cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Montgai (Leida)
La suya población ye de 731 habitants (2008), en una superficie de 28,92 km² con una densidat de población de 25,28 hab/km².
Bellcaire d'Urgell
Bellcaire d'Urgell ye un municipio catalán situato en la provincia de Leida, en la comarca de La Noguera y lo partiu chudicial de Balaguer.
La suya población ye de 1.341 habitants (2010), en una superficie de 31,13 km² con una densidat de población de 43,08 hab/km².
Cheografía
La localidat de Bellcaire d'Urgell se troba situata a 267 metros d'altaria sobre lo ran de la mar, a una distancia de 9 km de la villa de Balaguer, la capital de la suya comarca, de 35 km de la ciudat de Leida, la capital de la suya provincia, y de 138 km de la ciudat de Barcelona, la capital de Catalunya.
De lo suyo termin municipal fa parte o lugar d'el Pedrís.
Coristanco
Coristanco ye un municipio espanyol d'a comunidat autonoma de Galicia que se troba en a provincia d'A Coruña. A suya población ye de 6.074 habitants (2019), en una superficie de 141,28 km² y una densidat de población de 43 hab/km².
Echipto
A Republica Arabe d'Echipto (arabe: مصر Misr) ye un país a lo nord-este d'Africa, anque incluye a peninsula d'o Sinai, que fesablement habría d'estar considerada parti d'Asia. A mayoría d'a población d'o país s'asienta a lo largo d'o río Nilo y la mayor parti d'a suya superficie la forma o disierto d'o Sahara estando cuasi toda deshabitada.
Ye un país que muga a l'este con Palestina y con Israel, a o sud con Sudán y a l'ueste con Libia. Antiparte, muga a o norte con a mar Mediterrania y a l'este con a mar Roya. A peninsula d'o Sinai, a o canto d'a mar Roya, muga a l'este con o golfo d'Aqaba y a l'ueste con a golfo de Suez. D'iste zaguer golfo marcha enta o norte a canal de Suez, una vía de transporte maritimo que ubrió a fins d'o sieglo XIX Ferdinand de Lesseps, dica plegar a la mar Mediterrania.
A suya población ye de 88,924,000 habitants (estimación de 2015) en una superficie d'1.001.450 km², con una densidat de población de 84 hab/km². A suya capital ye O Caire (القاهرة), con bels 15,2 millons d'habitants. Atras ciudaz d'importancia por a suya población son Aleixandría, en o delta de Nilo, y Gizeh, que fa parte de l'aria metropolitana d'o Caire. A luenga oficial d'o país ye l'arabe, estando l'arabe echipcio o dialecto emplegato por a mayor parti d'a población echipciana. A moneda ye a libra echipciana. Politicament, Echipto ye actualment una republica de tipo presidencialista, estando actualment en o pueto de president o Abdel Fattah el-Sisi y estando de primer ministro Ibrahim Mahlab. Echipto fa parte d'a Liga Arabe, de l'Organización d'as Nacions Unidas y d'a Unión Africana, y en o mundo arabe ye considerato como o suyo prencipal foco politico y cultural.
A relichión d'a mayor parte d'a suya población ye o islamismo, encara que tamién contina en o país una chicota minoría que practica o cristianismo, os coptos, en a Ilesia Ortodoxa Copta (y una minoría aintro d'ista minoría en a Ilesia Catolica Copta).
Echipto ye uno d'os puestos a on naixió l'actual civilización occidental, estando l'Antigo Echipto uno d'os puestos clau de l'Antigüedat. O país continó estando un país de muita importancia en atros momentos historicos, y una crucillata de civilizacions a on confluyen influencias de l'Africa subsahariana, d'o Islam y d'Europa. Como consecuencia d'o suyo pasato historico, Echipto tien a-saber-los molimentos, destacando por as suyas piramides, encara que bi ha tamién destacados representants d'o Arte islamico, amás de cuantos molimentos d'Arte echipciano y tamién d'Arte griego y d'Arte bizantín. Cal destacar a val d'os Reis, a piramide de Gizeh u o monesterio de Santa Caterina d'o Mont Sinai.
Etimolochía
O nombre d'o país en l'Antigo Echipto y en idioma echipciano yera Kemet (kṃt), con o significato de tierra negra (de kem, o nombre d'a color negra) por contraposición a deshret (dšṛt), tierra roya, d'a on provién a palabra disierto. Tierra negra, en iste contexto, fa referencia a o territorio que ye apto ta la practica de l'agricultura, que en Echipto yera y contina estando o mas amanato a o curso fluvial d'o río Nilo, con as suyas periodicas creixitas consecuencia d'as plevias en o suyo curso alto y que embadinaban os campos de cultivo con limo que permitiba as collitas. Ixe nombre pasó a o idioma copto (uno d'os estadios evolutivos d'a luenga echipciana) como kīmi u kīmə, pasando dende o copto a l'idioma griego como Χημία (Khēmía).
En idioma arabe o nombre actual d'o país ye (transliterato) Miṣr, y en arabe echipciano ye Maṣr. Ixa palabra tién a mesma radiz que a palabra en hebreu מִצְרַיִם (Mitzráyim), que significa dos estreitos y fa referencia a l'antiga división de l'Antigo Echipto en dos reinos diferents, Echipto Alto y Echipto Baixo. Orichinalment, a radiz en cuestión feba referencia a civilización.
Sindembargo, o nombre en aragonés, Echipto, deriva d'o nombre d'o país en latín, Aegyptus, que deriva dreitament d'o nombre en griego antigo, Αίγυπτος (Aígyptos). Antiparte, iste nombre griego s'orichinó en una palabra en echipchián tardano, Hikuptah, que yera una corrupción d'o toponimo Hat-ka-Ptah (tierra d'o ka u anima de Ptah), o nombre d'un templo en a ciudat de Menfis, a on bi heba un important santuario adedicato a uno d'os prencipals dioses d'a mitolochía echipciana, Ptah. Ixe nombre en griego y os adchetivos que en derivan (aigýpti, aigýptios) pasoron a l'idioma copto como gyptios u kyptios, rematando a suya evolución en o idioma arabe como qubṭī -> qubṭ, estando iste l'orichen d'a palabra copto.
Relación con os chitans
Antiparte, o pueblo chitán deriva o suyo nombre dreitament d'o chentilicio emplegato ta os habitants d'Echipto, echipciano, porque cuan os chitans plegoron a territorios europeus, se presentaban decindo que os suyos chefes yeran contes d'Echipto y o grupo de chens que yeran con els os suyos vasallos; por ixo en cuantas lenguas europeas se conoix a os chitans con bel nombre derivato d'a palabra echipcianos.
Cheografía fisica
thumb|right|250px|Anvista den de satelite d'Echipto: se i puet veyer o [[río Nilo que divide o país, os suyos dos disiertos a l'este y a l'ueste, a peninsula d'o Sinai, a mar Mediterrania, a mar Roya y o golfo de Suez, os puestos cheograficament mas importants d'o país.]] Situato en Africa d'o Norte, en o suyo cabo noroccidental y en a muga con Asia (de feito a peninsula d'o Sinai ya fa parte d'ixe continent) con una superficie, alto u baixo, d'1 millón d'habitants. Muga a o nord-este (precisament en a peninsula d'o Sinai) con Israel y Palestina, a l'este con a mar Roya y o golfo de Suez, a o sud con Sudán, a l'ueste con Libia y a o norte con a mar Mediterrania.
Ye un país dominato por o disierto, que ocupa a mayor parte d'a suya superficie, con o disierto d'o Sahara a l'ueste d'o río Nilo y zonas tamién deserticas a l'ueste d'ixe río, amás d'o disierto d'o Sinai en a peninsula homonima. Nomás no son diserticos os territorios regatos por o Nilo, o delta de Nilo y bel oasis ixeminatos por o disierto.
Asinas, o río Nilo, o solo río d'o país, ye l'autentico pulmón d'Echipto y a suya fuent de vida, estando historicament as suyas creixitas a razón de ser d'un país con una economía basada en l'agricultura.
O territorio echipciano puet dividir-se en cuatre rechions clarament esferenciatas:
Respective d'o suyo clima, o país ye asinas un país de clima disertico, encara que a comarca norte a o canto d'a mar Mediterrania tien un clima mediterranio (anque sin de plebias d'importancia, que no plegan a 250 mm/anyo). Cal parar cuenta que en o clima disertico as temperaturas ye fácil que cambien muito entre a nueit, que gosa estar muit fría, y o día, que ye muit caloroso.
Divisions administrativas
O país ye dividito administrativament en Gubernaturas u muhafazat, con un total de 26.
right|352px|As 26 [[Gubernaturas d'Echipto.]]
Historía d'Echipto
Echipto ye uno d'os puestos a on naixió l'actual civilización occidental, estando l'Antigo Echipto uno d'os puestos clau de l'Antigüidat. Os reganos d'a val de Nilo premitioron o naiximiento d'una civilización orichinal, estendillata por as mugas d'o río Nilo dica o delta de Nilo en a mar Mediterrania, civilización conoixita por os historiadors como Antigo Echipto, que desembolicó un sistema d'escritura propio, a dita escritura hieroglifica, apareixita poco dimpués de l'aparición de l'escritura cuneiforme en Mesopotamia, alto u baixo en 3.300 aC. O país esdevenió una monarquía rechita por os ditos faraons, que reinoron en succesivas dinastías dica que Echipto fue adhibito a l'Imperio Romano en tiempos de César Augusto. En ixas envueltas, Echpto esdevenió una crucillata de civilizacions a on confluiban influencias de l'Africa subsahariana, de l'Antiga Grecia (y dimpués de l'Antiga Roma) y d'as civilizacions d'Orient Meyo.
Culleredo
Culleredo ye un municipio espanyol d'a comunidat autonoma de Galicia que se troba en a provincia d'A Coruña. A suya población ye de 30.758 habitants (2021), en una superficie de 61,73 km² y una densidat de población de 485,7 hab/km².
Bellmunt d'Urgell
Bellmunt d'Urgell (Bellmunt d'Urgell en catalán y oficilment, Bellmunt de Urgel en castellano) ye un municipio catalán situato en la provincia de Leida, en la comarca de la Noguera y de lo partiu chudicial de Balaguer.
Foradada (desambigación)
Foradada puet estar:
Bellmunt d'Urgell
Cheografía
La localidat de Bellmunt d'Urgell se troba situata a 256 metros d'altaria sobre lo ran de la mar.
Echipto
Historía d'Echipto
Luego d'a conquiesta romana d'Echipto, se i desembolicó activament a filosofía, amás d'esdevenir uno d'os centros de difusión d'o Cristianismo, dica la conquiesta d'o país en o sieglo VII por os musulmans, escaicimiento que transformó de raso a estructura relichiosa d'o país, profundament islamizato dende ixe inte. Activo partecipant en as luitas contra as Cruzatas, Echipto remató por estar adhibito a l'Imperio Otomán, continando fendo-ie parte dica la suya ocupación en zaguerías d'o sieglo XIX por o Reino Uniu, fendo asinas parte de l'Imperio Britanico. Con a construcción d'o canal de Suez que premitiba o transporte maritimo entre a mar Mediterrania y a mar Roya (con a cual cosa ya no calía rodiar Africa), Echipto esdevenió un puesto clau en as rotas de comunicación britanicas con o Rach britanico, l'imperio que heban construito en a India, y con as suyas posesions en Asia y Oceanía. Por ixe motivo Echipto estió obchectivo de l'Afrika Korps d'o Tercer Reich mientres a Segunda Guerra Mundial, encara que formalment o país, que yera legalment un protectorau britanico semi-independient dende 1922 (o Reino d'Echipto), estió neutral en a guerra. En rematar a guerra, o país recobró a suya plena independencia, abolindo dimpués a monarquía ta esdevenir una Republica.
Molimentos
250px|thumb| As piramides de Keops, Khefren y Micerinos. Como consecuencia d'o suyo pasato historico, Echipto tien a-saber-los molimentos, destacando por as suyas piramides, encara que bi ha tamién destacados representants de l'Arte islamico, amás de cuantos atros molimentos d'Arte echipciano, Arte griego y tamién d'Arte bizantín. Cal destacar a val d'os Reis, a Necropoli de Chiza u o monesterio de Santa Caterina d'o Mont Sinai.
Reino de Hannover
O reino de Hannover estió un estato d'a Confederación Chermanica establito en 1814 por o Congreso de Viena en restablindo l'antigo electorato de Brunswick-Lüneburg anterior a las guerras napoleonicas y a l'establimiento d'o reino de Westfalia clavato en bel meyo d'Alemanya. O reino de Hannover yera en una unión personal con o Reino Uniu, unión que crebó en 1837 en plegar a la cadiera reyal britanica Vitoria d'o Reino Uniu mientres que en o reino de Hannover, en aplicación d'a ley salica, plegaba en a cadiera reyal Ernesto Augusto I.
Sent Laurenç
A suya población ye de 160 habitants (2006) en una superficie de 8,39 km², con una densidat de población de 19,07 hab/km².
Foradada
Foradada ye un municipio catalán situato en la provincia de Leida, en la comarca de La Noguera y partiu chudicial de Balaguer.
La suya población ye de 189 habitants (2008), en una superficie de 28,6 km² con una densidat de población de 6,61 hab/km².
Cucurbita moschata
A carbacera quarantena (Cucurbita moschata) ye una especie de plantas d'o chenero Cucurbita, en a familia d'as cucurbitacias, orichinaria d'o norte d'America d'o Sud, de Centroamerica u d'o sud d'America d'o Norte, estando una especie amplament cautivata con finalidatz alimenticias (de feito se troba entre as cinco especies de cucurbitacias mas cautivatas). Ye una especie mas tolerant a d'altas temperaturas y a la humidat que as especies Cucurbita maxima u Cucurbita pepo y tién tamién gran resistencia a las plagas d'insectos.
En gastronomía se fan servir o suyo fruito, clamau Calabaza de rabiquet, as suyas simients, as suyas flors y tamién os suyos tallos.
Vilanova de l'Aguda
Vilanova de l'Aguda ye un municipio catalán situato en la provincia de Leida, en la comarca de la Noguera y partiu chudicial de Balaguer.
La suya población ye de 227 habitants (2008), en una superficie de 53,48 km² con una densidat de población de 4,24 hab/km².
Paz Ríos Nasarre
Paz Ríos Nasarre (Salas Altas, Semontano de Balbastro, 1967), ye licenciata en Filolochía Hispanica, y ha dau clases en bels institutos de Castiella y Aragón. En l'actualidat ye profesora en un I.E.S. de Uesca y en o Diploma de Especialización en Filología Aragonesa d'a Universidad de Zaragoza, dende 2011. Ye miembro d'o Consello Asesor de l'Aragonés y vocal de Comunicación d'o Consello d'a Fabla Aragonesa.
Como rechiradera ha publicato os libros Bocabulario d'o Semontano de Balbastro (1997) y a Replega de tradizión oral de Salas Altas (2003), un libro modelico en o suyo campo feito de conchunta con Alberto Bolsa. Ye autora tamién de lumerosos triballos sobre a luenga y a literatura en aragonés en bellas revistas como Rolde, Somontano, Fuellas u Luenga e Fablas.
Artesa de Segre
Artesa de Segre ye un municipio catalán situato en la provincia de Leida, en la comarca de La Noguera y partiu chudicial de Balaguer.
A suya población ye de 3.839 habitants (2010), en una superficie de 176,71 km² con una densidat de población de 21,72 hab/km².
Curtis
Curtis ye un municipio espanyol d'a comunidat autonoma de Galicia que se troba en a provincia d'A Coruña. A suya población ye de 3.983 habitants (2019), en una superficie de 116,57 km² y una densidat de población de 34 hab/km².
Artesa de Segre
Cheografía
A localidat d'Artesa de Segre se troba situata a 394 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, a una distancia de 25 km d'a ciudat de Balaguer, a capital d'a suya comarca y d'o suyo partiu chudicial, de 51 km d'a ciudat de Leida, a capital d' suya provincia, y de 136 km d'a ciudat de Barcelona, a capital de Catalunya.
D'o suyo termin municipal fan parte os lugars d'Alentorn, Anya, Baldomar, La Clua, Colldelrat, Collfred, La Colònia la Fàbrica, Comiols, Folquer, Montargull, Montmagastre, el Pont d'Alentorn, Sant Marc del Batlliu, Seró, Tudela de Segre, La Vall d'Ariet, Vall-llebrera, Vall-llebrerola, La Vedrenya, Vernet y Vilves.
Provincias d'os Países Baixos
310px|thumb|Provincias d'os Países Baixos O Reino d'os Países Baixos ye formato por doce provincias:
Estadio Pedro Sancho
O estadio Pedro Sancho ye un estadio a on que chuga o CD Ebro, mientres a temporata 2018/19 tamién chugó o Zaragoza CFF. Ye parti d'o complexo esportivo Centro Deportivo Puente Santiago, trobato en a ciudat de Zaragoza, que ye propiedat d'a Reyal Federación Espanyola de Fútbol y a suya chestión ye d'a Federación Aragonesa de Fútbol. Tién una capacidat de 1.000 personas en a suya grada prencipal y atros 1.500 en una grada alredor d'o estadio.
Provincias d'os Países Baixos
Cada provincia ye gubernata por un comisionato (gubernador) designato por o monarca; y una cambra lechislativa esleyita por meyo de sufrachio universal. As provincias tienen cuantas municipalidaz, cadaguna d'ellas gubernata por una chunta esleyita popularment y un burgomaestre (alcalde) nombrato por o monarca.
Sabina de Villamayor
miniaturadeimagen|295x295px|Sabina de Villamayor. A sabina de Villamayor de Galligo ye un árbol singular u monumental de Juniperus thurifera u sabina albar, localizau en a población aragonesa de Villamayor de Galligo, tien un perimetro de 2,37 m y más de 13 m de altura y se li calcula una edat aproximada d'alto u baixo dos mil anyos,. Ye situada dentro d'a zona LIC Sierras de Alcubierre y Sigena que fa parte d'a Rete Natura 2000.
Esta sabina ye l'unico eixemplar que sobrevive en a zona de Villamayor, amanada a o parache d'o denominau mont Escuro, an se troba como selva natural. En o suyo entorno, naturalistas y amants d'o medio ambient han deixau o suyo legau. Iste árbol representa un important simbolo pa la localidat de Villamayor de Galligo, celebrando-se arredol de l'árbol escaicimientos de forma periodica. Amás ye l'emblema d'o municipio, estando representada en o suyo escudo d'armas como elemento central la sabina.
Castelló de Farfanya
Castelló de Farfanya ye un municipio catalán situau en la provincia de Leida, en la comarca de La Noguera y partiu chudicial de Balaguer.
La suya población ye de 584 habitants (2008), en una superficie de 52,97 km² con una densidat de población de 11,03 hab/km².
Cubells
Cubells ye un municipio catalán situato en la provincia de Leida, en la comarca de la Noguera y partiu chudicial de Balaguer.
La suya población ye de 397 habitants (2008), en una superficie de 39,04 km² con una densidat de población de 10,17 hab/km².
Selèrm
Selèrm (Selèrm en occitán, Salherm en francés y oficialment) ye una comuna occitana en o departamento francés d'Alta Garona, districto de Sent Gaudenç, cantón de Casèras y rechión d'Occitania.
Cucurbita argyrosperma
Cucurbita argyrosperma ye una especie de plantas d'o chenero Cucurbita, en a familia d'as cucurbitacias, orichinaria d'o sud de Mexico y Centroamerica, a on a especie se cautiva con finalidatz alimentarias. Sindembargo, gosa no ser muit conoixita difuera d'os suyos territorios d'orichen, ancara que en os zagyuers tiempos o suyo cautivo s'ha estendillato enta o sud d'Estaus Unius, mas que mas en California y Florida, en amenistar t'o suyo cautivo zonas de clima tropical. De feito, en o suyo cautivo puet plegar mesmo en altarias de 1.800 metros, encara que no soporta bien os fríos.
En Mexico se la conoix con os nombres d'ayote y pipián; y en as cocinas mexicana, costarricense y centroamericana en cheneral s'emplegan muito as suyas simients ta elaborar quantas salsas, amás d'a carne d'os suyos fruitos. Ye por eixemplo uno d'os posibles rellenos d'as pupusas, una preparación propia d'as cocinas salvadorenya y hondurenya.
Dodro
Dodro ye un municipio espanyol d'a comunidat autonoma de Galicia que se troba en a provincia d'A Coruña. A suya población ye de 2.710 habitants (2019), en una superficie de 36,12 km² y una densidat de población de 78,41 hab/km².
Euro
L'euro (€ u EUR ISO 4217, en griego ευρώ, en bulgaro евро, en maltés ewro) ye a moneda unica de 20 d'os 27 países que fan parte d'a Unión Europea.
Os países que forman a zona euro son Alemanya, Austria, Belchica, Chipre, Croacia, Eslovaquia, Eslovenia, Espanya, Estonia, Finlandia, Francia, Grecia, Irlanda, Italia, Malta, Letonia, Lituania, Luxemburgo, Países Baixos y Portugal.
Amás l'euro se fa servir oficialment en 4 microestatos europeus que tienen alcuerdos con a UE: Andorra, Ciudat d'o Vaticano, Mónegue y San Marino y como moneda no oficial en Montenegro y Kosovo.
Sufixo -driz
Lo sufixo -driz u -triz ye un sufixo semiculto derivau de lo sufixo latín -TRIX, -ĪCIS, lo equivalent feminin de lo sufixo -TOR, ŌRIS. En latín yeran sufixos que s'anyadiban a lo supín u lo participio de perfecto pasivo.
Eixemplos d'emplego
En aragonés medieval se documenta:
En aragonés actual lo que se puede sentir ye emperadora, gobernadora, pecadora, ecetra.
No s'ha de confundir lo sufixo -driz / -triz con terminacions homonimas. Encara que pareixca una terminación en sufixo -triz, no en ye eixemplo etimolochico la palabra idolatriz,, que deriva de idolatra y se presenta como ydolatressa en lo "Libro de los Emperadors".
Comparanza con atras luengas
Las formas equivalents en atras luengas romances son: -triz/-driz en castellano, -triu en catalán, -trice en francés y -trice en italiano.
En francés lo emplego de -trice ye muito mes frequüent que en aragonés lo emplego de -driz/-triz. Lo sufixo masculín correspondient ye -teur, que ye lo resultau de la evolución culta de lo latín -ATOR, estando la forma patrimonial -eur, con forma femenina -euse. Se puede distinguir quan se tracta d'una forma culta u patrimonial comparando con lo participio:
Mar de Marmara
A mar de Marmara (Marmara denizi en turco, Μαρμαρα̃ Θάλασσα o Προποντίδα en griego) ye una mar que fa parte d'a mar Mediterrania. Se troba situata en a estrimera oriental d'a Mediterrania en territorio de Turquía deseparando Asia d'Europa, entre a mar Negra a l'este (comunicando-se a traviés d'o Bosforo) y a mar Echeya a l'ueste (comunicando-se a traviés d'os Dardanelos).
Con una superficie d'11.350 km², tién una largaria de bells 200 km y una amplaria maxima de 75 km. A suya fundura maxima ye de 1.355 metros y a fondura meyana de 494 m.
A principal ciudat que se troba a cantos d'a mar de Marmara ye a ciudat d'Istambul, a capital de Turquía y una ciudat con muitisma significación historica, scenario d'a colonización griega, de l'Imperio Bizantín y mesmo d'as actividats d'os almogávars.
Mar Chonica
A mar Chonica ( en griego, en italiano) ye una mar que fa parte d'a mar Mediterrania que se troba en a estrimera sud d'a peninsula italica, deseparando-la de Grecia en os Balcans a l'este, mesmo que desepara Grecia de Sicilia en o suyo canto ueste. Comunica a o norte con a mar Hadriana a traviés d'a canal d'Otranto y a o norueste con a mar Tirrena a traviés d'o estreito de Mecina. En o sud, muga dreitament con a mar Mediterrania. En o suyo interior se troban as islas Chonicas, amanatas a la costa oriental griega, d'a quala se troban deseparatas por os estreitos de Corfú.
A mar Chonica estió dende primerías d'a Historia una mar prou important. Estió scenario d'a colonización griega dende o sieglo XI aC, fendo que a estrimera sud d'a peninsula italica y Sicilia plegasen a estar de raso ocupatas por ciudaz griegas, recibindo asinas ixa rechión o nombre de Magna Grecia.
Vilanova de Meià
Vilanova de Meià ye un municipio catalán situau en la provincia de Leida, en la comarca de la Noguera y partiu chudicial de Balaguer.
La suya población ye de 405 habitants (2008) en una superficie de 73,88 km², con una densidat de población de 5,48 hab/km².
Cantón de Bâgé-le-Châtel
O cantón de Bâgé-le-Châtel (en francés canton de Bâgé-le-Châtel) yera una división administrativa francesa situata en o departamento d'Ain, en a rechión de Roine-Alpes.
A suya población yera de 15.456 habitants (2009) en una superficie de 113,68 km², con una densidat de población de 136 hab/km².
D'o cantón, con capital en a localidat de Bâgé-le-Châtel, en feban parte 10 comunas.
Pinaceae
A familia Pinaceae u Pinacias ye a mes lumerosa d'as coniferas y ye representata. Ye representata por 10 cheneros y 250 especies, cuasi totas d'o Hemisferio Norte. Cheneros representatos en a Península Iberica son son Pinus y Abies.
As escatas d'o cono se disponen en espiral, as bractias y escatas ovuliferas son bien diferenciatas. Os androstrobilos son relativament grans, elipticos y compactos, tienen os esporofilos disposatos en espiral y provistos de dos antrosporanchios situatos en a superficie abaxial. Os grans de polen son prencipalment vesiculatos (de fueras de Larix y Pseudotsuga). Os chinostrobilos tienen bractias en espiral y escatas ovuliferas mes u menos deseparatas. Bi ha dos ovulos invertitos sobre a superficie adaxial d'a escata. Os chinostrobilos lignificatos son pendulos en toz os cheneros de fueras de Cedrus, Abies, Larix y Keteleeria.
Bibliografía
R.F.Scagel et al.- "EL REINO VEGETAL. LOS GRUPOS DE PLANTAS Y SUS RELACIONES EVOLUTIVAS". Editorial Omega.
Carrascal termofilo levantín
O estrato arborio ye monoespecifico de carrasca. O estrato arbustivo ye rico y denso y tien especies comuns con o carrascal litoral como Pistacia lentiscus, Chamerops humilis, o coscollo Quercus coccifera, a olivera borde Olea europaea sylvestris, l'aladierno Rhamnus alaternus, l'arto Rhamnus oleoilis angustifolia, bi ha presencia d'especies tipo tuca como Smilax aspersa, Rubia peregrina longifolia, Asparragus acutifolius, Clematis flammula, Lonicera implexa, mancando-ie especies desichents en humidat como Viburnum tinus, Rosa sempervirens). Bi ha especies que no se troban en o carrascal litoral como Asparagus stipularis, Osyris quatripartita).
Lonicera implexa y Clematis flammnula son menos abundants que en o carrascal litoral. Sobre substrato de calsinera podemos trobar plantas d'a serie de substitución d'o carrascal calcicola de meseta, (Romero, o bruco Erica multiflora, Cystus albidus, Ulex parviflora); sobre suelos silicios trobamos Erica arborea y plantas tipicas d'o estrepal como Calicotome spinosa.
O estrato herbacio ye pobre.
O carrascal termofilo ha estau substituito en gran parte por tierras de cautivo y pinars de Pinus halepensis, y no se conserva que en bel punto d'a Plana Alta de Castellón.
Sufixo -esa
Lo sufixo -esa deriva de lo sufixo griego atono -ισσα, -issa, que fue adaptau en latín tardano en a forma -issa como tonico por tener dos consonants seguidas dimpués de la penultima vocal. En la suya evolución ta las luengas romances occidentals cambió la i por e d'acuerdo con la evolución vocalica en lo sistema vocalico de lo latín vulgar, y se presenta en aragonés como -esa. La forma orichinal de lo sufixo en latín -ISA se troba en cultismos: profetisa, poetesa, pitonisa.
Leucemia
thumb|300px|Leucemia.
Sufixo -esa
No s'ha de confundir lo sufixo -esa de dignidat feminina con la forma femenina de lo sufixo formador de chentilicios -és derivau de lo latín -ENSIS: aragonesa, leyonesa.
Leucemia
A leucemia ye lo cáncer d'a sangre y se desembolica en o miollo osio. O miollo osio ye lo teixiu molsudo que se troba en o centro d'os uesos grans d'o cuerpo y que produz as tres prencipals celulas d'a sangre: Globulos blancos (que combaten as infeccions), globulos royos (que transportan oxichén) y plaquetas (que aturan as hemorrachias y permiten que a sangre coagule).
Sufixo -esa
Eixemplos d'emplego
En aragonés medieval se documenta:
Bi ha cierta competencia con lo sufixo -driz en las traduccions medievals: idolatresa en lo "Libro de los Emperadors" y idolatriz en lo "Libro de Marco Polo", emperadoresa como galicismo en lo "Libro de las Marabillas de lo Mundo" y emperadriz en cheneral en los textos medievals.
Leucemia
Se desconoixe la causa exacta d'a leucemia. Se creye que una combinación de factors cheneticos y factors ambientals (no heredaus) desempenya un paper. Os factors de risgo incluyen o tabaquismo, a radiación ionizant, os productos petroquimicos (como lo benzén), a quimioterapia previa y lo sindrome de Down. As personas con antecedents familiars de leucemia tamién tienen un risgo mayor.
I hai quatro tipos prencipals de leucemia: leucemia linfoblastica aguda, leucemia mieloide aguda, leucemia linfocitica cronica y leucemia mieloide cronica, asinas como cuantos tipos menos comuns. Tanto as leucemias como los linfomas perteneixen a un grupo mas amplo de tumors que afectan a sangre, o miollo osio y lo sistema limfatico, conoixius como tumors d'os teixius hematopoyetico y linfoide.
Sufixo -esa
Eixemplos d'emplego
En las parlas altoaragonesas actuals se documenta:
Comparanza con atras luengas romances
Una de las luengas romances a on que mes s'emplega este sufixo ye en francés, sobre tot en feminins irregulars de palabras que acaban en -e en masculín:
Leucemia
O tractamiento puede incluyir bella combinación de quimioterapia, radioterapia, terapia enfilada y trasplante de miollo osio, amás de ficacio de refirme y cudiaus paliativos, seguntes sía necesario. Bels tipos de leucemia se pueden controlar con conducta expectant. L'exito d'o tractamiento depende d'o tipo de leucemia y de l'edat d'a persona. Os resultaus han amillorau en o mundo desembolicau. A taxa de supervivencia a cinco anyos ye d'o 65 % en os Estaus Unius. En ninos menors de 15 anyadas d'edat en países d'o primer mundo, a taxa de supervivencia a cinco anyos ye superior a lo 60 % u mesmo a lo 90 %, seguntes o tipo de leucemia. En os ninos con leucemia aguda que no tienen cáncer dimpués de cinco anyos, ye poco prebable que lo cáncer torne.
En 2015, a leucemia yera present en 2,3 millons de personas en tot o mundo y causó 353.500 muertes. Ye lo tipo de cáncer mas común en os ninos; tres quatrenas partis d'os casos de leucemia en ninos son d'o tipo linfoblastico agudo. Manimenos, mas d'o 90 % de totas as leucemias se diagnostican en adultos.
Sufixo -esa
Comparanza con atras luengas romances
Mesmo en adchectivos substantivables y chentilicios:
Bi ha substantivos acabaus en -eur que tienen femenins en -esse formando seqüencias -eresse y -oresse:
Chulio César
Chulio César (en latín CAIVS•IVLIVS•CAESAR•IV a la suya naixencia, IMPERATOR•CAIVS•IVLIVS•CAESAR•DIVVS• a la suya muerte), estió un militar, escritor, historiador y politico de l'Antiga Roma, naixito de Roma en l'anyo 100 aC (o 12 u 13 de chulio) y asesinato en a mesma ciudat o 15 de marzo d'o 44 aC, mientres os Idus de Marzo.
O suyo excepcional destín marcó no nomás a vida de l'Antiga Roma y de l'Imperio Romano, tamién marcó a Historia universal: ambicioso y brillant, s'aduyó d'o partiu politico d'os populares (en luita con os optimates) ta la suya puyada en a politica; estratega de primer orden, fació abanzar as mugas romanas dica o río Rin y l'Oceano Atlantico con a conquiesta d'as Galias, ta dimpués emplegar as suyas lechions ta puyar a o poder. Nombrato dictador, fue asesinato dimpués por una conspiración de bellos senadors. Dimpués d'a suya muerte fue divinizato por o suyo fillo politico, Octavián, que redotó a Marco Antonio en a luita por a sucesión de César. Octavián, esdevenito emperador, remató as reformas politicas que portoron ta o principato y ta l'Imperio Romano.
Segunda guerra civil d'a Republica de Roma
En meyo d'una crisi politica César decició entrar en Roma con o suyo exercito. Pompeyo y os "optimates" veyendo que no teneban un exercito bien preparato pa ofreixer resistencia decidioron abandonar a ciudat y tornar en millors condicions. Cesar encorreba a Pompeyo, que se dirichiba a Brándiz pa refuchiar-se en Grecia y mirar d'organizar un exercito efectivo. Pompeyo consiguió trescruzar a Mar Hadriana con o suyo exercito y bels senadors.
Pompeyo teneba teneba una part important d'as suyas tropas en Hispania: siet lechions y tropas auxiliars (indichenas). Este exercito yera mandato por os legatos Lucio Afranio y Marco Petreyo. En a redolata d'Ilerda bi heba tropas pompeyanas pa defender a linia de l'Ebro. D'esta traza a guerra civil que esclató entre Chulio César y Pompeyo tenió o cuadrant nordoriental d'Hispania como un d'os suyos escenarios.
Tot pareixeba que Pompeyo iba a ganar, pero César fació construir barcas de fusta, vimbre y cuero y consiguió fer pasar a lo suyo exercito a l'atra marguin d'o río. Alavez os indichenas d'Osca y de Calagurris Fibularia se posan de part de César, considerando-lo continador de Sertorio. Os iaccetans y cualques pueblos ibers de Catalunya demandan aduya a César y li dan trigo y carne pa las suyas tropas.
D'esta traza o exercito de César ya yera en millors condicions de combatir, devez que o exercito de Pompeyo quedó sin proveimiento y se rindió sin luita amán d'Ilerda en o que se conoix como Batalla d'Ilerda (chunio-agosto de 49 aC. César perdonó a las lechions pompeyanas y part d'ixas lechions s'unioron a lo suyo exercito.
Massalia se rindió o 25 d'agosto de l'anyo 49 aC. Mientres César yera en Massalia fue nombrato dictador y se'n fue ta Roma. Dende Roma fue a Brándiz pa trescruzar con o suyo exercito a Mar Hadriana y poder combatir a Pompeyo. César desembarcó en una placha a 150 km de Durraz. A flota pompeyana bloqueyaba por mar a plegata de refuerzos a lo principio, manimenos Marco Antonio consiguió desembarcar en Lissus y unir-se a César en Scampi. En a Batalla de Durraz venció Pompeyo pero César consiguió salir-ne con pocas perdugas. A Batalla d'a Farsalia en l'anyo 48 aC representó una victoria decisiva pa César. César encorrió a Pompeyo dica Echipto en l'anyo 47 aC, a on trobó que lo heban asesinato. César intervinió en afers politicos echipcianos y se posó de part de Cleopatra en contra de Ptolomeu XIII.
Chusto dimpués de rematar a guerra civil o poblato indichena de Celse esdevinió a Colonia Iulia Victrix Celsa.
Chulio César en fuents aragonesas
En o "Liber Regum" lo nombran en relación con Pompeyo y Octavián, y erroniament en relación a cuan naixió Chesucristo, que como ye sabito estió en ixas envueltas de César Augusto:
En o "Libro d'el Trasoro" li dedican o capítol 38 "Como Iulius Cesar fue el primer emperador de Roma".
Chulio César en a cultura popular
thumb|190px|C. Iulii Caesaris quae extant.
La persona de Chulio César y las suyas fetas han estau representadas y inspirau con frecuencia obras literarias y cinematograficas.
En a literatura
En a literatura destacan: Tamién ye o protagonista d'a ópera Giulio Cesare in Egitto, de Georg Frideric Händel.
Cantón de Bourg-en-Bresse Este
O cantón de Bourg-en-Bresse Este (en francés canton de Bourg-en-Bresse-Est) yera una división administrativa francesa situata en o departamento d'Ain, en a rechión de Roine-Alpes.
A suya población yera de 12.066 habitants (2009).
D'o cantón, con capital en a localidat de Bourg-en-Bresse, en feba parte nomás que una comunas (una parte d'a suya capital), estando l'actual Consellera cheneral d'o cantón Rachel Mazuir.
Fene
Fene ye un municipio espanyol d'a comunidat autonoma de Galicia que se troba en a provincia d'A Coruña. A suya población ye de 12.944 habitants (2019), en una superficie de 26,31 km² y una densidat de población de 492 hab/km².
Cabanabona
Cabanabona ye un municipio catalán situato en la provincia de Leida, en la comarca de La Noguera y partiu chudicial de Balaguer.
La suya población ye de 101 habitants (2008), en una superficie de 14,2 km² con una densidat de población de 7,11 hab/km².
Cantón de Bourg-en-Bresse Norte-Centro
O cantón de Bourg-en-Bresse Norte-Centro (en francés canton de Bourg-en-Bresse-Nord-Centre) yera una división administrativa francesa situata en o departamento d'Ain, en a rechión de Roine-Alpes.
A suya población yera de 12.864 habitants (2009).
Camarasa
Camarasa ye un municipio catalán situato en la provincia de Leida, en la comarca de la Noguera y de lo partiu chudicial de Balaguer.
La suya población ye de 948 habitants (2008), en una superficie de 157,1 km² con una densidat de población de 6,03 hab/km².
Tom Gehrels
Tom Gehrels, naixiu de Haarlemmermeer (Holanda Septentrional, Países Baixos) o 21 de febrero de 1925 y muerto en Tucson (Arizona, Estaus Unius) l'11 de chulio de 2011, estió un astronomo neerlandés (encara que posteriorment adquirió la nacionalidat estausunidense) que ha trreballau en o campo d'os asteroides, en relación mas que mas con os asteroides amanaus a la Tierra, estando lo descubridor de mas de 4.000 asteroides. Formau en as universidatz de Leiden y Chicago, treballó quantas anyadas ta la Universidat d'Arizona y recibió lo Premio Harold-Masursky en l'anyo 2007 por a suya contribución excepcional a la sciencia planetaria. Antiparte, ye lo pai de l'astrofisico Neil Gehrels.
En la Universidat d'Arizona estió un d'os impulsors d'o prochecto Spacewatch, adedicau mas que mas a la rechira d'os asteroides amanaus a la Tierra. Ha estau lo descubridor de muitos cometas, incluyindo-ie los cometas periodicos 64P/Swift-Gehrels (con Lewis Swift), 78P/Gehrels, 82P/Gehrels y 90P/Gehrels, que portan o suyo nombre, y tamién d'alto u baixo 5.000 asteroides, en destacando los asteroides Apolo (1864) Daedalus) y (5011) Ptah y l'asteroide Amor (4587) Rees, amás de decenas d'asteroides de tipo troyano). La mayor parte d'os suyos descubrimientos son de conchunto con o matrimonio de neerlandeses Cornelis Johannes van Houten y Ingrid van Houten-Groeneveld, que treballaban en a Universidat de Leiden y a qui Gehrels ninviaba en o marco d'o sondeyo Palomar-Leiden las placas que feba con o telecopio de 48 pulgadas de l'observatorio Palomar ta que ells las analizasen. L'asteroide (1777) Gehrels recibe lo suyo nombre en a suya honor.
Mientres a Segunda Guerra Mundial, Tom Gehrels fació parte d'a resistencia neerlandesa y con posterioridar formó parte de l'equipo que entrevistó a los supervivients d'os presoneros politicos forzaus a treballar ta lo Tercer Reich en a fabricación d'as bombas volants V1 y V2 baixo la supervisión de Werner von Braun, y afirmaba que lo mal tracto a los presoneros yera responsabilidat en gran parte de von Braun, encara que las biografías edulcuradas l'amagasen.
Menàrguens
Menàrguens ye un municipio catalán situau en la provincia de Leida, en la comarca de la Noguera y partiu chudicial de Balaguer.
La suya población ye de 843 habitants (2008), en una superficie de 20,3 km² con una densidat de población de 41,53 hab/km².
Mar Balear
A mar Balear ye una mar que fa parte d'a mar Mediterrania y se troba en a Cuenca Occidental d'a Mar Mediterrania entre as islas Balears y a peninsula iberica. En a mar Balear desauguan bellos ríos d'importancia, destacando-ne os ríos Ebro (930 km), Xúcar (497 km), Guadalaviar (280 km), Ter (208 km), Llobregat (170 km) y Millars (156 km). Tamién banyan as suyas auguas destacatas ciudaz, en destacando-ne Xàbia y Denya (provincia d'Alicant); Gandia, Cullera, Valencia y Murviedro (provincia de Valencia); Castellón de la Plana, Orpesa, Peniscola, Benicarló y Vinaroz (provincia de Castellón); Tarragona (provincia de Tarragona); Vilanova i la Geltrú, Sitges, Castelldefels, Barcelona y Mataró (provincia de Barcelona); Blanes y Palamós (provincia de Chirona); y Palma de Mallorcay Eivissa (Balears).
Cal destacar que en istas zagueras anyadas bellos cartografos y cheografos charran d'a mar balear no en o sentito en que la define a Organización Hidrografica Internacional, sino que en referindo-se as auguas d'arredol d'as islas Balears, emplegando o nombre de mar Catalán t'a mar que desepara as Balears de Catalunya y o nombre de mar de Cerdenya t'as auguas que deseparan as Balears de Cerdenya.
Killer Elite (cinta)
Killer Elite (títol orichinal en anglés, en aragonés Asasín d'elite; estrenau en Aragón con o títol en castellano de Asesinos de élite) ye una cinta d'acción y d'intriga de coproducción australo-anglo-estausunidense dirichida por Gary McKendry y producida por Michael Boughen, Steve Chasman, Sigurjón Sighvatsson y Tony Winley ta las productoras Entertainment Film Distributors (Reino Uniu), Open Road Films (Estaus Unius) y Walt Disney Studios Motion Pictures (Australia). La cinta se basa en un guión adaptau por Matt Sherring, basau en a novela The Feather Men, de Ranulph Fiennes (1991), la suya Banda Sonora Orichinal ye un treballo de Reinhold Heil y Johnny Klimek, con una dirección de fotografía de Simon Duggan. Os principals actors d'a cinta son Jason Statham, Clive Owen, Robert De Niro, Dominic Purcell, Aden Young, Yvonne Strahovski y Ben Mendelsohn.
Argumento
En 1980 Danny Bryce fa parte d'un equipo d'asasins dirichiu por Hunter, d'o qual fan parte tamién Davies y Meier, y la misión que ha recibiu l'equipo ye la d'asasinar a un hombre. Fan lo treballo, pero Danny se troba que en l'auto que han atacau tamién viachaba lo fillo d'a victima, y no ye capable de disparar contra ell. Danny recibe una ferida y decide albandonar la profesión y retirar-se enta la suya casa en Australia. Pero una anyada dimpués recibe una trucada telefonica que lo cita en Omán a on Hunter ye presonero. En Omán se troba con lo contacto que lis facilitaba las misions, qui li diz que Hunter heba acceptau un treballo por o qualo heba de cobrar 6 millons de dólars pero que no podió completar o treballo. Y que si Danny no lo remata por ell, matarán a Hunter.
Lo contacto li facilita una trobada con Amr, lo cheque deposau d'una tribu, que yera qui heba contractau a Hunter y qui li diz que fa bellas anyadas uns miembros d'o Special Air Service britanico heban matau a tres d'os suyos fillos mientres a guerra de Dhofar en una intervención ilegal, li da lo nombre dos asasins (Steven Harris, Steven Cregg y Simon McCann y li ordena de matar-los. Pero amás li posa condicions: cal que grabe en video las confesions d'os culpables, cal que las suyas muertes tiengan l'apariencia d'accidentals y cal que los mate antes de que lo cheque, que ye malauto terminal, muera, ye decir, en alto u baixo 6 meses. Asinas, lo quatreno fillo d'o cheque, Bakhait, recupere ta la familia lo control d'ixa remota rechión desertica. Danny no puet so que acceptar y reúne a lo suyo antigo equipo ta empecipiar a investigación, trobando-se bien luego con a Feathermen ("hombres de pluma", por a suya capacidat d'actual con a sutilidat d'una pluma), que son qui en realidat ordenoron l'asasinato d'os fillos d'o cheque.
Rodache
O rodache d'as scenas interiors se fació en os Docklands Studios Melbourne de Melbourne, Australia. Ta las scenas d'exteriors se rodó en cuantos puestos, repartius por Australia, Anglaterra y Galas. Destacan as scenas grabadas en os Brecon Beacons de Galas. Cal destacar que as scenas correspondients a París se filmoron en realidat en Melbourne, y que bellas scenas que represnetan Londres se rodoron en Caerdydd.
Criticas
La cinta s'engueró lo 10 de setiembre de 2011 en a 36ena edición d'o Festival Internacional de Cine de Toronto, en Toronto (Canadá) y recibió criticas negativas, en estar considerada la cinta nomás que un vehiclo ta lo lucimiento de Jason Statham, encara que tamién i partecipen destacaus actor s como Clive Owen y Robert De Niro.
Fisterra
Fisterra ye un municipio espanyol d'a comunidat autonoma de Galicia que se troba en a provincia d'A Coruña. A suya población ye de 4.708 habitants (2019), en una superficie de 29,43 km² y una densidat de población de 160 hab/km².
Killer Elite (cinta)
Criticas
O critico cinematografico Quim Casas en SensaCine considera que ista cinta amuestra una progresión en as qualidatz interpretativas de Jason Statham y tamién que amuestra en a pantalla as caracteristicas propias d'os mercenarios d'a vida real; tanimientres, considera que en sobran as alusions a lo pasau sentimental d'o protagonista y que se desproveita a un actor d'a categoría de Robert De Niro, amenistando lo suyo personache una mayor densidat en l'argumento d'a cinta.
O critico Mikel Zorrilla diz: :
Cantón de Bourg-en-Bresse Sud
O cantón de Bourg-en-Bresse Sud (en francés canton de Bourg-en-Bresse-Sud) yera una división administrativa francesa situata en o departamento d'Ain, en a rechión de Roine-Alpes.
A suya población yera de 14.656 habitants (2009).
D'o cantón, con capital en a localidat de Bourg-en-Bresse, en feba part nomás que una comuna (una parte d'a capital d'o cantón, Bourg-en-Bresse), estando l'actual Consellero cheneral d'o cantón Jean-Paul Rodet.
Tiurana
Tiurana ye un municipio catalán situato en la provincia de Leida, en la comarca de la Noguera y partiu chudicial de Balaguer.
La suya población ye de 78 habitants (2008), en una superficie de 15,9 km² con una densidat de población de 4,91 hab/km².
Ivars de Noguera
Ivars de Noguera ye un municipio catalán situato en la provincia de Leida, en la comarca de La Noguera y de lo partiu chudicial de Balaguer.
La suya población ye de 348 habitants (2008), en una superficie de 14,62 km² con una densidat de población de 23,8 hab/km².
En l'anyo 1964 o lugar de Boix y las tierras a lo sud de lo Barranc del Molí de Boix, que yeran una chicota part de lo termin de Tragó de la Noguera, fuoron adhibitas a lo termin d'Ivars de Noguera a causa de la construcción de los entibos de Canelles y Santa Anna.
Torrelameu
Torrelameu ye un municipio catalán situato en la provincia de Leida, en la comarca de la Noguera y partiu chudicial de Balaguer.
Cantón de Ceyzériat
O cantón de Ceyzériat (en francés canton de Ceyzériat) ye una división administrativa francesa situata en o departamento d'Ain, en a rechión de Roine-Alpes.
A suya población ye de 14.419 habitants (2009) en una superficie de 144,19 km², con una densidat de población de 63 hab/km².
Ausson
Ausson (Ausson en occitán, Ausson en francés y oficialment) ye una comuna occitana en o departamento francés d'Alta Garona, districto de Sent Gaudenç, cantón de Sent Gaudenç y rechión d'Occitania.
A suya población ye de 549 habitants (2006) en una superficie de 4,39 km², con una densidat de población de 125,06 hab/km².
Theo van Doesburg
Theo van Doesburg (pseudonimo de Christian Emil Marie Küpper), naixito d'Utrecht (Provincia d'Utrecht, Países Baixos) o 30 d'agosto de 1883 y muerto en Davos (Cantón d'os Grisons, Suiza) o 7 d'abril de 1931, estió un pintor, arquitecto, escritor y teorico de l'arte neerlandés, destacato en a clamata Arquitectura moderna y en a Bauhaus y tamién establidor d'a revista De Stijl, a on esposaba as suyas teorías sobre l'arte abstracto. Encara que prencipió a suya obra pictorica en estilo naturalista, pasó dende 1916 a l'arte abstracto, ta luego esdevenir un pintor d'o Neoplasticismo.
Radioterapia
thumb|300px|Radioterapia.
A radioterapia ye una mena de tractamiento oncolochico que fa servir as radiacions pa eliminar as celulas tumorals (per un regular cancerichenas) en a parti de l'organismo an s'apliquen (tractamiento local). A radioterapia actúa sobre lo tumor, destruyindo as celulas malignas y asinas impide que creixcan y se reproduzcan. Ista acción tamién puede exercer-se sobre los teixius normals; manimenos, os teixius tumorals son mas sensibles a la radiación y no pueden reparar o mal produciu de forma tan eficient como lo fa lo teixiu normal, de traza que son destruyius bloquiando lo ciclo celular. D'istos fenomenos que ocurren en os sers vivos dimpués de l'absorción d'enerchía procedent d'as radiacions s'encarga la radiobiolochía.
Islandia
A Republica d'Islandia (en islandés Lýðveldið Ísland) ye un estau islenco que fa parte d'Europa y que se troba situato a lo norte de l'Oceano Atlantico, amán d'a part baixa d'o Cerclo Polar Arctico. Fa parte d'a OTAN, d'a ONU, d'a OCDE, d'a OSCE y d'o Consello Nordico, considerando-se que fa parte d'os clamaus países nordicos y, ta belluns, tamién d'os países escandinavos en o suyo sentiu mas amplo. A suya población ye de 364.134 habitants en una superficie de 103.125 km², con una densidat de población de 3,53 hab/km². En estar o solo país en a isla, Islandia no poseye garra muga con garra atro estau. A capital d'Islandia se troba en a ciudat de Reykjavík, que con os suyos 131.136 habitants (2020) no nomás ye la principal ciudat y la ciudat con mayor numero d'habitants d'o país so que amás concentra en ella alto u baixo la tercera parte d'a población d'Islandia.