cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
The Magnificent Seven
The Magnificent Seven (títol orichinal en anglés, Os siet magnificos en aragonés, enguerada en Aragón con o títol en castellano de Los siete magníficos) ye una cinta estausunidense de l'anyo 1960 de western, dirichita por John Sturges, seguntes un guión de William Roberts, con dirección de fotografía de Charles Lang y banda sonora orichinal d'Elmer Bernstein, y que en o suyo reparto incluye a destacatos actors como Yul Brynner, Eli Wallach, Steve McQueen, James Coburn, Robert Vaughn, Charles Bronson, Horst Buchholz u Brad Dexter. S'alazeta en una cinta de 1954 d'Akira Kurosawa, Shichinin no Samurai, en trasladando l'acción dende lo Chapón d'o sieglo XVI enta lo Mexico d'o sieglo XIX.
Ye una cinta a on en lo suyo guión s'harmonizan qualques personalidatz bien diferentz ta treballar por una meta común y a on cadagún d'os siet magnificos ye perfectament caracterizau en bel chesto, obchecto u vestiu. Antiparte, cal destacar la banda sonora, treballo d'Elmer Bernstein, y que ha esdeveniu una d'as mas conoixidas de tot lo chenero d'o western, estando mesmo adaptada ta spots publicitarios en considerar-se que de bel modo encarna las esencias de l'american way of life. A banda sonora d'Elmer Bernstein estió nominada a l'Oscar a la Millor Banda Sonora Orichinal.
Oms
Oms puet estar:
Municipio San Casimiro
O Municipio San Casimiro (Municipio San Casimiro en castellano) ye uno d'os 18 municipios d'o Estato Aragua, Venezuela. Tien una superficie de 498 km² y a suya población yera de 22.513 habitants en 2001. A suya capital ye San Casimiro.
Dialecto hamburgués
O dialecto hamburgués (en baixo alemán Hamborger Platt, en alemán stándard Hamburger Platt) ye un grupo de variedatz lingüisticas d'o baixo alemán que se charran en a ciudat d'Hamburgo, Alemanya. Ocasionalment, o termín hamburgués se fa servir ta decir a o Missingsch hamburgués, una variedat d'alemán stándard con substrato baixo saxón. Istos dialectos urbans tienen a-saber-los ampres de l'anglés y o neerlandés, por eixemplo Törn "viache" (de l'anglés "turn") u suutje "chentilment" (d'o neerlandés zoetjes).
Hamburgo se prenuncia en istos dialectos, con una "ch" parellana a la de Milch en l'alemán stándard. Ye tipico d'os dialectos d'Hamburgo y d'atros dialectos d'o baixo Elba prenunciar (y mesmo deletreyar) eu (pronunciato oi ) con o diftongo (escrito öö, öh u ö), por eixemplo:
Manimenos, como en a mayoría de dialectos d'o baixo saxón (baixo alemán), o monoftongo luengo se prenuncia [ø] (como peu en francés), por eixemplo Kööm ~ Kœm  "alcaravea".
Subdialectos
- Se diz Geest-Platt a os dialectos que se charran en a zona de geests, ye decir no dreitament en a compleganza de l'Elba, sino mas luent enta o norte (a ciudat d'Hamburgo se troba chustament en a marguin norte d'o río Elba). Istas variants dialectals se pareixen muito a o dialecto de Holstein.
As prencipals esferencias entre istos dos grupos se troban en as vocals y en a pronunciación d'o fonema /b/. Contino s'amuestra un chicot quatrón con a comparación de bellas parolas entre as variedatz d'os geests y os almarchals:
L'aria tradicional de distribución d'o Geest-Platt ye hue prou urbanizata, y debito a l'alto grau d'urbanización d'o Estato Federal d'Hamburgo a conservación d'istos dialectos, asinas como o emplego d'o baixo alemán en l'actualidat, no ye guaire buena. Encara se pueden sentir manimenos istas variants en as arias rurals d'Hamburgo, asinas como en Vierlande y Alten Land, a on s'alza y se fa servir o Marsch-Platt. Tamién emplegan ista mesma variedat en o suyo entorno laboral os treballadors d'o puerto d'Hamburgo, encara que aquí se gosa conoixer actualment nomás como Hamburger Platt.
Toz os subdialectos d'o dialecto hamburgués perteneixen a o subgrupo noroccidental aintro d'o baixo alemán occidental u baixo saxón, dialecto de l'idioma baixo alemán. Bells subdialectos como a variedat de Vierlanden tienen importants influyencias d'as parlas de Mecklemburgo-Pomerania Occidental.
Jaume Ponsarnau
Jaume Ponsarnau Goenaga (28 d'abril de 1971 de Tàrrega, Leida) ye un entrenador espanyol de baloncesto. Actualment ye sin equipo.
Granja de San Pedro
Granja de San Pedro ye un lugar de lo municipio de Mont-reyal de Fariza, en la comarca de la Comunidat de Calatayú y en la provincia de Zaragoza.
Toponimia
Apareixe en a documentación como Granja de San Pedro u Villa de Santa Isabel. Bi ha una grancha avicola.
Historia
A localidat perteneixeba a o monesterio de Santa María de Huerta.
Ashleigh Ball
Ashleigh Ball (Ashleigh Adele Ball), naixita de Vancouver (Columbia Britanica) o 31 de marzo de 1983, ye una actriz canadense.
Tazacorte
Tazacorte ye un municipio espanyol d'a comunidat autonoma de Canarias, provincia de Santa Cruz de Tenerife, que se troba en a isla de La Palma. A suya población ye de 4.575 habitants (2019), en una superficie de 11,37 km² y una densidat de población de 402 hab/km².
Corz de Zaragoza (1301)
As Corz de Zaragoza de 1301 estioron unas Corz d'o Reino d'Aragón celebradas en a ciudat de Zaragoza y convocadas por o rei Chaime II d'Aragón.
Hongaros (pueblo nomada)
200px|thumb|Ilustración d'as hordas hongaras trescurzando os [[Carpatos adrezatos por o Khan Arpad.]]
Os hongaros estioron un pueblo nomada d'as estepas d'Europa Oriental que emigró ta l'ueste establindo-se en a Cuenca Panonica sozmetendo a los pueblos que i heba, a qui asimiloron esdevenindo os actuals hongaros. Charraban hongaro, una luenga uralica con elementos turquicos. Se crei que teneban como relichión o tengrianismo.
thumb|200px|Hongaros y pueblos vecins en l'anyo 893
En o sieglo IX yeran una federación de 10 tribus que dondeyaban por as estepas a l'ueste d'o río Don. Ye posible que hesen tenito una clase dirichent de luenga turquica. Por un tiempo yeran establitos en Ucraina occidental y Moldavia y debeban estar baixo a influencia d'os gazaros. Con motivo d'una guerra entre l'Imperio Romano d'Orient y Bulgaria en tiempos de Simeón I os bizantins clamoron a lo hongaros pa fer pinza a los bulgaros. En o "libro d'os emperadors" se'n parla:
thumb|200px|Bulgaros fuyindo d'os Hongaros en l'anyo 895
Dende a suya base en Panonia adrezoron expedicions de saqueyo por Europa Central, Italia (a on o 12 de marzo de 924 prenioron y espulloron Pavía, una d'as pocas ciudaz portificadas que podioron prener), Francia y dica una d'estas expedicions plegó ta Uesca. Destruyoron o prencipau de Moravia la Gran. As expedicions de saqueyo rematoron cuan l'emperador Otón I los derrotó en Lechfeld en l'anyo 955. En l'anyo 925 o rei Tomislav de Croacia ya heba aturau a expansión hongara en o Sud de Panonia, fixando a muga entre croatas y hongaros en o río Drava.
O reis hongaros con o tiempo formoron un estato monarquico cristiano imitando o modelo d'atras monarquías europeas, os hongaros se sedentarizoron y asimiloron a los eslaus y talment tamién a los vlacos y pueblos chermanicos que podeban quedar en Panonia orichinando un pueblo hongaro que fueras d'a luenga poco teneba que veyer con os hongaros nomadas orichinals. A formación d'un estato hongaro fuerte en a Cuenca Panonica aturó a entrata d'os nomadas d'Europa Oriental esbarrando ixas migracions enta l'Imperio Romano d'Orient u Imperio Bizantín dica o sieglo XIII, cuan entroron os mongols.
Istituto Nazionale di Statistica
L'Istituto Nazionale di Statistica (en italiano, Instituto Nacional d'Estatistica en aragonés) o ISTAT por as suyas siglas, ye un organismo publico italiano establito o 9 de chulio de 1926 por a Lei 1162 mientres o Faixismo, con o nombre en ixas envueltas de Istituto Centrale di Statistica, y con as finalidaz de:
Ordis
Ordis ye un municipio catalán situato en a comarca d'Alto Empordán y partiu chudicial de Figueres, en a provincia de Chirona.
A suya población ye de 375 habitants (2008), en una superficie de 8,52 km² con una densidat de población de 44,01 hab/km².
Cheografía
Ordis ye situato a 98 metros d'altaria sobre o livel d'a mar.
D'o suyo termin municipal fa parte o lugar de Pols.
Reparto de concellers
Fuent: MUNICAT, en a pachina web d'a Generalitat de Catalunya.
Districto d'Algovia Oriental
O districto d'Algovia Oriental (en alemán Landkreis Ostallgäu, en suabio Landchrais Oschtallgai) ye un districto situau en Bavera, Alemanya.
Villa Luenga
Villa Luenga (Villalengua en castellano) ye un municipio d'a provincia de Zaragoza, situato en a comarca d'a Comunidat de Calatayú. A suya población ye de 391 habitants (2010), en una superficie de 40,2 km² y una densidat de población de 9,72 hab/km².
Cheografía
Ye situato en a marguin ezquierda d'o río Manubles.
Mugas
O suyo termin municipal muga con Ciuela, con Turrillo, con Villarroya de la Sierra, con Cervera de la Canyada, con Moros, con Ateca y con Embit de Fariza.
Los Mancusos
Biografía
En l'anyada 2003 os tres miembros actuals d'o grupo (Javier Guzmán, Javier Ercilla y Fran Martínez) se conoixen en a Escuela Municipal de Teatro de Zaragoza. Bi prencipian a treballar chunto con atros companyers en espectaclos de creación propia y, tres anyadas dimpués, naixen Los Mancusos d'ista simient.
Villa Luenga
Toponimia
Apareixe en textos medievals Villa Luenga u Villalangua.
Cabezo de Sardazuría
O cabezo de Sardazuría ye un pueyo de 461 metros d'altaria situau en as Bardenas, en muga entre a provincia de Zaragoza y Navarra.
Toponimia
O nombre lo recibe d'o campo que lo rodía. D'orichen basco. Sarda significa terreno no cautivau, a on se troban muitas piedras y zarzas y proviene de zartzi. D'atra man "zuria" significa blanco.
Socialismo con caracteristicas chinesas
Lo sistema teorico d'o socialismo con caracteristicas chinesas (en chinés, 中国特色社会主义; pinyin, Zhōngguó tèsè shèhuìzhǔyì, literalment zhōngguó tèsè, que significa "caracteristicas chinesas"; y shèhuì zhǔyì que significa "socialismo") ye un termin amplio pa las teorías y politicas que son vistas per os suyos proposants como representativas d'o marxismo-leninismo adaptau a las circumstancias chinesas y a periodos de tiempo especificos. Per eixemplo, en este punto de vista se considera que lo pensamiento de Xi Jinping represienta las politicas marxistas-leninistas adequadas pa la situación actual de China, mientres que la teoría de Deng Xiaoping se consideró relevant pa lo periodo en que se formuló.
Lo termin dentró en uso común entre la yera de Deng Xiaoping y s'asoció en gran medida con o programa cheneral de Deng d'adoptar elements d'a economía de mercau como meyo pa escaticiar lo creiximiento utilizando la inversión extranchera y augmentar la productividat (especialment en o campo, an viviba lo 80% d'a población de China), mientres que lo Partiu Comunista de China mantenió lo suyo compromiso formal d'aconseguir lo comunismo y lo suyo monopolio sobre lo poder politico. En a narrativa oficial d'o partiu, lo socialismo con caracteristicas chinesas ye lo marxismo-leninismo adaptau a las condicions d'a población chinesa y ye un producto d'o socialismo scientifico. La teoría achustaba que China se trobaba en a etapa primaria d'o socialismo a causa d'o suyo livel relativament baixo de riqueza material y amenesteba participar en o creiximiento economico antes d'acazar una forma mes igualitaria de socialismo, lo que a la suya vegada conduciría a una sociedat comunista descrita en a ortodoxia marxista.
Tijarafe
Tijarafe ye un municipio espanyol d'a comunidat autonoma de Canarias, provincia de Santa Cruz de Tenerife, que se troba en a isla de La Palma. A suya población ye de 2.532 habitants (2019), en una superficie de 53,76 km² y una densidat de población de 47 hab/km².
Mont Pinsoro
O mont Pinsoro ye un mont de 461 metros d'altaria situau en as Bardenas d'Aragón, en a provincia de Zaragoza. En a suya cima bi ha un vértiz cheodesico.
Tràpani
Tràpani (Tràpani en siciliano, Trapani en italiano y oficialment) ye una comuna italiana, capital d'a provincia de Tràpani, en a zona occidental d'a isla y rechión de Sicilia, a o canto d'a mar Mediterrania y d'a mar Tirrena.
A suya población en 2006 ye de 70.872 habitants, con una superficie de 271 km² y una densidat de población de 249 hab/km².
O suyo termin municipal muga con as comunas de Buseto Palizzolo, Calatafimi-Segesta, Erice, Marsala, Paceco, Salemi y Valderice.
Historia
En 1071 fue conquiesta por os normandos, y adhibita a o reino de Sicilia.
Encinas de Arriba
Encinas de Arriba ye un municipio d'a provincia de Salamanca, en a comunidat autonoma de Castiella y Leyón, Espanya. A suya población ye de 268 habitants (2007), en una superficie de 8,78 km² y una densidat de población de 30,52 hab/km².
Municulo
Municulo ye un pico de 1.991 metros d'altaria situau en a cordelera d'o Pireneu, en a muga entre Aragón y Occitania chunto a o puerto de Somport.
Toponimia
O suyo nombre deriva d'a parola monticulo.
Iberia Sport Club
O Iberia Sport Club estió un club poliesportivo aragonés d'a ciudat de Zaragoza en a que a suya sección de fútbol estió a mas conoixida. Fue fundau como club de fútbol o 24 de marzo de 1917, y chugaba os suyos partius en o estadio de Torrero. En 1932 se fusionaría con o Zaragoza Club Deportivo, dando orichen a o Zaragoza Foot-ball Club, primer nombre de l'actual Real Zaragoza.
Atras seccions que tenió estioron as seccions d'atletismo, natación y ciclismo.
Historia
Os primers equipos d'Aragón no estioron empentaus a traviés d'as clases populars, sino que estioron universitarios, politicos y a clase alta os que veyioron una oportunidat de promoción particular, d'as suyas interpresas u ciudaz en veyer lo exito de publico que teneba este nuevo esporte en as grans ciudaz d'o país como Madrit, Barcelona u Bilbao. Ocupaban puestos directivos en os club y a mayoría d'as vegadas tambien de chugadors y miembros d'as federacions. En istas José María Gayarre persona esencialment politica y pai de cuasi todas as iniciativas futbolisticas de Zaragoza ye contactau por alumnos d'o colechio El Salvador d'os Chesuitas ta creyar un equipo de fútbol. Gayarre contacta con directius d'as interpresas Cementos Portland y a fabrica ferroviaria Carde y Escoriaza ta creyar un club y establioron la creyación d'o iberia. As personas relacionadas con ixas interpresas se convirtioron en directius, chugadors y aficionaus.
O Iberia Sport Club fue fundau o 24 de marzo 1917, Vestiba camisa amariella y negra y calzons negros, por ixas colors yeran conoixius popularment como “os vrispas”. Prencipioron a chugar os suyos partius como local en o Campo d'o Sepulcro, en os cuals estioron los solars an s'heba celebrau la Exposición Hispano-Francesa de 1908 en as cercanías de l'actual Plaza d'os Setios de Zaragoza, pa dimpués pasar a chugar en a Hipica (hue Centro Esportivo Municipal Gran Vía, a lo costau d'a Ciudat Universitaria u Campus d'a Plaza San Francisco) entre atros terrenos, a lo no tener campo propio.
En 1917 o Iberia consigue o títol de Campión Rechional d'Aragón, a o que le seguirán diez títols mas mientres os siguients catorce anyos.
Escurial de la Sierra
Escurial de la Sierra ye un municipio d'a provincia de Salamanca, en a comunidat autonoma de Castiella y Leyón, Espanya. A suya población ye de 293 habitants (2007), en una superficie de 20,97 km² y una densidat de población de 13,97 hab/km².
Iberia Sport Club
Historia
O 7 d'octubre de 1923 inaugura campo propio, construyiu en o tradicional barrio de Torrero, en un solar amán d'a Canal Imperial d'Aragón, yera un estadio de gran capacidat ta la epoca y conoixiu como estadio de Torrero u popularment como a catedral gualdinegra. L'estadio yera una instalación poliesportiva que tamién teneba piscina, un campo de fútbol d'entrenamiento y velodromo.
Compitió en a Segunda División d'Espanya, mientres tres temporadas (1928/29, 1929/30 y 1930/31). En a primera temporada d'a categoría d'archent (temporada 1928/29) cuasi puyó enta a primera división, quedando empatau a puntos con o campión o Sevilla Club de Fútbol que chugaría a promoción. A la siguient temporada (temporada 1929/30) se quedaría a un punto de puyar dreitament, por dezaga d'o Sporting de Gijón empatau a puntos, y a un d'o primero d'a categoría: o Deportivo Alavés, que puyaría a Primera División. Zarraría a suya aventura en busca d'a elite (temporada 1930/31) ocupando o zaguer puesto y pasando asinas a competir en a Tercera División d'Espanya en a temporada 1931/32, quedando cinqueno d'o Grupo III-A.
En marzo de 1932 se fusionó con o segundo equipo d'a ciudat, o Zaragoza Club Deportivo ta formar o Zaragoza Foot-ball Club, actual Real Zaragoza.
Datos d'o club
* Nota: S'amostran nomás as temporadas de competición de Liga dende a suya instauración por a RFEF. De 1928 a 1940, o sistema de competición de Liga en Espanya yera parellano a l'actual brasilero, dos sistemas piramidals simultanios y independients: a piramide nacional, y a piramide rechional.
Hemorrhois hippocrepis
L'hemorrón (Hemorrhois hippocrepis, antes Coluber hippocrepis) ye una cullebra d'a subfamilia Colubrinae, familia Colubridae, suborden Serpentes, orden Squamata y clase Reptilia. Se distribuye por os países que rodeyan a la Mediterrania Occidental. Presenta una color y disenyo caracteristicos que la fan distinguible d'atras cullebras y ye o solo colubrido europeu que presenta una ringlera d'escatas chicotas entre o uello y as escatas supralabials. En Aragón ye mes abundant en a mitat sud.
La Matanza de Acentejo
La Matanza de Acentejo ye un municipio espanyol d'a comunidat autonoma de Canarias, provincia de Santa Cruz de Tenerife, que se troba en a isla de Tenerife. A suya población ye de 9.061 habitants (2019), en una superficie de 14,11 km² y una densidat de población de 642 hab/km².
Ostiacos
Os ostiacos u khanty habitan a provincia autonoma de Khanty-Mansi, en a compleganza d'o río Obi, en Siberia Occidental (Federación Rusa). Charran una luenga uralica d'a branca ugrica.
Fuent Seca (Mora de Rubielos)
Fuent Seca ye un casal de lo termin municipal de Mora de Rubielos, en la comarca de Gúdar-Chabalambre y en la provincia de Teruel. Actualment ye despoblau.
Corz de Zaragoza (1311)
As Corz de Zaragoza de 1311 estioron unas Corz d'o Reino d'Aragón celebradas en a ciudat de Zaragoza y convocadas por o rei Chaime II d'Aragón.
Corz de Uesca-Calatayú-Exeya d'os Caballers (1265)
As Corz de Uesca-Calatayú-Exeya d'os Caballers de 1265 estioron unas Corz Chenerals d'Aragón que fuoron convocadas por Chaime I d'Aragón.
En istas corz se formaliza o papel d'o Chusticia d'Aragón como arbitro entre o rei y a nobleza y s'apreban nuevos fueros.
Warren (Michigan)
Warren ye una ciudat d'os Estaus Unius situata en o estato de Michigan. Fa parte d'o condau de Macomb.
A suya población ye de 134.056 habitants (2010) en una superficie de 88,90 km², con una densidat de población de 1.506,20 hab/km².
Cheografía
A localidat de Warren se troba situata a 191 metros d'altaria sobre o ran d'a mar.
Vicente Ferraz y Turmo
Vicente Ferraz y Turmo (Benás, Ribagorza, 10 d'octubre de 1867 - Sant Sabastián, Guipuzcua, 20 de febrero de 1932) va estar un doctor en Dreto, filologo, escritor, profesor y catedratico aragonés de Llengua y Literatura. Yebe el pai de Vicente Ferraz y Castán y suegro d'Ángel Ballarín Cornel.
Naixéu de casa Faure, a la vila de Benás, se va llicenciar en Dreto a la Universidat de Zaragoza y dimpués va ser doctor per la Universidat Central de Madrit. Tamé estaríe ben lluego doctor en Filosofía y Lletres per la Universidat Central de Madrit. Va fer de profesor en primeres, dimpués de catedratico en que va sacar pllaza en 1901, y a partir de 1920 de director de l'Instituto General y Técnico de San Sebastián a la capital guipuzcuana, agon viuríe dica la suya muòrt en 1932.
Se va casar dan su prima Dolores Castán Turmo, dan qui tinríe hueito fills. Ye autor d'el vocabulario que se diu Colección de voces aragonesas del dialecto de Benasque, publlicau en 1917, per hu que ye el primer d'els vocabularis d'el benasqués de la era moderna. El quatreno fillo suyo, Vicente, dezaga de dos ans de muòrto el pai, tamé va publlicar un vocabulario d'el benasqués en 1934 d'el qual se sospite que Ferraz y Turmo hebe estau el principal repllegador.
Plana de Uesca
Situata en a parti central d'o Semontano uescano ye trescruzada por os ríos Isuela, Flumen y Guatizalema. Se situga entre los ríos Sotón y Alcanadre, as suyas mugas naturals son as sierras de Gratal y Guara.
As suyas comarcas mugants:
A economía s'alaceta, prencipalment, en l'agricultura y a ganadería. A industria prencipal ye la d'o metal.
Parla
L'idioma aragonés d'a mayor parte d'a Plana de Uesca se clasifica en a variant meridional u semontanesa. O castellano se cheneralizó en o medio rural en a segunda metat d'o sieglo XX. Encara bi ha chent que charra aragonés en bels lugars, y neofablants que lo ha apreso dende a decada d'os anyos 1970 y que charran l'aragonés común.
Fresno Alhándiga
Fresno Alhándiga ye un municipio d'a provincia de Salamanca, en a comunidat autonoma de Castiella y Leyón, Espanya. A suya población ye de 281 habitants (2007), en una superficie de 13,28 km² y una densidat de población de 21,15 hab/km².
Arroyo de la Encomienda
Arroyo de la Encomienda ye un municipio d'a provincia de Valladolit, en a comarca d'a Campiña del Pisuerga y comunidat autonoma de Castiella y Leyón, Espanya.
A suya población yera de 10.872 habitants en 2008, en una superficie de 11,54 km² y una densidat de población de 942,11 hab/km².
Cheografía
A localidat d'Arroyo de la Encomienda ye situata a 691 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, a una distancia de 8 km de Valladolit, a capital d'a suya provincia.
La Victoria de Acentejo
La Victoria de Acentejo ye un municipio espanyol d'a comunidat autonoma de Canarias, provincia de Santa Cruz de Tenerife, que se troba en a isla de Tenerife. A suya población ye de 9.185 habitants (2019), en una superficie de 18,36 km² y una densidat de población de 500 hab/km².
Arroyo de la Encomienda
Cheografía
D'o suyo termin municipal fan parte os lugars d'Arroyo, La Flecha, Monasterio, Aranzana, La Vega y Sotoverde.
Changos
Os changos son ixemenatos en Moldavia Occidental (Rumanía) por a cuenca d'o río Siret, sobre tot en l'alta y baixa compleganza. Charran un dialecto hongaro propio y son cristianos catolicos. Tienen un orichen no guaire claro y descienden de diferents inmigracions dende Transilvania.
Ambulancia
300px|thumb|Ambulancias en Aragón Una ambulancia ye un vehíclo destinau a o transporte adequau, de personas malautas u feridas, que se troban luent d'un centro d'asistencia sanitaria (Centro de Salut u Centro d'Atención Primaria, hespital), u bien pa transportar-las entre istos centros.
Galindo y Perahuy
Galindo y Perahuy ye un municipio d'a provincia de Salamanca, en a comunidat autonoma de Castiella y Leyón, Espanya. A suya población ye de 623 habitants (2007), en una superficie de 44,06 km² y una densidat de población de 14,13 hab/km².
Ambulancia
Dispone d'uns tecnicos y, a vegadas, pendendo d'a naturaleza d'o treslau, de personal sanitario (diplomau en enfermería u medico).
En Aragón son integradas adintro d'o Sistema d'Emerchencias Medicas (SEM) y pa solicitar os suyos servicios s'ha de trucar a lo numero telefonico 061.
Lo Castellar
Lo Castellar (El Castellar en castellano) ye un municipio de la provincia de Teruel, situau en la comarca de Gúdar-Chabalambre. La suya población ye de 54 habitants (2017), en una superficie de 50,3 km² y una densidat de población de 1,07 hab/km².
Corz de Casp-Alcanyiz-Zaragoza (1371-1372)
As Corz de Casp-Alcanyiz-Zaragoza de 1371-1372 estioron unas Corz d'o Reino d'Aragón celebradas en as ciudaz de Casp, Alcanyiz y Zaragoza y convocadas por o rei Pero IV d'Aragón dende Tortosa o día 3 d'octubre d'ixe mesmo anyo. As primeras sesions s'ubrirán o 15 d'ixe mes en a colechiata de Santa María la Mayor de Casp:
Debiu a una pandemia causada por una malautía en Casp as Corz se tresladan ta Alcanyiz en zaguerías d'aviento:
Lo Castellar
Mugas
Lo suyo termin municipal muga con Alcalá de la Selva, Cabra de Mora, Formich Susano, Corbalán y Cedriellas.
Corz de Casp-Alcanyiz-Zaragoza (1371-1372)
Asinas o 23 d'aviento prencipian as primeras sesions en a ilesia de Santa María la Mayor d'Alcanyiz:
Districto d'Alta Algovia
O districto d'Alta Algovia (en alemán Landkreis Oberallgäu, en suabio Landchrais Oberallgai) ye un districto situau en Bavera, Alemanya.
Lo Castellar
Fiestas
250px|right|thumb|Ermita de lo Pilar
Corz de Casp-Alcanyiz-Zaragoza (1371-1372)
S'ubriban as primeras sesions o 7 de febrero en o monesterio d'os frailes Predicadors d'a capital:
Autoridatz
Se nombran en as actas d'a Cort entre atras autoridatz a l'arcebispe de Zaragoza Lope Ferrández de Luna, o bispe de Uesca Chuan Martínez, o bispe de Tarazona Pero Pérez Calvillo, o bispe de Segorb-Albarrazín Eneco de Valterra y Sánchez d'Heredia y o Chusticia d'Aragón Domingo Ximénez Cerdán.
Ilesia de Sant Nicolau de Bari d'o Frago
A ilesia de Sant Nicolau de Bari d'o Frago ye una ilesia adedicata a Sant Nicolau de Bari que se troba situata en O Frago, en a comarca aragonesa de Cinco Villas y provincia de Zaragoza, que pende eclesiasticament d'a Diocesi de Chaca. Ye protechita legalment con a suya declaración como Bien d'Intrés Cultural Se tracta d'a ilesia parroquial d'o lugar.
O edificio orichinal se debantó mientres o sieglo XII en estilo romanico, tenendo una sola nau rectangular con vuelta de canyón con un abside semicercular, amás d'arcos faixons que descarregan dencima de columnas que tienen os chapitels decoratos con motivos vechetals, encara que en o sieglo XVI se i adhibioron una torre con planta cuadrata con cuatre pinaclos, una sagristía y dos capiellas laterals.
A zaguera restauración d'a ilesia estió l'anyo 2010.
Caracteristicas arquitectonicas
A ilesia tien dentradas en as suyas fronteras meridional y occidental, totas dos en estilo romanico, con timpanos y arcos de meyo punto, atribuitas a o mayestro de Sant Chuan d'a Penya (u mayestro d'Agüero), qui treballó en cuantas ilesias de Cinco Villas. En as arquivoltas d'a suya frontera prencipal se i puet trobar a representación d'un calandario de tipo agricola, a on que cada mes de l'anyo se representa con una labor agricola concreta.
Mencions en fuents aragonesas
A ilesia de Sant Nicolau de Bari d'o Frago ye mencionata en textos aragoneses d'o "Fondo Sastago":
Voguls
Os voguls u mansis (en mansi Мāньси) son un pueblo que habitan a provincia autonoma de Khanti-Mansi, en a compleganza d'o río Ob, en Siberia Occidental (Rusia), n'i habendo uns pocos en Ekaterinburg. Parlan una luenga uralica d'a branca ugrica, dita vogul u mansi. Fuoron forzatos a convertir-sen a lo cristianismo ortodoxo, pero mantienen creyencias animistas y xamanistas. O suyo modo de vida tradicional ye a caza, a pesca y o pastoreyo de rens.
George Nathan
George Montague Nathan, naixito en Irlanda en 1895 y muerto en a batalla de Brunete o 16 de chulio de 1937, estió un politico y militar irlandés, militant d'o IRA (Exercito Republicano Irlandés) y voluntario en l'Exercito britanico en a Primera Guerra Mundial y voluntario tamién en a Guerra Civil espanyola en as Brigatas Internacionals en defensa d'a Segunda Republica Espanyola. Estió miembro d'o Estato Mayor d'a XV Brigata Internacional.
Primera Guerra Mundial
En a Primera Guerra Mundial, George Nathan estió voluntario en l'Exercito britanico, combatindo en o Frent Occidental, y estando ascendito enta sarchento mayor. Fue distinguito lo 9 d'abril de 1917 como o solo oficial chodigo en a Brigata d'a Guardia.
Guerra d'Independencia d'Irlanda
Entre 1918 y 1936, as suyas actividaz en a Guerra d'Independencia d'Irlanda son poco conoixitas. Richard Bennet afirma que estió miembro d'o servicio secreto britanico mientres treballaba encubiertament ta l'Exercito Republicano Irlandés (IRA), y que estió lo responsable d'os asesinatos d'o toque de queda en Limerick en tanto que miembro d'o Rechimiento d'os Black and Tans. En cualsiquier caso, sí ye conoixita a suya militancia en l'IRA.
Guerra Civil Espanyola
L'agüerro de 1936 s'enroló como voluntario en as Brigatas Internacionals en a Guerra Civil espanyola, prenendo-ie lo mando d'a Companyía britanica en a XIV Brigata Internacional (clamata la Marsellaise por a suya composición mayoritaria de franceses). Fue nombrato comandant d'o batallón dimpués d'o fusilamiento de Gaston Delasalle acusato d'espionache.
Dimpués mandó lo Batallón Lincoln, o Batallón Washington y lo Batallón Britanico en a XV Brigata Internacional. A suyo valor en combate estió lechendaria; ninviaba a os suyos hombres enta l'ataque mientres les deciba Enta adebant, sinyoras, ta esperonar-los.
A suya solicitut de militancia en o Partito Comunista fue desestimada, fuese por a suya orientación sexual, u talment por a suya tibieza ideyolochica. No obstant, os observadors d'a Komintern admiraban a suya frida arrogancia debant o fuego enemigo.
Dimpués estió lo cabo d'Estato Mayor d'a XV Brigata Internacional, y fue mortalment ferito en a batalla de Brunete lo 16 de chulio de 1937. Se fació portar enta un campo d'oliveras y demandó a os suyos soldatos que cantasen mientres moriba, en Guadarrama (Madrit.
Rivarroi
Rivarroi (Rivarroi en occitán, Ribarrouy en francés y oficialment) ye una comuna occitana en o departamento francés de Pireneus Atlanticos, districto de Pau, cantón d'as Tierras d'os Luis y Tuquets de Vic Vilh y rechión de Nueva Aquitania. A comuna yera parte de l'antiga provincia de Biarn.
A suya población ye de 78 habitants (1999) en una superficie de 2,27 km², con una densidat de población de 34,36 hab/km².
Economía de mercau orientada a lo socialismo
La economía de mercau d'orientación socialista ye un producto de las reformas economicas de Đổi Mới que levoron a lo reemplazo d'a economía de planificación centralizada per una economía mixta de mercau basada en o predominio d'a industria estatal. Estas reformas se levoron a cabo pa permitir que Vietnam s'integrase en a economía de mercau global. Lo termin "d'orientación socialista" s'utiliza pa resaltar lo feito que Vietnam encara no ha aconseguiu lo socialismo y ye en o proceso de construyir las bases pa un futuro sistema socialista. Lo modelo economico ye semellant a la economía de mercau socialista emplegada en a Republica Popular China.
Val de las Defesas
La val de las Defesas ye una val con fondón plan situada en lo nuclio d'un plego sinclinal con costau nordoriental correspondient a la sierra de la Rocha de las Defesas. Ye en lo termin municipal de Fortanet a lo norueste de la sierra d'el Rayo.
Cheolochía
Lo sinclinal de la val de las Defesas ye chunto a l'anticlinal de Quarto Pelau, compartindo los dos un costau prou verticalizau que se manifiesta topograficament con rallas en la sierra de la Rocha de las Defesas. Esta sierra ye formada principalment por calsineras d'edat cenomaniana (Cretacio superior).
Cheomorfolochía
Bi ha formas periglacials. La val de las Defesas de Fortanet ye una val con fondón plan con fondón y vertients cubiertos por pedrizas provinients de la chelifracción de formacions de calsineras y dolomías de los costaus de lo plego sinclinal. Estas pedrizas son vistables dende la carretera entre Fortanet y Cantaviella.
Cerca de la val de las Defesas, en las laderas de puerto de Quarto Pelau tamién bi ha formas periglacials.
Toponimia
Se fa mención de la val de las Defesas en un un texto de 1414 sobre lo mollonamiento de boalaches y defesas entre los termins de Fortanet y Exorcas:
La Fuent Seca (Sant Agostín)
La Fuent Seca ye un casal de lo termin municipal de Sant Agostín, en la comarca de Gúdar-Chabalambre y en la provincia de Teruel. Actualment ye despoblau.
Historia
En 1267 Chaime I concedió a un clerigo dito García Rodríguez lo molín de la Fuent Seca de Pradas, que heba estau propiedat de Ximeno Pérez d'Arenós.
Bèumont
Bèumont (Bèumont en occitán, Beaumont en francés y oficialment) ye una comuna occitana en o departamento francés de Gers, rechión d'Occitania, districto de Condòm y cantón d'Armanhac-Tenarèsa.
A suya población ye de 114 habitants (2007) en una superficie de 7,56 km², con una densidat de población de 15,08 hab/km².
Santa Inés (Burgos)
Santa Inés ye un municipio d'a comunidat autonoma castellanoleyonesa en a provincia de Burgos, situau en a comarca de l'Arlanza.
A suya población ye de 149 habitants (2010) en una superficie de 14,87 km², con una densidat de 10,002 hab/km².
Cheografía
A localidat de Santa Inés ye situada a 856 metros d'altaria sobre lo livel d'a mar, a lo canto d'o río Arlanza y a una distancia de 40 km d'a ciudat de Burgos, a capital d'a suya provincia.
Hontoria del Pinar
Hontoria del Pinar ye un municipio d'a comunidat autonoma castellanoleyonesa en a provincia de Burgos, situau en a comarca de Sierra de la Demanda y partiu chudicial de Salas de los Infantes.
A suya población ye de 735 habitants (2013) en una superficie de 80,84 km², con una densidat de población d'8,62 hab/km².
Toponimia
O toponimo Hontoria deriva d'o latín FONTE AUREA ("fuent" d'oro).
Cheografía
A localidat d'Hontoria del Pinar ye situada a una distancia de 80 km d'a ciudat de Burgos, a capital d'a suya provincia.
D'o suyo termin municipal fan parte os lugars d'Aldea del Pinar (a 3 km) y Navas del Pinar (a 5,5 km).
Hontoria del Pinar ye trescruzau por o río Lobos. A unidat estratigrafica dita Formación calsinera d'Hontoria del Pinar, d'edat santoniana, tiene a suya localidat tipo en este termin municipal.
Benazal
Mugas
Lo suyo termin muga con Villafranca, Aras, Vilar de Canes, Cuella y Vistabella.
Juniperus thurifera
O Juniperus thurifera ye una especie de sabina distribuita dende L'Atlas dica los Alpes Franceses y con centro de maxima abundancia en lo Sistema Iberico.
Caracteristicas
Árbol u arbusto de fuella perén, de mida meyana, por un regular de 4 a 12 m d'altaria cuan ye árbol y d'un metro de diametro de tronco, curto, grueso, un poquet retuerto en los eixemplars viellos, con crosta parda y grisenca, fibrosa y con crebazas lonchitudinals, esgallando-se a tiras. La corona ye muito densa, de color verda escura con forma conica u ovalata y en eixemplars remoldatos aplanata y irregular. Las brancas son gruesas y las fuellas con forma d'escata como ye normal en una cupresacia, adosatas a la branqueta verda, son como escatas romboidals y aspras a lo tacto. Produce piez masculins y femenins, los fruitos son redondeyatos de color azulenca u royenca seguntes l'estato de maduración.
Floreixe a partir de febrero y los fruitos maturan a la segunda anyada, pero tamién bi ha epocas en las que no fructifican.
thumb|left|200px|Juniperus thurifera
Habitat
En la Peninsula Iberica se troba en altarias dende os 140 m (Sierra de Monegriello, comarca de los Monegros) dica los mes de 1800 en a Serranía d'Albarracín, poco en relación a los 3000 m que ocupan las sabinas de l'Atlas en Marruecos. Se troba bien en puestos que plegan a los -25º en hibierno y los 40º en verano. Aguanta anyadas secas en as que no caye que meyo litro d'augua de plevia por metro cuadrau y cuasi tota fuera de lo suyo periodo vechetativo. Ye capaz de clavar as radices en los suelos mes pedregosos como lenars, a on no creixe garra arbol peninsular.
Lo sabinar mes tipico de las parameras de lo Sistema Iberico oriental ye lo tarabinar con chinebro. La sabina ye present en cualques carrascals de paramera de lo Sistema Iberico.
Estau de conservación
300px|thumb|Distribución d'os sabinars de Juniperus thurifera en a [[Peninsula Iberica.]] Los antigos sabinars de la depresión d'Ebro plegaban dende la Sierra d'Alcubierre dica Zaragoza y Quinto. La mayor part de los sabinars de la depresión d'Ebro los han ido tallando dende la reconquiesta.
Lo sabinar de la Retuerta de Pina ha puesto durar dica huei porque yera propiedat reyal, pero ha retaculau dende lo sieglo XIX. La chent de los Monegros feban servir los suyos trallos pa fer vigas de casas y tamién cremaban la suya fusta pa fer una cenisa con propiedaz antisepticas.
Han quedau árbols molimentals aislaus de los sabinars que encrara quedan en los Monegros. En Villamayor de Galligo se troba la celebre sabina de Villamayor, que ye un testimonio d'estos antigos sabinars a man de Zaragoza y ye la zaguera que en queda; han sembrau sabinas a lo suyo costau pa que pueda reproducir-se.
La presencia d'eixemplars aislaus u de chicoz sabinars en la Muela de Borcha, en Oliet a man de Sant Per de los Griegos, en Arcaine, en Segura de los Banyos y La Mata de los Olmos fan de ligallo con los sabinars de lo Sistema Iberico.
Se diz que lo sabinar mes gran d'esta especie ye situau entre Arcos de Xalón y Maranchón inclindo los termins de las localidaz de Sagides, Chaorna, Judes, Iruecha, Codes y Mochales. Fa poco lo han declarau Puesto d'Intrés Comunitario (LIC).
Bi ha qui afirma que lo sabinar mes gran ye en realidat en Monterd d'Albarracín.
Denominacions
Lo nombre cientifico d'esta especie, thurifera, significa «productora d'encens», pus la suya fusta ye muito aromatica.
Castiello de Neuschwanstein
Neuschwanstein (prenunciato en alemán ) situato en Bavera amán d'a localidat de Füssen, Alemanya, ye un d'os castiellos neogoticos mas conoixitos. Feito construyir por Loís II de Bavera, o «rei barrenato» en 1866, orichinalment yera conoixito como o nuevo Hohenschwangau, en honor d'o puesto a on que o rei pasó gran parti d'a suya nineza. O suyo nombre fue cambiato dimpués d'a muerte d'o rei. Ye l'edificio mas fotografiato en Alemanya y un d'os destins toristicos mas populars en ixe país.
Juniperus thurifera
Denominacions
En l'aragonés de l'actual provincia de Teruel se debeba dicir tarabina u trabina, porque ha deixau sinyal toponimico dende Castellot dica Chabalambre. Esta palabra se troba en benasqués pero con un significau diferent "arbol tallau caito en o suelo, se'n pueda aproveitar a fusta u no", y talment siga relacionau con l'aragonés cheneral "tarabidau".
En castellano se clama oficialment sabina albar (ye dicir "sabina blanquenca"), pero en bellas zonas entre lo Sistema Central y Sistema Iberico en dicen enebro, denominación común con lo chinebro.
Aflor
Aflor (en castellano Azlor) ye un municipio aragonés d'a provincia de Uesca, situato en a comarca d'o Semontano de Balbastro y partiu chudicial de Balbastro.
A suya población ye de habitants en una superficie de 15,89 km² y una densidat de población de 0 hab/km².
Cheografía
A localidat d'Aflor se troba situada a 533 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, a una distancia de 34 km d'a ciudat de Uesca, a capital d'a suya provincia.
Hortigüela
Hortigüela ye un municipio d'a comunidat autonoma castellanoleyonesa en a provincia de Burgos, situau en a comarca de Sierra de la Demanda y partiu chudicial de Salas de los Infantes.
A suya población ye de 117 habitants (2008) en una superficie de 20,66 km², con una densidat de población de 5,66 hab/km².
Cheografía
A localidat d'Hortigüela ye situada a 941 metros d'altaria sobre lo livel d'a mar.
Archidiocesi de Concepción
thumb|right|335px|A [[seu d'a Santisma Concepción de Concepción.]] L'archidiocesi de Concepción (en latín: Archidiœcesis Sanctissimae Conceptionis) ye una seu bispal chilena que se troba en Concepción. A suya seu metropolitana ye a seu d'a Santisma Concepción de Concepción.
Como archidiocesi forma la provincia eclesiastica de Concepción y ye capeza d'as diocesi de Chillán, diocesi de Los Ángeles, Temuco, Valdivia y Villarrica.
Linastrué
Linastrué ye un lugar despoblau d'o municipio de Candarenas, situau en a comarca de l'Alto Galligo (Uesca).
Lidje
Lidje (en valón Lidje, en francés Liège, en neerlandés Luik, en alemán Lüttich) ye una ciudat belga de luenga francesa, en a rechión de Valonia y en a provincia de Lidje, de que ye a suya capital.
Linastrué
Toponimia
L'orichen d'iste toponimo sería un antroponimo latino con o sufixo prerromano de posesión -ué.
Lidje
Toponimia
En fuents medievals aragonesas s'escribe con ortografía francesa. Lo podemos veyer en o Libro d'as Marabillas d'o Mundo y en a Cronica de los Conquiridors:
Linastrué
Historia
Se menciona o lugar d'Armistué, entre Aquilué y "San Vicentii vallis Diaquilue" en a segunda vesita feita por as chents de Uesca pa replegar diners pa las obras d'a seu de Santa María en 1405. Habia de fer referencia a Linastrué a on se diz que se replegoron siet sueldos chaqueses.
Leyendas
Aquí tamién se conserva o mito d'as viellas pervivients, marchando as dos mullers que albandonoron o lugar enta Aquilué y repartindo-se asinas os suyos terrenos a razón d'una hectaria de terreno pa cada casa d'o lugar.
Idioma baixo alemán
O baixo alemán (en baixo alemán Plattdütsch/Plattdüütsch, Nedderdüütsch; en alemán stándard Plattdeutsch u  Niederdeutsch y en neerlandés Nedersaksisch), a vegadas conoixiu tamién con o nombre de baixo saxón encara que ista ye a denominación correcta nomás ta o suyo dialecto occidental, ye una luenga chermanica occidental ingveonica que se charra mas que mas en o norte d'Alemanya y l'este d'os Países Baixos. Desciende de l'antigo saxón en a suya forma mas temprana.
O historico Sprachraum (u aria de distribución d'a luenga) d'o baixo alemán encluyiba tamién a parti norte de l'actual Polonia, l'oblast de Kaliningrado en Rusia, y a parti sud de Lituania. Os parlants d'alemán fuoron forachitatos d'istas rechions con d'o cambeo de mugas dimpués d'a Segunda Guerra Mundial. As antigas comunidatz alemanas en os estaus balticos tamien parlaban o baixo alemán. D'atra man, o baixo alemán meyo estió a lingua franca d'a Liga Hanseatica, y tenió una influencia important en as luengas escandinavas. En idioma anglés tamién bi ha parolas ampradas d'o baixo alemán que se remontan a ixas envueltas d'a Liga Hanseatica.
Clasificación y idiomas relacionaus
O baixo alemán fa parti d'o continuum dialectal d'as luengas chermanicas occidentals continentals. A l'ueste muga con as luengas baixo-francas que distinguen dos rematanzas verbals ta o plural, en comparanza con a unica rematanza verbal d'o plural que ye present en o baixo alemán. A o sud muga con as luengas altochermanicas centrals, que han estau afectadas por a segunda mutación consonantica. Ista división se marca por un regular con a linia de Benrath que traza a isoglosa maken – machen.
A l'este o baixo alemán muga con l'idioma caixubio (luenga eslava, l'unico repui que queda actualment de l'idioma pomeranio) y, dende que dimpués d'a Segunda Guerra Mundial quasi toz os alemans estiesen forachitaus de Pomerania, tamién con o polaco. Os dialectos d'o baixo alemán en Pomerania s'incluyen en o grupo d'o baixo alemán oriental (u Pommersch en alemán).
A o norte y norueste muga con o danés y o frisón. Cal parar cuenta que en Alemanya, o baixo alemán ha reemplazau a o frisón en muitas rechions. O frisón de Saterland ye l'unico subdialecto d'o frisón oriental que encara ye vivo y ye rodiau de tot por o baixo alemán, igual que pasa con as pocas variedatz de frisón septentrional que encara i quedan, tenendo asinas os dialectos baixo-alemans d'ista zona un important substrato frisón.
Bellas clasificacions meten a os dialectos septentrionals d'o baixo alemán chunto a l'anglés, l'anglico escocés, y o frisón en o grupo d'as luengas chermanicas d'a mar d'o Norte u luengas ingveonicas. Manimenos, a mayoría excuyen a o baixo alemán d'iste grupo que segosa denominar luengas anglo-frisonas, ya que bi ha bellas caracteristicas d'iste grupo de luengas que nomás observan parcialment en o baixo alemán, por eixemplo lei d'as nasals aspirants ingveonicas (bells variedatz fan servir us, os ta o pronombre "nos", atras emplegan uns, ons), y debiu a atras caracteristicas que ni sisquiera existen en o baixo alemán, por eixemplo a palatalización de /k/ (asinas en anglés cheese, y frisón tsiis se dan as formas palatalizadas, mientres que en o baixo alemán Kees u Kaise, neerlandés kaas u alemán Käse no pas).
Cantera d'el Cierzo
Cantera d'el Cierzo ye un mont de 431 metros d'altaria situau en as Bardenas, en muga entre a provincia de Zaragoza y Navarra.
Bi ha un vértiz cheodesico en a suya cima que se troba totalment en Aragón.
Toponimia
L'oronimo Cantera d'el Cierzo presenta un primer formant cantera que se torna a trobar en atras zonas d'a provincia de Teruel y no necesariament significa "pedrera". En Puertomingalbo a palabra cantera s'emplega pa decir "mont" con o sentiu de terreno que no se puede treballar agricolament, u tamién especificament como dende a on que s'observa o terreno, o que enlaza con o significau aragonés de cantera como marguin u canto de plataforma. En ansotano se documenta un significau de cantera como "ladera", o que encaixaría semanticament millor con este oronimo.
Arcos (desambigación)
Arcos, plural d'arco puet estar:
Corz de Zaragoza (1291)
As Corz de Zaragoza de 1291 estioron unas Corz d'o Reino d'Aragón celebradas en a ciudat de Zaragoza y convocadas por o rei Chaime II d'Aragón.
Releu (cheografía)
thumb|right|200px|Altimetría y batimetría de la Tierra actualment. Lo releu ye en cheografía la dimensión vertical de la superficie de la Tierra. Quan ye referiu a lo fondón de la mar se diz batimetría.
Lo releu se describe tenendo en cuenta l'altaria, pendient y orientación de las superficies de lo terreno. Lo releu afecta a lo fluxo de l'augua y la suya distribución, y por tanto en l'agricultura y atros recursos naturals. En grans superficies, lo releu tamién influye en l'orache y clima. Los dos factors favoreixen u dificultan la instalación de poblacions humanas en zonas determinadas.
Interacción nucleyar feble
A interacción nucleyar feble, fuerza nucleyar débil, fuerza nucleyar feble, u tamién dita simplament fuerza feble, fuerza débil u interacción débil, ye una d'as cuatre fuerzas fundamentals d'a naturaleza, chunto con a interacción nucleyar fuerte, a gravedat y a fuerza electromagnetica.
Seguntes o modelo estandar de fisica de particlas, a interacción feble puet desarrollar-se entre leptons y quarks (interaccions semi-leptonicas), entre leptons (interaccions leptonicas) u entre quarks (interaccions no-leptonicas) a traviés d'o intercambio de particlas achent u mensacheras u bosons intermediarios muit masivos ditos W± y Z0. Como toz os leptons son embrecatos en os efectos d'a interacción feble y a gravedat ye insignificant, pareixe que ista ye a unica fuerza que actuaría sobre os neutrinos en o experimentos de laboratorio. A fuerza feble ye a responsable d'a desintegración beta d'os nuclios atomicos, y a radioactividat asociata, por ixo un neutrón se transforma en un protón dimpués d'a emisión d'electrons (radiación beta) y neutrinos.