cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Sèish (Altos Pireneus)
Sèish (en francés Seich) ye una comuna occitana en o departamento francés d'Altos Pireneus, districto de Banyeras de Bigorra, cantón d'a Val de Varossa y rechión d'Occitania. A comuna yera parte de l'antiga provincia de Bigorra.
A suya población ye de 74 habitants (1999) en una superficie de 7,17 km², con una densidat de población de 10,32 hab/km².
Cantón de Perpinyán-5
O cantón de Perpinyán-5 (en catalán cantó de Perpinyà-5, en francés canton de Perpignan-5) ye una división administrativa francesa situata en o departamento d'os Pireneus Orientals, en a rechión d'Occitania, districto de Perpinyán (en ye a suya capital).
A suya población ye de 14.678 habitants (2008). En fan parte 1 comuna y una parte d'a ciudat de Perpinyán.
A capital d'o cantón ye a localidat de Perpinyán.
Orpí
Orpí ye un municipio catalán situato en a provincia de Barcelona, comarca de l'Anoya y partiu chudicial d'Igualada.
A suya población ye de 183 habitants(2007), en una superficie de 15,23 km² y con una densidat de población de 12,02 hab/km².
Orpí ye situato a 680 metros d'altaria sobre o livel d'a mar. D'o suyo termin municipal fan parte os lugars de Can Bou, Les Escodines y Santa Càndia.
Historia
En 1677, a familia Sarrals compró o castiello y lo suyo termin.
Ventor
Ventor u más rarament o mont Ventor (en grafía mistralenca mount Ventour, en latín Vinturi, en francés Mont Ventoux) ye una montanya d'Occitania, situada en a rechión de Provenza, en o departamento de Vauclusa. Iste mont se conoixe popularment con a embotada d'o Chigant de Provenza (en occitán lo Gigant de Provença).
Ye o cobalto d'o macizo de Baroniás con 1912 m d'altaria. O suyo nombre viene d'a radiz prelatinas Vĭn-t-ŭru, sin que se conoixca o suyo significau ; encara que en a imachinación popular s'asocia a la ideya de "ventoso". Ye verdat que o viento de component Norte u Norueste, conoixiu astí como "mistral" (en Aragón tresmontana u cierzo) i bufa a sobén a más de 100 km/h, y a vegadas dica a 300 km/h. O mont Ventor tien alavez un d'os records de velocidat de viento rechistraus en a Francia metropolitana con un viento de 320 km/h o 19 de noviembre de 1967. De feito o mont s'estira perpendicularament a o viento, creyando un efecto que aviva o fluxo d'aire como si estase l'ala d'un avión.
Frederic Mistral en 1859 fació una expedición de nueitz ta asistir a l'amaneixer, describindo o esdevenimiento con istas parolas:
Crespiellos
Os crespiellos (d'o latín < CRISPU "frisau") son un postre tipico d'as comarcas d'o semontano de Balbastro y Sobrarbe, en a provincia de Uesca.
Historia
Os crespiellos pueden fer-se como se feban d'antis mas en o mundo rural, a on los elaboraban con as pencas d'as borrainas u d'as verzas (os repuis que se rebuyaban). Yera o metodo emplegato por as mullers aragonesas ta aproveitar-lo tot, reservando o millor d'a verdura ta a chenta y fendo servir ta postre lo que por un regular se volaba.
En a "fiesta d'o crespillo" de Balbastro, por a Encarnación (o domingo mas amán a o 25 de marzo), se celebra o rito d'a "preñez de las oliveras" y se fa iste postre a base d'espinaques.
Elaboración
Con a farina, as dos terceras partis d'o zucre, os uevos batitos y una mica de leit se fa una masa muit lichera con a que se rebozan as fuellas mas tiernas d'a borraina, una vegata bien limpias y en trocez. Se fan fredir en aceite muit calient y quan son doratas s'escorren y s'espolvaracian con zucre.
Literatura popular referent a crespiellos
Encara que os crespiellos sigan famosos en o Semontano de Balbastro tamién son conoixius en as vals d'o Pireneu Axial. En chistabín Fernando Blas Gabarda y Fernando Romanos replegan mencions como:
Jean Joseph Saroïhandy replegó una composición popular en Espierba en l'anyo 1899 en a que nombran los crespiellos: De Chisahues soi baixato
de crispillos m'an fartato
la farina enfarinata
la sarten amprata
la manteca furtata
la del boc prenyata
y la limosna' la lana.
Orden de Sant Chaime
La Orden de Sant Chaime (conoixita a vegatas como Orden de Sant Yago u Orden de Santiago por estar orichinaria de Castiella) ye una orden militar medieval naixita en la Peninsula Iberica en lo contexto de la Reconquiesta. Amanixió en l'anyo 1170 dimpués de la reconquiesta de Cáceres, cuan Ferrando II de Leyón fundó la cofrairía de los flaires de Cáceres. Con lo tiempo la Orden de Cáceres prenió tamién lo paper de protectora de los pelegrins que iban a visitar lo sepulcre de Sant Chaime en Compostela. En l'anyo 1175 lo papa Aleixandre III confirmó la orden.
La suya primera presencia en Aragón ye en 1212, cuan lo mayestre Fernando González aduyó a Pero II d'Aragón a prener Mont Albán. Lo rei donó la villa a lo mayestre, que fundó una comanda de la Orden, que esdeveniría la casa matriz de los suyos establimientos en la Corona d'Aragón. Lo convento de la villa de Mont Albán yera chusmeso a lo principio a lo prior d'Uclés, qui yera los receptor de las rendas de los diferents centros santiaguistas.
La Orden teneba dos categorías de miembros, clerigos y laicos, estando la unica milicia relichiosa de la Edat Meya que almeteba chent casata en las suyas filas. Aduyoron a la reconquiesta de lo reino de Valencia. Lo comandador de Mont Albán condució a lo campo de batalla a los caballers de Santiago y tamién a los habitadors de la villa.
A mitat de lo sieglo XIII los dominios de la orden se facioron grans, por donacions u compra, estabilizando-se lo suyo patrimonio a finals d'este sieglo.
Sunyer
Sunyer (Sunyer en catalán y oficialment, Suñer en castellano) ye un municipio catalán de la comarca de lo Segrián, en la provincia de Leida.
Cheografía
La localidat de Sunyer se troba situata a 211 metros d'altaria sobre lo ran de la mar.
La Riba
La Riba ye un municipio catalán situato en a provincia de Tarragona, comarca d'Alto Campo y partiu chudicial de Valls.
A suya población ye de habitants, en una superficie de 7,99 km² con una densidat de población de 0 hab/km².
Cheografía
La Riba ye situato a 263 metros d'altaria sobre o livel d'a mar.
D'o suyo termin municipal fa parte o lugar de Les Hortasses.
O termin municipal de La Riba muga a o norte con Vilaverd y Montblanc, en a comarca d'a Cuenca de Barberán; a o este con Valls; y a lo sud con Mont-ral y Montblanc.
Historia
As troballas arqueolochicas mas antigas son d'o Paleolitico y d'o Neolitico.
En o suyo termin municipal bi ha restos romanos, y se creye que o lugar yera trescruzato por a vía Aurelia, una calzata romana.
En 1155, o conte de Barcelona Remón Belenguer IV li atorgó carta de población.
En 1324, o rei d'Aragón Chaime II creyó o condau de Prades, y bi incluyó La Riba, ta ceder-lo a o suyo fillo, Remón Belenguer, anque iste, con a suya autorización, vendió a villa pocos días dimpués a uns ciutadans de Barcelona.
Economía
En a economía de La Riba, l'agricultura estió siempre una actividat economica escasa, por as condicions cheograficas d'o lugar.
Tamién bi ha ganadería, anque ta l'autoconsumo.
Antigament, dede o sieglo XVIII, bi habió industria de molins d'enerchía hidraulica, pero hue a industria ye nomás paperera.
Tamién ye important o turismo.
Reparto de concellers
Fuent: MUNICAT, en a pachina web d'a Generalitat de Catalunya.
Abantbrazo
thumb|120px|Musclos interiors posteriors. thumb|120px|Musclos exteriors posteriors. L ' abantbrazo (pron. arag. chen. /abambraθo/, ben. /abambraso/) ye una d'as cuatre porcions en que se divide o miembro superior. L'abantbrazo se troba limitato por a suya cara superior con o brazo por meyo d'o codo y por a suya cara inferior con a man a traviés de l'articulación d'o maniquiello.
Uesos
O escleto osio de l'abantbrazo ye composato por dos uesos luengos: o radio (ueso externo) y o cubito (ueso interno).
O radio s'articula con o ueso d'o brazo, l'humero, y con o propio cubito, y con os uesos d'o carpo escafoide y semilunar. O cubito s'articula nomás con o ueso d'o brazo, l'humero, y con o radio.
Ye formato por l'articulación radiocubital que pende en a unión, por a zona superior y inferior, d'o cubito y o radio. Entre éls existe un espacio recubierto por fibrocartilago muit resistent (sincondrosis). Ista articulación ye a que permite os movimientos de pronación y supinación, a on o radio chira arredol d'o cubito.
Musclos
A rechión muscular de l'abantbrazo ye composata por vente musclos, y se divide en tres rechions musculars:
Rechión anterior
Contiene cuatre plans musculars con ueito musclos, que son, d'o mas superficial enta o mas fundo:
Primer plan: En sentito lateromedial:
John Updike
John Hoyer Updike, naixito de Reading (Pennsilvania) o 18 de marzo de 1932 y muerto en Danvers (Massachusetts) o 27 de chinero de 2009, estió un escritor, poeta y novelista estausunidense con cuantos premios recibitos por a suya obra literaria.
Seu de Saint Albans
Historia
En 793 o rei Offa de Mercia establió en o puesto a on hue se troba a seu un monesterio, adedicato a Sant Albán, y que teneba como obchectivo de recibir as reliquias d'iste santo, que yera o primer santo naixito de Britania y qui morió arredol de 303 mientres as persecucions d'o Cristianismo baixo o reinato de l'emperador Dioclecián. Iste monesterio teneba a correspondient ilesia mugant, en estilo saxón, y que describe Beda o Venerable en a suya Historia Eclesiastica (I, 7) como una ilesia de muita magnificencia.
Sindembargo, ista primera ilesia saxona desapareixió en 1077 quan Pavlo de Caen, o primer abad normando d'o monesterio dimpués d'a conquiesta normanda d'Anglaterra, la espaldó ta construir dencima una nueva ilesia en estilo romanico, emplegando como material ta las obras ladriellos de l'amanata y albandonata ciudat romana de Verulamium.
En o sieglo XII, un antigo estudiant en o monesterio, Nicolau Breakspeare, fue esleito Papa con o nombre d'Hadrián IV. O nuevo Papa tomó o monesterio baixo a suya protección y li donó preeminencia sobre a resta de monesterios angleses d'ixas envueltas.
Abantbrazo
Rechión anterior
Segundo plan:
Seu de Saint Albans
Historia
Iste primer edificio d'o sieglo XI se conserva encara hue en a suya mayor parti, encara que en o sieglo XIII se facioron obras ta fer-lo mes gran, tornando a fer-ie mas obras en o sieglo XIV dimpués que s'espaldase una parti de l'edificio en 1323.
Abantbrazo
Rechión anterior
Tercer plan:
Seu de Saint Albans
Historia
O monesterio esdevenió o centro d'una muit activa pelegrinación enta las reliquias d'o santo, continando con una antiga tradición de culto d'as reliquias de Sant Albán que ya ye documentata en 429 quan las vesitó Sant Chermán, bispe d'Auxerre.
Abantbrazo
Rechión anterior
Cuatreno plan:
Seu de Saint Albans
Historia
En 1539, quan o rei Henrique VIII decretó a disolución d'as ordens monasticas en o reino d'Anglaterra, o monesterio quedó albandonato mientres 300 anyadas. Lo vendioron a la localidat de Saint Albans ta destinar-lo a ilesia parroquial, pero en no disponer de fundos ta fer-ie o mantenimiento, lo dixoron deteriorar, conservando-se hue nomás l'antiga puerta d'o monesterio (de 1365) y a ilesia monastica, que compró a Corona d'Anglaterra en 1553.
Abantbrazo
Rechión posteroexterna
Contiene cuatre musclos que son, d'o mas superficial enta o mas fundo:
Xampú
thumb|300px|Nino con xampú en o pelo O xampú (de l'anglés shampoo /ʃæmˈpuː/ y iste de l'hindi चाँपो chāmpo /tʃãːpoː/) ye un producto que se fa servir en a limpieza y o cuidau d'o pelo. L'obchetivo d'emplegar o xampú ye eliminar l'acumulación no deseyada de sebo pa fer o pelo maniable.
Seu de Saint Albans
Historia
En 1877, l'antiga ilesia monastica fue restaurata y esdevenió seu bispal d'a nueva diocesi de Saint Albans d'a Ilesia anglicana.
Entre as s que i son apedacatas, se troba o Papa Hadrián IV.
Abantbrazo
Rechión posterior de l'abantbrazo
Contiene dos plans musculars con un total de ueito musclos.
Xampú
Etimolochía
A parola xampú deriva de l'inglés shampoo, parola que data de 1762, y significaba "fer esfregas". Ista parola ye un ampre de l'anglo-indio shampoo, y ista a vegada de l'hindi chāmpo (चाँपो [tʃãːpoː]), imperativo de champna, "empuchicar, masar os musclos, fer esfregas".
Composición
As formulacions de xampú miran de maximizar as siguients qualidatz:
Abantbrazo
Rechión posterior de l'abantbrazo
Contien tres musclos. Descritos en sentito lateromedial:
Narcissus pseudonarcissus
A campaneta de puerto (Narcissus pseudonarcissus (Linnaeus, 1753) ) ye una planta d'a orden d'os Asparagales y familia Amaryllidaceae que ye nativa d'Europa occidental dende Espanya y Portugal dica l'este d'Alemanya y a lo norte d'Anglaterra y Galas.
Abantbrazo
Rechión posterior de l'abantbrazo
Contien cinco musclos. Descritso en sentito lateromedial y anteroposterior:
Narcissus pseudonarcissus
Ye la flor nacional de Galas.
Abantbrazo
Rechión posterior de l'abantbrazo
En a parti mas superior de l'abantbrazo se troba o chicot musclo anconal.
Narcissus pseudonarcissus
S'ha emplegau en a medicina tradicional.
Ermita de la Virchen de l'Aguila
O Santuario d'a Virchen de l'Aguila ye situau en o cabalto d'o mont Virgen del Águila a 7 kilometros de Paniza.
Historia
A ermita estió construyida en 1519. En 1533 Gabriel Yoly realizó lo retablo.
En 1809 tanto lo retablo como la ermita estioron destruyius per o mariscal Suchet en represalia per o guerrillero Ramón Gayán, organizador d'o batallón d'escopeteros y tiradores de Carinyena mientres que la Guerra d'o Francés. A imachen d'a Virchen de l'Aguila se salvó amagada en as casas d'uns vecins de Paniza.
Dentre 1817 y 1824 se reedificó lo Santuario. O 14 d'agosto de 1985 la imachen d'a Virchen de l'Aguila estió furtada.
En chinero de 1998 naixe la Cofradía Nuestra Senora de la Virgen del Águila pa recuperar o santuario, que yera enruenau.
left|thumb|Santuario d'a Virchen de l'Aguila en Paniza.
Pico d'el Fragal
O pico d'el Fragal ye un mont de 852 metros d'altaria que se sitúa en a provincia de Zaragoza.
Calaixo
thumb|Calaixo d'una biblioteca. Un calaixo ye un receptaclo en o que pueden ficar-se obchetos. Gosan estar incorporaus a mesas, escritorios y atros muebles. Pa guardar obchectos privaus u información confidencial. Bells calaixos tienen zarralla.
Pico d'el Fragal
Se troba en a triple muga entre os municipios d'Orés, O Frago y Luna y bi ha un vértiz cheodesico en a suya cima.
Calaixo
Manillas
Os calaixos pueden tener u no tener manillas pa facilitar o suyo uso. As manillas gosan estar d'uso decorativo amás de funcional.
Pico d'el Fragal
Referencias
{{{listaref}}
Frent Popular (Espanya)
O Frent Popular (Frente Popular en castellano) estió o nombre d'una coalición electoral d'os partius d'ezquierdas (y mesmo republicans de centro, como Unión Republicana) mientres a Segunda Republica Espanyola ta las Eleccions chenerals d'Espanya de 1936, o 16 de febrero de 1936. D'ista coalición, liderata por Manuel Azaña, en feban parte:
Antiparte, no en feban parte, encara que li daban soporte y aduya a Confederación Nacional del Trabajo, a Unión General de Trabajadores y a Unió de Rabassaires.
O suyo programa electoral yera un programa moderato de tipo reformista, ta continar con o proceso de reformas que li caleba en ixas envueltas a la sociedat espanyola y que s'heba paralizato mientres o dito Bienio Negro con o Gubierno de dreitas. Antiparte, recibió l'aduya d'os anarquistas ta lograr a libertat d'os engarcholatos por os feitos d'a Revolución de 1934. En a suya chenesi tenió importancia a existencia previa d'o Frent Popular en Francia, y o feito de que gubiernos de tipo faixista dominasen por a fuerza en puestos como Italia, con Benito Mussolini, u l'antiga Republica de Weimar, que ya Adolf Hitler heba feito esdevenir o Tercer Reich. Tamién as dreitas formoron una ampla coalición electoral, dita Frent Nacional, a on yeran representatos dende a dreita moderata dica simpatizants d'o faixismo espanyol con o Partido Nacionalista Español.
1713
Atros países
right|thumb|250px|O rei [[Ferrando VI d'Espanya, naixito o 23 de setiembre de 1713.]]
Eisenärzt
Eisenärzt ye un lugar d'o municipio de Siegsdorf en o sudeste de Bavera, Alemanya, en a rechión de l'Alta Bavera. Por iste lugar pasa o Soleleitung, l'antiga tubería que levaba sal, en a ruta Reichenhall–Traunstein–Rosenheim.
Enerchía d'ionización
A enerchía d'ionización u potencial d'ionización, ye a menima enerchía que se necesita ta que un atomo neutro y aislato d'un elemento X, ceda un electrón d'o suyo ran mas externo y se transforme en un catión monovalent X+.
En a tabla periodica, ista enerchía creixe de ezquierda ent'a dreita (en os periodos) y d'abaixo enta alto (en os grupos). En un periodo, cuan puya o numero atomico (Z), lo fa tamién a carga nucleyar. As fuerzas nuclio-eletron periferico son mas grans y ye mas difícil sacar-le l'electron a l'atomo. En un grupo, cuando creixe Z, lo fa o numero de nivels de l'atomo. As fuerzas nuclio-electron periferico son menors y ye mas fácil sacar ixe electrón de l'atomo.
Enerchía de ionización d'os elementos
Contino se puet veyer una tabla periodica con a enerchía d'ionización de cada elemento quimico. Cuanto mas a la dreita d'a tabla periodica y mas alto, mayor ye a enerchía, ye decir, en función d'o numero atomico puya a enerchía.
Tabla periodica d'o primer potencial d'ionización, en kJ/mol
Tibiran e Jaunac
Tibiran e Jaunac (en francés Tibiran-Jaunac) ye una comuna occitana en o departamento francés d'Altos Pireneus, districto de Banyeras de Bigorra, cantón d'a Val de Varossa y rechión d'Occitania. A comuna yera parte de l'antiga provincia de Bigorra.
A suya población ye de 246 habitants (1999) en una superficie de 6,38 km², con una densidat de población de 38,56 hab/km².
Abocau de lindano d'Inquinosa
thumb|300px|O [[río Galligo amán d'a suya desembocadura en o río Ebro.]] L'abocau de lindano d'Inquinosa ye un desastre medioambiental produciu per a contaminación de l'augua d'o río Galligo a lo suyo paso per Samianigo (Alto Galligo, Aragón).
Bailín ye actualment o mayor abocadero de lindano de tota Europa. Se calcula que un nomás litro d'as restas almagazenadas en Bailín puede provocar a contaminación d'una mil millons de litros d'augua.
En 2003, l'Audiencia de Uesca condenó a Inquinosa a caixar 6,5 millons d'euros como indemnización.
En 2014 naixió o Movimiento LindaNO que agrupa a vecins y concellos d'a cuenca de río Galligo.
Cantón de Perpinyán-6
O cantón de Perpinyán-6 (en catalán cantó de Perpinyà-6, en francés canton de Perpignan-6) ye una división administrativa francesa situata en o departamento d'os Pireneus Orientals, en a rechión d'Occitania, districto de Perpinyán (en ye a suya capital).
A suya población ye de 8.400 habitants (2008). En fan parte 1 comuna y una parte d'a ciudat de Perpinyán.
A capital d'o cantón ye a localidat de Perpinyán.
Loís I o Piadoso
Loís I lo Piadoso u Ludovico Piu estió un fillo de Carlos Magno que heredó los suyos títols de "Rei de los Francos" lo 13 de setiembre de 813 y "Emperador d'Occident" lo 28 de chinero de 814, y pa qui enantes heba creyau lo títol de "Rei d'Aquitania" en l'anyo 781. Naixió l'anyo 778 de Cassinogilum (actual Chasseneuil-du-Poitou, Francia) y murió lo 20 de chunio de 840 en Ingelheim.
Consintió que lo papa Esteban IV lo coronás en Rems en 816-817, lo que significaba que la dignidat imperial l'atorgaba unicament lo Pontífiz romano. En 817 la Ordenatio Imperii estableix que la dignidat imperial siga heredada por lo primochenito suyo Lotario y los atros fillos Pepín y Loís lo Chermanico hereden como subordinaus a l'emperador lo Reino d'Aquitania y Bavera. En esta ordinación se diz que no bi habrá atras divisions. Manimenos en l'anyo 829 Ludovico Piu no cumple este principio y creya lo "Reino d'Alamania" pa su atro fillo Carlos lo Calvo, lo que fará que se produga la rebelión de Pepín, Loís y Lotario en l'anyo 830.
Mencions en fuents aragonesas y navarras
Lo mencionan en lo "Liber Regum":
Especialment como rei d'Aquitania embrecau en campanyas en lo que sería la Gotia u la Marca Hispanica:
Campionato d'o Mundo de Pilotos de Fórmula 1
thumb|150px| [[Michael Schumacher siet vegatas campión.]] O títol de Campión d'o Mundo de Pilotos de Formula 1 ye o títol que a FIA (Federación Internacional de l'Automobil) otorga a o piloto que millors resultatos y mas puntos acumula mientres una temporata d'o Campionato d'o Mundo de Formula 1.
A suya primera edición fue en l'anyo 1950 y o suyo ganador estió Giuseppe Farina dica l'actualidat 32 pilotos bi han estato campions, o piloto con más victorias ye Michael Schumacher con siet y l'actual campión ye Sebastian Vettel, qui ganó o suyo primer campionato en l'anyo 2010 y dimpués os de 2011, 2012 and 2013.
Atros pilotos destacatos que no estioron campions son Stirling Moss, qui ganó 16 cursas, subcampeón quatre vegatas y tres tercero, David Coulthard, 13 victorias, una vegata subcampeón y quatre vegatas tercero, Ronnie Peterson, Carlos Reutemann, Gerhard Berger, Rubens Barrichello, Felipe Massa y Mark Webber.
Loncha (desambigación)
Una loncha puet estar
Campos d'Urnas basco-navarros
La Cultura de los Campos d'Urnas s'extendió dende Aquitania ta la provincia de Guipuzcua y plegó ta Navarra, Alaba y alta val d'Ebro.
Campos d'Urnas tardanos
Los Campos d'Urnas tardanos de Ribera Navarra y Ribera Alta d'Ebro plegando ta Chuslivol se consideran dentro d'este grupo. En La Uecha bi ha bel poblau d'esta epoca: La Cruz, Morredón, Burrén y Burrena.
De los primers anyos d'este periodo tenemos lo chacimiento navarro dito alto de la Cruz la ocupación ye entre 700 aC y 550 aC.
Pa los zaguers anyos l'analís con carbonio 14 da una antiguedat de 490 aC +/- 80 por lo que fa a lo chacimiento Castillo de Miranda (Chuslivol), y una antiguedat de 460-440 anyos pa la necropoli d'Epila, que ya tien obchectos de fierro en las sepulturas.
Lo grupo basco-navarro de Campos d'Urnas influenció a la Cultura de las Cogotas I de la Meseta Norte, (seguntes la visión invasionista de Pericot-Maluquer invadioron la Meseta). Fruito d'ixa influencia en la Meseta Norte amanixió una fase cultural nueva dita Facies Soto de Medinilla.
Adscripcions etnicas
Bel autor considera responsables a los portadors de los Campos d'Urnas basco-navarros de la primera indoeuropeización lo norueste y centro-norueste d'Espanya, con expansión de luengas indoeuropeas no facilment clasifibles como celtas como ye lo caso de lo lusitano y atras que podioron existir en tot lo sector norueste antes de las luengas celtas y que deixoron los elementos sorotapticos en castellano como páramo u barranco.
Reino de Monzón
Lo reino de Monzón estió un reino creyato pa lo primochenito de Sancho Remíriz, Pero d'Aragón, enantes d'estar lo rei Pero I d'Aragón y Pamplona
Lo reino de Monzón apareixió dimpués que o infant Pero participase en la reconquiesta d'Estada (1087), Monzón (1089) y Estadilla, y teneba mugas propias. En 1093 conquerioron Almenar (Leida).
Como entidat duró dica que pasó a mans de los Templers.
Punta de Sant Esteban
A punta de San Esteban ye un mont de 854 metros d'altaria situada en a muga entre as provincias de Zaragoza y Uesca.
Taxia
En Biolochía, una taxia (pronunciau /'taksja/, como "tacsia"; d'o griego <ταξία, "táksia"; «movimiento guidau» u «conduciu») ye una respuesta comportamental innata d'un organismo frente d'un estímulo direccional u d'un gradient d'estímulo. O contrario de a taxia ye l'ataxia, falta de respuesta debant d'os estímulos, termino que tamién tiene uso en medicina.
Una taxia ye diferent d'un tropismo. Mientres que o tropismo describe o creiximiento d'un organismo u bel organo en a dirección que marca o estímulo, a taxia gosa referir-se a la orientación de tot l'organismo (u d'un organo ya formau) como respuesta a o estímulo en qüestión.
Tipos
As taxias que afectan a una cantidat mas gran d'organismos, y que por tanto son mas comuns en a naturaleza, son as siguients:
Cuello d'Ainielle
O cuello d'Ainielle u cuello Ainielle ye un puerto de montanya en o Pireneu aragonés, en a comarca tradicional de Sobrepuerto y que fa parte d'as mugas entre as actuals comarcas de l'Alto Galligo y Sobrarbe. Se troba a 1488 msnm, entre a baixant más meridional d'a sierra d'Erata y o dito tozal u cerro d'a Pinosa (de 1600 m), cuerpo menor que se distingue d'aquélla.
O cuello Ainielle ye o paso tradicional entre os lugars d'Ainielle y Otal, y como cuello sobre a cresta divisoria que se prolarga dende a Erata, una d'as mugas entre as cuencas hidrograficas d'o Galligo y l'Ara por a part d'o río Forcos.
Puertos de Sobrepuerto
O mesmo nombre de Sobrepuerto ye un toponimo derivau de l'abundanza de puertos en a redolada. En o pasau, quasi todas as comunicacions d'ista comarca con l'exterior s'heban de fer a traviés d'iste tipo de pasos naturals, pus o cauce d'os cursos d'augua que l'abandonan no gosa estar practicable a piet.
Puertos exteriors
Contra la valle de l'Ara: Contra la valle de Basa: Contra la valle d'o Galligo:
Mustafa Balel
Mustafa Balel, naixito de Sivas (Turquía) l'1 de septiembre de 1945, ye un traductor y escritor turco en luenga turca.
Alfama de Murcia
Alfama de Murcia (Alhama de Murcia en castellano y oficialment) ye un municipio espanyol situato en a Rechión de Murcia, comarca d'o Baixo Guadalentín y partiu chudicial de Totana.
Visanòs
Visanòs (Visanòs en occitán, Bizanos en francés y oficialment) ye una comuna occitana en o departamento francés de Pireneus Atlanticos, districto de Pau, cantón de Pau-3 y rechión de Nueva Aquitania. A comuna yera parte de l'antiga provincia d'o Biarn.
Alfama de Murcia
A suya población ye de 19.860 habitants (2009), en una superficie de 311,55 km² y una densidat de población de 63,75 hab/km².
Isaac Bashevis Singer
Isaac Bashevis Singer (en yiddisch יצחק באַשעװיס זינגער, naixito como Icek-Hersz Zynger), naixito de Leoncin (Polonia, Imperio Ruso) o 21 de noviembre de 1902 y muerto en Miami (Florida, Estaus Unius) o 24 de chulio de 1991, estió un escritor estausunidense d'orichen polaco, que escribiba en yiddisch, y que recibió por a suya obra o Premio Nobel de Literatura en 1978.
Alfama de Murcia
Toponimia
En as "Chestas d'o rei don Chaime" s'escribe Alfama.
Visanòs
A suya población ye de 4.612 habitants (2006) en una superficie de 4,42 km², con una densidat de población de 1.043,40 hab/km².
Demografía
2006: población provisional seguntes o INSEE.
Alfama de Murcia
Cheografía
A localidat d'Alfama de Murcia se troba situada a 176 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, a una distancia de 30 km d'a ciudat de Murcia, a capital d'a Rechión de Murcia.
Castellar (desambigación)
Castellar significa puesto con castiellos y puet estar:
Apareix muit a sobén en Teruel y Zaragoza como microtoponimo referindo-se a poblatos ibericos, celtibericos y atros chacimientos arqueolochicos.
Filolochía romanica
thumb|right|250px|A «Romanía» u conchunto d'as [[luengas romances en Europa.]] A filolochía romanica ye a rama d'a filolochía que estudia as luengas romances y a suya literatura.
Torrebesses
Torrebesses ye un municipio catalán de la comarca de lo Segrián, en la provincia de Leida.
Filolochía romanica
A filolochía romanica ha abordau o conchunto d'as luengas romances medievals como un obchecto d'estudeo común. A literatura de cada una d'as luengas que a conforma ha feito de a filolochía romanica un grupo homochenio que, a resultas d'a curiosidat, la gana de sintesi y l'apertura a qualsiquier fenomeno literario, conforma dende o sieglo XIX una metodolochía común que se conoix como literatura comparada.
Torrebesses
La suya población ye de 300 habitants (2009), en una superficie de 27,61 km² y una densidat de población de 10,87 hab/km².
Filolochía romanica
Un d'os primers estudeosos de filolochía romanica estió François Raynouard, que ya reveló o emplego d'una metodolochía comparatista con un treballo fundacional que se diz, chusto, Grammaire comparée des langues de l'Europe latine dans leurs rapports avec la langue des troubadours (1821).
Torrebesses
Cheografía
La localidat de Torrebesses se troba situata a 287 metros d'altaria aobre lo ran de la mar.
Filolochía romanica
Un atro estudeoso que se puet considerar un d'os pais d'a filolochía romanica estió Jean-Jacques Ampère, que en 1832 pronunció lo discurso De la littérature française dans ses rapports avec las littératures étranger au Moyen Age en a debantadera d'o curso d'a Sorbona.
Torrebesses
Mugas
Lo suyo termin municipal muga con Alcanó, Llardecans y Sarroca de Lleida.
Loncha
thumb|250px|A loncha de Zaragoza thumb|250px|Interior d'a Loncha d'a Seda thumb|250px|Sa Llonja Una loncha (d'o catalán dialectal llonja, iste d'o francés loge y iste d'o franco laubja con o significato de "cambra" ) yera, en a Edat meya, un edificio destinato a las transaccions comercials feitas por os mercaders u por os corredors d'orella que feban d'intermediarios.
As lonchas de l'antiga Corona d'Aragón son: En Barcelona, tamién i podeba tener a seu o tribunal de consuls (consulato) u o Consello d'a Mercaderia.
En a ciudat de Valencia a loncha d'a seda yera seu d'o Consulato de Mar, y mientres bellas decadas a Mesa de Cambios y Depositos d'a ciudat.
En primeras as lonchas podeban estar situatas en espacios ubiertos u en edificios sencillos. dimpués se feran construccions mas grans y zarratas, como, por eixemplo, a Loncha de Mar de Barcelona, prencipiata en 1339, calendata en que s'establió una taxa que gravaba o comercio maritimo y que yera destinata a fer l'edificio. Fue rematata en l'anyo 1392.
A Loncha de Palma fue construyita por Guillem Sagrera entre 1426 y 1447. Ye un d'os prencipals edificios goticos civils d'Europa. Ta construyir a Loncha d'a Seda de Valencia, Pere Compte s'inspiró en a loncha de Palma, encara que presenta una mida y una ornamentación mas gran que a mallorquina. O Salón Columnario (cuerpo prencipal de l'edificio) lo fació en nomás quince anyos (1483-1498). O Consulato d'a Mar, edificio anexo a l'anterior, fue rematato en 1548. Ye un d'os prencipals edificios goticos civils d'Europa y a UNESCO lo declaró Patrimonio d'a Humanidat en 1996.
Holnstein (Siegsdorf)
Holnstein ye un lugar d'o municipio de Siegsdorf en o sudeste de Bavera, Alemanya, en a rechión de l'Alta Bavera. Ye situau en a carretera estatal St2098 que une Ruhpolding con Siegsdorf a 5,31 km d'a capital d'o suyo municipio.
Pierre Oriola
Pierre David Oriola Garriga (25 de setiembre de 1992, Tàrrega, Espanya) ye un chugador espanyol profesional de baloncesto. Tien una altaria de 2,06 metros y ocupa a posición d'ala-pivot. En l'actualidat chuga en o FC Barcelona de l'ACB d'Espanya.
Connie Nielsen
Connie Nielsen (nombre artistico de Connie Inge-Lise Nielsen), naixita de Frederikshavn (Dinamarca) o 3 de chulio de 1965, ye una actriz danesa, activa en o cine danés y en o cine internacional dende meyatos d'os anyos 1980 y con cuantos premios recibitos mientres a suya carrera cinematografica.
D'entre a suya filmografía, se puet destacar beluna d'as suyas interpretacions en bellas cintas como The Devil's Advocate (1997, Taylor Hackford), Rushmore (1998, Wes Anderson), Gladiator (2000, Ridley Scott), Basic (2003, John McTiernan), Brødre (2004, Susanne Bier), u Battle in Seattle (2007, Stuart Townsend).
Plan d'o Estanyo
O Plan d'o Estanyo (en catalán Pla de l'Estany) ye una comarca de Catalunya situata en a provincia de Chirona, que muga con as comarcas d'A Garrocha, l'Alto Empordán y o Chironés. A suya capital ye Banyolas situata amán de l'Estany de Banyoles, qui dona o suyo nombre a la comarca.
Tierratremo de Ribagorza de 1373
thumb|300px|O tierratremo de [[1373 espaldó lo castiello de Benavarri que habió de estar reconstruyiu.]] O tierratremo de Ribagorza de 1373 estió un tierratremo d'una magnitut estimada de 6.2 que succedió o 3 de marzo de 1373 en o Condau de Ribagorza.
O tierratremo espaldó numbrosos edificios d'a redolada. Asinas per eixemplo o castiello de Benavarri u lo campanal d'a ilesia d'Albalat de Cinca. Manimenos os suyos efectos tamién se sintioron en atras partis aluenyadas como per eixemplo en Barcelona que a suya ilesia de Santa Maria d'a Mar sufrió danyos u en Leida en a capiella reyal d'a Zuda. Lo lugar de Montclús, en o Montsec, estió destruyiu de raso.
Tabalha e Usquenh
Tabalha e Usquenh (Tabalha e Usquenh en occitán, Tabaille-Usquain en francés y oficialment) ye una comuna occitana en o departamento francés de Pireneus Atlanticos, districto d'Aulorón, cantón d'Ortès y Tierras d'as Gaves y d'a Sal y rechión de Nueva Aquitania. A comuna yera parte de l'antiga provincia de Biarn.
A suya población ye de 53 habitants (1999) en una superficie de 4,50 km², con una densidat de población de 11,78 hab/km².
Demografía
2006: población provisional seguntes o INSEE.
Zizur Mayor
La suya población ye de 14.025 habitants (2007), en una superficie de 5,6 km² con una densidat de población de 2.504,46 hab/km².
Cheografía
La localidat de Zizur Mayor ye situada a 470 metros d'altaria dencima de lo livel de la mar, a una distancia de 5 km de la ciudat de Pamplona, la capital de Navarra, de la suya comarca y de la suya aria metropolitana.
Curba Roya
thumb|150px|Logo de Curba Roya Curba Roya ye un grupo d'hinchas antifaixistas d'o Basket Zaragoza 2002. Naixe en l'anyo 2005, establita por antigos miembros d'Inchas Lleons.
Amás d'o suyo nombre en aragonés a sobén gosan d'amostrar en os partius sinyals d'Aragón y estreladas. Ye embrecata en temas socials y han feito campanyas como "Gradas contra o racismo".
Muga entre Aragón y o País Valenciano
250px|thumb|Muga entre Aragón y o País Valenciano en royo A muga entre Aragón y o País Valenciano tien una largaria d'alto u baixo 352 kilometros y desepara os dos territorios.
Se divide en dos trampos. O prencipal, de 287 kilometros de largaria, va dende o norte en o Tozal dels Tres Reis, en a muga con Catalunya, dica a Umbría de Penya Blanca, a o sud, en a muga con Castiella-La Mancha. O segundario lo forman os 65 kilometros de muga con o Rincón d'Ademuz.
Accidents cheograficos
En as siguients seccions s'amostran os accidents cheograficos que se troban en a muga dividius por comarcas. Os iconos horizontals de carreteras, ríos u camins indican que trescruzan a muga. Si os iconos son verticals indican que fan de muga entre os dos territorios.
Matarranya
thumb|250px|[[Tozal dels Tres Reis]] thumb|250px|[[Capra pyrenaica hispanica en os Puertos de Bezeit]] A comarca de Matarranya muga d'este a ueste con os municipios de La Pobla de Benifazán y Castiel de Crabas, en a comarca d'o Baixo Mayestrato, Herbers, Moriella y Zurita, en a comarca de Los Puertos de Moriella. A muga prencipia a l'este en o Tozal dels Tres Reis (1.351 m), en a muga con Catalunya, remata a l'ueste en o río Alcherez y ye trescruzada por 2 carreteras.
Baixo Aragón
thumb|250px|[[Río Alcherez]] A comarca de Baixo Aragón muga con o municipio Zurita, en a comarca de Los Puertos de Moriella. A muga prencipia a l'este en o río Alcherez, remata a l'ueste en a sierra Manadella y ye trescruzada por una carretera.
Mayestrato
thumb|250px|[[Río Alcherez]] thumb|251px|Mas del Mojón thumb|250px|[[Río de las Truitas]] thumb|250px|Muga entre [[La Iglesuela y Villafranca, cruce CV-15/CV-173]] A comarca de Mayestrato muga de norte a sud con os municipios de Zurita, Palanques, Forcallo, La Todoliella, Olocau del Rey, La Mata y Lo Portiel en a comarca de Los Puertos de Moriella y Villafranca en a comarca de l'Alto Mayestrato. A muga prencipia a o norte en o río Alcherez, remata a o sud en o Río de las Truitas y ye trescruzada por 9 carreteras.
Comunidat de Teruel
thumb|250px|Alto de la Morrita thumb|250px|[[Cruz de Tres Reinos]] A comarca d'a Comunidat de Teruel muga d'este a ueste con os municipios de La Puebla de Sant Miguel, Ademuz, Torre Chusana y Castiel Fabib, toz ells situaus en a comarca d'o Rincón d'Ademuz. A muga prencipia a l'este en o río Deva, remata a l'ueste en a Cruz de Tres Reinos, en a muga con Castiella-La Mancha, y ye trescruzada por 3 carreteras.
Christian Doppler
Christian Andreas Doppler u Johann Christian Andreas Doppler, naixito de Salzburgo (Electorato de Salzburgo, hue estato de Salzburgo, Austria) o 29 de noviembre de 1803 y muerto en Venecia (Reino lombardo-veneto, hue Italia) o 17 de marzo de 1853, estió un matematico y fisico austriaco, muit conoixito por a suya teoría sobre o efecto Doppler, que tracta de l'aparent cambio de frecuencia en una onda que se produce por os movimientos relativos d'a fuent d'a onda y d'o suyo receptor, cuan cambeya a distancia entre toz dos.
Batalla de Gallipoli
A batalla de Gallipoli u batalla d'os Dardanelos (en turco Çanakkale Savaşı u batalla de Çanakkale; en francés bataille des Dardanelles u batalla d'os Dardanelos; en anglés battle of Gallipoli u batalla de Gallipoli) ye una batalla d'o Frent Oriental mientres da Primera Guerra Mundial, organizata por os Aliatos ta controlar os Dardanelos, dentrar en a mar de Marmara y provocar a rendición de l'Imperio Otomán, que feba parte d'as Potencias Centrals, por meyo d'una acción combinata de l'Exercito y de l'Armata.
A campanya, que miraba asinas de plegar dica Istambul, prencipió o 19 de febrero de 1915 con bombardeyos navals aliatos sobre as fortificacions turcas que cosiraban os accesos a l'estreito d'os Dardanelos, continó con desembarcos de tropas aliatas y remató con una redota d'os Aliatos, que albandonaron as suyas posicions, o 9 de chinero de 1916.
Santa Marta (Badajoz)
Santa Marta u Santa Marta de Los Barros ye un municipio extremenyo d'a provincia de Badajoz. Se troba situau en a comarca de Tierra de Barros y y perteneixe a lo partiu chudicial d'Almendralejo.
A suya población ye de, en una superficie de 119,7 km².
Val d'o Gran Rift
250px|thumb|Situación d'a Val d'o Gran Rift en Africa
A Val d'o Gran Rift ye una gran fractura cheolochica con una amplaria total ye de 4.830 kilometros en dirección norte-sud. Encara que por un regular se parla d'ista val para referir-se nomás que a la suya parti africana, dende Chibuti a Mozambique, en a realidat a Mar Roya y a Val d'o Chordán tamién en fan parte. Prencipió a formar-se en o sudeste d'Africa (an ye más amplo) fa unos 30 millons d'anyadas y contina creixendo en l'actualidat, tanto en amplaria como en largaria.
Filolochía hispanica
A filolochía hispanica ye a rama d'a filolochía que s'encarga d'estudiar a luenga espanyola y a suya literatura u, en as universidatz aon que no i ha una especialidat que s'ocupe d'ellas, as atras luengas romances.
Planificada historicament como especialización a la qual se plegaba dende Filosofía y Letras, actualment conta con o suyo propio programa d'estudeos en a mayoría d'universidaz en Espanya y America Latina, estando un Grau de propio. Tamién s'imaparte en universidaz d'Estaus Unius y países miembros d'a Unión Europea, en Rusia, Filipinas y Chapón. A finalidat principal d'a filolochía hispanica ye estudiar a estructura y a historia d'a luenga y tamién as obras producidas en espanyol.
Cantón de Perpinyán-7
O cantón de Perpinyán-7 (en catalán cantó de Perpinyà-7, en francés canton de Perpignan-7) yera una división administrativa francesa situata en o departamento d'os Pireneus Orientals, en a rechión d'Occitania, districto de Perpinyán (en yera a suya capital).
A suya población yera de 21.039 habitants (2008). En feban parte 2 comunas, encluyendo-ie una parte d'a ciudat de Perpinyán.
A capital d'o cantón yera a localidat de Perpinyán. L'actual Consellero cheneral d'o departamento yera Jean Sol.
Mont de Sant Salvador (Sarda)
O mont de Sant Salvador (en castellano monte de San Salvador) ye un mont de 907 metros d'altaria que se situa en a provincia de Zaragoza, en o cordal de La Sarda.
Toponimia
En a parte oriental d'a suya cima se troba a ermita de Sant Salvador que le da nombre.
Blecua-Torres
Blecua-Torres ye un municipio aragonés d'a provincia de Uesca, en a comarca d'a Plana de Uesca y partiu chudicial de Uesca.
A suya población ye de habitants en una superficie de 36,20 km² y una densidat de población de 0 hab/km².
Wiesen (Siegsdorf)
Wiesen ye un lugar d'o municipio de Siegsdorf en o sudeste de Bavera, Alemanya, en a rechión de l'Alta Bavera. Ye situau en a carretera estatal St2098 que une Ruhpolding con Siegsdorf.
Peter Graves
Peter Graves (nombre artistico de Peter Aurness, naixito de Minneapolis (Minnesota) o 18 de marzo de 1926 y muerto en Los Angeles (California, Estaus Unius) o 14 de marzo de 2010, estió un actor estausunidense. Yera chermano de l'actor James Arness.
LyraGamer
Raquel Fernández, mas conoixita como LyraGamer y naixita de Zaragoza o 27 d'aviento de 1988, ye una "PokeTuber" (una Youtuber que fa videos de Pokémon) zaragozana y chuega tamién a chuegos indie creyaus con RPG. Tamién ye actriz de doblache, ha posau la suya voz en a serie infantil Toto Trouble y treballa como redactora en Blogocio, en a sección Pokémaster.
Biografía
Naixita de Zaragoza, o 27 d'aviento de 1988. Antes d'estar Youtuber va estar en un grupo de Facebook denominau "Héroes Pokémon", que se va desfer por las discusions internas d'os miembros (actualment, s'ha tornau a creyar lo grupo con atros miembros, "Héroes Pokémon Reborn").
Inicio y final
A la hora de saludar en os suyos videos, siempre utiliza la mesma frase: Hola a todos bienvenidos a mi canal, soy Lyra y hoy os traigo .... (dimpués d'isto, solo tener lo costumbre de continar con a parola "bueno").
Pa despedir-siempre diz: Lo dejamos aquí, espero que os haya gustado a todos, si es así dale al like y nos vemos en el proximo video. Dica dimpués.
Organización Europea t'a Investigación Nucleyar
250px|right|thumb|Estatos miembros d'a CERN. L'Organización Europea t'a Investigación Nucleyar (nombre oficial), que gosa estar conoixita por as suyas sieglas en francés de CERN (sigla provisional que se fació servir en 1952, que respondeba a o nombre en francés Conseil Européen pour la Recherche Nucléaire, ye decir, Consello Europeu t'a Investigación Nuclear), ye o mayor laboratorio d'investigación en fisica de particlas a ran mundial.
En estar una instalación internacional, o CERN no ye oficialment ni baixo a churisdicción suiza ni baixo a francesa. Os estatos miembros contribuyen conchuntament y anyal con 1.000 millons de francos suizos (alto u baixo 664 millons d'euros).
Amelia Earhart
Amelia Earhart (Atchinson, Kansas, 24 de chulio de 1897 - † Pacifico sud, 2 de chulio de 1937). Filla de Edwin y Amy Earhart.
Aviadora estausunidense, estió a primera muller que trescruzó l'Atlantico, en 1932, y o Pacifico pilotando o suyo propio avión. Voló sin fer escalas de Los Angeles a Newark y de Ciudat de Mexico a Nueva York.
Vuelo mundial de 1937
En 1937 fació un intento de dar a vuelta a lo mundo, con F. Noonan como copiloto pero lo suyo avión desapareixió en bella parti d'o Pacifico mientres una tronada dimpués de recorrer 33.000 kilometros en 30 diyas.
Carlos IV d'o Sacro Imperio Romano Chermanico
Carlos IV d'o Sacro Imperio Romano Chermanico, naixito de Křivoklát (Reino de Bohemia) o 14 de mayo de 1316 y muerto en Praga (Reino de Bohemia) o 29 de noviembre de 1378, estió un conte de Luxemburgo (1346-1353), rei de Bohemia (1346-1378), Markgraf de Moravia (1346-1378), emperador d'o Sacro Imperio Romano Chermanico (1355-1378), rei d'Italia (1355-1378), rei de Borgonya (1346-1378) y Markgraf de Brandenburgo (1373-1378). Yera fillo de Chuan I de Bohemia y d'Isabel de Bohemia.
Espira (Alemanya)
Espira (en alemán Speyer, en latín Spira) ye una ciudat independient de Renania-Palatinato, Alemanya.
Como fundación romana, alavez clamada Noviomagus u Civitas Nemetum (capital d'a tribu Nemeter), ye una d'as ciudaz mas antigas d'Alemanya y, como que Espira, se convirtió en o centro de l'aria clamada Speyergau arredol d'o 600. Como ciudat imperial libre, Espira estió una d'as ciudaz mas importants d'o Sacro Imperio Romano Chermanico entre a Edat Meya.
Alcaldes
Lista d'alcaldes democraticos dende 1945:
Moià
Moià (Moià en catalán y oficialment, Moyá en castellano) ye un municipio catalán situato en a comarca d'o Baches, provincia de Barcelona y partiu chudicial de Manresa.
A suya población ye de 5.661 habitants(2008), en una superficie de 75,83 km² con una densidat de población de 74,65 hab/km².
Cheografía
A localidat de Moià ye situata a 717 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, a una distancia de 30 km d'a ciudat de Manresa, a capital d'a suya comarca y d'o suyo partiu chudicial, y de 58 km de Barcelona, a capital d'a suya provincia y de Catalunya.
Hortalicia
Las hortalicias (d'o latín hortum, "huerta") son un conchunto de plantas cautivatas por un regular en huertas u reganos, que se consumen como alimento, tanto crudas como preparatas.
Lo termin "hortalicia" encluye a las verduras y a las legumbres verdes como las fabas y los bisaltos. No se consideran hortalicias ni las fruitas ni los cerials.
Sindembargo, esta distinción ye prou arbitraria y no se basa en dengún fundamento botanico, por eixemplo, los tomates y pimentos se consideran hortalicias, no fruitas, encara que lo que se mincha siga un fruito.
Bosnios
Os bosnios son os habitants mayoritarios de Bosnia, y forman minorías en Herzegovina y l'antigo Sanchac de Novi Pazar (entre Montenegro y Serbia). Parlan una luenga eslava meridional; o serbocroata, y son musulmans.
Etnonimo
Dende ambients anglosaxons s'ha cheneralizau a denominación de Bosniaks, que ellos mesmos han acceptau como Bošnjaci fa poco oficialment. Este sufixo -ci ye d'orichen turco y s'ha adaptau a uns cuantos idiomas occidentals con o sufixo -aco present en muitos etnonimos.
Orichens
200px|thumb|right Os eslaus d'as montanyas entre o río Sava y la Mar Hadriana no teneban una organización politica tan estable como os eslaus de zonas mes costeras (serbios, croatas) u os bulgaros. D'esta traza yeran baixo a influencia occidental d'os croatas y hongaros, catolicos y oriental d'os serbios, bulgaros u Bizancio, ortodoxos. En a primera mención de Bosnia por Costantín Porfirocheneta Bosnia ye descrita como un principau serbio, (s'ha d'aclarir que a tierra dita Bosnia orichinariament yera a cuenca d'o río Bosna, actual Bosnia oriental).