cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Arabia Saudita
Clima y biodiversidat
Entre a fauna tipica s'incluyen os lupos, hienas, mongoos, babuins, llebres, ratas d'arena, y cherbos. Os animals mayors comos gacelas, oryx, y leopardos yeran relativament numerosos dica os anyos 1950, cuan a cazata dende vehíclos de motor redució a suya población dica cuasi extinguir-los. Entre as aus s'incluyen os falcons (que se prenen y entrenan ta cazar), alicas, vueitres u bulbuls. Bi ha cuantas especies de serpients, muitas d'ellas verenosas, y numerosos tipos de fardachos. A vida marina ye prou rica en o Golfo Persico. Entre os animals domesticos mas habituals s'incluyen camelos, uellas, crabas, monos, y gallinas. Reflectando as condicions deserticas d'o país, a flora d'Arabia Saudita ye formata prencipalment por chicoz matullos que amenistan poca augua. Bi ha unas pocas arias con hierba y árbols en o sud d'Asir. A palmera datilera (Phoenix dactylifera) se troba prou estendillata.
Economía
300px|thumb|Autopista Dhahran-Al Khobar. Arabia Saudita tien una economia basata mas que mas en o petrolio y o gubierno mantiene un fuerte control sobre as prencipals actividaz economicas d'o país. As reservas de petrolio en l'anyo 2003 plegan a cifras de 260 mil milions de barrils, ye decir o 24% d'as reservas mundials. Ye o primer exportador de petrolio y o líder en o cartel d'a OPEP. O sector petrolero representa o 75% d'os ingresos presupuestarios ta o país, o 40% d'o suyo PNB y o 90% d'os suyos ingresos por exportacions. Debito a o petrolio, parti d'a costa y d'o territorio d'o país son seriament contaminatos.
Alto u baixo o 40% d'o PNB proviene d'o sector privato. Arabia Saudita tenió un papel preponderant en os esfuerzos d'a OPEP en 1999 por augmenta os pres d'o petrolio, reducindo a suya producción. En l'anyo 2005, y debito a o incremento d'a demanda d'o petrolio os ingresos por iste concepto augmentoron substancialment estimando-se en un superavit presupuestario de mas de 28 mil millons de dólars estausunidenses.
Demografía
300px|thumb|right|Casas en os tozals de Dhahran A población d'Arabia Saudita s'estima que yera en 2007 de 27,6 millons, incluyindo-ie os alto u baixo 5,5 millons de foranos residents. Dica os anyos setanta, a mayoría d'a población yera nomada u semi-nomada; debito a o rapedo creiximiento economico y urbán, mas d'o 95% d'a población actual ya s'ha estableixito. A tasa de natalidat ye de 29,10 naiximientos por cada 1.000 personas, y a tasa de mortalidat ye nomás de 2,55 muertos por 1.000 personos. Bellas ciudaz y oasis tienen densidaz de mas de 1.000 personas por kilometro cuadrato.
Puei d'Auloron
Puei d'Auloron (Puei d'Auloron en occitán, Poey-d'Oloron en francés y oficialment) ye una comuna occitana en o departamento francés de Pireneus Atlanticos, districto d'Aulorón, cantón d'Aulorón-2 y rechión de Nueva Aquitania. A comuna yera parte de l'antiga provincia de Biarn.
Arabia Saudita
Demografía
Evolución demografica:
Puei d'Auloron
A suya población ye de 178 habitants (1999) en una superficie de 4,79 km², con una densidat de población de 37,16 hab/km².
Arabia Saudita
Población por etnias y nacionalidaz
A mayoría d'os habitants d'Arabia Saudita son, etnicament parlando, arabes, tanto autoctonos como de fuera d'o país. Entre os pueblos arabes con cierta idiosincrasia tenemos os awazim de l'este, os benighafir d'a val homonima, os hutaim y os shammar de Neched y os rwala. Os habitants d'Asir, Nayrán y Yizán son afins a los yemenins.
Adolf Engler
Heinrich Gustav Adolf Engler, naixito de Sagan (Reino de Prusia, hue Żagań en Polonia) o 25 de marzo de 1844 y muerto en Berlín (Republica de Weimar, hue Alemanya) o 10 d'octubre de 1930, estió un botanico alemán con un important treballo en a taxonomía d'as Plantae.
Arabia Saudita
Población por etnias y nacionalidaz
Os datos demograficos sobre as diferents comunidaz presents se mantienen en secreto u son secretas u dificils de cuantificar. Muitos arabes de países vecins son treballadors d'o reino, y podrían estar una cuarta part d'a población y entre ellos os mes numerosos serían os yemenins. Tamién bi ha una important presencia de palestins.
Trinquet
Un trinquet puet estar:
Arabia Saudita
Población por etnias y nacionalidaz
Bi ha habitants naixitos d'Arabia Saudita d'orichen etnico mixto que descienden de turcos, iranís, indonesios, indios, africanos, entre atros; a mayoría immigroron como pelegrins y residen en a rechión d'Hichaz a o costato d'a costa d'a mar Roya.
Bi ha un numero significativo d'expatriatos asiaticos, mas que mas d'a India, Pakistán, Bangladesh, Indonesia y Filipinas. Bi ha menos de 100.000 occidentals en o país.
Relichión
250px|thumb|Masjid al-Nabawi, [[Medina.]] En Arabia Saudita, i trobamos os dos puestos mas sagratos d'o islam, concretament en as ciudaz d'a Meca y de Medina. Cinco vegatas a o día, os musulmans son gritatos dende os minaretz d'as mezquitas a rezar. O cabo de semana lo constituyen o chueves y o viernes. A relichión musulmana (monoteísta) afirma tener as mesmas radices que o chudaísmo y o cristianismo; manimenos, a practica d'o cristianismo, a presencia d'ilesias y a posesión de materials relichiosos cristianos ye vedata de tot. A os chodigos etnicos se les permite vivir en o país, con a condición previa de que sían musulmans practicants y parlen arabe. L'Alcorán ye a constitución d'Arabia Saudita y a xaria ye a base d'o suyo sistema legal y denguna atra relichión no se puet practicar en o país.
O islam prohibe o consumo de tocín y d'alcohol y ista lei s'aplica estrictament en tot o país.
Existe una institución en o país conoixita como mutawa u policía relichiosa, tamién conoixita como a Policía ta a Promoción d'a Virtut y Prevención d'o Vicio. Tien 3.500 oficials y mils de voluntarios, y a suya faina consiste en fer cumplir a lei islamica. Tienen o poder d'arrestar a cualsiquier hombre u muller que se troben reunitos publicament sin que sían familia y tamién tienen o poder de prohibir y encautar productos, como podrían estar chuegos, cd's de musica occidental, cintas y atros productos que no se consideren compatibles con as leis d'a xaria.
Mientres o mes de chunio d'o ramadán, tanto musulmans como chents d'atras relichions residents en o país han de seguir l'ayuno prescrito por as leis relichiosas. Fumar, minchar u beber en publico mientres iste mes ye penato con garchola ta os sauditas, u con a expulsión immediata d'o país ta os foranos.
Bels millons de fidels musulmans acuden cada anyo en peregrinación u Al-Hach a la Meca y a os puestos santos d'o islam d'os arredols, que se realiza en unas calendatas especificas d'o calandario musulmán; u bien o pelegrinache menor u umra que se puet fer cualsiquier momento de l'anyo.
A demografía relichiosa exacta d'o país ye dificil de calcular, ya que o gubierno informa que o 100% d'os ciudadans son musulmans. Os musulmans chiitas serían menos d'o 10 % d'a población y se concentran en Hasa.
Esportes
O fútbol ye o esporte mes popular y practicato d'Arabia Saudita, estando-ne o suyo organismo rector a Federación de Fútbol d'Arabia Saudita y a suya competición mes important ye a Saudi Premier League. Os suyos equipes partecipan en as competicions internacionals organizatas por a Confederación d'Asia de Fútbol (Asian Footbal Confederation).
Anque a partecipación en os Chuegos Olimpicos no habría d'estar influitos por a relichión, as mullers no pueden partecipar en os Chuegos Olimpicos, por motivacions de tipo relichioso en a interpretación d'o Islam que se fa en o país. Arabia partecipa dende os Chuegos de Múnich 1972. Arabia bi ha ganato dos medallas en os Chuegos Olimpicos: una d'archent de Hadi Soua'an Al-Somaily en atletismo, en a preba de 400 m lisos, y atra de bronze en hipica de Khaled Al-Eid.
Competicions esportivas
En l'anyo 1992 se precipió organizar a Copa Rey Fahd, a on chugaban os campions continentals y o campión d'o mundo de fútbol, cada dos anyos. Dimpués de l'anyo 1997 a Copa cambeya o suyo nombre a Copa Confederacions y Arabia deixa d'estar a seu permanent. Dende l'anyo 2005 s'organiza cada cuatre anyos estando a suya seu o mesmo país que organiza a Copa Mundial de Fútbol l'anyo siguient.
Penya Parda (Biescas)
A penya Parda, tamién conoixita como penya de Cachivirizas u domo de Cachivirizas, ye una cima pirenenca de 2.661 metros d'altaria situata en a sierra d'a Partaqua en l'Alto Aragón. Administrativament fa parti d'o municipio de Biescas.
Heike Kamerlingh Onnes
Heike Kamerlingh Onnes, naixito de Groningen (provincia de Groningen, Países Baixos) o 21 de setiembre de 1853 y muerto en Leiden (Holanda Meridional, Países Baixos) o 21 de febrero de 1926, estió un fisico neerlandés, que recibió o Premio Nobel de Fisica en 1913 por as suyas rechiras sobre as propiedaz d'a materia en temperaturas baixas, que conducioron, entre d'atros, a la producción d'helio liquido.
Puei d'Auloron
Cheografía
O suyo territorio ye trescruzato por a Gave d'Aulorón.
Demografía
2005: población provisional seguntes o INSEE.
Barbus meridionalis
O bárbol de montanya (Barbus meridionalis (A. Risso,, 1827) ) ye una especie de peix d'a orden d'os Cypriniformes y familia Cyprinidae que se troba en Francia y Espanya. Ye un d'os peixes de río mas saborosos, apreciau per a suya delicada textura y suculento gusto.
O suyo habitat natural son os ríos. Se ye tornando raro a resultas d'a perda d'o suyo habitat.
Prats de Sornhan
Prats de Sornhan (en occitán Prats de Sornhan, en francés y oficialment Prats-de-Sournia, en catalán Prats de Sornià) ye una comuna occitana situata en o departamento francés de Pireneus Orientals, o districto de Prada, o cantón de la Vall de l'Aglí y a rechión d'Occitania.
A suya población ye de 71 habitants (2007), en una superficie de 8,01 km².
Leandro Fernández de Moratín
Leandro Fernández de Moratín, naixito de Madrit o 10 de marzo de 1760 y muerto en París (Reino de Francia) o 2 de chunio de 1828, estió un escritor, poeta y dramaturgo espanyol. En estar as suyas ideyas politicas afrancesatas, marchó exiliato t'a Francia en rematar a Guerra d'o Francés, a on morió.
Morales de Toro
Morales de Toro ye un municipio d'a provincia de Zamora, en a comunidat autonoma de Castiella y Leyón. A suya población ye de 1.143 habitants, en una superficie de 53,45 km² y una densidat de población de 21,38 hab/km².
Canens
Canens (Canens en occitán, Canens en francés y oficialment) ye una comuna occitana en o departamento francés d'Alta Garona, districto de Muriel, cantón d'Autariba y rechión d'Occitania.
A suya población ye de 69 habitants (1999) en una superficie de 4,84 km², con una densidat de población de 14,26 hab/km².
Francisco de Goya y Lucientes
Francisco José de Goya y Lucientes (en aragonés Francho Chusé de Goya y Lucientes) (30 de marzo de 1746 – 16 d'abril de 1828) estió un pintor y gravador aragonés. Naixito en Fuent de Todos y creixito en Zaragoza, pasaría gran parte d'a vida suya en Madrit.
Influenciato per Velázquez, a repercusión de Goya en pintors como Manet u Picasso y, de feito, en o mundo de l'arte contemporanio en cheneral, ye verdaderament significativa. A suya pintura yera fondament subversiva y subchetiva en un tiempo en que ixas actituz no yeran pas comuns. O enfasis en o primer plan y en un fundo difuminato antecipa, per eixemplo, a pintura de Manet. As deformacions d'os rostros podrían considerar-sen d'un expresionismo abanzato, anterior a las caras de Munch. Muitas d'as pinturas de Goya se contan entre as grans obras d'a historia de l'arte, o que fa d'él ciertament o pintor aragonés mas conoixito internacionalment. Devez, a particularidat d'o suyo chenio y a suya vida ye estata motivo d'inspiración ta mas d'una cinta.
Biografía
Francisco de Goya, conoixito familiarment como Francho (fendo servir un hipocoristico en aragonés), naixió en Fuent de Todos o 30 de marzo de 1746. Su pai yera pintor y dorador de retablos y su mai descendeba d'una familia d'a nobleza chica d'Aragón.
Poco se conoix d'a suya nineza. Acudió a las Escuelas Pías de Zaragoza y emprencipió a suya formación artistica a la edat de 14 anyos, tenendo como mayestro a José Luzán, artista local poco conoixito, amigo de su pai, en l'obrador d'o cual Goya pasaría cuasi cuatre anyos.
En 1763, o choven artista viachió ta Madrit con l'asperanza de ganar una beca de l'Academia de Bellas Artes de Sant Fernando, aduya que no conseguiría ni en ixa ocasión ni en 1766, cuan lo prebó de nuevas.
En a suya estacha en Madrit fació amistanza con unaltro artista aragonés, Francisco Bayeu, pintor d'a corte que treballaba en o estilo academico introdueito en Espanya per o pintor alemán Anton Raphael Mengs. Bayeu tenió una graniza influencia en a formación primerenca de Goya y a él se debe que participase en un encargo important, os frescos d'a vuelta d'a basilica de Nuestra Sinyora del Pilar de Zaragoza (1772, 1780-1782), y que mas tardi podese afincar-se en a corte.
En 1773, Goya casaba con a chermana de Bayeu, Josefa Bayeu.
Ta zaguerías de 1769, Goya marcha ta Italia, a on permaneixió alto u baixo dica chunio de 1771. A suya actividat en ixe tiempo ye relativament esconoixita; se sabe que pasó bels meses en Roma y que vesitó Venecia, Bolonya, Chenova, Modena y Ferrara, d'entre altras ciudaz.
thumb|left|260px|A familia de Carlos IV
Ta mayo de 1771, se presentó en un concurso convocato per a Reyal Academia de Parma, en o cual obteneba una mención d'o churato.
Dimpués se'n torna ta Aragón, afincando-se en Zaragoza, an que realizó los frescos d'a vuelta d'o coreto de la basilica d'a Virchen d'o Pilar y as pinturas murals de l'oratorio d'o palacio de Sobradiel (1772).
De 1774 son as pinturas a l'olio sobre muro d'a ilesia d'a cartoixa d'Aula Dei, amán de Zaragoza, que ya antecipan o estilo que desarrollará en os frescos de l'armita de Sant Antonio d'a Florida en Madrit, en 1798. En ista zaguer calendata encomenzó a fer gravatos, rancando d'a obra de Velázquez que, chunto con a de Rembrandt, sería mientres que vivió la suya principal fuent d'inspiración.
Ta chinero de 1775, Goya s'instaló de traza finitiva en Madrit en casa d'o cunyato suyo, Francisco Bayeu, y emprencipió a treballar t pa la Real Fábrica de Tapices de Santa Bárbara. Os cartons que realizó dende alavez dica 1792 estioron bien apreciatos per a visión cuasi coronista, fresca y amable que ofriban d'a vida cutiana espanyola. Con éls rebolucionaría la industria d'o tapiz d'ixos tiempos. O Museu d'o Prado guarda buena parte d'ixos tapices, como O quitasol (1777), A gallina ciega (1787) y A voda (1791-1792).
Arthur Newton
Arthur Lee Newton, conoixito esportivament como Arthur Newton y naixito d'Upton, Massachusetts, o 31 de chinero de 1883 y muerto en Worcester, Massachusetts, o 19 de chulio de 1950, estió un atleta estausunidense especializau en cursas de larga distancia y que partecipó en dos Chuegos Olimpicos, os de París 1900 y Saint Louis 1904.
Francisco de Goya y Lucientes
Biografía
Entre 1780 y 1782, pintó en o Pilar a vuelta Regina Martyrum, una extraordinaria obra en a que da rienda suelta a lo suyo chenio, a despeito d'a censura de Bayeu y d'o desgusto d'os miembros d'o capítol.
En 1789 estió nombrato pintor de cambra per Carlos IV y en 1799 ascendió a primer pintor de cambra, a canto de Mariano Maella, tornando-se o retratista d'a reyaleza espanyola, pintando a reis como Carlos IV y Ferrando VII. D'entre ellas espunta la pintura d' A familia de Carlos IV (Museu d'o Prado), per como amuestra a la familia reyal con una sencilleza y una honestidat muito alpartatas de la ideyalización que acostumbraba a emplegar-se.
Arthur Newton
En os siguients Chuegos de 1904, celebraus en o suyo país, consiguió ganar dos medallas de bronze en a maratón y en os 2590 metros obstaclos, a mas de ganar una medalla de oro en as cuatre millas por equipos, que ganó con o suyo equipo o New Yor AC que competiba por os Estaus Unius.
Francisco de Goya y Lucientes
Biografía
thumb|250px|right|[[A Maja espullata.]] thumb|250px|right|A Maja vestita.
D'entre as mas conoixitas pinturas de Goya, i feguran A Maja Espullata y A Maja Vestita. Represientan a mesma muller en a mesma postura, espullata en una tela y vestita en l'altra. A maja bestita la pintó dimpués de l'altroche que a sociedat espanyola d'ixe tiempo heba comeso sobre a maja espullata. Refusó la ideya de pintar-li bella ropa dencima, y s'estimó mas de creyar una pintura nueva.
En 1792, ta d'hibierno en una vesita a lo sud d'Espanya, Goya contrayó una grau malautía que lo deixó xordo de tot y marcó un punto d'inflexión en a suya expresión artistica. (Anque a medicina moderna sospeita que podeba haber estato lo plomo que emplegaba en os pigmentos que lo enverenó, causando-li dende ixa anyada ixa fonda xordera.)
Entre 1797 y 1799 debuixó y gravó a l'auguafuerte a primera d'as suyas grans series de gravatos, Os Caprichos, en os cuals satiriza os defectos socials y as supersticions d'ixe tiempo.
Bordèras
Bordèras (Bordèras en occitán, Bordères en francés y oficialment) ye una comuna occitana en o departamento francés de Pireneus Atlanticos, districto de Pau, cantón d'as Vals de l'Ossa y o Lagoin y rechión de Nueva Aquitania. A comuna yera parte de l'antiga provincia d'o Biarn.
Francisco de Goya y Lucientes
Biografía
D'altras series posteriors, como a de Los desastres de la guerra, u esferras d'a guerra, (1810), u a d'os Disparates (1820-1823), presientan comentarios encara mas causticos sobre os mals, as fatezas y barucas d'a humanidat.
thumb|250px|left|Os afusilamientos d'o 3 de mayo
Bordèras
A suya población ye de 657 habitants (1999) en una superficie de 4,58 km², con una densidat de población de 143,45 hab/km².
Francisco de Goya y Lucientes
Biografía
En 1814 pintó lo 2 de mayo de 1808 en Madrit: a luita con os mamelucos, y lo 3 de mayo de 1808 en Madrit: os afusilamientos en o mont d'o Príncipe Pío (os dos en o Museu d'o Prado). Istas pinturas reflexan vivament a horror y o dramatismo d'as esferras brutals que ocorrioron en Madrit a lo largo d'ixa guerra a mans de grupos de soldatos franceses y echipcios (mamelucos). As dos son pintatas, como muitas d'as zagueras obras de Goya, con gruesas pincelatas de tonalidaz escuras matizatas per refinatos toques d'amariello, ocre y carmín.
O descenso en o numero d'encargos, a xordera, a situación politica y belaltras circumstancias personals marcarían una evolución que amuestra lo fundo enfoscamiento progresivo d'o suyo carácter. Amanata la fin d'a suya vida, s'entutó en a clamata Quinta del Sordo ("Masada d'o Xordo"), en a redoldanza de Madrit, producindo unas escuras y espantibles pinturas, mezcla de locura y fantesía, clamatas Pinturas Negras (1820) igual per a color como per o contenito, que suposan ta muitos una abanza d'o movimiento expresionista. Ixas pinturas estioron orichinalment feitas a lo fresco en as parez d'a quinta, pasando-sen a lienzo en 1873.
Bordèras
Cheografía
O termin municipal de Bordèras ye situato a una altaria meya de 249 metros sobre o livel d'a mar, con altarias menima de 247 y maxima de 420 metros.
Francisco de Goya y Lucientes
Biografía
D'entre ellas, en despuntan belunas como l'Aquelarre, o gran buco (1821-1823) u a de Saturno deborando a un fillo, que represienta una escena con o dios Saturno d'a mitolochía grecorromana.
En 1824, decide d'exilar-se voluntariament ta Bordeus, a on treballó a tecnica, alavez cuasi esconoixita, d'a litografía, con a que fació una serie de escenas taurinas consideratas d'entre as millors d'o suyo chenero. Allá tamién i pinta, en 1827, a leitera de Bordeus (Museu d'o Prado), una obra clau en a historia d'a pintura que antecipa lo impresionismo.
Bordèras
Mugas
O territorio d'a comuna de Bordèras muga a o norte con Lagòs; a o nord-este con Lucgarrièr; a l'este con Horcs; a l'ueste con Mirapeish; y a o sud con Benejac.
Francisco de Goya y Lucientes
Biografía
En ixa mesma ciudat de Bordeus moriba Goya cuatre anyadas dimpués, xordo y ciego, en a nueit d'o 15 t'o 16 d'abril de 1828.
thumb|right|180px|Loseta commemoratiba de Goya, en Bordeus
Cine
Bellas cintas tocan o tema d'a vida de Goya:
Ciudat Bolívar
Ciudat Bolívar (Ciudad Bolívar en castellano) ye una ciudat venezolana situada a lo sudeste d'o país, capital d'o Estato Bolívar. A suya población ye de 345.593 habitants (2005).
Lagunas (Carinyena)
Lagunas ye un mont de 509 metros d'altaria situau en o municipio de Carinyena, en a provincia de Zaragoza.
Toponimia
L'oronimo Lagunas se relaciona con l'antiga aldeya despoblada de Las Lagunas, que perteneixió a la sexma de Langa adintro d'a comunidat de Daroca.
Boris Vian
Boris Vian, naixito de Ville-d'Avray (Altos d'o Sena, Isla de Francia) o 10 de marzo de 1920 y muerto en París (Isla de Francia) o 23 de chunio de 1959, estió un escritor, novelista, poeta, cantaire, compositor y musico francés.
Schlettstadt
Schlettstadt (en alsaciano Schlettstàdt, en francés Sélestat) ye una localidat y comuna francesa situada en o departamento d'o Baixo Rin, en a rechión de Gran Este.
Maturín
Maturín ye una ciudat venezolana, capital d'o Estato Monagas. Ye situata en o nord-este d'o país y en 2006 a suya población yera de 526.000 habitants.
Diceros bicornis
O rinoceront negro (Diceros bicornis (Linnaeus, 1758) ) ye una especie de mamifero d'a orden d'os Perissodactyla y familia Rhinocerotidae que ye, dimpués d'o rinoceront blanco, a segunda especie de rinoceront, bella mas chicota, d'o continent africano. Os animals, que pesan dica 1.400 kilogramos, viven en as sabanas y paisaches ubiertos y se pueden trobar hue en l'este y Sudafrica, entre atros puestos. Allí s'alimentan sobretot de virollas vechetals tovas, prencipalment diferents tipos d'alcacia. Como animals solencos, viven en territorios de dica 40 km² de grandaria. Como ye habitual con toz os rinoceronts, una fembra nomás da a luz a una cría per cadillada, que se da de tetar dica per dos anyos. L'orichen d'o rinoceront negro ye en Africa y se remonta a 17 millons d'anyadas; parients amanaus d'a especie de rinoceront tamién ocurrioron en l'este d'Asia mientres a suya historia tribal. A especie de rinoceront ye obchecto d'una gran caza a resultas d'os suyos cuernos y menaza con amortar-se.
Alpicat
Alpicat ye un municipio catalán de la comarca de lo Segrián, en la provincia de Leida.
La suya población ye de 6.058 habitants (2009), en una superficie de 15,30 km² y una densidat de población de 395,95 hab/km².
Cheografía
La localidat d'Alpicat se troba situata a 270 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, a una distancia de 8,7 km de la ciudat de Leida, la capital de la suya comarca y de la suya provincia.
Morales del Rey
Morales del Rey ye un municipio d'a provincia de Zamora, en a comunidat autonoma de Castiella y Leyón. A suya población ye de 684 habitants, en una superficie de 20,14 km² y una densidat de población de 33,96 hab/km².
Figari
Figari (Figari en sardo; Golfo Aranci, en italiano y oficialment) ye una comuna sarda en a provincia italiana de Terranòa-Tèmpiu y rechión de Cerdenya, que feba parte de l'antigo reino de Cerdenya.
A suya población ye de 2.206 habitants en una superficie de 37,97 km², con una densidat de población de 54,65 hab/km².
Cheografía
D'o termin municipal de Figari fan parte os lugars de Bados, Marinella, Nodu Pianu y Rudalza.
Trinquet (esporte)
Un trinquet u recholau ye un campo de chuego ta esportes de pilota. Se i pueden chugar diferents variedatz de pilota como a pilota tradicional u pilota basca y a pilota valenciana.
Ye un espacio rectangular que tien entre 10 y 11 m d'amplo, paretz de 10 m d'altaria, a sobén en tres d'os suyos cantos, excepto una d'as paretz largas. As midas pueden estar 30, 36 u 54 m de largaria. Os trinquetz de pilota valenciana son menors y nomás tienen entre 20 y 30 m de largaria.
Prats de Molló i la Presta
Prats de Molló i la Presta (en francés Prats-de-Mollo-la-Preste) ye una comuna catalana situata en o departamento francés de Pireneus Orientals, o districto de Ceret, o cantón d'el Canigó, a comarca d'o Vallespir y a rechión d'Occitania.
Prunhanas
Prunhanas (en francés Prugnanes, catalán Prunyanes) ye una comuna occitana situata en o departamento francés de Pireneus Orientals, o districto de Perpinyán, o cantón de la Vall de l'Aglí y a rechión d'Occitania.
Prats de Molló i la Presta
A suya población ye de habitants, en una superficie de 145,09 km² y fan parte d'a comuna os nuclios de población y lugars de Prats de Molló, La Presta, Banys de La Presta, Hostalets, Sant Salvador, La Farga, Veïnat d'en Coma, La Clapera, El Burgar, El Roser, os vecindaus de Gironella, de la Parcigola, Vilar de la Plana, de Les Planes, d'Els Aiguals, de Miralles, de Nogueret, de Sous, i de Vallforners. Tamién bi ha numbrosas pardinas por tot o suyo termín.
Cheografia
A comuna ye situata encaixada en una val ampla con o macizo de Canigó a lo Norueste y os Pireneus a lo Sud y Sudueste, en a cabecera d'o río Tec que naixe y trescruza o suyo termín.
thumb|center|300px|Situación de Prats de Molló i la Presta.
Sierra de Val Hondo
La sierra de Val Hondo son unas elevacions de la depresión d'Ebro situadas en la marguin ezquierda de La Uerba.
La suya superficie perteneixe a los termins municipals de Longars, Muel, Mezalocha y Villanueva de la Uerba (nombraus en sentiu horario).
Hidrografía
La versant occidental desaugua enta La Uerba, la oriental y la septentrional lo fa enta lo barranco de Torrubia, tributario d'este río.
Altarias
La principal altaria ye Pueyo de Ladrones (659 m), seguida d'atras como El Pinar con 641 m, lo cabezo de los Barrancos de la Gabardosa (601 m), y lo cabezo de la Cortanta. Lo Balcón de Pilatos fa part d'esta sierra.
Zabern
Zabern (en alsaciano Zàwere, en francés Saverne) ye una localidat y comuna francesa situada en o departamento d'o Baixo Rin, en a rechión de Gran Este.
Ilesia de Sant Andreu de Cracovia
A ilesia de Sant Andreu de Cracovia ye una ilesia que se troba situata en a ciudat polaca de Cracovia, en o voivodato de Polonia Menor. Debantata a impulso d'o voivoda local Sieciech mientres a segunda metat d'o sieglo XI en estilo romanico y adedicata a Sant Andreu apóstol, a ilesia ye uno d'os edificios mas antigos d'a ciudat.
En 1241, quan os mongols invadioron Polonia en a invasión mongola de Polonia, os habitants d'a ciudat se i refuchioron, en tener a ilesia capacidat esfensiva por a suya propia concepción como ilesia-fortaleza, podendo resistir-ie os ataques mongols. En 1340 a ilesia fue ocupata por a Orden de Santa Clara.
Mientres o sieglo XVIII se fació una ampla remodelación de l'interior d'o templo, en estilo barroco.
Mingrelians
Os mingrelians (en mingrelián: მარგალი, margali; en cheorchiano მეგრელები: megrelebi) son un pueblo que charra una luenga caucasica meridional y son de relichión cristiana. Habitan a part occidental de Cheorchia. Seguntes bellas versions fan part d'o pueblo cheorchiano y seguntes atras son un pueblo diferent.
Luenga
Os mingrelians tienen como luenga literaria a lo cheorchiano. A fins d'os sieglo XIX bi habió prebatinas por part d'o gubierno ruso de creyar un alfabeto pa o mingrelián basato en o cirilico, amés d'una liturchia en mingrelián y bi habió una fuerte oposición. Cuan en a decada de 1920 bi habió propuestas d'escribir o mingrelián en base a caracters cheorchianos tamién i habió protestas cheorchianas, (y tamién por part de bels mingrelians). Un periodico en mingrelián funcionaba en a capital Zugdidi en os anyos 30. En o periodo sovietico manimenos a educación yera en cheorchiano.
Historia
A dicotomía mingrelians-cheorchianos ye un herencio d'a dicotomía antiga entre as rechions que os griegos diciban Colquide y Iberia en a Edat antiga. Os mingrelians continan a os antigos pobladors de Colquide, y arredol de l'anyo 330 beluns d'ellos ya s'heban cristianizato por as predicacions de Sant Nino.
Dende 1510 os principatos mingrelians y beluns d'os principatos cheorchianos fuoron ocupatos por l'Imperio Otomán. O tractau de Giorgievsk de 1783 entre l'Imperio Otomán y l'Imperio Ruso significó que este zaguero s'anexionase Cheorchia oriental en 1801 y dimpués en 1803 Mingrelia y en 1804 o reino occidental d'Imereti.
Oceanía
Oceanía ye una división d'a Tierra, considerata un continent, formata por Australia y por as grans islas de Papua-Nueva Guinea y Nueva Zelanda, asinas como tamién una cuantas islas mas chicotas, a ormino coralinas y d'orichen volcanico, distribuitas por l'Oceano Pacifico, encara que se considera que as islas mas amanatas a Asia fan parte d'iste zaguer. Muga con l'Oceano Indico a l'ueste, l'Oceano Antarctico a lo sud y l'Oceano Pacifico a l'este, amás d'atras mars.
Con una superficie terrestre de 9.008.458 km² ye o continent con una superficie mas chicota, encara que si se para cuenta d'a superficie incluindo-ie tamién as mars, ocupa alto u baixo o 35% d'a superficie total d'o planeta. A suya población estimada ye de bels 32.000.000 d'habitants, con una densidat de población de 6 hab/km².
thumb|250px|center|Mapa d'Oceanía.
Pilota
thumb|200px|Una pilota de [[fútbol.]] Una pilota (d'o latín < PILA "bola") ye un obchecto a sobén esferico, feito de cuero u belatro material sintetico, que s'emplega en gran numero de chuegos y esportes.
Bi ha a-saber-los tipos de pilotas, de midas, peso y tacto diferents, especializatas ta diferents tipos d'esportes y chuegos.
Penya Zarrambucho
A penya Zarrambucho, tamién conoixita como penya d'Igüés, ye una cima pirenenca de 2.571 metros d'altaria situata en a sierra d'a Partaqua en l'Alto Aragón. Administrativament se troba en a muga entre os municipios de Biescas y Samianigo.
Andador
thumb|300px|Andador lateral en a gara de [[Knaresborough, Yorkshire, Anglaterra.]] Un andador ye, por un regular, una plataforma elevada de cimento, fornigón u, a vegadas, de fusta, que permite o fácil acceso a un medio de transporte como puet estar un tren, metro, tramvía, etc. Por dencima d'os andadors, ye por a on a chent circula, deseparando-les d'a vía. thumb|300px|Un andador con [[puertas de meya altaria en a linea 13 d'o metro de París.]]
Accesibilidat
Una consideración important, mas que mas pa guaranziar l'accesibilidat de personas con movilidat reducida, ye a esferencia en altaria u distancia entre l'andador y o suelo d'o vagón d'o tren, ye decir o vuedo entre os dos. Por eixemplo, en Espanya, en o caso d'os trens de redolada d'as series 446 y 447, a esferencia d'altaria entre l'andador y o suelo d'os trens puet estar entre 390 a 600 mm.
Seguridat
Muitas garas de metro, como por eixemplo, as d'a linia 1 d'o metro de Sevilla, tienen ya instaladas puertas u pantallas de seguridat, en os suyos andadors, y que son sincronizadas con as puertas d'o tren pa privar asinas a cayida de personas entre l'andador y o vagón d'o tren, entre atros factors.
Grans Lacos d'America d'o Norte
thumb|300px|Imachen d'os Grans Lacos de satelite Os Grans Lacos d'America d'o Norte son un grupo de cinco grans lacos situatos entre os Estaus Unius d'America y Canadà. Forman o conchunto d'augua dulza mas gran de tot o planeta, y o conchunto formato por os Grans Lacos y o río Sant Lorient forma o sistema d'augua dulza mas gran d'o mundo. A vegadas son consideratos mars interiors.
Lacos
Os Grans Lacos són (d'ueste a este, seguindo a corrient de l'augua):
thumb|400px|center|Redolín simulato d'os Grans Lacos thumb|400px|center
New York Athletic Club
O New York Athletic Club conoixito a sobén por o suyo acronimo NYAC ye un club poliesportivo privau con a suya seu en a ciudat de Nueva York, ye dedicau a la promoción de l'esporte aficionau y fue establito en l'anyo 1868, estando un d'os clubs esportivos mas antigos d'Estaus Unius.
O club tién seccions de remo, luita, boxeyo, judo, esgrima, natación, baloncesto, rugby, fútbol, tenis, balonmán, squash, lacrosse y waterpolo.
Carlos XV de Suecia
Carlos XV de Suecia, naixito d'Estocolmo o 3 de mayo de 1826 y muerto en Malmö o 18 de setiembre de 1872, estió un rei de Suecia y rei de Noruega dende o 8 de chulio de 1859, cuan sucedió a lo suyo pai Oscar I de Suecia, dica la suya propia muerte. Yera fillo d'Oscar I y de Chusefina de Leuchtenberg.
New York Athletic Club
Historia
Establito o 8 de setiembre de 1868 por John C. Babcock, Harry Buermeyer y William Buckingham Curtis, ye en l'actualidat un d'os clubs esportivos mas conoixitos y antigos d'Estaus Unius. Os suyos esportistas han ganau mas de 120 medallas d'oro olimpicas mientras todas as edicions d'os Chuegos Olimpicos en os que han partecipau.
En o Chuegos Olimpicos de Sant Louis de 1904 qualques competicions fuoron por clubs, ganando o New York AC as medallas d'oro en waterpolo y en atletismo en a preba d'as quatre millas por equipes.
Prenhan
Prenhan (Prenhan en occitán, Preignan en francés y oficialment) ye una comuna occitana en o departamento francés de Gers, rechión d'Occitania, districto d'Aush y cantón d'a Gascunya aushesa (en ye a suya capital).
A suya población ye de 1.185 habitants (2008) en una superficie de 10,67 km², con una densidat de población de 111,06 hab/km².
Río Matarranya
Lo río Matarranya (en catalán riu Matarranya, en castellano río Matarraña) ye un afluent d'Ebro por la marguin dreita que baixa dende la versant norte de los Puertos de Bezeit travesando lo suyo semontano dica Fayón, a on que caye en Ebro. Desaugua una cuenca hidrolochica de bels 1.250 km² y tien un cabal meyo de 6,51 m³/s.
Naixe la parte de Tarragona de los Puertos de Bezeit en una zona a bels 1.200 m d'altaria a on que confluyen cualques barrancos formando un ventallo, aguas ent'alto d'una foz conoixida como L'Estret, y cerca de la Font del Teix.
En lo suyo curso alto ye lo parache dito "Parrizal" (Parrissal en catalán), en termin municipal de Bezeit, con modelau karstico y selvas de pin nasarro, con presencia de carrasca, buixo y acirón. Salindo de lo Parrizal y cerca d'El Fort de Cabrera bi ha un toscar dito La Tosquera de Beseit con una chica fuent d'augua calient.
Baixando de Bezeit la val s'ixampla y ya bi ha una ribera prou ampla pa que i haiga una huerta de relativa importancia. Ye a on que recibe lo suyo primer afluent con categoría de río, que se diz Ulldemó. Un poco mes abaixo ye lo zaguer estreitamiento, cuan traviesa los materials calsinosos de lo zaguer cabalgamiento de los Puertos de Bezeit en dirección norte.
Se torna a ixamplar cuan arriba a los materials terrichenos de la Depresión d'Ebro de Val de Robres. En lo termin municipal de Val de Robres lo cauz ye tan amplo que bi ha amplas extensions de glera que lo río no mes puet mover que en las creixidas, que gosan estar en la santmigalada-hibierno, y a vegadas en primavera.
En lo termin de Val de Robres recibe l'afluent dito río Pena, con auguas reguladas por lo entibo con lo mesmo nombre. Tamién en la zona de Val de Robres bi ha una ampla curva que fa que pasando por Val de Robres tienga una dirección este-ueste perpendicular a la dirección cheneral norte-sud de lo río.
Entre lo termin de La Portellada y Val de Robres recibe l'afluent dito Tastavins. Dende Favara encomenzará a tener un trazau con meandros. En Nonasp recibe las auguas de lo río Algars.
Toponimia
Lo hidronimo Matarranya s'ha quiesto relacionar con lo latín METROPOLITANIA indicando una zona de muga entre las diocesis de Zaragoza y Tortosa en lo periodo mozarabe.
Flora
Bi ha selvas de ribera, por un regular las choperas no son naturals, pero si las formacions de sarguera.
Fauna
Bi ha mayor presencia de loiras y cangrillos de río autoctonos que en atros ríos d'Aragón. En lo curso baixo bi ha presencia de lo peix Salaria fluviatilis, lo solo blenio d'augua dulce. Especies tipicas de peixes de la Matarranya son la madrilla, lo bárbol, lo cap sec, y la cuasi desapareixida picaporta.
Problemas medioambientals
Dende los anyos 90 bi ha un important problema d'eutrofización por la presencia de muitas granchas de tocins, que han substituyiu a la tradicional agricultura de secano de muitos lugars de la redolada). La eutrofización y la manca de creixidas en primavera han cambiau l'aspecto de la glera de lo río, que ye cubierta con hierbas.
Harry Houdini
Harry Houdini (nombre artistico d'Ehrich Weisz), naixiu o 24 de marzo de 1874 de Budapest (Imperio Austrohongaro, hue Hongría) (encara que deciba que heba naixiu de Wisconsin en os Estaus Unius) y muerto en Detroit (Michigan, Estaus Unius) o 31 d'octubre de 1926, estió un prestiditichitador, ilusionista y escapista estausunidense d'orichen hongaro.
Fue un fenomeno de masa en a suya epoca, estando tamién muito conoixiu posteriorment, fue lo pionero d'o escapismo como espectáculo en si mesmo ya dica ixe momento solo yera un complemento d'atros trucos de machia y ilusioniso.
Participó en actor en cualques cintas de cine pero sin muito exito, tamién ha estau inspiración pa pros cintas de cine que se basan en a suya vida, os suyos trucos u en ell mesmo como personache.
Mérida (Venezuela)
Mérida ye a capital d'o Estau Mérida, situada a lo sudueste de Venezuela. A suya población ye de 204.879 habitants (2001) en una superficie de 25 km². En a suya aria metropolitana viven unas 350.000 personas en un aria de 60 km².
Pilota (esporte)
250px|thumb|Logo olimpico d'a pilota. thumb|250px|Chuego de pilota en [[Bidart.]] A pilota ye un esporte tradicional prou estendillato por tot Aragón y que se chuga entre dos u mas chugadors que lanzan una pilota, con a man u con l'aduya d'una ferramienta, contra una paret. Os puestos ta chugar a la pilota se dicen en Aragón trinquez y os chugadors pelotaires.
En o País Basco cuasi toz os lugars y lugarons tienen un trinquet y gosa chugar-se os domingos y días festivos. En atros puestos d'o Pireneu como o Pallars se fa servir a paret d'un edificio, a sobén o lateral d'a ilesia. Tamién bi ha atra variant dita pilota valenciana que se chuga en o País Valenciano.
Actualment a preba internacional mes important ye o Campionato d'o Mundo de Pilota, anque estió esporte olimpico en os Chuegos Olimpicos de París 1900 y esporte de demostración en París 1924 y Mexico 1968.
Prunet i Bellpuig
Prunet i Bellpuig (en francés Prunet-et-Belpuig) ye una comuna catalana situata en o departamento francés de Pireneus Orientals, o districto de Prada, o cantón d'el Canigó y a rechión d'Occitania.
A suya población ye de 58 habitants, en una superficie de 21,68 km².
Roncal
Roncal (en basco Erronkari) ye un municipio de Navarra situato en a merindat de Sangüesa, comarca de Roncal y Sarasaz y partiu chudicial d'Aoiz. Ye a cabezera y capital d'a val de Roncal y tien a categoría de "villa ".
A suya población ye de 271 habitants (2008), en una superficie de 38,8 km², con una densidat de población de 6,98 hab/km².
Cheografía
Ye situato en o norueste de Navarra, en os Pireneus, a 720 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, a o canto d'o río Esca y a una distancia de 90 km de Pamplona, a capital de Navarra.
Cultura
Se i charraba d'antis mas como en a resta d'a val o dialecto roncalés d'o basco, amortato dende l'anyo 1991 quan morió a suya zaguera fablant nativa Fidela Bernat.
Economía
A prencipal actividat economica de Roncal ye a ganadería, con a fabricación de queso (o queso de Roncal, feito con leit de uella, con Denominación d'Orichen Protechita dende 1991).
Hippolais polyglotta
O barcero (Hippolais polyglotta (Vieillot, 1817) ) ye una especie d'au d'a orden d'os Passeriformes y familia Acrocephalidae que se troba en selvas y arbustos. Ye insectivoro, encara que puede minchar atras cosetas, tals como chicoz lulos.
Guillén de Zaragoza
Guillén estió bispe de Zaragoza en 1137.
O suyo pontificau estió breu y i hai poca información sobre ell. Teneba un chirmán dito Pero, conoixiu por donacions a la ilesia d'o Salvador, y fue trigau por o cabildo y confirmau por l'arcebispe de Burgos. Probablement estasen conseqüencias d'a ocupación leyonesa de Zaragoza entre 1135-1137 mientres os conflictos causaus por a succesión d'Alfonso I o Batallador. Zarró os pleitos d'o naixient bispato con a más antiga siede oscense sobre o control d'as reliquias d'as Santas Masas y a ilesia de Sant Chil de Zaragoza.
Lizara
Lizara ye una estación d'esquí nordico situata en Aragüés de lo Puerto, en o plan de Lizara. Tien 5 pistas con 5 km en total.
Entre os servicios d'a estación bi ha cafetería, arquilinato d'esquís, escuela d'esquí y paseyos con zatas y esquis de travesía.
thumb|230px|left|[[Esquí de travesía en os arredols de Lizara]]
Chunto a Gabardito y Linza forma la zona d'esqui nordico conoixita como Los Valles.
Emilio Allué Carcasona
Emilio Allué Carcasona, naixiu de Uesca (Plana de Uesca, Aragón) o 18 de febrero de 1935 y muerto en Boston (Massachusetts, Estaus Unius) o 26 d'abril de 2020, estió un relichioso aragonés, bispe auxiliar emerito d'a diocesi de Boston (dende 1996 dica 2010) y bispe titular d'a diocesi de Croae (dende 1996 dica la suya muerte).
En 1962 profesó en a Pía Sociedat de Sant Francisco de Sales (salesianos) y se formó en o seminario d'o Don Bosco College de Boston y en a Universidat Pontificia Salesiana en Roma, estando consagrau sacerdot o 22 d'aviento de 1966. Licenciau en Teolochía en 1967 por a Universidat Pontificia Salesiana, estió director d'o Seminario Salesiano de Goshen dende 1972 dica 1975. Recibió o PhD en Historia d'o Cristianismo por a Universidat de Fordham en 1981, y estió vicario parroquial t'a minoría hispana en as parroquias de Nueva York.
O 24 de chulio de 1996 o Papa Chuan Pavlo II lo nombró bispe auxiliar d'a diocesi de Boston y bispe titular d'a diocesi de Croae, estando consacrau o 17 de setiembre por o cardenal Bernard Francis Law, con l'arcebispe Theodore McCarrick y o bispe Robert Banks como consacradors.
En 2002 o suyo nombre amaneixió en una demanada por abuso sexual, afirmando que ignoró acusacions d'abusos por sacerdotz mientres yera director d'o Seminario Salesiano de Goshen y que protechió a lo sacerdot expulsando a l'alumno abusau.
José Escolano Sánchez
José Escolano Sánchez (Zaragoza, 15 de noviembre de 1926 - Zaragoza, 15 de chinero de 2007) estió un ciclista aragonés profesional dende 1946 dica 1962. A suya millor victoria estió l'Euskal Bizikleta en l'anyo 1955.
Emilio Allué Carcasona
Morió en Boston o 26 d'abril de 2020 a causa d'o COVID-19 mientres a pandemia de COVID-19.
William Lawrence Bragg
William Lawrence Bragg, naixito d'Adelaida (Australia Meridional, Australia) o 31 de marzo de 1890 y muerto en Ipswich (Suffolk, Reino Uniu) l'1 de chulio de 1971, estió un fisico d'orichen australiano nacionalizato ciudadán britanico, que recibió o Premio Nobel de Fisica en 1915 chunto con William Henry Bragg (su pai) por as suyas contrebucions a l'analís d'a estructura cristalina emplegando os rayos X.
Finding Nemo
Finding Nemo (títol orichinal en anglés, enguerada en Aragón con o títol en castellano Buscando a Nemo) ye una cinta estatounitense de cine d'animación de l'anyo 2003, dirichida por Andrew Stanton y producida por Graham Walters con guión de Andrew Stanton, Bob Peterson y David Reynolds, con as voces de Albert Brooks, Ellen DeGeneres, Alexander Gould y Willem Dafoe.
Tarba
Tarba (Tarba en occitán; Tarbes en francés) ye una ciudat d'o departamento francés d'os Altos Pireneus, capital de subprefectura y de cantón, asinas como d'a provincia historica de Bigorra. Tien poco mas de 50.000 habitants y se troba situata a 320 metros sobre o livel d'a mar. Destaca en ella l'edificio molimental d'a catedral u seu d'A Nuestra Sinyora. Poseye un gran parque clamato Chardín Massey, asinas como atros menors (Parque Paul Chastelain, Parque Bel Air), una fuent molimental en a plaza d'o Marcadieu y una estatua eqüestre adedicata a lo Mairal Foch.
Toponimia
A forma aragonesa d'iste toponimo occitán se troba en a onomastica aragonesa medieval, Calle del Forno de Tarba en a Zaragoza d'o sieglo XV, y en antroponimos como Galacián de Tarba, Don Ramón de Tarba.
Punta Zarrambucho
A punta Zarrambucho ye una cima pirenenca de 2.572 metros d'altaria situata en a sierra d'a Partaqua en l'Alto Aragón. Administrativament se troba en a muga entre os municipios de Biescas y Samianigo.
Tarba
Toponimia
Como colonia romana y foco de romanización en tierras d'os aquitals arredol de Tarba bi ha toponimos rematatos en -án testimonio d'una romanización inicial y toponimos rematatos en -ac testimonio d'una romanización més tardana de caracter galorromán.
Pardiniella (desambigación)
Pardiniella puet estar:
Sa Madalena
Sa Madalena (Sa Madalena en sardo; La Maddalena, en italiano y oficialment) ye una comuna sarda en a provincia italiana de Terranòa-Tèmpiu y rechión de Cerdenya, que feba parte de l'antigo reino de Cerdenya.
A suya población ye d'11.668 habitants (2008) en una superficie de 49,37 km², con una densidat de población de 236,33 hab/km².
Cheografía
A localidat de Badesi ye situata a 27 metros d'altaria sobre o livel d'a mar.
D'o suyo termin municipal fan parte os lugars de Moneta y Stagnali.
Mugas
No en tien pas, de mugas, porque ye un archipielago.
Alfredo Zitarrosa
Alfredo Zitarrosa, naixito de Montevideo o 10 de marzo de 1936 y muerto en ixa mesma ciudat o 17 de chinero de 1989, estió un cantaire, compositor, musico (guitarra), escritor, poeta y periodista uruguayo. Ye considerato uno d'os prencipals musicos y cantaires d'o suyo país u mesmo d'America Latina.
Manjabálago y Ortigosa de Rioalmar
Manjabálago y Ortigosa de Rioalmar ye un municipio d'a comunidat autonoma castellanoleyonesa en a provincia d'Ávila y en a comarca d'Ávila.
A suya población ye de 24 habitants (2019) en una superficie de 17,01 km², con una densidat de población de 1,65 hab/km².
Cheografía
A localidat de Manjabálago y Ortigosa de Rioalmar se troba situada a 1.276 metros d'altaria sobre lo livel d'a mar, a una distancia de 42 km d'a ciudat d'Ávila, a capital d'a suya provincia.
Val de Barrabés
La Val de Barrabés ye una val de los Pireneus centrals, situada en la versant sud. Forma lo cobalto de lo río Noguera Ribagorzana.
Las mugas d'esta val siguen las crestas de las montanyas que la environan. D'estas montanyas las mes importants son: a lo norte, mandando visualment en la val, lo pico de lo Puerto de Viella (conoixiu como Pico de Sarraera), de 2.605 metros d'altaria; enta ponient, pico de Molières (u Mulleres), Russell y Vallhibierna, toz de mes de tres mil metros; y enta la parte de levant los Besiberri del Nord, del Mig y Sud y lo Coma lo Forno, que superan tamién aquella altaria.
La muga norte coincide, doncas, con l'eixe axial pirenenco y las vals de l'Ésera y d'Arán. Ta l'este muga con la Val de Boí, y ta l'ueste con la Val de Castanesa.
Dende lo punto de vista cheolochico la forman qualques plegamientos hercinicos. Los materials son a-saber-lo de variaus, pus la val ye muito estensa. Destaca en lo norte lo granito normal. En l'ueste bi ha rocas calsinosas, muito vistables en Vallhibierna y arredol. A sobén se troban losetas y materials sedimentarios.