cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Glaciar d'el Besiberri
Descripción cheografica
A tamas d'estar localizau a l'este d'a Noguera Ribagorzana, iste macízo amostra encara un glaciar activo en o extremo oriental d'o glacialismo actual pirenenco. D'atra man, a suya forma rocosa s'emparenta con atros numerosos d'iste mesmo tipo, pero tamién en atros sectors más occidentals y, en conseqüencia, en millors condicions respecto a las precipitacions nivals. As freqüents formas parellanas en o Pireneu oriental, de quantas edatz, pareixen endicar, manimenos, una tendencia policronica enta ista morfolochía en iste sector d'a cordelera.
Villa
thumb|250px|[[Biescas, villa altoaragonesa]] Una villa ye un nuclio de población de cualque entidat, por causas economicas (mercato, por eixemplo, u abundancia de comercios), sociopoliticas (capital d'una comarca u sozcomarca u, antigament, d'una sinyoría), relichiosas (capital d'un bispato u d'un centro relichioso important), culturals, historicas...
Se tracta d'una población que ha recibito a lo largo d'a historia cualques reconoiximientos explicitos, como determinatos privilechios (por eixemplo, lo de celebrar ferias u mercatos) de l'autoridat reconoixita, pero que, por razons diversas, tampoco no li ha estata concedita la categoría superior, la de ciudat. En bels casos existen documentos antigos, mas que mas medievals y d'a Edat Moderna, que la categorizan como villa; en atros casos ye o mesmo uso, derivato d'o costumbre popular, que l'ha considerata siempre como villa por a suya importancia adintro d'a suya redolada.
Pistolas
Pistolas ye un lugar desapareixiu d'o municipio d'Aranda de Moncayo, en a comarca de l'Aranda (Zaragoza).
Frank Caliendo
Franklin "Frank" Caliendo, Jr. (19 de chinero de 1974) ye un actor, actor de voz, y comediant estausunidense, conoixito en as películas de MADtv.
Ermita de Sant Bertolomeu de Bulbuent
A ermita de Sant Bertolomeu ye una ermita que se troba en Bulbuent, (Campo de Borcha, Aragón).
Historia
A ermita fue construyída dentre 1631 y 1644 per o mayestro borchano Domingo d'Aroza lo menor. Fue enamplada en 1654.
Astí se realizoron numerosos esconchuros. Asinas per eixemplo se practicó un esconchuro a Ursula Martinez en 1657.
En 1722 se realizó una rogativa contra la sequera per parti d'os vecins de Bulbuent y Ambel.
Se realizoron qualques reparacions dentre 1723 y 1778. Fue restaurada en 1957 mientres que en 1993 se restaura lo suyo tellato. Dende 2009 pasa a funcionar como centro de diya.
Vic
Vic ye un municipio catalán situau en la provincia de Barcelona, capital d'a comarca d'Osona, d'o partiu chudicial de Vic y d'o bispato de Vic.
Ostryopsis
Ostryopsis ye un chenero d'arbustos de fuella caduca en a familia Betulaceae.
Vic
A suya población ye de 38.964 habitants (2008), en una superficie de 30,6 km² con una densidat de población de 1.273,33 hab/km².
Cheografía
A ciudat de Vic ye situada a 484 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, a una distancia de 65 km de Barcelona, a capital d'a suya provincia y de Catalunya.
1858
Atros países
right|thumb|250px|A escritora y dramaturga sueca [[Selma Lagerlöf, qui naixió o 20 de noviembre de 1858.]]
Alfacharín
A suya población ye de 2.298 habitants (2012), en una superficie de 137,57 km², con una densidat de población de 16,70 hab/km².
Historia
Encara que o castiello andalusí d'Alfacharín fuese reconquiesto por o rei Alifonso I o Batallero, se tornó a perder dimpués d'a batalla de Fraga. En 1131 os cristianos ya prenioron Alfacharín pa cutio. En 1293 o rei Chaime I creyó a baronía d'Alfacharín con os lugars d'Alfacharín, Candasniellos, Farlet y Nuez d'Ebro, que fue entregada a Pero Cornel III. Alfacharín en os sieglos XIII y XIV, mientres perteneixió a la Casa de Cornel, fue fortificau.
Cheografía
A villa d'Alfacharín ye situada a 199 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, a una distancia de 17 km d'a ciudat de Zaragoza, a capital d'a suya comarca, d'o suyo partiu chudicial, d'a suya provincia y d'Aragón.
En o termin d'Alfacharín trobamos o despoblau de Candasniellos.
Toponimia
Sobre o suyo significau en arabe tenemos tres explicacions:
A zaguera hipotesi encara que siga la mes conoixida ye menos probable que atras porque o fonema arabe representau por a letra kha s'adaptó ta l'aragonés como g ("garrofera"), estando a primera hipotesi mes acertada porque a chim amaneix como ch en os arabismos presos por l'aragonés.
Lo trobamos escrito Alfaiarin en lo testamento de Tomás Cornel, un texto de 1353 en luenga aragonesa:
En o fogache de 1495 s'escribiba Alfajarin. En a documentación medieval d'a Cort de chusticia d'a Casa de Ganaders de Zaragoza s'escribe Alfajarín y Alfacharín, correspondendo con un tiempo que a scripta medieval aragonesa se descomponeba y preneba a ortografía castellana, con a ch pa representar l'africada.
Bi ha microtoponimos en aragonés como Cados, La Portaza (l'arco d'entrada d'a muralla medieval), Cueva de las Grallas. Bi ha tamién un toponimo muit interesant, Brazal del Marchuel, que vien de l'arabe "march", "prau", preso por l'aragonés como "Almarchal", con un sufixo romance, y que amuestra un caso de -ch- en romance actual que vien d'o fonema africau que se representa con chim en arabe.
Molimentos
right|thumb|250px|A [[ilesia de Sant Miguel Arcánchel d'Alfacharín.]]
Pithiviers
Pithiviers ye una localidat y comuna francesa situada en o departamento de Loiret, en a rechión de Centro-Val de Loira.
Estaus balticos
250px|thumb|Os países balticos Se conoixe por países balticos u estaus balticos a las tres republicas europeas de Estonia, Letonia y Lituania. Situadas a o canto d'a mar Baltica, dende 2004 fan parte d'a UE y d'a OTAN.
Anque historicament istos tres países tenioron pareixius destíns y gosa fablar-se d'éls de modo cheneral como un conchunto, os tres países amostran dende a suya independencia en a zaguera decada d'o sieglo XX as suyas extremas esferencias y ye que realment nomás comparten proximidat cheográfica y decadas de ocupación por a Unión Sovietica.
Luenga y cultura d'os estatos balticos
As luengas lituana y letona, son luengas balticas (y por tanto indoeuropeas), mientres que l'idioma estonio pertoca a lo grupo d'as fino-ugricas, y ye mas pareixiu a l'idioma finés.
Relichión
As relichions prencipals en as tres republicas son:
Veyer tamién
Atros países con surtida a la mar Baltica son:
Jean Cassou
Jean Cassou, naixito de Bilbau (País Basco) o 9 de chulio de 1897 y muerto en París (Isla de Francia, Francia) o 16 de chinero de 1986, estió un escritor, novelista y poeta francés, qui recibió cuantos premios mientres a suya carrera literaria, y qui tamién estió o director (y establidor) d'o Museu Nacional d'Arte Muderno de París. Antiparte, mientres a Segunda Guerra Mundial tenió un destacato papel en a Resistencia francesa.
Corz de Monzón (1563-1564)
As Corz de Monzón de 1563-1564 estioron unas Corz Chenerals d'Aragón que fuoron convocadas por Felipe I d'Aragón. A convocatoria primera yera pa o 4 d'agosto de 1563 en Monzón, encara que dimpués se modificó a calendata dos vegadas, primero a o 26 d'agosto y en zagueras pa o 13 de setiembre de 1563. As Corz Chenerals rematoron en ista mesma ciudat o 23 de chinero de 1564.
Corz Catalanas
thumb|Constitucions de 1564. O 28 de chinero de 1564, os deputaus barceloneses tornoron con a noticia de que o rei tresladaría a seu d'as Corz Catalanas ta Barcelona pa churar as constitucions y privilechios de Catalunya. O rey Felipe I dentró en Barcelona o 6 de febrero y churó as constitucions l'1 de marzo. A permanente desconfianza d'as institucions catalanas enta os oficials reyals prevocaba fuertes tensions y o rei decidió fixar as corz o 23 de marzo de 1564, empiorando encara más a relación.
Cubilar de Botornás
O cubilar de Botornás ye un cubilar no guardau que se troba en o Pireneu aragonés, en o GR 11, chunto a l'ibón de Botornás, a 2.300 m d'altaria.
Ye un chicot cubilar con 8 plazas. Se i plega dimpués de 40 minutos a piet dende l'entibo de Llauset.
Mariano Barbasán
Mariano Barbasán Lagueruela, naixito de Zaragoza (Comarca de Zaragoza) o 3 de chinero de 1864 y muerto en ixa mesma capital o 22 de chulio de 1924, estió un pintor aragonés, formato artisticament dende 1880 en l'Academia d'Artes Polidas de Valencia, a on coincidió con Joaquín Sorolla y Salvador Abril. Completó a suya formación en Roma, treballando dimpués en Italia, estando asinas a suya obra muit poco conoixita en a peninsula Iberica. Tornó a Aragón en 1921, estando recibito con cuantas honors y morindo-ie poco dimpués.
D'entre a suya obra, cal destacar-ne a existencia de cuantos cuadros adedicatos a temas d'historia d'Aragón y d'a Corona d'Aragón.
Sini
Sini (Sini en sardo; Sini, en italiano y oficialment) ye una comuna sarda en a provincia italiana d'Oristán y rechión de Cerdenya, que feba parte de l'antigo reino de Cerdenya.
A suya población ye de 564 habitants (2006) en una superficie de 8,73 km², con una densidat de población de 64,60 hab/km².
Anyos 2000
Os anyos 2000 ye o periodo de tiempo formato por os anyos entre l'anyo 2000 y l'anyo 2009, istos dos tamién encluyitos.
María Agustín
María Agustín (Zaragoza, 13 d'abril de 1784 - Zaragoza, 22 de noviembre de 1831) filla d'Antonio, naixito de Badenas y Catalina, naixita de Rueda de Xalón, estió una vecina d'o barrio zaragozano de Sant Pavlo y una d'as heroicas esfensoras d'a ciudat en os Setios de Zaragoza, escayecitos mientres a Guerra d'o Francés.
Debito a la economía familiar, María ha de treballar dende nina servindo en una casa d'o barrio. Ye astí a on conoixe a o suyo futuro marito, Pedro Roncal, con qui se casará o 12 de mayo de 1805 en a parroquia de Sant Chil. Ye en a nueva casa d'o matrimonio en a carrera Serón a on les pilla o prencipio d'a guerra.
Mientres a guerra María aduyará en a lochistica, soministrando a os soldatos aragoneses augua, alimentos y munición. Un día fue ferita en o cuello cuan yera aduyando en o frent, amán d'a Puerta d'o Carmen (en l'actual Paseyo de María Agustín), manimenos encara que sangraba y le feba mal a ferita contino treballando.
Dimpués de rematar a guerra, en l'anyo 1815, o cheneral Palafox reconoixió a faina feita en a guerra por María Agustín y le dió un chornal de dos reyals diarios, ya que a ferita en o cuello l'heba dixato o brazo ezquierdo invalido y por tanto ya no podió treballar mas, y o Escudo de Distinción por o Primer Setio de Zaragoza.
En 1819 morió Pedro Roncal que yera malauto y seis anyos dimpués María se casa con Antonio Guisan, tresladando-se os dos ta a Torre de Postas en Alagón. María moriba un 22 de noviembre de 1831 con 48 anyatas, estando apedecata en o fosal de Sant Pablo.
Nafarroa arragoa
Nafarroa, arragoa (en idioma basco: Navarra, crisol) ye una canción d'o cantautor basco Xabier Lete que charra de Navarra. Fue publicata en 1974 en ñ'álbum Xabier Lete. <!-- POR TRADUCIR /--/
Hitzak
/--/ POR TRADUCIR -->
Fulda
A suya población ye de 63.916 habitants (2007) en una superficie de 104,05 km², con una densidat de población de 614,28 hab/km².
Ye situada chunto a lo río Fulda, a 261 metros d'altaria sobre o livel d'a mar.
Sasé
Sasé ye un lugar aintro d'a solana de Burgasé, en o municipio de Fiscal, en a provincia de Uesca. Como toz es lugars d'ista val estió expropiato per l'ICONA a zaguers d'es anyos sixanta y actualment se troba espoblato.
Serrezuela (Aranda de Moncayo)
Serrezuela ye un lugar desapareixiu d'o municipio d'Aranda de Moncayo, en a comarca de l'Aranda (Zaragoza).
Toponimia
Lo toponimo Serrezuela ye un derivau de "sierra" con lo sufixo diminutivo -uela, común en toponimia. Se relaciona con un sarrau homonimo de la sierra de la Virchen (La Serrezuela).
Bandera de Francia
A bandera de Francia, tamién conoixita como bandera tricolor (azul, blanco y royo), ye o emblema nacional de Francia.
Historia
A bandera la creyó o marqués de La Fayette, seguntes a tradición chuntando as colors d'a ciudat de París (azul y royo) con o blanco d'a monarquía. A disposición actual d'as colors s'adoptó por decreto o 15 de febrero de 1794, ta evitar confusions en as batallas navals. En 1812 se cheneralizó en l'exercito.
Dimpués d'a caíta de Napoleón, en 1815 se recuperó a bandera blanca d'a monarquía; encara que en 1830 a monarquía torna a emplegar a bandera tricolor.
Cubilar de Piedra
O cubilar de Piedra ye un cubilar no guardau que se troba en o Pireneu aragonés, a 1.990 m d'altaria.
Administrativament ye situau en o termín municipal de Benás, en a comarca de Ribagorza, en a provincia de Uesca, Aragón.
Lista de municipios d'a provincia de Uelba
thumb|300px|Provincia de Uelba
Districto d'Albi
O districto d'Albi (en occitán arrondiment d'Albi, en francés arrondissement d'Albi) ye un districto d'o departamento francés de Tarn, en a rechión d'Occitania. Se divide en 12 cantons y 163 municipios. A capital d'o districto ye a prefectura d'Albi.
Sobrescobiu
Sobrescobiu ye un concello d'a comunidat autonoma uniprovincial asturiana, situau en a comarca d'o Nalón y partiu chudicial de Llaviana. A suya capital ye lo lugar de Rusecu.
A suya población ye de 895 habitants (2011) en una superficie de 69,42 km², con una densidat de población de 12,89 hab/km².
Luengas y parlas
En Sobrescobiu se charra l'astur-leyonés, en grau abanzau de substitución por part de l'idioma castellano. A parla astur-leyonesa de Sobrescobiu se clasifica en l'astur-leyonés central, a on s'incluye l'asturiano central.
Republica Federal Socialista de Yugoslavia
Republica Federal Socialista de Yugoslavia (Socialistična Federativna Republika Jugoslavija) estió un estato europeu formato por 6 republicas federadas: Eslovenia, Bosnia y Herzegovina, Croacia, Serbia, Macedonya y Montenegro. Mugaba con Italia, Austria, Hongría, Rumanía, Bulgaria, Grecia y Albania.
Sobrescobiu
Parroquias
O concello de Sobrescobiu ye dividiu en 3 parroquias:
Herreruela de Oropesa
Herreruela de Oropesa ye un municipio d'a provincia de Toledo, en a comunidat autonoma de Castiella-La Mancha, Espanya. A suya población ye de habitants, en una superficie de 10,54  km² y una densidat de población de 0 hab/km².
Republica Federal Socialista de Yugoslavia
Dende 1963 la Republica Democratica Federal de Yugoslavia cambeo o suyo titol oficial y pasaba a denominarse Republica Federal Socialista de Yugoslavia dica 1992 cuan se desintegró.
Organización política-administrativa
Internament, o estato yera dividito en 6 republicas socialistas, y 2 provincias socialistas autonomas que yeran part d'a RS Serbia. A capital federal yera Belgrado. Republicas y provincias fueron (en orden alfabetico):
Motor
thumb|250px|Motor d'un [[avión de 1915, con disposición radial y refricherau con augua.]] Un motor ye a parte sistematica d'una maquina capable de fer funcionar un sistema, transformando bel tipo d'enerchía (electrica, de combustibles fosils, etc.), en enerchía mecanica capable de realizar un treballo. En os automobils iste efecto ye una fuerza que produz o movimiento.
Sobrescobiu
Mugas
O suyo termin municipal muga a lo norte con Piloña, a l'este con Casu, a lo sud con Ayer y a l'ueste con Llaviana.
Motor
Atros motors
En os aerocheneradors, as centrals hidroelectricas u os reactors nucleyars tamién se transforma bel tipo d'enerchía en unatro. Manimenos, a palabra motor se gosa reservar ta os casos en os que o resultau immediato ye enerchía mecanica.
Os motors electricos fan servir a inducción electromagnetica que produz a electricidat ta producir movimiento, seguntes sía a constitución d'o motor: nuclio con cable enrollau, sin cable enrollau, monofasico, trifasico, con imans permanents u sin ells; a potencia pende en o calibre de l'arambre, as vueltas de l'arambre y a tensión electrica aplicada.
Seolgugyeolcha
Seolgugyeolcha (títol orichinal en coreano, 설국열차, enguerada en Aragón con o títol en castellano Rompenieves) ye una cinta coriana de cine de sciencia ficción de l'anyo 2013, dirichida por Bong Joon-ho y producida por Jeong Tae-sung, Steven Nam, Park Chan-wook y Lee Tae-hun con guión de Bong Joon-ho y Kelly Masterson, protagonizada por Chris Evans, Song Kang-ho, Tilda Swinton, Jamie Bell, Octavia Spencer, Ewen Bremner, Ko Asung, John Hurt y Ed Harris. Ye basada en a novela grafica francesa Le Transperceneige, de Jacques Lob, Benjamin Legrand y Jean-Marc Rochette.
Județe
right|thumb|250px|Mapa con os 41 județe en que actualment se divide Rumanía. Un județ ( en rumano, județe en plural, ) ye una división administrativa propia de Rumanía, equivalent a una provincia en atros países. Ye a división administrativa de primer ran en o país, que se divide en 41 provincias u județe, cadaguno d'ells a la suya vegata subdividitos en municipios.
Tién o suyo orichen en a historia medieval de Rumanía, en estar a división administrativa historica en o prencipau de Moldavia, en Transilvania y en Vlaquia, y s'adoptó como nombre t'as divisions administrativas d'o nuevo país en plegar Rumanía en a suya independencia de l'Imperio Otomán o 13 de chulio de 1878.
Etimolochía
A palabra județ tién en rumano o suyo orichen en a palabra jude con o sentito de "chuez" u "alcalde", procedent d'o latín judicium, "chuicio" en aragonés.
Județe
As 41 provincias u județe en que ye dividita Rumanía (amás de Bucarest, que no en fa parte de denguna), con a suya respectiva capital, son:
Lloret de Mar
Lloret de Mar ye un municipio catalán situato en a comarca d'a Selva, provincia de Chirona y partiu chudicial de Blanes.
A suya población yera de 37.042 habitants en o 2016, en una superficie de 48,7 km² con una densidat de población de 760,46 hab/km².
Ye un important centre turistico, actividat d'a que estió pionera cuan mientres os anyos 1950 principió a cambiar a suya actividat economica adedicata mas que mas a la pesca, a o comercio maritimo y a o reposo de verano d'as clases altas y selectas de Barcelona dica un turismo de chent forana que esdevenió en un turismo masivo dende os anyos 1960 y 1970. Hue chuntament con Blanes y Tossa de Mar visitan istas localidaz mas d'1.500.000 personas cada anyo.
Cheografía
O suyo termin muga con Blanes, Tordera, Maçanet de la Selva, Vidreres y Tossa de Mar.
Isaac Newton
Sir Isaac Newton (25 d'aviento de 1642 - 20 de marzo de 1727) estió un alquimista, matematico, cientifico, y filosofo anglés.
Newton ye l'autor d'os Philosophiae Naturalis Principia Mathematica (1687), an describe a lei d'a gravedat y a tres leis d'o movimiento (leis d'a inercia), base d'a mecanica clasica. Newton estió lo primero que contrimostra que as leis naturals gubiernan os movimientos d'a Tierra, y d'o cielo. Newton tamién creya un modelo matematico ta las leis de Kepler d'o movimiento d'os planetas. Quereba tamién ampliar as suyas leis argumentando que as orbitas no yeran nomás elipticas sino que tamién podían estar hiperbolicas y parabolicas. Newton tamién contrimostra que a luz blanca ye composata d'una mezcla d'as atras colors. Son tamién notables os seus argumentos a favor de que a luz ye composata de particlas.
Vidreres
Vidreres ye un municipio catalán situau en a comarca d'a Selva, provincia de Chirona y partiu chudicial de Blanes.
A suya población ye de 7.430 habitants (2009), en una superficie de 48,69 km² con una densidat de población de 152,6 hab/km².
Mugas
O suyo termin municipal muga con Maçanet de la Selva, Sils, Caldes de Malavella, Lloret de Mar y Tossa de Mar.
Adolfo de la Huerta
Adolfo de la Huerta (Felipe Adolfo de la Huerta Marcor), naixito de Guaymas (Sonora) o 26 de mayo de 1881 y muerto en Ciudat de Mexico o 9 de chulio de 1955, estió un politico mexicano, qui estió President de Mexico dende chunio dica noviembre de 1920. Tamién estió Gubernador de Sonora (1919-1923).
Coldplay
Coldplay ye una colla de pop-rock britanica formada en Londres en 1996. O grupo ye formau por Chris Martin, Jon Buckland, Guy Berryman y Will Champion.
Coldplay ha vendiu internacionalment 50 millons de copias. Mylo Xyloto, o suyo cinquén disco, se lanzó en octubre de 2011 y tenió una recepción critica matizada, amás d'estar l'álbum de rock con mas vendas en o Reino Uniu en ixe anyo.
Historia
Chris Martin y Jonny Buckland se conoixioron entre a suya semana d'orientación en a Universidat de Londres en setiembre de 1996, y estioron tractando de formar una banda entre a suya estancia en a universidat, plegando finalment a formar un grupo clamau Pectoralz. Posteriorment Guy Berryman, companyero de clase de toz dos, s'unió a o grupo. En 1997, a banda, renombrada Starfish ya heba empecipiau a tanyer en clubs. Martin tamién convidó a o suyo viello amigo d'a escuela Phil Harvey, estudiant d'Oxford, ta que fuese o manager d'a banda. Dende alavez, Harvey ye o cinqueno miembro de Coldplay. Manimenos, a formación orichinal fue completada con Will Champion, encargau d'a percusión. Champion s'heba criau tanyendo o piano, a guitarra, o baixo y o tin whistle, pero aprendió a tanyer a batería sin muito esfuerzo y sin experiencia previa. A banda prenió a la fin o nombre Coldplay amprando-lo de Tim crompton, que heba usau dito nombre t'a suya propia banda.
Siris
Siris (Siris en sardo; Siris, en italiano y oficialment) ye una comuna sarda en a provincia italiana d'Oristán y rechión de Cerdenya, que feba parte de l'antigo reino de Cerdenya.
A suya población ye de 249 habitants en una superficie de 6,02 km², con una densidat de población de 41,36 hab/km².
Fútbol Club Lalueza
thumb|right|325px|O FC Lalueza en un partito d'a temporada 2007/08.
O Fútbol Club Lalueza ye un club de fútbol aragonés, d'a localidat de A Lueza en a Provincia de Uesca. Establito en 1945, actualment chuga en a Segunda Rechional (Grupo II-I).
Historia
O Fútbol Club Lalueza fue establito en 1945 como Club Deportivo Lalueza, anomenato asinas dica la temporada 1953/54. Dende la siguiente o equipo sería conoixito como Club de Fútbol Lalueza dica la temporada 1984/85. L'actual nombre estió modificado asinas dende 1985.
Eugenio Monesma Moliner
Eugenio Monesma Moliner ye un director de documentals, guionista y productor cinematografico aragonés, destacando a suya obra sobre artesanía y oficios perditos. Ye naixito de Uesca en 1952.
En 1992 fundó a productora Pyrene P.V., que fa documentals sobre temas etnograficos pero tamién sobre atros temas como a historia recient.
Presentó en Aragón Televisión a serie Nos vemos en la Plaza Mayor y actualment presenta y dirige "Los secretos de las piedras" tamién en a mesma cadena.
Ye tamién autor d'una serie documental sobre a Guerra Civil Espanyola y o maquis en Aragón, titulada Las Ilusiones Perdidas, con musica d'a Ronda de Boltaña.
Alfarería
thumb|250px|Alfarero de Teruel. L'alfarería ye l'obchecto u conchunto d'obchectos, como ollas, cantaros, charras, u cazuelas, feitas de tierra archilosa treballata cuan se mulla y masata, y dimpués cocita. A manca d'esmaltes y vernizes, asinas como lo tipo de tierra, a coloración royenca que li dan, dimpués d'a cocción, os derivatos d'o fierro y, sobretot, o destín a l'uso domestico, en fan una categoría especial adintro d'a ceramica.
L'alfarería en Aragón
Ya dende tiempos d'o Neolitico ha tenito importancia l'alfarería en o nuestro país. O sistema de treballo dende allora no ha cambiato guaire.
Entre as localidaz a on que tenió importancia y se troban hue museus adedicatos a l'alfarería destacan:
Hontoria (desambigación)
Hontoria, Ḥontoria u Ontoria (d'o latín FONTE AUREA ), ye o nombre en castellano u en astur-leyonés oriental d'unas localidaz d'o norte d'a Peninsula Iberica:
Illueca
Illueca ye un municipio d'a provincia de Zaragoza, capital d'a comarca de l'Aranda. A suya población ye de 3.216 habitants (2013), en una superficie de 24,9 km².
Reparto de concellers
* Coalición Democrática: Alianza Popular, Acción Ciudadana Liberal, Partido Democrático Progresista, Renovación Española y Partit Popular de Catalunya
Personalidaz naixitas d'Illueca
Ye naixito en iste municipio Benedet XIII, o Papa Luna.
Anyos 2010
Os anyos 2010 ye o periodo de tiempo formato por os anyos entre l'anyo 2010 y l'anyo 2019, istos dos tamién encluyitos.
Kassel
Kassel ye una ciudat alemana localizata en a rechión administrativa de Kassel, en o Estau de Hesse. A suya población ye de 192.121 habitants (2007). Ye situada chunto a lo río Fulda.
Os bombardeyos de 1943 destruyioron lo 90% d'o centro d'a ciudat. A ciudat estió reconstruyida cuasi per completo entre lo decenio de 1950 y ye una combinación d'edificios y arquitectura antigos y reconstruyius d'o decenio de 1950.
Alcaldes
Lista d'alcaldes democraticos dende 1945:
Republica Socialista d'Eslovenia
O 8 de marzo de 1990, cambeó de nombre a l'actual Republica d'Eslovenia, antis de declarar a suya independencia o 25 de chunio de 1991.
Tarras
Tarras ye un chicot asentamiento rural situau en a rechión d'Otago Central, en a Isla d'o Sud de Nueva Zelanda.
A mayoría de granchas en o districto de Tarras s'adedican a la crianza de uellas, mas que mas d'a raza merino, d'as que se quita una lana de gran calidat. Atras manimenos tienen atras variedat de uella u ciervos. Dende a introducción de grans sistemas de riego en 2010, muitas granchas han prencipiau a criar vacas.
Dende l'anyo 2000 bi ha vinyals en a rechión, mas que mas d'a variedatz pinot noir y riesling. Os vinals de Tarras s'agrupan en a sub-rechión de Bendigo.
Tarras ye una d'as zonas mas ixutas de Nueva Zelanda, con un promedio de precipitacions anyal d'entre 300 y 500 mm.
Servicios
A escuela de Tarras ye conoixida en tot o país por a publicación por parti de collas d'amigos entre os suyos alumnos de cuantos libros sobre Shrek, a uella merina ermitanya.
Destaca tamién a ilesia de Tarras (anglicana y presbiteriana), famosa por os suyos bancos, fabricaus ta celebrar o centenario d'o sufrachio universal femenino en Nueva Zelanda.
O grupo Tarras Rural Women (en aragonés "Mullers rurals de Tarras") ye responsable d'a publicación d'o periodico Tarras Talk.
Tarras Tearooms ye una historica tabierna emplegada como punto d'aturada entre os viachers que trescruzan o paso de Lindis.
Subrechion vinicola
A redolada de Tarras s'incluye en a subrechión vinicola de Bendigo, una d'as mas destacadas aintro d'a rechión vinicola d'Otago Central, y que tien bellas d'as mas importants bodegas y vinyals. Como en atras partis d'ista rechión vinicola, a prencipals variedat d'uga d'a zona ye a pinot noir, con bels vinyals de pinot gris y riesling.
Galv
Galv (Galve en castellano) ye un municipio de la provincia de Teruel, situato en la comarca de la Comunidat de Teruel. La suya población ye de habitants en una superficie de 61,90 km² y una densidat de población de 0 hab/km².
Joe Cocker
John Robert Cocker, conoixito artisticament como Joe Cocker (Sheffield, 20 de mayo de 1944 - 22 d'aviento de 2014) fue un cantaire britanico de musica rock y blues, amás amás de compositor y actor con cuantos premios recibitos por o suyo treballo mientres a suya carrera.
Galv
Cheografía
Ye situau sobre una antiga cuenca sedimentaria de lo periodo Cretacio plena con sedimentos d'archila, atros materials continentals y fauna continental que viviba en la zona d'a on veniban estos aportes. Galv destaca por los suyos chacimientos paleontolochicos con dinosauros como l'Aragosaurus y mamiferos mesozoicos. Tiene un museu paleontolochico y maquetas de dinosaurios.
Mugas
Lo suyo termin municipal muga con Mezquita d'Exarc, Cuevas d'Almudén, Exarc de la Val, Finollosa d'Exarc, Camariellas, Aguilar d'Alfambra, Orrios, Perals y Canyada Vellida.
Historia
Bi ha chacimientos arqueolochicos eneoliticos, de la Edat de Bronze y de Cultura iberica. Lo chacimiento dito El Castelejo ye d'epoca iberica y musulmana.
1859
Chinero
right|thumb|250px|L'emperador [[Guillén II d'Alemanya, naixito o 27 de chinero de 1859.]]
Atros países
right|thumb|250px|A escritora y novelista alemana [[Bettina von Arnim, qui morió o 20 de chinero de 1859.]]
Real Academia Galega
right|250px|Logo d'a Real Academia Galega.
A Real Academia Galega (en gallego; Reyal Academia Gallega), RAG, ye una institución cientifica creyata en 1906, que tien como obchectivo lo estudio d'a cultura gallega y especialment de l'idioma gallego. Fa las suyas normas ortograficas, gramaticals y lexicas, la esfiende y la promociona. Antimás, decide a personalidat literaria a qui se li adedica o Día d'as Letras Gallegas. Os suyos miembros son personalidaz importants d'o mundo d'a cultura gallega, relacionatos prencipalment con a luenga. Dende aviento de 2001 o suyo president ye Xosé Ramón Barreiro Fernández.
O suyo lema ye ''Colligit. Expurgat. Innovat''.
Caixa de cambeos
thumb|250px|Caixa de cambeos de motocicleta. En os vehíclos, a caixa de cambeos u caixa de velocidatz (tamién clamada simplament caixa) ye l'elemento encargau d'obtener en as ruedas prou par motor ta meter en movimiento o vehíclo dende aturau, y una vegada en marcha obtener-ie prou par motor ta vencer as resistencias a l'abance, fundamentalment as derivadas d'o perfil aerodinamico, d'o rozamiento de rodadura y d'a pendient en puyada.
Hinojosa de San Vicente
Hinojosa de San Vicente ye un municipio d'a provincia de Toledo, en a comunidat autonoma de Castiella-La Mancha, Espanya. A suya población yera de habitants, en una superficie de 31,04  km² y una densidat de población de 0 hab/km².
Terrero
Terrero vien d'o latín TERRARIUM que significaba "elevación de tierra", "pueyo" y puet estar en aragonés:
A Odisea
Estructura
250px|left|thumb|[[Odiseu en a cort de Demodoco.]]
A obra tiene de 24 cantos. Igual que muitos poemas epicos antigos, prencipia in media res, o cual significa que empecipia en metat d'a historia, contando os feitos anteriors a pur de memorias u narracions d'o propio Odiseu. O poema ye dividiu en tres partes. En a Telemaquia  (cantos d'o I a o IV) se describe a situación de Itaca con l'ausencia d'o suyo rei, o sufrimiento de Telemaco y Penelope a causa d'os pretendients, y cómo o choven emprende un viache en busca de su pai. En a tornada d'Odiseu (cantos d'o V a o XII) Odiseu plega en a corte d'o rei Alcínoo y narra todas as suyas aventuras dende que salió de Troya. A la fin, en a venganza d'Odiseu (cantos d'o XIII a o XXIV), se describe a tornada ta la isla, cómo lo reconoixen belún d'os suyos esclaus y su fillo, y cómo Odiseu se venga d'os pretendients matando-los a toz. Dimpués d'ixo, Odiseu ye reconoixiu por a suya esposa Penelope y recupera o suyo reino. Finalment, se sinya a paz entre toz os itacenses.
Canto I
'''Concilio d'os dioses. Exhortación d'Atena a Telemaco.''' Homero prencipia a Odisea invocando a la Musa ta que conte lo succediu a Odiseu dimpués de destruir Troya. En una asamblea d'os dioses griegos, Atena quier que o heroi torne ta casa suya, ya que leva muitos anyos en a isla d'a ninfa Calipso. A mesma Atena, prenendo a figura de Mentor, rei d'os tafios, aconsella a Telemaco que viache en busca de noticias d'o suyo pai.
Canto II
Telemaco reune en asamblea a o lugar de Itaca. O palacio d'Odiseu se troba invadiu por decenas de pretendients que buscan a man d'a suya muller Penelope, creyendo que aquel ha muerto. Gracias a l'aduya d'Atena, que amaneixe agora en forma de Mentor, o choven convoca una asamblea en l'agora ta fer fuera de casa suya a os soberbios pretendients. A la fin, Telemaco aconsigue una nau y emprende o viache enta Pilos en busca de noticias sobre su pai.
Canto III
Telemaco viachea ta Pilos ta informar-se sobre su pai. A l'atro maitín, Telemaco y Mentor plegan en Pilos y, convidaus por Néstor, participan en una hecatombe ta Poseidón. O rei Néstor les relata a tornada d'atros herois dende Troya y a muerte d'Agamenón, pero no tiene información especifica d'Odiseu. Les suchiere que vaigan a Esparta a charrar con Menalau, qui acaba de tornar de largos viaches. Atena se desapareixe miraglosament. Impresionau que un choven sía escoltau por una diosa, Néstor fa por que o suyo fillo Pisístrato acompanye a Telemaco ta Esparta.
Tricás
Tricás (Tricas en castellano) ye un lugar aintro d'a solana de Burgasé, en o municipio de Fiscal, en a provincia de Uesca. Como toz es lugars d'ista val estió expropiato per l'ICONA a zaguers d'es anyos 1960 y actualment se troba espoblato.
A Odisea
Canto IV
Telemaco viachea ta Esparta ta informar-se sobre o suyo pai. Contina o viache dica Esparta, an le reciben Menalau y Helena. Iste le conta sobre a suya conversación con Proteu, qui le informó sobre a suerte que heba corriu Odiseu, trobando-se en una isla reteniu por Calipso. Entremistanto, os pretendients, sabendo d'o viache d'o choven, le preparan una emboscada a la suya tornada.
Canto V
Odiseu plega en Esqueria d'os feacios. En una nueva asamblea d'os dioses, Zeus toma a decisión de mandar a o mensachero Hermes ta la isla de Calipso ta que ista deixe marchar a Odiseu. A ninfa le promete a immortalidat si se queda, pero l'heroi prefiere salir d'a isla. Tarda cuatro días en construir-se una balsa y emprende o viache en o quinto día, pero ye fundiu por Poseidón, encarranyau con Odiseu dende que o griego encegó a o suyo fillo Polifemo. Odiseu ye aduyau por a nereida Ino, qui le da una manta con a cual ha de tapar-se o peito y nadar dica a isla d'os feacios.
Canto VII
Odiseu en o palacio de Alcínoo. Odiseu ye recibiu en o palacio por Alcínoo, rei d'os feacios (a on fue guiau por Atena), y le convida a o banquete que se va a celebrar. Odiseu conta tot l'acayeixiu dica ixe momento, con o que o rei queda impresionau. Iste le ofreix a man d'a suya filla, pero Odiseu no accepta, por la cual cosa o rei cambea o suyo ofreiximiento por aduyar-lo a plegar en la suya isla.
Canto IX
Odiseu conta as suyas aventuras: os cicones, os lotofagos, os ciclopes. Odiseu se presienta, y prencipia a relatar a suya historia dende que salió de Troya. En primeras destruyoron a ciudat de Ísmaro (an yeran os cicones), an perdió a prous companyers. Dimpués plegoron en la isla d'os lotofagos. Allí, tres companyers minchoron o loto, y perdioron o deseyo de tornar, por lo cual habió de levar-los a la fuerza. Mas t'adebant, plegoron en la isla d'os ciclopes. En una espelunga se troboron con Polifemo, fillo de Poseidón, que se minchó a cuantos d'os suyos companyers. Yeran atrapaus en a cueva, pus yera zarrada con una enorme piedra que les impediba salir. Odiseu, con a suya estucia, dio vin a Polifemo y mandó esmolar un palo con o cual encegoron a o ciclope mientres iste adormiba. Aconsiguioron escapar amagando-se baixo pelellos de uella.
Canto X
'''A isla d'Eolo. O palacio de Circe'''. Odiseu sigue narrando cómo viachoron dica a isla d'Eolo, qui miró d'aduyar-los a viachar dica Itaca. Eolo entregó a Odiseu una bolsa de piel que conteneba os aires de l'ueste. En amanar-se ta Itaca, os suyos hombres decidioron de veyer o que i heba en a bolsa, deixando salir a toz os aires y creyando una tronada que fació desapareixer a esperanza de tornada a o fogar. Dimpués de seis días de navegación, plegoron en la isla d'os Lestrigons, chigants canibals que devororon a cuasi toz os companyers d'Odiseu. Fuyindo-ne plegoron en a isla de Circe, qui dició a l'heroi que ta tornar ta casa suya, antes habría de pasaar por o país d'os muertos. Igual que Calipso, Circe se i heba enamorau d'Odiseu. Pero denguna d'as dos se veyió correspondida.
Canto XI
'Descenso a os 'infiernos. Dimpués de plegar en o país d'os 'Cimerios y realizar o sacrificio de cuantas uellas, Odiseu visitó a casa d'Hades ta consultar con l'endevino Tiresias, qui le profetizó una dificil tornada ta Itaca. A la suya trobada salioron toz os espectros, que querioron beber a sangre d'os animals sacrificaus. Odiseu se la dio en primer puesto ta Tiresias, dimpués ta la suya mai Anticlea y tamién bebioron a sangre cuantas mullers destacadas y cualques combatients que heban muerto entre a guerra de Troya.
Canto XII
'''As sirenas. Scila y Caribdis. A Isla d'Helios. Ochichia'''. Unatra vegada, aconsiguioron escapar d'as Sirenas, que o suyo canto feba barrenar-se a qui las sentise. Ta ixo, seguindo os consellos de Circe, Odiseu ordenó a os suyos hombres de tapar-se as orellas con cera, fueras d'él, que se liga a o mástel. Escaporon tamién d'as periglosas Caribdis y Scila. Aconsiguioron plegar en Trinacria (nombre griego de Sicilia), a isla d'o Sol. Manimenos as alvertencias de no tocar o bestiar d'Helios, os companyers sacrificoron cuantas reses, lo cual provocó a ira d'o dios. En fer-se de nuevas a la mar, Zeus lanzó un rayo que destruyó y fundió a nau, sobrevivindo-ne nomás Odiseu. Finalment, plegó en a isla de Calipso (an que se troba a o prencipio d'a historia).
Canto XIII
'''Os feacios despiden a Odiseu. Plegada a Itaca'''. Cuan l'heroi remata de contar o suyo viache, o rei ordena a suya tornada ta casa. Acompanyau por navegants feacios, plega a Itaca. Atena le esfraza de vagabundo ta privar que fuese reconoixiu. Por consello d'a diosa, va a pedir aduya a Eumeu.
Canto XIV
Odiseu en a mallata d'Eumeu. Odiseu no revela a suya verdadera identidat a Eumeu, qui le recibe con bella cosa de minchar y manta. Se troba con a diosa Atena, y chuntos preparan a venganza contra os pretendients.
Canto XV
Telemaco torna ta Itaca. Atena consella a o choven Telemaco de salir d'Esparta y tornar ta casa. Entremistanto, Eumeu relata a suya vida y os suyos orichens a o mendigo, y de cómo plegó a estar a o servicio d'Odiseu.
Canto XVI
Telemaco reconoixe a Odiseu. Gracias a la aduya d'a diosa, o choven aconsigue eslampar d'a trampa que os pretendients le heban preparau a la dentrada d'a isla. Una vez en tierra, s'endreza por consello d'a diosa ta la casa d'Eumeu, an conoixe a o suposau mendigo. Cuan Eumeu marcha a casa de Penelope pa dar-le a noticia d'a tornada d'o suyo fillo, Odiseu revela a suya identidat a Telemaco, asegurando-le que en verdat ye o suyo pai, a qui no veye dende fa vinte anyos. Dimpués d'un fuerte abrazo, planeyan a venganza, con la aduya de Zeus y Atena.
Canto XVIII
Os pretendients inchurian a Odiseu. Amaneixe un mendigo real, clamau Iro, qui gosaba pasar-se por o palacio. Iste, se'n ride d'Odiseu y le reta a una batalla. Os pretendients acceptan que o ganador se chunte a minchar con éls. Le dan 2 trozos de pan a Odiseu, que, dimpués de sacar a suya manta y deixar veyer os suyas musclos, gana facilment a o mendigo. Manimenos a victoria, ha de seguir endurando as inchurias d'os orgullosos pretendients.
Canto XIX
A esclava Euriclea reconoixe a Odiseu. Odiseu, amagando a suya verdadera identidat, mantiene una larga conversación con Penelope, qui ordena a la suya criada Euriclea que lo fique en augua. Ista, qui estió nodriza d'o heroi cuan yera nino, reconoixe una cicatriz que a Odiseu, en a suya choventut, le fació un chabalín cuan se trobaba cazando en o mont Parnaso. A esclava, pues, reconoixe a o suyo amo, qui le fa guardar silencio ta no fer periglar os suyas plans de venganza.
Canto XX
A zaguera cena d'os pretendients. A l'atro diya, Odiseu demanda un sinyal, y Zeus lanza un trueno en meyo d'o ciel azul. Iste cenyo ye entendiu por un d'os suyos sirvients como un sinyal de victoria contra os pretendients. Odiseu aprofita ta veyer quí ye fidel a o desapareixiu rei, y librar-se asinas d'a venganza. Un profeta, amigo de Telemaco, alvierte a os pretendients que luego os muros se tacarán con a suya sangre. Tot y que beluns d'éls creyen en a profecía y fuyen, gran parte d'éls se'n ride d'a endivinación
Canto XXII
A venganza. Antinoo, chefe d'os pretendients, se troba bebendo cuan Odiseu le traviesa a garganchón con una lanza, dando-le muerte. Debant d'as queixas d'os de demás, Odiseu responde con menazadoras parolas, y os pretendients temen por as suyas vidas. S'encieta a feroz luita, con os numerosos pretendients por un costau y Odiseu, o suyo fillo y os suyos dos fidels criaus por l'atro. Melantio, infidel crabero d'Odiseu, aconsigue armas, pero gracias a la aduya d'Atena, toz aquels que traicionoron a Odiseu van morindo un por un. Os esclaus son penchaus d'o cuello en o patio d'o palacio, mientres que Melantio ye tallau en trozos ta que se lo minchen os cans. Odiseu manda a Euriclea que faiga fuego y limpie o patio con ixufre. A esclava grita a las mullers que estioron fidels a o heroi, que abrazan a o suyo amo.
Canto XXIII
Penelope reconoixe a Odiseu. Dimpués que Odiseu matase a os pretendients, Odiseu manda a os presents que vistan os suyos millors traches y bailen, ta que os vecins no sospeiten de l'ocorriu. Con l'aduya de Euriclea, l'heroi se presienta a Penelope, pero ella no le reconoixe ya que ella yera convencida que él yera muerto y l'aspecto que teneba en ixe momento no yera o mesmo que cuan marchó ta la guerra. Alavez, Odiseu describe o leito conchugal d'o matrimonio, y cómo lo fació él mesmo d'una olivera. Penelope, convencida ya, abraza a o suyo esposo, que le reconta as suyas aventuras, como por eixemplo o enfrentamiento que tenió con Polifemo, o monstruo de Scila, cuan Circe tornó en animals a toz os suyos mariners y asinas asinas. Finalment le conta que encara habrá de fer unatro viache, antes de rematar a suya vida en una tranquila viellera.
Canto XXIV
O pacto. As almas d'os muertos viachean ta l'Hades, an contan l'ocurriu a Agamenón y Aquiles, companyers d'o heroi en a expedición d'os aqueus a Troya. Odiseu marcha ta casa de su pai, Laertes, qui se troba treballando en l'hortal. L'hombre se troba avielliu por a larga ausencia de su fillo. Ta estar reconoixiu, Odiseu le amuestra a cicatriz y recuerda os arbols que en a suya infancia le regaló o suyo pai.
Entremistanto, os familiars d'os pretendients se chuntan en asamblea, y demandan venganza por a muerte d'os suyos. Odiseu, su fillo y su pai, que se troban en a casa d'iste, acceptan o reuto, y da comienzo la luita. Laertes dispara una lanza que mata a o pai de Antinoo. Pero en ixe inte cesa la luita. Interviene a diosa Atena, que anima a os itacenses a plegar a un pacto, ta que chuntos vivan en paz entre os anyos veniders.
Montblanc (desambigación)
Montblanc ye un toponimo que en catalán, occitán y francés tien un significato prou transparent ("mont blanco") y que puet fer referencia a:
Tamién puet fer referencia a:
El Almendro
El Almendro ye un municipio espanyol d'a comunidat autonoma d'Andalucía que se troba en a provincia de Uelba. A suya población ye de 826 habitants (2021) en una superficie de 170,61 km² con una densidat de población de 5 hab/km².
Balaguer
Balaguer ye un municipio catalán situau en la provincia de Leida, capital d'a comarca de la Noguera y partiu chudicial de Balaguer.
A suya población ye de 15.781 habitants (2007), en una superficie de 57,32 km² con una densidat de población de 275,31 hab/km².
Cheografía
A localidat de Balaguer ye situada a 373 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, a una distancia de 25 km d'a ciudat de Leida, a capital d'a suya provincia. Ye trescruzada por o río Segre, un afluent de l'Ebro.
Mugas
O suyo termin municipal muga con Os de Balaguer a lo norte; con Camarasa y La Sentiu de Sió a l'este; con Vallfogona de Balaguer y Térmens a lo sud y con Menàrguens y Castelló de Farfanya a l'ueste.
Edat Antiga
Seguntes as escavacions arqueolochicas, estió un probable asentamiento ibero y romano (se bi ha trobau terra sigillata), y d'as suyas murallas se'n han conservau partes d'o sieglo III y d'o sieglo IV. Posiblement o suyo orichen ye en una antiga fortaleza que guardaba un puent sobre o río Segre.
Periodo islamico
Dica o sieglo IX no estió cuaternada en a documentación. En l'anyo 864 unos monches d'a ciudat d'Albi (Occitania) que iban de Zaragoza ta Francia ficieron nueit en Balagium, etapa anterior a Berga.
Seguntes Abū Ahmad Ibn, Balaguer prencipió a estar important baixo a familia d'os Banu Qasi. O castiello de Balaguer fue construyiu por Lope Ibn Ahmad, o sinyor d'a Taifa de Leida, en 877, que ya en 862 bi heba construyiu una zuda. Un escrito d'una mezquita d'a ciudat de Túniz charra d'a batalla d'Albesa, l'anyo 1003, amán de Balagé, entre Ramon Borrell (conte de Barcelona) y Ermengol I (conte d'Urchel) contra os musulmans.
Districto de Castras
O districto de Castras (en occitán arrondiment de Castras, en francés arrondissement de Castres) ye un districto d'o departamento francés de Tarn, en a rechión d'Occitania. Se divide en 13 cantons y 151 municipios. A capital d'o districto ye a subprefectura de Castras.
Balaguer
Periodo islamico
Un documento cita que Muhammad Ibn Lope, o mesmo que firió de muerte en 897 a Wildredo I de Barcelona en un ataque a Barcelona, asitió os castiellos de Monzón, Balagay (Balaguer) y Balbastro. En l'anyo 927 Balaguer se rebeló contra Lop, pero a ciudat continó en mans d'os Banu Hud, d'as taifas de Leida y Zaragoza.
Periodo cristiano
A ciudat de Balaguer resistió os ataques d'Arnau Mir de Tost, un noble d'o condau d'Urchel que fació incursions enta Moriello de Monclús, y fué conquerida breument (dende 1100 dica 1101) por o nieto d'él Guerau II de Cabrera, baixo as ordens de Ermengol V d'Urchel. Balaguer fue reconquerida finalment l'anyo 1105 en un ataque conchunto de Remón Berenguer III, conte de Barcelona, y Pero Ansúrez, noble castellano tutor de su nieto Ermengol VI d'Urchel. Balaguer pasó ta las mans d'o condau d'Urchel (estió a residencia d'os condes d'Urchel), anque enfeudato a lo condau de Barcelona; o vizcondau d'Àger tenió un cuarto d'a ciudat y dreitos sobre a suya zuda. O 7 de chunio de 1111, Balaguer pasó a mans d'a diocesi d'Urchel.
right|thumb|300px|[[Ilesia de Santa María de Balaguer.]]
O 13 d'abril de 1106, Guerau II de Cabrera cedió en feudo os suyos dreitos a Arnau Berenguer d'Anglesola, que encomenzó a repoblación d'a ciudat con cristianos debant d'os ataques d'a Taifa de Leida. En febrero de 1113, concedioron bel dreito a lo bispe d'Urchel y a lo caballero Bernat Eixard.
As primeras repoblacions d'importancia, manimenos, estioron en 1118 (a carta de población daba en propiedat as tierras d'as dos márguins d'o río Segre a los suyos habitants, 27 familias como os Guadall, Guirt, Bernat, Fortés, Isarn, Mir u Arnau), repoblacions feitas con chents orichinarias d'as vals d'Àger y de Meià, y dimpués de Ribagorza, a Gascunya y o Lenguadoc. Dimpués, en una ampliación de dreitos a los habitants de Balaguer, istos quedoron exentos d'os chudicios con fierro rusient y atros, amás de conceder-les a liberación d'os malos usos y conceder dreito a celebrar mercau os sabados y a celebrar a feria de Sant Bertolomeu.
En as guerras entre o rei Chaime I d'Aragón y a nobleza aragonesa, a ciudat de Balaguer estió una plaza important en mans d'os sublevaus, dica la suya conquiesta l'anyo 1228, seguntes charra a Cronica de Bernat Desclot. Ermengol X d'Urchel se fizo vasallo d'o rei Chaime I para intentar retener o condau d'Urchel, pero iste pasó dimpués a mans d'o rei Alifonso IV d'Aragón por herencio. O condau tornó t'a familia d'Urchel, pero en 1413 pasó o poder d'o rei Ferrando I d'Aragón pa cutio, dimpués d'o setio d'a ciudat. Ferrando I dexó a ciudat en o suyo testamento a Chuan II d'Aragón, que la ocupó l'anyo 1418. En a Guerra Civil Catalana de 1462-1472, a ciudat de Balaguer estió a base d'operacions de Chuan II, dica la conquiesta de Leida en 1464. A ciudat fue incorporada a la Corona pa cutio a la muerte de Chuan II, por o suyo fillo, Ferrando II d'Aragón.
Edat Moderna
right|thumb|300px|O [[campanar d'a ilesia de Santa María de Balaguer.]] O rei Carlos I concedió a la ciudat de Balaguer o dreito a celebrar mercau (feria) por a festividat de Sant Pero. En o sieglo XVI, a ciudat estió afectada por a peste negra y o bandolerismo, endemico en a suya redolada. O baile d'Alòs, Arnau Escuder, que yera uno d'ixos bandolers, asitió en 1589 en o castiello de Cubells a bels nobles d'a redolada.