cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
The Hobbit: The Desolation of Smaug
Argumento
En ubrir os uellos, Smaug no aconsigue veyer a Bilbo gracias a que leva meso l'Aniello, pero ye capable d'olorar-lo y sentir-lo. Con una voz intimidant, fa saber a Bilbo que sabe que ye astí. Bilbo, tot y con tener muito espanto, se saca l'Aniello y le conta quí ye ell a Smaug per meyo de devinetas, coseta que fa goyo a lo dragón y l'entretiene. Mientres a conversa, Bilbo aconsigue veyer a Piedra de l'Arca, pero no la puede aconseguir con os movimientos enrinconadors de Smaug. Tot y con os cumplius que Bilbo le lanza a lo dragón, Smaug resulta mas intelichent de lo que creyeba l'hobbit y aconsigue deducir, moflando-se de Bilbo, que forma parti d'una colla de nanos capitaniaus per Thorin "Escudo de Caixico" pa fer un poder de reconquerir a Montanya. A olor de Bilbo denota olor nana, y Smaug ya asperaba bel intento de revuelta per bel nano incauto. Pa rematar, Smaug lanza una gran flamarada de fuego, pero Bilbo aconsigue esquivar-la tornando-se invisible con l'Aniello. En ixe inte, Thorin y os nanos dentran en a sala, an Smaug os veye y confirma as suyas sospeitas. Como no pueden desfender-se d'ell en ixe espacio, fan un poder pa refuchiar-se en corredors d'Erebor mas chiquetz. Allí beluns nanos proponen andar a las menas y endurar, ya que o dragón no podrá atacar-les per allí. Pero a Thorin no le fa goyo ixe plan, y quiere rematar con o dragón sía como sía, pa complir a suya venganza en nombre de tot o pueblo nano. Pa ixo, traza un plan y os nanos han de trestallar-se en cuantas colletas, reunindo-se toz en a Zona de Forcha.
Entremistanto, en a Ciudat d'o Laco, Kíli se troba agonizando per o vereno d'a sayeta de Morgul. Tauriel, que yera buscando-lo, se troba con Bofur, que ha trobau Athelas (u Fuellas de Reis) pa fer un poder de curar a lo nano. Con l'aduya de Fíli, Óin, Bofur, Sigrid y Tilda, Tauriel prenuncia as parolas adequadas pa sanar a ferida enverenada. Kíli rechovenexe, y creye que veye a Tauriel en suenios. En l'interior d'a Montanya, os nanos s'han reuniu ya en as forchas, pero Smaug tamién os ha trobau a ells. De forma muit rapida, Thorin y companyía enchegan as antigas fundicions con aduya, en parti, d'o fuego d'o mesmo Smaug, que se troba ocupau intentando chitar abaixo una paret pa poder aconseguir a los nanos. Smaug finalment dentra en a sala, quan d'as vagonetas os nanos chitan oro pa fundir-lo y conducir-lo per as canals d'o solero. Lo dragón va a per Thorin, pero l'hereu de Thrór esquiva os suyos ataques. Lo combate se treslada a la Sala d'a Dentrada, an se troba Bilbo. Smaug, muit encarranyau per lo que son fendo os nanos, relaciona a los nanos con os hombres d'a Ciudat d'o Laco. Bilbo le ruega a Smaug que no ataque a ciudat, ya que os suyos habitants no tienen a culpa, pero o dragón se ride d'ell decindo-le que le permitirá veyer cómo mueren.
En ixe inte, Thorin y os nanos dentran en a sala puyaus en un gran bloque de pietra, que ye partiu pa amostrar una chiganta estactua dorada de Thrór feita d'oro d'a forcha. Thorin desafía a Smaug decindo que van a prener a suya venganza, y acto seguiu os nanos sueltan as fixacions pa que tot l'oro fundiu d'a estactua caiga sobre Smaug. Con un chilo, Smaug ye enronau per una masa dorada de metal liquido. Quan pareix que o dragón ha estau redotado de cutio, una temblor se produz y Smaug, agora dorau, s'alza d'a masa d'oro como si cosa i hese pasau, gracias l'a protección d'as suyas escatas. Furioso per l'intento de venganza de Thorin, les diz a los nanos que les amostrará cómo ye realment una venganza antis de tornar pa matar-los. Y con isto, Smaug trascruza a puerta prencipal d'Erebor, fendo-la trozos, y s'endreza enta a Ciudat d'o Laco, disposau a consumar a suya venganza. A cinta remata con una frase de Bilbo lamentando-se: « ¿Qué hemos feito... ? ».
Apatosaurus
Apatosaurus ye un chenero extincto de dinosaurio d'a familia d'os Diplodocidae que viviba en America d'o Norte mientres o Churasico. Teneba una longaria promeyo de 21–22.8 m, y un peso de 16.4–22.4 toneladas.
Os primers fósils estioron descritos en 1877 per Marsh. Lo nombre chenerico ye derivau d'o griego ἀπατηλός (apatēlos) «trapazero» y σαῦρος (sauros) «fardacho».
Cantón d'Ouzoum, Gave y Riberas d'o Neez
O cantón d'Ouzoum, Gave y Riberas d'o Neez (en francés canton d'Ouzom, Gave et Rives du Neez) ye una división administrativa francesa situada en o departamento d'os Pireneus Atlanticos, en a rechión de Nueva Aquitania. A suya capital ye a comuna de Nai.
Cluj-Napoca
Cluj-Napoca ye una ciudat rumana, capital d'a provincia de Cluj, y considerata capital de Transilvania, sobre tot en o periodo de dominación austrohongara.
Ye a seu d'a segunda ciudat universitaria en importancia de Rumanía, dimpués d'a ciudat universitaria de Bucarest y ye amás a mas a mayor universidat d'o país: Universitatea Babeş-Bólyai.
Cheografía
Situata a 410 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, a suya superficie ye de 165,2 km², con una población de 309.300 habitants (ye a tercera ciudat d'o país) y una densidat de 1.872 hab./km².
A ciudat ye trescruzata por o río Someş (Szamos en hongaro).
Toponimia
En rumano ye Cluj, en hongaro ye Kolozsvár, en alemán ye Klausenburg. O epiteto Napoca ye por a identificación que fan con o castro daco dito asinas, igual que se diz Vitoria-Gasteiz en o País Basco.
Electricista
thumb|300px|Un electricista treballando Un electricista, u tamién dito popularment lucero, ye o profesional que s'ocupa de reyalizar toz os treballos relacionaus con a electricidat. Dada a gran transcendencia y uso masivo d'a electricidat en a iluminación bi ha diferents especialidatz d'ista profesión a on cal destacar a os electricistas que s'ocupan d'os retz d'alta tensión, os electricistas que s'ocupan d'as instalacions electricas en as casas, edificios, tallers y locals comercials, os electricistas que s'ocupan d'as instalacions y mantenimiento de l'alumbrau publico d'as carreras, y os electricistas que s'ocupan d'a reparación d'averias electricas d'a maquinaria y electrodomesticos.
Formación
thumb|300px|Electricista reparando un chenerador domestico. En o Aragón os conoiximientos tecnicos que s'amenistan pa exercer ista profesión son ligaus a os ciclos formativos u a la carrera d'incheniería electrica, más centrada en o disenyo d'instalacions que en o suyo mantenimiento.
Hue en día muitos centros d'amostranza forman profesionals en o campo d'a electricidat industrial a on o estudiant adquiere conoiximientos de l'automatización de maquinaria pa fer más eficaces os procesos de producción que requieren as interpresas a causa d'os abances tecnolochicos.
Pa poder reyalizar instalacions electricas, tanto de baixa tensión como d'alta tensión, se desiche amás a profesionals una acreditación oficial que guarancie o conoiximiento tecnico necesario pa poder reyalizar-las seguntes as normas de seguridat vichents.
Funcions
thumb|250px|Tester. Instrumento d'electricista. Os tecnicos electricistas s'encargan d'apanyar dende enchufes dica instalacions de centros de carga, panels electricos industrials, linias d'alta tensión, etc.
O treballo d'electricista no se limita nomás a treballar en viviendas u edificios, con o creiximiento d'a industria os electricistas se forman y capacitan pa reyalizar treballos como o de reparación y mantenimiento preventivo de toda mena de motors electricos monofasicos y trifasicos, contactors, limitadors electricos, rancadors suaus (soft start), variadors de freqüencia, temporizadors, electrovalvulas, conexions en estrela y delta de transformadors, manullo adequau de productos pa uso en instalacions electricas, y respectando a normativa de seguridat que suchiere o codigo nacional electrico (codigo NEC).
Atras fainas usuals son:
Altos d'el Cogorro
Os Altos d'el Cogorro son una serie de cimas que se troban en a sierra de Moncayo, en a provincia de Zaragoza. O punto mas alto ye a cota occidental, con 1.154 Metros en a muga entre Calcena y Trasobars, trobando-se un vértiz cheodesico en a oriental en o cerro Cogorro a 1.133 metros d'altaria.
Höhe (Traunreut)
Höhe ye un lugar d'o municipio de Traunreut en o sudeste de Bavera, Alemanya, en a rechión de l'Alta Bavera.
Ais de Provença
Ais de Provença u Ais (Ais de Provença en occitán; Aix-en-Provence en francés y oficialment) ye una villa y comuna d'Occitania y situada en a Provenza, capital de l'antigo condau de Provenza. Ye localizada en o departamento de Bocas d'o Roine y en a rechión de Provenza-Alpes-Costa Azul. Antiparte, ye tamién a capital d'o districto d'Ais de Provença y d'os cantons d'Ais de Provença-1 y Ais de Provença-2.
A suya población ye de 140.100 habitants (2005) en una superficie de 186,08 km², con una densidat de población de 753 hab/km².
Cheografía
Ais de Provença ye situada a una distancia de 15 km a l'ueste d'o mont Venturi y a 30 km a lo norte de Marsiella, en a compleganza d'os ríos Lar y Tòrsa. Forma con a ciudat de Marsella una gran aria metropolitana de mas d'1,5 millons d'habitants.
Arroba de los Montes
Arroba de los Montes ye un municipio d'a provincia de Ciudad Real, en a comunidat autonoma de Castiella-La Mancha, Espanya. A suya población ye de 553 habitants (2007), en una superficie de 61,70 km² y una densidat de población de 8,96 hab/km².
Košarkaški klub Cedevita
O Košarkaški klub Cedevita, conoixito a sobén con l'actual nombre popular Cedevita Zagreb, ye un club croata de baloncesto, fundato en l'anyo 1991. Chuga en a liga croata y en a liga supranacional d'os Balcans en a temporada 2014/15. Os suyos pavillons como equipo local son o Dom Sportova y o Centro de Baloncesto Dražen Petrović d'a ciudat de Zagreb.
Escuridat
Encara que fisicament ye imposible que se de una escuridat absoluta, pus todas as moleculas a temperatura diferent de cero absoluto presentan mimbracions y emiten ondas electromagneticas que pueden trobar-se en o espectro luminoso, a vista humana y a d'a mayoría d'animals ye insensible a ixas cantidatz tan minsas de luz, por o que l'efecto que tiene una ausencia marcada de luz ye igual que si no en i hese en absoluto.
A respuesta emocional que os sers humanos experimentamos en ausencia de luz, como animals diurnos que somos, ha inspirau muitas metaforas en literatura y en as artes. O miedo a la escuridat se diz escotofobia u nictofobia.
Reíllo
Reíllo ye un municipio castellanomanchego, situato en a provincia de Cuenca y comarca d'a Serranía de Cuenca.
A suya población ye de 125 habitants (2009), en una superficie de 81,81 km² y una densidat de población de 1,53 hab/km².
Cheografía
A localidat de Reíllo se troba situata a 1.081 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, a una distancia de 38 km d'a ciudat de Cuenca, a capital d'a suya provincia.
Salinas del Manzano
Salinas del Manzano ye un municipio castellanomanchego, situato en a provincia de Cuenca. A suya población ye de 103 habitants (2007), en una superficie de 33,65 km² y una densidat de población de 3,06 hab/km².
Lista de comunas d'as Landas
Lista d'as 327 comunas d'as Landas por orden alfabetico, con o suyo nombre en occitán y en francés.
Gasatz e Vacarissa
Gasatz e Vacarissa (Gasatz e Vacarissa en occitán, Gazax-et-Baccarisse en francés y oficialment) ye una comuna occitana en o departamento francés de Gers, rechión d'Occitania, districto d'Aush y cantón de Fesensac.
A suya población ye de 99 habitants (1999) en una superficie de 9,45 km², con una densidat de población de 10,48 hab/km².
Cantón de Draveil
O cantón de Draveil (en francés canton de Draveil) ye una división administrativa francesa situada en o departamento d'Essonne, en a rechión d'Isla de Francia.
Hochreit (Traunreut)
Hochreit ye un lugar d'o municipio de Traunreut en o sudeste de Bavera, Alemanya, en a rechión de l'Alta Bavera.
Partiu Pirata
thumb|250px|Logo d'o Partiu Pirata. Partiu Pirata ye o nombre que emplegan bells partius d'o mundo actual basaus en o primer y orichinal, o partiu politico sueco Piratpartiet d'ista ideya, estabilida en 2006, y que en os suyos prencipios rechiran a reforma d'as leis de propiedat intelectual y industrial d'o suyo país.
César Sánchez
thumb|right|250px|César Sánchez cuan chugaba en o [[Real Zaragoza.]] César Sánchez Domínguez, conoixiu como César Sánchez o simplament César (Coria, Cáceres, Extremadura, 2 de setiembre de 1971) ye un futbolista extremenyo actualment retirato que chugaba en a posición de portero. O suyo zaguer equipo estió o Villareal CF, d'a segunda división d'Espanya. Tamién estió parti d'a plantilla d'o Real Zaragoza y a selección espanyola de fútbol entre d'atros equipos.
Partiu Pirata
A base d'os partius Pirata son os dreitos civils, o dreito a tener una democracia dreita, a participación d'os ciudadans, a transparencia, a reforma d'o copyright y o sistema de patentes, l'acceso a la cultura (Cultura libre), privacidat, libertat de información, educación gratuita y sanidat universal. Os Piratas esfienden a neutralidat d'o ret y o dreito d'acceso a Internet universal y sin restriccions, como condición para isto.
Historia
O primer partiu Partiu Pirata estió o partiu politico sueco (Piratpartiet) que estió ideya de Rick Falkvinge en l'anyo 2006. Dimpués d'isto s'encentó o movimiento pirata por diferents partis d'o planeta.
Lista de partius politicos
Ista ye a lista d'os partius pirata en a nuestra planeta.
Opportunity
Opportunity yera un rover robotico d'a NASA que estió activa explorando Marte dende 2004 dica 2018 quan la suya misión orichinal yera prevista que durase 90 diyas marcians (bells 92,5 diyas terrestres). Recorrió 45 kilometros y fació bells 225.000 fotos.
Historia
O rover estió construyiu de conchunta con unatro cheminuco clamau Spirit y totas dos estioron lanzadas en 2003. Opportunity aterrizó en Meridiani Planum en Marte lo 25 de chinero de 2004. O robot duró muitos mas anyadas d'a precura orichinal y se ganó la embotada falaguera de Oppy.
Pui Moreno
Pui Moreno (Puigmoreno en castellano) ye un lugar aragonés en o municipio d'Alcanyiz, comarca d'o Baixo Aragón, partiu chudicial d'Alcanyiz y provincia de Teruel.
Opportunity
Historia
Dende chunyo dica aviento de 2004 estió rechirando lo crater Endurance. Dende abril dica chunyo de 2005 estió bozau en una duna d'arena que quasi acaba con a misión. Finalment dimpués de diferents delicadas maniobras estió capaz de liberar-se. En setiembre de 2006 plegó a lo crater Victoria que estió explorando detenidament dica agosto de 2008.
En l'estiu de 2018 una enorme tronada de polvo cubrió per tot Marte con o que los suyos panels solars no podioron alimentar as suyas baterías y istas se descargoron definitivament.
Ichirō Mizuki
Ichirō Mizuki nombre artistico de Toshio Hayakawa (早川 俊夫 en chaponés) naixito de Tokio, o 7 de chinero de 1948 ye un cantaire, actor, actor de voz, y compositor chaponés.
Fracking
350px|thumb|Representación esquematica d'o fracking. O fracking (termin orichinal en anglés) u fracturación hidraulica ye una tecnica ta quitar gas de debaixo d'a tierra ficando-ne-ie augua a presión con substancias nocivas t'o medio ambient; o fracking se fa servir t'aconseguir gas natural a partir d'esquistos bituminosos a grans profundidatz de debaixo d'a tierra. A tecnica consiste en foradar un pozo a entre dos y cinco kilometros de fundo y inchectar-ne-ie a presión grans volumens d'augua, arena y productos quimicos ta trencar as napas de losetas y fer surtir o gas.
Risques
O sistema tien risques considerables. O mas perigloso ye que gran parti d'a mezcla liquida que s'inchecta no se recupera en rematar o proceso. Una parti blinca t'a superficie y una atra remane baixo tierra, con a consiguient contaminación d'aqüifers y atras capas freaticas, seguntes denuncian os ecolochistas.
Alto d'el Palancar
L'Alto d'el Palancar (en castellano Alto del Palancar) ye un mont de 1.329 metros d'altaria, situau en a sierra de Tablado, en a provincia de Zaragoza.
Ballesteros de Calatrava
Ballesteros de Calatrava ye un municipio d'a provincia de Ciudad Real, en a comunidat autonoma de Castiella-La Mancha, Espanya. A suya población ye de 539 habitants (2007), en una superficie de 57,83 km² y una densidat de población de 9,32 hab/km².
Estrapalucio
thumb|right|200px|Un estrapalucio ye o tipo de rudio disruptivo que s'asocia con un evento de destrucción. Un estrapalucio, estrapalurcio, estralapucio (y atras formas relacionadas) ye un rudio muit intenso y momentanio que s'asocia con a caida d'una estructura u con a perda instantania de l'orden estableciu entre bellas cosas, tot asociando-se cheneralment a un succeso destructivo.
Sorlada
Sorlada ye un municipio de Navarra d'a comarca de Tierra d'Estella Oriental, merindat d'Estella y partiu chudicial d'Estella.
Estrapalucio
Como exemplos de situacions en as quals se produce un fuerte rudio que se podría dicir estrapalucio: a caida de l'aparador d'a vaixiella en rompendo-se os platos, a colisión d'entre dos autos, l'estorroco d'una montanya de lenya u maderos, u o tellau que s'espalda en una casa deshabitada.
Sorlada
A suya población ye de 60 habitants (2008), en una superficie de 6,41 km² y una densidat de población de 9,36 hab/km².
Cheografía
A localidat de Sorlada se troba situada a 574 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, a una distancia de 71 km d'a ciudat de Pamplona, a capital de Navarra.
Höberich
Höberich ye un lugar d'o municipio de Traunreut en o sudeste de Bavera, Alemanya, en a rechión de l'Alta Bavera.
World Without End
World Without End, (en aragonés, Un mundo sin fin) ye una novela historica de Ken Follett, publicata en anglés o 9 d'octubre de 2007. Ye a segunda parte d'Os pilars d'a Tierra, o libro narra a vita en a misma ciudat, Kingsbridge, pero 200 anyos dimpués. Os personaches son descendients d'os d'a primera parte.
Aratikos
Aratikos u Aratis (en escritura iberica 40px) estió una ciudat celtibera situada en l'actual Aranda de Moncayo, en o cerro de Castejón, alto u baixo dende o sieglo VI aC, y destruyida por o exercito de Roma entre os anyos 74 a 72 aC.
Burguesía
A burguesía puet identificar-se por o suyo papel en un modo de producción, caracterizau por una posición en as estructuras de producción y por establir relacions de producción especificas con atras clases socials. En o caso d'a burguesía, ista se caracteriza en estar a clase social que poseye los medios de producción. Per isto, establixe una relación de tipo laboral con o proletariau qui, en no poseyer istos medios de producción, ha de vender a suya fuerza de treballo a la burguesía. Ista relación li premite acumular capital. Ista ye a razón por a cual se diz capitalismo a lo sistema economico d'a burguesía.
Aratikos
Historia
Fue fundada en o sieglo V aC como capital d'os pueblos celtibers repartius por l'actual comarca zaragozana de l'Aranda, o territorio en que nació o Papa Luna en 1328; pero remató sepultada dimpués d'estar albandonada en o sieglo I aC. En l'anyo 2016, o chacimiento trobau en ixe puesto fue declarau Bien d'Intrés Cultural.
Espolio
En l'anyo 2013, un vecín d'Aranda de Moncayo, equipau con detectors de metals y un cheorradar, quitó 4.000 piezas arqueolochicas d'o chacimiento celtibero. 18 cascos d'orichen celtibero fuoron subastaus en quantas ciudaz europeas, dica que a fiscalía espanyola intervino y prencipió o tramite para privar que se continase espoliando.
Diocesi de Chaca
A diocesi de Chaca (en latín Dioecesis Iacensis) ye una seu bispal que comprende as provincias aragonesas de Uesca y Zaragoza. A suya seu ye en a Seu de Sant Per de Chaca.
Ye a diocesi sola aragonesa que no perteneixe a la provincia eclesiastica de Zaragoza, perteneixe a l'archidiocesi de Pamplona. O suyo bispe ye en l'actualidat o mismo que o bispe de Uesca.
División administrativa
left|thumb|180px| {{legend|#83d883|Arcipestrau de Chaca-Berdún}} {{legend|#7893e0|Arcipestrau de Biescas}} {{legend|#e47a7a|Arcipestrau d'Erla-d'Uncastiello}} {{legend|#fcc362|Arcipestrau de Samianigo}}
A diocesi de Chaca ye trestallata en 4 arcipestraus:
Carnotaurus
Carnotaurus ye un chenero extincto de dinosaurio d'a familia d'os Abelisauridae que viviba en America d'o Sud mientres o periodo Cretacico, prebablement fa entre 71 y 69 millons d'anyos. Yera un depredador bipedo de constitución liuchera, que mesuraba de 7,5 a 8 m de luengo y pesaba a lo menos 1,35 toneladas metricas.
Os primers fósils estioron descritos en 1985 per José Fernando Bonaparte.
Franquismo
thumb|280px|[[Bandera d'Espanya|Bandera franquista utilizata en Espanya entre 1945 y 1977]] Se conoixe per franquismo tanto a lo conchunto d'ideolochías y movimientos afíns a la dictadura de Francisco Franco como a dito rechimen politico, surtiu en Espanya dimpués d'a guerra civil de 1936-1939 y que s'alongó dica la muerte natural d'o dictador en 1975, asinas como lo periodo historico que comprende.
Partiu Comunista
Un Partiu Comunista ye un partiu politico que alaceta la suya ideolochía y practicas politicas en o marxismo y a establida de una sociedat comunista. O partiu comunista, a esferencia d'os partius socialistas, socialdemocratas y laboristas (que se i creyan en a segunda mitat d'o sieglo XIX), surte en a primera mitat d'o sieglo XX como resultau d'a I Guerra Mundial (1914-1918), a revolución bolchevique (1917) y, sobretot, por a creyación d'a Internacional Comunista. Ye o resultau d'a división d'os partius integrants d'a Segunda Internacional que s'oposan a la guerra, refirman a revolución bolchevique y se consideran revolucionarios y contrarios a las clamadas tacticas "revisionistas". Como critica a la socialdemocracia y a suya diversidat de opinions y faccions ye a ideya de que o partiu ha d'estar una organización cohesionada y disciplinada, composada por revolucionarios que menan o proceso politico enta o socialismo.
O primer partiu en afillar iste nombre estió a facción bolchevique d'o Partiu Obrero Socialdemocrata Ruso (POSDR) que en marzo de 1918 (VII Congreso Extraordinario) pasó a clamar-se Partiu Comunista Ruso (bolchevique) ("VKP(b)") ta esferenciar-se d'os mencheviques y atras faccions d'o POSDR.
GR 19
O GR 19 u tamién conoixito como Senders de Sobrarbe ye un sendero de gran recorrito d'Aragón.
Trescruza o Sobrarbe de norte ta sud, salindo-ne d'os piez d'a Lardana, en os praus de Viadors. Baixa por o curso d'o Cinqueta, por a val de Chistau dica plegar ta la Cinca. Baixando ya por a val d'iste río, pasa chunto a la Penya Montanyesa, L'Ainsa y dimpués por A Fueva, en plegando ta Muro de Roda, a on que remata.
Legolas
Legolas ye un personache ficticio creyau por J.R.R. Tolkien pa la suya novela O Sinyor d'os Aniellos y interpretau en as cintas de Peter Jackson per Orlando Bloom.
GR 19
Pasa por as siguients localidaz:
Viadors - Chistén - Serveto - Salinas - Tella - La Infortunada - Hespital de Tella - A Espunya - Araguás - O Pueyo d'Araguás - L'Aínsa - Griebal - Muro de Roda (GR 1).
Variant GR 19.1: Sin - Bielsa - Tella.
Bolaños de Calatrava
Bolaños de Calatrava ye un municipio d'a provincia de Ciudad Real, en a comunidat autonoma de Castiella-La Mancha, Espanya. A suya población ye de 12237 habitants (2007), en una superficie de 87,90 km² y una densidat de población de 139,21 hab/km².
Partiu Comunista
Mas tardi atros partius europeus, que correspondeban a las faccions que refirmaban a revolución rusa, prenioron a denominación. O nombre se fa obligatorio ta os partius integrants d'a Internacional Comunista dende l'aprebación d'as 21 condicions en o II Congreso Mundial celebrau lo 30 de julio de 1920. A cual sinyala que tot partiu miembro debía clamar-se: Partiu Comunista de <País> (sección d'a Internacional Comunista) (condición 17ena).
Metauten
Metauten ye un municipio de Navarra situau a 55,4 km de Pamplona. A suya población ye de 292 habitants (2006), en una superficie de 22,16 km² y una densidat de población de 13,18 hab/km².
Partiu Comunista
En os suyos libros Что делать? Chto délat? ( en aragonés Qué Fer) y  Шаг вперёд, два шага назад. Кризис в нашей партии (en aragonés Un trango entadebán, dos trangos tazaga), Lenin alacetó as tareas y o modelo d'o partiu comunista. Seguntes él, o partiu ye o destacamento de vanguardia d'a clase obrera y as suyas sus principals funcions son adhibir a o movimiento obrero as conoixencias politicas marxistas y dirichir a luita contra o capitalismo en toz o suyos aspectos. Una d'as caracteristicas alacetals d'o partiu de vanguardia leninista, ye que ye conformau por un grupo de revolucionarios profesionals que representan os sectors mas avanzaus d'a clase obrera y d'a intelectualidat.
Connachta
Aintro de Connacht, o irlandés se parla en as arias Gaeltacht de l'ueste de Maigh Eo y l'ueste de Gaillimh, estando amás gran Connemara.
O pico mas alto ye o Mweelrea (814 metros), en Maigh Eo. A suya isla mas gran ye Achill, amás gran d'Irlanda. O laco mas gran ye Lough Corrib.
A "Republica de Connachta" tenió una breu existencia en 1798 con l'aduya militar de Francia.
A ciudat mas gran de Connachta ye Gaillimh, con una población de 71.983 habitants (2006).
Penya de los Moros
O penya de los Moros (en castellano peña de los Moros) ye un tormo de 1.281 metros d'altaria, situau en a sierra de Moncayo, en a provincia de Zaragoza.
La Noguera
La Noguera ye una comarca de Catalunya situata en la provincia de Leida. La suya población en l'anyo 2005 yera de 37.565 habitants. La suya capital ye Balaguer.
Mugas
La comarca de La Noguera muga a l'ueste con Litera y Ribagorza, a lo norte con lo Pallars Chusán, a lo nord-este con l'Alto Urchel y con lo Solsonés, a l'este con la Segarra, a lo sudeste con l'Urchel, y a lo sud con lo Plan d'Urchel y lo Segrián.
Historia
La comarca fació parte de lo condau d'Urchel que conquistó lo territorio en lo sieglo XI. Mientres la primera metat de lo sieglo XII, tanto la ciudat de Balaguer como la resta de lo territorio fuoron repoblatos.
EuroBasket
O Campionato Europeo de Baloncesto d'a FIBA, conoixito tamién como EuroBasket, ye o campionato de seleccions masculins nacionals de baloncesto más important d'Europa. Ye organizato por FIBA Europa y celebrato cada dos anyos dende 1947.
250px|thumb| [[Arvidas Sabonis esleyito MVP en 1985.]] 250px|thumb| [[Nikos Galis esleyito MVP en 1989 y quatre vegatas maximo anotador.]] 250px|thumb| [[Pau Gasol esleyito MVP en 2009 y 2015.]] 250px|thumb| A selección espanyola de baloncesto campiona en o 2011.
Claudio Encarnacion Montero
Claudio Encarnacion Montero (nombre artistico de Claudio Encarnacion Montero Green), naixiu d'Islington en 1995, ye un actor britanico.
24 de chinero
Sieglo XX
right|thumb|250px|L'actriz y modelo alemanya [[Nastassja Kinski, qui naixió o 24 de chinero de 1961.]]
Martín Lutero
Martín Lutero (orichinalment dito Martin Luder u Martinus Luther) (10 de noviembre de 1483 - † 18 de febrero de 1546) estió un teologo alemán y mosén qui encetó, por meyo d'os suyos escritos y custionamientos relichiosos, a Reforma Protestant, que esdevenió en un cisma en a ilesia catolica.
thumb|center|Universität Wittenberg.
Galadriel
Galadriel ye un personache ficticio creyau por J.R.R. Tolkien pa la suya novela O Sinyor d'os Aniellos y interpretau en as cintas de Peter Jackson per Cate Blanchett.
Hinterwies (Traunreut)
Hinterwies ye un lugar d'o municipio de Traunreut en o sudeste de Bavera, Alemanya, en a rechión de l'Alta Bavera.
Campos del Río
Campos del Río ye un municipio espanyol situato en a Rechión de Murcia, comarca d'o Río Mula y partiu chudicial de Mula.
Agòs e Vidalòs
Agòs e Vidalòs (Agos-Vidalos en occitán, Agos-Vidalos en francés y oficialment) ye una comuna occitana en o departamento francés d'Altos Pireneus, districto d'Argelèrs de Gasòst, cantón d'a Val d'as Gaves y rechión d'Occitania. A comuna yera parte de l'antiga provincia de Bigorra.
Campos del Río
A suya población ye de 2.212 habitants (2008), en una superficie de 47,80 km² y una densidat de población de 46,28 hab/km².
Cantons de Luxemburgo
Lista
thumb|right|Mapa de Luxemburgo indicando a división territorial en cantons. Cada numero corresponde a un cantón en a lista d'a izquierda. A siguient lista amuestra os 12 cantons de Luxemburgo clasificaus por orden alfabetico. O número asignau a cada cantón permite situar-los en o mapa:
Agòs e Vidalòs
A suya población ye de 290 habitants (1999) en una superficie de 6,11 km², con una densidat de población de 47,46 hab/km².
Berga
Berga ye un municipio catalán situato en a provincia de Barcelona, capital d'a comarca d'o Berguedá.
A suya población ye de 16.596 habitants (2007), en una superficie de 22,56 km² con una densidat de población de 735,64 hab/km².
D'o suyo termin municipal fan parte os lugars de Colònia Cal Rosal y Sant Bartomeu de la Valldan. A suya fiesta prencipal ye la Patum, declarata Patrimonio d'a Humanidad por a Unesco en l'anyo 2005, que se celebra durante a festividat catolica d'o Corpus Christi, que remera o Cuerpo de Cristo.
Ye l'antiga ciudat prerromana de Castrum Bergium, a capital d'os bergistanos.
Demografía
En 1857 encorpora Queralt, Fumanya y Sant Pere de Madrona; en 1900, Salcelles; en 1970, la Valldan.
Cabezo Ontomé
O cabezo Ontomé ye un pueyo de 1.175 metros d'altaria, situau en a sierra de Moncayo, en a provincia de Zaragoza.
GR 45
O GR 45 u tamién conoixito como Senders d'o Semontano ye un sendero de gran recorrito d'Aragón.
Os Senders d'o Semontano recorren dende as sierras exteriors d'o Pireneu a lo norte dica la tierra baixa en o sud, secano d'antis mas y hue regano gracias a lo entibo de Lo Grau y a canal d'a Cinca, pasando tamién por as tierras d'o Vero, eixe d'a comarca.
Pasa por as siguients localidaz:
Biarche (GR 1) - Abiego - Ascellas - Ponzano - Barbunyals - A Luenga - A Perdiguera - Berbegal - Ilche - Permisán - Fornillos - Santuario de Nuestra Sinyora d'o Pueyo (PR-HU 71) - Balbastro (GR 17) - Burceat - Creixenzán (PR-HU 72) - Costeán (PR-HU 72 y GR 17) - Enate - Estada - Estadilla - Olvena (PR-HU 73 y 76) - Lo Grau (GR 17) - Naval (GR 1 y PR-HU 72) - Colungo (GR 1).
Irene Vallejo Moreu
Irene Vallejo Moreu (naixida de Zaragoza en 1979) ye una escritora aragonesa de luenga castellana.
Brazatortas
Brazatortas ye un municipio d'a provincia de Ciudad Real, en a comunidat autonoma de Castiella-La Mancha, Espanya. A suya población ye de 1119 habitants (2007), en una superficie de 271,82 km² y una densidat de población de 4,11 hab/km².
Steineck (Traunreut)
Steineck (en bavaro Stoaneck) ye un lugar d'o municipio de Traunreut en o sudeste de Bavera, Alemanya, en a rechión de l'Alta Bavera.
Morentin
Morentin ye un municipio de Navarra situato a 51,3 km de Pamplona. A suya población ye de 167 habitants(2006), en una superficie de 8,94 km² y una densidat de población de 18,68 hab/km².
Cabezarados
Cabezarados ye un municipio d'a provincia de Ciudad Real, en a comunidat autonoma de Castiella-La Mancha, Espanya. A suya población ye de 367 habitants (2007), en una superficie de 80,36 km² y una densidat de población de 4,56 hab/km².
Chiismo
thumb|340px|Estatos islamicos con mas d'un 10% de población musulmana Verde : zonas sunnitas, Royo : zonas xiítas, Azul : ibadís (Omán). O chiismo (en arabe šīʿa, شيعة, en persa šīʿah, شیعه) ye una d'as tres brancas principals d'o islam con lo sunnismo y lo kharichismo. Representa o 15% d'os musulmans. O chiismo ye dividito tamién en brancas, belunas de tan heterodoxas que dificilment pueden estar consideratas musulmanas.
Gao Xingjian
Gao Xingjian (高行健, Gāo Xíngjiàn), naixito de Ganzhou (Republica de China) o 4 de chinero de 1940, ye un escritor, dramaturgo, director teatral y pintor francés d'orichen chinés, que escribe en luenga chinesa, y que recibió por a suya obra o Premio Nobel de Literatura en 2000.
Chiismo
A doctrina d'o chiismo s'elaboró dimpués d'a muerte d'Alí. Afirman que a voluntat d'Al·la esleyó a Alí y os suyos descendients imans (guías) d'a comunidat de creyents musulmans. Cada imam eslei entre os descendients d'Alí a lo suyo succesor a traviés d'una especie de testamento. Esto fació que amaneixesen diverchencias y a serie d'imans lechitimos se crebó fa sieglos.
As feguras mes importans d'o chiismo imanita u docenán, o mes común son o profeta Mahoma, a suya filla Fatima y os doce imans salitos d'a suya familia, dende o imam Alí ibn Abi Talib dica o imam Mehdí. O imam Mehdí desapareixió en l'anyo 878 cuan encara yera un nino. Quieren creyer que no morió y que fue amagato y ye siempre misteriosament present. Creyen que este imam un día tornará como Mahedí ("guiato por dios") pa creyar o reino d'a chusticia y pureza d'o Islam.
Os chiitas setenans u ismailistas no reconoixen que siet imans visibles, y pa ellos o seteno estió Ismail y no Musa. Os chiitas zaidís reconoixen a Zait como cinqueno imam, y no profesan o dogma d'o Islam amagato como as atras dos brancas.
Encinas Reales
Encinas Reales ye un municipio andaluz en a provincia de Cordoba, comarca d'a Subbética y partiu chudicial de Lucena.
A suya población ye de 2.438 habitants (2007) en una superficie de 34,21 km², con una densidat de población de 71,27 hab/km².
Cheografía
A localidat d'Encinas Reales ye situata a 445 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, a una distancia de 87 km de Cordoba, a capital d'a suya provincia.
Zurita (Litera)
Zurita (en catalán Sorita de Llitera) ye un lugar aragonés que se troba situau en o termin municipal de Baells, comarca de Litera y provincia de Uesca.
Cheografía
Ye situau baixo la Sierra de Sant Quílez.
Historia
Ye l'orichen de l'apelliu Zurita, un apelliu toponimico aragonés, estando uno d'os portadors mas conoixius de l'apelliu o historiador aragonés Cheronimo Zurita.
Corso sasarés
O sasarés se charra en a ciudat de Sassari y a redolata suya. Presenta caracters pareixitos a lo gallurés y a lo corso, por o que puet considerar-se una parla de transición entre o sardo y o corso. Presenta una influencia catalana visible en o lexico. Dende o punto de vista d'un parlant de l'idioma sardo sería tamién un sardo esbrafato.
Fonetica
O sasarés presenta innovacions con respecto a lo sardo. A yod esdevién una oclusiva palatal: A ni da ny como en italiano:
Morfolochía
No bi ha una desinencia de plural -s como en as luengas romances mes occidentals y en sardo, y o plural se fa como en corso y en italiano, ye dicir, a partir d'o nominativo plural latín en -i: occi ("uellos", derivato d'o latín oculi).
San Martín de Boniches
San Martín de Boniches ye un municipio castellanomanchego, situato en a provincia de Cuenca y comarca d'a Serranía de Cuenca.
A suya población ye de 96 habitants (2007), en una superficie de 69,77 km² y una densidat de población de 1,38 hab/km².
Cheografía
A localidat de San Martín de Boniches se troba situata a 1.207 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, a una distancia de 94 km d'a ciudat de Cuenca, a capital d'a suya provincia.
Inpaichthys kerri
Inpaichthys kerri (Géry & Junk, 1977 ) ye una especie de peix tropical d'augua dulza d'a familia Characidae, d'entre 4 y 5 cm de lonchitut en os masclos, y d'entre 4,5 y 5,5 cm en as fembras adultas. Ye una especie natural d'os ríos de gran parte de l'interior d'America d'o Sud, y sen troba poblacions salvaches dende os rigachuelos d'o Pantanal de Mato Grosso, en o sud de Brasil, dica os afluyents de y o propio río Amazonas, en o norte d'o mesmo país. Habita en auguas someras, sin de guaire prefundidat, pero con frecuencia plenas de densa vechetación.
En Espanya se'l comercializa con o nombre de Falso tetra emperador, per lo pareixito fisico tan prencipal que tienen con Nematobrycon palmeri (o verdader «tetra emperador») con el que a sobén se'l entivoca. No ye cosa guaire extraordinaria de trobar eixemplars d'Inpaichthys kerri que s'ofreixen erroniament como tetras emperador en as botigas d'animals. Un observador conoixedor d'as especies detectará la presencia d'aleta adiposa en I kerri, que no existe en Nematobrycon palmeri, a mida bella mica mas chiqueta d'o "falso" emperador (si sen contimpara eixemplars de tot adultos), y a forma un poquet mas afusada d'os Inpaichthys. Tamién reciben o nombre de «Tetra de Kerr» u «Tetra kerri».
Inpaichthys kerri ye una especie con un evident dimorfismo sexual, con as fembras mas grans que no os masclos. Os masclos tienen, a demés, l'aleta anal bella mica mas desarrollada. Os masclos tienen l'aleta adiposa (caracteristica d'a familia Characidae) de color azulenca, mientres que en as fembras ye d'a mesma color que la resta d'o cuerpo. A coloración cheneral d'o cuerpo ye marrón de fundo, con una brillura metalica carateristica d'ista especie que fa que seguntes como les i incide a luz en as escatas pareixca que cambean de color dende azulenca u dica morada enta narancha u viceversa, conforme l'animal chira u se mueve. Ista coloración ye el que fa que en a literatura anglofona sen suelga decir Blue tetra («tetra azul»). Tienen una faixa negra central, ampla y bien definida, que les recorre tot lo cuerpo per cada costato, dindo dende a coda dica la cabeza. A forma d'o cuerpo ye de fuso, mas fina que no en altras especies de tetra, con una natación áchil y rapeda.
O suyo comportamiento ye temido y pacefico, trobando-se-los de normal amagaus d'entre a vechetación. Son mas niervudos que no os tetras emperador verdaders, estando mas amagadizos en l'acuario. Como tamién pasa con cualques especies de peixes que tradicionalment se describen como paceficas en a bibliografía (p. ex. Hasemania nana u Thayeria boehlkei), en situacions d'alta densidat de población de peixes en l'acuario, os eixemplars d'Inpaichthys kerri pueden manifestar conductas territorials que no se solen trobar descritas en os libros, encorrendo-se d'entre ellos u dica a las altras especies que i convivan.
L'Ila d'Arbeishan
L'Ila d'Arbeishan, tamién L'Isla d'Arbeishan u simplament L'Isla, (L'Ila d'Arbeishan, L'Isla d'Arbeishan u L'Isla en occitán, L'Isle-de-Noé en francés y oficialment) ye una comuna occitana en o departamento francés de Gers, rechión d'Occitania, districto de Miranda y cantón de Pardiac-Ribèra Baisha.
A suya población ye de 443 habitants (1999) en una superficie de 25,66 km², con una densidat de población de 17,26 hab/km².
Calamón
thumb|right|250px|Follarasca calamonada. A calamón (puet estar que d'o latín <CHALARE, «calar» u «dentrar l'augua en un cuerpo») ye a forma de descomposición propia d'as materias vechetals en a qual i chugan un paper muit important os fongos de tipo floridura, que forman macas evidents a simple envista.
A calamón amaneix en as materias vechetals tovas exposadas a la humedat, como a follarasca en o suelo, u a hierba y a palla que s'almagazena en contacto con o suelo u con as paretz humedas, causando perdugas a la suya qualidat. O verbo que fa referencia a l'acción d'amaneixer-le calamón a un producto ye «calamonar-se» u «acalamonar-se».
Algorismo
thumb|200px|Algorismo simple t'apanyar una lampa. Un algorismo ye en Matematicas un conchunto finito d'instruccions que sirven ta executar una faina u resolver un problema. D'un modo mas formal, un algorismo ye una secuencia finita d'operacions realizables, no ambigas, que a suya execución da una solución d'un problema. L'orichen d'a parola ye o nombre d'o matematico persa al-Khwarizmi, un apellito feito a partir d'o chentilicio d'os habitants de Khorezm.
Ya se parla d'os algorismos en o Libro d'el Trasoro:
Titos
Os titos (en escritura ibera 30px, en latín titii) estioron un pueblo indichena celtibero que siempre apareixe subordinau a os belos, d'os que talment estasen clients.
A suya localización, muit imprecisa, puet estar en a val meya d'o río Xalón, arredol d'Alfama d'Aragón y arribando a las parameras de Molina, chunto con os belos. Iste pueblo que apareixe citau en as fuents clasicas contribuye a las guerras de resistencia contra Roma, sinyoron, en o 179 aC, os pactos de Graco y dentroron en guerra con Roma, chunto con los belos y os arevacos, en a segunda guerra celtibera, que remataría con a destrucción de Numancia en o 133 aC. Dende alavez desapareixe, como pueblo, d'as fuents.
Stein an der Traun
Stein an der Traun (en bavaro Stoa an da Traun) ye un lugar d'o municipio de Traunreut en o sudeste de Bavera, Alemanya, en a rechión de l'Alta Bavera.
Ibón de Cap de Toro
L'ibón de Cap de Toro (en occitán aranés lac deth Còth deth Hòro; en francés lac du Col du Toro, en castellano lago de Pomero) ye un laco de montanya situato en a muga entre a comarca aragonesa de Ribagorza y a comarca occitana d'a Val d'Arán. A parti aragonesa ye adintro d'o Parque Natural de Pocets-Maladeta en a valleta de l'Escaleta.
Entre a tuca el Mall de l'Artiga (2710) y a Penha Nera, as suyas auguas baixan ta la val d'Arán por meyo d'a canal dera Ribereta y s'unen a la Garona, por lo que fa parte d'a cuenca hidrografica d'iste río.
Trucador
thumb|150px|Trucador circular en [[Sobrarbe.]]
Un trucador, truco, falleba u aldaba ye una pieza de metal que tienen bellas puertas antigas ta trucar, fendo golpes a l'alto d'una punta clavada en a fusta.
Historia
Os primers trucos d'a Edat Meya se conoix que yeran chicotz martiellos de metal penchatos per afuera d'as puertas. A forma més tipica ta ixes yera la d'una armiella de fierro en chunto con una gargoleta de bronze. S'heba de trucar con ells a l'alto d'a testa d'una punta prou gran que teneba per función de privar que se malmetese la puerta. A més, a sobén feban d'estibadors ta la puerta y en muitas ilesias, per como os pelegrins ells feban ir quan pidolaban, prencipioron a tener significatos relacionatos con a hespitalidat y bellas obligacions catolicas.
En Espanya se troba muitos eixemplos de trucos en casas de sinyors y en ilesias, estando muitos d'ells elementos de gran valura artistica. A forma més antiga ye ixa mentada d'una armiella puesta per baixo d'una gargola u semellant, a sobén un lión u grifo, que trucan a l'alto d'una punta puesta drento d'a puerta d'a qual només n'amanixe lo tozuel que ha de fer o sonito caracteristico quan se la fa picar. D'ixa traza se priva de fer-le garra mal a la madera d'a puerta.
Bulgaros
No censo de 2011 dende 7.364.000 habitants de Bulgaria 6.000.000 yeran bulgaros etnicos. Entre 100.000 y 200.000 son bulgaros musulmans u pomacos. Fuera de Bulgaria en 2011 i heba 204.000 bulgaros en Ucraína, 50.000 en Republica de Moldavia y 18.000 en Serbia en 2011.
Etnochenesi d'os bulgaros eslaus
Os protobulgaros d'o baixo Danubio yeran un pueblo de luenga turquica que as fuents contemporanias denominaban "bulgaros". Os bulgaros turquicos yeran aliaus d'unas tribus eslavas y s'heban feito con o control de territorios de l'Imperio Romano d'Orient entre a Cordelera d'os Balcans y o Danubio. Ixe territorio, a lo norte d'a linia Jirecek yera habitau por poblacions romanizadas de luenga latina, que ya en l'alta Edat Meya serán conoixius como vlacos, que tamién irán eslavizando-se y serán cada vegada mes ixemenaus por os balcans.
En Tracia os chacimientos eslaus mes antigos se pareixen a los d'a cultura de Hlincea I (cultura documentada en l'actual territorio de Rumanía entre a segunda metat d'o sieglo VII y lo sieglo IX), y pareix coincidir con o naiximiento d'o primer estau bulgaro en a segunda metat d'o sieglo VII.
Os bulgaros encomenzoron a eslavizar-sen y fusionar-sen con os eslaus cuan arredol de l'anyo 864 o rei Boris I se convirtió a lo cristianismo. A lo principio os bulgaros cristianos yeran aliniaus con Roma, pero Boris decidió aliniar-se con Costantinoble porque o papa de Roma no permitiba que hi hese en Bulgaria una seu metropolitana. Climent y Nahún, disciplos de Cirilo y Metodio, introducioron a liturchia en eslau eclesiastico y l'alfabeto glacolitico, y d'esta traza prenió importancia a luenga y cultura d'os eslaus, mes lumerosos en a zona, debant d'a luenga y cultura d'os bulgaros de luenga turquica. En o sieglo vinient se constituyó una ilesia autonoma con o suyo patriarca.
Primer Imperio Bulgaro
thumb|250px|O khan [[Krum]] O fillo de Boris I, Simeón, fue coronau Basileus en l'anyo 913, prenendo o títol de zar, y en 926 traslada a capital ta Preslav, no guaire luent de Pliska. Este imperio bulgaro plegaba dica as actuals Serbia, Macedonya y Albania y ye conoixiu por os historiadors como primer Imperio Bulgaro. Bi habió un gran desembolique artistico y literario, y a cultura bizantina s'ixemenaba por o mundo eslau.
D'alcuerdo con bella fuent l'emperador bizantín León VI o Sabio, en guerra contra a poderosa Bulgaria de Simeón clamó a los hongaros pa creyar-lis a los bulgaros un frent a la suya espalda. Os bulgaros reaccionoron clamando a los pazinacos pa que atacasen por a espalda a los hongaros. O resultau estió que os hongaros habioron d'abandonar as tierras que alavez ocupaban en Ucraína occidental y Moldavia y establir-sen en Panonia. Os pazinacos ocuporon o puesto d'os hongaros en Ucraína y Moldavia. O Imperio Bulgaro perdió o control d'os países vlacos y eslaus d'o norte d'o Danubio, (d'alto u baixo l'actual Rumanía), remató firmando a paz con Costantinoble en l'anyo 897, en pagas por cobrar un tributo anyal a l'Imperio Bizantín. En o "libro de los emperadors" lo contan asinas:
Dimpués de Simeón l'Imperio s'enfeblix.
A cultura bizantina s'heba ixemenau tanto por o primer Imperio Bulgaro que tamién plegoron ideyas heterdoxas, y d'esta traza o asceta bulgaro Chuan Bogomil desembolicó en o monesterio de Ryla (Macedonya) o bogomilismo.
Decadencia d'o primer Imperio y ocupación Bizantina
Samuel muere dos días dimpués. Cuatre anyadas dimpués o zaguer rei de Bulgaria muere en una batalla.
Basilio II concedió a chestión a l'aristocracia nativa y confirmó a posición d'a ilesia. Os bizantins preboron d'helenizar a los bulgaros, como a atros eslaus de territorios que tornaban a controlar. As planas d'o norte yeran zona de paso pa pueblos turquicos d'as estepas que s'escapaban a lo poder de l'Imperio Bizantín: pazinacos, usios y cumans, probables antipasaus d'os gagauzes. Bulgaria tamién estió zona de paso pa os cruzaus.
Segundo Imperio Bulgaro
A zaguers d'o sieglo XII os campesins bulgaros y os vlacos de rebelan y se constituye un nuevo estau Bulgaro, que por estar tamién prou extenso ye conoixiu como "segundo Imperio Bulgaro" por os historiadors, y tamién conoixiu como "Imperio Bulgaro-Vlaco" por historiadors rumanos, por ser gobernau por una dinastía vlaca, os Asán. A capital yera Tarnovo, a ilesia recuperó a suya autocefalia y bi ha una recuperación cultural.
En a "Cronica de Morea" parlan de Caloynni Assan, emperador de Bulgaria, que invadió l'Imperio Latino de Costantinoble en ixas envueltas de Balduín I. Tamién nombran a un Andronico Assani en relación con os almogávars:
En o "Libro d'el Trasoro" denominan barbaros a los bulgaros, considerando-los como ocupants ilechitimos de Tracia, considerada part de Grecia:
A invasión mongola de 1242, cuan tornaban d'Hongría fació que os bulgaros entrasen en decadencia. O estau s'esminglanaba y se succedeban diferents dinastías, belunas d'orichen cumán. A costa d'a Mar Negra y a boquera d'o Danubio se poblaban por pueblos turquicos de diferents orichens, talment antipasaus d'os actuals gagauzes. A zaguers d'o sieglo XIV hi heba dos reinos bulgaros principals, un con capital en Tirnovo y atro con capital en Vidina. En 1382 os otomans prenioron Sofía, en 1393 o reino de Tirnovo, y en 1396 o reino de Bidina. En 1396 os hongaros y franceses organizan una cruzada anti-otomana, plegan a ocupar Vidina, pero son vencius en Nikopol. En 1444 atra cruzada antiotomana ye redotada en 1444 en a batalla de Varna, en a que muere o rei Vladislau de Polonia y Hongría.