cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Aragonés medieval de l'Alto Aragón
Fonetica
En cualques arias d'o Pireneu Axial y Prepireneu a -LL- cheminada latina presentaba una evolución ta fonemas u alofonos comparables a l'actual che vaqueira y que huei se manifiestan en palabras con -ch-, -t- u -s- sonora que en aragonés cheneral presentan -ll-, (Gricha), y sobre tot en toponimos:
Morfolochía
O sistema d'articlos definius que se vei en os textos escritos ye el, los, la, los d'alcuerdo con a scripta medieval aragonesa. Manimenos atros sistemas como lo, los, la, los u ya sin consonant como o, os, a, as tamién se troban en casos aislaus. Por eixemplo en una versión d'o sieglo XIII d'o "Fuero de Chaca" trobamos bel caso aislau de os. :
Precedendo os usos actuals se feban servir indefinius que no se detectan en l'aragonés de la Val d'Ebro como bel, bella (que cuasi no se documentan en textos medievals), y garra (que no se documenta en textos medievals).
Os participios que se representan en os textos son en -ado, -ido. Os participios en -ato, -ito de l'actual aragonés central no se fan servir en os textos escritos, pero en a zona central los veyemos en microtoponimos que nombran en estos textos standardarizaus, (vachato). En Ribagorza occidental l'apocope d'a o en -ado, -edo, -ido condució a formas en -ad,-ed y -id que vocalizoron en -au, -eu, -iu, que se troban huei en ribagorzano y especialment en benasqués
Joan Hickson
Joan Bogle Hickson, naixita de Kingsthorpe (Northampton, Anglaterra) o 5 d'agosto de 1906 y muerta en Colchester (Essex, Anglaterra) o 17 d'octubre de 1998, estió una actriz britanica, activa en o teatro y en o cine britanico dende meyatos d'os anyos 1920 y con una luenga carrera cinematografica con cuantos premios recibitos, encara que gosa estar conoixita inetrnacionalment en estar qui interpretó o personache de Miss Marple en l'adaptación t'a serie de televisión d'a serie de novelas d'Agatha Christie dende 1984 dica 1992, estando a serie Miss Marple producita por a British Broadcasting Corporation (BBC).
D'entre a suya filmografía, que gosaba estar como actriz segundaria, se puet citar as suyas interpretacions en as cintas Love from a Stranger (1937, Rowland V. Lee), Value for Money (1955, Ken Annakin), Law and Disorder (1958, Charles Crichton), Upstairs and Downstairs (1959, Ralph Thomas), u No Kidding (1960, Gerald Thomas).
Villares de Órbigo
Villares de Órbigo ye un municipio d'a provincia de Leyón, en a comunidat autonoma de Castiella y Leyón, Espanya. A suya población ye de 738 habitants (2009), en una superficie de 25,85 km² y una densidat de población de 28,55 hab/km².
Aeropuerto Internacional Carriel Sur
L'aeropuerto Internacional Carriel Sur ye un aeropuerto situato a 8 kilometros d'a ciudat de Concepción, en a provincia chilena homonima. Ye una base d'uso civil y militar.
Ulldemolins
Ulldemolins ye un municipio catalán de la comarca de lo Priorato. La suya población ye de 473 habitants (2008), en una superficie de 38,2 km² y una densidat de población de 12,38 hab/km².
Aveinte
A suya población ye de 83 habitants (2017) en una superficie de 12,84 km², con una densidat de población de 6,46 hab/km².
Cheografía
A localidat d'Aveinte se troba situada a 1002 metros d'altaria sobre lo livel d'a mar, a una distancia de 24 km d'a ciudat d'Ávila, a capital d'a suya provincia.
Lista de municipios de Uesca
Lista de municipios d'a provincia de Uesca:
500px|right|Mapa d'a provincia de Uesca
Chuez
thumb|300px|Chueces celebrando un chudicio Un chuez u chuche (u una chueza u chuchesa si ye muller, d'o latín iūdex) ye un funcionario de l'administración de chusticia. As suyas funcions, formación y nombramiento pueden variar seguntes os países.
En Aragón o chuez d'instrucción diriche as investigacions endrezadas a resolver os crimens, mientres que en atros países ista faina corresponde a os fiscals. Por un regular, en os países que se richen por o dreito romano, os chueces son funcionarios de carrera, mientres que en os anglosaxons, a vegadas son electos.
Corrient de turbididat
250px|thumb|Movimiento de leit baixo augua en laboratorio comparable a las corrients de turbididat de los fondons oceanicos. Una corrient de turbididat ye un movimiento d'augua con materials terrichens en suspensión que puet baixar por las pendients marinas u lacustres por tener una densidat mes gran que l'augua d'arredol.
La primera corrient de turbididat que se podió conoixer se produció por un tierratremol lo 18 de noviembre de 1929 baixo la espuenda continental de Terranova, con lo resultau de crebar-se 13 cables submarins, 5 d'ells unas horas dimpués de lo tierratremol, lo que permitió que en l'anyo 1952 los ocianografos Bruce Heezen y Mauririce Ewing la podesen interpretar como una corrient de turbididat y la podesen reconstruir.
Las corrients de turbididat pueden tener velocidatz de 100 km/h y transportar dica las planas abisals materials detriticos de mida archila, limo, arena y dica mida zaborro.
Se creye que las corrients de turbididat han contribuiu a formar las foces submarinas por erosión en la part baixa de las plataformas continentals, en las espuendas continentals, en lo glacis continental, y dica en las planas abisals. En los fondons d'estas foces bi ha muito material detritico, por eixemplo arenas.
Bibliografía
התנזלות קרקע
Libro de Kells
O Libro de Kells (Book of Kells en anglés; Leabhar Cheanannais en irlandés), tamién conoixito como Gran Evanchelario de Sant Columba, ye un manuscrito ilustrato con motivos ornamentals, realizato por monches celtas arredol de l'anyo 800. Principal pieza d'o cristianismo irlandés y de l'arte irlando-saxón, constituye, a tamas d'estar sin rematar, uno d'os mas suntuosos manuscritos iluminatos que han sobrevivito a l'Edat Meya.
O manuscrito contien os cuatro Evanchelios d'o Nuevo Testamento, transcritos en latín, con notas preliminars y explicativas, ilustracions y miniaturas.
O manuscrito ye hue conservato en a biblioteca d'o Trinity College de Dublín, con a referencia MS 58.
Segòs
Segòs (Segòs en occitán, Ségos en francés y oficialment) ye una comuna occitana en o departamento francés de Gers, rechión d'Occitania, districto de Miranda y cantón de l'Ador gersés.
A suya población ye de 234 habitants (1999) en una superficie de 8,67 km², con una densidat de población de 26,99 hab/km².
Villasabariego
Villasabariego ye un municipio d'a provincia de Leyón, en a comunidat autonoma de Castiella y Leyón, Espanya. A suya población ye de 1.240 habitants (2009), en una superficie de 59,75 km² y una densidat de población de 20,75 hab/km².
Cortes de la Frontera
Cortes de la Frontera ye un municipio andaluz situato en a provincia de Malaga y comarca d'a Serranía de Ronda.
A suya población ye de 3.642 habitants (2010), en una superficie de 175,87 km² con una densidat de población de 20,71 hab/km².
Cheografía
A localidat de Cortes de la Frontera ye situata a 633 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, a una distancia de 156 km d'a ciudat de Malaga, a capital d'a suya provincia.
Marina Baixa
A Marina Baixa (en valenciano Marina Baixa) ye una comarca valencianoparlant d'o sud d'o País Valenciano, situata en a provincia d'Alicant. A suya capital tradicional ye La Vila Joiosa pero lo mayor nuclio urbán y la suya capital economica ye Benidorm.
Geografia
A Marina Baixa ye una comarca de costa, pero a la vez a-saber-lo montanyosa. Se puet dividir en dos partes, a linia de costa y as vals interiors. Tien grans sierras y montanyas como lo Puig Campana, a Sierra d'Aitana, a Sierra Bèrnia u a Sierra de la Xortà y ríos propios como l'Amadòrio, l'Algar u o Guadalest.
Mugas
Muga a lo norte con o Condau y la Marina Alta, a l'este y a lo sud con a Mar Mediterrania, a lo sudeste con l'Alicantín y a l'ueste con l'Alcoyán.
Cucurbita maxima
A calabacera (Cucurbita maxima (Linnaeus, 1756) ) ye una planta orichinaria d'America central caultivata per a suya fruita.
Marina Baixa
Economia
Encara que se pueden destacar bellas industrias tradicionals d'a comarca, como son a industria d'o chicolate en la Vila Joiosa u o cultivo d'a niéspola en Callosa d'en Sarrià, l'actividat mas propia d'ista comarca ye o turismo. Toz os municipios costers han tenito una gran creixita de población debita a lo gran fluxo de turistas, y tamién os municipios d'interior han frenato la perda de población debito a la plegata de nuevos habitants procedents d'o norte d'Europa. Aintro d'ista comarca se situga o enclau turistico mas important de tota Espanya, la villa de Benidorm.
También se i pueden trobar numerosos parques tematicos y d'ocio, como Terra Mítica, Terra Natura u Aqualandia.
Baixo Campo
O Baixo Campo (Baix Camp en catalán) ye una comarca de Catalunya, una d'as tres que formaban l'antigo Campo de Tarragona. Muga a l'este con a mar Mediterrania, a l'ueste con o Priorato y Ribera d'Ebro, a lo norte con a Cuenca de Barberán y a lo nord-este con l'Alto Campo y o Tarragonés
Cheografía y medio fisico
O Baixo Campo tien una superficie de 697,07 km² en a que viven mas de 150.000 habitants entre os suyos 14 municipios, estando Reus a suya capital y prencipal centro d'actividat comercial. A comarca s'estendilla dende a mar Mediterrania, a on se troba atro d'os prencipals centros comercials y toristicos, Cambrils, dica las sierras de Prades, Pratdip, la Llabería y l'Argentera en a parti interior d'a comarca.
Son tipicos en hibierno y agüerro lo Seré (aire de ponient, xuto y cerenyo) u o Mestral (cierzo que baixa por a val d'Ebro) y en verano a Marinada (aire que bufa d'a mar ta la tierra). A estación de l'anyo con mas plevias ye l'agüerro, con un 40% d'as precipitacions anyals y dimpués a primavera con un 30%.
Economía
Os prencipals cautivos agricolas d'a comarca son as avellaneras (D.O. Avillana de Reus), a vinya (D.O. Vin de Tarragona) y as oliveras (D.O. aceite d'oliva de Siurana). Os cautivos de regano no son tradicionals anque s'han feito mas populars en as zagueras decadas con a creyación de l'entibo de Riudecanyes.
D'atra man tamién son importants l'avicultura con belas dos mil explotacions y a pesca mas que mas en os puertos de Cambrils y l'Hospitalet de l'Infant. Amás istos lugars, en estar costers, son os prencipals centros toristicos d'a comarca.
Villaselán
Villaselán ye un municipio d'a provincia de Leyón, en a comunidat autonoma de Castiella y Leyón, Espanya. A suya población ye de 244 habitants (2009), en una superficie de 56,52 km² y una densidat de población de 4,32 hab/km².
Villazanzo de Valderaduey
Villazanzo de Valderaduey ye un municipio d'a provincia de Leyón, en a comunidat autonoma de Castiella y Leyón, Espanya. A suya población ye de 549 habitants (2009), en una superficie de 145,88 km² y una densidat de población de 3,76 hab/km².
Aeropuerto de Palma de Mallorca
L'aeropuerto de Palma de Mallorca, conoixito tamién como Aeroport de Son Sant Joan ye un aeropuerto d'uso civil situato a 8 kilometros d'a ciudat de Palma de Mallorca, situato estratechicament entre as zonas turisticas d'a badía de Palma y a ciudat.
Lista de municipios de Teruel
Lista de municipios d'a provincia de Teruel:
thumb|right|300px|Mapa d'os municipios de Teruel
Barbashen
Barbashen (en francés Barbachen) ye una comuna occitana en o departamento francés d'Altos Pireneus, districto de Tarba, cantón d'a Val d'Ador-Arrostanh-Madiranés y rechión d'Occitania. A comuna yera parte de l'antiga provincia de Bigorra.
A suya población ye de 42 habitants (1999) en una superficie de 3,04 km², con una densidat de población de 13,82 hab/km².
Sierra de las Pedreras
La sierra de las Pedreras ye aliniación montanyosa de lo Sistema Iberico que fa part de la branca levantina y la unidat morfoestructural de las "serranías de Gúdar" pero chunto a las "serranías de Sant Chust-Castellot.
La sierra de las Pedreras ye a lo sud de la val d'Exarc, a lo sudeste de los altos d'el Zancado y a lo norueste de las estructuras relacionadas con la muela de Camariellas.
La superficie de la sierra de las Pedreras perteneixe a los termins municipals de Camariellas, Finollosa d'Exarc y Aliaga (Cuencas Meneras).
Altarias
La principal altaria ye l'alto de Rabanades (1.456 m), seguiu de l'alto de la Solana (1.441 m), Morrita (1.437 m), y lo cabezo de Ruiz (1.409 m).
Bi ha unas cuantas lomas: loma Mudarra, loma de las Brojas, loma de la Solana y loma d'Enroya.
Toponimia
Chusto a lo sud de la loma de la Solana y en termin de Camariellas ye lo mas de la Talaya y los microtoponimos La Talaya y cerrado Atalaya, que permiten identificar la sierra de las Pedreras con una sierra de la Talaya nombrada por Labanha a primers de lo sieglo XVII, en portugués: (da serra da Atalaya que cerra o valle de Xarque):
Hidrografía
La vertient norte desaugua enta lo río de La Val, la vertient sud lo fa enta lo barrranco d'el Pozanco, de lo ret fluvial d'Alfambra, de fueras d'un sector que desaugua enta lo barranco de la Tamborera u de Laganya, tributario de Guadalop.
Cheolochía
La sierra de las Pedreras tiene como estructura cheolochica lo cabalgamiento de Cuevas d'el Rocín, ligau a un plego en chinollo con un costau invertiu que cabalga sobre lo terciario de la fondada de la val d'Exarc.
Lo costau norte d'este plego en chinollo se presenta invertiu y se manifiesta topograficament en forma de las rallas de la Cantera, con calsineras y salagons de la formación Villarroya de los Pinars (aptián).
Idioma anglo-normando
L'anglo-normando ye a luenga d'Oïl que parlaba a clase dirichent en Anglaterra mientres a dominacion normanda y coexistiba como luenga escrita con o latín y l'anglés. Tamién plegó a parlar-se en Irlanda, Escocia y Galas por as conquistas y influencias politicas normandas.
L'orichen de l'anglo-normando estió en l'arribada en Anglaterra dende Normandía de muitos nobles y os seguidors suyos dimpués d'a victoria de Guillén o Conquiridor en a Batalla de Hastings (1066). No toz nuevos ocupants yeran normandos d'orichen, tamién vinioron parlants d'as diferents luengas d'Oil dende o norte (picardo), dica l'ueste. Esta mescla esdevinió una sola luenga d'Oil insular conoixida como "francés anglo-normando", que se feba servir comunment en literatura a l'administración dende o sieglo XII dica o sieglo XV. Ye dificil de conoixer en muitos aspectos como se charraba realment porque lo que se conoixe se reduce a lo que s'escribiba. Manimenos ye claro que l'anglo-normando estió en gran mesura a luenga parlada por a clase alta en l'Anglaterra medieval.
Se parlaba en os chuzgaus, en as escuelas y universidaz, y en qualques intes por o menos en qualques seccions de l'alta burguesía y d'a burguesía creixient. A correspondencia privada y comercial se feba en anglo-normando y anglo-francés dende o sieglo XIII dica o sieglo XV, encara que o luengache escrito d'o norte de Francia a sobén substituiba as formas escritas insulars. Se sabe que bi habió clases socials diferents d'a nobleza que s'interesaban por aprender francés: se conserva manuscritos que contienen materials pa instruir a parlants no nativos de datan d'o sieglo XIV tardano.
Encara que l'anglo-normando fue a la fin eclixau por l'anglés moderno, ha estau usau prou amplament pa haber puesto influir en o vocabulario anglés deixando-ie caracters ampraus pa cutio. Asinas muitas parolas chermanicas que tienen cognatos que encara se troban en alemán u en neerlandés u s'han perdiu u encara existen como sinonimos de parolas d'orichen galorromanico. Gramaticalment l'anglo-normando tenió poco impacto en l'anglés, encara que bi ha termins legals y oficials con l'orden d'os adchectivos y substantivos orichinal diferent de l'anglés, por eixemplo attorney general ("procurador cheneral"), heir apparent ("hereu natural"), court martial ("cort marcial", "tribunal militar") y body politic ("sistema politico"), calcaus d'as luengas d'Oil.
Uso y evolución
L'anglo-normando nunca no estió a principal luenga administrativa d'Anglaterra: o latín estió a luenga principal de rechistro en documentos legals y atros documentos oficials en a mes gran part d'o periodo medieval. Manimenos, dende zaguers d'o sieglo XII dica primers d'o sieglo XV, l'anglo-normando y dimpués l'anglo-francés yeran muito usaus en rechistros legals, estatutos, ordinacions, correspondencia oficial y comercio en toz os livels; yera a luenga d'o rei, a cort y a clase alta. Bi ha evidencia tamién que as parolas foranas a sobén entraban en l'anglés a traviés de l'anglo-normando dende o latín, griego, italiano, arabe u castellano.
O luengache d'os zaguers documentos prenió beluns d'os cambios que se yeran fendo en as luengas d'Oil y perdió muitas d'as suyas caracreristicas especificament normandas u dialectals, converchendo t'o francés. D'esta traza l'anglo-francés permaneixió (por o menos en qualques aspectos en qualques livels socials) como part d'o continuum dialectal d'o francés moderno, encara que a sobén con diferent ortografía. Con o tiempo, l'uso de l'anglo-francés s'estendilló ta campos de dreito, administración, comercio y sciencia, conservando-se-ne un rico legau documental que ye indicativo d'a vitalidat y importancia d'a luenga.
A zaguers d'o sieglo XV, manimenos, o que quedaba d'o francés insular ya s'heba anglizau muito, por eixemplo o "francés legal" u law french.
Caracteristicas
Como luenga d'Oïl, l'anglo-normando s'heba desarrollau colateralment respecto a los dialectos galorromanicos que eventualment esdevendrían o francés parisién, en termins de gramatica, pronunciación y vocabulario. Ye important fer acordanza tamién que antes d'a firma d'a Ordinación de Villers-Cotterêts en 1539, y mesmo muito tiempo dimpués en a practiva, o francés no heba estau standardizau como un luengache administrativo oficial d'o Reino de Francia.
L'anglés meyo yera muito influiu tanto por l'anglo-normando como dimpués por l'anglo-francés. W.Rothwell ha clamau a l'anglo-francés como o vinclo desapareixiu porque muitos diccionarios etimolochicos pareixen ignorar a contribución d'este luengache en l'anglés y porque l'anglo-normando y l'anglo-francés pueden explicar a transmisión de parolas dende o francés a l'anglés, y plenan o vago deixau por l'ausencia de rechistros documentals en anglés (en a suya mes gran part) entre 1066 y 1380.
A morfolochía de l'anglo-normando y a suya pronunciación pueden estar dedueitas por o suyo herencio en l'anglés. Sobre tot se fa en comparanza con o francés continental. L'anglés tien muitos dobletz linguisticos como resultau d'as diferencias entre l'anglo-normando y o francés continental.
Se puet comparar tamién:
A palatalización d'as consonants velars debant de vocals produció diferents resultaus en normando con respecto a la luenga d'oil central que esdevió o francés. Por eixemplo l'anglés tien formas como fashion venidas dende o normando féchoun y diferents a lo francés moderno façon (as dos provinients d'o latín factio, factiōnem).
A palatalización d'as consonants velars debant de /a/ que afectó a la evolución fonetica d'o francés no se desvinió en os dialectos normandos a lo norte d'a linia Joret. L'anglés doncas ha heredau parolas que conservan a velar plosiva que o francés tien como fricativa.
Atras parolas como captain, kennel y canvas eixemplifican como o normando conserva o fonema /k/ d'o latín que no ha conservau o francés.
Manimenos, l'anglo-normando tamién ha permeso a entrada en l'anglés de parolas francesas con fonetica no normanda como challenge ("desafiamiento"), clarament diferent d'o normando calenge.
Lascun
Lascun (Lascun en occitán, Lescun en francés y oficialment) ye una comuna biarnesa montanyesa situata en a val d'Aspa, en o departamento francés d'os Pireneus Atlanticos, en a rechión de Nueva Aquitania, districto d'Aulorón y cantón d'Aulorón-1.
Idioma anglo-normando
Caracteristicas
Tamién bi heba diferencias vocalicas, apreciables si comparamos l'anglo-normando profound, soun y round con o francés parisién profond, son y rond. As primeras se pronunciaban orichinariament denasalizadas como profoond, soond y roond, pero dimpués prenioron a suya pronunciación moderna en anglés.
Lascun
A suya población ye de 203 habitants (1999) en una superficie de 60,66 km², con una densidat de población de 3,35 hab/km².
Bernuy de Porreros
Bernuy de Porreros ye un municipio d'a comunidat autonoma de Castiella y Leyón, Espanya. Fa parte d'a comarca d'a Comunidat de Villa y Tierra de Segovia y d'o partiu chudicial de Segovia.
A suya población ye de 649 habitants (2010), en una superficie de 9,27 km² y una densidat de población de 70,01 hab/km².
Cheografía
A localidat de Bernuy de Porreros se troba situata a 1015 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, a una distancia de 9 km d'a ciudat de Segovia, a capital d'a suya provincia, d'a suya comarca y d'o suyo partiu chudicial.
Sonia Manzano
Sonia Manzano, naixida de South Bronx (Nueva York) o 12 de chunio de 1950, ye un actriz estausunidense.
Monegriello
Monegriello (Monegrillo en castellano) ye un municipio d'a provincia de Zaragoza, situato en Os Monegros. A suya población ye de 517 habitants(2004), en una superficie de 183,2 km² y una densidat de población de 2,82 hab/km².
Toponimia
A forma teorica en aragonés Monegriello ye documentata en un texto de 1300. En o termin de Monegriello u a man bi ha toponimos intresants con component en aragonés como Barranco del Bujal, La Gabardera, y Punta de Purroi.
Tarsac (Gers)
A suya población ye de 161 habitants (1999) en una superficie de 4,51 km², con una densidat de población de 35,70 hab/km².
El Sauzal
El Sauzal ye un municipio espanyol d'a comunidat autonoma de Canarias, provincia de Santa Cruz de Tenerife, que se troba en a isla de Tenerife. A suya población ye de 8.934 habitants (2019), en una superficie de 18,31 km² y una densidat de población de 488 hab/km².
Musa × paradisiaca
O nombre popular d'estes árbols ye bananers. A palabras platano y banana sinyalan la fruita caracteristica d'os árbols dintro d'o chenero Musa, d'orichen tropical, que comprende bella cincuantena d'especies de megaforbas con una taxonomía confusa.
Son plantas herbacias de grans dimensions, procedents d'o sud-este d'Asia, que como pasa con as graminias forman un pseudotallo feito con as vainas d'as fuellas. Os suyos xilema y floema son establitos de maniera radial en a part lenyosa d'o tranco, que ye vuedo per dintro, formando un sistema de vasos conductors asociatos en faixos que en sección forman circlos concentricos repartitos per o perimetro d'o tallo. A part interna, como pasa con as canyas y graminias, tien un forato interior.
Son plantas monocotiledonias, y seguntes cualques expertos, s'ha quiesto considerar que las especies vechetals mes amparatas filocheneticament podrían estar-ne as graminias.
Os bananers son caultivatos en diferents puestos de latituz tropicals arredol d'o mundo. En a Peninsula Iberica se caultiva esporadicament como planta ornamental de chardín en o litoral mediterranio, estando-le bien deficil de fructificar pus precisan temperaturas que anque en ixes países gosan mantener-se prou altas ta que la planta soprevisca, no en están prou como ta que organos tan finos y delicatos como son as flors i aguanten. As Islas Canarias son lo solo puesto d'Espanya a on que lo clima i permit que se i caultiven productivament.
A fruita: o platano
thumb|left|200px|Carrazo de platanos. Cal decir que totas as bananas d'importación se recullen verdas y que son afectatas per as temperaturas con as que finalment maduran defuera d'o bananero. En o transporte son refricheratas d'entre de 13,5 dica 15 °C, si las temperaturas son inferiors os fruitos se tornan grisos.
O contenito calorico ye similar a lo d'a trunfa, bellas 80 a 100 calorías per 100 gramos (peso aproximato d'un platano meyo), y tien o dople de calorías que la manzana, pero no deixan d'estar relativament baixas en calorías y aptas ta estar incluitas en dietas d'adelgazamiento.
O contenito en zucre ye d'un 12 % y lo de proteínas de bel 1% en variedaz de postre. As graixas son muito escasas, bel 0,3% d'a fruita. A fibra dietetica s'agosa dica bel 2,6%.
Tien bels 358 mg de potasio y 9 mg de vitamina C per cada 100 gramos.
En a Republica Dominicana, se fa servir a banana ta fer o que allá se clama "mangú", que no ye cosa que una banana esclafata con manteca y aceit, de vegatas i afechan zucre ta rebaixar-lo, y se i adhibe sal a lo gusto.
Sobradiel
Sobradiel ye un municipio d'a provincia de Zaragoza, situau en a comarca d'a Ribera Alta d'Ebro. A suya población ye de 1.074 habitants (2017), en una superficie de 11,98 km² y una densidat de población de 89,65 hab/km².
En o suyo termin municipal ye l'antigo despoblau de Candespina, cercano a Lo Castellar.
Cheografía
Ye situau en depositos quaternarios d'o río Ebro.
Toponimia
O toponimo Sobradiel se remontaría a o latín SUPRATELLU, derivau de SUPERATUM seguntes Ramón Menéndez Pidal. En galaicoportugués y astur-leyonés significa granero. Sindembargo Juan Antonio Frago Gracia lo explica como SUBPRATELLUM, baixo o prau chicot.
N'i ha muitas variants en o rechistro medieval; formas d'o nombre que veyemos en os textos medievals, latinos u romances son: La terminación -iel deriva de lo sufixo latín -ĔLLU y presenta apocopa seguntes una tendencia fonetica mozarabe que tamién se trobaba un poquet en l'aragonés medieval, pero que no ha conseguiu substituyir a terminación -iello de l'aragonés actual.
No ye de descartar que o toponimo tienga relación con a Pradiella d'Ebro auguas entalto d'o río Ebro.
Jemima Sumgong
Jemima Jelagat Sumgong, conoixita esportivament como Jemima Sumgong y naixita d'o distrito Nandy d'a Provincia del Valle del Rift o 21 d'aviento de 1984. Ye una atleta kenyata especializata en cursas de larga distancia que estió campiona olimpica en os Chuegos Olimpicos de Río de Janeiro de 2016 estando a primera muller kenyata campiona olimpica en a preba d'a maratón. Posteriorment o 6 d'abril de 2017 en un control antidoping sorpresa realizato por l'IAAF en Kenya resultó positivo por o que fue sancionata con un periodo de quatre anyos sin de competir. Posteriorment a IAAF contrimostró que falsificó os suyos rechistros medicos y enampló a suya sanción sin de competir a ueito anyos mas, dica l'anyo 2027.
La Morera de Montsant
La Morera de Montsant ye un municipio catalán de la comarca de lo Priorato. La suya población ye de 153 habitants(2008), en una superficie de 52,8 km² y una densidat de población de 2,9 hab/km².
Mugas
Lo suyo termin muga a lo norte con Ulldemolins, a l'este con Cornudella de Montsant, a lo sud con Poboleda, Torroja del Priorat y la Vilella Alta, a l'ueste con la Vilella Baixa y Cabacés.
Primera División de Montenegro (fútbol)
A Primera División (en montenegrino Прва лига Црне Горе у фудбалу, Prva crnogorska fudbalska liga), ye a mas alta d'as categorías de fútbol de Montenegro, por debaixo ye a Segunda División, categorías organizatas por a Federación de Fútbol de Montenegro.
Archena
Archena ye un municipio d'a Rechión de Murcia, en a comarca d'a Val de Ricot y partiu chudicial de Molina de Segura.
A suya población ye de 18.135 habitants (2010), en una superficie de 16,40 km² y con una densidat de población de 1.105,79 hab/km².
Cheografía
Archena ye situato a 102 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, a cantos d'o río Segura y a una distancia de 24 km d'a ciudat de Murcia, a capital d'a rechión.
Carles Puigdemont
Carles Puidemont i Casamajó (karɫəs pudʒðəˈmon i kazəmə'ʒo), naixiu d'Amer (Selva) o 29 de noviembre de 1962, ye un periodista, politico y activista politico catalán que estió alcalde de Chirona, y President de l'Associació de Municipis per la Independència, a más de deputau en o Parlamento de Catalunya dende o 2006 dica o 2017 y President d'a Cheneralidat de Catalunya dende o 10 de chinero de 2016 dica o 27 d'octubre de 2017 quan o Gubierno d'Espanya lo destituye con l'aplicación de l'articlo 155 d'a Constitución Espanyola, as suyas funcions las fació Soraya Sáenz de Santamaría dica o 17 de mayo de 2018, que o Gubierno d'a Cheneralidat esliye a Joaquim Torra i Pla, conoixiu simplament como Quim Torra.
Mientres o suyo mandau como president d'a Cheneralidat s'empentó a celebración d'un referéndum d'independencia de Catalunya l'1 d'octubre de 2017 y s'efectuó una pretendida declaración unilateral d'independencia d'o territorio lo día 27 d'o mesmo mes. Asinas, estió cesau en o cargo lo 28 d'octubre de 2017, a l'amparo d'a Orden PRA/1034/2017, de 27 d'octubre, en aplicación de l'articlo 155 d'a Constitución espanyola de 1978. Estió meso alavez en busca y captura en territorio espanyol acusau de presuntos delitos de rebelión, sedición y malversación de caudales publicos per actos que se le imputan en a organización d'o referéndum y la declaración unilateral d'independencia.
O 30 d'octubre de 2017 Puigdemont marchó ta Bruselas de conchunta con quatro consellers d'o suyo gubierno, Clara Ponsatí, Antoni Comín, Lucise Puig y Meritxell Serret. Una vegada instalau en Belchica, concorrió como candidato a las eleccions a lo Parlamento Europeu de 2019 en Espanya y resultó triau eurodeputau. Una resolución d'o Tribunal de Chusticia d'a Unión Europea relativa a la situación procesal d'Oriol Junqueras propició que se podese tramitar la suya acta de parlamentario en chinero de 2020.
Arsenic and Old Lace (cinta)
Arsenic and Old Lace (títol en anglés, en aragonés Arseni y bordatos antigos, enguerada en Aragón con o títol en castellano de Arsénico por compasión) ye una cinta estausunidense de l'anyo 1944 de cine de comedia, cine d'intriga y cine negro dirichita por Frank Capra seguntes un guión de Julius J. Epstein y Philip G. Epstein (adaptación d'Arsenic and Old Lace de Joseph Kesselring), con una banda sonora orichinal de Max Steiner y una dirección de fotografía de Sol Polito. Producita por Frank Capra y Jack L. Warner ta Warner Bros., en o suyo reparto incluye a destacatos actors como Cary Grant, Peter Lorre, Priscilla Lane, Jack Carson, James Gleason y Josephine Hull.
1949
Chunio
right|thumb|250px|L'actriz estausunidense [[Meryl Streep, naixita o 22 de chunio de 1949.]]
Aviento
right|thumb|250px|L'actriz estausunidense [[Sissy Spacek, naixita o 25 d'aviento de 1949.]]
Abril
right|thumb|250px|L'actor estausunidense [[Wallace Beery, qui morió o 15 d'abril de 1949.]]
Liac
Liac ye una comuna occitana en o departamento francés d'Altos Pireneus, districto de Tarba, cantón d'a Val d'Ador-Arrostanh-Madiranés y rechión d'Occitania. A comuna yera parte de l'antiga provincia de Bigorra.
A suya población ye de 169 habitants(1999) en una superficie de 4,17 km², con una densidat de población de 40,53 hab/km².
Orlando (Florida)
Cheografía
A localidat d'Orlando se troba situata a 34 metro d'altaria sobre o livel d'a mar.
Urau
Urau (Urau en occitán, Urau en francés y oficialment) ye una comuna occitana en o departamento francés d'Alta Garona, districto de Sent Gaudenç, cantón de Banyeras de Luixón y rechión d'Occitania.
A suya población ye de 136 habitants (1999) en una superficie de 18,45 km², con una densidat de población de 7,37 hab/km².
Piña de Esgueva
Piña de Esgueva ye un municipio d'a provincia de Valladolit, en a comunidat autonoma de Castiella y Leyón, Espanya. Se troba situato en a comarca de Páramos del Esgueva
A suya población ye de 348 habitants (2011), en una superficie de 29,82 km² y una densidat de población d'11,67 hab/km².
Cheografía
A localidat de Piña de Esgueva se troba situata a 753 metros d'altaria sobre o ran d'a mar, a una distancia de 28 km d'a ciudat de Valladolit, a capital d'a suya provincia.
Antonio Mompeón Motos
Antonio Mompeón Motos, naixito de Zaragoza (comarca de Zaragoza) en 1881 y muerto en ixa mesma capital o 17 de febrero de 1940, estió un periodista y politico aragonés.
Tamién estió rechidor en o Consello Municipal de Zaragoza y director cheneral d'Estatistica mientres a dictadura d'o cheneral Miguel Primo de Rivera, estando tamién subsecretario d'Instrucción Publica en o Gubierno d'a dictablanda d'o cheneral Dámaso Berenguer Fusté en o zaguer gubierno d'a monarquía antis d'a proclamación d'a Segunda Republica Espanyola. Tamién estió senador en o Senau d'Espanya.
Gubierno
Un gubierno ye un tarabidato que tien l'autoridat ta fer y lo poder ta executar as leis dintro d'un grupo u organización civil, corporativa, relichiosa u academica. En un sentito mes amplo, "gubernar" significa administrar u supervisar, ya seiga un estato, un grupo de personas, u bel conchunto d'activos. A palabra aragonesa gubierno provién d'o griego Κυβερνήτης (kyvernites). O gubierno d'un estato estableix o centro dende o que s'exerce o poder politico sobre una sociedat.
Anque en a politica muderna, o gubierno, en un sentito amplo e como organización d'o poder publico d'a sociedat, se divide en tres brancas (executiva, lechislativa e chudicial), en os paises que tienen o parlamentarismo como traza de gubierno, a palabra gubierno a sobén se refiere només que a las funcions d'a branca executiva d'o Estato, u a lo executivo gubernant (per eixemplo "O Gubierno de Marcelino Iglesias en Aragón), ixo que en os estatos presidencialistas se clama l'administración u chestión, (per eixemplo "L'administración d'o president George Bush").
Os gubiernos efectivos han de poseyer dos atributos: autoridat y lechitimidat. L'autoridat ye l'habilidat ta obligar a l'obediencia. Toz os gubiernos emplegan cualcosa de coacción fisica en a suya autoridat; per eixemplo as prisions, menazas u l'exilio. A lechitimidat ye l'atributo que motiva a lo pueblo a sozmeter-se a l'autoridat. A lechitimidat se gana a traviés de l'adquisición y l'aplicación d'o poder d'alcuerdo a los prencipals estándards establitos.
Punta de la Meseta
A punta de la Meseta (en francés Pic de Gabiédou) ye un pico de 2.808 metros d'altaria situau en a cordelera d'o Pireneu, en a muga entre os municipios de Bielsa (Aragón) y Gèdra (Occitania).
Józef Hoene-Wronski
Józef Maria Hoene-Wroński (Wolsztyn, Polonia, 23 d'agosto de 1776- †Neuilly-sur-Seine, Francia, 9 d'agosto de 1853) estió un matematico y filosofo polaco que treballo en muitos campos d'o conoiximiento.
Avellaneda (Ávila)
Avellaneda ye un municipio d'a comunidat autonoma castellanoleyonesa en a provincia d'Ávila y en a comarca d'El Barco de Ávila-Piedrahíta.
A suya población ye de 29 habitants (2017) en una superficie de 10,23 km², con una densidat de población de 2,83 hab/km².
Cheografía
A localidat d'Avellaneda se troba situada a 1.353 metros d'altaria sobre lo livel d'a mar, a una distancia de 84 km d'a ciudat d'Ávila, a capital d'a suya provincia.
Jorge Pombo
Jorge Marcos Pombo Escobar (Zaragoza, Zaragoza, 22 de febrero de 1994) ye un futbolista aragonés que chuga en o Real Zaragoza en a posición de debantero.
La Pesquera
La Pesquera ye un municipio d'a provincia de Cuenca en a comunidat autonoma de Castiella-La Mancha, comarca de La Manchuela Cuencana. A suya población humana ye de 254 habitants (2007) en una superficie de 72,22 km², con una densidat de población de 3,52 hab/km².
Gyula Horn
Gyula Horn naixito de Budapest (Reino d'Hongría, hue Hongría) o 5 de chulio de 1932 y muerto en Budapest (Hongría) o 19 de chunio de 2013, estió un politico hongaro, miembro d'o Partiu Socialista d'Hongría, que ocupó o cargo de Primer ministro d'Hongría dende o 15 de chulio de 1994 dica o 6 de chulio de 1998.
Aeropuerto de Bruselas Sud
L'aeropuerto de Bruselas Sud, conoixito tamién como Aeropuerto de Charleroi ye un aeropuerto d'uso civil situato en a localidat de Gosselies, circa d'a ciudat de Tchålerwè, y a 46 kilometros de Bruselas.
Òussa
Òussa (Òussa en occitán, Osse-en-Aspe en francés y oficialment) ye una comuna biarnesa montanyesa situata en a val d'Aspa, en o departamento francés d'os Pireneus Atlanticos, en a rechión de Nueva Aquitania. Fa parte d'o cantón d'Aulorón-1, en o districto d'Aulorón.
A suya población ye de 313 habitants (1999) en una superficie de 43,03 km², con una densidat de población de 7,27 hab/km².
Termini (metro de Roma)
A gara de Termini (en italiano, stazione di Termini) ye una gara d'o Metro de Roma, an s'achuntan as linias A y B, y estió debantada en 1955 como una gara soterrania.
Se troba en a piazza dei Cinquecento, debaixo d'a gara de Roma Termini. L'entrecambeaor dentre as dos garas ye o nugo de transporte más important d'a ciudat.
Servicios
A gara apresta os siguients servicios:
Entrecambeador
thumb|Andador d'a linia A Ista gara ye conectada con a gara de tren de Roma Termini y tién entrecambeo con os trens de redolada y rechionals, con os trens d'a interpresa Trenitalia y, dende 2014, con os trens de NTV.
Lago Azul (Pinsec)
Lago Azul ye una urbanización aragonesa situada en a comarca de Ribera Alta d'Ebro y provincia de Zaragoza y que fa parte d'o municipio de Pinsec.
Choya
thumb|[[Dagmar de Dinamarca|Maria Fiódorovna, Emperadriz Consort de Rusia con as suyas choyas pintata por Konstantin Makovsky (1839-1915).]] Una choya ye un ornament artistico feito por un regular con chemmas (piedras preciosas, piedras semipreciosas u chemmas organicas) y metals preciosos que tamién puet incluir qualsiquier atro elemento, y que por un regular as personas levan como elemento decorativo sobre a piel u a ropa.
En o caso d'os metals preciosos se fan servir materials con una determinata pureza que se diz "lei" y que s'expresa en a unidat tradicional dita quirat.
As tecnicas pa fer choyas fan part de l'arte y l'oficio d'a choyería, d'a orfebrería y l'archentería, y comprenden l'uso d'unas ferramientas especificas como o buríl, cisel y encunyo y unas operacions concretas d'esmaltar, filigranar, incrustar, ecetra.
Archenters y orfebres de feito fan as mesmas cosas y en os antigos tiempos constituiban un solo gremio.
As choyas pueden tener un uso lituchico, y en son eixemplo os pectorals. Os copons y as custodias d'a liturchia cristiana fan part d'o grupo de piezas d'a orfebrería y archentería. Ye famosa a custodia d'Exatiba que o papa Aleixandre VI dió a Exatiba con o primer archent sustraito d'America.
Etimolochía
A palabra choya se troba en textos medievals aragoneses de diferents sieglos, se remonta a lo latín GAUDIA, (relacionau etimolochicament con "goyo" < GAUDIUM), y no responde a la fonetica aragonesa sino a la de l'occitán septentrional y la d'a mes gran part d'as luengas d'Oil. En realidat provién d'o petavin joi(e) y d'o lemosín joia, dende a on que entró en a luenga literaria occitana a traviés de la poesía trovadoresca. Ye a mesma lei fonetica que ha actual en a evolución dende GAMBA ta jambe u dende GARRA ta jarret. En aragonés actual se fa servir amplament o castellanismo hoya, con o mesmo orichen en as luengas d'Oil y d'Oc antigas.
En aragonés escrito de zaguers d'o sieglo XX y primers d'o sieglo XXI ye común veyer escrito alfaya por trobar-se en o diccionario d'Andolz. Andolz lo trobó en unas fuents puntuals y muito concretas, fuents a on probablement no facioron una correcta interpretación ortografica, (en a ortografía de l'aragonés medieval y d'os elementos romances en latín medieval a vegadas o fonema africau d'a ch s'escribe i: iermano, Boria, Iaca, iazer). Francisco Javier Terrado Pablo troba a parola alfaja (ye dicir /alfacha/) en l'aragonés terolán d'o sieglo XV, con o significau d'"obchecto d'uso domestico feito de metal" y da una etimolochía dende l'arabe Al Hachah (transliteramos a letra chim arabe con o digrafo ch), que significa "obchecto necesario", "obcheto valioso".
Albeitería
right|thumb|250px|Un albéitar ciruchano thumb|250px|Mesurando a [[presión sanguinia d'un mixín]] thumb|250px|Un [[can en una clinica d'albeitería]] L'albeitería ye una branca d'a ciencia medica que s'ocupa de prevenir, curar u paliar as malautías y lesions d'os animals, mas que mas d'os domesticos. Comprende as disciplinas d'histolochía, anatomía, microbiolochía, parasitolochía, patolochía, farmacolochía y fisiolochía d'os animals. Os albéitars tamién aduyan a protecher o ser humán d'as mas de 100 malautías d'os animals que pueden afectar-lo.
Orichens
D'antis mas, l'oficio d'albéitar se correspondeba con a persona que teneba cura d'as malautías d'o bestiar, y yera estreitament relacionato con l'oficio de ferrador, y os dos yeren integratos en os gremios de ferrers.
Actualidat
A mayor parti d'os albéitars s'adedican a la practica privata. Muitos d'éls tractan a tot tipo d'animals, pero en os zaguers anyos muitos han limitato a suya practica a o tractamiento d'animals de companyía. Beluns s'han especializato en o tractamiento de bellas poblacions, como las de caballos, aus de corral u os animals d'os zoolochicos. Atros s'han especializato en bels problemas medicos d'os animals; istos especialistas son oftalmologos, dermatologos, radiologos y patologos albéitars. Muitos d'éls son miembros de facultaz d'institucions educativas, que amás d'impartir amostranza reyalizan tamién investigacions. As industrias que elaboran farmacos ta as personas y os animals dan treballo a un gran numero d'albéitars. Un numero reducito, encara que cada vegata mas gran, d'albéitars treballan como chestors de grans granchas de cría de bovín ta carne, de centros de producción de leit y de muitas d'as grans granchas avicolas. Tamién bi ha un numero reducito d'albéitars que prencipian a embrecar-sen en a transferencia d'embrions en o bestiar bovín, d'a que se quitan os ovulos fecundatos de donants superiors ta transferir-los a l'utero de vacas de calidat chenetica inferior.
L'albeitería moderna ye hue a o mesmo ran que a medicina, y se fan servir metodos d'investigación parellans. Muitas d'as clinicas privatas ta animals que han apareixito tienen dos u mas albéitars entre o suyo personal, y as mas grans por un regular disposan d'especialistas en determinatos animals. A requesta d'inspección alimentaria por parti d'albéitars va en augmento, mas que mas en o caso d'a carne, a leit y os alimentos procesatos, asinas como la de regulación d'o trafico de cualsiquier tipo d'animals y a eliminación d'as plagas que les afectan. A mas, l'apilotamiento cada vegata major de muitos animals de grancha requiere expertos albéitars en os campos d'a vacunación, a immunización y metodos especials d'hichiene.
Idioma anglico escocés
L'escocés u scots ye una luenga chermanica que se charra en as Tierras Baixas d'Escocia, antimás d'en partes d'Irlanda d'o Norte. As luengas que en son mas amanadas son l'anglés y o frisón: antiparte, a suya mesma existencia como luenga ye controvertida, en estar considerada por muitos como un simple dialecto de l'anglés.
Foneticament no acompanyó a l'anglés en o gran cambio vocalico que se desvinió en l'anglés meyo y fació que esdevenís l'anglés moderno, por o que se puet dicir que l'anglico escocés representa una pervivencia de l'anglés meyo. Entre os arcaísmos conservaus en anglés americano bi ha cognatos de parolas de l'anglés meyo y l'anglés moderno primerenco que se conservan en anglico escocés.
Dialectos
Se considera que l'anglico escocés tien cinco dialectos:
Historia
250px|thumb|left|Expansión historica de l'anglico escocés. En color roya extensión d'a luenga anglo-saxona u anglés antigo a principios d'o [[sieglo IX en a partida norte d'o Reino de Northumbria; en color narancha (sumando-se a la roya) extensión de l'anglico escocés primerenco a principios d'o sieglo XV; en color amariella (sumando-se a las anteriors) extensión actual de l'anglico escocés.]] En a Edat Meya l'anglico escocés s'estendilló en cualques zonas d'Escocia a costa d'o gaelico escocés. Os reis concedioron feudos a nobles anglo-normandos que introducioron o feudalismo, y fundoron burgos u ciudatz fortificadas que pobloron con colons angleses y flamencos. D'esta traza en os burgos se cheneralizó l'uso d'un luengache que evolucionará ta l'actual anglico escocés, luengache que s'estendilló por o sud d'Escocia y as Lowlands. La nobleza y la cort parlaban francés u anglo-normando entre os sieglos XII y XIV, pasando dimpués a charrar anglico escocés.
A reforma protestant suposó un retacule de l'anglico escocés debant de l'anglés. A versión d'a Biblia de Chinevra d'os calvinistas se tradució a l'anglés. Os calvinistas u presbiterians fundoron escuelas en Escocia pa estendillar-sen. En 1579 s'imposó que en todas as casas tenesen una Biblia en luenga vulgar, ye dicir, en anglés. A unión d'Escocia con Anglaterra fació que l'anglés fuese a luenga d'o poder y en l'anyo 1611 o rei Chacobo VI d'Escocia fació imposar una sola versión d'a Biblia en Anglaterra y Escocia.
Tacoronte
Tacoronte ye un municipio espanyol d'a comunidat autonoma de Canarias, provincia de Santa Cruz de Tenerife, que se troba en a isla de Tenerife. A suya población ye de 24.134 habitants (2019), en una superficie de 30,09 km² y una densidat de población de 802 hab/km².
Alamedilla
Alamedilla ye un municipio andaluz situau en a comarca de Los Montes en a provincia de Granada. A suya población ye de 811 habitants (2005) en una superficie de 90 km² con una densidat de población de 9,01 hab/km².
Idioma afrikaans
L'afrikaans ye una luenga chermanica charrata mas que mas en Sudafrica y Namibia. Ista luenga ye a evolución d'a que charraban os colonos neerlandeses que viviban en a Colonia d'o Cabo.
Ye una d'as luengas oficials de Sudafrica, y ye usata mayoritariament por os blancos que viven en as provincias d'o Cabo. En ixe momento prencipió a utilizar-se en as escuelas y inició o camín enta a oficialidat, declarata en l'anyo 1925.
Mientres o sieglo XX s'amostró como una luenga literaria rica y con una considerable producción en toz os campos. O suyo maximo exponent ye Breyten Breytenbach, autor entre atras obras de Ysterkoei Moet Sweet (poesia, 1964) y As verdaderas confesions d'un terrorista blanco (1984).
Piñel de Abajo
Piñel de Abajo ye un municipio d'a provincia de Valladolit, en a comunidat autonoma de Castiella y Leyón, Espanya. A suya población ye de 192 habitants (2007), en una superficie de 21,20 km² y una densidat de población de 9,05 hab/km².
Cuadrilla d'Ayala
A Cuadrilla d'Ayala (en basco Aiarako Koadrila u Aiaraldea) ye una comarca d'o País Basco; situata en o territorio historico d'Alaba. Ye una d'as siete comarcas u cuadrillas en as que se divide a provincia d'Alaba. Tamién gosa conoixer-se como Ayala-Cantabrica Alabesa, ya que encluye a mayor parti d'o territorio d'ista provincia que se situga en a versant cantabrica y historicament a mayor parti d'ista comarca formaba a Tierra d'Ayala. A prencipal población comarcal ye Laudio, encara que a seu d'as institucions d'a comarca ye Respaldiza, en o municipio d'Ayala.
A comarca se troba a lo norueste d'Alaba, mugando con Bizcaya y con a provincia de Burgos, con una superficie de 328,12 km² y una población de 33.852 habitants (2008). A mayor parti d'a comarca ye situata en a cuenca alta d'o río Nervión. A tamas de pertenexer a Alaba, se troba aintro de l'aria d'enfluyencia d'a ciudat de Bilbau; y a comarca tien mas relación en muitos aspectos (culturals, historicos, politicos, socials, economicos, cheograficos, etc.) con Bizcaya que con a resta d'Alaba.
Encluye os municipios d'Amurrio, Arceniega, Ayala, Laudio y Okondo.