cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Villafranca (desambigación)
Villafranca ye un nombre común de diferents localidaz d'a Peninsula Iberica, y puet referir-se a:
Districto d'Amiens
O districto d'Amiens (en francés arrondissement d'Amiens) ye un districto d'o departamento francés de Somme y rechión d'Altos de Francia.
A suya población ye de 299.776 habitants, con una densidat de población alto u baixo de 122 hab/km².
A capital d'o districto ye a subprefectura d'Amiens, y en fan parte 15 cantons y 291 comunas.
Jota Cuspinera
José Ramón Cuspinera (28 d'abril de 1970 de Getxo, País Basco), más conoixito como Jota Cuspinera, ye un entrenador espanyol de baloncesto. Actualment ye l'entrenador prencipal d'o Movistar Estudiantes d'a Liga ACB.
Grau comparativo en aragonés
Lo grau comparativo en aragonés ye una propiedat de los adchectivos calificativos que describe la intensidat de la noción expresada. Tamién pueden tener grau comparativo los adverbios. En las luengas romances como l'aragonés bi ha dos formas d'expresar este grau: con metodos morfolochicos u sinteticos d'orichen latín y fosilizaus pa pocos adchectivos (bueno, malo), u con metodos sintacticos u analiticos pa toz los atros.
Formas sinteticas
Las formas sinteticas pa expresar lo comparativo son un herencio de lo emplego de la terminación -IOR de lo latín.
Lo comparativo de buen(o), buena ye mellor / millor < MELIOR.
Lo comparativo de malo, mala ye peyor / piyor / pior < PĒIŌR(EM).
Raso
250px|thumb|[[Envista de la oficina de correus de cabo Raso (Archentina).]] Un raso ye un terreno sin vechetación, de topografía plana y en alto. Ye un termin cercano a "saso".
Rodén
Rodén ye un lugar aragonés situato en a comarca de Zaragoza y provincia de Zaragoza, que hue fa parte d'o municipio de Fuents d'Ebro.
Raso
Etimolochía
La palabra raso deriva de lo latín RASUS, que ye lo particio pasivo de lo verbo RADERE ("rader"). No ha ha conoixencia que haiga existiu raso como participio de rader quan l'aragonés yera ya formau. Bi ha locucions adverbials formadas con esta palabra: de raso (cheosinonimo occidental de la locución "de tot"), y a'l raso.
Ya se documenta como elemento romanz de textos escritos en latín medieval:
Toponimia
Tamién ha formau atra clase de toponimos:
Rodén
A suya población ye de 37 habitants (2015)
Cazuela
thumb|right|200px|Una cazuela. Una cazuela u caserola ye un recipient no guaire fundo ta cocinar, feito de metal. Por un regular tiene dos ansas que la fan distinguir d'a loza que gosa tener un mango ta cullir-la en cuentas d'ansas. A cazuela gosa tener mas amplura que no fondura, distinguendo-se por ixo d'as ollas.
A forma caserola, anque a suya fonetica podese fer sospeitar ixo, no ye pas exclusiva d'a Vall de Benás u de Ribagorza, sino que se puet sentir tamién per buena cosa de Sobrarbe.
Grau comparativo en aragonés
Formas sinteticas
Lo comparativo mayor deriva de lo latín MAIOR. En ciertas variants tiene un emplego muito restreito, pero ha existiu siempre en la historia de la luenga y se documenta en la toponimia aragonesa ya dende la Edat Meya (Plana Mayor yera la ribera de l'Arba de Luesia y l'Arba de Biel, y tamién bi ha un microtoponimo igual en Yosa de Sobremont).
En bella variant de l'aragonés como l'ansotano s'observa que no se fa servir mayor y s'emplega la forma analitica más gran.
Arco de Sant Chuan
300px|thumb|Un arco de Sant Chuan dople thumb|250px
Grau comparativo en aragonés
Formas analiticas
Las estructuras formadas por l'adchectivo seguiu d'una conchunción que y precedius por ciertos quantificadors expresan lo grau comparativo, que puede estar d'inferioridat, igualdat y superioridat.
Arco de Sant Chuan
L'arco de Sant Chuan (/arko sanʧuan/) ye un fenomeno optico y meteorolochico que produce l'aparición d'un espectro de luz contino en o cielo cuan os rayos d'o sol trescruzan chicotas particlas d'humidat situatas por l'atmosfera terrestre. A forma suya ye a d'un arco multicolor con o royo en a parti exterior y o morau en a interior. No ye tan cutiano l'arco de Sant Chuan dople, que incluye un segundo arco mas tenue con as colors chiratas, ye dicir o royo en l'interior y o morau en l'exterior.
Grau comparativo en aragonés
Formas analiticas
En ansotano lo emplego de no sirve pa oposar enunciaus positivos y negativos:
La estructura que indica igualdat se fa con tan + adchectivo + que u con igual de + adchectivo + que''.
En ansotano bi ha un emplego d'un no en los enunciaus positivos en oposición a los enunciaus negativos:
Por estar las solas formas productivas pa expresar lo grau comparativo, bi ha tamién posibilidatz d'emplegar estas formas con los adchectivos bueno, malo y gran como alternativa a las formas analiticas:
Pornografía
thumb|250px|Fresco en as paretz d'o Lupanar, una mena d'[[antipasau d'os burdels d'a epoca romana, en l'antiga Pompeya.]] O termin pornografía procede d'o termin griego πορνογραφíα (porne ye "prostituta" y grafía, "descripción", ye dicir, "descripción d'una prostituta"). En conseqüencia, en sentito estricto designa a descripción d'as prostitutas y, por extensión, d'as actividatz propias d'o suyo treballo. Cal dicir que o termin ye d'aparición muit recient, porque en l'Antiga Grecia mai no s'emplegó a parola "pornografía". Modernament s'entiende por pornografía toz ixos materials, imáchens u procreyacions que representan actos sexuals con a finalidat de prevocar a excitación sexual d'o receptor.
Millirahmstrudel
O Millirahmstrudel (en alemán stándard Milchrahmstrudel) ye un tradicional strudel o tarta vienesa. Ye un pastel popular en Austria y muitos atros países d'Europa que d'antis mas perteneixeban a l'Imperio Austrohongaro (1867–1918). O Millirahmstrudel ye un pastel de bizcocho feito a o forno, con pasas y nata y servito con salsa de vainilla calient.
Historia
A primera receta d'un strudel que se conoixe ye a d'un Millirahmstrudel de l'anyo 1696 en Vienna, una receta manuscrita que se troba en a biblioteca d'a ciudat de Viena. Os exercitos otomans trayoron o strudel ta Viena (se veiga o setio de Viena de 1529 y a batalla de Viena de 1683), alavez l'orichen d'iste pastel ye probablement l'Imperio Bizantín.
Fotronero
O fotronero ye un ser mitolochico aragonés de grandaria chiganta y que viviba en a espelunga de Sant Climent en a foz d'Arguis. Se diz que raptaba a os rapatans que se negaban a pagar a manta en o Mesón d'Arguis.
Millirahmstrudel
Ingredients
Entre os ingredients que s'amenistan ta fer ista tarta se troban a nata, rubillos, almendras, zucre, 1 rollo de bizcocho chupiu en leit y 2 claras de uevo a punto de nieu. Se replena con pasas y se mete a o forno con temperatura no guaire alta. Se chita por dencima leit con zucre. Se deixa ixucar y se fa bullir en una cacerola. Ta rematar se sirve con salsa de vainilla calient.
Vadorrei
Se tracta d'una zona fuertement ligada a os dos mayors ríos d'a ciudat, estando extremo d'a-saber-los puents (Puent de la Unión, Puent Manuel Giménez Abad, Puente d'o Ferrocarril, o puent y azute sobre a entibadera que regula o cabal d'o río.
O vinclo d'iste sector d'a ciudat con os suyos ríos ye tan important, que os suyos vecins devantoron o molimento a l'Ebro, formau por o zaguer barco d'Aragón que presto servicio publico, un remolcador remolachero, que ye en sí mesmo una pieza arqueolochica industrial. A o suyo canto ye construyiu o puerto fluvial de Zaragoza, dito de Vadorrei, dando-le-ne o dreito d'estar nombrau como Barrio Portuario. Ye o puesto a on prencipia a navegación fluvial d'o río en o suyo trampo urbán y de l'azute Manuel Lorenzo Pardo, que regula o cabal d'o río.
As riberas d'o barrio en o Galligo facioron parti d'o plan de recuperación fluvial d'a Exposición Internacional Zaragoza 2008.
Benjamín Jarnés
thumb|250px|Mural adedicau a Benjamín Jarnés Millán en Codo.
Benjamín Jarnés Millán, naixito de Codo (Campo de Belchit) o 7 d'octubre de 1888 y muerto en Madrit (Espanya) l'11 d'agosto de 1949, estió un escritor, novelista y dramaturgo aragonés que perteneixeba artisticament a la cheneración de 1927, encara que por a suya edat perteneixeba a o Noucentismo.
Monesterio de Sant Pelai de Gavín
O monesterio de Sant Pelai de Gavín yera un monesterio medieval situato amán de l'actual lugar de Gavín chunto a o barranco de Sía, en o termin municipal de Biescas, en l'Alto Galligo.
Dica l'anyo 1997 nomás se sabeba que fue albandonato en o sieglo XI, ocupato por laicos que lo cedioron a Sant Chuan d'a Penya en l'anyo 1079. En l'hibierno de 1997 estió cuan Federico Diez Áranos, miembro d'Amigos de Sarrablo trobo as ruinas d'o monesterio. thumb|left|200px|Ilesia Inferior Ta plegar a Sant Pelai bi ha que ir dende Biescas por o GR 15 dica o cruce con o camín que baixa dende Gavín, trescruzar o barranco de Sía y puyar por a carretera en dirección ta Barbenuta. Cuan se plega ta o primer forcallo cal prener o camín que puya ta a ezquierda y continar sin dixar iste camín dica o desvío a on apareixe un cartel sinyalando o monesterio.
Encara s'alza a estructura d'a ilesia inferior, a la que s'accede a traviés d'un pasadizo abovedato que se troba baixo a nau central, por lo que pareixe que ista yera una cripta y bi heba atra nau dencima a o estilo d'a que bi ha en Samitier. A nau se comunica con o pasadizo por una puerta con arco de meyo punto peraltato.
O pasadizo ye abobedato con vuelta de canyón y pasa por debaixo d'a nau central d'o monesterio, permitindo l'acceso dende a nau norte. En l'extremo norte d'o pasadizo se troban dos escalas de caragol que lo comunican con a parti superior.
Benimeli
Benimeli (Benimeli en catalán y oficialment; Benimeli en castellano) ye un municipio valenciano, situato en a comarca d'a Marina Alta, provincia d'Alicant y partiu chudicial de Denya.
A suya población ye de 413 habitants (2010) en una superficie de 3,50 km², con una densidat de población de 118,00 hab/km².
Cheografía
A localidat de Benimeli se troba situata a 95 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, a una distancia de 16,3 km d'a ciudat de Denya, a capital d'a suya comarca y d'o suyo partiu chudicial, de 100 km d'a ciudat d'Alicant, a capital d'a suya provincia, y a 100 km d'a ciudat de Valencia, a capital d'o País Valenciano.
Pálmaces de Jadraque
Pálmaces de Jadraque ye un municipio d'a provincia de Guadalachara, en a comunidat autonoma de Castiella-La Mancha, Espanya. A suya población ye de 64 habitants (2007), en una superficie de 29,41 km² y una densidat de población de 2,17 hab/km².
Cantimpalos
Cantimpalos ye un municipio d'a provincia de Segovia, en a comunidat autonoma de Castiella y Leyón, Espanya.
A suya población ye de 1.421 habitants (2010), en una superficie de 26,29 km² y una densidat de población de 54,04 hab/km². Ye famosa por o churizo.
Cheografía
Se troba situata a 912 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, a una distancia de 20 km d'a ciudat de Segovia, a capital d'a suya provincia, d'a suya comarca y d'o suyo partiu chudicial.
O Sotero (Charo)
O Sotero (oficialment, en castellano, «El Sotero») ye una pardina d'o municipio d'a Fueva, en a provincia de Uesca y comarca de Sobrarbe. Actualment se troba despoblada.
Se troba en as garras d'o costau norte d'o tozal de Charo, en a cuenca d'a Nata. Ye a menos de 2 kilometros de l'aldeya de o Pocino, y como en o caso d'ella tiene un nombre que fa referencia clara con a suya ubicación en l'ubago d'o mont.
En chunto con o Pocino y Charo y con a Lueza y Aluchán va estar parte d'o municipio de Charo, dica que se fusionó con Muro de Roda. En l'actualidat, toz os nuclios de Muro de Roda fan parte d'o municipio de a Fueva, dimpués que i fesen absorvidos en os anyos 1960.
Tudela
Tudela (en basco Tutera) ye un municipio de Navarra situato a 94 km de Pamplona. A suya población ye de 35.358 habitants (2012) en una superficie de 215,70 km² y una densidat de 163,92 hab/km².
Ye la capital d'a Ribera Navarra, d'o partiu chudicial d'o suyo nombre y d'a merindat de Tudela. Ye a segunda población de Navarra por o suyo numero d'habitants, dimpués de Pamplona. Tamién ye a seu d'a diocesi de Tudela.
Cheografía
Tudela ye situata a cantos d'os ríos Ebro y Queiles (iste zaguer trescruza a ciudat de sud ta o norte dica desauguar en l'Ebro), a 264 metros d'altaria dencima d'o ran d'a mar, a una distancia de 94 km de Pamplona, a capital de Navarra, y a 86 km de Zaragoza.
O suyo termin municipal muga con as localidaz d'Ablitas, Arguedas, Cabaniellas, Cascant, Castellón, Cintruénigo, Corella, Fitero, Fontellas y Murchant.
Toponimia menor
Tenemos bells arabismos interesans pa reconstruir a historia fonetica d'o navarro-aragonés: Almajares, Muga del Almajar, Almajar, lo prato, que en 1256 ye rechistato como Almalchal. Atros microtoponimos interesants son crucillada (1215), Carrera Meyana/Carrera Mediana/Carrera Meana u mesmo a calle Carrera.
Prehistoria
En o termin municipal de Tudela, bi han restos d'ocupación humana dende o Paleolitico inferior.
En 1999, en una excavacions arqueolochicas en o cerro de Santa Barbara, a man d'o casco viello de Tudela, bi troboron restos arqueolochicos d'un poblato celtiber, d'a misma tipolochía que l'amaniato chacimiento celtiber de Corz, a 25 km de distancia. Sindembargo, Claudio Ptolomeu charra d'una ciudat clamata Muscaria, en ista redolada, que beluns relacionan con Tudela, y que, seguntes pareix, sería una ciudat bascona. Sindembargo, Ptolomeu situaba ista ciudat entre Tarraga y Segia (a primera, seguntes bellos autors, ye a ciudat que bi ha en o pueyo en os Banyals d'Uncastiello; a segunda ye l'actual Exeya d'os Caballers).
Imperio Romano
Tamién bi ha restos d'a presencia de l'Imperio Romano, en forma de ceramica, en o pueyo que domina Tudela, mostrando asinas a presencia ininterrumpita de población en o lugar en ista epoca.
Dominio andalusí
Dimpués d'a invasión islamica d'a peninsula iberica, a redolada de Tudela quedó en mans d'a familia d'os Banu Qasi, una familia d'orichen hispano-godo convertita a lo Islam. Ista familia teneba conexions con os primers reis d'o reino de Pamplona, pero en 802 Amrus ben Yusuf, que yera o gubernador andalusí d'a Marca Superior, establió una nueva ciudat fortificata en l'actual Tudela (clamata Al-Tutili), ta cosirar y controlar as penetracions d'o reino pamplonés enta o sud. Ista ciudat s'establió encara que en o mesmo lugar ya i existiba una chicota comunidat musulmana, profitando d'as condicions esfensivas de Tudela, con o suyo pueyo en a marguin sud d'o río Ebro. A nueva ciudat esdevenió a escape un important centro economico, politico y militar, con a suya huerta de regano contino con as auguas d'o Ebro.
Conquiesta cristiana
En 1119 o rei Alifonso I O Batallero conquirió a ciudat de Tudela, y l'adhibió a o reino aragonés-navarro, y li atorgó o Fuero de Nachera y o Fuero de Sobrarbe ta contribuir a augmentar a suya población cristiana, esdevenindo a capeza d'una merindat (a suya sucesora ye hue a Merindat de Tudela). Sindembargo, luego de la muerte d'Alifonso, a nobleza tudelana no aceptó a o suyo chirmán Remiro como rei, preferindo, como os nobles navarros, a Garzía Remíriz, que yera fillo d'un borde de Sancho I d'Aragón y V de Navarra. Tudela se separó asinas d'a Corona d'Aragón, en adhibiendo-se ta cutio a Navarra.
Puestos d'intrés
right|thumb|250px|A [[Seu de Santa María de Tudela.]]
Fiestas
right|thumb|250px|O prencipio d'as Fiestas de Santa Ana en a Plaza d'os Fueros de Navarra de Tudela.
Larrés
Larrés ye un lugar aragonés d'a provincia de Uesca situato en o municipio de Samianigo, en a comarca de l'Alto Galligo. Destacan entre os suyos edificios a ilesia y o castiello en o cobalto d'o lugar.
Cheografía
Situato a 912 m d'altaria, chunto a o río Aurín. Formato por dos carreras prencipals y atras segundarias derivatas d'istas.
Molimentos
O Castiello de Larrés. L'edificio mas important y talmén mas conoixito d'o lugar ye o suyo castiello-palacio d'epoca baixomeyeval que fue restaurato por os "Amigos de Sarrablo" y que agora ye o "Museu de Debuixo". A importancia d'iste castiello viene de que ye una d'as pocas edificacions esfensivas que se troban hue en a comarca. Tien dos torres y un patio interior con cuatro arcos. O Museu amuestra en a suya colección permanent una polita triga de debuixos que abraca dende finals d'o sieglo XIX dica l'actualidat. Se exponen 350 obras repartitas en 17 salas d'as mas de 3.000 que fan actualment o fundo.
Anque s'ha modernizato o lugar encara bi ha buenas muestras de l'arquitectura popular sarrablesa con as tipicas puertas y finestras adobelatas y as chamineras pirenencas. Destacan entre atras casa El Maestro, Sanvicente, El Cirujano, Julián, Jaime y Andrés Tomás.
A Ilesia d'a Natividat de Nuestra Sinyora de Larrés. Ye una ilesia en estilo renaixentista adedicada a la Natividat de Nuestra Sinyora, estando la ilesia parroquial d'o lugar. Ye un edificio con nomás que una sola nau con planta rectangular construyiu con mampostería y con dos capiellas laterals en o centro d'a nau a cadagún d'os suyos cantos, capiellas que poseyen planta cuadrada y con una altaria una mica menos que la nau prencipal. Se dentra en a ilesia a traviés d'un arco de meyo punto dende un portico y tamién bi ha una torre adosada.
Cruz de Tres Reinos
Cruz de Tres Reinos ye un mont de 1.557 metros d'altaria situau en a triple muga entre as provincias de Teruel, Valencia y Cuenca.
En a suya cima bi ha un vértiz cheodesico.
Cine d'intriga
O cine d'intriga, tamién dito de suspenso u con l'anglicismo thriller, ye a denominación usata ta un amplo chenero cinematografico, que abraca subcheneros diferents que a ormino s'acaballan, y que per nexo d'unión tienen una trama con elementos y claus caracteristicos, a resolución d'os cuals mantién en suspenso lo espectador.
As cintas d'intriga comparten a ormino un ritmo rapedo, con acción frecuent y, en muitos casos, con protagonistas destinatos a trebullar es prochectos de villanos mes poderosos u dar fin a conflictos importants. D'entre es recursos que gosan a apareixer, ibi ha suspenso, bayos falsos ta despistar o espectador y finals irresueltos ta futuras continacions.
Balaix
O balaix ye una variedat d'a espinela, mineral con formula MgAl2O4, d'o grupo d'os oxidos. A suya color ye entre rosa y roya.
Cine d'intriga
O guión de muitas d'istas cintas gosa a estar l'adaptación de bella obra literaria d'as tamién ditas novelas d'intriga u de suspenso.
Balaix
Etimolochía
Fue muito apreciata como chemma en a Edat Meya y figura en os textos medievals aragoneses y navarros como Balaix u Balax; d'alcuerdo con a ortografía actual s'ha d'escribir a primera. A palabra Balaix ye un persismo que arriba en l'aragonés y luengas romances occidentals a traviés de l'arabe y fa referencia a la rechión de "Balascia", actual Badakhxan (Afganistán).
Cine d'intriga
Subcheneros
No puet fablar-se d'una división clara d'as cintas d'intriga en subcheneros, si bien, seguntes os elementos d'altros cheneros que i apareixen, a menuto pueden encaixar-sen, d'entre altros, en os siguiens estallamientos:
DMX (rapero)
DMX, nombre artistico de Earl Simmons, naixiu de Mount Vernon, Nueva York, Estaus Unius o 18 d'aviento de 1970 y muerto en White Plains, Nueva York o 9 d'abril de 2021 fue un rapero y actor estausunidense muit conoixiu dende os anyos 1990 cuan se popularizó entre os aficinaus a o hip hop, o punk y o heavy metal por o mensache d'as letras d'as suyas cancions. Ye uno d'os cantaires de rap y hip hop con mas ventas en a historia d'iste tipo de musica.
Balaix
Etimolochía
Un eixemplo d'uso en romanz navarro lo trobamos en un texto de 1415, o inventario de choyas d'a infanta Isabel, filla d'Alionor de Trastamara y Carlos III de Navarra:
Cine d'intriga
Subcheneros
Manimenos, ye difícil d'establir una verdadera buega entre cheneros. Asinas, a mayoría de cintas combinan una serie d'elementos de cheneros diferents. Per ixemplo, o filme Seven, de David Fincher, ye una cinta d'intriga con elementos sicolochicos, policiaco-criminals y de terror.
Balaix
Etimolochía
Un eixemplo d'uso en a "scripta aragonesa", l'atro stándard escrito d'o romanz navarro-aragonés lo trobamos en un texto de 1481 relacionato con choyas reyals que a corona feba servir como garantía de deudas:
Cine d'intriga
Subcheneros
D'entre os muitos directors con obras en iste chenero, en descolla lo britanico Alfred Hitchcock, qui ha recebito en ocasions a embotata de "chenio (u mago) d'o suspenso".
Balaix
Etimolochía
En textos con influencia francesa escriben Balay y en plural Balays, como en a traducción aragonesa de "La Flor de las Ystorias d'Orient" en referencia a Badakhxan.
Y en un inventario de biens provinient de Navarra podemos leyer:
En os textos comercials d'o sieglo XV escritos en Zaragoza veyemos Ballax, y en plural Ballaxos, (ballax enguastat en or) en un luengache mixto aragonés y catalán por l'orichen d'os comerciants y mercaderías.
Curiosidatz
A reina consort d'Aragón Chuana Enríquez, muller de Chuan II d'Aragón teneba un collar dito "de los balaxos", que habió d'entregar como garantía de pago a un acreyedor de deuda reyal.
Quer
Quer ye un municipio d'a provincia de Guadalachara, en a comunidat autonoma de Castiella-La Mancha, Espanya. A suya población ye de 612 habitants (2007), en una superficie de 14,63 km² y una densidat de población de 41,83 hab/km².
Aguarón
Aguarón ye un municipio aragonés d'a provincia de Zaragoza, situato en a comarca d'o Campo de Carinyena. Fa parte d'o partiu chudicial de Daroca.
Districto d'Abbeville
A suya población ye de 125.258 habitants en una superficie de 1.589 km², con una densidat de población alto u baixo de 79 hab/km².
A capital d'o districto ye a subprefectura d'Abbeville, y en fan parte 7 cantons y 164 comunas.
Aguarón
A suya población ye de 873 habitants (2011), en una superficie de 36,74 km², y una densidat de población de 23,84 hab/km².
Cheografía
Ye situato en o piet d'a sierra d'Algairén, a 649 metros d'altaria sobre o livel d'a mar y a una distancia de 48 km d'a ciudat de Zaragoza, a capital d'a suya provincia y d'Aragón.
Esporte
Cal destacar o Club de Barra Aragonesa Aguarón, que replega chent d'a comarca y d'os lugars mugants interesaus en practica d'a tirada d'a barra aragonesa. Dende a suya creación ye un club destacau en os campionatos d'Aragón con cuantos titulos conseguidos en diferents categorias.
Galbarros
Galbarros ye un municipio d'a comunidat autonoma castellanoleyonesa d'a provincia de Burgos, situau en a comarca de La Bureba y partiu chudicial de Briviesca.
A suya población ye de 33 habitants (2007), en una superficie de 31,99 km² y una densidat de población d'1,03 hab/km².
Cheografía
A localidat de Galbarros ye situada a 1.002 metros d'altaria sobre lo livel d'a mar, a una distancia de 30 km d'a ciudat de Burgos, a capital d'a suya provincia.
D'o suyo termin municipal fan parte os lugars d'Ahedo de Bureba, Caborredondo y San Pedro de la Hoz.
Mugas
O termin municipal de Galbarros muga a lo norte con Rublacedo de Abajo y Rojas; a l'este con Salinillas de Bureba, Briviesca y Reinoso; a lo sud con Monasterio de Rodilla, Santa Olalla de Bureba, Quintanavides y Castil de Peones; y a l'ueste con Monasterio de Rodilla.
Aguilar d'Ebro
Aguilar d'Ebro (Aguilar de Ebro en castellano) ye un lugar aragonés situato en a comarca de Zaragoza y provincia de Zaragoza, que hue fa parte d'o municipio d'Osera d'Ebro.
A suya población ye de 11 habitants (2008).
Oracions finals en aragonés
Las oracions finals en aragonés indican una fin u intención. La proposición subordinada final indica la fin con la que se fa l'acción expresada en la proposición principal.
Las subordinadas finals en aragonés se fan con una conchunción final seguida de subchuntivo (pa que) u con una preposición seguida d'infinitivo (pa), que se presentan como ta que y ta en chistabín y benasqués.
Conchunción + subchuntivo
Las conchuncions finals van seguidas d'un verbo en modo subchuntivo:
La finalidat que se quiere evitar s'expresa con pa que no.
Preposición + infinitivo
La finalidat s'expresa con una preposición seguida d'un infinitivo quan lo subchecto gramatical de la proposición subordinada y lo mesmo que lo subchecto de la principal:
Belianes
Belianes ye un municipio catalán situau en la provincia de Leida y en la comarca d'Urchel. Fa parte d'o partiu chudicial de Cervera.
La suya población ye de 584 habitants (2010), en una superficie de 15,78 km² con una densidat de población de 37,01 hab/km².
Mugas
Lo suyo termin municipal muga con Maldà y con Sant Martí de Riucorb.
Molimentos
right|thumb|250px|[[Frontera de la Casa de la Villa de Belianes.]]
Países Catalans
Os Países Catalans (en catalán Països Catalans y a sobén abreviatos PPCC) son os territorios en os que os suyos habitants parlan o catalán, u os territorios que fan parte d'unidaz cheohistoricas de predominio lingüistico catalán. En termins chenerals, os Países Catalans abarcan a zona oriental d'a Peninsula Iberica, entre os Pireneus y o río Segura a lo sud, y a zona mas amanata a lo canto norte d'os Pireneus, dica o Estany de Salses y a Sierra d'as Corberas, a lo norte, l'archipielago d'as Balears (que encluye a las Pitiusas y a Cabrera), as islas Columbrez, a isla de Tabarca, y a ciudat sarda de l'Alguer.
L'amplaria ye de 70.520 kilometros cuadratos y tienen una población de 13.534.721 d'habitants (2006).
Renera (Guadalachara)
Renera ye un municipio d'a provincia de Guadalachara, en a comunidat autonoma de Castiella-La Mancha, Espanya. A suya población ye de 73 habitants (2006), en una superficie de 20,23 km² y una densidat de población de 3,60 hab/km².
Unión Astronomica Internacional
A Unión Astronomica Internacional (en anglés IAU: International Astronomical Union, en francés UAI: Union astronomique internationale) ye un ligallo internacional de mas de dotze mil astronomos profesionals.
Dentre atras actividatz ye l'autoridat internacionalment reconoixida pa asignar os nombres a los nuevos cuerpos celestes (como estrelas, planetas, asteroides,...) y qualsequier nombre en a suya superficie.
A Unión Astronomica Internacional celebra una asamblea cheneral cada tres anyos an se troban toz os suyos miembros pa prener decisions. A proxima asamblea se celebrará en Busan, Corea d'o Sud en 2021.
Q-pop
O Q-pop (pronunciau en anglés, ye una abreviadura d'as palabras Qazaq pop) ye un estilo musical orichinario de Cazaquistán, una rama contemporania d'a musica popular cazaca. Apareixió en l'anyo 2015 en Cazaquistán, fendo-se eco d'o K-pop (pop coreano), con o grupo Ninety One (u 91, en cazaco Тоқсан бір, transcripción: Toqsan bir), estando este o primer grupo d'este movimiento. En a mosica armenia, tamién destacan artistas como Zhanar Dugalova u grupos como AYUMI y KeshYou u Moonlight. thumb|right|200px|Q-pop
Termin
O termin Q-pop ha estau inventau por os usuarios d'Internet pa disociar as cancions cazacas d'unatra mosica pop mundial. Este termin s'usa a sobén pa describir una variedat d'estilos musicals de Cazaquistán, incluyindo o pop, o rock, o rap, o soul y mosica de baile. O Q-pop ye reconoixiu activament en tot lo mundo. Actualment, os suyos fans lo ascuitan no nomás dende Cazaquistán sino tamién dende tot o mundo. Por eixemplo: Corea d'o Sud, Taiwán, China, os Estaus Unius, Alemanya, Turquía, etc.
Las Cruces (Nuevo Mexico)
Las Cruces ye una ciudat d'os Estaus Unius situata en o estato de Nuevo Mexico, d'an ye a segunda mayor ciudat por u suyo numero d'habitants. Fa parte d'o condau de Doña Ana, estando-ne a suya capital.
A suya población ye de 97.618 habitants (2010) en una superficie de 122,80 km², con una densidat de población de 794,93 hab/km².
Cheografía
A localidat de Las Cruces se troba situata a 1.219 metros d'altaria sobre o ran d'a mar.
Bervedel
Toponimia
Menéndez Pidal lo consideró como un toponimo mozarabe con perduga de -o final y con la mesma etimolochía que lo toponimo burgalés Barbadillo. Manimenos se pareix a lo toponimo meyo-ribagorzano Belveder que vien de lo latín BELLU VIDERE u de l'aragonés antigo Bel Veder, "buena anvista". En la evolución dende Belveder ta Bervedel i ha habiu metatesi de -r- y -l-. En los termins municipals de Noviellas y Mallén se troba microtoponimos con la parola Bervedel, que seguntes Juan Antonio Frago Gracia no se pueden considerar mozarabes y s'explican por lo latín BELLU VIDERE.
Llascuarre
Llascuarre (en castellano Lascuarre, en catalán Lasquarri) ye un municipio aragonés d'a provincia de Uesca situato en a comarca de Ribagorza.
A suya población ye de habitants en una superficie de 31,9 km², con una densidat de población de 0 hab/km².
Cheografía
Llascuarre ye situato a lo norte de sierra de la Mellera en a val d'o río Isabana, a 647 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, y a una distancia de 101 km de Uesca, a capital d'a suya provincia.
Toponimia
Lo toponimo Llascuarre puet estar d'orichen basco: Latz (galocha), y gorri (royo), con diftongación en -ua- que huei se troba en bergotés y aragonés de Vallivió. En o fogache de 1495 s'escribe La Escuarre.
Toponimia menor
Predomina a toponimia catalana, pero bi ha bel toponimo aragonés (El Plano, Barranco del Pllano, Barranco de la Torronciella, Raus de Torronciella).
Estadio de San Mamés
Estadio de San Mamés puede estar:
Orba (desambigación)
Orba puet fer referencia a:
Jens Hundseid
Jens Hundseid, naixito de Vikedal (Rogaland) o 6 de mayo de 1883 y muerto o 2 d'abril de 1965, estió un politico noruego, que estió o primer ministro de Noruega dende 1932 dica 1933. Estió deputau en o Storting dende 1924 dica 1940. Yera militant d'o Partiu Agrario.
A Segunda Guerra Mundial
Mientres a Segunda Guerra Mundial, dimpués d'a ocupación de Noruega por a Wehrmacht d'o Tercer Reich, Hundseid s'unió (encara que aforzato) a o Nasjonal Samling, o partiu colaboracionista de Vidkun Quisling. Dimpués d'a guerra, fue condenato a 10 anyos de prisión, encara que en 1949 fue liberato.
Muro de Roda (municipio)
O municipio se formaba con tres lugars, que son o Lumo de Muro, Muro de Roda y Ministirio, toz tres siga alto u en as inmediacions d'a sierra de Muro de Roda, mas as once pardinas que yeran Carrera, a Plana, Fumanal, a Corona, Montero, o Pamporciello, Susiaz, a Lecina, y o Plano, que se troban todas en os calcils de a dita sierra. A demás, en o periodo intercensal 1842-1857 se i van unir os lugars d'o municipio de Charo, que rodeyan o tozal de Charo, y que son o Pocino de Charo, Charo, Aluchán, a Lueza y o Sotero.
Demografía
Evolución d'a población de Muro de Roda dende 1857.
Estadio de San Mamés (2013)
O Estadio de San Mamés popularment conoixito como San Mamés ye o nombre de l'estadio de fútbol situato en a ciudat de Bilbau en o País Basco, o suyo propietario ye San Mamés Barria S.L, interpresa partecipata por l'Athletic Club, o Gubierno Basco, a Deputación Foral de Bizkaia, o BBK y o Concello de Bilbau).
Peder Kolstad
Peder Ludvik Kolstad, naixito de Borge (Østfold) o 28 de noviembre de 1878 y muerto o 5 de marzo de 1932, estió un politico noruego, que estió o primer ministro de Noruega dende 1931 dica a suya muerte. Yera militant d'o Partiu Agrario.
Lista d'himnos nacionals
Os territorio incluitos en cursiva en a lista no son estaus independients en l'actualidat.
Oracions causals en aragonés
Las oracions causals en aragonés expresan causas, motivos y achaquias. La proposición subordinada de causa indican la causa por la que se fa l'acción de la proposición principal y ye introdueita por una conchunción causal seguida por un verbo en indicativo.
Las subordinadas causals pueden clasificar en uns quantos grupos:
A) Las que enuncian la causa como realidat obchectiva: las mes freqüents van con porque.
B) Las que enuncian la causa como una realidat que conoixen los interlocutors y mirando de convencer-los: las mes freqüents van con ya que.
C) Las que enuncian una causa que no ha estau preguntada y que no conoixen los interlocutors: las mes freqüents van con como / coma.
Puipulin
Puipulin (Puipullín en castellano) ye un lugar despoblau d'o concello municipal d'os Corrals, situau en a provincia de Uesca y en a comarca d'a Plana de Uesca.
Districto de Montdidier
O districto de Montdidier (en francés arrondissement de Montdidier) ye un districto d'o departamento francés de Somme y rechión d'Altos de Francia.
A suya población ye de 51.644 habitants en una superficie de 916 km², con una densidat de población alto u baixo de 46 hab/km².
A capital d'o districto ye a subprefectura de Montdidier, y en fan parte 4 cantons y 109 comunas.
Vilanova del Camí
Vilanova del Camí ye un municipio catalán situato en a provincia de Barcelona, comarca de l'Anoya y partiu chudicial d'Igualada. A suya población ye de 12.644 habitants (2010), en una superficie de 10,30 km² con una densidat de población de 1.227,57 hab/km².
Vilanova del Camí ye situato a 302 metros d'altaria sobre o ran d'a mar, y d'o suyo termin municipal fan parti os lugars de Can Titó y Els Moletons. O suyo termin municipal muga a lo norte con Igualada y Òdena, a l'este con La Pobla de Claramunt, a lo sud con La Pobla de Claramunt y Carme, y a l'este con Orpí y Santa Margarida de Montbui.
Historia
Como o suyo nombre indica, Vilanova del Camí ye una nueva villa naxita a o canto d'o Camín Reyal que dende Barcelona s'encamina ta Leida y ta Aragón.
Historicament, dica 1830, con a supresión d'o feudalismo, yera formato por dos poblacions diferenciadas, a Quadra de Vilanova, una propiedat feudal d'a familia Montbui, y Vilanova del Camí, que yera propiedat d'a familia Claramunt.
A primera cita historica d'o lugar de Vilanova del Camí ye en un documento de 1324, anque bi abió una casa u casal fortificato en o lugar, y ixe casal ye citato en 1206. Ye conoixita a presencia en Vilanova d'una comunidad chodiga tamién en o sieglo XIV.
En 1727, o duque de Medinaceli autoriza que a localidat s'independice de La Pobla de Claramunt.
Jackson Pollock
Paul Jackson Pollock, naixito de Cody (Wyoming) o 28 de chinero de 1912 y muerto en Springs (Nueva York) l'11 d'agosto de 1956, estió un pintor estausunidense, considerato como uno d'os prencipals representants d'o expresionismo abstracto y como uno d'os prencipals pintors estausunidenses d'o sieglo XX.
Lista d'aeropuertos de Lituania
En ista lista apareixen toz os aeropuertos de Lituania: thumb|180px|[[Aeropuerto Internacional de Kaunas|Aeropuerto de Kaunas, en Kaunas.]] thumb|180px|[[Aeropuerto de Internacional de Palanga|Aeropuerto de Palanga, en Klaipėda.]]
Retiendas
Retiendas ye un municipio d'a provincia de Guadalachara, en a comunidat autonoma de Castiella-La Mancha, Espanya. A suya población ye de 48 habitants (2006), en una superficie de 20,99 km² y una densidat de población de 2,28 hab/km².
Punta de las Puertas
A punta de las Puertas ye un mont pirenenco de 2.771 metros d'altaria. Se troba administrativament en o municipio sobrarbenco de Bielsa, en a valle Verde.
Sufixo -anus (toponimia)
O sufixo -anus en toponimia dimpués d'un antroponimo significa en latín "que perteneixe a".
Julio Caro Baroja considera que por lo que fa a la Península Iberica se feba servir pa dicir nombres de fundi d'o periodo romano tardano.
D'esta traza Octavianus yera o fundus d' Octavius, Iulianus yera o fundus de Iulius.
En bellas zonas d'a Navarra meya os vascoparlants adaptoron este sufixo como -ain, pero en belatras zonas de navarra (Guirguillano), como en Alaba evolucionó como -ano en atras zonas d'Espanya. En ambito aragonés y part de l'ambito mozarabe a terminación -anus evolucionó ta -án (Costeán, Ladrunyán) por a tendencia a la perduga d'a -o final atona, mayor en o pasato que en o present. En catalán evolucionó ta terminación -à (Cornellà), por a doble tendencia a perder a -o final y a -n que dimpués queda como final.
Este sufixo toponimico yera en competencia con o sufixo -acum, amprato d'o celta y usual en zonas con substrato celta como Galia, y con o hipotetico sufixo -oius en a zona d'Aquitania y Pireneus, que fosilizó como -ué u -ui.
Grisaleña
Grisaleña ye un municipio d'a comunidat autonoma castellanoleyonesa d'a provincia de Burgos, situato en a comarca de La Bureba y partiu chudicial de Briviesca.
Sufixo -anus (toponimia)
Seguntes Gerhard Rohlfs a existencia y densidat d'este sufixo permiten extrayer conclusions sobre l'amplaria y intensidat d'a colonización romana en Gascunya.
Grisaleña
A suya población ye de 44 habitants (2007) en una superficie de 16,35 km², con una densidat de población de 2,69 hab/km².
Cheografía
A localidat de Grisaleña ye situada a 743 metros d'altaria sobre lo livel d'a mar, a una distancia de 48 km d'a ciudat de Burgos, a capital d'a suya provincia.
Sufixo -anus (toponimia)
A plana d'a ribera d'o Gers arredol d'a ciudat d'Aush, que tenió importancia en o periodo galorromano, debió constituir un centro d'infiltración romana u latina important, y en son herencio os actuals toponimos d'a plana u ribera de Gers, arredol d'Aush: Lussan (Lucius), Marsan (Marcius), Orbessan (Orbicius), Preignan (Premius?), Pessan (Pecius), Podensan (Potencius), Sansan (Sancius).
Punta d'as Puertas
A punta d'as Puertas (en castellano Punta de las Puertas) ye un mont pirenenco de 2.001 metros d'altaria. Se troba administrativament en a muga entre os municipios sobrarbencos de Puértolas y Fanlo, chunto a la collata d'as Puertas (1.938 m).
Sufixo -anus (toponimia)
Dende Gers s'estendillan como tacas d'acaite dica o curso meyo de l'Adour: Aignan (Annios), Corrensan (Currentius), Magnan (Magnius), Sarran (Sarra), Vergognan (Verecundius)¨
Zafir citrín
O zafir citrín ye una variant d'o mineral zafir de color amariella-limón a causa d'a presencia d'o fierro como elemento traza.
Etimolochía
A palabra citrín u cetrín provién d'o latín CITRUS, "limón". Veyemos l'apelativo citrín u cetrín pa zafirs tanto en textos comercials como en as traduccions aragonesas de libros como o "Libro d'as Marabillas d'o Mundo".
Punta d'as Puertas
A penya que se troba chustament baixo a cima d'a punta d'as Puertas ye conoixida como penya d'o Reloch.
Sufixo -anus (toponimia)
En a zona de Tarba tamién bi n'ha: Aureilhan (Aurelius), Artagnan (Artanius), Barbazan (Barbatius), Coussan (Coccius), Gaillan (Gallius), Juillan (Julius), Lézignan (Licinius), Marseillan (Marcellius).
En a Comencha, a man de Lugdunum Convenarum, ciudat fundata por Pompeyo bi n'ha atro niedo: Antichan (Antessius), Aventignan (Aventinus), Barbazan (Barbatius), Frontignan (Frontinius), Gourdan (Gordus), Luscan (Luscus), Polignan (Pollinius), Salechan (Salessius), Samuran (Samburus), Seillan (Seillus), Tibiran (Tiberius), Canejan (Candidius).
A mayor part d'estos toponimos rematatos en -an e que se remontan a -anum contiene antroponimos romanos quaternatos en inscripcions u en textos historicos: Aurelius, Annius, Aventinius, Cornelius, Gallius, Julius, Licinius, Marcellius, Marcius, Magnius, Potentius, Sancius.
Daniel Auteuil
D'entre as suyas muitas cintas, se puet destacar Jean De Florette (1986, Claude Berri), Un cœur in hiver (1992, Claude Sautet), La Reine Margot (1994, Patrice Chéreau), Le Huitième jour (1996, Jaco Van Dormael), Le fille sur le pont (1998, Patrice Leconte), 36 Quai des Orfèvres, (2004, Olivier Marchal), u Mon meilleur ami (2006, Patrice Leconte).
Richmond (Virchinia)
Richmond ye una ciudat d'os Estaus Unius situata en o estato de Virchinia, d'an ye a capital estatal; ye una ciudat independient que no fa parte de garra condau.
A suya población ye de 204.214 habitants (2010) en una superficie de 162,00 km², con una densidat de población de 1.239,80 hab/km².
Arén de Noguera
Arén de Noguera (en catalán Areny de Noguera, en castellano Arén) ye un municipio aragonés de la provincia de Uesca situato en la comarca de Ribagorza, en la val de la Noguera Ribagorzana.
La suya población ye de habitants en una superficie de 119,3 km², con una densidat de población de 0 hab/km².
Parla
Lo catalán d'Arén se diferencia de las atras parlas de Ribagorza y Litera (ribagorzano catalán) pus encara mantién la G, J sonora de lo catalán, sin l'apichat tipico de lo ribagorzano.
Como en l'Alta Ribagorza central (aria de Las Pauls), la Val d'Isabana y las parlas de la cantonada nord-este de Litera, la rematanza en -es de lo catalán que ye en los plurals femenins y verbos en segunda persona singular se prenuncia /-as/, por eixemplo:
Toponimia
En un texto de 1232 s'escribiba Aregn. Lo toponimo s'interpreta a partir de lo latín ARENEUM, que da Areny d'alcuerdo con la fonetica catalana y Arinyo d'alcuerdo con la fonetica aragonesa. Bi ha atro Areny en la comarca de lo Matarranya. Seguntes Javier Terrado Pablo l'adchectivo ARENEUM se referiba a lo pueyo sobre a on ha creixiu este lugar y que ye feito d'arenita.
Agustín Ubieto Arteta cita lo solo toponimo documental medieval Aregn en la suya obra Toponimia aragonesa medieval, encara que de feito en los textos escritos en Ribagorza en latín medieval bi ha abundants y conoixitas a lo Castro Arinio, ye dicir "Castiello d'Arinyo" en aragonés y Castell d'Areny en catalán.
Cheografía
La localidat d'Arén de Noguera ye situata a 709 metros d'altaria sobre lo ran de la mar, a una distancia de 130 km de la ciudat de Uesca, la capital de la suya provincia.
Puestos d'intrés
Arén de Noguera ye conoixiu por los suyos chacimientos paleontolochicos, entre os que cal destacacar o Chacimiento de icnitas de Arén con icnitas y o Chacimiento de uesos de dinosaurio de Blai con uesos de dinosauros. En iste zaguer se descubrió la especie de dinosauro Arenyosaurus ardevoli. Bi ha un museu dedicau a los dinosauros en lo centro de la villa y camins senyalizaus pa visitar los chacimientos.
En lo suyo termin municipal bi ha molimentos megaliticos: dos dolmens (La Cabaneta del Fornó y La Cabaneta del Tancat de Dalt), un menhir y ripas de piedras en Cornudella de Valira.
Lo nuclio antigo d'Arén ye considerau conchunto historico y artistico. Amés, lo municipio cuenta con un centro d'interpretación de Ribagorza, situau en la mesma plaza mayor, en la Casa d'el Gobernador, y l'Associació Cultural d'Areny, como tamién los restos d'una necropoli con tumbas antropomorfas anterior a lo sieglo IX.
Tilla
thumb|right|250px|Tillas en l'árbol. A tilla ye una infusión con augua calient que se fa con as «tillas» u flors d'a tillera (chenero Tilia). Tien propiedatz antiespasmodicas, somniferas y relaxaderas, anque os suyos efectos pueden pender d'a persona qui la consuma.
Benedet (desambigación)
Benedet (d'o latín «Benedictus») ye un antroponimo (nombre ta persona) masculín. Son tamién formas conoixidas d'iste nombre «Benedit» y «Benedito». En aplicación a diferents cosas, Benedet puede estar:
Medians
Os medians u medos son un pueblo iranico que habitaba a Media, rechión de l'actual Irán entre o río Araxes y o desierto iraní. Enta l'anyo 700 aC ye mencionau por as fuents historicas un Reino Medán con capital en Ectabana, que tenió o suyo apocheu con Ciaxares y que fue adhibiu a l'Imperio Persa por Ciro o Gran enta l'anyo 550 aC. Os medians se fusioron con os antigos persas. Beluns consideran a los medians os antipasaus d'os actuals kurdos.
Os anals asirianos mencionan os mada ya en l'anyo 836 aC. En l'anyo 715 aC os medans fuoron redotaus por Sargón II y ye mencionau un chefe dito Dayukku, talment o Deyoces que menciona Herodoto. Deyoces ye mencionau como primer rei y unificador d'o suyo pueblo y qui fixó a capital en Ectabana. Deyoces fue succediu por Fraortes, qui venció a los persas y fue venciu por os asirianos a mitat d'o sieglo VII aC.
A la muerte de Fraortes bi habió un periodo de dominio escita dica o reinau de Ciaxares, qui en l'anyo 614 aC prenió Assur, y fendo liga con Nabopalasar de Babilonia destruyó Ninive en l'anyo 612 aC. Amés de desfer l'Imperio asiriano Ciaxares tornó a sozmeter a los persas y luitó contra Lidia.
O succesor de Ciaxares estió Astiaches, enta l'anyo 583 aC, qui fue venciu por Ciro de Persia, qui prenió Ectabana enta l'anyo 550 aC y remató con a independencia d'os medans.
Mencions en fuents aragonesas
En o Liber Regum son mencionaus como "medos":
Os medians son mencionaus en La Flor de las Ystorias d'Orient, tradueita a l'aragonés por a escuela de Chuan Ferrández d'Heredia, y a on relacionan a los medians con os actuals kurdos.
En o "Libro d'el Trasoro" bi ha mención confusa sobre Media y os medianos: {{cita|Ap(re)s vien(e) la tierra de saluca en do ha vn mo(n)t q(ue) es dito mo(n)t chasso ap(re)s de antiochia alto q(ue) el om(n)e puede vey(er) el sol dent(r)o la q(u)arta p(ar)tida dela nuyet e en(e)sta man(er)a puede om(n)e vey(er) dia e nu(e)yt en vna ora e en vn pu(n)to e puede om(n)e vey(er) el leuantamje(n)to ant(e) q(ue) el dia p(ar)esca o el sol salljent ant(e) del dia amanescient. por aq(ue)l logar corre el Rio de eufatr(e)s q(u)i corre por ermjnea e mueue del p(ar)adiso t(er)renal e passa delas mo(n)tanyas de alla dreyto por do babilonya e se va en mesopotanya e alla ban(n)ya el e circu(n)da toda la tierra todo asi como el njlle fa egipto. salute dize q(ue) tigris e eufrat(e)s q(ue) passa(n) por ermjnea ixe(n) de vna mjsma fue(n)t. tigris es vn flum q(ue) es su p(r)incipio en ermjnea de ot(r)a noble fue(n)t q(u)i es luent e al comjençamje(n)to corre mansa me(n)t e apres qua(n)do el es} [fol. 50r] enla marqua delos medianos e a dir delos medios e lugo es el clamado tigre ent(r)o aq(ue)l cahe en vn lago q(ue) es clamado arecuse q(u)i es de tal nat(ur)a q(ue) s(us)tien(e) todas cosas q(ue) om(n)e y mete dent(r)o com(m)o q(u)ier q(ue) ellas sian g(r)ieues e pesantes et se decorre(n) en tal man(er)a por medio el lago q(ue) nj(n)gu(n) pex de aq(ue)l lago no biue en ot(r)o lago e corre asi fue(r)t q(ue) esto y(e)s vna marauella e su color es dep(ar)tida de aq(ue)l lago en aq(ue)sta man(er)a se va el tigres corrie(n)t como vn Rayo ta(n)to q(ue) el troba mo(n)tes al encue(n)t(r)o. la ora ent(r)a de jus la tierra e ent(r)a e salle a ot(r)a p(ar)t q(ue) dize(n) azomada / depu(e)s se ent(r)a el dius tierra e corre tanto daq(u)i aq(ue) p(ar)esçe enla tierra de iabemenjs. depues viene ala celiçq(u)ia vna gra(n)t tierra endo montor esta q(ue) adreyto guarda ves septe(n)trio(n) de aq(ue)lla p(ar)t es crespia(n) e huritanja a sinjstra e guarda meydia et en aq(ue)lla p(ar)tida son las amazon(e)s e los Regnos delas fenbras es a sab(e)r caya e es ciudat e su frue(n)t guarda ocide(n)t ta(n)to como esti mo(n)te es e es guarda meydia e es caljenta el fuert(e) por el sol. Mas de ot(r)a p(ar)t q(ue) sguarda sete(n)trio(n) noya sino viento e pluujas. Alla es la tierra de dite en do el mont(e) de samaria q(ue) de nu(e)yt fa gra(n)t (frio) fumo / et la tierra de asia la chica endo y(e)s efesio e t(r)oya e la tierra de pansigonja e aq(ue)lla de capadocia e la tierra de asiria enla qual es alberlita vna Regio(n) endo alixa(n)dre ujncio a dario el Rey e la tierra de meda e au(n) son adiest(r)o de me(n)tor los pue(r)tos de caspia por do el om(n)e no(n) puede andar si no por medio de vna chica senda q(ue) fue feyta a fuerça por mano de om(n)e q(ue) ha de lue(n)go bie(n) .dccc. pasos e depu(e)s y ha vn spacio de .xviijo. M. passos de tierra por lue(n)go en do no ha pont de auet(e)s nj de pinos nj fuentes}}