cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Propaganda
En anglés, a palabra propaganda gosa tener fuertes connotacions negativas (y tamién politicas). No ye necesariament asinas en atras luengas, y l'uso d'o termin puet levar a entibocacions. Por eixemplo, en Brasil y bels países de parla hispana, especialment en America d'o Sud, propaganda a ormino significa a forma mas común de manipulación d'a información: a publicidat. En realidat a propaganda mira de modificar a voluntat con intención politica mientres que a publicidat tien unos obchectivos diferents.
Ideolochía
Una ideolochía puet pretender a conservación d'o sistema (ideolochías conservaderas), a suya transformación (que puede estar radical y subita, revolucionaria, u gradual –ideolochías reformistas–), u a restauración d'un sistema previament existent (ideolochías reaccionarias).
Adintro d'o pensament marxista, o termin ideolochía tien un sentito mas especifico. Karl Marx lo emplega ta referir-se a lo sistema de valors que a clase dominant defunde entre as clases subalternas ta mirar de chustificar o suyo dominio, con a intención de que os oprimitos la interioricen y l'ademprivien como natural. Por eixemplo, en as sociedaz capitalistas, a ideya de que a propiedat privata ye un dreito natural inalienable.
As ideolochías gosan constar de dos components: una representación d'o sistema, y un programa d'acción. A primera proporciona un punto d'anvista propio y particular sobre a realidat, vista dende un determinau anglo, creyencias, preconceptos u bases intelectuals, a partir d'o como s'analisa y enchuicia (critica), habitualment comparando-lo con un sistema alternativo, real u ideyal. O segundo tiene como objetivo amanar en lo posible o sistema real existent a o sistema ideyal pretendiu.
Punta de Salcorz
A punta de Salcorz ye un pico de 2.675 metros d'altaria situau en a cordelera d'o Pireneu, en a muga entre os municipios de Bielsa (Aragón) y Aranyonet (Occitania).
Toponimia
O suyo orichen pareixe estar a voz alcor, con o significau de tozal u cerro, pero tamién collau u paso entre montanyas.
Aragosaurus
L'Aragosauro (u en o suyo nombre scientifico Aragosaurus, "Engardaixo d'Aragón") ye un chenero de dinosauro sauropodo macronario que vivió a primers d'o periodo cretacio (fa 136 millons d'anyos) en o que huei ye o Sistema Iberico. Ye representato por una sola especie l'Aragosaurus ischiaticus descrito en l'anyo 1987 por José Luis Sanz y o suyo equipo con material fósil trobato en Galv (provincia de Teruel).
L'aragosauro yera un gran dinosauro quadrupedo de 18 metros de largaria con un largo cuello, una coda larga y fuerte y un tozuelo chicot, os suyos dients yeran grans y plans adaptatos ta a suya alimentación herbivora.
Os suyos restos pueden veyer-se en o Museu Paleontolochico de Galve, a on bi ha gran parti d'os restos d'o suyo escleto procedents d'a colección particular de José María Herrero. Istos restos fuoron estudiatos por Sanz ta la descripción de la especie. Tamién bi ha restos en Dinópolis procedents d'o Museu Provincial de Teruel, a mas a mas s'ha trobau una vertebra en Istria (Croacia) que puet estar parti d'un Aragosauro.
Charles Halton
Charles Halton, naixiu de Washington, DC (Estaus Unius) o 16 de marzo de 1876 y muerto en Los Angeles (California, Estaus Unius) o 16 d'abril de 1959, estió un actor estausunidense, activo en o mundo d'o teatro y dimpués d'o cine estausunidenses dende primerías d'os anyos 1900 dica quasi la suya muerte. Treballó en primeras y mas que mas en o teatro, en interpretando dimpués bellos papels en cintas de cine mudo mientres finals d'os anyos 1910 y desembolicando dimpués la suya carrera cinematografica ya con o cine sonoro dende primerías d'os anyos 1930, siempre en papels segundarios, partecipando con posterioridat en bellas series de televisión.
Morió por una hepatitis en la ciudat de Los Angeles (California) o 16 d'abril de 1959.
Archelita
Archelita (en grafía SLA y en castellano Argelita, en catalán Argeleta) ye un municipio de la provincia de Castellón, situato en la comarca de l'Alto Millars. A suya población ye de 107 habitants (2007), en una superficie de 15,5 km² con una densidat de 6,9 hab/km².
Parla
Se i charra castellano churro, pero dos lugars de lo termin d'este municipio (La Laguna y La Canaleta) son catalanoparlants
Districto de Beaune
O districto de Beaune (en francés arrondissement de Beaune) ye un districto d'o departamento francés de Costa d'Oro y rechión de Borgonya-Franco Condau.
A suya población ye de 92.131 habitants en una superficie de 2.118 km², alto u baixo, con una densidat de población de 43 hab/km², alto u baixo.
A capital d'o districto ye a subprefectura de Beaune, y en fan parte 10 cantons y 222 comunas.
Muera (desambigación)
Muera puede fer referencia a:
Omar Sharif
Omar Sharif (عمر الشريف en arabe; nombre artistico de Michel Demitri Chalhoub), naixito d'Aleixandría (Reino d'Echipto) o 10 d'abril de 1932 en una familia de origen cristiano sirio, ye un actor echipciano con cintas destacatas en o Cine estausunidense u internacional, como Doctor Zhivago (1965), Funny Girl (1968) u Lawrence of Arabia (1962). Mientres suya carrera cinematografica ha recibito cuantos premios.
Ludién
Ludién (Ludiente en castellano; Lludient en catalán) ye un municipio de la provincia de Castellón, situau en la comarca de l'Alto Millars y partiu chudicial de Castellón de la Plana.
La suya población ye de 160 habitants (2017), en una superficie de 31,40 km² con una densidat de 5,1 hab/km².
Toponimia
Lo toponimo Ludién presenta la terminación -én, variant arabizada con imala de la terminación -án derivada de lo sufixo -ANUS, que indica propiedat. Ludién se remonta a ELODIANUS propiedat de ELODIUS, nombre d'un latifundista hispanorromano.
L'aragonés local prenió sin cambios la forma transmesa por l'arabe hispano, y la podemos veyer en un texto de 1319, cuan Pero Churdán d'Arenoso y la suya muller Marquesa Lopiz de Rada donan propiedaz a su fillo Gonzalvo:
En lo Reino de Valencia los toponimos arabizaus con terminación -én fuoron adaptaus con la terminación -ent en la luenga de los repobladors catalans, (Crevillent, Ontinyent) d'astí que en catalán exista lo exotoponimo Lludient, que dimpués se castellanizó como Ludiente. Lo historiador aragonés de lo sieglo XVI Cheronimo Zurita lo escribiba como Ludient amostrando estas influencias:
Pedanías y mases
Bi ha tres pedanías La Chiraba, Benachera y La Raduela, pero en realidat bi ha un habitat ixemenau historico con unas cuantas masadas y casals. A mitat de lo sieglo XIX lo diccionario de Pascual Madoz informaba sobre bellas 24 masadas que complegaban 326 vecins, un tercio de la población municipal. D'entre sieglo XX buena part d'estos mases han quedau despoblaus:
Luengas y parlas
Bi ha aragonesismos como chemecar y chemeque. Bi ha una desinencia personal en -bis en cuenta de ís pa tiempos como lo condicional y lo futuro (si supierabis lo que hago).
Mora
thumb|right|200px|Moras de [[barza.]] Mora u muera (d'o latín <MORA) ye una denominación popular ta's fruitos de cualques especies vechetals que tienen una caracteristica forma d'agregación de drupas chiquininas («polidrupa») en una sola estructura común.
Bellas especies que producen fruitos que han nombre moras es producen comestibles. As especies mas frecuents en Aragón os suyos fruitos reciben o nombre popular de moras son:
Santa Engracia de Chaca
Santa Engracia de Chaca (Santa Engracia de Jaca en Idioma castellano) ye un lugar aragonés d'o municipio de Puent d'a Reina de Chaca, en a comarca d'a Chacetania, partiu chudicial de Chaca y provincia de Uesca. Pende d'a diocesi de Chaca y archidiocesi de Pamplona.
Cheografía
O lugar de Santa Engracia de Chaca se troba situato a 707 metros d'altaria sobre o livel d'a mar.
Comunidat de Teruel
A Comunidat de Teruel ye una comarca aragonesa situata en a provincia de Teruel. Coincide en nombre con l'antiga Comunidat de Teruel, que s'estendillaba tamién por tierras de Gúdar-Chabalambre y por bels lugars d'as Cuencas Meneras.
Cheografía fisica
A comunidat de Teruel ye situada principalment en a fuesa de Teruel, y as sierras d'a comarca (Palomera, Escoriuela, etcetra...). Esta fuesa tectonica recibe a denominación de fuesa d'Alfambra por o menos a lo norte de Teruel, ciudat a on l'Alfambra caye en Guadalaviar, o río mes important que provién d'a sierra d'Albarracín y que manimenos sigue a mesma dirección de l'Alfambra enta o sud. Por convención uns cheografos decidioron dicir Turia a la unión d'estos dos ríos, sin parar cuenta en a tradición toponimica aragonesa.
Una part d'a Comunidat de Teruel corresponde a la fuesa de Xiloca, d'edat posterior y que afecto a materials neochenos de l'anterior fuesa.
Mugas
Muga a lo norte con as comarcas de Xiloca y Cuencas Meneras, a l'ueste con a Sierra d'Albarracín, a l'este con Mayestrato y Gúdar-Chabalambre y a lo sud con Cuenca.
Economía
A economía tradicional de bels lugars d'a Comunidat se basaba en a ganadería transhumant y en o cautivo de pereras en a ribera de l'Alfambra y Guadalaviar, ribera actualment ocupata por choperas.
A industria en a comarca se concentra principalment en a suya capital, Teruel, ciudat con muita población chubilata y con muitos funcionarios. En as atras poblacions d'a comarca destaca la ganadería, gracias a la elaboración de pernil con denominación d'orichen. Tamién son importants ta la suya economía o turismo, actualment, que ha recibito un buen empentón con a creyación d'o Parque Paleontolochico de Galv y o d'o parque tematico Dinopolis.
Idioma valón
O valón (walon) ye una luenga d'oïl que se charra tradicionalment en a mitat sud Belchica y en una chicota part contiga en Francia en a comarca de Givet, representando a luenga romance mes septentrional, por o que tiene influencias chermanicas occidentals en a suya fonetica y vocabulario.
Pico de Marty Caberrou
O pico de Marty Caberrou (en francés pic de Marty Caberrou) ye un pico de 2.652 metros d'altaria situau en a cordelera d'o Pireneu, en a muga entre os municipios de Bielsa (Aragón) y Aranyonet (Occitania).
Idioma valón
Fonetica
Conserva a h aspirada d'orichen francico que perdió o francés en o sieglo XVII.
Pico de Marty Caberrou
A vegadas en os mapas s'entiboca ista cima con l'amanada punta de Salcorz (2.675 m).
Idioma valón
Fonetica
Conserva a W- bilabial chermanica de los franconismos, que en francés y occitán no gascón ha evolucionau ta g-.
Lexico
O valón podió haber teniu importancia en a introducción de galicismos en castellano en tiempos d'os Países Baixos espanyols y palabras como finanzas podrían tener un oricen valón.
En francés de Belchica bi ha palabras tipicas orichinarias d'o valón y sin orichen flamenco. Lo valón tchantwêre ha orichinau chantoir.
Lila Tretikov
Lila Tretikov (en idioma ruso: Лайла Третиков u Ляля Третьякова), naixita de Moscú, o 25 de chinero de 1978, ye una especialista en software de empresa rusa y americana. Ye actualment a nueva directora executiva d'a Fundación Wikimedia.
Districto de Sankt Johann im Pongau
O districto de Hallein (en alemán Bezirk Sankt Johann im Pongau, en austro-bavaro Bezirk Seiger Hons an Pongau) ye un districto situato en o estau de Salzburgo, Austria. Coincide con a rechión historica de Pongau.
Ciudaz y municipios
Se divide en 25 municipios, tres d'ells son ciudatz, y siet son ciudaz de mercau.
Las Cabezas de San Juan
Las Cabezas de San Juan ye un municipio andaluz situato en a provincia de Sevilla. Fa parte d'o partiu chudicial d'Utrera.
A suya población ye de 16.580 habitants (2011), en una superficie de 229,70 km² con una densidat de población de 72,18 hab/km².
Cheografía
A localidat de las Cabezas de San Juan ye situata a 76 metros d'altaria sobre o ran d'a mar, a una distancia de 64 km d'a ciudat de Sevilla, a capital d'a suya provincia y d'Andalucía.
D'o suyo termin municipal en fan parte os lugars de Sacramento, Marismillas, San Leandro y Vetaherrado.
Virchinia
Virchinia (prenunciau ), Commonwealth of Virginia en anglés, ye uno d'os 50 estaus d'Estaus Unius, situau a o sudueste d'o país. A suya capital ye Richmond, encara que a ciudat con mayor numero d'habitants ye Virginia Beach.
A suya población ye de 8.001.024  habitants (estimación de 2010), en una superficie de 110.785 km² con una densidat de población de 72 hab/km².
Cheografía
O estau de Virchinia muga a o norte y a l'este con o districto de Columbia y con Maryland; a l'este con l'oceano Atlantico; a o sud con Carolina d'o Norte y con Tennessee; a l'ueste con Kentucky; y a o norte y a l'ueste con Virchinia Occidental.
Historia
O estau de Virchinia estió o 10eno estau en dentrar a fer parte d'os Estaus Unius, o 25 de chunio de 1788.
Aleixandre III de Rusia
Aleixandre III Románov (Sant Petersburgo, 10 de marzo de 1845 – Livadia, 1 de noviembre de 1894) estió zar de Rusia dende 1881 dica 1894. Estió o segundo fillo masclo d'Aleixandre II y a emperadriz María de Hesse. En 1865 esdevinió zarevich, cuan morió su chermano gran o zarevich Nicolau Aleksándrovich en Niza.
Alifonso III
Alifonso III u Alfonso III puet estar:
Osera d'Ebro
Osera d'Ebro (Osera de Ebro en castellano) ye una villa y municipio d'Aragón en a provincia de Zaragoza, situata en a Comarca Central.
A suya población ye de 446 habitants (2008), en una superficie de 24,6 km², con una densidat de población de 18,13 hab/km².
Cheografía
Situata en un plano sobre materials cuaternarios d'o propio río Ebro, a 174 metros d'altaria sobre o livel d'a mar y a una distancia de 30 km d'a ciudat de Zaragoza, a capital d'a suya comarca, d'a suya provincia y d'Aragón.
Comprende o lugar d' Aguilar d'Ebro. En a carretera comarcal que puya ta Farlet y Monegrillo bi ha una d'as pocas concentracions peninsulars d'a quenopodiacia Krascheninnikovia ceratoides, hierba rusa, y puyando por a val, o Saso d'Osera, con una zona humida con augua mesmo en verano.
Toponimia menor
En toponimia menor tenemos: Saso d'Osera.
Historia
Se relaciona a sobén por afinidat toponimica con a ciudat ibera d'Usekerte, perteneixient a o pueblo d'os sedetans, y que dimpués sería a Osicerda romana.
Demografía
En o censo de 1857, encorpora a localidat d'Aguilar d'Ebro.
Calvados
A suya población ye de 648.385 habitants (1999) en una superficie de 5.548 km², con una densidat de población de 117 hab/km².
A suya economia ye principalment basata en a producción de leit, sidra y un brandy de mazana que leva iste mesmo nombre. Os desembarcos de las tropas aliatas en o Día D (1944) estioron en as suyas plachas.
Seguntes a falordia o suyo nombre procede d'un barco espanyol de l'Armada Invencible clamato Çalvador (Salvador) que naufragó en as suyas costas.
Rueda (Valladolit)
A suya población ye de 1.402 habitants (2007), en una superficie de 90,70 km² y una densidat de población de 15,45 hab/km².
Feminismo
thumb|Simbolo d'o feminismo. thumb|Activistas.
O feminismo u movimiento feminista ye o conchunto d'ideyas y accions que busca favoreixer os intreses d'as mullers en situacions a on son chusmesas a lo poder masculín y por tanto de modificar posicions de desigualdat y violencia a las mullers.
Sonda espacial
thumb|250px|Rosetta y Philae. Una sonda espacial ye un dispositivo artificial que se ninvia a lo espacio con a fin d'estudiar cuerpos d'o nuestro sistema solar, tals como planetas, satelites, asteroides u cometas.
Polvora
A polvora ye una substancia explosiva emplegata prencipalment com a propulsor de prochectils en as armas de fuego y como propulsor y con finalidaz acusticas en os espectaclos pirotecnicos. Ye composata de determinatas proporcions de nitrato de potasio (salobre), carbón y xufre y con una composición (por peso) d'alto u baixo 15:3:2 respectivament. A suya deflagración ye de 600 a 700 m/seg.
D'orichen incierto, pareixe que a polvora fue producita por primera vegata en China, a on que yera emplegata en fuegos artificials, y que la trayioron a Occident os sarracins, que puet estar que ya la heban emplegata en l'anyo 1257, con obchectivos militars. Atras teorías dicen que estió Marco Polo qui levo a polvora a Europa.
Districto de Dijon
O districto de Dijon (en francés arrondissement de Dijon) ye un districto d'o departamento francés de Costa d'Oro y rechión de Borgonya-Franco Condau.
A capital d'o districto ye a prefectura de Dijon, y en fan parte 16 cantons y 224 comunas.
Alp
Alp ye un municipio catalán situato en la comarca de la Baixa Cerdanya, en la provincia de Leida.
La suya población ye de 1.733 habitants (2010), en una superficie de 44,25 km² con una densidat de población de 39,16hab/km².
Cheografía
La localidat d'Alp se troba situata a 1.158 metros d'altaria sobre lo ran de la mar.
De lo suyo termin municipal fan parte os lugars de Masella y La Molina.
Camposano
A suya población ye de 5.450 habitants (2010), en una superficie de 3,22 km², con una densidat de población de 1.692,55 hab/km².
Cheografía
A localidat de Camposano se troba situata a 48 metros d'altaria sobre o livel d'a mar.
D'o suyo termin municipal fa parte o lugar de Faibano; antiparte, muga con as comunas de Cicciano, Cimitile, Comiziano y Nola.
Chang'e 4
Chang'e 4 estió lanzada per un codete Luenga Marcha 3B lo 7 d'aviento de 2018. Dentró en orbita d'aterrizache lo 30 d'aviento de 2018, aterrizando con exito en o crater Von Kármán lo 3 de chinero de 2019, estando lo primer alunizache en o costau amagau d'a Luna. thumb|Von Karman LROC
A causa que en a cara amagada d'a Luna las comunicacions son blocadas per a propia luna ye necesario l'orbitador Queqiao que fa de vinclo con a Tierra.
L'aterrizador poseye uns cuantos experimentos: entre ells un radiotelescopio ta obserbacions astronomicas y un experimento clamato "Lunar Micro Ecosystem" que tracta de fer creixer simients de diversas plantas y uegos de cucos de seda. O 15 de chinero de 2019 s'ha anunciau que son creixendo as plantas de cotón.
Cabanyas d'Ebro
Cabanyas d'Ebro (Cabañas de Ebro en castellano) ye un municipio d'a provincia de Zaragoza, situato en a comarca d'a Ribera Alta d'Ebro. A suya población ye de 522 habitants (2004), en una superficie de 8,55 km² y una densidat de población de 61,05 hab/km².
Cheografía
Ye situato en a ripa dreita de l'Ebro. Tien carreras que s'inundan a sobén cuan creixe l'Ebro.
Toponimia
En un texto de 1121 sale como Capannas, con xorda intervocalica latina seguntes a fonetica aragonesa y mozarabe, y -nn- que probablement representa o fonema /ny/ y no una -nn- cheminata. O nombre apareixe en atros textos medievals como Cabanyas, Cabannas, Cabammyas, Capambis.
En o Fogache de 1405 ordenato en as Corz de Maella de 1404 s'escribiba Cabanyas d'Azuer.
Bi ha microtoponimos intresants con fonetica aragonesa como Almarchales, Escorredero de l'Almarchal, con chim adautata como ch, contrastando con os castellanizatos con j pero semanticament tamién intresants como Boca Rasa de los Marjanes, Boca Rasa de los Marjanes Altos y Partidero de los Marjanes.
Fokker 100
thumb|300px|Fokker 100. Fokker 100 ye un avión comercial de tipo jet rechional desembolicau por Fokker. Ha estau en activo en as anyadas 1988–1997. Tien dos motors Tay, poseeye una superficie alata de 93.5 m2, un peso maximo a lo desapegue de 39.9-45.8 toneladas, capacidat pa 79-122 pasachers y un alcanz de 1,323-1,841 millas nauticas. S'han construyíu 330 unidaz.
Punta Marcatiecho
A punta Marcatiecho ye un pico de 2.651 metros d'altaria situau en a cordelera d'o Pireneu, en a muga entre os municipios de Bielsa (Aragón) y Aranyonet (Occitania).
Man (desambigación)
Una man puet estar:
Charles Brabin
Charles Brabin, naixiu de Liverpool (Merseyside, Reino Uniu) o 17 d'abril de 1882 y muerto en Santa Monica (California, Estaus Unius) o 3 de noviembre de 1957, estió un director cinematografico y guionista britanico (posteriorment esdevenió ciudadán estausunidense), encara que dende muit choven se tresladó enta los Estaus Unius, a on bi prencipió la suya carrera en o cine estausunidense dende finals d'os anyos 1900, con nomás que 26 anyadas. Treballó mas que mas en o cine mudo, ta rematar a suya carrera como director a meyaus d'os anyos 1930 en amanixer lo cine sonoro.
Dimpués d'un èsvurcio con su primera muller, Suzan Jeanette Mosher, en 1920, o 2 de chunio de 1921 casó con la femme fatale d'o cine mudo Theda Bara, con qui continó casau dica la muerte de su muller. Charles Brabin morió por un cáncer d'abdomen o 3 de noviembre de 1957.
Xabierregai
Xabierregai (Javierregay en Idioma castellano) ye un lugar aragonés d'o municipio de Puent d'a Reina de Chaca, en a comarca d'a Chacetania, partiu chudicial de Chaca y provincia de Uesca.
Toponimia
As formas medievals documentadas son: Exavierregay, Xavuierregay, Xavierre gay, Exauergay, Exauerri, Essavir Agai, Essavier Agay, Exauier agay, Scaberri gayo. O suyo chentilicio actual ye xaberrinos / chaberrinos.
Chaime II
Chaime II puet estar:
Cucaracha (desambigación)
Cucaracha puede fer referencia a:
Alifonso IV
Alifonso IV puet estar:
Jean Lannes
Jean Lannes, naixito de Leitora (Occitania, hue departamento d'o Gers) o 10 d'abril de 1769 y muerto en combate o 31 de mayo de 1809 en a batalla d'Essling en Viena (Imperio Austriaco, hue Austria), estió un militar francés con ran de mariscal que partecipó con l'Exercito francés en cuantas batallas d'as Guerras Revolucionarias Francesas y d'as Guerras napoleonicas dica la suya muerte, incluyendo-ie a batalla de Tudela y o Segundo Setio de Zaragoza mientres a Guerra d'o Francés.
Vilafranca do Bierzo
Vilafranca do Bierzo (en castellano Villafranca del Bierzo) ye un municipio d'a provincia de Leyón, en a comunidat autonoma de Castiella y Leyón, Espanya. A suya población ye de 3.481 habitants (2009), en una superficie de 177,37 km² y una densidat de población de 19,63 hab/km². En Vilafranca do Bierzo se parla o gallego.
Diocesis d'Aragón
thumb|200px|Actuals diocesis d'Aragón {{legend|#e68a8a|Chaca}}{{legend|#fc8ecb|Balbastro-Monzón}}{{legend|#89af87|Uesca}}{{legend|#ffefbd|Zaragoza (archidiocesi)}} {{legend|#39a9ec|Tarazona}}{{legend|#f2bc73|Teruel-Albarracín}} thumb|200px|As diocesis d'Aragón en o sieglo XVII {{legend|#e68a8a|Chaca}}{{legend|#fc8ecb|Balbastro}}{{legend|#89af87|Uesca}}{{legend|#ffefbd|Zaragoza}} {{legend|#39a9ec|Tarazona}}{{legend|#f2bc73|Teruel}}{{legend|#79694e|Albarracín}}D'administración forana{{legend|#ffe97c|Pamplona}}{{legend|#b89b9b|Tortosa}}{{legend|#e3a6fa|Sigüenza}}
As diocesis aragonesas son as divisions d'a Ilesia Catolica en Aragón. Aragón ye dividito en 6 diocesis, una d'eras archidiocesi: Balbastro-Monzón, Tarazona, Teruel y Albarracín y Uesca, perteneixients a l'archidiocesi de Zaragoza, y Chaca, perteneixient a la archidiocesi de Pamplona.
Manimenos bi ha habito variacions en as diocesis aragonesas dende a suya creyación dica hue:
Saelices de Mayorga
Toponimia
O toponimo Saelices ye o cognato castellano d'os aragoneses "Sant Felices" y d'os gascons "Sent Helitz". Amuestra perda d'a F- inicial d'acuerdo con a fonetica castellana.
Os toponimos navarro-aragoneses Sant Felices y os toponimos castellanos Santelices u Saelices son recurrents en a Peninsula Iberica y derivan d'una composición toponimica en latín tipo ECCLESIA SANCTĪ FĒLICIS u MONASTERIUM SANCTĪ FĒLICIS con perda d'o substantivo y fosilización d'o chenitivo FELICIS.
A Veiga de Valcarce
A suya población ye de 725 habitants (2009), en una superficie de 69,31 km² y una densidat de población de 10,46 hab/km². En A Veiga de Valcarce se parla o gallego.
Cheografía
A localidat d'A Veiga de Valcarce se troba situata a 630 metros d'altaria sobre o ran d'a mar, a una distancia de 36 km d'a ciudat de Ponferrada, a capital d'a comarca d'El Bierzo, de 138 km d'a ciudat de Leyón, a capital d'a provincia de Leyón, y de 243 km d'a ciudat de Valladolit, a capital de Castiella y Leyón. O suyo termin municipal ye trescruzato por o río Valcarce.
D'o suyo termin municipal fan parte os lugars d'Ambasmestas, Argenteiro, Bargelas, La Braña, El Castro, Cernada, La Faba, Las Herrerías, Laballos, La Laguna, Las Lamas, Lindoso, Moñón, La Portela de Valcarce, Ransinde, Ruitelán, Samprón, San Julián, San Tirso, Sotogayoso, La Treita, Vega de Valcarce y Villasinde.
Punta de Roldán
A punta de Roldán ye un pico de 2.539 metros d'altaria situau en a cordelera d'o Pireneu, en a muga entre os municipios de Bielsa (Aragón) y Aranyonet (Occitania).
Gwened
Gwened (gɥinˈjɛt, en bretón, Vannes en francés) ye una comuna francesa, en o departament de Mor-Bihan y en a rechión de Bretanya, que ye capital d'o districto de Gwened y ye prefectura d'o suyo departamento, a mas de capital de tres cantons: Gwened-1, Gwened-2 y Gwened-3.
O suyo termin municipal, a o canto d'o golfo de Mor-Bihan, tien una superficie de 32,30 km², una población de 54.000 habitants en 2005 y una densidat de 1.671,83 hab/km².
Barda
thumb|right|250px|Una barda delimita un [[chardín privau.]] Una barda (d'o latín <BARDA con o mesmo significau) ye una ringlera d'arbustos y/u árbols que tansament tienen garra espacio d'entre ellos, a mayoría de vegadas plantaus u mantenidos (desmochaus y esporgaus) intencionadament ta formar una barrera u ta marcar a marguin d'un terreno.
En chardinería, l'arte d'esculpir formas en esporguiciando con frecuencia as bardas se diz «arte topiario».
Valdelugueros
Valdelugueros ye un municipio d'a provincia de Leyón, en a comunidat autonoma de Castiella y Leyón, Espanya. A suya población ye de 463 habitants (2009), en una superficie de 143,47 km² y una densidat de población de 3,23 hab/km².
José Luis Cuerda
José Luis Cuerda Martínez naixito d'Albacet, o 18 de febrero de 1947 y muerto en Madrit o 4 de febrero de 2020, fue un director, guionista y productor de cine espanyol.
Como director, cal destacar as cintas La lengua de las mariposas, y as conoxitas como trilochia d'o surrealismo que son Total, Amanece, que no es poco y Así en el cielo como en la tierra.
Como guionista consiguió dos Premios Goya a o Millor Guión Adaptato chunto a Rafael Azcona en 1999 y 2008 por o guión d'a La lengua de las mariposas y Los girasoles ciegos.
Como productor cal destacar que estió o primer en producir una cinta de Alejandro Amenábar.
Santa Cilia
A suya población ye de habitants en una superficie de 28,24 km² y una densidat de población de 0 hab/km².
Cheografía
A localidat de Santa Cilia se troba situada a 649 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, a una distancia de 85 km d'a ciudat de Uesca, a capital d'a suya provincia. Se troba a o canto d'o río Aragón. Antiparti, o lugar de Somanés pende d'o concello municipal de Santa Cilia dende l'anyada 1969.
Nicolau II de Rusia
Nicolau II, ye naixito Nikolái Aleksándrovich Románov (en ruso Никола́й Алекса́ндрович Рома́нов) (Sant Petersburgo, 18 de mayo de 1868 – executato en Ekaterimburgo, 17 de chulio de 1918) estió o zaguer zar de Rusia dica a suya abdicación, o 15 de marzo de 1917, cuan o suyo chirmán gran Miguel habió de refusar l'ofreiximiento rematando a dinastía Románov.
Alfred Tennyson
Alfred Tennyson, naixito de Somersby (Lincolnshire, Anglaterra) o 6 d'agosto de 1809 y muerto en Haslemere (Surrey, Anglaterra) o 6 d'octubre de 1892, estió un poeta britanico d'o Romanticismo, estando uno d'os mas conoixitos poetas britanicos d'ixas envueltas.
Christina Aguilera
Christina Aguilera, naixita de Nueva York (Nueva York) o 18 d'aviento de 1980, ye una cantaire estausunidense de pop, pop rock, rhythm and blues, jazz y dance pop.
1956
Chulio
right|thumb|250px|O escritor y novelista estausunidense [[Michael Connelly, naixito o 21 de chulio de 1956.]]
Blattodea
Os blatodeus (cientificament Blattodea, d'o latín blatta, «cucaracho», y lo griego eidés, «qui tiene la forma de»), conoixitos popularment como cucarachos u cucarachas, son una orden d'insectos hemimetabolos (ixo ye, con metamorfosi incompleta, a diferencia d'altros grupos pareixitos como Coleoptera) con o cuerpo aplanato y tamanyos que bailan dende 3 dica 65 mm de lonchitut. En a orden blattodea i son catalogatas mes de 4800 especies. Tamién se incluye a las termitas infraorden Isoptera.
Toz os blatodeus tienen antenas luengas y filiformes, os uellos composatos y chicoz en comparanza con os d'altros grupos d'insectos, as patas las tienen luengas y punchutas, y as piezas bucals masticaderas. O par d'alas posterior, funcionals en cualques especies, se troban guardatas per as anteriors, que se son esclerotizatas evolutivament.
Districto de Tamsweg
O districto de Tamsweg (en alemán y austro-bavaro Bezirk Tamsweg) ye un districto situato en o estau de Salzburgo, Austria. Coincide con a rechión historica de Lungau.
Ciudaz y municipios
Se divide en 15 municipios y quatre son ciudaz de mercau.
Montmolós
Montmolós (en francés Moumoulous) ye una comuna occitana en o departamento francés d'Altos Pireneus, districto de Tarba, cantón d'a Val d'Ador-Arrostanh-Madiranés y rechión d'Occitania. A comuna yera parte de l'antiga provincia de Bigorra.
A suya población ye de 57 habitants(1999) en una superficie de 3,36 km², con una densidat de población de 16,96 hab/km².
An Alre
An Alre (An Alre en bretón, Auray en francés y oficialment) ye una comuna francesa, en o departament de Mor-Bihan y en a rechión de Bretanya, que ye capital d'o cantón d'an Alre y fa parte d'o districto d'an Oriant.
O suyo termin municipal tien una superficie de 6,91 km², una población de 10.191 habitants en 1999 y una densidat de población de 1.474,82 hab/km².
Cantón de Sankt Gallen
O cantón de Sankt Gallen (alemán Kanton Sankt Gallen, alemán suizo Kantoo Sanggale) ye un cantón suizo. O cantón se troba en o nord-este de Suiza, tien una superficie de 2026 km², y una población de 455.200 en 2002. A capital cantonal ye St. Gallen.
Socialismo
thumb|200px|A [[bandera roya ye a imachen d'o socialismo y o comunismo]] O socialismo ye una doctrina politica ligata a la clase social d'o proletariato, oposata a lo capitalismo y a la clase social d'a burguesía, que tien como obchectivo a socialización d'os medios de producción, cambeo y trasporte, a supresión d'as clases socials y o repartimiento de la riqueza seguntes l'aportación de cadagún en o treballo.
Idioma picardo
O picardo (picard) ye una d'as luengas romanicas mas amanadas a lo francés, y como iste ye una d'as luengas d'oïl. Encluso bi ha una polemica sobre si ye un idioma independient d'o francés u nomás que ye un dialecto.
<div class="noprint" style="clear: right; border: solid #aaa 1px; margin: 0 0 1em 1em; font-size: 90%; background: #f9f9f9; width: 35%; padding: 4px; spacing: 0px; text-align: left; float: right;"> 50px|none|Wikipedia ''Ista luenga tien a suya propia Wikipedia. Puez visitar-la y contrebuyir en [//incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/pcd/Accueul Wikipedia en picardo].
Agustín Abadía
Agustín Abadía Plana, mas conoixito como Tato Abadía (Binéfar, Uesca, 15 d'abril de 1962) estió un chugador y entrenador profesional de fútbol aragonés que melitó en o CD Binéfar, CD Logroñés, SD Compostela y Atlético de Madrid entre atros clubes. Actualment tién un negoció de venta de quesos en Logroño.
Comarca Central
A Comarca Central ye situada en a parti central d'a provincia de Zaragoza. Ye formada prencipalment por a ciudat de Zaragoza y os municipios d'a suya aria metropolitana y l'actual capital ye Utevo. Una tercera parti d'ella ye ocupada por o casco urbán d'a capital y a suya economía se basa en a industria y os servicios.
Muga a o norte con a Plana de Uesca, y Cinco Villas, a l'ueste con a Ribera Alta d'Ebro y Val de Xalón, a l'este con a Ribera Baixa d'Ebro y Monegros y a o sud con Campo de Carinyena y Campo de Belchit.
Idioma francoprovenzal
O francoprovenzal u arpitán (arpitan) ye una luenga romance charrata en bellas partes de Francia, Italia y Suiza. A suya zona de distribución ye conoixita como Arpitania.
Historia
Heinrich Lausberg nota que l'arpitan respecto a lo latín ye mes innovador que o retorromanz y menos que as luengas d'Oil u o francés. Deduce que l'arpitán ye a continación d'o latín que se parlaba en Lugdunum important centro urbán galorromano y ixo explica que siga mes innovador que o retorromanz. Cuan con a caita de l'Imperio Romano se formó o Reino Burgundio y a zona de Lugdunum perdió a suya importancia esdevinió una zona marguinal y conservadora en relación a lo latín d'o norueste de Galia, que continó a suya evolución diverchent con mes substrato celta y a mes con adstrato chermanico. A invasión d'os alamans en forma de falca aisló dentro d'a galorromania l'arpitán d'o retorromanz.
San Cebrián de Mazote
San Cebrián de Mazote ye un municipio d'a provincia de Valladolit, en a comunidat autonoma de Castiella y Leyón, Espanya. A suya población ye de 182 habitants (2007), en una superficie de 35,43 km² y una densidat de población de 5,13 hab/km².
Cantón de Schaffhausen
O cantón de Schaffhausen (en alemán Kanton Schaffhausen, en alemán suizo Kanton Schafuuse) ye un cantón de Suiza. A ciudat prencipal y capital cantonal ye Schaffhausen.
La Pobla de Mafumet
La Pobla de Mafumet ye un municipio catalán d'a provincia de Tarragona, situata en o Tarragonés. A suya población ye de 2.108 habitants (2008), en una superficie de 6,2 km² y una densidat de 340 habitants/km².
La Campana
La Campana ye un municipio andaluz situato en a provincia de Sevilla.
A suya población ye de 5.511 habitants (2011), en una superficie de 126,09 km² con una densidat de población de 43,71 hab/km².
Cheografía
A localidat de la Campana ye situata a 134 metros d'altaria sobre o ran d'a mar, a una distancia de 56 km d'a ciudat de Sevilla, a capital d'a suya provincia y d'Andalucía.
Mugas
O termin municipal d'Alcalá del Río muga a o norte con Lora del Río y Palma del Río; a l'este con Fuentes de Andalucía; a o sud con Fuentes de Andalucía; y a l'ueste con Carmona.
Simonetta Vespucci
Estió tamién modelo ta dos obras de Piero di Cosimo: lo Retrato de Simonetta Vespucci, an que apareix como Cleopatra con un aspido a lo redol de lo cuello, y la Muerte de Procris. Tammién se pintoron muitas altras telas y s'escribioron buena cosa de poemas en honor d'ella.
Desgraciatament, només que un anyo dimpués moriba Simonetta, lo 26 d'abril de 1476, per una tuberculosi polmonar. Teneba 22 anyos. Botticelli remató lo suyo Naiximiento de Venus ta 1485, nueu anyatas més tardi. Es doctors que han examinato los didos liucherament deformatos y los clavillars inflatos de la muller de la pintura creyen que patiba d'artritis reumatoide.
Trenta y quatre anyos dimpués de la suya muerte, Botticelli demandó de ser enterrato a los pietz d'ella.
Eibsee
O Eibsee ye un laco situau a bells 100 km a lo sudueste de Múnich, en Bavera, (Alemanya). Se troba a los pietz d'o Zugspitze, la montanya mas alta d'Alemanya.
Toponimia
O suyo nombre procede d'os abundants taixos (en alemán Eiben) que lo rodeyan.
Islas
250px|thumb|As islas d'o Eibsee
Capra pyrenaica victoriae
Capra pyrenaica victoriae ye a subespecie de craba salvachina propia d'as sierras d'o Sistema Central, estando a Sierra de Gredos a on ye mes abundant, n'i habendo tamién muitas en Las Batuecas.
En o sieglo XX, as crabas salvachinas de Gredos cuasi s'extinguen, quedando-ne poquismos eixemplars. Sindembargo a diferencia d'o que s'ha desvenito con o bucardo pirenenco ixos pocos eixemplars podioron reproducir-sen y a subespecie podió recuperar-se y recolonizar nuevas arias.
Has estau introduitas en o Parque Nacional d'os Pireneos mas de 100 eixemplars, ta ocupar o lugar que deixa o bucardo por o que puet ver-se ocasionalment en l'area d'o Parque Nacional d'Ordesa y d'as Tres Serols.
Pico de l'Ibonet
O pico de l'Ibonet (en francés Pic d'Arriouére) ye un pico de 2.866 metros d'altaria situau en a cordelera d'o Pireneu, en a muga entre os municipios de Bielsa (Aragón) y Sant Lari (Occitania).
Toponimia
Se diz asinas por trobar-se chunto a l'ibón de Castet, tamién dito l'ibonet.
Salvador de Zapardiel
Salvador de Zapardiel ye un municipio d'a provincia de Valladolit, en a comarca de Tierra de Medina y comunidat autonoma de Castiella y Leyón, Espanya.
A suya población ye de 172 habitants (2008), en una superficie de 26,24 km² y una densidat de población de 6,55 hab/km².
Cheografía
D'o suyo termin municipal fa parte o lugar de Honcalada.
Idaho
Idaho (prenunciau ) ye uno d'os 50 estaus d'Estaus Unius, situau en o Pacifico norueste. A suya capital ye Boise. A suya población ye de 1.293.953 habitants (2000), en una superficie de 216.632 km² con una densidat de población de 5,97 hab/km².
O Estau dentró en os Estaus Unius o 3 de chulio de 1890, fendo o numero 43 d'os Estaus d'o país.
La Val de Carlos
Toponimia
En lo libro Cronica de los Conquiridores s'escribe Vall de Karles cuan parlan de la Batalla de Roncesvals:
Por lo que pareix lo nombre en luengas romances bien de como se clama lo puesto en la literatura epica, pus lo ciclo carolinchio estió muito celebre en la Edat Meya, como tamién debioron estar celebres Roncesvals y la Val de Carlos como puntos de lo Camín de Sant Chaime que seguiban los franceses, occitans y gascons.
D'alcuerdo con una tendencia de lo navarro-aragonés, la preposición que bi ha en meyo se dixa de dicir (y s'entiende por contexto), orichinando lo toponimo oficial en castellano, Valcarlos.
Idioma basco
Hue en día o 65% d'habitants d'ista localidad son euskalduns u bascoparlants.
Unhoans
Unhoans (en francés Ugnouas) ye una comuna occitana en o departamento francés d'Altos Pireneus, districto de Tarba, cantón d'a Val d'Ador-Arrostanh-Madiranés y rechión d'Occitania. A comuna yera parte de l'antiga provincia de Bigorra.
A suya población ye de 73 habitants (1999) en una superficie de 1,59 km², con una densidat de población de 45,91 hab/km².
La Val de Carlos
Idioma basco
Seguntes o filologo Koldo Zuazo o dialecto de l'idioma basco parlato en Luzaide es o dialecto labortán u navarro-labortán (La Val de Carlos ye una d'as tres localidaz a on se parla ixe dialecto en l'Alta Navarra, as atras dos son Zugarramurdi y Urdazubi). Isto se debe a que a localidat de Luzaide encara que fa parti de l'Alta Navarra se troba a o norte d'o Puerto de Roncesvals (en a versant norte d'os Pireneus), en una val que cheograficament prencipia en La Val de Carlos y s'extendilla practicamente dica as puertas d'a ciudat de Sant Chuan Piet de Puerto, ya en Ultrapuertos u a Baixa Navarra. Ista razón cheografica fa que os habitants de La Val de Carlos haigan tenito una estreita relación con os suyos vecins baixo-navarros y Francia, mas que mas con os d'a localidat baixo-navarra d'Arnegi, mas amanata a Luzaide que a localidat alto-navarra d'Orreaga-Roncesvals.
La Puebla del Río
La Puebla del Río ye un municipio andaluz situato en a comarca de l'Aria metropolitana de Sevilla y provincia de Sevilla.
A suya población ye de 12.210 habitants (2010), en una superficie de 374,38 km² con una densidat de población de 32,61 hab/km².
Cheografía
A localidat de Gines ye situata a 22 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, a una distancia de 14 km d'a ciudat de Sevilla, a capital d'a suya provincia y d'a suya comarca. O suyo termin municipal ye trescruzato por o río Guadalquivir.
Perfume
Lo perfume ye la mezcla feita d'aceites esencials aromaticas, alcohol y un fixador, usata ta dar una ulor agradable a lo cuerpo humán, un obchecto u bel espacio habitato.
thumb|350px|Aparador con pomos de perfume de formas diferents
Descripción d'os perfumes
Ye imposible describir un perfume seguntes los suyos components perque las formulas se mantienen en secreto. Y mesmo si se conoixen, los ingredients son muitos ta poder ufrir-ne una clasificación unica y útil. Manimenos, los conoixedors pueden apercibir-ne en cheneral los ingredients principals. Una d'as maneras de describir-los ye clasificando-los ya siga seguntes la familia olfativa a la que pertenix la fragancia u seguntes la suya concentración.
Las notas d'as fragancias
Ta disolver las sustancias aromaticas se fa servir una mezcla d'alcohol y augua. En aplicar-se, la calor corporal fa que lo disolvent s'esparda a priesa, deixando que la fragancia se vapore a espacio lo tiempo de bellas horas. Lo ritmo d'evaporación y la fuerza d'a ulor d'o compuesto en determina parcialment la suya persistencia, devez que la clasificación d'a nota d'o perfume.
La concentración d'os perfumes
Las aceites d'os perfumes se disuelven con un disolvent apropiato ta premitir un millor uso d'o perfume. La disolución d'as aceites se fa ta privar que ibi haigan reaccions alerchicas u se malmetan la piel u la ropa per causa de l'alta concentración de components volátils.
Lo disolvent que s'emplega d'ordinario ye lo etanol u una mezcla d'etanol y augua. Lo percentache de l'aceite d'o perfume per lo volumen que bi ha determina lo tipo de fragancia. Contra mes baixo ye lo percentache de compuestos aromaticos, mes baixa la intensidat y durata d'a fragancia:
Fuents sinteticas
Las aromas sinteticas se creyan per meyo d'a sintesi organica de diferents compuestos quimicos que s'obtienen de destilatos de petrolio, rasinas de pin u belaltra reserva organica barata. Istos sinteticos pueden tener fragancias que no se troban en a natura.
La mayoría d'as aromas sinteticas d'o mundo son feitas per unas pocas companyías.
Tecnicas t'a obtención d'odorants naturals
Antis que los perfumes puedan composar-sen, cal obtener en primeras los odorants usatos. Los odorants sinteticos se producen per meyo de sintesis organicas y se purifican. Los odorants de fuents naturas han menister de l'uso de diferents metodos ta extrayer los aromas d'as materias primas.
Las tecnicas distorsionan la ulor d'os compuestos aromaticos obtenitos d'as materias en crudo. Ixo se debe a l'uso d'a calor, los disolvents u la exposición a l'oxicheno en o proceso d'extracción, que desnaturalizan los compuestos aromaticos, lo que u bien cambía lo carácter d'a suya ulor u los deixa inodoros.
Composición d'os perfumes
La composición d'un perfume ye important t'a industria d'o perfume pero tamién ta cualques altras, como las que venden artícols de luxo u productos alimenticios. La fin ultima d'usar las composicions aromaticas en ixas industrias ye atrayer los clients y encitar-los per meyo d'o suyo sendito de l'olfacto a mercar lo perfume u lo producto perfumato. Per ixo ibi ha siempre un gran interés a formular perfumes que la chent considere esteticament agradables.
Lo perfumista
Lo proceso d'a composición emprencipia per un regular con un chicot informe d'os patrons d'o perfumista u de bel client, normalment casas de moda u sociedaz grans formatas per diversas industrias. Cada informe contién las especificacions t'o perfume deseyato, describindo-ye a ormino en térmens poeticos u abstractos las aromas u ingredients a usar en a composición d'o perfume.
Lo perfumista encomienza alavez lo proceso de combinar muitas mezclas de perfumes y mira de trobar las sensacions deseyatas especificatas en o informe. Dimpués d'haber presentato las mezclas a los clients, si s'apreba, lo perfumista puet proceder a vender-ne la formulación a lo client, a ormino con modificacions d'a composición d'o perfume. Iste proceso abraca en cheneral dende uns pocos meses a bels anyos. La composición d'o perfume s'usará alavez ta reforzar un altro producto como fragancia funcional (xampús, etc.) u comercializato y vendito dreitament como fragancia fina.
Lo perfumista tamién puet simplament creyar un perfume per inspiración que se comercialice dimpués u que pase un informe. Ixo ocurre per un regular en perfumerías chiquetas u independients.
Lo proceso
D'ordinario, las aceites d'os perfumes contienen decenas u centenas d'ingredients. Incluyitos en o perfume i son los fixadors, como per ixemplo l'ambra grisa u l'algalia, encargatos de ligar bien las diversas fragancias. Istas sustancias fan ulors desagrables pero en solución alcoholica actúan como achents conservaders.
La mezcla se dixa aviellir una anyata, alto u baixo. La mayoría d'os perfumes y colonias de huei se fan per meyo d'aceites d'as fragancias que s'elaboran a las casas usando aceites esencials y sustancias quimicas aromaticas. Istas aceites se combinan con alcohol y augua, se deixan en contenedors un minimo de 14 días y se filtran ta sacar-ne cualsiquier resta de solache antis que la solución pueda enfrascar-se ya en os recipients ta perfumes.
Historia d'o perfume
Lo vocable provién d'o latín per fume ("per meyo d'o fumo"). La perfumería, l'arte de fer perfumes, s'orichinó a l'antigo Echipto, pero se desembolicó y refinó entre los romanos y los arabes. Los perfumes tamién existiban en Asia oriental, pero muitas d'as suyas fragancias se basaban en o inciens.
Las culturas islamicas contrebuyoron de trazas notorias a lo desembolicamiento d'a perfumería en o mundo occidental, igual en o respective a lo perfeccionamiento d'a extracción de fragancias per meyo d'a destilación d'a vapor como en a introducción de nuevos ingredients crudos. Los mercaders arabes y persas teneban mayor acceso t'as diferents especias, hierbas y altras materias primas t'as fragancias. Amés de fer-las servir t'o comercio, muitas d'ixas materias yeran coltivatas per los musulmans a fin que podesen medrar bien difuera d'os suyos climas orichinals. Un ixemplo en sería lo chasmín, orichinario d'Asia oriental.
L'uso documentato de perfumes en a cultura islamica recula lo menos t'o sieglo VI, considerato un deber relichioso. L'alquimista Chabir ibn Hayyan, clamato a ormino "lo pai d'a quimica arabe", desembolicó muitas tecnicas, incluyitas la destilación, la vaporación y la filtración, que premitiban d'aplegar la uloría d'as plantas en una vapor que podeba cullir-se en forma d'augua u aceite. thumb|250px|left|Augua de Colonia de Johann Maria Farina, con texto de 1811 Manimenos, lo fundador autentico d'a industria d'o perfume estió lo cientifico al-Kindi, que esperimentó con as combinacions de plantas y altras fuents ta elaborar una variedat de productos aromaticos y conseguir buena cosa de "recetas" ta perfumes, cosmeticos y farmacos.
Man
A man u mano (d'o latín < MANUS) ye a parte mas estrimera d'as estremidatz anteriors (brazos) d'o ser humán u cualsiquier altro primat. A man per un regular gosa emplegar-se ta subchectar obchectos u agafar-se ta os elementos de l'ambient, cosa que las fa estar importants ta o desplazamiento braquial d'es primaz. Habitualment, se gosa fer destinción d'as patas d'es animals per a posibilidat que tienen d'oponer un d'es didos ta es altros.
Perfume
Historia d'o perfume
L'almesc y los perfumes florals s'introducioron en Europa en os sieglos XI y XII, procedents d'Arabia, per meyo d'o tracto entre arabes y la chent que tornaba d'as Cruzatas. La conoixencia d'a perfumería medró dende lo sieglo XIV.
En o Renaiximiento, yera mes que mes la nobleza qui emplegaba los perfumes como hichiene diaria ta asconder las ulors corporals. Debito en parte a lo suyo patrocinio, se creyó la industria perfumera en Occident. Una d'as fabricas de perfume consideratas mes antigas ye la d'o perfumista italiano afincato a Colonia, Johann Maria Farina, qui en honor a la suya ciudat d'adopción decidió de clamar a la suya fragancia Eau de Cologne ("Augua de Colonia"). En una carta de 1708, Farina definiva asinas la suya fragancia:
Man
A man tien de forma natural cinco didos u ditals, que si se mira a palma d'a man ezquierda son, d'a dreita ent'a ezquierda: o dido gran u pulgar, o index, o dido meyán, meyaner, d'o meyo u cordial, l'anular y o currín u dido chico.