cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Eusko Alkartasuna
Eusko Alkartasuna (EA) (Solidaridat Basca en aragonés) ye un partiu politico basco fundato por Carlos Garaikoetxea en setiembre de 1986, como una escisión d'Euzko Alderdi Jeltzalea. Actualment ye definito como independentista, socialdemocrata, pacifista y aconfesional.
O 30 de noviembre de 1986, EA se presentó por primera vegata a unas eleccions (eleccions d'o País Basco), obtenendo mas de 180.000 votos.
En Europa ye miembro de l'Alianza Libre Europea (ALE), partiu que incluye a formacions independentistas y socialdemocratas de diferents países.
Estió un d'os partius partecipants en a Conferencia de Paz de Sant Sabastián se celebrata en a ciudat de Sant Sabastián o día 17 d'octubre de 2011, en o Palacio d'Ayete.
Entibo
thumb|250px|L'entibo de Lo Grau Un entibo u pantano ye un laco artificial emplegato ta almadacenar augua. A finalidat d'istas construccions gosa estar una u mas d'as siguients:
Se creyan en construir una entibadera con formigón, tierra, rocas, etc. a traviés d'un río u en un ibón.
L'IJsselmeer en os Países Baixos, con 1.100 km², ye l'entibo mas gran d'Europa Occidental.
Impactos ambientals d'os entibos
Os entibos causan impactos ambientals variatos.
En as biocenosis fluvials ye directo por modificar a dinamica fluvial, o que produce un deterioro d'os ecosistemas fluvials, que fa que cambien a flora y fauna d'os ríos. A construcción d'un entibo provoca un important disminución d'a biodiversidat, afavoreixe a introducción d'especies foranas (como os siluros en l'Ebro), y a substitución d'especies d'alta valor ecolochica por especiés mes cosmopolitas u ubicuas. Encara que a vegatas os entibos atraigan aus acuaticas y limicolas, no compensa a perda d'especies acuaticas porque as aus acuaticas y limicolas son especies colonizaderas y a vegatas cosmopolitas. Si que ye verdat que os entibos pueden esdevenir puesto de paso temporal pa especies migraderas raras u en camín de desapareixer, pero gosan tener como opción muitos entibos, a part de zonas humidas naturals susceptibles de ser protechitas.
Os entibos tienen un efecto barrera pa poblacions acuaticas y terrestres, y en bel caso as poblacions quedan aislatas por perder o río a suya función de corridor ecolochico, con o que belunas no alcanzan una mida minima pa estar viables y rematan por desapareixer.
A construcción de grans entibaderas chenera impactos serios por afectar negativament a especies migraderas de peixes (salmons, anguilas), que son incapables de remontar l'obstaclo que suposa a presa. En o caso d'os salmons suposa no reproducir-se, ya que puyan auguas ent'alto pa desovar.
Chaca
Chaca (Jaca en castellano) ye una ciudat y municipio aragonés de Uesca, capital d'a comarca de Chacetania y d'o partiu chudicial de Chaca.
Tien una población de habitants en una superficie de 406,3 km².
Cheografía
Ye situada a lo norte d'a provincia, en a dentrada d'a val de l'Aragón, a la uembra d'o mont Uruel, en o Pireneu central, a 818 metros d'altaria sobre o livel d'a mar y a una distancia de 75 km d'a ciudat de Uesca, a capital d'a suya provincia.
Iste municipio ye un d'os millors puestos ta practicar os esportes d'hibierno, amás d'estar una población de gran vitalidat.
O municipio ye dividiu en 8 partes a on son distribuitos os barrios rurals de Chaca: a baixa val d'Estarrún, o Campo de Chaca, a Garcipollera, Soduruel, a val Ancha, a val Estrecha, a val d'Avena y a val d'Atarés.
Historia
Claudio Ptolomeu en o Sieglo II nombra Iacca como una d'as 16 ciudaz de los bascons en a suya obra Geographikè Úphégesis, en o capítol 6, 66
En tiempos d'Al-Andalus u dominación musulmana d'a Peninsula Iberica l'antiga Iacca yera despoblada u poco poblada. A principios d'o sieglo sieglo XI Chaca yera un simple castrum y no una ciudat. Un texto de 1020-1030 diz en latín d'o castro que se diz Chaca.
Arredol de 1150, a mayor parte d'os habitants d'a ciudat de Chaca yeran d'orichen "franco", ye decir, occitans.
Toponimia
Bi ha un barrio con nombre occitán Burnau. Ye intresant o toponimo Llano de Samper, probable castellanización recient de "Plano de Sant Per".
Instalacions esportivas
Entre as instalacions esportivas de Chaca cal destacar as pistas de chelo, a viella ye una d'as pistas de chelo mas antigas d'Espanya y en l'anyo 2007 se contruyó o nuevo pavillón de chelo de Chaca que prencipió a funcionar en l'anyo 2008.
Cultura
Chuntament con Aulorón, se hi celebra lo Festival Folklorico d'os Pireneus, alternando la suya celebración un anyo en cada ciudat.
Personalidaz naixidas de Chaca
Categoría principal: Naixius de Chaca.
Miguel Esteban
Miguel Esteban ye un municipio d'a provincia de Toledo, en a comunidat autonoma de Castiella-La Mancha, Espanya. A suya población ye de habitants, en una superficie de 93  km² y una densidat de población de 0 hab/km².
Retortillo de Soria
Retortillo de Soria  ye un municipio castellanlionés, situato en a provincia de Soria. A suya población ye de 252 habitants (2006), en una superficie de 172,77 km² y una densidat de población de 1,46 hab/km².
situación
O suyo termino municipal comprén a Rota d'a Lana y o Camino d'o Cit.
Casa d'a Villa de Bulbuent
Estió restaurau en zagueras d'o sieglo XX.
Republica Socialista de Montenegro
A Republica Socialista de Montenegro (en serbocroata: Социјалистичка република Црна Гора, Socijalistička republika Crna Gora) yera una republica constituyent d'a Republica Federal Socialista de Yugoslavia que principió a existir o 11 de noviembre de 1943 dica o 27 d'abril de 1992 cuan declaro a suya independencia.
Tiramisú
O tiramisú ye un postre italiano con gusto a café. Ye feito de biscuetos capuzaus en café, recubiertos con una mestura batida d'uegos, zucre y queso mascarpone, aromatizaus con cacau. Lo pastel se gosa minchar fredo.
A receta d'o tiramisú no se troba en libros de cocina anteriors a lo decenio de 1960. Tampoco se menciona en enciclopedias y diccionarios d'o decenio de 1970, amaneixendo per primera vegada en forma impresa en italiano en 1980 y en anglés en 1982. Isto suchiere que ye un invento recient.
Xabi Prieto
Xabier Prieto Argarate  (Sant Sabastián, País Basco, 29 d'agosto de 1983) ye un exfutbolista espanyol, activo profesionalment dende 2003 dica 2018 y que ha realizau toda la suya carrera esportiva en a Real Sociedad.
Glaciar de Blaueis
O glaciar de Blaueis (en alemán Blaueisgletscher) u simplament Blaueis (literalment chelo azul) ye o glaciar más septentrional d'os Alpes, se troba en o municipio de Ramsau en a parti bavara d'os Alpes de Berchtesgaden, Alemanya. O glaciar ye exposau en as laderas orientadas enta o norte en a parti superior d'o cul de Blaueis, situau entre a roca debant d'os picos Blaueisspitze (2.480 m), Hochkalter (2.607 m) y Kleinkalter (2.513 m), y tien forma de ferradura.
Debiu a la suya altaria relativament baixa, o glaciar de Blaueis s'ha visto particularment afectau por o retacule glaciar, que ye común entre os glaciars alpins. Dende meyaus d'a decada de 1980, as rocas en meyo de Blaueis s'han tornau cada vegada más libres de nieu y a parti superior d'o glaciar ye agora alto u baixo deseparada d'a esfera más baixa d'o que agora se considera «chelo muerto».
Montesclaros
Montesclaros ye un municipio d'a provincia de Toledo, en a comunidat autonoma de Castiella-La Mancha, Espanya. A suya población ye de habitants, en una superficie de 20,58  km² y una densidat de población de 0 hab/km².
Segundo (desambigación)
O termin segundo puet referir-se a:
Rollamienta
Rollamienta ye un municipio castellanlionés, situato en a provincia de Soria. A suya población ye de 42 habitants (2006), en una superficie de 18,62 km² y una densidat de población de 2,26 hab/km².
Corz de Maella (1404)
As Corz de Maella de 1404 estioron unas Corz d'o Reino d'Aragón convocadas por o rei Martín I d'Aragón o día 30 de mayo d'ixe anyo dende a ciudat de Valencia pa celebrar-se o 26 de chunio en a localidat de Maella:
Retardando-se dimpués a o 15 de chulio:
y posteriorment a os días 22 de chulio, 25 de chulio y 26 de chulio, día en que s'inaugurarían en a ilesia de Sant Esteban con a lectura d'a lista d'asistents y o discurso d'o rei. Rematoron o día 2 d'agosto d'ixe anyo, estando unas Corz volanderas.
Asistents
Yeran presents por o brazo eclesiastico l'arcebispe de Zaragoza, García Ferrández d'Heredia, o castellano de Amposta, l'abat de Mont Aragón, l'abat de Rueda, o prior de Santa Cristina, o procurador d'o prior d'a ilesia de Santa Maria la Mayor de Zaragoza, o canonche d'a Seu de Zaragoza, o procurador d'o comendador de Mont Albán y o procurador d'o comendador d'Alcanyiz. Amás d'os brazos representants de nobles, caballers y universidaz d'o Reino d'Aragón.
Qüestions tractadas
En istas Corz se aprebará o día 1 d'agosto o fogache de 1405. Excepcionalment, no se mantenió l'acusación de contumacia a os no presents, ya que o recrudeiximiento d'as luchas de bandos feudals obstaculizaba os desplazamientos de beluns d'os convocaus.
D'atra man se tractoron atros afers urchents pa o reino como a revisión d'as imposicions fiscals que i heba, a busqueda d'una solución a la sobrecarga de censals d'o Cheneral d'o reino y a las banderías senyorials y urbanas que menazaban l'orden y a paz social. Tamién se modificó a forma en que se preneban os alcuerdos adintro de cada brazo, que ya no amenistraría d'a unanimidat.
Alastrué
Alastrué ye un lugar d'o municipio de Boltanya, en a provincia de Uesca. Actualment no tien habitants. Ye cuaternato como Alastuey en o Fogache de 1495.
Toponimia
Seguntes Ramón Menéndez Pidal ye una deformación d'o basco Last-toi, "puesto con rigachuelo", sindembargo Rohlfs 1952 considera que ye analogo con l'occitán Allasac en Corrèze, que deriva d'o chentilicio Alacius, documentato en Galia Cisalpina, con una terminación -ué que deriva d'un sufixo baixo imperial u altomeyeval que indica pertenencia, como ye o caso d'a terminación -ac en occitán y a terminación -asco en o norte d'Italia.
A -r- ye epentetica, como en o caso de l'aragonés Flandres u tamién de rastra que bien de restis, u o francés rustre en cuenta de ruste.
Seguntes Manuel Benito Moliner, miembro de l'Instituto d'Estudios Altoaragoneses, tien o suyo orichen en un antrotoponimo latino, Alastarius, con un sufixo celta -uey, etimolochía comun con o toponimo Alastuey.
En o Libro del Reparo del General de 1489-1491 s'escribe Alastuey.
Lucian Freud
Lucian Freud, naixiu de Berlín (Republica de Weimar) l'8 d'aviento de 1922 y muerto en Londres (Reino Uniu) o 20 de chulio de 2011, estió un pintor chermano-britanico, que viviba en o Reino Uniu dende 1933, quan marchó d'o suyo país en fuyindo d'o nazismo. Ye considerau como uo d'os grans pintors d'os sieglos XX y XXI y las suyas obras se troban en os prencipals museus d'o mundo.
Alastrué
Molimentos
A Ilesia d'o Salvador d'Alastrué, una ilesia d'o sieglo XVII adedicada a lo Salvador, que ye la ilesia parroquial d'o lugar.
Monte Albán
275px|thumb|[[Envista d'a Gran Plaza de Monte Albán.]]
A Zona Arqueolochica de Monte Albán u simplament Monte Albán ye un chacimiento arqueolochico localizau a 10 km d'a ciudat d'Oaxaca, capital d'o estau mexicano d'o mesmo nombre. Monte Albán estió mientres muito tiempo a siede d'o poder dominant en a rechión d'as Vals Centrals d'Oaxaca, dende o declive de San José Mogote en o periodo Preclasico Meyo (1500-700 a. C.) dica l'ocaso d'a ciudat, ocurriu arredol d'o sieglo IX.
Como a gran mayoría d'as grans metropolis mesoamericanas, Monte Albán estió una ciudat con una población multietnica. Mientres a suya historia, a ciudat mantenió vinclos muit fuertes con atros lugars de gran importancia en Mesoamerica, mas que mas con os teotihuacans entre o Clasico Temprano. A ciudat fue abandonata por a elite y buena parte d'a suya población a la fin d'a Fase Xoo. Manimenos, o recinto ceremonial que fa parti d'o conchunto d'a Zona Arqueolochica de Monte Albán estió reutilizau por os mixtecos entre o Periodo Posclásico. En ixas envueltas, o poder politico d'o pueblo zapoteco se trobaba trestallau entre quantas ciudaz-estau, como Zaachila, Yagul, Lambityeco y Tehuantepec.
Club Deportivo Oliver Urrutia
Historia
Establito en 1954 como Club Deportivo Oliver Urrutia por a fusión d'os clubes zaragozanos d'a Sociedad Deportiva Urrutia y lo Club Deportivo Oliver. Tien equipos en totas as categorías d'o fútbol base, con una larga tradición en a formación de chugadors en a ciudat. Actualment ye club colaborador d'o Villarreal Club de Fútbol.
Dende a temporata 2017/18 dica la temporada 2018/19 tenió un equipo senior femenín que princpió a chugar en a tercera categoría espanyola, consiguió puyar ta segunda y por motius economicos desaparixió.
Estadio
O club os suyos partidos en o Campo Municipal de Fútbol La Camisera, que ye de céspet artificial.
Doason
Doason (Doason en occitán, Doazon en francés y oficialment) ye una comuna occitana en o departamento francés de Pireneus Atlanticos, districto de Pau, cantón d'Artics y País de Seuvèstre y rechión de Nueva Aquitania. A comuna yera parte de l'antiga provincia de Biarn.
A suya población ye de 156 habitants (1999) en una superficie de 6,14 km², con una densidat de población de 25,41 hab/km².
Demografía
2007: población provisional seguntes o INSEE (fuent: INSEE).
Mira Sorvino
D'entre a suya filmografía, se puet destacar a suya presencia en as cintas Mighty Aphrodite (1995, Woody Allen), Norma Jean & Marilyn (1996, Tim Fywell, a on interpretaba a Marilyn Monroe), Romy and Michele's High School Reunion (1997, David Mirkin), Mimic (1997, Guillermo del Toro), Human Trafficking (2005, Christian Duguay), u Like Dandelion Dust (2009, Jon Gunn).
Dongen
Dongen ye un municipio neerlandés situato en a provincia de Brabant Septentrional.
A suya población ye de 25.068 habitants (2010) en una superficie de 29,72 km², con una densidat de población de 855 hab/km².
Bibán
Actualment no tien habitants.
Cheografía
O lugar de Bibán se troba situato en a muga con a Guarguera, a o canto d'o termin municipal de Samianigo, a 1.132 metros d'altaria sobre o livel d'a mar y a una distancia de 4,5 km de Boltanya, a capital d'o suyo municipio, de 10,5 km de l'Aínsa, la capital d'a suya comarca, y de 101 km d'a ciudat de Uesca, a capital d'a suya provincia.
Historia
Seguntes Agustín Ubieto Arteta, a primera cita d'o lugar ye d'o sieglo XIII, recullita en a obra d'Antonio Durán Gudiol Geografía medieval de los obispados de Jaca y Huesca (Huesca, 1962), y documenta as variants Biban y Vivan.
Molimentos
A Ilesia de Santa Olaria de Mérida de Bibán, una ilesia d'o sieglo XVIII adedicada a Santa Olaria de Mérida, que ye la ilesia parroquial d'o lugar y que hue se troba en runas.
Panettone
O panettone ye una mena de pan dulce italiano orichinario de Milán, per un regular preparau y desfrutau pa Nadal y Cabo d'anyo. Tien forma de cupula, que s'extiende dende una base cilindrica. Contiene ralladura de narancha y limón confitadas, asinas como pansas, que s'anyaden ixutas y no remulladas. I hai muitas atras variacions disponibles, como solo u con chicolate. Se sirve en forma de falca, tallada verticalment, acompanyada de bebidas dulzas calients u un vin dulce.
Mora (Toledo)
Mora ye un municipio d'a provincia de Toledo, en a comunidat autonoma de Castiella-La Mancha, Espanya. A suya población ye de  habitants, en una superficie de 168,57  km² y una densidat de población de 0 hab/km².
Briquet
thumb|300px|right|Briquet de gas Un briquet (de l'occitán < briquét) u chisquero ye un dispositivo emplegato ta pretar fuego a unatra substancia que será a encargata de mantener a flama por mas tiempo.
Historia y tipos de briquez
Os primers briquez yeran un tubo, d'uns 6 a 8 milimetros de diametro (por un regular de latón), por a on que i pasaba una mecha de cotón. En unatro tubo paralelo bi heba una pedrenya d'encender mantenita con un muelle y un torniello contra una rueda estriata que, fendo-la chirar con o dido, produciba purnas que pretaban fuego a la mecha. Una vegata emplegata a brasa producita en a mecha, se ficaba ista adintro d'o suyo tubo con un tape enganchato en un filo d'arambre, que amortaba a brasa por sufocación (manca d'oxichén ta a combustión).
Os briquez posteriors, no teneban mecha y yeran formatos por un deposito que almadazena o combustible (benzina, butano u atros), una pedreta que prevoca a purna y un mecanismo t'amortar a flama comodament quitando l'oxichén.
Os mas modernos no gosan emplegar a piedra, sino un sistema electronico que produce una purna. Duran muito menos que os de piedra, pero muito mas baratos.
Gelem Gelem
Gelem Gelem (en romaní petené, petené) ye o nombre que recibe l'Himno Internacional Chitano. Tamién ye conoixito por os siguients titols: Djelem Djelem, Zhelim Zhelim, Opré Roma y Romane Shavale.
Sofía Chotek
Sofía Chotek de Chotkowa y Wognin (Sophie Maria Josephine Albina Gräfin Chotek von Chotkowa und Wognin en alemán), naixita de Stuttgart (Reino de Württemberg, hue Baden-Wurtemberg, Alemanya) l'1 de marzo de 1868 y muerta asasinata con o suyo esposo en l'atentato de Sarajevo o 28 de chunio de 1914 en a ciudat de Sarajevo (Imperio Austrohongaro, hue Bosnia y Herzegovina), estió una noble casata en matrimonio morganatico con Francisco Ferrando d'Austria, sobrín de Francisco José I d'Austria u hereu d'a cadiera reyal de l'Imperio Austrohongaro. Con as suyas muertes prencipió una escalada que portó enta la Primera Guerra Mundial.
Operación Galgo
A Operación Galgo ye una operación d'a Guardia Civil realizada en Espanya contra o dopache esportivo centrada prencipalment en l'atletismo. A operación prencipió en abril de 2010 y o suyo termín estió o 22 de marzo de 2012.
A operación prencipió en abril pero dica o 9 d'aviento de 2010 no se conoció a operación cuan se facioron os primers rechistros en Alicant, Madrit, Segovia, Las Palmas y Palencia, con 14 detencions. As detencions mas importants estioron as de l'atleta Marta Domínguez, o suyo entrenador César Pérez y o suyo representant José Alonso Valero, Manuel Pascua entrenador de atletismo, José Luis Pascua Piqueras chermano de l'anterior, Alberto León Herranz: ex ciclista de mountain bike, Alberto García Fernández, atleta, Eufemiano Fuentes: medico esportivo y chinecologo embolicado de contino en tramas de dopache y imputau en l'anyo 2006 en a Operación Puerto.
L'atleta Alemayehu Bezabeh, campión europeu de campo a traviesa de 2009, no partecipó en o campionato de 2010 por a suya implicación en a trama de dopache. O diya 10 de chinero troboron a o ex-ciclista Alberto León muerto de suicidio en a suya casa. En o mes de marzo de 2011 l'atleta Alemayehu Bezabeh estió absuelto de tentativa de dopache por o Comité de Competición d'a RFEA, dimpués o CSD (Comité Superior de Deportes) presentó un recurso contra ista resolución y una vegata revisau o caso fue sancionau con dos anyatas sin competir y una multa de 3.000 euros.
O 22 de marzo de 2012 estió o termín d'o proceso dando nulidat a as prebas presentadas.
Comarca d'o Caudal
A comarca d'o Caudal (en asturiano comarca del Caudal) ye una d'as 8 comarcas en as que ye trestallata Asturias.
Abrud
Abrud (Abrudbánya en hongaro, Großschlatten en alemán) ye un municipio de Rumanía con categoría de ciudat, situato en a provincia (u judeţ) d'Alba Iulia, en a rechión de Transilvania.
Cheografía
A localidat d'Abrud se troba situata a 627 metros d'altaria sobre o livel d'a mar y o río Abrud la trescruza.
Düsseldorf
Düsseldorf (prenunciato en alemán /ˈdʏsəldɔɐf/, en baixo franco y franco ripuario Düsseldörp) ye la capital d'o estato federato de Renania d'o Norte-Westfalia y, dimpués de Colonia, Dortmund y Essen, a ciudat mas gran d'o estato. Ye situata sobre o río Rin.
A suya población ye de 598.686 habitants en una superficie de 217,41 km, con una densidat de población de 2.754 hab/km² (2013).
Valle de Losa
Valle de Losa ye un municipio d'a comunidat autonoma castellanoleyonesa en a provincia de Burgos, situau en a comarca de Las Merindades y partiu chudicial de Villarcayo de Merindad de Castilla la Vieja.
A suya población ye de 629 habitants (2008) en una superficie de 227,66 km², con una densidat de población de 2,76 hab/km².
Cheografía
A localidat de Valle de Losa se troba situada a 653 metros d'altaria sobre lo livel d'a mar, a una distancia de 120 km d'a ciudat de Burgos, a capital d'a suya provincia.
D'o suyo termin municipal en fan parte os lugars d'Aostri de Losa, Barriga, Calzada de Losa, Castresana, Castriciones, Fresno de Losa, Lastras de la Torre, Lastras de Teza, Llorengoz, Mambliga, Quincoces de Yuso, Relloso, Río de Losa, San Llorente de Losa, San Martín de Losa, San Pantaleón de Losa, Teza de Losa, Villabasil, Villacián, Villalambrús, Vlllaluenga, Villaño, Baró, Hozalla, Quincoces de Suso, Quintanilla la Ojada, San Miguel de Relloso, Santa Cristina de Relloso y Vescolides.
O termin municipal de Valle de Losa ye trescruzau por o río Jerea.
Avinyonet (desambigación)
Avinyonet puet estar:
John Dos Passos
John Dos Passos, naixito de Chicago (Illinois) o 14 de chinero de 1896 y muerto en Baltimore (Maryland) o 28 de setiembre de 1970, estió un escritor y novelista estausunidense d'o modernismo, que feba parte d'a dita Cheneración perdita en a literatura estausunidense.
Badenas
Badenas ye un municipio de la provincia de Teruel (Aragón), situau en la comarca de Xiloca y partiu chudicial de Calamocha.
La suya población ye de 20 habitants (2013) en una superficie de 31,3 km².
Cheografía
Badenas ye situau a lo norte a piet de la Sierra d'Orich y chunto a la marguin dreita de lo río Camaras, que traviesa lo termin municipal de Badenas entre la sierra d'Orich y la sierra de Ferrera. Ye a 998 metros d'altaria dencima de lo livel d'a mar y a una distancia de 113 km de la ciudat de Teruel, la capital de la suya provincia.
Mugas
Lo termin municipal de Badenas muga con los termins municipals de Santa Cruz de Nogueras, Loscos, Cucalón, Lanzuela, Fuent Buena y Lueixma.
Historia
Perteneixió a la Sexma de Trassierra.
Toponimia
En la Bula d'Adrián IV ya fan mención de Badenas como Badenes (22 de chunio de 1158):
Tartessos
Situación
Se desembolicó muit probablement adintro d'o trianglo formato per as actuals ciudaz de Uelba, Sevilla y San Fernando en a costa sudueste d'a peninsula iberica, o suyo eixe yera o río Tartessos, o clamato Baetis per os romanos y Wadi El Kebir per os arabes (agora clamato río Guadalquivir).
Cultura e influencia en l'exterior
Os habitants de Tartessos teneban una cultura propia con un elaborato luengache y una escritura diferent d'a dos pueblos vecins, y espleitaban d'a influencia d'os fenicios y echipcios a traviés d'os primers.
No ye platero si bi habió una ciudat d'ixe nombre en l'antigüidat perque encara no s'ha trobata. Sindembargo, atros puestos arqueolochicos en tot o Guadalquivir  (territorio de esbandidura) en tienen una platera relación con Tartessos y son fundament documentatos.
A suya capital fue prebablement Turp, l'actual El Puerto de Santa María, en a desembocadura d'o río Guadalete. O formant “tr” de a parola Turp en viene en totas as formas d'o nombre Tartessos seguntes cuantos eruditos. Turdetán ye o nombre latino que prenió o pueblo prencipal d'a provincia romana d'Andalucía.
Espierlo
Espierlo ye un lugar d'o municipio de Boltanya, en a provincia de Uesca. Actualment no tien habitants.
Tartessos
Cultura e influencia en l'exterior
L'arribada succesiva d'os pueblos griego y fenicio, iste zaguer con a fundación d'a ciudat de Gadir (l'actual Cádiz) fomentoron segurament::
thumb|300px|Aria aproximata de influencia y esbandidura d'a civilización tartesica.
Breu historia
Seguntes a mitolochía Cherión, un chigant tricefalo, estió lo primer rei mitolochico de Tartessos, y tamién en serían reis mitolochicos, anque más tardanos, Gargoris y Habis –iste zaguer sería o rei lechislador d'os tartessicos y o gran civilizador de Tartessos.
Argantonio estió o solo rei de Tartessos que se'n tienga conoixencia por fuents historicas. Seguntes Herodoto vivió 120 anyadas y establió 40 anyadas o comercio con os griegos foceus que creyoron cuantas ciudaz costeras mientres o suyo reinato.
Desaparición de Tartessos
En o sieglo VI aC Tartessos desapareix de sopetón d'a historia, talment desfeita de tot per Cartago y por a resta d'as colonias fenicias (Gádir, una colonia de Cartago, se trobaba en meyo d'o reino de Tartessos) y a qualo, dimpués d'a Batalla d'Alaila, en o 534 aC li facioron pagar asinas a suya alianza con os griegos focenses. Atros autors dicen que fue refundata con o nombre de Carpia, en condicions dubdosas. Os romanos clamoron a la ampla Badía de Cádiz, Tartessius Sinus anque o reino ya no existiba pas.
Atras teorías sobre a suya desaparición en dan a culpa a: l'acotole d'as vetas minerals y a consiguient paralización d'o comercio exterior y d'a economía tartesica; invasions celtas; tierratremos y atras esferras naturals escaicitas prebablement en ixa aria.
Francisco Tàrrega
miniatura|Recuerdos de la Alhambra Francisco d'Assís Tàrrega i Eixea (Villa-reyal, País Valenciano, 21 de noviembre de 1852 – Barcelona, 15 d'aviento de 1909), estió o primer concertista de guitarra en a suya epoca.
Tinnura
Tinnura (Tinnura en sardo; Tinnura, en italiano y oficialment) ye una comuna sarda en a provincia italiana d'Oristán y rechión de Cerdenya, que feba parte de l'antigo reino de Cerdenya.
Francisco Tàrrega
Empecipió a estudiar a guitarra en Castellón de la Plana con o mayestro Julián Arcas. En o Conservatorio de Madrit estudió piano y harmonía. En 1869 adquirió una guitarra excepcional construyida por Antonio de Torres (luthier), con a que naixería l'uso d'a guitarra como instrumento de concierto. En 1880 ofrió recitals en París y Londres. En 1885 fixó a suya residencia en Barcelona y dica 1903 reyalizó chiras por Espanya transcribindo numerosas composicions clasicas y con obras propias. En 1906 sofrió una paralisi d'o costau dreito d'a quala no plegó a recuperar-se.
A influyencia de Tàrrega en a guitarra d'o sieglo XX a traviés de disciplos como Emilio Pujol, estió inmensa. A suya obra propia no s'aparta d'o nacionalismo de salón y, antiparte d'unas 120 transcripcions, componió 78 obras d'as qualas agún perviven piezas como Recuerdos de la Alhambra, Capricho árabe, u Danza mora.
Tinnura
A suya población ye de 272 habitants en una superficie de 3,79 km², con una densidat de población de 71,77 hab/km².
Navalcán
Navalcán ye un municipio d'a provincia de Toledo, en a comunidat autonoma de Castiella-La Mancha, Espanya. A suya población ye de habitants, en una superficie de 59,73  km² y una densidat de población de 0 hab/km².
Demolition Man
Demolition Man ye una cinta estausunidense de cine de sciencia ficción de l'anyo 1993, dirichida por Marco Brambilla y producida por Joel Silver, Michael Levy y Howard Kazanjian con guión de Daniel Waters, Robert Reneau y Peter M. Lenkov, protagonizada por Sylvester Stallone, Wesley Snipes, Sandra Bullock y Nigel Hawthorne.
L'arte de peder
L'arte de peder (en francés, L'Art de péter) ye un ensayo humoristico pseudo-medico de Pierre-Thomas-Nicolas Hurtaut, publicato como anonimo en 1751. O suyo nombre completo orichinal ye L'art de péter, Essai théori-physique et méthodique à l’usage des personnes constipées, des personnes graves et austères, des dames mélancoliques et de tous ceux qui restent esclaves du préjugé.
Segundo
thumb|O primer reloch atomico d'o mundo, [[1955.]] thumb|Un reloch atomico en 1997 en Alemanya. O segundo (s) ye una unidat de tiempo y una d'as siet unidaz base d'o Sistema Internacional. Se define como a durada de 9.192.631.770 periodos de radiación correspondients a la transición entre dos nivels d'a estructura hiperfina d'o estato fundamental d'o cesio 133.
Historicament o segundo se definió com 1/86.400 d'un día solar meyo. En 1954 a 10ª Conferencia Cheneral de Pesos y Mesuras delegó en o Comité Internacional de Pesos y Mesuras a redefinió con más precisión d'a unidat de tiempo, en 1956 o Comité redefinió lo segundo en función de l'anyo tropico 1900, ya que a traslación d'a Tierra arredol d'o Sol ye más estable que a rotación. A definición fue ratificata en a 11ª CGPM d'o 1960. En 1967, en a 13ª CGPM establió a definición actual, basata en a estructura hiperfina d'o cesio 133.
Hue día tenemos d'una exactitut que plega dica o 14eno decimal (10−14). A estabilidat y exactitut d'o tiempo atomico internacional (TAI) se basa en a utilización de reloches atomicos. Manimenos os resultatos d'os experimentos sobre as transicions atomicas a freqüencias opticas superiors a los 9 GHz d'a definición actual d'o segundo, indican que en un futuro proximo se podrá amillorar en diversos ordens de magnitut a precisión obtenita a partir de l'atomo de cesio.
1864
Chunio
right|thumb|250px|O compositor y director d'orquesta alemán [[Richard Strauss, naixito l'11 de chunio de 1864.]]
William Somerset Maugham
William Somerset Maugham (París 25 de chinero de 1874 – †Niza 16 d'aviento de 1965) estió un novelista, dramaturgo y escritor britanico.
Naixió de Francia de pais angleses y s'educó en francés, pero a la muerte d'os suyos pais se tresladó a bibir con a suya familia de Whitstable (Anglaterra). Estudeó literatura y filosofía en a Universidat de Heidelberg y medicina en Londres.
En a Primera Guerra Mundial, Maugham sirvió en Rusia como espía ta o MI6.
Ardescha
Ardescha (07) (en francés Ardèche, en occitán Ardecha, en francoprovenzal Ardecha) ye un departamento francés situato en a rechión d'Auvernia-Roine-Alpes. Ye un d'os formatos o 4 de marzo de 1790.
Lumbrerón
Lo Lumbreron ye una caseta de pastors de dimensions considerables que se troba a 5 km de Pozuelo d'Aragón en a marguin d'a carretera Borcha-Rueda.
Descripción
Se tracta d'un edificio feito en piedra de 6 m d'altaria, 6 m de diametro y planta circular. A suya cubierta tien forma de falsa cupula.
Etimolochía
O nombre de Lumbreron proviene d'a similitut que ista construcción tien con as lumbreras d'as bodegas d'a redolada.
31 de chulio
Atros países
right|thumb|250px|O rei [[Chusé I de Portugal, qui puya a la cadiera reyal de Portugal o 31 de chulio de 1750.]]
Drimmelen
Drimmelen ye un municipio neerlandés situato en a provincia de Brabant Septentrional.
A suya población ye de 26.570 habitants (2010) en una superficie de 119,37 km², con una densidat de población de 276 hab/km².
Bandera chitana
A bandera chitana s'emplegó por primer vegata en o Primer Congreso Chitán celebrato en Londres en 1971, cuan tamién se creyó lo que sería l'himno chitán.
Ye una adaptación d'a bandera d'a India. Ye estallata en dos franchas horizontals, azul y verda, con una rueda de carro en o centro. A parti superior, azul, simboliza o cielo, que ye o teito d'o fogar d'o pueblo chitano. A inferior, de color verda, simboliza o suelo, o mundo por a on esnavesan. A rueda, tamién en a bandera d'a India, expresa os deseyos de libertat de cerculación dellá d'as mugas establitas.
A bandera chitana ye un sinyal d'identidat d'a comunidat romaní de tot o planeta. S'emplegó en o funeral de Camarón de la Isla, l'atabul d'o cual estió cubierto con ista bandera.
Muller
right|thumb|110px|Imachen de muller. Una muller ye un ser humano de sexo femenino. O vocable ye de costumbre usato ta referir-se a la persona adulta, encara que tamién s'emplega con caracter cheneral, como cuan se parla per ixemplo d'os "dreitos d'a muller". Puede igualment significar "esposa".
Etimolochía
L'aragonés "muller" provién d'o latín muliere, an ya feba referencia tanto a la muller como a la muller casata. O vocable tamién se troba en muitas altras luengas romanicas, bien con a mesma valor cheneral que en aragonés, como en as luengas iberorromanicas (mulher y muller en portugués y gallego, muyer en asturiano, mujer en castellano), bien con a valor de "muller casata", como ye o causo d'o catalán muller y o italiano moglie, perque ya fan servir un altra parola ta muller en cheneral (dona, donna).
Biolochía
A muller poseye bellas caracteristicas biolochicas que la diferencían de l'hombre, encara que os factors biolochicos no son os solos que determinan si una persona puede estar considerata como muller, u considerar-se-ne ella mesma. Bellas mullers pueden veyer-sen afectatas per diferiencias cromosomicas u hormonals anormals (como la hiperplasia adrenal conchenita, a sindrome d'insensibilidat androchenica, total u parcial, u belaltras condicions intersexuals) y bi ha mullers que, a lo menos en una primer etapa d'a suya vida, pueden veyer-sen mancatas d'una fisiolochía femenina tipica (mullers transexuals).
left|thumb|150px|Muller embarazata Biolochicament, os organos sexuals femeninos son relacionatos con o sistema reproductivo, mientres que as caracteristicas sexuals secundarias son as relacionatas con a notrición infantil u, en bellas culturas, con o proceso d'atracción d'una parella.
Navalmoralejo
Navalmoralejo ye un municipio d'a provincia de Toledo, en a comunidat autonoma de Castiella-La Mancha, Espanya. A suya población ye de habitants, en una superficie de 22,75  km² y una densidat de población de 0 hab/km².
Muller
Biolochía
Encara que en o mundo naixen menos mullers que hombres, con un porcentache aproximato de 1:1.05, l'asperanza de vida ta la muller ye mes gran debito a una combinación de factors de tipo chenetico y sociolochico. O estrocheno, per ixemplo, tien un efecto cardioprotectivo en as mullers premenopausicas.
As mullers sofren en cheneral as mesmas dolencias que os hombres. Manimenos, bellas malautías afectan prencipalment a las mullers, como lo lupus. Belaltras son tamién mes frecuents u exclusivas d'o sexo femenino, como lo cáncer de mama u d'ovario. Mullers y hombres pueden responder con sintomas diferents a una mesma dolencia u a lo suyo tractamiento medico.
Sociedat
thumb|left|150px|Muller bangladeshí teixendo. O treballo textil ye estato considerato tradicionalmén en muitas culturas un quefer de mullers. thumb|left|150px En muitas culturas protohistoricas, as mullers teneban asignata una función cultural particular. En as sociedaz de cazataires y recolectadors, as mullers yeran per un regular as que replegaban os alimentos d'as plantas, animalons chicoz y peixes, y as que alprendeban a usar os productos láctios, mientres que os hombres conseguiban a carne d'os animals grans. Bels antropologos aseguran que se plegó ta la Revolución Neolitica gracias a lo conoiximiento d'as plantas que adquirioron as mullers, tornando-sen asinas as pioneras de l'agricultura.
Dreitos d'a muller
A lo largo d'a historia, en a mayoría de culturas, as mullers se son vistas sozmesas a estructuras patriarcals que lis n'han negato los dreitos humanos mes fundamentals. Encara que s'ha produeito cambios importans en bellas partis d'o mundo ta mirar de que os dreitos humanos sigan parellos ta mullers y hombres, en muitas altras a muller contina tenendo poca valura legal, presionata ta cumplir funcions socials a ormino en contra d'os deseyos propios. Si bien per o suyo numbro, as mullers constituyen a mayoría d'a población mundial, per contra o suyo poder en as esferas socioeconomica, politica ye desproporcionatament baixo. A chent que aboga per os dreitos d'as mullers precuran de correchir ixos desequilibrios de poder per meyo d'a concesión ta las mullers d'os mesmos dreitos y responsabilidaz que se conceden ta los hombres. thumb|right|90px|Simbolo de Venus y d'a feminidat En bellas sociedaz como la occidental, una combinación de factors, como los cambios economicos u os esfuerzos reivindicaders d'o movimiento feminista, han feito que en as zaguers decadas as mullers puedan tener acceso ta una millor educación y un mercato laboral mes amplo, amés d'altros abances importants en a suya consideración social, si bien encara i permaneixen buena cosa de dificultaz y estereotipos a os cuals han d'acarar-sen con frecuencia.
Simbolochía
O simbolo utilizato ta referir-se a la muller u a lo sexo femenino en cheneral, en biolochía y en altros campos, ye un cerclo con una cruceta equilatera debaixo, o simbolo que represienta a Venus (u Afrodita), diosa de l'amor en a mitolochía grecorromana.
Alpes Maritimos
A suya población ye d'1.011.326 habitants (1999) en una superficie de 4.299 km², con una densidat de población de 235 hab/km².
A suya capital ye a ciudat de Niza, y en fan parte 2 districtos, 27 cantons y 163 comunas.
Historia
L'actual departamento d'os Alpes Maritimos s'establió en 1860, cuan o Segundo Imperio Francés s'anexionó o condau de Niza. En 1947 o departamento adhibió as dos comunas italianas de Tenda y la Briga, que dica l'inte perteneixeban a Italia.
Embutiu
L' embutiu ye a pieza de carne, per un regular de tocín, capolada, apanyada y introducida ("embutida") en os budillos de l'animal. Per o suyo conteniu en graixa significativa, que puede estar d'un 30 a un 50 %, se recomienda amoderar o suyo consumo.
Os embutius marcius y cuetos se minchan quasi a tota hora con un acompanyamiento radiu u nulo: en entropán u con hortalicias u combinaus con bel vechetal como lo melón, a pinya u os espargos. Os embutius que se cocinan en recetas complexas se reducen, quasi, en as morciellas crudas y negras, que a ormino se cuecen a lo calivo u se friyen en platos fuertes con un acompanyamiento liuchero como as chudías u os fongos.
Os embutius se trestallan en tres grans grupos:
Lo pernil, tanto dulce (cueto) como salau (curau), de normal se considera un producto de charcutería y se vende de conchunta con os embutius, encara que no ye propiament un embutiu per no estar embutiu en garra piel, budiello u unatra envoltura.
Watt
O watt (simbolo W) ye a unidat de potencia d'o Sistema Internacional d'Unidaz, ye a cantidat d'enerchía en joules que ye convertita, emplegata u bien disipata en un segundo. Se tracta d'una unidat derivata que prene o suyo nombre de James Watt por a suya contribución a lo desembolique d'a maquina de vapor, fue definita en 1948 en a 9ena Conferencia Cheneral de Pesos y Mesuras.
Definicions
Un watt ye equivalent a 1 joule por segundo (1 J/s)
u, en unidaz electricas, 1 voltampere (1 V·A)
Senderismo
thumb|Senderismo en os Perineus (Aragón), por o [[GR 11, amán d'o pico Anayet]] thumb|Senyalización de Senders de Chicot Recorrito en Espanya. O senderismo ye una actividat esportiva no competitiva que se realiza sobre camins abalizaus y homologaus por l'organismo competent de cada país. Tradicionalment ye considerato como una especialidat d'o montanyismo
Mira d'amanar a las personas a o medio natural y a o conoiximiento d'a zona a traviés d'o patrimonio y os elementos etnograficos y culturals tradicionals, fendo servir preferentment o sistema tradicional de vías de comunicación, tals como cabanyeras, camins vecinals y senders.
Ista actividat, constituye una simbiosi entre esporte, cultura y medio ambient.
Comarca de l'Eo-Navia
A comarca de l'Eo-Navia (en asturiano comarca del Eo-Navia) ye una d'as 8 comarcas en as que ye trestallata Asturias.
Llessui
Llessui ye un lugar de la provincia de Leida pertenexién a lo municipio de Sort. Ye situato en lo Pallars Sobirán y la suya población yera de 109 habitants en o 2005.
Toponimia
Bi ha bels microtoponimos que s'explican por a fonetica de l'aragonés, mas que mas l'aragonés arcaico preliterario:
Comarca de l'Eo-Navia
En fan parte 17 municipios, y a suya capital se troba en Navia.
Llessui
Toponimia
Lo mesmo toponimo Lessui se pareix en la suya terminación a muitos toponimos ribagorzans rematatos en -ui, que tenioron formas documentals rematatas en -ué en la Edat Meya. La etimolochía podería estar relacionata con la d'Erisué (Val de Benás), que tien como nombre oficial en castellano Eresué. Gerhard Rohlfs considera a terminación -ui endicadora de propiedat, indo dezaga d'o nombre d'o propietario. N'este caso sería LETTIUS documentato en Galia. Toponimos equivalents con atro sufixo serían Lessac (Charentes), Lessay (Manche) y Lessy (Moselle).
Revolución de mayo
right|thumb|250px|O dito Cabildo abierto del 22 de mayo de 1810 ("[[Capítol ubierto d'o 22 de mayo de 1810"), que aprebó a substitución d'o visorrei, en un quadro de Pedro Subercaseaux.]] Se conoix con o nombre de Revolución de mayo a los escaicimientos de mayo de 1810 en a ciudat de Buenos Aires en l'actual Archentina, que alavez yera una colonia d'Espanya, estando a capital d'o Visorreinato d'o Río de la Plata. Istos escaicimientos prencipioron o 18 de mayo de 1810, quan plegoron a Buenos Aires as noticias d'a cayita d'a Chunta Suprema Central de Sevilla mientres a Guerra d'o Francés, continoron en a dita semana de mayo dica o 25 de mayo, quan rematoron con a destitución d'o visorrei Baltasar Hidalgo de Cisneros y a proclamación d'a Primera Chunta de Gubierno. Ista destitución s'aprebó en o dito "Capítol ubierto d'o 22 de mayo de 1810".
Se considera por os historiadors que a Revolución de mayo ye o primer movimiento independentista archentino, encara que en realidat no se proclamó a independencia d'Archentina. Formalment, os bonaerenses nomás facioron que no aceptar l'autoridat d'o Consello de Rechencia de Espanya y Indias en considerar que no representaba a lechitimidat dimpués de que, con as ditas Abdicacions de Bayona, o rei Ferrando VII y o su pai Carlos IV hesen abdicato en favor de Napoleón Bonaparte d'a cadiera reyal d'Espanya. Cal parar cuenta, sindembargo, que ixa aceptación d'a soberanía espanyola yera nomás que un movimiento tactico en aspera de declarar ubiertament a independencia, como escaició en zaguerías o 9 de chulio de 1816 en o dito Congreso de Tucumán.
Salix babylonica
O salz plorón (Salix babylonica (Linnaeus) ) ye una planta d'a orden d'os Malpighiales y familia Salicaceae que ye nativa d'as arias ixutas d'o norte de China, pero se cautiva dende fa milenios en atros puestos d'Asia, y se comercializa a lo luengo d'a Rota d'a Seda enta lo sudueste d'Asia y Europa.
Creix dica 20 a 25 m d'altaria. Creix a escape, manimenos tien una vida curta, entre 40 y 75 anyadas d'edat.
Navamorcuende
Navamorcuende ye un municipio d'a provincia de Toledo, en a comunidat autonoma de Castiella-La Mancha, Espanya. A suya población ye de habitants, en una superficie de 110,86  km² y una densidat de población de 0 hab/km².
Volt
thumb|Simbolo internacional "Periglo, alta tensión". O volt ye a unidat d'a diferencia de potencial electrico u fuerza electromotriz. O suyo simbolo ye V, ye una unidat derivata d'o SI, y recibe o suyo nombre en honor d'o fisico italiano Alessandro Volta (1745-1827).
Definición
Se define como a diferencia de potencial a lo largo d'un conductor cuan una corrient d'un ampere disipa un watt de potencia. Emplegando as unidaz de base d'o SI sería m2·kg·s−3·A−1, que tamién puet estar representato como un joule (J) d'enerchía po coulomb (C) de carga, J/C.
Pontevedra
Pontevedra ye a capital d'a provincia gallega de Pontevedra, y d'a comarca de Pontevedra, situata a o canto d'o río Lérez y d'a ria de Pontevedra, en o sudueste de Galicia. Ye la segunda ciudat mas poblata d'a provincia dezaga de Vigo.
thumb|center|250px| Puent d'os Tirants.
Comarca d'o Nalón
A comarca d'o Nalón (en asturiano comarca del Nalón) ye una d'as 8 comarcas en as que ye trestallata Asturias.
Valle de Manzanedo
A suya población ye de 128 habitants (2008), en una superficie de 70,44 km² y una densidat d'1,82 hab/km².
Cheografía
A localidat de Valle de Manzanedo se troba situada a 624 metros d'altaria sobre lo livel d'a mar, a una distancia de 80 km d'a ciudat de Burgos, a capital d'a suya provincia.
D'o suyo termin municipal en fan parte os lugars d'Argés, Arreba, Barrio Castillo, Cidad de Ebro, Consortes, Burgos, Cueva de Manzanedo, Fuente Humorera, Manzanedillo, Manzanedo, Mundóval, Peñalba de Manzanedo, Población de Arreba, Quintana del Rojo, Rioseco, San Martín del Rojo, San Miguel de Cornezuelo, Vallejo y Villasopliz.
O termin municipal de Valle de Manzanedo ye trescruzau por o río Ebro.
Cazabaret
Toponimia
Lo despoblau de Cazabaret ye citau en 1798 por Asso, amaneix en un documento de los templers de Castellot en 1197 y al-Udrí lo menciona como Qasr Abbad en lo sieglo XII.
Picada
thumb|right|250px|O grupo de [[picadors los Picadors de la Val d'Echo fendo una exhibición de picada ta Sant Chorche en Zaragoza.]] A picada ye o conchunto d'actividatz que normalment fan os picadors en a suya fayena con a madera, o que incluye vulcar os árbols, esbrozar os troncos y limpiar-los pa o suyo transporte, y preparar trozos de lenya y picada de dimensions más menudas que sían más fácils de treballar u comercializar dimpués.
Picada (desambigación)
thumb|right|200px|Picadors. Picada puede fer referencia a:
Hagetaubin
Hagetaubin (Hagetaubin en occitán, Hagetaubin en francés y oficialment) ye una comuna occitana en o departamento francés de Pireneus Atlanticos, districto de Pau, cantón d'Artics y País de Seuvèstre y rechión de Nueva Aquitania. A comuna yera parte de l'antiga provincia de Biarn.
A suya población ye de 441 habitants (1999) en una superficie de 18,87 km², con una densidat de población de 23,37 hab/km².
Comarca d'o Narcea
A comarca d'o Narcea (en asturiano comarca del Narcea) ye una d'as 8 comarcas en as que ye trestallata Asturias.
Noblejas
Noblejas ye un municipio d'a provincia de Toledo, en a comunidat autonoma de Castiella-La Mancha, Espanya. A suya población ye de habitants, en una superficie de 69,67  km² y una densidat de población de 0 hab/km².
Picador
thumb|right|200px|Der Holzfäller (o Picador). Olio sobre lienzo de [[Ferdinand Hodler, 1910.]] Un picador ye un treballador que s'adedica profesionalment a quitar a madera en o mont, en triando y picando os árbols que millor convienga y esbrozando dimpués es troncos (una vegada son caitos) ta fer-los de millor transportar, u parando a picada. L'actividat profesional d'os picadors tamién recibe o nombre de picada.
Tradicionalment, os picadors se moveban en quadriellas y feban companyía con os tiradors, que sacaban (tiraban) a madera enta os camins y/u ríos por a on que s'exportaba, por unas vías que ells mesmos s'ubriban en a espesura y que se deciba «tiraderas». As ferramientas que más comunment s'asocia con a fayena d'os picadors son a estral, a sierra y o tronzador.
Torre la Palla
Torre la Palla (Torrelapaja en castellano) ye un municipio aragonés d'a provincia de Zaragoza, situau en a comarca d'a Comunidat de Calatayú.
A suya población ye de 45 habitants (2010), en una superficie de 15,7 km².
Toponimia
A diferencia d'os vecins Turrillo y Verdello no ye guaire bien documentada encara a forma teorica d'este toponimo con fonetica aragonesa. Entre as pocas citas tenemos conoixencia que en 1498 bi heba un mayestre de casas en a ciudat de Daroca con a embotata de Torrelapalla
En o Libro del Reparo del General de 1489-1491 s'escribe Torrelapaia.
Cheografía
A localidat muga con a provincia de Soria (Castiella y Leyón), y se troba situada a 1.004 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, a una distancia de 124 km d'a ciudat de Zaragoza, a capital d'a suya provincia y d'Aragón. O cabo ueste d'o termin municipal de Torre la Palla ye en a sierra de la Bigornia.
Lugartenient d'o Reino d'Aragón
O lugartenient d'o Reino d'Aragón u lugartenient cheneral estió un cargo d'a Corona d'Aragón que prencipió a usar-se en 1365 por o que o rei delegaba temporalment, cheneralment en a persona que yera en o puesto mas alto ta estar o suyo succesor, os suyos poders y atribucions reyals (gubierno y chusticia) en bells territorios, mientres a suya ausencia.