cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Gorale
Os gorale (en polaco górale u dialectalment górole; eslovaco gorali; rumano gorali) son habitants d'as montanyas d'o sudeste de Polonia. Parlan polaco y son de relichión catolica.
Boira (nuble)
thumbnail|dreita|300px|Boiras Una boira u nuble ye una masa visible formata por cristals de nieu o gotas d'augua penchatas en l'atmosfera. As boiras dispersan toda a luz visible, y por ixo se veyen blancas. Manimenos, a vegatas son masiau gordas u densas como ta que a luz las trescruce, y se veyen grisas u encluso negras, se'n gosa dicir boirons.
Tipos y clasificación d'as boiras
dreita|thumbnail|200px|Boira seca dreita|thumbnail|200px|Cumulos
A clasificación d'as boiras se fa d'alcuerdo a las suyas caracteristicas visuals por a Organización Meteorolochica Mundial y viene recullita en o International Cloud Atlas (Atlas de Boiras Internacional).
Os nombres oficials d'os diferents tipos de boiras son en latín. Bi ha tres cheneros (genera) prencipals:
Os grupos anteriors se troban en boiras de tipo baixo, meyo u alto, y de desarrollo vertical, clasificando-sen en 9 tipos.
Nubles verticals Familia D
thumbnail|dreita|200px|[[Cumulonimbus u boira grasa, amostrando cerenyas corrients de puyada]]
Istas boiras gosan tener corrients de puyada cerenas, creixen muito dende la suya base y se forman a grans altarias.
Nubles baixas Familia C
A menos de 2 km
Nubles meyas Familia B
De 2 a 5 km
Nubles altas Familia A
A mas de 5 km
Denominacions tradicionals
En os textos medievals pareix que distingan por una part nuble y por atra boira, pero o cierto ye que en l'Alto Aragón actualment o termin boira a part de referir-se a la boira a ran de tierra tamién se puet fer servir como contable y d'esta traza sinonimo de nuble referindo-se a la manifestación en altura d'augua condensada. Un libro medieval a on podemos leyer muitas vegadas nuble ye o "Libro d'as Marabillas d'o Mundo":
Torrollón ye en Cinco Villas una nuble blanca y densa. A palabra torrollón, igual que as variants torrellón y turrillón significa en aragonés bella cosa como "torre mal feita", "torre chicota". En o catalán tortosín d'o Matarranya y Catín un torrelló ye una nuble mes alta que ampla, piramidal u tronco-conica, densa que indica que ploberá. Talment correspondan con o termin cumulus u por lo menos a los cumulonimbus.
Os cillos talment correspondan a los cirrostratus, a boira seca u as cerpetas corresponden a los estratus.
Herzegovina
Ye una rechión de modelau karstico. O clima ye mediterranio u submediterranio. En a ribera baixa d'o río Neretva bi ha una agricultura bien desembolicada con reganos mediterranios.
Toponimia
O toponimo Herzegovina significa "tierra d'o duque", referiu a lo ducau medieval de Herceg Stjepan. Herceg ye derivau d'o títol chermanico de Herzog.
Anteriorment a lo toponimo Herzegovina existiban denominacions de territorios eslaus antigos, en especial serbios como Hum / Zachlumia ("Chelmenia" en os Anales de la Corona de Aragón de Cheronimo Zurita) y Travunia.
Población
Os croatas pueblan as arias mes cercanas a la muga con Croacia y en especial en as ciudaz y redoladas de Mostar, Ljubuški, Široki Brijeg, Čitluk, Grude, Posušje, Čapljina, Stolac, Ravno, y Tomislavgrad. Neum estió historicament d'a Republica de Ragusa) y ye habitau por croatas d'orichen dalmata.
Os bosnios u bosnios musulmans, se troban en localidaz a lo largo d'o río Neretva, como Mostar, Konjic y Jablanica, zonas mes planas, ubiertas y con ciudaz on a turquización yera mes fácil. Manimenos en muitas poblacions os bosnios han coexistiu con os croatas.
Os serbios son a mayoría d'a población de Herzegovina oriental, a on que se troban os municipios de Berkovići, Bileća, Gacko, Istočni Mostar, Ljubinje, Nevesinje y Trebinje.
Aparato reproductor masculín
thumb|300px|Aparato reproductor masculín: 3. [[Pene, 4. Cuerpo cavernoso, 5. Glande, 6. Prepucio, 7. Meato urinario, 10. Vesicula seminal, 11. Conducto eyaculador, 12. Prostata, 13. Glandula de Cowper, 15. Conducto deferent, 16. Epididimo, 17. Testiclo, 18. Escroto.
Châteaudun
Châteaudun ye una localidat y comuna francesa situada en o departamento d'Eure y Loir, en a rechión de Centro-Val de Loira.
Aparato reproductor masculín
1. Vuixiga, 2. Simfisi pubica, 8. Cólon sigmoide, 9. Recto u bodiello cular, 14. Ano, ]] O aparato reproductor masculín humán consta d'una serie d'organos sexuals que fan parti d'o proceso de reproducción humana, istos organos sexuals se troban, en gran parti, difuera d'o tronco, arredol d'a rechión pelvica.
Os principals organos sexuals masculins son o pene y os testiclos que producen o esperma y os espermatozoides, que en o marco d'as relacions sexuals fertilizan un ovulo en o cuerpo d'una muller y l'ovulo fecundato (zigoto) se desembolica gradualment en un feto.
Hil da jainkoa
Hil da jainkoa (Dios ha muerto) ye una canción d'o grupo de metal alternativo basco Pi L.T., d´a Mungia, que estió editata en o anyo 1996 en o disco Pi.L.T po a discografica Esan Ozenki.
Letra
{|border="0" cellpadding="2" Basco
Gizakia pentsatzen hasi zenetik
asmatu behar izan zuen zerbait azaltzeko
zergaitik zuen galdetzeko gaitasuna,
azken batean zergaitiaren zergaitia.
Sinestu ezinik zebilen norbaitek nahi gabe
begiak ixterakoan bide ezezagun baten
Val d'Ezcua
La Val d'Ezcua (en basco Aezkoa Ibarra) ye una val navarra, situata en los Pireneus en la comarca d'Auñamendi.
Hil da jainkoa
Letra
amaieran zegoela... berarekin... hil zan ametsa.
Val d'Ezcua
Cheografía
left|120px|thumb|Mapa d'a val con os suyos municipios D'orografía montanyosa, pero no tanto como en lo Pireneu central. Grans selvas de caixicos y fayos dan a lo paisache ezcuano una particular belleza, que complementan las auguas de lo río Irati, prencipal corrient fluvial de la zona. O hibierno propicia en Ezkua grans nevatas, mientres que los veranos son suaves y agradables.
Hil da jainkoa
Letra
Hori bai asmakuntza ona
Val d'Ezcua
Cheografía
La val ye integrada por nueu municipios: Abaurrea de Suso, Abaurrea de Chuso, Aria, Arive, Garayoa, Garralda, Villanueva d'Ezcua, Orbara y Orbaiceta. Las localidaz son chicotas, formatas por tipicas casas pirenencas con paretes de piedra encalatas y tellatos con muita pendient. La ganadería ha perdito la valura d'antis mas, quan interminables rabanyos de ovellas pasaban las canyatas dica la Ribera Navarra enantes que plegase o hibierno, los ezcuans conservan con celo las artes tradicionals de la elaboración d'un formache con una fama que trasciende las mugas de la Comunidat.
Hil da jainkoa
Letra
une latzak ahaztu arazten dizkidana.
Val d'Ezcua
Mugas
Muga a lo norte con la Tierra de Cisa (Ultrapuertos), a l'este con la Val de Sarasaz, a lo sud con Urraúl Alto y a l'ueste con la Valle d'Arze, Burguet y Roncesvals.
Tozal de Salillas
O tozal de Salillas ye una montanya de 1.164 m d'altaria situada en o municipio de Loporzano.
Val d'Ezcua
Parla
Lo basco ye representato por la parla local aezkera, y encara la charra la cheneración gran (en los anyos 1950 y 1960, se cheneralizó o emplego de lo castellano en lo mesmo proceso castellanizador que en l'Alto Aragón). Manimenos Sancho lo Fuerte de Navarra concedió fueros a los d'Ezcua en 1229 en un texto escrito en navarro-aragonés.
Hil da jainkoa
Letra
Betikotasunaren bila luze hori
Tozal de Salillas
Perteneixe a o Parque Natural d'a Sierra y as Foces de Guara.
Hil da jainkoa
Letra
botoia off-en jarri ta amaitua dago.
Hezitu egin gaituzte begi honen pean
ona eta txarraren patroia inposatuz,
baina botoia off-en jarri bezain pronto,
ez onik ez txarrik... hil da jainkoa!!
Hil da jainkoa!!
Hil da, hil da, hil da jainkoa!
Egia da zerbait behar dugula
zalantzaren etekina garestia delako.
Galdera honen erantzuna nik ez dakit
nahiz eta piloa asmatzeko kapaza izan.
Argi daukadana honako hau da:
heriotzaren mamuarekin manipulatu gaituztela
Horregaitik... hil da jainkoa!!
Lons-le-Saunier
Lons-le-Saunier ye una localidat y comuna francesa, capital d'o departamento de Jura, en a rechión de Borgonya-Franco Condau.
Alveolo pulmonar
250px|thumb|right|Esquema de como son os alveolos pulmonars con texto en anglés. Os alveolos pulmonars son bultos que bi ha en os cabos de l'árbol bronquial (adintro d'os polmons), embolicaus por capilars sanguinios y a on se fa o intercambio gasioso. A existencia d'os alveolos en os polmons d'os mamiferos fa que a superficie d'intercambio gasiosa siga muito més gran que a superficie d'una cambra toracica sin plegos internos y millora a eficacia respiratoria, superficie que en a especie humana plega a bels 70–75 m 2. Os capilars sanguinios d'os alveolos son a zaguera ramificación d'as arterias pulmonars y l'encomienzo d'as venas pulmonars. En os capilars sanguinios d'os alveolos o intercambio de gases ye o contrario que en os capilars d'as atras estructuras de l'organismo, y o dioxido de carbonio s'ixemena dende os capilars a los alveolos devez que l'oxicheno d'os alveolos pasa a la sangre por difusión. Os alveolos pulmonars fan part d'os sacos pulmonars.
Tozal de Surta
O tozal de Surta u penya Surta ye un mont de 1.348 metros d'altaria situau en o municipio de l'Aínsa-Sobrarbe, en a sierra de Vallés, sobre o lugar de Sasa de Surta.
Morsang-sur-Seine
Morsang-sur-Seine ye una comuna situata en o departamento francés d'Essonne, o districto d'Évry, o cantón d'Épinay-sous-Sénart y a rechión d'a Isla de Francia.
A suya población ye de 491 habitants, en una superficie de 4,39 km².
Beire (Navarra)
Beire ye un municipio de Navarra situato en a comarca de Tafalla y merindat d'Olit.
A suya población ye de 330 habitants (2010), en una superficie de 22,25 km² y una densidat de 14,83 hab/km².
Cheografía
Beire ye situato a 368 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, a una distancia de 45 km d'a ciudat de Pamplona, a capital de Navarra.
Mugas
O suyo termin municipal, trescruzato por o río Cidacos, muga a o norte con San Martín de Unx, a l'este con Uxué, a o sud con Pitiellas y a l'ueste con Olit.
Mérobert
Mérobert ye una comuna situata en o departamento francés d'Essonne, o districto d'Étampes, o cantón d'Étampes y a rechión d'a Isla de Francia.
A suya población ye de 543 habitants, en una superficie de 10,71 km².
La Puebla de Sant Miguel
La Puebla de Sant Miguel (La Puebla de San Miguel en castellano; La Pobla de Sant Miquel en catalán) ye un municipio de lo País Valenciano de la provincia de Valencia y partiu chudicial de Liria, situato en o enclau de la comarca de lo Rincón d'Ademuz, entre Aragón y Castiella-La Mancha.
A suya población ye de 66 habitants (2008), en una superficie de 63,6 km² con una densidat de población de 1,04 hab/km².
Cheografía
La localidat de La Puebla de Sant Miguel ye situata a 1.000 metros d'altaria dencima de lo ran de la mar, a una distancia de 121,9 km de la ciudat de Valencia, la capital de la suya provincia y de lo País Valenciano.
Val d'Exarc
La Val d'Exarc ye una comarca natural fa parte de la comarca oficial de las Cuencas Meneras, ye a lo sud de la Sierra de Sant Chust y corresponde a la cuenca de lo río de La Val.
Estos nuclios son a altarias superiors a los 1000 m, por lo que tienen un clima muito extremo, con hibiernos fridos que pueden plegar a los —15° y veranos calurosos con una temperatura meya de 20° y maximas estremas de dica 35°. Las precipitacions, poco abundants pueden estar arredol de los 500 mm.
La capital ye Aliaga, a on que dica la decada de los 60 tenió i habió muita actividat por lo treballo en las menas y la central termica. Dimpués de cerrar las menas y la central agora l'agricultura de secano de caracter cerialista ye la base de la economía, con una participación chica de lo turismo y la ganadería estensiva d'ovín.
Toponimia
En lo manuscrito de las "Cronicas de los Chueces de Teruel" de l'Archivo Historico Provincial de Teruel se fa mención de la Val de Xarque en relación a pedregadas en l'anyada de 1482-1483.
João Batista Labanha lo menciona como valle de Xarque en lo suyo libro "Itinerario del Reyno de Aragón (1610-1611)" escrito en portugués (da serra da Atalaya que cerra o valle de Xarque):
Historia
Bel lugar d'esta val estió sinyoría de lo linache de los Exarc. Aliaga estió una bailía de la Orden de lo Hespital.
Museu Arqueolochico Nacional (Espanya)
O Museu Arqueolochico Nacional (en castellano y oficialment: Museo Arqueológico Nacional; y a vegatas tamién conoixito por as suyas sieglas MAN) ye o museu arqueolochico más important d'Espanya por o numero d'as suyas coleccions.
Se troba en o Palacio de Bibliotecas y Museus de Madrit, edificio d'o sieglo XIX debantado por l'arquiteuto Francisco Jareño y rematato por Antonio Ruiz de Salces dentre os anyos 1866 y 1982. En o mesmo edificio se troba tamién a seu d'a Biblioteca Nacional, pero tien dentradas diferents ya que l'adreza d'o museu ye en a carrera de Serrano, chunto a la plaza de Colón.
Coleccions
O museu tién, dende a suya reforma, 40 salas. As suyas coleccions ye puestas en 12 arias diferents:
Dentre os mas de 1.300.000 obchectos, destacan as siguients piezas:
Tamién tién una reproducción d'a Cueva d'Altamira (Santillana del Mar, Espanya) en una sala soterrania baixo o chardín exterior, asinas como tién una d'as coleccions numismaticas más importants d'Europa, con 300.000 monedas.
Vendôme
Vendôme ye una localidat y comuna francesa situada en o departamento de Loir y Cher, en a rechión de Centro-Val de Loira.
Retamal de Llerena
Retamal de Llerena ye un municipio extremenyo situau en a provincia de Badajoz y en a comarca d'a Campinya Sud. Perteneixe a o partiu chudicial de Llerena y a suya población yera de 454 habitants en 2016, en una superficie de 96,1 km².
Uells de Joeu
right|thumb|250px|O [[refuchio d'Artiga de Lin, situato amán d'os Uells de Joeu.]] right|thumb|250px|[[Forau d'Aiguallut, en Benás, orichen d'as auguas d'os Uells de Joeu.]] Uells de Joeu (Uelhs deth Joèu en occitán) ye o nombre que recibe una resurchencia (uellos) d'as auguas desapareixitas en o sistema karstico d'o Forau d'Aiguallut, en o curso alto d'o río Esera en a comarca de Ribagorza y amán de l'Aneto, que recibe as auguas d'as cheleras d'ixa redolada. Antiparte, a resurchencia de Uells de Joeu se troba situata en a cabecera d'a val deth Joeu, en a comarca occitana d'a val d'Arán, en territorios administratos por Catalunya, a una distancia de 3,6 km d'o Forau d'Aiguallut per a on as auguas desapareixioron.
Etimolochía
Antiparte, Joeu se refiere a o dios Chupiter d'a mitolochía romana, fácil que mas que mas asimilando-lo a bella deidat prerromana d'a redolada, como gosaba fer-se en a tradición relichiosa romana (y tamién en o Cristianismo) asimilando as tradicions relichiosas anteriors. Sindembargo, bella tradición relaciona Joeu con os chodigos, encara que pareixe estar nomás que una etimolochía popular motivada mas que mas por a semellanza fonetica, como gosa escayecer en istos casos.
Jason Alexander
Jason Alexander (Jay Scott Greenspan), naixito de Newark (Nueva Jersey) o 23 de setiembre de 1959, ye un actor estausunidense.
Alfoz de Santa Gadea
Alfoz de Santa Gadea ye un municipio d'a comunidat autonoma castellanoleyonesa d'a provincia de Burgos, situau en a comarca de Las Merindades y partiu chudicial de Villarcayo de Merindad de Castilla la Vieja.
A suya población ye de 112 habitants (2008) en una superficie de 34,39 km², con una densidat de población de 3,26 hab/km².
Cheografía
D'o suyo termin municipal fan parte os lugars d'Higón, Quintanilla de Santa Gadea y Santa Gadea (en ye a suya capital).
Carbón
thumb|Carbón O carbón (d'o latín < CARBONE) ye una roca sedimentaria d'orichen organico, de color negra y combustible, y muy rico en l'elemento quimico carbonio.
Gosa localizar-se baixo una napa de loseta y dencima una napa d'arena y tiza.
Se creye que a mayor parti d'o carbón se formó mientres o periodo carbonifero (fa 280 a 345 millons d'anyos).
As suyas aplicacions son prencipalment:
O carbón en Aragón
O prencipal tipo de carbón en Aragón ye o lignito. A mayor parti s'extraye en as Cuencas Meneras, en o norte d'a provincia de Teruel: Utriellas, Estercuel, Gargallo y Val d'Arinyo y atras mas chicotas como as de Castellot.
Dimpués s'emplega prencipalment como combustible ta las centrals termoelectricas de Aliaga, Escatrón, Escuita y Andorra
Tamién bi ha atra cuenca menera de lignito en a confluencia de l'Ebro y a Cinca entre as provincias de Uesca y Zaragoza en as localidaz de Mequinenza, Torrent d'a Cinca, Viliella d'a Cinca y Fayón, encara que hue en día ya no s'extraye carbón.
Bi ha lignitos d'o Cenozoico en a compleganza d'o río Isabana en os lugars de Capella, Laguarres y Caixigar. En Sallent de Galligo tamién bi ha hullas d'o Carbonifero (Paleozoico superior), encara que hue estas menas ya no s'espleitan.
Costumbres
En Navidat se dice que os Reis Magos trayen carbón a los ninos que han estato malos toda l'anyada.
Miranas
Miranas (Miranas en occitán, Mirannes en francés y oficialment) ye una comuna occitana en o departamento francés de Gers, rechión d'Occitania, districto d'Aush y cantón de Fesensac.
A suya población ye de 75 habitants (1999) en una superficie de 7,89 km², con una densidat de población de 9,51 hab/km².
Corvata
thumb|200px|Corvatas A corvata (d'o francés cravate a traviés d'o italiano cravatta, literalment "croata") ye una pieza de ropa que se coloca nugata a o cuello, de traza que colgue a tela, ta decorar o peito y o cuello. O suyo orichen, seguntes pareixe, se troba en os panyuelos de cuello d'os croatas (d'a on que pareixe que deriva o nombre que la designa). Tamién se conoix como truqueta u tringola por a semellanza con as que gosa levar o bestiar. Bi ha diversos tipo de nyudos ta ligar-la; o mas conoixto ye o dito nyudo Windsor u doble, que ye lo que se fa servir en os vestitos profesionals. A corvata ye asociata a la formalidat; por ixo se leva en determinatas profesions, en cerimonias y en uniformes de gala.
Nanotecnolochía
350px|thumb|Representación animata d'un [[nanotubo de carbonio]] A nanotecnolochía ye un campo d'as ciencias aplicatas adedicato a lo control y manipulación d'a materia a una escala menor que un micrometro, ye decir, a nivel d'atomos y moleculas. O mas habitual ye que ista manipulación se faiga en un rango d'entre un y cient nanometros. Ta fer-se una ideya d'a mida tan chicota que puet estar un nanobot (un robot de proporcions microscopicas feito con nanotecnolochía), alto u baixo, un de 50 nm tien a mida de 5 capas de moleculas u atomos (pendendo de que sía feito lo nanobot).
Nano- ye un prefixo griego que indica una mesura, no un obchecto, asinas que a nanotecnolochía se caracteriza por estar un campo esencialment multidisciplinar, y unito nomás por a escala d'a materia con a que treballa.
Tozal de Palo
O tozal de Palo u Santa Barbara ye un mont de 1.171 metros d'altaria situau en o municipio de Palo.
Xeringa
thumb|250px|Una xeringa stándard Una xeringa (d'o griego syrinx, "tubo") ye un producto sanitario que consiste en un embolo meso en un tubo, que tién una obridura chica en un d'os suyos cabos. Fan servir xeringas pa introduir cantidatz chicas de gases u liquidos en arias inaccesibles. Por un regular las plenan introducindo l'agulla en o liquido y estirando o embolo. A continuación, con l'agulla ent'alto se presiona con o embolo pa forachitar as bambollas d'aire que hi haigan quedau; dimpués s'introduce l'agulla y se forachita o liquido presionando o embolo. O proceso d'administrar una substancia con una xeringa se diz inchección. left|thumb|Xeringa de veire
Nanotecnolochía
Historia d'a nanotecnolochía
Dende allora, os cientificos intresatos en o tema no han deixato d'investigar dica obtener uns resultatos que han embrecato a una gran variedat de ciencias, como a quimica (molecular ye computacional), a bioquimica, a biolochía molecular, a fisica, a electronica, a informatica, a medicina, a robotica, etc.
Aplicacions
As presents aplicacions d'a nanotecnolochía son: explorar volcans, agafar información d'as misions espacials extraterrestres, simular a vida y o comportamiento d'insectos y atros animals, fer operacions elementals en ambients periglosos (radioactivos, submarins, corrosivos, ecetra), cusirar y activar alarmas en zonas de seguridat, catalizadors, desalinización de l'augua, etc.
E como futuras aplicacions: nuevos sensors ta la medicina, ta o control medioambiental, y ta la fabricación de productos quimicos y farmaceuticos, materials mas liuchers ta las industrias d'aeronautica y de l'automobil, tecnolochías visuals que permitan millors pantallas (mas liucheras y mas flexibles), aparatos tan comuns como imprentadoras, reprodutors de CDs, airbags, ecetra.
Nacionalismo aragonés
thumb|200px|A estrelada aragonesa
Aussencs
Aussencs (en francés Ossenx) ye una comuna occitana en o departamento francés de Pireneus Atlanticos, districto d'Aulorón, cantón d'Ortès y Tierras d'as Gaves y d'a Sal y rechión de Nueva Aquitania. A comuna yera parte de l'antiga provincia de Biarn.
Nacionalismo aragonés
O nacionalismo aragonés ye a concepción politica que esfiende que Aragón tiene historia, luenga, leis y cultura propios ta tener una mayor autonomía u dica estar una nación independient. Un d'os simbolos mes emplegatos ye a estrelada aragonesa, formata por as cuatre barras d'Aragón y una estrela roya en o meyo.
Aussencs
A suya población ye de 180 habitants (1999) en una superficie de 8,64 km², con una densidat de población de 20,83 hab/km².
Nacionalismo aragonés
Os prencipals partius aragonesistas son:
Aussencs
Cheografía
O suyo territorio ye trescruzato por a Gave d'Aulorón, afluent d'a Gave de Pau, y se troba a una altaria meya de 102 metros sobre o livel d'a mar, con altarias maxima de 219 y menima de 77 metros.
Nacionalismo aragonés
Historia
Dende o emprencipio d'o sieglo XVIII, en que Aragón pierde esfinitivament a suya independencia politica, a sensación d'una unidat nacional ye considerata de trazas esvagariatas per a población aragonesa, encara que en dingún inte se deixan de tener claras bel unas d'as caracteristicas que composan o territorio y o pueblo aragonés, fruito d'a continuidat multisecular d'Aragón como reino sobirán.
Aussencs
Mugas
O termin municipal d'Ossenx muga a o norte con Castèthbon; a l'este con Audaus; a l'ueste con Narp; y a lo sud con Lajuson.
Nacionalismo aragonés
Historia
Manimenos, no será dica o sieglo XX, en 1919, que encomenzará a alufrar-se politicament una visión d'Aragón de caracter nacionalista en as pachinas de El Ebro', a revista d'a Unión Regionalista de Barcelona'', que dimpués se clamaría Unión Aragonesista. D'entre toz es nombres, bi descollarían dos feguras: Gaspar Torrente y Julio Calvo Alfaro.
Aussencs
Demografía
2005: Población provisional seguntes o INSEE.
Méréville (Essonne)
Méréville ye un lugar y antiga comuna situata en o departamento francés d'Essonne, o districto d'Étampes, o cantón d'Étampes y a rechión d'a Isla de Francia.
Familia (desambigación)
A parola familia puet fer referencia a:
Méréville (Essonne)
S'unió l'1 de chinero de 2019 a la comuna de Estouches pa formar a nueva comuna de Le Mérévillois.
Familia (desambigación)
Familie
Premio d'o Cine Europeu a o Millor Director
Anyos 1990
No fue concedito.
Silvestre I
Silvestre I (Sant Silvestre) estió o 33º Papa de Roma, dende o 31 de chinero de l'anyo 314 dica a suya muerte o 31 d'aviento de 335. Ye naixito de Roma arredol de l'anyo 270.
Ye nombrato en o "Liber Regum":
San Cristóbal (Muro de Roda)
San Cristóbal ye un mont de 1.037 metros d'altaria situau en o municipio d'a Fueva, chunto a la localidat de Muro de Roda.
Piàghe
Piàghe (Piàghe en sardo; Ploaghe, en italiano y oficialment) ye una comuna sarda en a provincia italiana de Sasser y rechión de Cerdenya, que feba parte de l'antigo reino de Cerdenya.
A suya población ye de 4.816 habitants en una superficie de 96,08 km², con una densidat de población de 50,13 hab/km².
Cheografía
A localidat de Piàghe ye situata a 427 metros d'altaria sobre o livel d'a mar.
Lemkos
Os lemkos (en ucrainés Лемки) son ucraineses d'o cantón sudeste de Polonia y zonas mugants d'Ucraína y Eslovaquia.
Historia
Dimpués d'a segunda Guerra Mundial o gubierno polaco ixemenó por toda Polonia a los lemkos que encara quedaban dentro d'as nuevas mugas en o que se conoix como "Operación Vistula".
250px|thumb|[[Ucraineses en Polonia]]
Brinhòla
Brinhòla (en francés Brignoles) ye una localidat y comuna francesa situada en o departamento de Var, en a rechión de Provenza-Alpes-Costa Azul.
Castras
Castras (en francés Castres) ye una localidat y comuna francesa situada en o departamento de Tarn, en a rechión d'Occitania.
Exaulín
Exaulín u Xaulín (Jaulín en castellano) ye una localidat y municipio aragonés situau a lo sud d'a Comarca Central. A suya población ye de 260 habitants (2015) en una superficie de 46,1 km² y una densidat de población de 5,82 hab/km².
Cheografía
O municipio d'Exaulín ye situau a 508 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, a una distancia de 28 km d'a ciudat de Zaragoza, a capital d'a suya comarca y provincia y tamién d'Aragón.
As planas d'Exaulín, que son entre Exaulín y Mezalocha, ye un parache con intrés cheolochico y representan una muestra d'a superficie d'erosión fundamental d'a Cordelera Iberica a la mesma altaria que bel releu tabular calsinoso que bi ha poco mes ta o norte en Muel. Ixo indica que as rocas calsineras de Muel sedimentoron en o mesmo tiempo que se formó a ixa plana d'erosión. En as planas d'Exaulín afloran materials cretacios con icnofosils como Paleodictyon.
Sent Sauvi
Sent Sauvi (Sent Sauvi en occitán, Saint-Sauvy en francés y oficialment) ye una comuna occitana en o departamento francés de Gers, rechión d'Occitania, districto d'Aush y cantón de Gimona-Arrats.
Exaulín
Toponimia
En os textos medievals mes antigos s'escribe Xaulín y en os mes tardanos Exaulín. Bi n'ha una mención en un texto de 1182 d'os Documentos d'o Pilar como Ioan de Xaulín.
Sent Sauvi
A suya población ye de 363 habitants (2010) en una superficie de 17,58 km², con una densidat de población de 20,65 hab/km².
Exaulín
Toponimia
Entre os suyos microtoponimos con posible component aragonés tenemos o mont Miguelón (con sufixo -ón frecuent en aragonés con antroponimos), Planas de Jaulín y Corona del Fraile.
Personalidaz naixidas d'Exaulín
Categoría principal: Naixitos d'Exaulín.
Astur-leyonés oriental
L'astur-leyonés oriental ye un conchunto de parlas locals de l'astur-leyonés propios de lo cabo Este d'Asturias, cabo nord-este de Leyón y Ueste de Cantabria, con unas parlas de transición progresiva ta lo castellano.
Canción de Roldán
O Cantar de Roldán (La Chanson de Roland, en francés, La canson de Rotllan, en occitan) ye un poema epico de cuantos cientos de versos, escrito a fins d'o sieglo XI en francés antigo y partes en occitan, atribuito a un monche normando, Turoldo, (y otros) que o suyo nombre amaneixe en o zaguer y enigmatico verso: «Ci falt a geste que Turoldus declinet». Manimenos, no queda claro o significau d'o verbo «declinar» en iste verso: puede querer dicir 'composar' u talment 'transcribir', 'copiar'. Ye talment o cantar de chesta mas antigo escrito en luenga romance en Europa. O texto d'o clamau Manuscrito d'Oxford escrito en anglo-normando (d'arredol de 1170) tiene 4.002 versos decasilabos, distribuitos en 291 estrofas de desigual longaria ditas laisses en francés.
Personaches
Os personaches mas importants son fuertement caracterizatos:
Relevancia literaria
Iste poema tenió amplia repercusión en todas as literaturas d'Europa; estió fuent d'inspiración d'atros cantars de chesta d'o momento.
Mombeltrán
Mombeltrán ye un municipio d'a comunidat autonoma castellanoleyonesa en a provincia d'Ávila. Fa parte d'a comarca d'Ávila.
A suya población ye de 934 habitants (2021) en una superficie de 49,92 km², con una densidat de población de 21,43 hab/km².
Cheografía
A localidat de Mombeltrán se troba situada a 635 metros d'altaria sobre lo livel d'a mar, a una distancia de 75 km d'a ciudat d'Ávila, a capital d'a suya provincia.
Kurt Russell
Kurt Russell (Kurt Vogel Russell), naixito de Springfield (Massachusetts) o 17 de marzo de 1951, ye un actor estausunidense, con una destacata carrera en o Cine estausunidense dende finals d'os anyos 1950, cuan nomás teneba 6 anyadas.
1627
Atros países
right|thumb|250px|O pintor neerlandés [[Samuel van Hoogstraten, naixito o 2 d'agosto de 1627.]]
Hispania Tarraconense
Hispania Tarraconense estió una provincia romana creyata con los territorios de lo norte d'Hispania y, dimpués d'una reorganización, unicament los territorios de lo nord-este. La suya capital estió Tarraco (actual Tarragona), destacando la ciudat de Caesaraugusta (actual Zaragoza), capital d'un extenso CONVENTUM churidico. Continó existindo como demarcación territorial con lo mesmo nombre en lo Reino Visigodo de Toledo, pa dimpués esdevenir la Marca Superior d'Al-Andalus y la part meridional de lo Ducau de Gotia de l'Imperio Carolinchio.
200px|thumb|Provincias de la [[Diocesis romanas|Diocesi d'Hispania dimpués de las reformas de Dioclecián, l'anterior Hispania Tarraconense queda dividida en Tarraconense, Gallaecia y Cartachinense.]]
Torre Chusana
Torre Chusana (Torre Baixa en catalán, Torrebaja en castellano) ye un municipio valenciano d'a provincia de Valencia, situato en l'enclau y comarca d'o Rincón d'Ademuz, entre Aragón y Castiella-La Mancha.
A suya población ye de 427 habitants (2005), en una superficie de 4,7 km² con una densidat de población de 90,85 hab/km².
Cheografía
Torre Baixa ye situau a 760 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, a una distancia de 137,4 km de Valencia, a capital d'a suya provincia y d'o País Valenciano; y a 5 km d'Ademuz, a capital d'a suya comarca.
Pronombres personals en aragonés
O pronombre personal ye una categoría de pronombres que expresan os tres tipos de persona gramatical.
En aragonés como en atras luengas neolatinas a forma que prenen os pronomes personals ye diferent seguntes sigan de subchecto, de complemento directo, de complemento indirecto u con preposición, estando ixa una d'as zaguers trazas d'a declinación latina:
Pronombres personals de subchecto
S'ha d'aclarir que en a propuesta d'aragonés normativo d'os anyos 70 s'emplegan a sobén las formas «er, ers, era, ers» presas d'o belsetán y que s'emplegan en belatro lugar d'ixa zona (parlas locals siempre) pero que por lo que se ye puesto saper nunca no han estau chenerals y responden a una tendencia fonetica local. En aragonés ye mes cheneral que ixa cheminada -LL- d'o latín haiga dato sonius cacuminals -ch-, -ts- u -ll- ta dimpués rematasen tornando-sen -ll-. En ixo o stándard aragonés que encomenzoron a fer en os anyos 70 siguió un camín cheneralizador de tot erronio en prenendo ixe rasgo tan cheograficament localizau como cosa cheneral ta tota la luenga. A scripta aragonesa siempre fació servir el y ellos.
As formas «nusatros» y «vusatros» tienen una variant mes arcaica en cualques vals «nusaltros», «vusaltros», pero ye mes frecuent a variant «nusotros», «vusotros» que se gosa sentir mesmo en o castellano de substrato aragonés, anque cal preguntar-se si estas zagueras variants no se son formadas por bella forma d'influencia fonetica castellana en l'aragonés.
Pronombre hombre
En aragonés medieval y en castellano dica lo sieglo d'Oro existió lo pronombre homne > hombre derivau de lo substantivo latín HŎMO, que orichinó tamién lo pronombre hom en catalán y on en francés. Encara que d'etimología latina, lo emplego pronominal ye un chermanismo, emplegando-se lo pronombre equivalent man en bella luenga chermanica como l'angles u l'alemán. Este emplego pronominal ye propio d'estructuras impersonals, a vegadas pa cheneralizar u tamién pa amagar lo subchecto.
Tamién existió la expresión todo hombre paralela a la catalan tothom:
César
César puet estar:
Pronombres personals en aragonés
Pronombres personals de complemento directo
Contrasta con tot ixo que «mos» y «tos» sigan comuns en catalán occidental, cosa que talment hese puesto refirmar a expansión d'estas formas pronominals en as parlas mugaderas de l'aragonés (fundamentalment, l'aragonés oriental).
Pronombres personals de complemento indirecto
As formas «li, lis» huei son localizadas y exclusivas en ansotano y cheso en dó que coexisten (esto se ye a decir) con «le, les» en toz os suyos usos, de maniera que en garra puesto no se i siente nunca só que una forma «li, lis» como a sola existent. A cheneralización abusiva de «li, lis» que se ye feita en cualques textos podría considerar-se un altro eixemplo de cheneralización erronia cara a l'aragonés stándard. Manimenos, en a Edat Meya las formas «li, lis» yeran as caracteristicas d'a luenga escrita en Aragón y Navarra y tamién d'o castellano de sustrato navarro-aragonés d'a Riocha, cosa que fa dir que talment hese puesto estar un fenomeno cheografico difusament occidental en o dominio lingüistico navarro-aragonés, u sisquiera un fenomeno escaito en una cronolochía concreta anque actualment ya se trobe de fumo baixo.
Pronombres reflexivos
A forma «sen» s'emplega dimpués de cherundio y infinitivo y siempre ligada a subchectos plurals, por contraposición a los subchectos singulars que asocian «se»: «en morindo-se yaya el dició», «ixa parella de cochos ta laminar-sen no tienen vergüenya»; y tiene una -n que ye analochica con a -n de tercera persona plural d'a conchugación (ellos aduyan , ellos meten , ellos fuyen ) desconoixida en castellano. O pronombre «sen», a la contra d'o que a ormino s'heba dito, no gosa tener garra función locativa si que només en conoix de pronominal cuan ye complementando subchectos plurals.
Nainville-les-Roches
Nainville-les-Roches ye una comuna situata en o departamento francés d'Essonne, o districto d'Évry, o cantón de Mennecy y a rechión d'a Isla de Francia.
A suya población ye de 445 habitants, en una superficie de 5,93 km².
Picón de Llaguarres
O picón de Llaguarres (en castellano Picón de Laguarres) u tamién Castell de Llaguarres (en castellano Castillo de Laguarres) ye un mont situau en o municipio de Capella, en a sierra de Llaguarres.
Tamién conoixiu a vegadas como Calvera por o vértiz cheodesico que i hai en a suya cima.
Bello
Bello ye un municipio de la provincia de Teruel (Aragón), situau en la comarca de Xiloca. La suya población ye de 496 habitants (2013), en una superficie de 51 km² y una densidat de 11,28 hab/km²
Cheografía
Bello ye situau en la marguin Sud de la Laguna de Gallocanta, y da nombre a Campo Bello, comarca d'esta laguna.
Mugas
Lo suyo termin municipal muga con Tornos, con Torralba de los Sisons, con Blancas, con Odón, con Las Cuerlas, con Gallocanta y con Berrueco.
Preneron
A suya población ye de 142 habitants (1999) en una superficie de 8,63 km², con una densidat de población de 16,45 hab/km².
Berbinzana
Berbinzana (Berbintzana en basco) ye un municipio de Navarra, en a comarca de Tafalla y merindat d'Olite.
A suya población ye de 698 habitants (2007), en una superficie de 13,1 km² y una densidat de población de 53,28 hab/km².
Cheografía
Berbinzana ye situato a 316 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, a una distancia de 50 km de Pamplona, a capital de Navarra.
Toponimia
Seguntes Julio Caro Baroja o toponimo Berbinzana ye deribato de l'antroponimo romano (u latín) Vervetinus u Vervinius y significaría "a villa de Vervetín", estando relacionata a terminación -ana con antigas villas romanas.
Nozay (Essonne)
Nozay ye una comuna situata en o departamento francés d'Essonne, o districto de Palaiseau, o cantón de Les Ulis y a rechión d'a Isla de Francia.
A suya población ye de 4710 habitants, en una superficie de 7,34 km².
Saša Obradović
Saša Obradović (en cirilico serbio: Саша Обрадовић), naixito de Belgrado o 29 de chinero de 1969, estió un chugador de baloncesto y actualment entrenador de l'equipo francés AS Mónaco Basket d'a LNB Pro A.
Héctor
Héctor (d'o griego ῝Εκτωρ) estió, en a mitolochía griega, un principe troyano encargau, en a Guerra de Troya, d'a esfensa d'a ciudat debant d'as hostilidatz d'os aqueus, dica a suya muerte a mans de Aquiles.
Familia
Hector yera fillo primochenito d'o rei troyano Priamo y d'a reina Hecuba, y chirmán de Paris y Casandra. Yera casau con Andromaca, filla d'o rei d'os cilicios, con qui tenió un solo fillo, Astianacte.
Actuación en a Guerra de Troya
Hector ye un d'os personaches prencipals en o poema homerico d'a Ilíada. Como comandant d'as fuerzas d'a ciudat de Troya, a suya contribución a la resistencia debant l'exercito griego estió decisiva. En a obra, Hector se sitúa como o personache antagonista d'Aquiles, amás d'en o campo de batalla, en o caracter.
Mientres que a Ilíada prencipia fendo referencia a Aquiles, remata con a muerte d'Hector.
Estau Nueva Esparta
thumb|right|300px|Fortín La Galera.
Nueva Esparta (Nueva Esparta en castellano) ye un estau venezolano situau en o nord-este d'o país, estando o estau mas chicot d'o país y o solo que ye insular de tot. Tien una superficie de 1.150 km² y una población de 429.946 habitants (2006), con una densidat de población de 325,09 hab/km².
Ye conformau por as islas de Margarita, Coche y Cubagua en o Caribe venezolano. O turismo ye a principal fuente de ingresos d'o Estau.
A capital d'o Estau Nueva Esparta ye a localidat de La Asunción, y l'actual Gubernador en ye Morel Rodríguez (AD-MDA).
Raquel Carriedo
Raquel Carriedo-Tomás, naixita de Zaragoza o 8 de febrero de 1971 ye una esportista profesional de golf.
Principió a suya carrera como profesional en l'anyo 1995, y ya en l'anyo 2000 yera una destacata golfista de nivel mundial que fue seleccionada ta competir en a Solheim Cup, competición que confronta a una selección de chugadoras d'Europa contra una d'os Estaus Unius, tamién fue seleccionata en 2001 y 2002. En l'anyo 2001 prencipia a ganar os primers gran torneos con a suyas victorias en 4 prebas d'o Ladies European Tour (Master de Taiwan, Compaq Open de Suecia, Open d'Irlanda y o Ubierto de Tenerife de 2002), otros puestos destacatos son a segunda posición en o Ubierto d'Espanya y a quatrena en l'Open USA. En l'anyo 2004 se retira d'a competición por motivos familiares y mas tarde retorna a competir a nivel nacional ganando tres pruebas d'o Banesto Tour en 2010, 2011 y 2012.
En l'anyo 2001 estió esleyita millor esportista aragonesa.
Casas Altas
Casas Altas ye un municipio d'a provincia de Valencia, situato en l'enclau d'o Rincón d'Ademuz, entre Aragón y Castiella-La Mancha. A suya población ye de 159 habitants (2005), en una superficie de 15,9 km² con una densidat de población de 10 hab/km².
Cruz cubierta de l'Aínsa
A cruz cubierta de l'Aínsa ye un molimento d'o sieglo XVII que se troba amán de L'Aínsa y fue construito por a Deputación Cheneral d'Aragón ta remerar a vitoria d'as tropas cristianas sobre as musulmanas en o sieglo IX.
Historia
O molimento fue construito en 1655. En 1765 fue esboldregau por un airegaz y tornau a fer por orden de Carlos III.
Descripción
Ye un tholos zarrau por una cleta de fierro y redolau por ueito colunnas y un tellau achapitelau rematau con una cruz. Dentro d'ell, se i troba la representación d'a cruz y a carrasca, sinyals de Sobrarbe.
As choyas d'a Castafiore
As choyas d'a Castafiore (en francés Les Bijoux de la Castafiore) ye o venteno primer álbum d'a serie As aventuras de Tintín, escrita y dibuixada por Hergé. Prepublicada en a revista Tintín entre o 4 de chulio de 1961 y o 4 de setiembre de 1962, apareixió como álbum independient en 1963. Fue publicada en aragonés en marzo de 2019.
Metronomo
250px|thumbnail|Metronomo analochico 250px|thumbnail|Metronomo dichital Korg MA-30 O metronomo ye un aparato que produceixe una pulsación regular, a pulsación puet estar auditiva, visual u tactil. Se prencipioron a construir en primerías d'o sieglo XIX.
As choyas d'a Castafiore
As choyas d'a Castafiore constituye una curiosa historieta que se desmarca d'o habitual en os álbums de Tintín: no bi ha viaches, no bi ha grans escaicimientos, ni sisquiera verdaderos villans.
Metronomo
Emplego
Muitos musicos fan servir o metronomo mientres practican ta mantener un tiempo constant; achustando o metronomo se puede tanyer a diferents tempos. Incluso en as piezas musicals aon que o tempo no ye constant (como por eixemplo o rubato), o compositor gosa meter a o prencipio d'o movimiento o tempo cheneral.
Cruz cubierta de l'Aínsa
Descripción
En o suyo friso ye a siguient inscripción:
As choyas d'a Castafiore
Argumento
Tras aclarar a trafuca, dentran a Moulinsart periodistas de tot tipo pa fer un reportache con a diva, pero ella cacega as choyas en meyo d'o programa y avisan a os detectives Asín y Azín. Dimpués ella mesma troba as joyas y os policías s'encarranyan, pero a Tintín le contina intrigando a misteriosa fuyida d'un fotografo d'o reportache en mel meyo d'o programa.
Metronomo
Emplego
O tempo gosa medir-se en pulsacions por minuto (en anglés beats per minute u BPM) que a sobén se troban entre 40 y 208.
Criticas
Encara que ye emplegato por muitos musicos, musicalment parlando o metronomo ye una ferramienta prou controvertita. As prencipals criticas se centran en o feito de que una actuación con metronomo puet limitar a expresividat d'o musico. Asinas bi ha ritmos como a samba que, si se quieren interpretar correctament, no se pueden tanyer con o ritmo d'un metronomo.
As choyas d'a Castafiore
Argumento
A la fin, con a Castafiore en Italia, Tintín descubre que o furto lo ha feito una picaraza y le tornan as choyas a la Castafiore.
Personaches
O marbrero Isidoro Pando (en francés Isidore Boullu) ye inspirau dreitament en a vida cotidiane d’Hergé. Ell mesmo conoixeba en a realidat a un marbrero con qui yera prou dificil contactar. O nombres de Chuan-Lupo de la Flota (en francés Jean-Loup de la Batellerie) y Walter Risotto (en francés Walter Rizotto) son inspiraus en dos periodistas y grans reporters d'a epoca que treballaban pa la revista Paris-Match: Philippe de Baleine y Willy Rizzo, o nombre de Walter Risotto fa referencia a o periodista Walter Carone.
Tristán Bior (en francés Tristan Bior) ye una parodia de Christian Dior.
Vilanuèva d'Òut
Vilanuèva d'Òut (en francés Villeneuve-sur-Lot) ye una localidat y comuna francesa situada en o departamento d'Òlt y Garona, en a rechión de Nueva Aquitania.
Fridas (Castellón)
Fridas (Fredes en catalán y oficialment en castellano) ye un lugar de lo municipio de la La Pobla de Benifazán, en la comarca de lo Baixo Mayestrato y provincia de Castellón (País Valenciano).
Toponimia
La forma aragonesa de lo toponimo ye documentada ya en 1236, cuan Blasco d'Alagón donó los lugars de Fridas y Lo Boixar a Domingo Belenguer.
Cheografía
Ye cerca de la muga provincial con la provincia de Teruel y la provincia de Tarragona, y doncas de lo Tozal dels Tres Reis, a 1.090 metros d'altaria dencima de lo Ye situato a 878 metros d'altaria dencima de lo livel d'a mar. , a una distancia de 5,6 km de La Pobla de Benifazán, la capital de lo suyo municipio.
En vechetación bi ha pinars de pin royo, pero cerca de lo lugar bi ha fayars relictos que antes d'un gran incendio forestal entre los sieglos XIX y XX plegaban dica cuasi lo nuclio habitau.
Bi ha un camín tradicional ta Beceit que se clama en ixe lugar de lo Matarranya Lo Camí de Fredes. Este camín pasa por Formenta y por lo despoblau de Refalgarí.
Corachán
Corachán (Coratxà en catalán) ye un lugar de lo municipio de la La Pobla de Benifazán.
Toponimia
Lo toponimo Corachán ye mozarabe y se relaciona con lo latín CORIACEA, habendo estau transmeso por l'arabe con numero dual (corachani). Apareixe en la carta de población de Castiel de Crabas de 1239 como Choraxam.
Cheografía
Ye a 3 horas a piet dende Herbers, en lo cabo d'un cuello, en la vesant de lo río Tastavins, tamién cerca de Penyarroya.
Zamboanga
Zamboanga ye una ciudat situata en a parti sud d'a isla de Mindanao en Filipinas, fundada en 1635 como fortaleza militar espanyola contra os moros. Tién una superficie de 1.414,70 kilometros quadraus y a suya aria metropolitana una población de 807.129 habitants en l'anyo 2010.
Conoixida como a Fermosa Zamboanga y a Ciudat Latina d'Asia mantiene como luenga materna o Chavacano de Zamboanga u espanyol-criollo, nombre que le dioron os espanyols a una luenga, fruito d'a mezcla de pueblos, con diverso vocabulario castellano y sintaxi d'as luengas locals, parcialment intelichible ta os monolingües hispanos a causa de que ye prou parellano t'o castellano. Os que sían bilingües en cebuano y castellano entenderán o chabacano facilment.
A ciudat ye un crisol de pueblos. A os primers pobladors s'unen as etnias malayas que s'implantoron posteriorment, con os mesclizos y descendients d'a colonización espanyola. Tamién conviven pacificament musulmans y cristianos.
A ciudat tiene tres universidaz importants: l'Ateneu de Zamboanga, a Universidat d'o Estau Occidental de Mindanao, y a recientment creyada Universidat de Zamboanga.
Ye achirmanada con a ciudat de Zaragoza y celebra a suya fiesta gran en honor a Nuestra Sinyora d'o Pilar.
Cheografía
Zamboanga ye en a isla de Mindanao, en o mesmo cabo d'a peninsula d'o suyo nombre. Muga por o sud con o Estreito de Basilán, a l'este con o Golfo d'os Moros y a l'ueste con Mar de Sulú.
Clima
O clima de Zamboanga ye tropical. A estación seca ye de noviembre ta mayo, a resta de l'anyada ye a estación humida. A temperatura meya ye arredol d'os 27 °C. Pleve muitismo, y a meya anyal de precipitacións ye superior a 1300 mm.
Islas
Relación d'Islas que perteneixen t'o municipio.
Barangays
O municipio se troba subdividiu en 98 barangays. Seguntes o censo de 2002, os barangays más poblaus son Talon-Talon y Tumaga y o menos poblau Landang Gua. Ista ye a suya relación completa:
Historia
Se creye que enta l'anyo 1.200 os subanon fundoron un lugar en o puesto actual, con o nombre de Jambangan, ("a ciudat d'as flors" en luenga vernacla).
Dimpués vinioron os bachaus y os samals, d'orichen malayo, provenients de Sulu, qui s'instaloron a lo largo d'a costa de Jambangan, y faciorón contacto con os subaon. D'iste periodo viene o nombre de Samboangan.
Mas tarde, amaneixioron por aquí atros pueblos malayos, os tausugs y os yakans. Encara hue os descendients d'istes pueblos son una parte important d'a población d'ista ciudat.