cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Laco d'o Cráter d'o Infierno
O laco d'o Cráter d'o Infierno amaneixió en una d'as laderas d'o prominent mont Haszard como parti d'a erupción d'o mont Tarawera en 1886, a quala ubrió cuantos cráters a o largo d'una breca de 17 km de largaria enta o sudueste dende o mont Tarawera dica l'amanau Southern Crater. O fundo en forma de trompeta d'o laco d'o Crater d'o Infierno fa que plegue a os 30 m de fondura quan ye pleno, estando a más ixe o momento quan plega a la suya maxima temperatura.
Dende 1901 o laco que ocupa o Cráter d'o Infierno ha amostrau variacions d'o livel de l'augua muit estreitament relacionadas con as d'o ciclo d'o guéiser de Waimangu. O laco d'o Cráter d'o Infierno y o suyo vecín laco d'a Sartaina forman una relación unica y siguen un ciclo ritmico interconectau de variacions hidrolochicas que se repiten en o curso d'alto u baixo 38 días. Quan o livel de l'augua y a temperatura d'o laco d'o Cráter d'o Infierno puyan, o livel de l'augua y de desbordamiento d'o laco d'a Sartaina baixan. Una actividat ciclica comparable a ista s'ha puesto documentar tamién en atros sistemas hidrotermals arredol d'o mundo.
O sistema ha estau subchecto d'estudeos dende que s'instaló equipo de monitoreo en a zona en 1970. S'han puesto reconoixer quatre fases diferents en o suyo ciclo: Primero, o laco puya de livel continament dende o suyo livel mas baixo puyando un total de 5 m en 8 días, y alavez prencipia a oscilar. O livel meyano d'o laco contina puyando sin deixar d'oscilar en ista segunda fase dica que plega a o livel de desbordamiento. En iste punto o volumen d'o laco ha creixiu en 45.800 m3. En a siguient fase, o laco se desborda, desaguando mientres alto u baixo 51 horas a una meya de 80 litros por segundo, baixando o suyo volumen en una meya de 140.0003 y liberando augua calient a 70 C° en un curso de augua temporal que desemboca en o barranco de Waimangu. A zaguera fase veye a o laco baixar dica o suyo livel mas baixo en un periodo que consume os zaguers 13 días d'o ciclo. A temperatura de l'augua torna a baixar dica o suyo punto más baixo. Mientres ista fase, arredol de 30 millons de litros d'augua se filtran baixo o mont Haszard.
O laco d'o Cráter d'o Infierno ye accesible a traviés d'un camín lateral con 50 escalons que baixan dende o prencipal sendero que trescruza a val de Waimangu. Ye un d'os tres lacos que bi ha en ista zona formaus por cráters plenaus d'augua dimpués d'a esclatada vulcanica de 1886.
Maurens
Maurens puet estar:
Castiello de Pottenstein
O castiello de Pottenstein (en alemán Burg Pottenstein) ye un castiello que se troba en o cobalto d'una penya dencima d'a ciudat d'o mesmo nombre. Ye un d'os castiellos mas antigos d'a rechión turistica denominada Franconia Suiza (en alemán Fränkischen Schweiz). Estió construyíu en 1057 por Boto, conte de Pottenstein, tamién clamau Poto Fortis u Dommus Bodo. En morir Boto en 1104 o castiello pasó a perteneixer a os bispes d'a diocesi de Bamberg. Entre 1227 y 1228 Santa Isabela d'Hongría vivió en o castiello.
James Gandolfini
James Joseph Gandolfini Jr., naixito de Westwood (Nueva Jersey, Estaus Unius) o 18 de setiembre de 1961 y muerto en Roma (Lazio, Italia) o 19 de chunio de 2013, estió un actor estausunidense, conoixito por o papel de Tony Soprano en a serie de televisión Os Sopranos.
Foz (Lugo)
Foz ye un municipio gallego d'a provincia de Lugo, situato en a comarca d'a Mariña Central.
Cheografía
A localidat de Foz ye situata a o norte d'a provincia de Lugo, a o canto d'a mar Cantabrica.
Mugas
O termin municipal de Foz muga con os municipios costaneros de Burela y Barreiros, y tamién con os municipios de Lourenzá, Mondoñedo, O Valadouro, Alfoz y Cervo.
50 Cent
50 Cent, nombre artistico de Curtis James Jackson III, naixito o 6 de chulio de 1975 en Nueva York (Nueva York, Estaus Unius), ye un musico y cantaire estausunidense. Ye uno d'os musicos de rap mas populars y controvertitos.
Choel
thumb|180px|O profeta Choel tarqual lo imachinó [[Michelangelo (Fresco, d'a Capiella Sixtina, 1508-1512)]] Choel (en hebreu : יואל u yoel), ye un d'os dotze personaches biblicos ditos "profetas chicotz". Ye l'autor d'o libro de Choel que fa part d'o Tanakh d'a tradición chodiga y de l'Antigo Testamento d'a tradición cristiana.
O suyo nombre s'interpreta como "Un a qui Chehovah ye Dios". Yoel en hebreu ye formato por yo abreviatura de yahvé y "el", que significa "ye Dios")
Sant Chuan Evanchelista
Sant Chuan (en arameu Yohanan bar Zibhdi e en griego Ιωάννης Iohannes), conoixito como l'apóstol San Chuan (Galilea, 6/9|9 dC - Efeso, Capadocia, 101/103 dC), estió lo más chóven d'os Dotze Apóstols de Chesús de Nazaret. A sobén li s'ha identificato como Sant Chuan Evangelista, encara que a coincidencia en a mesma persona entre l'apóstol e o evanchelista no s'ha puesto prebar de tot.
Yera fillo de Zebedeu y Salomé e o chirmán chicot de l'apóstol Chaime. Chesús lis deciba boanergués (que significa fillos d'o trueno).
Sant Chuan Evanchelista en fuents aragonesas
Lo mencionan en o "Libro del Trasoro" y en a "Cronica d'Espanya" de García de Eugui:
Chineceu
thumb|right|200px|Representación esquematica d'o chineceu d'una flor. O chineceu (pronunciau /tʃine'θew/ (AFI) ) ye o conchunto d'as partes reproductivas femeninas en as flors d'as plantas anchiospermas. O chineceu ye o quarto y más distal d'os verticilos d'a flor, y en chunto con l'androceu, uno d'es dos consideraus fértils.
A la practica, o chineceu ye formau basicament de o pistilo, anque muitas especies vechetals en tienen más d'uno por cada flor, por o qual un chineceu puede estar formau por uno u más d'un pistilo. O pistilo ye feito de carpelos, unas fuellas modificadas que son capables de fer ovulos vechetals por l'interior, y os carpelos pueden estar soldaus entre se (formando un chineceu gamocarpelar u sincarpico) u libres (chineceu dialicarpelar u apocarpico).
Etimolochía
A palabra chineceu ye un cultismo d'uso scientifico, formau a partir d'o latín <GYNAECĒUM, dende o griego <γυναικεῖον, "gynaikeîon", que ye como se deciba la parte d'a casa reservada pa las mullers en l'Antiga Grecia.
Carnaval de Bielsa
250px|thumb|Un onso y o suyo domador 250px|thumb|Una tranga 250px|thumb|Cornelio Zorrilla en a [[Casa d'a Villa]] O carnaval de Bielsa ye un d'os millors y más representativos d'os carnavals que se conservan en Aragón, por a pervivencia d'os suyos personaches y os rituals propios d'a fiesta pagana de carnaval. Os elementos d'o Carnaval de Bielsa son a figuras de os:
Toz os personaches recorren as carreras, as trangas van a escar a las madamas y chunto con os musicos que tanyen fan a ronda de carnaval, achuntando-se en a plaza y fendo momos y dica bien entrada a nueit. As trangas y os onsos no s'aduben d'enrestir a la chent y afocinar a os turistas y más que mas a las mullers como parte propia d'o ritual de carnaval que implica a inversión de l'orden cutiano, a vulneración d'as normas socials y a sexualidat ubierta y batalera enfilada a la fertilidat y l'arrivo d'a primavera.
Tamién en Bielsa se feba a replega de carnaval, ritual propio de quasi toz os carnavals aragoneses, como Chistén, Sant Chuan, A Fueva, Nerín y muitos más lugars, que consistiba en fer una colla os chovens d'o lugar y ir replegando birolla por as casas y con toda ixa minchagas se feban lifaras dica que s'acoraba tot.
Pueblos eslaus
250px|right|thumb|Estaus controlaus por os Eslaus {{legend|#7cdc87|Eslaus occidentals}} {{legend|#008000|Eslaus orientals}} {{legend|#004040|Eslaus d'o sud}} Os pueblos eslaus son un conchunto de pueblos nativos d'Europa Central y Oriental que tenioron una gran expansión en l'Alta Edat Meya de traza que huei os pueblos de luenga eslava ocupan en Europa una superficie mayor que os pueblos indoeuropeus d'atras brancas mes antigas.
Os eslaus no teneban tradición estatal, y encomenzoron a formar estaus baixo influencia de pueblos d'as estepas como os bulgaros, Costantinoble, u d'os chermans. Ixa manca de tradición estatal fació que os eslaus reblasen debant d'a expansión alemana ta l'este, dica que se formó un estau eslau fuerte, o reino de Polonia, en asociación con Lituania, que tenió a hechemonía d'Europa Centro-Oriental en o sieglo XVI, ocupando un amplo territorio entre a Mar Baltica y a Mar Negra.
Unatro estau eslau, Rusia, ocupó o puesto cheopolitico de Polonia cuan entró en decadencia. En a Europa d'os Imperios os pueblos eslaus yeran repartius entre l'Imperio Ruso, l'Imperio Otomán, l'Imperio Austrohongaro y Prusia u dimpués Imperio Alemán, y por ixo a primera Guerra Mundial afectó muito a toz os pueblos eslaus, beluns d'os cuals consiguioron un estau independient cuan s'esminglanoron estos imperios. A propaganda panchermanista feba veyer a primera Guerra Mundial como una guerra entre Chermanicos y Eslaus, y este punto de vista subchaceba en as ideyas nacionalsocialistas en o periodo d'entreguerras y a Segunda Guerra Mundial.
Dimpués d'a segunda Guerra Mundial a mayor parte d'os eslaus quedoron en estaus controlaus por os comunistas, dica que con a decadencia d'o rechimen comunista de Moscú permitió a los estaus satelites de desfer-sen d'o control d'as autoridaz comunistas y cambear de rechimen.
Luenga
Igual como as luengas turquicas as luengas eslavas son mes pareixidas entre ellas que as luengas neolatinas, y a causa d'esto ye que a expansión eslava y d'un luengache proto-eslau orichinario d'a cuenca danubiana estió tardana y posterior a la caita de l'Imperio Romano, cuan se produciba a evolución dende o latín tardano enta as luengas romances.
Una clasificación tradicional divide as luengas eslavas en occidentals, meridionals y orientals. Manimenos esta clasificación ye cuestionada por bel lingüista porque considera os luengaches estandarizaus oficials y no os suyos dialectos, os luengaches minoritarios y as abundants parlas de transición entre as luengas eslavas.
En as luengas eslavas meridionals se vei una división entre o grupo esloveno-serbocroata y o grupo macedonyo-bulgaro, que reflexan os dos camins d'a eslavización d'os Balcans: dende o Danubio meyo y dende o Danubio baixo. Esto explica que o serbocroata y esloveno tiengan coincidencias con o checo, con qui teneban contacto dica que a maguiarización d'os eslaus panonians y una colonización con bayoarios (antipasaus d'os bavaros, tiroleses y austriacos) los deseparó. Os elementos eslaus no recients d'o rumano coinciden con o bulgaro-macedonyo, que amés antes yera mes estendillau enta l'este (perdió terreno debant d'o serbocroata).
A luenga eslava mes arcaizant ye o esloveno por a suya posición marguinal (equivalendo a lo caso d'o rumano), amés evolucionada o polaco, (equivalendo a lo caso d'o francés en as luengas romances).
O luengache eslau de l'alta Edad Meya Macedonya, muito cerca d'o proto-eslau sirvió de vehiclo de cristianización d'atros eslaus y influyó en a evolución d'atros idiomas eslaus, y dica d'o rumano.
Estructura social
As federacions de clans orichinoron tribus, con culto común a antipasaus comuns y con organización militar (centena, unidat basica d'a leva; quiliarquía u conchunto de 1000 hombres).
Os capitostes d'os clans esdevinioron con o tiempo una clase aristocratica, pero o localismo u as particularidaz locals no deixan fer asociacions superiors y estar pueblos mes poderosos.
Cuan os eslaus ya yeran organizaus en "confederacions tribals" u estaus se vei una terminolochia amprada de pueblos vecins no eslaus: principe se diz Kunedzi, que provién d'o chermanico König, korlji (en checo kral) provién de "CARLES MAGNO", y zar provién d'o latín "CAESAR".
Orichen
O tema d'a etnochenesi d'os pueblos eslaus ha estau muito polemico porque i heba muita escuredat en as fuents. Muitas yeran as culturas arqueolochicas d'a Edat de Bronce, de Fierro u de tiempos d'os romanos que se miraban como candidatas d'estar a cultura proto-eslava. En as zagueras decadas os arqueologos discuten entre dos opcions:
Pa beluns os primers eslaus viviban en epoca romana en Polonia y Rusia meridional, on fuoron incluitos en unas culturas sozmesas a la influencia de l'Imperio Romano: Prezeworsk y Cernjahov. Pa beluns a cultura de Prezeworsk estió propia d'os vandalos y vecins y a cultura de Cernjahov estió propia d'os godos d'a Mar Negra y pueblos sozmesos.
Pa atros l'orichen d'os eslaus ha de mirar-se en as rechions forestals d'o Dniéper alto que no tenioron contacto con o mundo romano, alavez serían representaus por a cultura de Kiev.
Michel Kazanski fa notar que a segunda opción ye mes probable ya que as culturas mes recients atribuitas a los pueblos eslaus no amuestran influencias romanas y si que amuestran pareixius con a cultura de Kiev.
Os eslaus s'estendilloron probablement dende o sieglo V dende as selvas d'o Dniéper alto enta o Danubio por un territorio ocupau dica ixe inte por a Cultura de Cernjahov. Esta cultura representa a poblacions chermanicas, (os godos), y no chermanicas, (dacos, chetos y sarmatas sozmesos a los godos).
Os dos reinos godos heban estau desfeitos por os hunnos a zaguers d'o sieglo IV. Os chacimientos mes antigos atribuitos sin duda a poblacions eslavas son precisament d'esta rechión y datan de tiempos d'o dominio d'os hunnos (Kodyn, Teremcy, Hitcy, Pescanoe). Dende o sieglo VI os eslaus son documentaus en a muga danubiana de l'Imperio Romano d'Orient. Seguntes as fuents escritas os eslaus en o sieglo VI se distribuiban en dos unions tribals: Procopio de Cesaria enta l'anyo 562 parla d'os esclavenos (sklavenoi) y os antos en a suya obra "Historias sobre as guerras". O bispe Chordanes menciona en os suyos escritos de 534 a los esclavins y a os antos, como pueblos venetos que ocupan un amplo territorio en os Alpes Orientals, cuenca d'o Danubio y Vistula alta. Marcelín Comes ofrix datos pareixius.
L'arqueolochía permite distintinguir entre tres culturas eslavas contemporanias:
Os arqueologos han costatau a homochenidat d'estas culturas y elementos comuns en habitat, necropolis, ceramica, armamento liuchero, vestuario y organización social.
Os eslaus sozmesos a los avaros y a espansión eslava
Os avaros entroron en Europa en l'anyo 567. En l'anyo 561 arriboron en o Danubio baixo. Desfacioron o Reino d'os Chipidas y fixoron o centro operativo en a Val d'o Theis. L'apocheu d'os avaros se produció baixo o reinau d'o khan Bayan (565-602), baixo qui s'establioron en Panonia en l'anyo 565. A presencia d'os avaros en Panonia fació que os Longobardos emigrasen ta Italia y aceleró a dentrada d'os esclavenos en os Balcans.
Dende a cuenca Danubiana a la sombra d'os avaros os eslaus conoixerán una expansión tan gran que a zaguers d'o sieglo VIII os eslaus serán presents en una zona ampla que va dende o Lago Ladoga dica Grecia y dende o río Volga dica o río Elba.
Expansión por os Balcans
As incursions eslavas son documentas en l'Imperio Romano d'Orient dende l'anyo 527. En o sieglo VI os eslaus travesaban de contino o limes danubián por dos camins principals: principalment os antos por o Danubio baixo enta Tracia y principalment os esclavenos por o Danubio meyo enta o Illyricum. A primera important d'incursions que facioron os eslaus, estió entre os anyos 539 y 550, fue chunto con os yutrigurs (bulgaros nomadas encara no eslavizaus) y ha deixau senyal arqueolochico en Macedonya y Bulgaria dende Prişlep dica Filopopoli (actual Plovdin).
En la redolada de Naïssus, (actual Nish) y Cariccin y Iustiniana Prima, (actual Grad), principalment, pero tamién entre Muntenia y Dobrucha y en Peloponiso l'arqueolochia documenta una incursión eslava d'os anyos 570-571 que no ye conoixida por os historiadors.
A primers d'o sieglo VII i heba anarquía en Costantinoble y o limes danubián desapareix pa cutio baixo a presión d'os avaros y eslaus. L'arqueolochía documenta esta invasión entre l'anyo 593 y l'anyo 602 en o norte de Serbia, en Naïssus (Niš), en o norte de Bulgaria y dica Peloponiso.
A presencia eslava se consolidó en Macedonya y Mesia, y i habió saqueyos en Tracia, Tesalia, Grecia, Peloponiso y dica Creta en l'anyo 623. Tesalonica fue asitiada en os anyos 617 y 619. L'arqueolochía documenta una invasión eslava y avara entre os anyos 613 y 618 en Peloponiso, en Serbia, en Bulgaria, que coincidiba parcialment en o tiempo con una invasión persa en Asia la Chica.
Entre l'anyo 623 y 631 os eslaus se liberan d'o chubo d'os avaros, que fuoron derrotaus por os griegos bizantins en l'anyo 626 de pa cutio dimpués d'asitiar Costantinoble con os persas. Mientres o sieglo VII esdevienen os amos d'os Balcans. L'emperador Heraclio permitió a os croatas y serbios que s'establisen en territorios de l'Imperio Romano d'Orient mugants con os avaros pa que fesen d'etnia-tampón. En l'anyo 626 diferents grupos eslaus dominaban ya toz os Balcans, Macedonya, y parte de Tesalia, Grecia central y Peloponiso, encara que os serbios y croatas reconoixeban teoricament a sobiranía imperial.
En 796 os avaros son derrotaus por Carlos Magno. O Imperio d'os Avaros fue repartiu entre l'Imperio Carolinchio y o Primer Imperio Bulgaro con o río Timiş como muga.
A zaguers d'o sieglo VIII y primers d'o sieglo IX l'Imperio Bizantín recupera muitos territorios en Grecia y a población, que ye en gran mesura eslava, será re-helenizada. Dica o sieglo XV a presencia eslava será considerable, y en a Macedonya griega será forachitada en as limpiezas etnicas d'a segunda Guerra Balcanica u asimilada decenios dimpués.
En a "Cronica de Morea" parlan d'eslauns:
En o "Libro de los Emperadors" parlan d'un sinyor d'Esclavonia a qui quereban demandar aduya os atenienos en os zaguers anyos d'a emperadriz Irene, y ye tentador pensar que se referise a un territorio habitau por eslaus macedonyos en l'actual Grecia:
En a "Grant Cronica de Espanya" fan servir o toponimo sclauonia chunto con "Ilirico" parlando de tierras saqueyadas por os godos, (que evidentment estioron presents en ixos territorios muito antes que arribasen os eslaus). En principio no podemos saber si se refieren a la sclavinia de Macedonya u a las actuals eslaunia y eslovenia:
Expansión enta o nord-este
En a segunda metat d'o sieglo VII y en o S VIII tribus eslavas provinients en o esencial d'a rechión d'o Danubio baixo abanzan enta o norte, a traviés d'a val d'o Dniéper y esclafan a los grupos locals eslaus, balto-eslaus y baltos. Restos cremaus en os habitats d'esta rechión son un vestichio d'incendios (Kolocin, Demidovka, Tusemlja, etc...), igual que a troballa en os livels de destrucción de tipo avaro, y chabalinas con dos ganchos, armas que a sobén fevan servir os eslaus danubians, son testimonio d'a progresión d'a expansión eslava.
Dimpués d'estas migracions bi ha nuevas culturas eslavas, que amaneixen en o sieglo VIII, como as de Luka-Rajkoveckaja u Romny Borsevo, que preceden dreitament a la cultura d'a Rusia Meridional.
Pareix que as altas temperaturas de l'alta Edat Meya (anteriors a la "glaciación chica") facioron posible que as zonas de selva mixta de Rusia y Belarrusia no fuesen tan dificils pa o modo de vida agricola como en l'actualidad.
Os eslaus orientals salen d'a protohistoria cuan a zaguers d'o sieglo VII y primers d'o sieglo VIII contactan con os gazaros y en o sieglo VIII contactan con os escandinavos.
Os gazaros atacoron a los eslaus d'o Dniéper meyo y facioron desapareixer a cultura d'os antos, (cultura de Pen'Kovca), como amuestran chacimientos en os que se troban trasoros amagaus ("as antiguidaz d'os antos"). En la zona baixo dominio gazaro se desembolica una nueva cultura que substituye a l'anterior, a cultura de Saltov.
Os escandinavos arriban en a costa oriental d'a Mar Baltica, penetran en l'interior por as rotas d'os grans ríos fan contacto con os finlandeses, os baltos y os eslaus orientals. Se creyan uns centros protourbans nuevos que en la redolada d'o Lago Ladoga que son analogos a los de Birka y Hedeby (Escandinavia) y amuestran una fusión d'elementos culturals finlandeses, eslaus y escandinavos. En l'anyo 862 os eslaus de Novgorod y os finlandeses aceptan a dominación d'un principe escandinavo que s'heba establiu en a redolada d'o Lago Ladoga, y se considera una fita en o naiximiento de Rusia. Os escandinavos d'orichen proto-sueco que i heba en as gran cuencas fluvials d'Europa Oriental chunto con os eslaus son conoixius como "varegos" y son comparaus por beluns con os "normandos" d'Europa Occidental (fusión de vikingos, francos y galorromanos).
Os eslaus orientals "proto-rusos" consiguioron establir-sen en o sieglo IX en a selva mixta que bi ha entre a taiga y a estepa arbolada, y i desembolicoron una agricultura propia de zonas marguinals, con cerials. Huei esta zona ye muito dura pa esta actividat, y os rusos han teniu que esforzar-sen muito pa sobrevivir en esta zona, (han teniu que complementar l'agricultura tradicional con pesca, caza y recolección en mayor mesura que en Europa occidental, pero amés d'una mayor temperatura mes alta en ixos tiempos, bi heba un factor favorable p'a supervivencia d'os eslaus orientals en ixa zona: una ampla zona con "tierra negra", dita en ruso Opolie, que no se corresponde con o suelo teorico actual pa ixa latitut y vechetación. L'Opolie ye un ampla zona oval d'uns 130 km de largura entre os ríos Kliazma y Volga, con centro en l'antiga ciudat de Yariev-Polski, y con as ciudaz de Vladimir, Alesandrov, Pereslavl-Zalesski, Rostov la Gran y Sezdal en os suyos cabos. En l'actualidat esta zona tien muitos lugars agricolas y menos arbols que as rechions mugants y ye celebre por as suyas cereceras.
Michail Lermontov
Michail Yuryevich Lermontov (en ruso y alfabeto cirilico Михаил Юрьевич Лермонтов), naixito de Moscú (Imperio Ruso, hue Rusia) o 27 d'octubre de 1814 y muerto en Piatigorsk (Imperio Ruso, hue Rusia) o 27 de chulio de 1841, estió un escritor, poeta, dramaturgo y novelista ruso en luenga rusa, que en os prencipios d'a suya carrera literaria feba parte d'o Romanticismo. . A suya obra mas conoixita ye a novela Un héroe de nuestro tiempo.
Pueblos eslaus
Expansión enta o norueste
Os eslaus abanzoron enta l'Elba y la costa baltica, encara que no arriboron en a Ribera baixa de l'Elba dica zaguers d'o sieglo IX. O primer estau formau por os eslaus occidentals, Moravia la Gran ye calendau de primers d'o sieglo IX, sucedendo a lo Estau de Samo fundau por un franco en un territorio habitau por eslaus.
A expansion eslava enta o norueste fue favoreixida a lo principio por as campanyas de Carlos Magno contra os saxons. Pueblos eslaus como os obroditas s'estendilloron a costa d'os saxons. Manimenos os pueblos chermanicos teneban mayor creiximiento demografico y ya heban preso una tradición estatal d'os romanos y galorromanos. D'esta traza a expansión eslava s'aturó. Ya en tiempos de Carlos Magno entre l'anyo 789 y 812 i habió guerras repetidas entre francos y eslaus occidentals que fació a los wilzos, sorabos y checos esdevenisen tributarios de l'Imperio Carolinchio, que estendilla a suya sobirania dica a desembocadura de l'Oder.
En tiempos d'os emperadors saxons i heba campanyas contra os eslaus con a enchaquia de cristianizar-los. En l'anyo 928-929 son sozmesos os hevelios (de Brennaburgo d'o Havel) y los dalemincios. En Lenzen esclafan un levantamiento d'os wilzos y obroditas. Henrique I ha de fer una tregua de nueu anyadas con os eslaus pa poder combatir a los hongaros.
Entre os anyos 936 y 937 o rei Otón I o Gran manda organizar as marcas d'a muga pa enfortir-las. I son presents Hermann Billung y Gero.
En octubre de 955 os alemans vencen a los eslaus en Recknitz, poco dimpués d'a batalla de Lech contra os hongaros (10 d'agosto de l'anyo 955).
A cristianización d'os eslaus contina con a fundación d'os bispaus de Schleswig, Oldenburgo, Havelberg, Brandenmburgo (948), Meissen, Merseburgo, Zeitz (dimpués en 1032 traslatau ta Naumburgo), toz sufraganios de l'arcebispau de Magdeburgo (968) pa cristianizar a los eslaus de l'Elba. Os bispes de Praga (973) y Olmütz (975) dependen d'a diocesi de Maganza.
En l'anyo 983 bi ha una gran sublevación eslava que fa que os alemans haigan de dixar toz os territorios a l'este de l'Elba por muito tiempo. En a rebelión de Havelberg y Brandemburgo de 983 as misions cristianas son exterminadas. O paganismo local esdevenirá un sinyal d'identidat eslava contra os invasors alemans. Manimenos a conversión d'os polacos a lo cristianismo con influencia alemana fará que a la fin os eslaus de l'Elba no puedan resistir a presión alemana.
Os eslaus de Bohemia u checos son sozmesos en l'anyo 1004 por l'emperador Henrique II, pero en 1018 por a paz de Bautzen no puet conservar que Lusacia y o territorio d'os milzians en calidat de feudo imperial. En l'anyo 1007 se funda o bispau de Bamberg pa evanchelizar a los eslaus d'o Main.
Dende o sieglo XII os eslaus de l'Elba serán victimas d'a expansión alemana enta l'este u "Ostsiedlung".
Mitolochía maorí
Formas d'as leyendas
As tres formas prencipals d'esprisión en a literatura oral maorí y polinesia son o recitau chenealochico, a poesía y a prosa narrativa.
Arthur Miller
Arthur Asher Miller, naixito de Nueva York (Nueva York) o 17 d'octubre de 1915 y muerto en Roxbury (Connecticut) o 10 de febrero de 2005, estió un escritor y dramaturgo estausunidense con cuantos premios recibitos por a suya obra literaria; cuantas d'as suyas obras esdevenioron guions ta cintas de Cine. Suya obra mas conoixita es Muerte de un viajante.
Recullió o Premio Prencipe d'Asturias d'as Letras en 2002 por a suya trachectoria profesional.
Mitolochía maorí
Recitau chenealochico
O recitau d'as chenealochías (whakapapa) yera muit desenvolicau en a literatura oral maorí, a on cumpliba quantas funcions en relación a o mantenimiento d'a tradición. D'una man serviba ta proveer un tipo d'escala temporal que unificaba a toz os mitos, tradicions y historias maorís, dende o pasau remoto dica o present. D'atra man conectaba a las personas con os suyos dioses y os suyos herois lechendarios. En fer referencia a determinadas linias chenealochicas, o narrador empondera a suya conexión con os personaches d'os que se describen as suyas proezas, y ista conexión tamién preba que o narrador se trobaba habilitau ta dirichir-se a ells.
Premier League (fútbol)
A Premier League (conoixita como o English Premier League (EPL) difuera d'Anglaterra), ye dende o anyo 1992 a más alta d'as categorías de fútbol d'Anglaterra, d'antis más yera clamata Liga de Fútbol d'a Primera División, por debaixo ye a Football League Championship.
Mitolochía maorí
Poesía
A poesía maorí siempre se cantó; s'emplegoron ritmos musicals en cuentas d'artefactos lingüisticos ta esferenciar-la d'a prosa. Ni a rima ni l'asonancia yeran recursos emplegaus por os maorís. Nomás quan un determinau texto ye cantau se manifiesta la metrica. As linias s'indican a traviés d'as caracteristicas d'a musica. O lenguache d'a poesía gosa esferenciar-se dende un punto d'anvista estilistico d'o d'a prosa. Bells elementos tipicos d'a dicción poetica son l'uso d'os sinonimos u antonimos, y a repetición de parolas clau.
Prosa narrativa
A prosa narrativa constituye o cuerpo prencipal d'o material de leyendas maorís. Belunas pareixe que pueden haber estau sagradas u esotericas, pero muitas d'as leyendas son historias muit conoixidas, recentadas como entretenimiento mientres as luengas nueitz d'hibierno.
Mitos
A comprensión d'os maorís d'o desenvolique de l'universo yera esprisada en forma chenealochica. Istas chenealochías existen en numerosas versions, en as que se repiten determinaus temas simbolicos. "A evolución puet estar conectada a una serie de periodos d'oscuridat (pō) u vueito (kore), cadagún enumerau en secuencia u calificau seguntes un termín descriptivo. En bells casos os periodos d'oscuridat son seguius por periodos de luz (ao). En atras versions a evolución de l'universo ye comparable a un árbol y a suya base con radices prencipals, ramificacions d'as radices y pelos en as radices. En atro enfoque se contimpara a evolución con o desenvolique d'un nino en o vientre, tal como en a seqüencia “a busqueda, a concepción, o creiximiento, o sentimiento, o pensamiento, l'esmo, o deseyo, o conoiximiento, a forma, a vida independient”. Beluns u toz istos temas pueden apareixer en a mesma chenealochía" (Biggs 1966:448). As chenealochías cosmogonicas son por un regular completadas con os nombres de Rangi y Papa (pai cielo y mai tierra). A unión d'ista parella celestial produce os dioses, y a o suyo debiu tiempo toz os sers vivos que habitan en a tierra (Biggs 1966:448). O relato mas antigo sobre os orichens d'os dioses y d'os primers sers humans se troba en o manuscrito titulau Nga Tama a Rangi (Os Fillos d'o Cielo), escrito en 1849 por Wī Maihi Te Rangikāheke, d'a tribu Ngāti Rangiwewehi de Rotorua. O manuscrito "poseye un relato claro y sistematico d'as creyencias relichiosas maorís y as creyencias sobre l'orichen de muitos fenomenos naturals, a creyación d'a muller, l'orichen d'a muerte, y o surchimiento d'a tierra. Denguna atra versión d'iste mito se presenta d'una traza tan articulada y sistematica, pero toz os relatos antigos, independientment de que rechión u tribu proviengan, confirman a valideza cheneral d'a versión de Rangikāheke. A mesma prencipia con istas frases:
Osterbrunnen
thumb|Osterbrunnen en Teuchatz, un barrio d'[[Heiligenstadt i.OFr..]] Osterbrunnen (en aragonés fuent de Pasqua), ye una tradición alemana que consiste en decorar as fuents y puzos publicos con guirlandas feitas de fuellas d'arbols de fuella perenne que son teixidas en forma de corona y son decoradas con uegos de Pasqua. Ista tradición prencipió en primerías d'o sieglo XX en a rechión turistica d'a Franconia Suiza, en Bavera, Alemanya y posteriorment s'ha extendiu a atras partis d'Alemanya.
Sant Tomás
Sant Tomás puet estar:
Franconia Suiza
thumb|Una mapa d'a Franconia Suiza. A Franconia Suiza (en alemán Fränkische Schweiz) ye una rechión turistica que se troba en a rechión administrativa de l'Alta Franconia en Bavera, Alemanya. Orichinalment ista rechión se deciba "os pueyos de Muggendorf" (en alemán Muggendorfer Gebürg) pero entre a edat d'o Romanticismo, en zaguerías d'o sieglo XVIII, uns estudiants de leis d'a Universidat d'Erlangen clamaus Ludwig Tieck y Wilhelm Heinrich Wackenroder le dioron o nombre de Franconia Suiza en os suyos libros de viaches que se facioron muit populars. A montanya mas alta d'a redolada se diz "Walberla" (oficialment "Ehrenbürg") y en o suyo cobalto i hai una capiella dedicada a la Santa Walburga. En a rechión abundan as espelungas y castiellos por o que recibe numerosos turistas.
Sant Andreu
Sant Andreu puet estar:
Idioma danés
O danés (dansk) ye una luenga chermanica charrata por 6 millons de personas en o Reino de Dinamarca y en as Islas Feroe. Ye o resultau d'a evolución d'o norrén antigo en o Reino de Dinamarca a zaguers d'a Edat Meya.
Guillén-Aleixandre d'os Países Baixos
Guillén-Aleixandre d'os Países Baixos (Willem-Alexander Claus George Ferdinand van Oranje-Nassau), naixiu d'Utrecht (Países Baixos) o 27 d'abril de 1967, ye l'actual rei d'os Países Baixos.
Idioma danés
Emplega o mismo alfabeto que o noruego.
Museu de Sciencias Naturals d'a Universidat de Zaragoza
O Museu de Sciencias Naturales d'a Universidat de Zaragoza (en castellano y oficialment: Museo de Ciencias Naturales de la Universidad de Zaragoza) ye un museu de Zaragoza.
Se troba en o Paraninfo d'a Universidat de Zaragoza, edificio de fins d'o sieglo XIX debantado por l'arquiteuto Ricardo Magdalena en 1893. En o mesmo edificio se troba tamién a seu d'a Biblioteca Central Universitaria asinas como salas de exposicions.
Luenga romance d'o Mosela
A luenga romance d'o Mosela (en alemán Moselromanische Sprache) estió una luenga romance que i heba en a val de río Mosela (actual Alemanya) y que se charró dica o sieglo XI.
San Andrés
San Andrés puet estar:
Maurens (Alta Garona)
Maurens ye una comuna occitana en o departamento francés d'Alta Garona, districto de Tolosa, cantón de Revèl y rechión d'Occitania.
A suya población ye de 204 habitants(2009) en una superficie de 6,60 km², con una densidat de población de 30,91 hab/km².
Lindsay Lohan
Lindsay Dee Lohan, naixita de Nueva York o 2 de chulio de 1986, ye una actriz estausunidense de cine y televisión y cantaire.
Beatriz d'os Países Baixos
Beatriz d'os Países Baixos (Beatrix Wilhelmina Armgard van Oranje-Nassau), naixita de Baarn (Países Baixos) o 31 de chinero de 1938, estió la reina d'os Países Baixos dende o 30 d'abril de 1980 dica o 30 d'abril de 2013.
Nyudo (botanica)
thumb|right|200px|Nyudo y entrenyudo d'una [[branca|branqueta de planta.]] En botanica, o nyudo, nudo u nugo (d'o latín <NODUS) ye a zona d'o tallo a on que s'inserta a fuella. A porción de tallo que se troba entre dos nyudos recibe o nombre d'entrenyudo.
Histolochicament, a disposición de teixius ye diferent entre un nyudo y un entrenyudo, posau que en os nyudos i ha una conexión vascular entre a fuella y o tallo.
Idioma galó
O galó (u brito-romanico)  ye una d'as luengas propias de Bretanya, l'atra ye o bretón. Ye una luenga romanica, mas concretament una d'as luengas d'oïl, d'atra man o bretón ye una luenga celta. Ye parellán a lo normando pero con mas influencias celtas y bretonas. Actualment ye en franco retacule debant o francés normativo, ya que, a esferencia d'o valón, tien muit poqueta literatura escrita, encara que estió a luengua de cort d'os duques de Bretanya dica a suya incorporación a Francia. Ista luenga ye poco conoixita, ya que ha estau poco estudiata, fueras d'o estudio de Paul Sébillot, y tampoco no s'emplega en os medios de comunicación, encara que en zaguerías bi ha bel intento de fer-la rebilcar, como o grupo Les Amis du Parler Gallo (asociación establita en 1976 y mas entabant transformata en Bertaèyn Galeizz) y Maézoe (establita en 1978).
O vocabulario d'o galó, a tamas d'as influencias d'o bretón, ye prencipalment d'orichen latín.
Se charra dende antigo en a parti oriental de Bretanya (l'Alta Bretanya). Entre as formas dialectals destaca o mitaw, variant charrata entre a Loira y o Vilaine (a suya parti oriental), entre Naunnt, Resnn, Le Chastèu y Rdon
Cadmio
O cadmio ye un elemento quimico de numero atomico 48 situato en o grupo 12 d'a tabla periodica d'os elementos. O suyo simbolo ye Cd. Ye un metal blanco azulenco, relativament poco abundant. Ye un d'os metals mas toxicos, encara que podría estar un elemento quimico esencial, necesario en muit chicotas cantidatz, pero ixo no ye guaire claro. Por un regular se troba en menas de sen y s'emplega mas que mas en pilas.
Caracteristicas prencipals
O cadmio ye un metal blanco azulenco, dúctil y maleable. Se puet tallar facilment con un cutiello. En bels aspectos ye parellán a o sen.
A toxicidat que presenta ye parellana a la d'o mercurio; posiblement s'enlaza a repuis de cisteína. A metalotioneína, una proteína de baixo peso molecular (6-10 kDa) y un gran contenito en repuis de cisteína (Cys), s'enlaza selectivament a o cadmio.
O suyo estato d'oxidación mas común ye o +2. Puet presentar o estato d'oxidación +1, pero ye muit inestable.
Aplicacions
thumb|left|Bola de cadmio metalico
Denholm Elliott
Denholm Mitchell Elliott, naixito de Londres (Reino Uniu) o 31 de mayo de 1922 y muerto en Eivissa (Balears) o 6 d'octubre de 1992, estió un actor britanico, activo en o cine britanico dende zaguerías d'os anyos 1940 y con quantos premios recibitos mientres a suya carrera cinematografica.
Emprenyatura
thumb|Una muller prenyata. A emprenyatura, prenyau, prenyo, embarazo u chestación se refiere a lo proceso posterior a la fecundación d'un ovulo por o espermatozoide, por o cual se desembolica un nuevo individuo d'a especie adintro d'o cuerpo d'a mai, dica l'inte d'o parto; fa referencia a iste periodo de tiempo entre a fecundación e o parto. Incluye toz os procesos fisiolochicos de creiximiento y desembolique d'o feto en l'interior de l'utero materno, asinas como os importants cambios fisiolochicos, metabolicos y morfolochicos que se producen en a muller ta protecher, nutrir y premitir o desembolique d'o feto, como a interrupción d'os ciclos menstruals, u l'aumento d'a mida d'as mamas ta preparar a lactancia.
Tienen emprenyatura toz os mamiferos y, por tanto tamién os sers humans. En a especie humana as chestacions gosan estar unicas, encara que pueden producir-se emprenyaturas moltiples. L'aplicación de tecnicas de reproducción asistita ye fendo puyar a incidencia d'emprenyaturas moltiples en os países desembolicatos. O sexo d'o nuevo individuo viene determinato por una combinación chenetica d'a parella de cromosomas sexuals, seguntes cual sía la copia transmesa a lo espermatozoide mientres a meiosi.
A emprenyatura humana gosa durar nueu meses u bellas 40 semanas dende o primer día d'a zaguera menstruación; u 38 dende a fecundación (alto u baixo bels 9 meses). Se considera que a chestación u emprenyatura prencipia chusto dimpués d'a fecundación de l'ovulo y a implantación de l'embrión y a matriz. O primer trimestre ye l'inte de mayor riesgo d'alborto espontanio; o prencipio d'o tercer trimestre se considera o punto de viabilidat d'o feto, ixe punto dende o cual puet sobrevivir difuera de l'utero sin de refirme medico. L'alborto ye a inturrupción d'a emprenyatura, en o lapso que va dende a concepción dica o prencipio d'o naiximiento, bien sía de traza voluntaria u por causas naturals u de malautía. Se diz microalborto a lo impedimento d'o desembolique d'o preembrión humán y a suya consecuent muerte.
Denominacions
En aragonés medieval se documenta l'uso d'o verbo prenyar aplicau tanto a fembras humanas como de cualsiquier especie de mamifero viviparo. Se documenta o verbo emprenyar en casos de pronominalización de l'obchecto directo. No se documenta usos medievals d'o verbo emb(a)razar ni d'o substantivo verbal rizotonico emb(a)razo, que son lusismos u leyonesismos presents en atras luengas latinas.
En benasqués se distingue entre embarazo (pronunciau /embaraso/ con seseyo) y prenyau: embarazo se diz en relación a mullers y prenyau se diz en relación a las fembras d'atras especies de mamiferos viviparos de manera que la muller puet estar embarazada (pronunciau /embarasada/) y la craba prenyada.
Esta distinción entre embarazada referiu a la muller y prenyada referiu a las fembras en cheneral ye confirmada pa l'aragonés baixo-ribagorzano por María Luisa Arnal Purroy.
L'ALEANR no incluyó en as suyas enquestas preguntas sobre o substantivo derivau de embarazar u prenyar, pero sí o participio derivau d'este verbo como respuesta a la pregunta ¿ cómo está la mujer que espera un hijo ?. Por o que fa a l'Alto Aragón as respuestas son prenyada y embarazada, a segunda con diferents variants.
O substantivo verbal rizotonico embarazo se documenta en parlas alto-aragonesas tan a l'ueste como o cheso y presenta a variant embrazo en parlas como o chistabín y l'aragonés de Sierra Ferrera.
A parola prenyau se documenta en Os Monegros, sin especificar diferencia con o embarazo d'as mullers (pero citando manimenos a parola embrazada como part d'o lexico monegrín).
Boga, boga
Boga, boga (en aragonés Rema, rema) ye una arrantzale u canción popular de pescataires en idioma basco. D'antis mas se gosaba cantar mientres se feban os quefers diarios d'a mar y a pesca. Tien o suyo orichen en a localidad costera d'Ondarroa.
Hue en día gosa cantar-se en reunions con os amigos y muit especialment en as sociedatz gastronomicas. Tamién ye habitual ascuitar-la cantata por os coros, orfeons u agrupacions mosicals de toda mena.
Vít Krejčí
Vít Krejčí (19 de chunio de 2000 en Praga, Republica Checa) ye un chugador profesional checo de baloncesto. Tien una altaria de 2,01 metros y ocupa a posición d'escolta. Cal destacar que mientres as temporadas 2017-2021 estió parte d'a plantilla d'o Casademont Zaragoza, en l'actualidat chuga en Oklahoma City Thunder d'a NBA d'os Estaus Unius.
Ye internacional con a selección d'a Republica Checa.
Morvilas Nautas
Morvilas Nautas (Morvilas Nautas en occitán, Mourvilles-Hautes en francés y oficialment) ye una comuna occitana en o departamento francés d'Alta Garona, districto de Tolosa, cantón de Revèl y rechión d'Occitania.
A suya población ye de 167 habitants(1999) en una superficie de 6,59 km², con una densidat de población de 25,34 hab/km².
Leon
Leon (Bro-Leon en bretón, pays de Léon en francés) ye una d'as provincias de Bretanya, que estió d'antis mas un vizcondau, un condau, un bispato, una baronía, una bailía y una provincia fiscal.
A suya muga occidental ye o río Dosenn (río Morlaix en francés), que a desepara d'a provincia de Treger; a o sud o Menez Are y o río Elorn, que la deseparan d'a comarca de Kerne; a l'ueste a mar Celta; y a o norte a canal d'a Manga. Istas mugas son as antigas mugas d'o bispato de Leon, con tres arcedianatos, que hue son as tres comarcas d'ista provincia (Gorre-Leon, Goueled-Leon y Bagan), encara que administrativament as mugas d'o dro yeran mas enta o sud.
Leon yera tamién una d'as siet baronías de Bretanya ta os Estatos Chenerals de Bretanya, l'Asamblea lechislativa bretona antis d'a Revolución francesa. Estió o feudo principal d'a familia d'os Rohan (uno d'os principals linaches bretons, con o linache de Clisson y o linache de Laval), que se tituloron impropiament prencipes de Leon, encara que Leon no fuese un prencipau.
Belestar de Lauragués
Belestar de Lauragués (Belestar de Lauragués en occitán, Bélesta-en-Lauragais en francés y oficialment) ye una comuna occitana en o departamento francés d'Alta Garona, districto de Tolosa, cantón de Revèl y rechión d'Occitania.
A suya población ye de 84 habitants (1999) en una superficie de 5,59 km², con una densidat de población de 15,03 hab/km².
Wendos
thumb|Representación d'os wendos en o libro de dreito meyebal [[Sachsenspiegel.]]
O nombre no fa referencia a garra colla especifica sino que fa referencia a diferents tribus u collas dependendo d'án y quan s'usa o termin.
Entre sieglos os wendos coexistioron con os puestos de fabla alemana dica que fuoron gradualment asimilaus, con excepción d'o pueblo sorabo.
Numbrosos toponimos en Alemanya tienen o suyo orichen eslau. Asinas por eixemplo, ciudaz como que Delitzsch, Rochlitz y posiblement Leipzig y Berlín. Atros puestos y lugars poseyen o nombre wendo u o suyo adchectivo wendisch como que por eixemplo Wendorf, Wendeburg, Wendisch Evern, Wendland, Windischhausen, Bischwind u Burgwindheim.
Sentiu (fisiolochía)
Os sentius son os procesos fisiolochicos de percepción u recepción d'informacions externas y internas per medio de bel organo especializau en ixa función.
Numero y clasificación
As diverchencias entre os neurologos a la hora de definir o que constituye un sentiu fa que no bi haya consenso firme en o tocant a lo suyo numero. A clasificación tradicional, atribuita a Aristótil, parlaba de cinco sentius: a vista, l'oída u oyida, o tacto, o fato y o gusto. Manimenos, os humans en poseyen beluns més. Una categorización més reconoixita ta os sentius humans los clasifica dintro d'as quatre categorías sigüients: fotorrecepción, mecanorrecepción, quimiorrecepción y termorrecepción. Bels animals tamién contan con sentius diferents, como la electrorrecepción.
Coloquialment se charra d'un seiseno sentiu, quan como sinonimo d'intuición, quan como bella facultat parafisica indefinita, pero en no tractar-se de garra percepción fisiolochica no puet considerar-se un sentiu. De trazas parellanas se parla de sentiu común y sentiu d'a realidat como sinonimos de "conoiximiento" y d'"esmo", y per extensión, de sentiu practico, etc.
Visión
thumb|Zonas d'a [[Luenga (anatomía)|luenga a on que se troba os gustos: 1) amargo 2) aceto 3) salato 4) dulce ]] A vista u visión ye a facultat que, per medio d'o cerebro y d'os uellos, permite de detectar as ondas electromagneticas adintro d'o campo de visión (luz) u anviesta. No bi ha alcuerdo en si ista percepción ye feita per un, dos u tres sentius. Os neuroanatomistas gosan de clasificar-lo como dos sentius, ya que son dos receptors diferents os responsables d'a percepción d'a color (a freqüencia de fotons de luz) y d'a brilor (amplitut/intensidat - numero de fotons de luz).
A incapacidat de veyer-ie se conoix como ceguera u anopsia.
Audición
A 'oída, oyida u audición ye a facultat de percibir o soniu. Como lo soniu ye o conchunto de vibracions que se propagan per l'aire u altros medios, a oída u detección d'istas vibracions ye considerato un sentiu mecanico, afín en iste aspecto a lo d'o tacto, encara que un de més especializato. En os humans, d'ista percepción se'n encargan unas fibras u peletz muito chicotz en l'odiu interno que perciben o movimiento d'una membrana, a quala vibra en respuesta a cambios en a presión exercida per particulas atmosfericas dintro un radio de 20 ta 22000 Hertz, con importants variacions entre endividos. O soniu tamién puet estar detectato como vibracions per medio d'o tacto. As freqüencias superiors u inferiors a las que pueden sentir-se no pueden detectar-se que per iste medio.
A incapacidat de sentir-ie se conoix como xordera u anacusia.
Gustación
Encara que o vocablo gusto se fa servir a ormino ta indicar a sabor u sapia d'as cosas, scientificament no ha de confundir-se as dos cosas, ya que per "sabor" s'entiende a impresión sensitiva que incluye o sentiu d'o fato.
Olfacción
O fato, olfacto u olfacción ye a facultat de percibir os compuestos quimicos conoixius como olors, per medio de receptors especializatos a ixa fin, como as cabidatz nasals en o caso d'os sers vertebratos. En o celebro, a olfacción ye procesada per o sistema olfactorio.
A incapacidat d'olorar se conoix como anosmia.
La Serena
La Serena puet estar:
Tego Calderón
Tegui Calderón Rosario (Santurce, San Juan, Puerto Rico; 1 de febrer de 1972), conoixiu artisticament como Tego Calderón, ye un cantaire, compositor y actor portorriquenyo. Ye considerau un d'os pilars d'o reggaeton, per las suyas letras socials, esencias afro-caribenyas y los suyos clasicos en o decenio d'os 2000. Tamién ye considerau como lo papá d'o reggaeton, per estar lo primer artista d'a historia d'o reggaeton que dio a conoixer ixe chenero musical a livel mundial gracias a lo suyo álbum El abayarde y lo primer que lo fació naixer.
Sentiu (fisiolochía)
Tactación
A incapacidat de notar ista percepción se conoix como anafia. A falta de percepción sensorial cheneralizada se conoix como anestesia.