cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
María de Luna
Reina consort d'Aragón
En o primer caso, donya María se trobaba muito concenciada de que caleba levar a paz ta ista ciudat. Como as cosas iban de mal en pior, a ella recurrioron as autoridaz valencianas (Churaus y Deputaus d'a Cheneralidat) pa que intercedise debant d'o Rei pero, veyendo que as cosas de palacio iban amoniquet y a situación cada día que pasaba s'agrababa mas y que o Rei no bi interveniba, en cierta ocasión plegó a carranyar por escrito a o suyo mariu (encara que a la fin d'a carta li demandase perdón por l'atrivimiento), por a pasibidat que íste mostraba, fendo-se celebre una mazada que i manifestó:
en alusión a que o monarca siempre yera reuniu con o suyo Consello pero que sindembargo no se i feba cosa por trobar una solución a o problema.
En unas instruccions dadas a Jaume Ferrer, embaixador suyo debant d'o pontifice, d'a familia d'os Luna, como ella, a Reina amuestra o suyo carácter, manifestando a suya enerchica desposición a rematar con ixos malos usos, no s'acoquinó a la ora d'esfender a suya dignidat reyal y remataba dicindo-li a o embaixador que si veye dilación a las suyas demandas, que li diga firmement a o Papa que ella heba feito estudiar a mayestros en teolochía y doctors solemnes iste tema habendo plegau a la conclusión por vía de chusticia que tan abominable dreito no podeba existir entre cristianos y muito menos premitir-se exercer-lo a personas eclesiasticas. Donya María morió sin veyer solucionau iste afer.
Igualment cal citar que no tenió pelos en a luenga cuan, esfendendo os previlechios d'o Estudio Cheneral (Universidat) de Leida, dició a os Paers (Churaus) d'ista ciudat que a mesma sería conoixida en tot o mundo gracias a dita estitución, por o cual no teneban que molestar-la baixo dengún concepto.
Florián Rey
Florián Rey (nombre artistico d'Antonio Martínez del Castillo), naixito de L'Almunia de Donya Godina (hue en Val de Xalón, Zaragoza) o 25 de chinero de 1894 y muerto en Benidorm (Alicant) l'11 d'abril de 1962, estió un director cinematografico aragonés, activo en o teatro y en o cine espanyols dende primerías d'os anyos 1920, que destacó en o cine mudo y en os prencipios d'o cine espanyol mientres a Segunda Republica Espanyola, con cintas como Morena Clara u Nobleza baturra, con l'actriz Imperio Argentina.
Bages de Rosselló
Bages de Rosselló (en francés Bages) ye una comuna catalana situata en o departamento francés de Pireneus Orientals, o districto de Ceret, o cantón de la Plana d'Illiberis y a rechión d'Occitania.
A suya población ye de 3.915 habitants, en una superficie de 11,95 km².
Demografía
thumb|300px|center|Población 1962-2008
Carlos Ezquerra
Carlos Sánchez Ezquerra conoixito artisticament como Carlos Ezquerra y a vegatas por o suyo seudonimo artistico L. John Silver y naixito de Ibdes en a Comunidat de Calatayú d'a Provincia de Zaragoza o 12 de noviembre de 1947 y muerto l'1 d'octubre de 2018 fue un debuixant de cómics aragonés conoixito internacionalment y que en zaguerías treballaba ta o mercau britanico.
Ye o creador de muitos personaches de cómic entre os que bi ha que destacar Judge Dredd y Strontium Dog creatos chunto a o escritor y guionista de historieta John Wagner.
Walt Disney
thumb|thumbtime=2|upright=1.5|Newman Laugh-O-Gram (1921) Walter Elias Disney, naixito de Chicago (Illinois, Estaus Unius) o 5 d'aviento de 1901 y muerto en Burbank (California, Estaus Unius) o 15 d'aviento de 1966, estió un director cinematografico, productor y guionista estausunidense, conoixito por as suyas peliculas d'o Cine d'animación. Con su chirmano, Roy O. Disney, establió en 1923 l'interpresa hue clamata The Walt Disney Company, una d'as mes famosas productoras de cine y conoixita prencipalment por as suyas produccions de cintas de debuixos animatos. O suyo personache mas significativo y popular ye o ratón Mickey Mouse.
Windows XP
thumb|Windows XP right|thumb|350px|Diagrama con as edicions de [[Microsoft Windows.]] Windows XP ye un sistema operativo ta ordinadors creyato en 2001 por a interpresa informatica Microsoft, en a serie de Microsoft Windows. Tien variants ta cuantos entornos informaticos y ye o succesor d'os sistemas operativos Windows 2000 y Windows ME, y antecesor de Windows Vista, dende 2007. Ye construito a partir d'o sistema operativo Windows NT.
Satyajit Ray
Satyajit Ray (সত্যজিত রায় en bengalín )), naixito de Calcuta (Bengala Occidental, quan feba parte d'o Rach britanico) o 2 de mayo de 1921 y muerto tamién en Calcuta (quan a India ya yera un estato independient) o 23 d'abril de 1992, estió un director cinematografico, guionista, escritor, productor cinematografico y compositor indio, que estió o primer representant d'o Cine indio en estar conoixito en Europa.
Benatae
Benatae ye un municipio espanyol d'a comunidat autonoma d'Andalucía (Provincia de Chaén). A suya población ye de 443 habitants (2021) en una superficie de 44,46 km².
Pilonas (Zaragoza)
Pilonas ye un mont de 259 metros d'altaria, situau en a depresión d'Ebro, en o municipio de Zaragoza, en a provincia de Zaragoza.
Se troba en o districto d'a Cartuixa Baixa, chunto a o "Parque Tecnolochico de Reciclache López Soriano" d'a capital aragonesa. En a suya cima bi ha un vértiz cheodesico.
Dendrocopos leucotos
O picatroncos faxato (Dendrocopos leucotos (Bechstein, 1802) ) ye una au d'a orden d'os Piciformes y familia Picidae que ye nativa d'Europa y Asia.
Mide 24–26 cm de longaria con una envergadura de 38–40 cm. Lo masclo tien a corona de color roya y la fembra negra.
Provincia autonoma de Trento
A Provincia autonoma de Trento (en italiano Provincia autonoma di Trento, en alemán Autonome Provinz Trient, en ladino Provinzia Autonoma de Trent, en cimbro Autonoma Provinz vo Tria), mas conoixita como Trentino, ye una provincia d'a rechión italiana de Trentino-Alto Adigio. A capital ye a ciudat de Trento.
Hoyorredondo
Hoyorredondo ye un municipio d'a comunidat autonoma castellanoleyonesa en a provincia d'Ávila y en a comarca d'El Barco de Ávila - Piedrahíta.
Cheografía
A localidat de Hoyorredondo se troba situada a 1.043 metros d'altaria sobre lo livel d'a mar, a una distancia de 73 km d'a ciudat d'Ávila, a capital d'a suya provincia.
Hedy Lamarr
Hedy Lamarr (nombre artistico de Hedwig Eva Maria Kiesler, naixita de Viena (Imperio Austrohongaro, hue Austria) o 9 de noviembre de 1914 y muerta en Orlando (Florida, Estaus Unius) o 19 de chinero de 2000, estió una actriz estausunidense d'orichen austriaco, activa en o cine alemán y dimpués en o cine estausunidense dende primerías d'os anyos 1930.
Herman Melville
Herman Melville, naixito de Nueva York (Nueva York) l'1 d'agosto de 1819 y muerto en Nueva York o 28 de setiembre de 1891, estió un escritor, ensayista y poeta estausunidense.
Hedy Lamarr
D'entre a suya filmografía, se puet destacar cintas como Algiers (1937, John Cromwell), I Take This Woman (1940, W. S. Van Dyke), Ziegfeld Girl (1941, Robert Z. Leonard), Crossroads (1942, Jack Conway), Experiment Perilous (1944, Jacques Tourneur), Dishonored Lady (1947, Robert Stevenson), Samson and Delilah (1949, Cecil B. DeMille), A Lady Without Passport (1950, Joseph H. Lewis), My Favorite Spy (1951, Robert Z. Leonard), u The Story of Mankind (1957, Irwin Allen).
Herman Melville
Dimpués d'a suya muerte Herman Melville fue oblidato por a Literatura, dica os anyos 1920, cuan se redescubrió a suya obra mas conoixita, Moby Dick; dende ixas calendatas, Herman Melville ye considerato como una d'as prencipals figuras d'a Literatura universal.
As suyas primeras anyadas
Herman Melville yera o tercer fillo d'o matrimonio entre Maria Gansevoort y Allan Melvill (Melvill, sin a letra e final). A suya mai yera d'orichen neerlandés, filla d'o cheneral Peter Gansevoort, que estió un heroe d'a Guerra d'Independencia estausunidense. Antiparte, o güelo de Herman por parte d'o suyo pai, o mayor Thomas Melvill, tamién prenió parte destacata en a luita.
O pai de Herman yera comerciant, y en 1826 a concurrencia comercial britanica provocó una crisi economica en os Estaus Unius, que afectó a Allan Melvill, que s'endedudó con o suyo suegro Peter Gansevoort, que esdevenió o soporte economico d'a familia. Sindembargo, os Melvill cambeyoron 3 vegatas de vivienda entre 1820 y 1830, dica instalar-se en 1830 a man d'os Gansevoort, en a ciudat d'Albany, a capital de l'estato de Nueva York, a on Allan treballó en una fabrica.
En aviento de 1931, mientres un viache a la ciudat de Nueva York, Allan Melvill enfermó por una pneumonía, y morió o 28 de chinero de 1832. Alavez, os suyos fillos mayors albandonoron os suyos estudios: o mayor (clamato Gansevoort de nombre) establió un comercio con aduya de Peter Gansevoort (en ixas datas anyadió una e ta o suyo apellito ta formar Melville, cualcosa que facioron tamién os atros miembros d'a familia), y Herman treballó en a New York State Bank, banco que o tío suyo en yera uno d'os administradors.
En 1834, por problemas con os suyos uellos, Herman albandonó o treballo en o banco, ta treballar con atro tío que teneba una grancha en Pittsfield, en o estato de Massachusetts. Dimpués de bels meses, tornó ta Albany ta continar os suyos estudios. As suyas lecturas yeran d'autors como James Fenimore Cooper, Walter Scott, Byron u os poetas angleses d'o sieglo XVIII.
En Albany recibió clases de contabilidat ta portar as cuentas d'o negocio d'o suyo chirmán Gansevoort. Sindembargo, en 1837 un movimiento de panico financiero fació crebar a o suyo chirmán, y a familia se tresladó ta Lansingburgh, una chicota ciudat a o canto d'o río Hudson. Por un tiempo, Herman estió mayestro en una chicota escuela rural a man de Pittsfield, pero dimpués tornó ta Lansingburgh ta estudiar fustería.
Os anyos de madureza
Herman Melville morió o 28 de setiembre de 1891 en a suya casa en a carrera 26 de Nueva York (Nueva York).
Moby Dick
A suya obra mas conoixita ye Moby Dick. Melville escribió ista obra en 1851, encara que nomás dimpués d'a suya muerte, ya en os anyos 1920, ista novela fue redescubierta.
A novela charra d'a luita entre o capitán de barco Ahab, capitán d'un ballenero, y Moby Dick, una ballena blanca (en realidat un cachalot albín) que Ahab persigue implacablement, en una luita que simboliza a luita entre dos mals, luita que arrastra con ella a os inocents, representatos por a tripulación d'o ballenero.
Moby Dick ye estada, dende l'aparición d'o cine, fuent d'inspiración ta muitas cintas d'aventuras.
Poesía
No publicatos u fuera de coleccions
Ensayos
Ensayos recopilatos en vida de Melville:
Mira
Mira ye un municipio castellanomanchego, situau en a provincia de Cuenca y macrocomarca d'a Serranía de Cuenca y en a subcomarca de la Serranía Baixa.
A suya población ye de 929 habitants (2017), en una superficie de 212,86 km² y una densidat de población de 4,36 hab/km².
Cheografía
A localidat de Mira se troba situada a 834 metros d'altaria dencima d'o livel d'a mar, a una distancia de 98 km d'a ciudat de Cuenca, a capital d'a suya provincia. Buena part d'o suyo termin municipal se troba en a sierra de Mira, a la que da nombre.
Mayestrato Viello
thumb|right|250px|Localización d'o que tradicionalment s'ha entendito como Mayestrato en Valencia. right|thumb|Dominios d'os castiellos d'o Mayestrato historico
En a Edat Meya se deciba en catalán Maestrat de Montesa (y en aragonés s'escribiba Maestrado de Montesa), fendo referencia a la orden de Montesa, que substituyó a la orden d'o Temple en esta comarca, mientres que en o territorio Teruelano de Las Tres Bailías estió a orden d'o Hespital la que substituyó a los termplers. Con as Guerras Carlistas a comarca d'as Las Tres Bailías prenerá tamién o nombre de Maestrat en catalán u Maestrazgo en castellano.
O Mayestrato viello u Mayestrato orichinal se puet subdividir en dos comarcas prou diferenciatas: l'Alto Mayestrato y lo Baixo Mayestrato, nomes aproveitatos por dos demarcacions oficials que salen d'a comarcalización de Castellón. Atras parz d'o Mayestrato Viello s'han incluito en as comarcas d'a Plana Alta y l'Alcalatén.
Val de Sieste
Ye una valleta que no supera os 8 km de lonchitut, con un trazau en forma d'«S» en sentito sudueste→nord-este, que conduce o barranco de Sieste ta desembocar-se en o río Ara. Ye una d'as diferents valletas, de caracteristicas pareixidas, que concaben barrancos d'orientación sud→norte que afluyen en o río Ara en o trampo d'entre Fiscal y o suyo final en l'Aínsa.
Isla Cockatoo
A isla Cockatoo (en anglés Cockatoo Island) ye una isla, declarada Patrimonio d'a Humanidat por a Unesco, localizada en o forcallo entre os ríos Parramatta y Lane Cove, en a badía de Sydney, en Sydney, Nueva Galas d'o Sud, Australia.
Val de Sieste
Hidrolochía
A valle queda delimitada por a parte d'alto por o portiello que se forma d'entre as estribacions d'a sierra d'o Gabardón en o sudueste y lo sarrato de Morcat en o sudeste, por a on que se comunica as cuencas alta d'o río Balcetz (Isuela) y d'o río Ara.
Por o norueste, o sarrato de Campodarbe fa la divisoria con a vecina y paralela valle d'o barranco de la Banyera. Por o sudeste, o prolargar-se d'o sarrato de Morcat y a suya comunicación con o tozal de Gabardiella y o tozal de Guaso la delimitan contra la cuenca d'o río Ena.
Isla Cockatoo
Entre 1839 y 1869, a isla Cockatoo fue emplegada como puesto ta internamiento de delinqüents, mas que mas ta antigos convictos que heban tornau a delinquir en as colonias.
Val de Sieste
Hidrolochía
A boca d'a valle cara ta la valle de Boltanya ye d'entre o tozal de Sieste y o tozal de Guaso. O barranco de Sieste desemboca en o río Ara en Malgurguet, en plena valle de Boltanya, a bel 1,5 km auguas t'abaixo d'ixa villa.
Isla Cockatoo
A isla Cockatoo, incluyida en a lista de patrimonio nacional d'Australia, estió seu d'una d'as mayors atarazanas d'o país, que operó entre 1857 y 1991. O primer d'os dos diques ixutos fue construyiu por presos. La actividat industrial en a isla reamtó en 1992.
Val de Sieste
Nuclios de población
Son nuclios de población que se troban a dintro d'ista valleta u que la sinyorean dende alto pero en mirando ta ella (en sentido descendent)
Isla Cockatoo
En zaguerías de marzo de 2005, a isla fue reubierta a o publico ta o "Festival Isla Cockatoo 2005". A isla ye chestionada dende 2001 por o Sydney Harbour Federation Trust que promueve a revitalización d'a isla como un atractivo d'o puerto, con l'actividat maritima comercial, eventos culturals y un camping operativo que s'ubrió en l'anyo 2008, a on se permite acampar y disfrutar d'instalacions fixas.
Hue, a isla Cockatoo conserva muitas remeranzas d'o suyo pasau. Grans tallers, diques, muelles, residencias y atros edificios conservan a textura d'o pasau industrial d'a isla. A isla s'ha convertido en un puesto popular ta veyer os fuegos artificials de cabo d'anyo. Se i plega a traviés d'un ferry, que ha incrementau os suyos servicios a la isla. A isla s'habilita toz os días ta estar vesitada y no cal bosar ta fer-lo. En Cockatoo se fan muitos eventos culturals, atrayendo a milenta de personas toz os anyos.
En chulio de 2010, os edificios d'a garchola fuoron inscritos por a Unesco como Patrimonio d'a Humanidat,.
Lucas Mallada y Pueyo
Lucas Mallada y Pueyo, naixiu o 18 d'octubre de 1841 de Uesca morió o 7 de febrero de 1921 en Madrit. Estió un incheniero de minas, escritor recheneracionista y sobretot paleontologo, pus ye considerau o padre d'a Paleontolochía espanyola.
Estió profesor d'o tamién aragonés Florentino Azpeitia Moros.
Bélmez de la Moraleda
Bélmez de la Moraleda ye un municipio espanyol d'a comunidat autonoma d'Andalucía (Provincia de Chaén). A suya población ye de 1542 habitants (2021) en una superficie de 49 km².
O municipio ye conoixiu per o famoso fenomeno d'as caras de Bélmez.
Alto de Fetás
L'Alto de Fetás ye un pico d'o Pireneu aragonés que tien una altaria de 2.539 m. Ye un chicot dient que sale d'a versant occidental d'o Bixaurín.
Quiroga
Quiroga ye un municipio gallego d'a provincia de Lugo, situato en a comarca de Quiroga (en ye a suya capital).
A suya población ye de 3.939 habitants (2007), en una superficie de 317,4 km² y una densidat de 12,41 hab/km².
Albatàrrec
Albatàrrec ye un municipio catalán de la comarca de lo Segrián, en la provincia de Leida.
La suya población ye de 1.872 habitants (2009), en una superficie de 10,73 km² y una densidat de población de 174,46 hab/km².
Cheografía
La localidat d'Albatàrrec se troba situata a 147 metros d'altaria sobre lo ran de la mar, a una distancia de 7 km de la ciudat de Leida, la capital de la suya provincia.
Glenn Close
Glenn Close, naixita de Greenwich (Connecticut) o 19 de marzo de 1947, ye una actriz y productora cinematografica estausunidense nominata a o Premio Oscar a la Millor Actriz en 1987, 1988 y 2011 y enantes nominata a o Premio Oscar a la Millor Actriz Segundaria en 1982, 1983 y 1984.
Boira baixa
250px|thumbnail|Boira preta en o Portalet Una boira baixa ye un tipo de boira que se troba a ran d'o suelo, debito en muitas ocasions a la evaporación d'a humidat d'o mesmo suelo y tamién a l'ausencia d'aire. Ye habitual a formación de boiras baixas en as montanyas y tamién en as vals a on que pueden permaneixer bels días, si ye mui espesa se le diz boira preta. Una boira persistent y tan frida que produce rosada ye o dorondón.
Tamién bi ha atras boiras orograficas que pueden estar:
Berguedá
O Berguedá (en catalán y oficialment Berguedà) ye una comarca catalana, a mas septentrional d'a provincia de Barcelona. Ye situata en l'interior de Catalunya entre o Pireneu, o Prepireneu y a Depresión Central.
Mugas
A comarca d'o Berguedá muga a o norte con a Baixa Cerdanya, a o nord-este con o Ripollés, a o sudeste con Osona, a o sud con o Baches, a o sudueste con o Solsonés y a o noroeste con l'Alto Urchel.
Cuatrena cruzada
O papa Inocencio III enhortó a los principes europeus de fer una nueva cruzada, esta vegata adrezada contra Echipto. Muitos nobles franceses s'incorporan a la cruzada como Bonifacio de Montferrat y Balduín de Flandres. Os cruzaus precisan d'as naus venecianas pa poder viachar t'o suyo obchectivo.- Pa poder tener a colaboración d'os venecanos los aduyan a conquerir territorios de Dalmacia como a ciudat de Chadra.
O dux Enrico Dandolo adreza a los cruzaus contra Costantinoble pa favorir os intreses d'os venecanos en Levant. Aproveitan tamién barallas por o poder por a cadiera imperial bizantina. Aleixo IV Ánchel demandó aduya a los cruzaus pa destronar a Aleixo III Ánchel, que heba destronau a su pai Isac II.
En l'anyo 1203 se produce a primera conquiesta cruzada de Costantinoble y Aleixo IV esdevinió emperador con su pai Isac II, pero fue asesinau por griegos que no yeran partidarios d'a presencia d'os cruzaus.
En l'anyo 1204 se produce una segunda conquiesta de Costantinoble que tras un saqueyo conduce a la creyación de l'Imperio Latino de Costantinoble, con Balduín de Flandres como sobirán y a relichión catolica como oficial.
En o "Libro de los fechos et conquistas del principado de la Morea" narran con cierto detalle o que se desvinió en a cuatrena cruzada.
Casa Juste de Benás
A Casa Juste ye una casa d'estilo renaixentista construyída en o sieglo XVI que se troba en Benás (Ribagorza, Aragón). .
Cabra del Santo Cristo
Cabra del Santo Cristo ye un municipio espanyol d'a comunidat autonoma d'Andalucía (Provincia de Chaén). A suya población ye de 1786 habitants (2021) en una superficie de 186 km².
Javier Chica
Francisco Javier Chica Torres (conoixiu en o mundo d'o fútbol como Javi Chica u mesmo semplament como Chica) ye un futbolista catalán hue retirau d'a practica esportiva profesional y naixiu de Barcelona (Barcelonés) o 17 de mayo de 1985. Activo futbolisticament dende meyatos d'os anyos 2000 dica o 2019, desembolicó a suya carrera esportiva como esfensa en o Reial Club Deportiu Espanyol (en primeras en o suyo filial, o Reial Club Deportiu Espanyol B) ta continar-la dende 2011 dica o 2014 en o Real Betis Balompié, dimpués continó en o Real Valladolid, UE Llagostera y remató a suya vita esportiva en o FE Grama.
Platalea leucorodia
A espatula (Platalea leucorodia (Linnaeus, 1758) ) ye una especie d'au d'a orden d'os Pelecaniformes y familia Threskiornithidae que se troba ampliament en Europa, Asia y Africa.
Bao
Bao (en francés Baho) ye una comuna catalana situata en o departamento francés de Pireneus Orientals, o districto de Perpinyán, o cantón d'el Riberal y a rechión d'Occitania.
A suya población yera de 3.221 habitants en o 2012, en una superficie de 7,90 km².
Cheografia
A localidat de Bao ye situata a 47 metros d'altaria sobre o livel d'a mar.
Demografía
thumb|300px|center|Población 1962-2008
Ovidio
Ovidio (Publius Ovidius Naso en latín), naixito de Sulmona en o centro d'Italia (Republica Romana) o 20 de marzo de 43 aC y muerto en o exilio en Tomes (hue Constanţa, en Rumanía) en 17 dC, estió un escritor y poeta romano en luenga latina. A suya embotada de Naso teneba o suyo orichen en o suyo naso de gran tamanyo.
Lista de comunas d'Ultrapuertos
Lista de comunas d'Ultrapuertos:
Ovidio
Ovidio vivió en o periodo de transformación d'o paso dende l'Antiga Roma republicana enta l'Imperio Romano, en vida de Chulio César y Augusto (morió nomás tres meses dimpués d'a muerte d'Augusto, y yera naixito una anyada dimpués d'a muerte de César).
Lista de comunas d'Ultrapuertos
thumb|300px|Mapa comunal d'Ultrapuertos
Ovidio
Obras perditas
Nomás se conserva bella linia escrita d'a trachedia dita Medea, tamién ye perdita a parti final d'a Medicamina faciei feminae, y bella poesia.
Cambil
Cambil ye un municipio espanyol d'a comunidat autonoma d'Andalucía (Provincia de Chaén). A suya población ye de 2662 habitants (2021) en una superficie de 139,89 km².
Gavaston
Gavaston (Gavaston en occitán, Gabaston en francés y oficialment) ye una comuna occitana en o departamento francés de Pireneus Atlanticos, districto de Pau, cantón d'o País de Morlans y de Montanerés y rechión de Nueva Aquitania. A comuna yera parte de l'antiga provincia d'o Biarn.
Hoyos de Miguel Muñoz
A suya población ye de 28 habitants (2019) en una superficie d'11,87 km², con una densidat de población de 2,61 hab/km².
Cheografía
A localidat de Hoyos de Miguel Muñoz se troba situada a 1.534 metros d'altaria sobre lo livel d'a mar, a una distancia de 62 km d'a ciudat d'Ávila, a capital d'a suya provincia.
The China Syndrome
The China Syndrome (títol en anglés, en aragonés O sindrome de China, enguerada en Aragón con o títol en castellano de El síndrome de China) ye una cinta estausunidense de l'anyo 1979 de cine de catastrofes sobre a posibilidat d'o sindrome de China por fusión d'o nuclio d'un reactor nucleyar, dirichita por James Bridges seguntes un guión de Mike Gray, T.S. Cook y d'o mesmo James Bridges, que en o suyo reparto incluye a destacatos actors como Jack Lemmon, Jane Fonda, Michael Douglas, Scott Brady u James Hampton. Ye una cinta que recibió quantos premios.
Cabezo de Fita
O cabezo de Fita ye un pueyo de 401 metros d'altaria, situau en a depresión d'Ebro, en o municipio de Zaragoza, en a provincia de Zaragoza.
Se troba en bel meyo de l'acampo de Fita, debant d'a urbanización de Santa Fe. En a suya cima bi ha un vértiz cheodesico.
Louis Gossett, Jr.
Louis Gossett, Jr. (nombre artistico de Louis Cameron Gossett, Jr.), naixito de Nueva York (Nueva York) o 27 de mayo de 1936, ye un actor estausunidense con una destacata carrera en o cine estausunidense y cuantos premios recibitos por o suyo treballo. D'entre a suya abundant filmografía, se puet destacar as cintas An Officer and a Gentleman (1982, Taylor Hackford), Enemy Mine (1985, Wolfgang Petersen), u A Good Man in Africa (1994, Bruce Beresford).
Premios
En 1982 Louis Gossett, Jr. recibió o Premio Oscar a o Millor Actor Segundario por a suya interpretación en An Officer and a Gentleman, una cinta dirichita por Taylor Hackford.
Campillo de Arenas
Campillo de Arenas ye un municipio espanyol d'a comunidat autonoma d'Andalucía (Provincia de Chaén). A suya población ye de 1743 habitants (2021) en una superficie de 116,72 km².
Cuenca de Barberán
Mugas
Muga a lo norte con a Segarra, a lo nord-este con l'Anoia, a lo sudeste con l'Alto Campo, a lo sud con o Baixo Campo, a lo sudueste con o Priorato, a l'ueste con as Garrigas y a lo norueste con l'Urchel.
Iberus
Taxonomía
O proceso d'especiación d'o chenero Iberus tien relación con a formación d'a Cordelera Betica. As sierras on viven as formas mes estrematas estioron islas y peninsulas a fins d'o Terciario en un brazo de mar que i heba entre a Meseta Espanyola y o microcontinent d'Alborán, que iban amanando-sen porque a microplaca Iberica subduciba baixo a microplaca d'Alborán. En ixas islas y peninsulas a evolución iba enfilata a chenerar especies nuevas. A forma alonensis d'o chenero Iberus que yera en o sudeste d'a meseta s'estendilló muito mes que as formas insulars.
Asinas como l'acercamiento d'as dos placas tectonicas feba que se plegase y s'alzase o fondón marín y emercheba, as islas y peninsulas esdeveniban as sierras d'a Cordelera Betica. A forma d'a meseta se mezcló con as formas insulars (gualterianus, campesinus), que yeran en proceso d'especiación incipient. A polemica ye si considerar as diferents formas d'o chenero Iberus como especies afins que hibridan u como un ciclo de razas con categoría de subespecie. As formas clasificatas como Iberus marmoratus se consideran ya prou diferents d'as formas alonensis, campesinus y gualterianus.
Seguntes Fauna Europaea, o chenero contién dos especies, cadaguna con diferents subespecies:
Manimenos, a taxonomía d'o chenero ye controvertita y bi ha subespecies que son consideratas en bels casos especies independients.
Seira
Seira ye un municipio d'a provincia de Uesca situato en a comarca de Ribagorza. A población ye de habitants en una superficie de 69,4 km² y una densidat de población de 0 hab/km².
Patrimonio arqueolochico
Bi ha un dolmen que se descubrió quan se fació a linia d'alta tensión y as maquinas ubrioron o tumulo d'o dolmen.
Hyde Park
Hyde Park puet fer referencia a:
Puntal de Secús
Se troba situau entre a cara norte d'o Bixaurín y a val d'Auguas Tuertas. Ye o cobalto d'a sierra de Secús.
Toponimia
Un puntal ye una prominencia aguda de lo terreno.
Spatula querquedula
L' anadeta (Spatula querquedula (Linnaeus, 1758) ) ye una au d'a orden d'os Anseriformes y familia Anatidae que se reproduz en gran parti d'Europa y en tot o Palearctico, pero ye estrictament migratoria, y tota la suya población se treslada a lo sud d'Africa, India, Bangladesh y Australia mientres d'hibierno en l'hemisferio norte.
Quinyón
thumb|210px|Quinyons d'a val de Tena{{legend|#f2d8f2|Sallent}}{{legend|#f2f2d5|Pandicosa}}{{legend|#cff2f2|A Partacua}} Un quinyón ye una entidat administrativa historica emplegata prencipalment en bellas vals pirenencas y que yera prou estendillata entre os sieglos XVI y XVIII. Os quinyons yeran mancomunidatz de municipios mugants aintro d'una val administratos por un chunta de gubierno cheneral en a que se feban asambleas ta decidir cuestions como l'aprofitamiento d'a tierras y pastos. A mas as asambleas d'os quinyons administraban a chusticia d'a val y tot tipo de cuestions politicas. thumb|left|200px|Casas d'a Val, seu d'a Chunta Cheneral d'a Val ([[Pueyo de Tena)]] Un eixemplo ye a val de Tena que yera dividita historicament en tres quinyons: o de Sallent, o de Panticosa y o d'a Partacua. O primer yera formato por os lugars de Sallent de Galligo y Lanuza; o segundo por Pandicosa, O Pueyo y Oz y o tercero por Tramacastiella, Sandiniés, Escarriella, Piedrafita, Búbal y Saqués. Os tres quinyons teneban leis y privilechios comuns, administratos siempre por as periodicas Chuntas Chenerals d'a Val.
D'atra man tamién se fa servir a vegatas o termin quinyón ta o sistema de producción agricola basato en o reparto d'as tierras con l'obchectivo de sembrar-las y acosechar-las. O quinyón ye a parti correspondient de tierra de cadagún d'os miembros que la comparten.
Darija Vračević
Darija Vračević ye una nina serbia que ye conoixita por haber participato en lo programa musical Pinkove Zvezdice. En l'anyo representará lo suyo país en Festival d'Eurovisión Junior 2019 con la canción "Podigni glas" (Подигни глас, "Devanta la tuya voz" en aragonés).
Historia
Estió semifinalista d'o programa musical Pinkove Zvezdice.
Alto Mayestrato
L'Alto Maestrato ye una comarca montanyosa de l'interior de Castellón con capital en Albocázar.
Cheografía
Muga a lo norte con os Puertos de Moriella, a l'oeste con Aragón, a lo sud con l'Alcalatén y a l'este con o Baixo Mayestrato y a Plana Alta.
L'agricultura ye de secano: cerials, uga, oliva, y uellamen. Tamién bi ha industria, en Villafranca por eixemplo a fabrica de medias. En Benazal bi ha un balneario, La Font d'En Segures.
Provincia de Ravena
A provincia de Ravena (provincia di Ravenna en italiano) ye una provincia italiana, en a rechión d'Emilia-Romanya.
A suya población ye de 391.275 habitants (2010), en una superficie de 1.858 km², con una densidat de población de 210,59 hab/km².
Consello Asesor de l'Aragonés
O Consello Asesor de l'Aragonés ye un organo lingüistico creyato en l'anyo 2000, dintro d'o Consello d'a Fabla Aragonesa y con seu en a ciudat de Uesca. As fins d'o Consello Asesor son alvanzar en o proceso de codificación de l'aragonés común, asinas como en o proceso de normativización y normalización de l'aragonés.
Actualment ye composato por diez miembros: Santiago Bal Palacios, Antón Martínez, Miguel Martínez Tomey, Chusé Inazio Nabarro, Francho Nagore, Artur Quintana, Paz Ríos, Fernando Romanos, Chesús Vázquez y Rafel Vidaller, estando president Francho Nagore y secretario Santiago Bal.
Straight edge
thumbnail|220px|Eixemplos de ropas con parches de miembros d'o movimiento "straight edge" Straight edge ye un estilo de vida y un movimiento chovenil que prencipió adintro d'a subcultura d'o hardcore punk, en que bels seguidors fan un compromis de por vida ta abstenerse de beber alcohol, fer servir productos derivatos d'o tabaco, emplegar drogas y estar promiscuo. O termin fue creyato por o grupo Minor Threat en a canción d'o mesmo nombre.
O simbolo d'a X
Una variant se convirtió en un trío de X —xXx—, orichinato por o disenyo creyado por o batería Jeff Nelson de Minor Threat, a on que reemplazó as tres estrelas en a bandera de Washington D.C. por X. O termin a vegatas ye alcorzato adibindo una X en a abreviadura d'o termin straight edge —sXe—. D'a mesma traza, en ocasions hardcore punk s'alcorza como hxc. A X tamién se puet fer servir ta relacionar o nombre d'una persona u colla con o straight edge, por eixemplo, o grupo xFilesx.
Historia
D'alcuerdo con William Tsitsos, o straight edge ha pasato por tres diferents etapas dende a suya creyación en 1980.
Old School —zaguerías d'os 1970 y primerías d'os 1980—
thumb|200px|Concierto de [[Point of No Return, colla harcore punk straight-edge]] Eixemplos d'o que se pueden considerar cancions proto-straight-edge son as cancions "Keep it Clean" d'o grupo anglesa The Vibrators, un eixemplo adicional ye o tema "I'm Straight" d'o cantaire y compositor Jonathan Richman y o grupo The Modern Lovers, en que, refusaba l'uso de drogas. Os primers indicios d'o straight edge en o hardcore se pueden trobar en as parolas d'o grupo Minor Threat, eixemplos son os temas "Straight Edge", "In My Eyes" y "Out of Step", por lo que o straight edge ye relacionato con o punk rock, mas que mas con o hardcore. Os seguidors d'ista primera epoca manifestaban os ideyals orichinals d'o punk, tals como individualismo, refuse a o treballo y a escuela y actitutz sobre vivir l'inte.
Encara que o straight edge prencipió en a costa este d'Estaus Unius, en Washington D.C. y Nueva York, s'estendillo a escape por a resta d'os Estaus Unius y Canadá. En a decada de 1980, grupos d'a costa ueste d'Estaus Unius, tals como Stalag 13, Justice League y Uniform Choice ganaban popularidat. En primeras as presentacions encluyiban grupos straight edge y grupos que no se consideraban como tal, manimenos, as circunstancias cambioron, y a era old school yera vista eventualment como a epoca “antis de que as dos scenas se desepararan”. Grupos d'a era Old School d'o straight edge encluyen a Minor Threat, State of Alert —mas conoixitos como S.O.A.—, Government Issue y Teen Idles de Washington D.C., 7 Seconds de Reno Nevada, SSD, DYS y Negative FX de Boston, Stalag 13, Justice League y Uniform Choice de California.
Youth Crew —meyatos d'os 1980—
Mientres d'a era youth crew, a quala prencipió a meyatos d'os 80s, as nuevas brancas d'o straight edge que apareixioron por ixas envueltas s'orichinoron d'ideyas presentatas en cancions. Grupos importants d'o youth crew encluyen a Gorilla Biscuits, Judge, Bold, Youth of Today, Chain of Strength, 7 Seconds, Slapshot, Turning Point y Insted
O grupo Youth of Today y a suya canción “Youth Crew” exprisó o deseyo d'unir a scena en un movimiento. A tematica más notable que surchió mientres d'ista epoca estió a relación entre o straight edge y o vechetarianismo, tal ye o caso d'o tema “No More” de l'álbum We're Not in This Alone de 1988, lo qualo encetaría una tendencia enta os dreitos d'os animales y o veganismo aintro d'o straight edge, que plegaría a o suyo punto mas altero en a decada d'os 90s.
Os anyos 1990
thumb|250px|[[Justin Sane d'Anti-Flag sigue a filosofía straight-edge]] En primerías d'a decada de 1990, os militants straight edge yeran una presencia conoixita en a scena. O termin militant se refiere a belún que ye adedicato y charra ubiertament sobre as suyas politicas personals, pero también s'asume que ye de mente zarrata, prechuicioso y potencialment violento. O militant straight edge fue caracterizato por menos tolerancia a las personas que no comparten a filosofía straight edge, mas expresivos en cuanto a l'orgullo d'estar straight edge y a disposición de recurrir a la violencia ta promover una vida limpia.
Tamién estió arredol d'ista epoca que o veganismo se tornó una parti important en as vidas de cuantas personas straight edge, feito que fue reflectato por grupos como Birthright, Earth Crisis, Path of Resistance y Warcry, que promoveban mensaches sobre militancia straight edge y dreitos animals.
A meyatos d'os anyos 1990, cuantos grupos refirmaban mensaches sobre chusticia social, liberación animal y veganismo, grupos d'ista epoca encluyen a Mouthpiece, Culture, Earth Crisis, Chorus of Disapproval, Undertow y Strife.
Os 2000
Dimpués d'os 90s, beluns d'os aspectos controvertitos que rodiaban o straight edge prencipioron a desapareixer. En os 2000, grupos straight edge y aquellas que no se relacionan con a subcultura, han compartito escenarios de traza regular, igual que os seguidores que asisten a ditos eventos. Belunas d'os grupos d'ista epoca encluyen a xAFBx, Allegiance, Embrace Today, Fight Everyone, The First Step, Have Heart, Recon, Righteous Jams, Guns Up!, 50 Lions, Violation; en Espanya se troban grupos como The Defense de Barcelona.
Canena
Canena ye un municipio espanyol d'a comunidat autonoma d'Andalucía (Provincia de Chaén). A suya población ye de 1822 habitants (2021) en una superficie de 14,4 km².
Vallestàvia
Vallestàvia (en francés Baillestavy) ye una comuna catalana situata en o departamento francés de Pireneus Orientals, o districto de Prada, o cantón d'el Canigó y a rechión d'Occitania.
A suya población ye de 90 habitants, en una superficie de 17,89 km².
Cheografia
A localidat de Vallestàvia ye situata a 640 metros d'altaria sobre o livel d'a mar.
Demografía
thumb|300px|center|Población 1962-2008
Les Preses
Les Preses (Les Preses en catalán y oficialment) ye un municipio catalán situato en a provincia de Chirona y en a comarca d'A Garrocha.
Cheografía
D'o suyo termin municipal fan parte os lugars de Bellaire, La Boada, Boscdetosca, Pladevall, Pocafarina y Sant Miquel del Corb.
Reparto de concellers
Fuent: MUNICAT, en a pachina web d'a Generalitat de Catalunya.
Hurtumpascual
Hurtumpascual ye un municipio d'a comunidat autonoma castellanoleyonesa en a provincia d'Ávila y en a comarca d'Ávila.
A suya población ye de 51 habitants (2019) en una superficie de 18,61 km², con una densidat de población de 3,06 hab/km².
Cheografía
A localidat de Hurtumpascual se troba situada a 1.170 metros d'altaria sobre lo livel d'a mar, a una distancia de 44 km d'a ciudat d'Ávila, a capital d'a suya provincia.
Quinyón de Sallent
O quinyón de Sallent yera un d'os tres quinyons en que se dividiba a val de Tena dica l'anyo 1836.
Feban parti d'o quinyón as localidaz de Sallent y Lanuza.
Sant Lorient
Sant Lorient (Laurentius en latín) estió un d'os siet diaconos de Roma, ciudat a on que fue martirizato con unas esparrillas en 258. Estió o primer santo hispanorromano naixito d'o territorio que enguán ye Aragón.
Seguntes a tradición yera naixito de Uesca, en a Hispania Tarraconensis. Quan Sixto fue nombrato Papa en 257, Lorient fue ordenato diacono, y encargato de administrar os biens d'a Ilesia y o cudiato d'os pobres. Por ista faina, ye considerato a sobén un d'os primers archivistas y trasorers d'a Ilesia, y ye o patrón d'os bibliotecarios.
Seguntes a leyenda aragonesa d'o Santo Gredal o papa Sixto II li confió o Santo Gredal quan as persecucions de Valerián y Sant Lorient se levó o gredal ta Uesca.
Diz a falordia que Lorient fue cremato vivo en una foguera, concretament en una gradiella, amán d'o campo de Verano en Roma. A suya festividat se celebra o 10 d'agosto, día en o qualo seguntes a tradición recibió martirio. En a traducción aragonesa d'o "Breviarium ab Urbe condita" mencionan o suyo martirio:
Ye curioso o pareixito fonetico de "gredal"/"gradal" con "gradiella", feito que podió inspirar a presencia de Sant Lorient en a leyenda aragonesa d'o Santo Gredal, (u si esta leyenda ye posterior, a tradición d'haber muerto en una gradiella).
Retablo
thumb|220px|Retablo de l'[[Altar Mayor en O Pilar de Zaragoza.]] thumb|220px|Retablo d'estilo [[Arte neogotico|neogotico d'a ilesia d'o Salvador de Sarinyena, en Aragón.]]
Un retablo ye un conchunto de grans dimensions que bi ha en as ilesias dezaga de l'altar, que a sobén ye constuito en fusta dorada y policromada.
Puet estar nomás de tipo escultorico, con relleus, u bien estar nomás de tipo pictorico, encara que a sobén ye de tecnica mixta, con relleus pintatos.
Ye formato por una bancada inferior, u predela, que puet tener motivos decorativos de tematica diferent a la resta d'o retablo, y un cuerpo prencipal dividito en carreras verticals y cuerpos horizontals (os centrals de mayor importancia que os laterals, tanto en as carreras como en os cuerpos). En a parte superior bi ha a espina u atico, y a suya tematica ye a sobén o Calvario de Chesús de Nazaret. En as marguins laterals puet haber as espigas, en a parte superior d'as carreras. Antiparte, se claman montants as fustas u listons ta separar as partes d'o retablo, vertical u horizontalment.
Evolución
Encara que en o suyo orichen yera nomás un elemento simple en tanto que yera un chicot mueble, dende o sieglo XIV os retablos esdevienen autenticas construccions arquitectonicas ta cubrir en a suya totalidat l'abside d'a ilesia.
Florentino Azpeitia Moros
Florentino Azpeitia y Moros ye naixito o 13 de marzo de 1859 d'Ateca y morió en Madrit o 2 de chinero de 1934). Estió un naturalista polifacetico aragonés.
Tenió a sabelo de cargos academicos y cientificos, pero ye muito desconoixito en a historia d'a ciencia espanyola (talment por o suyo orichen aragonés), dica o punto que a Base de Datos mes important d'o mundo sobre abreviacions de botanicos (IPNI) lo tien con a suya filiación erronia.
Estió alumno d'o uescán Lucas Mallada. Tamién estió profesor de cheolochía y de paleontolochía d'a "Escuela de Ingenieros de Minas" de Madrit.
Teneba conoixencias de cheolochía, y participó en controversias cheolochicas, a mes de discusions sobre taxonomía, nomenclatura y identificación d'especies actuals y fosils. Destacó como especialista en malacolochía y diatomolochía, teneba coleccions muito grans, y publicaba monografías exaustivas, como a que fació sobre o chenero Melanopsis, que conoixeba bien por trobar-ne eixemplars aislatos en as auguas termals de Charaba y Alfama d'Aragón. Tamién li feba goyo l'analís bibliografico y epistemolochico.
Estió academico d'a Real Sociedad Española de Historia Natural y o suyo president en 1906. En a suya esfensa pa tener dreito a la cadiera de miembro leyó Significado y valor de las especies fósiles, como argumento en Geología para la clasificación y distinción de los terrenos
Abòs (desambigación)
Abòs (Abòs en occitán, Abos en francés y oficialment) puet estar:
Banyuls dels Aspres
Banyuls dels Aspres (en francés Banyuls-dels-Aspres) ye una comuna catalana situata en o departamento francés de Pireneus Orientals, o districto de Ceret, o cantón d'els Aspres y a rechión d'Occitania.
A suya población ye de 1.154 habitants, en una superficie de 10,53 km².
Cheografia
A localidat de Banyuls dels Aspres ye situata a 110 metros d'altaria sobre o livel d'a mar.
Demografía
thumb|300px|center|Población 1962-2008
Peñaranda de Duero
Peñaranda de Duero ye un municipio d'a comunidat autonoma castellanoleyonesa en a provincia de Burgos, situau en a comarca de Ribera del Duero y partiu chudicial d'Aranda de Duero.
A suya población ye de 566 habitants (2008) en una superficie de 64,53 km², con una densidat de población de 8,77 hab/km².
Cheografía
A localidat de Peñaranda de Duero ye situada a 854 metros d'altaria sobre lo livel d'a mar, a una distancia de 94 km d'a ciudat de Burgos, a capital d'a suya provincia.
Molimentos
right|thumb|250px|[[Frontera d'o Palacio d'Avellaneda.]]
Higuèra e Soja
Higuèra e Soja (Higuèra e Soja en occitán, Higuères-Souye en francés y oficialment) ye una comuna occitana en o departamento francés de Pireneus Atlanticos, districto de Pau, cantón d'o País de Morlans y de Montanerés y rechión de Nueva Aquitania. A comuna yera parte de l'antiga provincia d'o Biarn.
A suya población ye de 258 habitants (1999) en una superficie de 7,35 km², con una densidat de población de 35,10 hab/km².
Cazalilla
Cazalilla ye un municipio espanyol d'a comunidat autonoma d'Andalucía (Provincia de Chaén). A suya población ye de 775 habitants (2021) en una superficie de 46,63 km².
Provincia de Reggio Emilia
A provincia de Reggio Emilia (provincia di Reggio nell'Emilia en italiano) ye una provincia italiana, en a rechión d'Emilia-Romanya.
A suya población ye de 536.618 habitants (2011), en una superficie de 2.292,89 km², con una densidat de población de 234,04 hab/km².
Fan parte d'a provincia 45 comunas u municipios, y a suya capital se troba en a ciudat de Reggio Emilia.
Lliçà d'Amunt
Lliçà d'Amunt (Lliçà d'Amunt en catalán y oficialment, Llissá de Munt en castellano) ye un municipio catalán situato en a comarca d'o Vallés Oriental y provincia de Barcelona.
A suya población ye de 14.143 habitants (2009), en una superficie de 22,30 km² con una densidat de población de 634,22 hab/km².
Cheografía
A localidat de Lliçà d'Amunt se troba situata a 145 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, a una distancia de 3 km d'a ciudat de Granollers, a capital d'a suya comarca, y de 32 km d'a ciudat de Barcelona, a capital d'a suya provincia y de Catalunya.
D'o suyo termin municipal fan parte os lugars de Palaudàries, El Pla y La Serra.
Deputación Cheneral d'Aragón
A Deputación Cheneral d'Aragón (tamién conoixida como Gubierno d'Aragón u simplament, por as suyas siglas DChA) ye l'organo de gubierno d'a comunidat autonoma d'Aragón, que represienta o poder executivo. A suya siede se troba en o Edificio Pignatelli. Encara que l'organo actual naixió con a Transición Espanyola (como organo preautonomico, en 1978, y como organo executivo d'a Comunidat Autonoma seguntes o Estatuto d'Autonomía d'Aragón de 1982) tien o suyo orichen historico en a Deputación Cheneral d'o Reino d'Aragón u Cheneralidat d'Aragón, que estió vichent entre 1364 y 1708. Ye una d'as tres institucions tradicionals aragonesas, chunto con o Chusticia d'Aragón y as Corz d'Aragón.
Edat Meya y Moderna
Ista institución naixió como organismo permanent que gubernaba bels afers d'a politica aragonesa dende a plega d'unas Corz d'Aragón, dica l'otra. En primeras, a prencipal función que teneba yera a cullita d'as Cheneralidaz, impuesto que se culliba d'os productos que pasaban as buegas aragonesas, creyau en 1364. Encara que en bel momento se pensó de fer una Deputación Cheneral de toda la Corona d'Aragón, instalada en Gandesa, decamino se decidió de fer-ne una en cada territorio: a Deputación Cheneral d'Aragón, a Cheneralidat de Catalunya y a Cheneralidat de Valencia.
Dende metat d'o sieglo XV s'estableix que tenese ueito deputaus, dos de cada brazo d'as Corz d'Aragón: nobleza, caballers y infanzons, clero y ciudaz. En 1446 se decide de trigar-los por sorteyo con o sistema d'a insaculación, que se feba toz os anyos o día 3 de mayo.
En 1436 s'acordó de bastir-se una siede a canto d'A Seu d'o Salvador de Zaragoza: as Casas del Reyno, en do s'instaló tamién o Chusticia d'Aragón, i heba una gran cambra pa fer as sesions d'as Corz d'Aragón y se creyó l'Archivo d'o Reino d'Aragón. Se cremó en chinero de 1809.
Amás d'a cullita d'impuestos, a Deputación s'ocupó d'otros treballos: s'organizó a Guarda d'o Reino pa luitar contra o bandolerismo, se cusiraban y apanyaban os camins y puents pa fer onra a o comercio, fació analises d'a economía pa mirar de millorar a suya situación, se pagaba a un Cronista d'Aragón pa que escribise a historia d'o reino, etc.
A Deputación defendió a sobén os Fueros d'Aragón -y os privilechios d'una parte d'a sociedat aragonesa- contra l'absolutismo d'a monarquía hispanica, pero dimpués d'a Rebelión de 1591 perdió muito poder, y en 1707 se suprimió, como todas as institucions aragonesas, con os Decretos de Nueva Planta.
Actualidat
A recuperación de l'autonomía d'Aragón en a preautonomía de 1978 y o Estatuto de 1982 permitió de recuperar ista antiga institución, convertida en l'organo d'o poder executivo d'Aragón. A siede ye en l'Edificio Pignatelli de Zaragoza.
Gubierno actual
En l'actualidat consta de once miembros: ueito d'o PSOE-Aragón, uno d'o Partido Aragonés, uno d'a Chunta Aragonesista y uno de Podemos Aragón.
Lesporcin
Lesporcin (Lesporcin en occitán, Lespourcy en francés y oficialment) ye una comuna occitana en o departamento francés de Pireneus Atlanticos, districto de Pau, cantón d'o País de Morlans y de Montanerés y rechión de Nueva Aquitania. A comuna yera parte de l'antiga provincia d'o Biarn.
A suya población ye de 114 habitants (1999) en una superficie de 7,09 km², con una densidat de población de 16,08 hab/km².
Baliarrain
Baliarrain (Baliarrain en basco y oficialment, Baliarrain en castellano) ye un municipio d'a comunidat autonoma d'o País Basco, provincia de Guipuzcua y comarca de Tolosaldea.
A suya población ye de 121 habitants (2010) en una superficie de 2,70 km², con una densidat de población de 44,44 hab/km².