arbutina y la metilarbutina son d'ordinario eliminatas per lo rinyón mientres que son trasformatas en hidroquinona, que exerce una acción sedant y antipiretico. La buixaruala ye conoixita dende abe tiempo per lo suyo efecto diuretico y antiseptico natural d'as vías urinarias en o causo de cistitis, enuresi y incontinencia.
Sargentes de la Lora
Sargentes de la Lora ye un municipio d'a comunidat autonoma castellanoleyonesa en a provincia de Burgos, situau en a comarca de Páramos y partiu chudicial de Burgos.
A suya población ye de 161 habitants (2008), en una superficie de 86,22 km² y una densidat de 1,87 hab/km².
Cheografía
A localidat de Sargentes de la Lora ye situada a 1.019 metros d'altaria sobre lo livel d'a mar, a una distancia de 63,5 km d'a ciudat de Burgos, a capital d'a suya provincia y d'o suyo partiu chudicial.
D'o suyo termin municipal en fan parte os lugars d'Ayoluengo de la Lora, Ceniceros, Lorilla, Moradillo del Castillo, San Andrés de Montearados, Santa Coloma del Rudrón y Valdeajos.
Orden de Sant Francisco
La Orden de Sant Francisco, Orden Franciscana u franciscanos ye una orden relichiosa catolica mendicant fundada por Sant Francisco d'Asís en Italia en l'anyo 1209 y aprobada por lo Papa Inocencio III. A causa de succesivas scisions esdevinió un conchunto de grupos y comunidatz que siguen beluna de las reglas inspiradas por Sant Francisco d'Asís.
Los franciscanos creyen en la pobreza de Cristo y por ixo la pobreza ha d'estar l'eixe de la vida de cada persona y de cada comunidat como tal, encara que quan en l'anyo 1226 morió Sant Francisco d'Asís se producioron diferents escisions sobre la rigor de como interpretar-lo. Ya en 1212 una branca feminina de los franciscanos ya heba estau fundada: las clarisas, que prenen o suyo nombre de Clara d'Asís.