cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Primer Imperio Bulgaro
Decadencia d'o primer Imperio y ocupación Bizantina
O rei Samuel preba de reaccionar centrando o suyo estau en Ohrid (Macedonya d'o Norte), pero l'emperador bizantín Basilio II invade os zaguers territorios orientals que controlan os bulgaros y en 1014 lis infliche una gran derrota en a que os bizantins prenen como brutal represalia vuedar os uellos de 14.000 presioners bulgaros, que son ninviaus a lo rei por un tuerto. En o "Libro de los Emperadors" lo describen asinas:
Metroxylon sagu
L'árbol tien importancia comercial como prencipal fuent de sagú, un almidón que s'obtiene d'o tronco. Un tronco tallau chusto antis d'a florada contiene pro sagú pa alimentar a una persona mientres un anyo. O sagú se fa servir pa cocinar fideus, pans y como espesidor.
Primer Imperio Bulgaro
Decadencia d'o primer Imperio y ocupación Bizantina
Samuel muere dos días dimpués. Cuatre anyadas dimpués o zaguer rei de Bulgaria muere en una batalla.
Basilio II concedió a chestión a l'aristocracia nativa y confirmó a posición d'a ilesia. Os bizantins preboron d'helenizar a los bulgaros, como a atros eslaus de territorios que tornaban a controlar. As planas d'o norte yeran zona de paso pa pueblos turquicos d'as estepas que s'escapaban a lo poder de l'Imperio Bizantín: pazinacos, usios y cumans, probables antipasaus d'os gagauzes. Bulgaria tamién estió zona de paso pa os cruzaus.
Giraffa camelopardalis
A chirafa (Giraffa camelopardalis) ye una especie de mamífero artiodáctilo d'a familia Giraffidae propio d'Africa. Ye a mas alta de totas as especies d'animals terrestres existents. Puede aconseguir una altura de 5,8 metros y un peso que vareya entre 750 y 1600 kg.
Por a suya apariencia peculiar, a chirafa estió una fuent de fascinación en diversas culturas, tanto antigas como modernas, y amaneixió con freqüencia en pinturas, libros y dibuixos animaus. En 2016, a UICN pasó de clasificar-la como que una especie baixo preocupación menor a clasificar-la como una especie vulnerable, en observar-se una disminución d'a población de dica o 40 % en o periodo 1985-2015. Manimenos, encara existe un gran numero de chirafas en os parques nacionals y reservas de caza.
Zoonimia
O zoonimo «chirafa» proviene d'una luenga africana indeterminada y ha estau transmesa por l'arabe الزرافة (ziraafa u zurapha) y lo italiano giraffa a las luengas occidentals. O primer termin d'o nombre binomial Giraffa ye a latinización d'a palabra emplegada en as luengas occidentals. O segundo termin que da nombre a la especie camelopardalis proviene d'o griego καμηλοπάρδαλη camelopardale y d'o latín camelopardalis, que significa «camello leopardo». Chulio César introdució a primera chirafa en Europa traita d'as suyas campanyas en Asia menor y Egipto an conoixió a Cleopatra. Sin tener claro qué animal yera, os romanos la baptizoron cameleopardo, un cruce entre camello y leopardo, convertindo-se en o nombre scientifico que s'utiliza dica hue.
En a traducción aragonesa d'o "Libro de Marco Polo" se fa mención d'as chirafas en a sección dedicada a Abisinia (Mediana India):
Las chirafas tamién son nombradas en a traducción aragonesa d'o "Libro d'as Marabillas d'o Mundo" pero traducindo mal dende l'orichinal anglo-normando y emplegando o mesmo termin referiu a l'au rapinyadera grifalt (Falco rusticolus) en plural:
Baixa Estiria
A Baixa Estiria (en esloveno Spodnja Štajerska, en alemán Untersteiermark) ye una rechión tradicional d'Eslovenia, situada en o nord-este d'o suyo territorio. Representa o tercio meridional de l'antigo ducau d'Estiria (os atros dos tercios representan l'actual land d'Estiria en Austria). A capital ye Maribor, y atras ciudaz importants son Celje y Ptuj.
A Baixa Estiria ye particularment conoixida por o suyo vin blanco.
Toponimia
O ducau d'Estiria, que existió como una entidat politico-administrativa dende o sieglo XII dica 1918, ye dividiu en tres rechions tradicionals: l'Alta Estiria, Estiria Central y a Baixa Estiria. As dos primeras, con población predominantment alemana forman o land d'Estiria (Steiermark), y a tercera, con población predominantment eslovena, ye a Baixa Estiria, pero os eslovenos li dicen simplament "Estiria" (Štajerska).
No s'ha de confundir a Baixa Estiria con Estiria d'o Sud, a part meridional d'a Estiria Central, que ye part d'o land d'Estiria en Austria.
Morga
Morga ye un municipio d'a comunidat autonoma d'o País Basco, provincia y territorio historico de Bizcaya y comarca de Busturialdea.
A suya población ye de 399 habitants (2008) en una superficie de 17,60 km², con una densidat de población de 22,67 hab/km².
Cheografía
A localidat de Morga se troba situada a 205 metros d'altaria sobre lo livel d'a mar.
Bucerotiformes
As bucerotiformes (scientificament, en latín, Bucerotiformes (Fürbringer, 1888) ) son una orden d'aus que no amaneix en todas as clasificacions taxonomicas y dimana d'a clasificación de Sibley-Ahlquist, que prene como un d'os suyos criterios principals a comparativa de l'ADN.
En ista orden se troba toz os calaus asiaticos y bella especie particular d'Eurasia y Africa, como o porput.
Caracteristicas
As bucerotiformes son aus voladeras y de costumbres arboricolas. Tienen una capeza muit robusta, con un pico grandizo en a mayoría de casos, muit largo siempre. As dietas son diversas y minchan dende fruitos dica animals chicos.
Upupa
Upupa (Linnaeus, 1758) ye un chenero d'aus adintro d'a orden Bucerotiformes, o solo chenero en a familia Upupidae.
Taxonomía
O chenero Upupa concabe tres especies, anque historicament (y muitas clasificacións encara o reproducen) se consideraba que en teneba dos y una subespecie. Acceptando os postulaus d'o Congreso Ornitolochico Internacional (COI), as tres especies d'Upupa son:
Una quarta especie viviba en a isla de Santa Helena, anque se crei que s'extinchió poco dimpués que i arribasen os angleses por primer vegada en 1502:
Goriška
Historia
En l'Imperio Austrohongaro a rechión feba part chunto con a ciudat de Gorizia como capital d'o Condau de Gorizia y de Gradisca. Dimpués d'a Primera Guerra Mundial tota a rechión fue anexionada a lo Reino d'Italia (1861-1946) y incluita en a Venecia Chulia. En o periodo faixista a rechión sufrió una italianización fortaza. Dimpués d'a Segunda Guerra Mundial a mayor part d'as tierras habitadas por eslovenos fuoron adhibidas a Yugoslavia y a la Republica Socialista d'Eslovenia, representando a més gran part d'a rechión de Goriška. Manimenos a ciudat de Gorizia y a suya redolada quedoron en Italia.
Roystonea regia
A palmera reyal (Roystonea regia ((Kunth) O.F.Cook, 1900) ) ye una especie de planta d'a orden d'os Arecales y familia Arecaceae que ye nativa de Mexico, partes d'America Central, o Caribe y lo sud de Florida en os Estaus Unius. Estando una palmera gran y atractiva, s'ha plantau en os tropicos y subtropicos como árbol ornamental.
Caretta caretta
A tartuga fata (Caretta caretta (Linnaeus, 1758) ) ye una especie de tartuga marina d'a familia Cheloniidae que se troba en os ocians Atlantico, Pacifico y Indico, asinas como en a Mar Mediterrania.
Santiago Paricio Martín
Santiago Jorge Paricio Martín (Zaragoza, 1985) ye un filologo y escritor aragonés. Licenciato en Filolochía Hispanica por a Universidat de Zaragoza y en Filolochía Catalana por a Universitat Oberta de Catalunya. Ye miembro y mayestro d'aragonés en l'Asociación Cultural Nogará-Religada.
Fillo de pai de Monzón y mai de Santet, ha viviu en diferents lugars, en primeras en Catalunya, y dimpués en Aragón, cosa que se reflecta en buena parte en a suya novela y en a suya vida plurilingüe.
Ha ganau por tres vegadas o Concurso de coplas aragonesas en aragonés organizau por o Concello municipal de Zaragoza. Ganó a X edición d'o premio (2007) con a colección "L'abre d'una vida", escrita en aragonés ribagorzano, a XII edición (2009) con a colección "L'amaneixer", y a XIII edición (2010), por a colección "Nyedo d'ilusión" en aragonés ribagorzano. Tamién ha ganau o prestichioso Premio Arnal Cavero con a suya obra "Fillos d'as luengas. Misión Multilingüismo." Tamién ye coautor d'un libret de cuentos: O reino de l'augua.
Ha feito investigacions lingüisticas sobre l'aragonés ribagorzano, l'aragonés chistabín y l'aragonés medieval de Zaragoza. Ye autor y coautor de más de 20 articlos de lingüistica y literatura, con o tema principal de l'aragonés, o multilingüismo y as nuevas tecnolochías.
Carniola
Carniola (Kranjska en esloveno, Krain en alemán) ye una rechión historica d'Eslovenia situada a lo nord-este d'a capital Ljubljana y correspondient a los dos tercios de l'ueste d'Eslovenia. Actualment ye dividida en tres divisions administrativas: Alta Carniola, Baixa Carniola y Carniola Interior, que existen dende 1849.
En atros tiempos estió una provincia d'o Sacro Imperio Romano Chermanico baixo a dominación d'a dinastía d'os Habsburgo. Como part de l'Imperio Austrohongaro a rechión estió "dominio reyal" u "tierra d'a corona" oficialment conoixida como Ducau de Carniola (Vojvodina Kranjska u Herzogtum Krain) dica 1918.
Dende o sieglo XIV a suya capital ye Ljubljana. Arredol d'o 50 % d'a población d'Eslovenia vive en Carniola.
Trachemys scripta elegans
A tartuga de Florida (Trachemys scripta elegans (Wied-Neuwied, 1839) ) ye una subespecie de Trachemys scripta que ye nativa d'o sudueste d'os Estaus Unius, pero s'ha establiu en atros puestos a resultas d'a liberación de mascotas y s'ha tornau invasiva en muitas arias an supera a las especies nativas.
A resultas d'o suyo potencial colonizador y constituir una menaza grieu pa las especies autoctonas, os habitats u los ecosistemas, ista especie ha estau incluyida en o Catalogo Espanyol d'Especies Exoticas Invasoras, regulau per o Real Decreto 630/2013, de 2 d'agosto, estando prohibida en Espanya la suya introducción en o meyo natural, posesión, transporte, trafico y comercio.
Aeropuerto de Alicant
L'aeropuerto de Alicant-Elch ye un aeropuerto situato a 9 kilometros de Alicant y a 10 kilometros d'a ciudat de Elch, entre a suyas pedanías de L'Altet y Torre del Pla. Ye o seiseno aeropuerto espanyol en trafico aerio. Tien dos terminals de pasachers y una pista d'aterrizache.
Gara d'Utevo
A Gara d'Utebo ye una gara situata en o municipio aragonés d'Utevo.
Dende l'11 de chunio de 2008, i opera o servicio de trens de redolada Cercanías Zaragoza y fa parti d'a línea C-1.
Elaeis guineensis
A palmera d’olio (Elaeis guineensis (Jacq., 1763) ) ye una especie de planta d'a orden d'os Arecales y familia Arecaceae que ye nativa d'o ueste y sudueste d'Africa, especificament de l'aria entre Angola y Gambia. Ye la prencipal fuent d'aceite de palma.
Ustaixa
thumb|right|92px|A U ustaixa. thumb|right|92px A Ustaixa estió una organización ultranacionalista croata que fue fundada en 1930 por Ante Pavelić entre chóvens croatas que emigroron por motivos politicos fuera de Yugoslavia dende l'asesinato de Stjepan Radić en 1928, que yeran exposaus a lo clericalismo catolico y que decidioron prener metodos terroristas y conspirativos pa conseguir a independencia de Croacia luitando contra a dominación serbia que suposaba permanecer en Yugoslavia. Consiguioron parcialment a suya fin con l'aduya alemana y italiana en a Segunda Guerra Mundial con a formación d'o Estau Independient de Croacia, pero a derrota en l'anyo 1945 significó que o movimiento pasás a la clandestinidat y o exilio.
Si dimpués d'a formación d'o Reino d'os Serbios, Croatas y Eslovenos i heba habiu una primera emigración d'opositors croatas que treballaban pa conseguir a independencia, dimpués de l'asesinato d'o croata Stjepan Radić en o Parlamento de Belgrado y d'o establimiento d'una dictadura monarquica baixo a figura d'o rei Aleixandre I cambioron os planteyamientos en a luita contra a dominación serbia en Yugoslavia.
O movimiento fue fundau en 1930 como Ustaša – Hrvatska revolucionarna organizacija, prenendo a palabra Ustaša, que en a parla xtokavisca de Bosnia-Herzegovina que significa "rebel", "sublevau", "insurchent", palabla relacionada con o verbo ustati ("alzar-se", "levantar-se").
Os ustaixas organizoron l'asesinato d'o rei Aleixandre I en l'anyo 1934. Dimpués d'a invasión de Yugoslavia de 1941 u "guerra d'abril" as potencias de l'eixe permitioron a los ustaixas gobernar o Estau Independient de Croacia, calificau d'estau titere (de feito habió de permitir l'anexión de Dalmacia a Italia).
En a Segunda Guerra Mundial os ustaixas practicaron una brutal represión contra a minoría serbia. Prohibioron l'alfabeto cirilico y facioron unas mortaleras tan grans que impresionoron a los mesmos nazis alemans.
Os ustaixas resistioron encara dimpués d'a rendición d'Alemanya y se retiroron ta Eslovenia, a on que a la fin, o 15 de mayo de 1945 se rindioron. Ante Pavelić recibió asilo diplomatico en a Espanya franquista. O gobierno franquista acullió atros exiliaus politicos ustaixas como por eixemplo Maks Luburić,
Bos primigenius
Os uros disminuyoron mientres l'Holoceno tardano a resultas d'a perda d'habitat y la caza, y s'amortoron quan o zaguer individuo murió en 1627 en a selva de Jaktorów en Polonia.
Upupidae
As upupidas (scientificament, en latín, Upupidae (LEACH, 1820) ) son una familia d'aus adintro d'a orden Bucerotiformes, con un solo chenero clasificau: Upupa.
Descripción
As aus upupidas son paixaros de mida mediana, d'entre 25 y 30 centimetros de largaria, anque una especie extincta (Upupa antaios) podeba pasar d'istas dimensions d'alcuerdo con o solo eixemplar descrito. Capables de volar, o fan batendo as alas y zarrando-las contino, a intervalos.
O pico ye largo y curvo, y lo emplegan pa atrapar as suyas presas (insectos -especialment escarabachos-, invertebraus y tamién vertebraus chicos como ranas y engardaixinas).
Fan o niedo isolau, en o forau de bel tranco u entre as piedras d'un muro.
Referencias
= Vinclos externos ==
Portorož
Portorož (Portorose en italiano) ye una localidat costera d'Eslovenia que pertanye a la municipalidat de Piran. Ye una d'as arias turisticas més grans d'Eslovenia, con estación balneyaria, casino y plachas.
Sufixo -anco
Lo sufixo -anco ye d'orichen prerromán present en aragonés y atras luengas romances occidentals. S'anyade a nombres de terrenos indicando dureza, dificultat u asprura, d'astí que se trobe en toponimos. Tamién s'anyade a zoonimos indicando matices peyorativos por salvache, defectuoso, gran u chico.
Comparanza con atros sufixos
En los dialectos occitans septentrionals se troba la variant palatalizada -ancha. En francés y arpitán se troba la forma -anche d'acuerdo con la fonetica d'estas luengas, que tienen una lei fonetica que transforma la A de lo latín en e (por eixemplo en l'arpitán lavanche, adaptau en castellano como avalancha dende lo francés avalanche). Los occitanismos y toponimos occitans terminaus en -anca son adaptaus en francés como -anque (calanque), y los terminaus en -ancha lochicament en -anche (amélanche).
Toponimos
Son toponimos con este sufixo en Aragón y atras zonas d'Europa Occidental:
Combinau con lo sufixo -ón:
Combinau con lo sufixo -iello:
Añana
Añana ye un municipio d'a comunidat autonoma d'o País Basco en a provincia d'Alaba y comarca d'a Cuadrilla d'Añana.
A suya población ye de 176 habitants (2008) en una superficie de 21,92 km², con una densidat de población d'8,03 hab/km².
Cheografía
A localidat d'Añana se troba situada a 565 metros d'altaria sobre lo livel d'a mar, a una distancia de 31 km d'a ciudat de Vitoria, capital d'a suya provincia.
Gara de Samianigo
A Gara de Samianigo ye una gara situata en o municipio aragonés de Samianigo.
Mendata
Mendata ye un municipio d'a comunidat autonoma d'o País Basco, provincia y territorio historico de Bizcaya y comarca de Busturialdea.
A suya población ye de 371 habitants (2008) en una superficie de 22,39 km², con una densidat de población de 16,57 hab/km².
Cheografía
A localidat de Mendata se troba situada a 244 metros d'altaria sobre lo livel d'a mar, a una distancia de 36 km d'a ciudat de Bilbau, a capital de Bizcaya.
Hrastovlje
Hrastovlje (en italiano Cristoglie) ye lugar d'a municipalidat de Koper (Eslovenia), en a rechión de Primorska y en a Istria Eslovena.
Chochi
Chochi estió o chirmán gran d'os quatre fillos que Chinguis Khan tenió con a suya principal muller Börte. Participó en a conquiesta d'Asia Central extendendo l'Imperio Mongol. As dudas sobre a verdera paternidat de Chochi influyoron en o herencio que habría recibito de no haber muerto bells meses antes de Chinguis Khan, as estepas occidentals entre o río Irtish y l'Ural (d'alto u baixo l'actual Cazaquistán, y o que pueda conquerir a l'ueste. O suyo herencio u Ulus de Chochi fue a parar a mans d'o suyo fillo Batu. Os suyos fillos Batu, Orda y Berke extenderán l'Imperio Mongol dica Europa Oriental y contribuyoron a la creyación d'o Khanato d'a Horda d'Oro.
Mencions en fuents aragonesas
Ye mencionato en a traducción aragonesa de La Flor de las Ystorias d'Orient y os parrafos on lo nombran los copian en a Cronica de los Conquiridors, compilación historica de Chuan Ferrández d'Heredia:
Mallabia
Mallabia (Mallabia en basco y oficialment, Mallavia en castellano) ye un municipio d'a comunidat autonoma d'o País Basco, provincia y comunidat autonoma de Bizcaya y comarca de Durangaldea.
A suya población ye de 1.185 habitants (2022) en una superficie de 23,79 km², con una densidat de población de 49,22 hab/km².
Cheografía
A localidat de Mallabia se troba situada a 259 metros d'altaria sobre lo livel d'a mar, a una distancia de 40 km d'a ciudat de Bilbau, a capital de Bizcaya.
Gallipuent
thumb|300px|Un gallipuent sobre una cequia Un gallipuent ye un puent rustico feito sobre una cequia u barranco.
Gallipuent d'Alloza
En Alloza se conoixe como "gallipuent" a un aqüeducto, situau bells 500 metros a sud d'a localidat, que leva l'augua dende a rambla de Piniella u Canales dica o barranco del Salto a on prencipia un complexo ret de cequias pa distribuyir l'augua entre os huertos. En o camín ha de salvar un important deslivel. Fue construyiu en a Edat Moderna y se deixó d'emplegar a metat d'o sieglo XX, quedando albandonau dica os anyos 2002-2003 quan prencipió o esvielle y recuperación d'a zona, que remataría en zaguerías de 2007.
Margaret Mee
Margaret Ursula Brown, mas conoixida como Margaret Mee, naixida de Whitehill, Chesham, o 22 de mayo de 1909 y muerta en Seagrave, o 30 de noviembre de 1988) estió una artista britanica que s'especializó en plantas d'a chungla amazonica brasilera. En 1976 estió gualardonada con a Orden de l'Imperio Britanico. Amás, estió una d'as primeras ambientalistas en denunciar l'impacto d'a minería a gran escala y la deforestación en l'Amazonas.
Beluns d'os suyos treballos estioron recopilados y publicaus dimpués d'a suya muerte.
Cubilar de Plana Canal
O cubilar de Plana Canal ye un cubilar ganadero d'o Pireneu aragonés que se troba a 1.720 m d'altaria en o Parque nacional d'Ordesa y d'as Tres Serols, entre o Cuello de Plana Canal y o Canyón d'Anyisclo.
Gaure
Gaure (Gaure en occitán, Gauré en francés y oficialment) ye una comuna occitana en o departamento francés d'Alta Garona, districto de Tolosa, cantón de Puègbonieu y rechión d'Occitania.
Cubilar de Plana Canal
Administrativament ye situau en o termín municipal de Bielsa, en a comarca de Sobrarbe, en a provincia de Uesca, Aragón.
Ye un cubilar de montanya no guardau de seis plazas.
Granhaga
Granhaga (Granhaga en occitán, Gragnague en francés y oficialment) ye una comuna occitana en o departamento francés d'Alta Garona, districto de Tolosa, cantón de Puègbonieu y rechión d'Occitania.
Gaure
A suya población ye de 495 habitants (1999) en una superficie de 13,47 km², con una densidat de población de 36,75 hab/km².
Granhaga
A suya población ye de 1.437 habitants (1999) en una superficie de 13,04 km², con una densidat de población de 110,20 hab/km².
Ixalenques
O toponimo Ixalenques (en catalán Les Salenques) significa "sargueras" y puet fer referencia a:
Sečovlje
Sečovlje (en italiano Sicciole) ye un nuclio de población en a municipalidat de Piran, en a Istria Eslovena, dentro d'a rechión de Primorska en l'ueste d'Eslovenia. Tien una población de 584 habitants (2002).
Antigament estió o centro de producción de sal d'Eslovenia, actualment recibe més ingresos con o turismo en o Parque natural d'as salinas de Sečovlje.
Aston Villa Football Club
O Arsenal Football Club ye un club de fútbol anglés, d'a ciudat de Londres en Anglaterra. Fue establito en 1886 y chuga en a Premier League.
Estadio
A devantadera de l'Emirates Stadium se fació o 22 de chulio de 2006.
thumb|center|250px|[[Emirates Stadium.]]
Carso
O Carso (Kras en esloveno y croata, Cjars en furlán, Karst en alemán) ye un altiplano calsinoso que s'estendilla por o nord-este d'Italia dende os pietz d'os Alpes Chulians dica la Mar Hadriana (provincia de Gorizia y Trieste), y a traviés d'a part occidental d'Eslovenia y d'o nort d'Istria prosigue dica o macizo de Velebit en o cabo norueste de Croacia. O termin cheomorfolochico karst u modelato karstico prene nombre d'esta rechión natural on fue descrito scientificament.
Kobarid
Kobarid (en furlán Cjaurêt, en italiano Caporetto, en alemán Karfreit) ye una ciudat y municipalidat d'Eslovenia situata en o cabo ueste d'este estato, en a rechión de Goriška y a man d'a muga con Italia. Tien una población de 4395 habitants (2008).
Birmingham
Birmingham ye a segunda ciudat d'Anglaterra y d'o Reino Uniu, que ye una ciudat prencipalment industrial. Situata en a rechión anglesa de Midlands de l'Ueste, a suya población ye de 1.016.800 habitants (2008) en una superficie de 267,77 km², con una densidat de población de 3.739 hab/km².
Toponimia
O toponimo anglés Birmingham ye d'orichen anglosaxón y presenta a terminación ham que significa "lugar". . A suya forma en anglés antigo yera Beormingahām, o lugar de Beormingas, lo que indica que fue fundada en o sieglo VI u a primers d'o sieglo VII como asentamiento d'un grupo tribal anglo.
Castiello de Bled
O castiello de Bled ye un castiello medieval construito en una penya sobre a ciudat de Bled (Eslovenia) y o laco de Bled. D'alcuerdo con as fuents escritas ye o castiello més antigo d'Eslovenia.
Río Sava
A Sava ye un río en os Balcans afluent d'o río Danubio por a marguin dreita. Tien o suyo naixedero en a val de Planica (Eslovenia), a 833 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, y desemboca en o Danubio en Belgrado dimpués dun recorrito de 947 km de longaria, en drenando una cuenca hidrografica de 97.913 km² de superficie con un cabal meyano de 1.700 m³/s.
Prekmurje
Prekmurje (en hongaro Muravidék, en prekmuro Prekmürsko) ye una rechión tradicional d'Eslovenia situada en o cabo nord-este d'o suyo territorio entre Austria, Hongría, Croacia y a rechión eslovena d'a Baixa Estiria. A rechión fa part d'a plana pannoniana y ye una plana, de fueras d'os pueyos d'o nord (Goričko). Ye desauguada por o río Mur, (d'a on pren o nombre) y por o suyo afluent Lendava. Presenta una historia, cultura y parla diferent d'a resta d'as tierras habitadas por eslovenos por a suya situación en a plana pannoniana y por haber perteneixiu a lo Reino d'Hongría y no a lo Reino d'Austria, y encara bi ha una important minoría hongara. Bi ha poblacions bilingües como Dobrovnik (Dobrónak), Hodoš (Hodos) y Lendava (Lendva).
Río Sava
O suyo curso meyo-baixo se fa servir como muga entre o norte de Bosnia y o sud d'Eslavonia (Croacia).
A part de Belgrado tamién pasa por atras dos capitals: Ljubljana y Zagreb.
Prekmurje
Toponimia
O toponimo Prekmurje ha estau introdueito fa relativament poco. Antes de 1919 as tierras habitadas por eslovenos d'o Condau de Vas en o Reino d'Hongría yeran conoixidas como Marca Eslovena u Marca Venda (en esloveno: Slovenska krajina, en Hongaro: Vendvidék). A part de l'actual Prekmurje que perteneixeba a lo Condau de Zala (l'aria entre Lendava, Kobilje y Beltinci) no yera considerada part d'a Marca Eslovena. Manimenos dica principios d'o sieglo XIX esta rechión d'o Condau de Zala perteneixeba eclesiasticament a la Archidiocesi de Zagreb, y n os documentos d'esta archidiocesi este territorio yera dito Transmurania u Prekmurje ("territorio de l'atra marguin d'o río Mur"). Dimpués de 1919 o nombre fue redescubierto y introdueito de nuevo por l'administración Yugoslava, alavez pa propositos administrativos. Manimenos no ganó guaire popularidat entre la chent local, que seguiba fendo servir "Marca Eslovena" dica mitat d'o decenio de 1920. Dimpués fue substituyiu por "Marca d'o Mur" (en esloveno: Murska krajina), que esdevinió a denominación més usada dica a Segunda Guerra Mundial. L'actual toponimo hongaro pa Prekmurje Muravidék data d'este periodo y ye una traducción d'o esloveno Murska krajina. Estió dimpués d'a Segunda Guerra Mundial quan o toponimo Prekmurje esdevinió prenominan y reemplazó a escape a las anteriors denonimacions.
Actualment o viello termin Vendvidék encara existe en Hongría, pero només que pa denominar a chicota aria de población eslovena dentro d'Hongría entre Szentgotthard y a muga con Eslovenia, que quedó en Hongría dimpués de 1919.
Historia
Ha feito part d'o condau de Vas d'o Reino d'Hongría, de fueras de Lendava, que perteneixeba a lo Condau de Zala dende o sieglo XI dica 1526, y entre 1687 y 1849 y entre 1867 y 1918.
Esta rechión fue ocupada por Hongría dende 1941 dica 1944 en a Segunda Guerra Mundial, y dimpués restituita a la nueva Yugoslavia.
Marmorés
O toponimo Marmorés (en francés Marboré) puet fer referencia a:
Piran
Piran (Pirano en italiano) ye una ciudat d'Eslovenia que con 4,143 habitants ye una d'as tres ciudaz més grans d'a Istria Eslovena. Ye en a costa d'o golfo de Piran, part d'a Mar Hadriana.
A primers d'o sieglo XX a mayor part d'a población yera etnicament italiana, pero actualment a mayor part d'a población ye eslovena, sobre tot por a emigración d'os italianos ta Italia dende 1947. En Piran o esloveno y o italiano son cooficials.
Toponimia
O toponimo Piran puet venir d'a palabra griega pyr ("fuego"), y de feito en tiempos d'os griegos bi heba un faro instalau en a peninsula de Piran que anunciaba a entrada en o puerto Aegidia (actual "Koper").
Historia
Os rolans fundoron a ciudat con nombre Piranum en una peninsula dimpués d'a auya victoria contra os ilirios locals.
Piran cayó baixo a orbita d'a Republica de Venecia dende o sieglo XII; a dominación veneciana duraría bel cinco sieglos.
Viperinae
Los viperinos, tamién conoixius popularment como vipras, gripias, escurzons, escorzons u acurzons, son una subfamilia de viperidos endemica d'Europa, Asia y Africa. Se distinguen per la falta d'os organos de fuesa sensibles a la calor que caracterizan a lo suyo grupo chirmán, la subfamilia Crotalinae. Actualment, s'en reconoixen 13 cheneros. La mayoría son tropicals y subtropicales, encara que una especie, Vipera berus, mesmo se troba dentro d'o cerclo polar arctico. Como totas las vipras, son verenosas.
Postojna
Postojna (en alemán Adelsberg, en italiano Postumia) ye una ciudat d'a Carniola Interior en Eslovenia. A suya población ye de 14,581 habitants (2002).
Viperinae
Denominacions vernaclas
Denominacions vernaclas no exclusivas en aragonés son gripia y escurzón. Gripia ye la evolución d'a palabra latina vipera d'alcuerdo con a fonetica aragonesa (VIPERA > VIPRA > VRIPA > gripia, como en gramito), u escurzón, mes propia d'as parlas aragonesas orientals (Sobrarbe, Ribagorza), y de l'aragonés residual d'o Baixo Aragón, Mayestrato y Gúdar-Chabalambre, y cognato d'o catalán escurçó, que se diz en o catalán nordoccidental d'as comarcas orientals d'Aragón.
Se fa mención d'a gripia como vipra en o "Libro d'el Trasoro" y li dedican un capítol.
Postojna
Postojna ye conoixita por as suyas espeluncas, con uns 20 km, y por o Castiello de Predjama.
Koper
Koper (Capodistria en idioma italiano) ye una ciudat d'Eslovenia que con 47.539 ye a ciudat més gran d'a Istria Eslovena, rechión tradicional que fa part de Primorska. En Koper ye o puerto comercial més gran d'Eslovenia.
Creuenya
O toponimo benasqués Creuenya (pronunciau /kre'.we.ɲa/) puet fer referencia a:
Koper
Koper ye oficialment bilingue en esloveno y italiano.
Toponimia
Koper ha recibiu diferents denominacions en os diferents periodos d'a suya historia. Os antigos griegos diciban Aegida, os romanos Caprea, os griegos bizantins Giustinopoli, os venecianos Caput Histriae.
Historia
Dimpués d'a Primera Guerra Mundial yera un entredito entre Italia y o Reino d'os Serbios, Croatas y Eslovenos (Yugoslavia). Por o Tractau de Rapallo de 1922 pasó a Italia ya dentro d'Italia yera en a rechión de Venecia Chulia.
Dimpués d'a Segunda Guerra Mundial tornó a estar un entredito, y en 1947 esdevinió par d'a zona libre de Trieste. En 1954 pasó a Yugoslavia.
Murueta
Murueta ye un municipio d'a comunidat autonoma d'o País Basco, provincia y territorio historico de Bizcaya y comarca de Busturialdea.
A suya población ye de 309 habitants (2008) en una superficie de 5,45 km², con una densidat de población de 56,70 hab/km².
Cheografía
A localidat de Murueta se troba situada a 30 metros d'altaria sobre lo livel d'a mar, a una distancia de 36 km d'a ciudat de Bilbau, a capital de Bizcaya.
Kranjska Gora
Kranjska Gora ye conoixita como puesto de competicions d'esportes d'hibierno.
Michael Phelps
Michael Fred Phelps naixito de Baltimore, Maryland, Estaus Unius o 30 de chunio de 1985), ye un nadador estatounidense considerato con un d'os millors nadadors d'a historia. Ha ganato 28 medallas (23 d'oro, 3 d'archent y 2 de bronze) en os Chuegos Olimpicos y 33 medallas (26 d'oro, 6 d'archent y 1 de bronze) en os Campeonatos d'o Mundo de natación.
Sierra de Malacara
La sierra de Malacara ye una aliniación montanyosa que fa part de la branca castellana de lo Sistema Iberico y se situa entre los termins municipals de Siete Aguas y Bunyol (Foya de Bunyol).
Principals altarias
La suya principal altaria ye lo Pico de la Nevera con 1.118 m.
Castiello de Predjama
O castiello de Predjama ye un castiello situau en o lugar de Predjama, en a municipalidat de Postojna, en a rechión de Carniola Interior (Eslovenia). Situau en a boca d'una espelunca karstica, ye o castiello més conoixiu d'Eslovenia. Ye ligau a la leyenda d'o barón Erazem Lueguer, un heroe local esloveno.
Blackburn Rovers Football Club
O Blackburn Rovers Football Club ye un club de fútbol anglés, d'a ciudat de Blackburn en Anglaterra. Fue establito en 1875 y chuga en a Premier League.
Estadio
thumb|center|250px|[[Ewood Park.]]
Offenbach am Main
Offenbach am Main (en alemán ) ye una ciudat d'o estato alemán de Hesse, a o canto d'o río Main. A suya población ye de 126.658 habitants (2017), en una superficie de 44,89 km² con una densidat de población de 2.822 hab/km².
Tuca d'el Morro de Creuenya Norte
A tuca d'el Morro de Creuenya Norte (en castellano pico Le Bondidier Norte) ye una tuca de 3.152 m d'altaria que se troba en o macizo d'a Maladeta, provincia de Uesca (Aragón).
Cubilar de Cap de Llauset
O cubilar de Cap de Llauset (en catalán refugi de Cap de Llauset) ye un cubilar de montanya d'o Pireneu aragonés situau en o municipio de Montanui en a comarca de Ribagorza, a 2.425 m. d'altaria.
Ye un cubilar de montanya guardau tot l'anyo con 86 plazas. Dispone de duchas, augua calient, calefacción, botiquín, servicio de comidas, tabierna, taquillas, calcero de descanso, telefono, radio y aula polivalent.
Ye titularidat d'a Federación Aragonesa de Montanyismo. Prencipió a construyir-se en 2010 y s'engueró en 2016.
Actividatz
left|thumb|200x200px|Placa d'o cubilar de Cap de Llauset
Ye punto de paso d'o GR 11 asinas como punto d'información en o entorno protechiu integrau en o Parque Natural de Pocetz-Maladeta.
Acceso
miniaturadeimagen|Ibón de Llauset, a o fundo a [[Tuca de Vallhibierna|Vallhibierna y a de Culebras.]] Dende o nuclio d'Aneto, a carretera que da acceso a o lugar se convierte en pista forestal y gana altaria dica l'entibo de Llauset a 2.200 m a o que se plega trescruzando un túnel, que permaneixe zarrau en temporada de nieu a o paso de vehíclos. Dende l'aparcamiento d'a entibadera cal seguir a senda que da acceso a o Collau d'Angliós a 2.438 m y o sendero GR 11; plegaus a o extremo oposau de l'entibo, o GR 11 trescruza o río Cap de Llauset, chirando bruscament enta o norte y continando por una val lateral por a marguin ezquierda d'o río, dimpués de superar bells 200 m de desnivel s'arriba a o cubilar en alto u baixo una hora y meya.
Cubilar d'a Sant Vicienda
O cubilar d'a Sant Vicienda u cabanya de Sant Vicienda (en castellano refugio de San Vicenda) ye un cubilar ganadero d'o Pireneu aragonés que se troba a 1.780 m d'altaria en o Parque nacional d'Ordesa y d'as Tres Serols, entre o Cuello de Plana Canal y o Canyón d'Anyisclo.
Administrativament ye situau en o termín municipal de Puértolas, en a comarca de Sobrarbe, en a provincia de Huesca, Aragón.
Ye un cubilar de montanya no guardau de ueito plazas.
Blackburn
Blackburn ye una ciudat d'Anglaterra y d'o Reino Uniu, situata en a rechión anglesa de Norueste y en o condau de Lancashire. A suya población ye de 105.085 habitants (2001) con una densidat de población de 4.291 hab/km².
Ciudaz achirmanatas
As ciudaz achirmanatas con Blackburn son:
Cubilar de Góriz
Ye adscrito a la Federación Aragonesa de Montanyismo y gosa estar o punto de salida d'as puyadas a la punta de Treserols por a cara sud.
Acceso
L'acceso a o cubilar se fa puyando toda a val d'Ordesa. Ye un d'os cubilars mas transitaus d'os Pireneus, a on tamién se plega dende o Norte por a Breca de Roldán.
Poseye una estación meteorolochica de l'Achencia Estatal de Meteorolochía (AEMET), y diariament se pueden consultar, bosando, os suyos datos d'o parte NIMET.
Descripción
O cubilar ye en buenas condicions y poseye 72 plazas. Tien servicios d'augua corrient, duchas y escusaus en l'exterior, tabierna y servicio de comidas, mantas, cocinas, taquillas, calcero de descanso, telefono y sistema de telecomunicacions ta socorro. Amás, ye guardau tot l'anyo y tien 4 guardas de cubilar contrataus.
Khalkhas
Os khalkhas (en mongol Халх) son un pueblo mongol oriental que representan o 80% d'a población en Mongolia. Son de relichión budista lamaísta.
Javier Blasco Zumeta
Javier Blasco Zumeta (Pina d'Ebro, 2 de febrero de 1957) ye un mayestro chubilau, naturalista y escritor aragonés que, solo u con atros autors, ha escrito articlos en revistas scientificas, periodicos y atras publicacions divulgativas, y bells libros, sobre a naturaleza d'Aragón.
Khalkhas
Luenga
O khalkha ye a luenga oficial en Mongolia Exterior (a Mongolia independient), y tamién se fa servir en Mongolia Interior (a Mongolia baixo sobiranía china). Ye una continación d'o mongol clasico, que s'escribe en un alfabeto derivato de l'alfabeto uigur dende o sieglo XIII, alfabeto que s'ha seguito fendo servir pa escribir o khalkha en Mongolia Interior, pero que fue substituyiu en Mongolia Exterior en a decada de 1940 por l'alfabeto latín pa encomenzar a ser recuperato recientment.
Javier Blasco Zumeta
Vinclos externos
Blasco Zumeta mantiene bellas webs divulgativas sobre naturaleza:
Khalkhas
Historia
Son mencionatos dende principios d'o sieglo XVI, quan atros pueblos mongols orientals se sozmeteban a los manchutz d'a dinastía Qing de China. En o sieglo XVII prenen importancia politica en relación a atros pueblos mongols orientals, pero entran en conflicto con os Dzhungaros en a decada de 1680, o que fa que en 1691 accepten a sobiranía d'os Qing.
Dimpués d'a caita d'os Qing os khalkhas proclaman a independencia respecto a China en aviento de 1911, y con o refirme de l'Imperio Ruso conseguirán formar un estato independient, que esdevendrá un estato satelite primero de Rusia y dimpués d'a URSS. Como estato satelite d'a URSS estioron protechitos d'o proceso de sinización que sufrioron os atros mongols orientals en Mongolia Interior y Manchuria, que esdevinioron minorías en meyo d'a gran masa de población china. A l'igual que en a URSS tenioron una "revolución" que condució a la creyación d'un rechimen comunista que duró dica a decada de 1990.
Mikel Urmeneta
Mikel Urmeneta Otsoa Errarteko, mas conoixito como Mikel Urmeneta (Pamplona, 25 d'aviento de 1963) ye un debuixant navarro, fundador y exdirector creativo d'a interpresa Kukuxumusu. Ye fillo de Miguel Javier Urmeneta, qui fue alcalde de Pamplona.
Sierra de Mira
La sierra de Mira ye una aliniación montanyosa que fa part de la branca castellana de lo Sistema Iberico.
La sierra de Mira perteneixe a los termins municipals de Camporrobres, Mira, Aliaguilla, Garaballa, Talayuelas, Tueixa y Aras de los Olmos.
Principals altarias
La suya principal altaria ye lo Pico Ranera con 1.430 m, seguida d'El Pelado con 1.422 m.
Tuca d'el Cabo de la Tartera
A tuca d'el Cabo de la Tartera (en castellano pico Cordier u Primer Pico Occidental de la Maladeta) ye una tuca de 3.266 m d'altaria, con una prominencia de 36 m, que se troba en o macizo d'a Maladeta, provincia de Uesca (Aragón).
Toponimia
L'oronimo Tuca d'el Cabo de la Tartera fa referencia a las tarteras, acumulación de piedras anglosas resultants d'a chelifracción.
Sent Pèire (Alta Garona)
Sent Pèire en occitán, Saint-Pierre en francés y oficialment) ye una comuna occitana en o departamento francés d'Alta Garona, districto de Tolosa, cantón de Puègbonieu y rechión d'Occitania.
A suya población ye de 263 habitants (2013) en una superficie de 4,74 km², con una densidat de población de 55 hab/km².
La Valeta (Alta Garona)
La Valeta (La Valeta en occitán, Lavalette en francés y oficialment) ye una comuna occitana en o departamento francés d'Alta Garona, districto de Tolosa, cantón de Puègbonieu y rechión d'Occitania.
Sent Marcèl e Paulèl
Sent Marcèl e Paulèl (Sent Marcèl e Paulèl en occitán, Saint-Marcel-Paulel en francés y oficialment) ye una comuna occitana en o departamento francés d'Alta Garona, districto de Tolosa, cantón de Puègbonieu y rechión d'Occitania.
La Valeta (Alta Garona)
A suya población ye de 602 habitants(1999) en una superficie de 13,75 km², con una densidat de población de 43,78 hab/km².
Sent Marcèl e Paulèl
A suya población ye de 401 habitants (1999) en una superficie de 7,10 km², con una densidat de población de 56,48 hab/km².
Districto de Le Thuy
O districto de Le Thuy ye o districto de Quang Binh, Vietnam. A suya población ye de 140.804 habitants (2009) en una superficie de 1420,52 km², con una densidat de población de 99,15 hab/km², y a suya capital ye Thi tran Kien Giang.
Bolton Wanderers Football Club
O Bolton Wanderers Football Club ye un club de fútbol anglés, d'a ciudat de Bolton en Anglaterra. Fue establito en 1874 y chuga en a Premier League.
Estadio
A devantadera de o Reebok Stadium se fació en 1997.
thumb|center|250px|[[Reebok Stadium.]]
Bolton
Bolton ye una ciudat  d'Anglaterra, en o Gran Manchester. A suya población ye de 139.403 habitants (estimación de 2001) en una superficie de 139,80 km², con una densidat de población de 997,16 hab/km².
Bohinj
Bohinj (en alemán Wochein) ye una val y una municipalidat d'o norueste d'Eslovenia, en os Alpes Chulians. Tien una población de 5,274 habitants (2002).
Avinhonet de Lauragués
Avinhonet de Lauragués (Avinhonet de Lauragués en occitán, Avignonet-Lauragais en francés y oficialment) ye una comuna occitana en o departamento francés d'Alta Garona, districto de Tolosa, cantón de Revèl y rechión d'Occitania.
Bohinj
Ye celebre por o suyo ibón, o laco Bohinj (Bohinjsko jezero en esloveno, Wocheinersee en alemán).
Con 20 km de longaria y 5 km d'amplaria, Val de Bohinj ye o nombre d'a part d'a compleganza d'o río Sava Bohinjka a lo surueste de Bled.
Avinhonet de Lauragués
A suya población ye de 1.220 habitants (2006) en una superficie de 40,66 km², con una densidat de población de 30,00 hab/km².
Tuca d'el Morro de Creuenya Sud
A tuca d'el Morro de Creuenya Sud (en castellano pico Le Bondidier, Morrón de Cregüeña u Morrón de las Maladetas, en catalán pic de Lebondidièr ) ye una tuca de 3.153 m d'altaria, con una prominencia de 64 m, que se troba en o macizo d'a Maladeta, provincia de Uesca (Aragón).
Toponimia
Iste pico recibe o nombre d'o pireneista y historiador occitán Loïs Le Bondidièr, muerto en 1942 y conservador d'o Museu de Lorda (Bigorra).
Ptuj
Ptuj (en alemán Pettau) ye una ciudat d'a Baixa Estiria, en o nord-este d'Eslovenia que en o 2002 teneba una población de 23.242 habitants.
Historia
Ye a ciudat més antiga d'Eslovenia. En l'anyo 69 o Vaspasián fue esleito emperador de Roma por as lechions danubianas en Poetovio, representando a primera mención escrita de Ptuj. A ciudat de Poetovio estió a base d'a Legio XIII Gemina en Pannonia. L'emperador Trachán garantizó a l'asentamiento de Poetovio o status de ciudat y li posó de nombre Colonia Ulpia Traiana Poetovio en 103.
Agulla de la Solaneta
L'Agulla de la Solaneta (en castellano Aguja SW de Russell) ye una tuca de 3.038 m d'altaria, con una prominencia de 19 m, que se troba en o macizo d'a Maladeta, provincia de Uesca (Aragón).
Agulla d'Haurillon
L'Agulla d'Haurillón (en castellano Aguja Haurillón) ye una tuca de 3.073 m d'altaria, con una prominencia de 15 m, que se troba en o macizo d'a Maladeta, provincia de Uesca (Aragón). Ye a tercera agulla d'a crencha de Creuenya.
Vilafranca de Lauragués
Vilafranca de Lauragués (Vilafranca de Lauragués en occitán, Villefranche-de-Lauragais en francés y oficialment) ye una comuna occitana en o departamento francés d'Alta Garona, districto de Tolosa, cantón de Revèl y rechión d'Occitania.
A suya población ye de 3.912 habitants (2006) en una superficie de 10,35 km², con una densidat de población de 377,97 hab/km².
Everton Football Club
O Everton Football Club ye un club de fútbol anglés, d'a ciudat de Liverpool en Anglaterra. Fue establito en 1878 y chuga en a Premier League.
Estadio
A devantadera de Goodison Park se fació o 22 d'agosto de 1892.
Chelsea Football Club
O Chelsea Football Club ye un club de fútbol anglés, d'a ciudat de Londres en Anglaterra. Fue establito en 1905 y chuga en a Premier League.
Estadio
A devantadera de Stamford Bridge se fació o 28 d'abril de 1877.
thumb|center|300px|[[Stamford Bridge (estadio)|Stamford Bridge.]]
Torre d'Ixalenques
A Torre d'Ixalenques (en castellano Torre de Salenques) ye una tuca de 3.116 m d'altaria, con una prominencia de 15 m, que se troba en o macizo d'a Maladeta, provincia de Uesca (Aragón).
Toponimia
A palabra ixalenca viene d'una forma hipotetica *SALENCA en latín y amuestra a misma evolución fonetica que ixaringa, ixufre, ixarrallón y ixoriguer, a on a S- inicial d'o latín ha evolucionau ta una x-. Se piensa que a terminación -enca fa de sufixo igual como en albenca. A palabra salenca se documenta tamién en catalán y en occitán (bi ha una carrera en Tolosa que se diz Carrièra de las Salencas en occitán y Rue des Salengues en francés).
Cap de la Tartereta
O Cap de la Tartereta (en castellano punta Oriental Russell) ye una tuca de 3.051 m d'altaria, con una prominencia de 13 m, que se troba en o macizo d'a Maladeta, provincia de Uesca (Aragón).
Gardog
Gardog (Gardog en occitán, Gardouch en francés y oficialment) ye una comuna occitana en o departamento francés d'Alta Garona, districto de Tolosa, cantón de Revèl y rechión d'Occitania.
Coraciiformes
As coraciformes (nombre scientifico, en latín: Coraciiformes (FORBES, 1884) ) son una orden d'aus neognatas voladeras, con costumbres diversos. A suya familia tipo ye Coraciidae.
Adintro d'ella se clasifica 6 familias y entre ellas se i troba aus comuns en as nuestras latitutz, como o martín pescador, o gai azul u as diferents especies d'abellaruelos (familia Meropidae).
En as taxonomías que siguen a clasificación de Sibley-Ahlquist, especialment en l'ambito academico estausunidense, en Canadá y en America Latina, a orden ye deseparada en dos, con parte d'as familias en a orden proposada Bucerotiformes, mientres que en as taxonomías clasicas que se fa en a tradición europea encara se gosa trobar as familias chuntas en Coraciiformes.
Caracteristicas
As coraciformes son aus voladeras de mida mediana u gran. O martín pescador (Alcedo atthis) ye una d'as especies más chicas, con arredol de 20 cm de largaria, pero a orden tamién concabe especies de calaus que pasan d'o metro de largo.
As patas son curtas u moderadament largas, con zarpas de tres didos ta debant y uno ta dezaga (sindactilia), prensils, y as unglas robustas, una miqueta curvadas menos en o dido zaguero, que puet estar más recta.
Gara d'o Portiello
A Gara d'o Portiello (oficialment Zaragoza-Portillo) ye una gara situata en la ciudat aragonesa de Zaragoza, propiedat d'ADIF (Administrador de Infraestructuras Ferroviarias). Fue inaugurata en l'anyo 2008, construita en os terrens de l'antiga gara de Zaragoza-O Portiello (Zaragoza-El Portillo oficialment).
Coraciiformes
Caracteristicas
Os picos son de curtos y robustos dica moderadament largos. A coda tamién varía de curta dica muit larga en función d'a especie. As alas son amplas, arrondiadetas en unas especies, u largas y rematadas en puncha en unas atras.
Vilanovèla
Vilanovèla (Vilanovèla en occitán, Villenouvelle en francés y oficialment) ye una comuna occitana en o departamento francés d'Alta Garona, districto de Tolosa, cantón de Revèl y rechión d'Occitania.
A suya población ye de 940 habitants (1999) en una superficie de 7,95 km², con una densidat de población de 118,24 hab/km².
Eslinga
250px|thumb|right|Slinga A eslinga u cingla ye una ferramienta ta puyar cargas pesadas. Ye o medio que fa posible penchar una carga ta un gancho de puyada u de tracción con un uello en o suyo cabo. Ye en una cinta más gran u más chicota que seguntes la suya resistencia, pueden puyar u arrocegar cargas de diferent peso. Ye feita bien de teixiu sintetico de muita resistencia u tamién gosa fer-se d'e cables d'acero u cadenas.
Coraciiformes
Caracteristicas
A poca compactación entre os caracters definitorios d'ista orden, con (bellas vegadas) diferencias ostentosas entre familias, ye una d'as razons por as quals ha estau revisada en as succesivas clasificacions y muitos consideran que os miembros d'a orden Bucerotiformes mereixen estar en una orden desalpartada.
Agulla de Franqueville
L'Agulla de Franqueville (en castellano Aguja Franqueville) ye una tuca de 3.061 m d'altaria, con una prominencia de 20 m, que se troba en o macizo d'a Maladeta, provincia de Uesca (Aragón).
Tucón de la Collada de Creuenya
O tucón de la Collada de Creuenya (en castellano pico de Aragüells, en catalán pic d'Aragüells ) ye una tuca de 3.048 m d'altaria, con una prominencia de 127 m, que se troba en o macizo d'a Maladeta, provincia de Uesca (Aragón).
Gara d'o Portiello
Historia
thumb|left|250px|Antiga gara d'o Campo Sepulcro
L'apertura d'a linia Madrid - Zaragoza por parti d'a Compañía de los Ferrocarriles de Madrid a Zaragoza y Alicante (MZA; Companyía d'os Ferrocarrils de Madrit a Zaragoza y Alicant) o 25 de mayo de 1863 supuso a inaguración d'a gara de Campo Sepulcro, recinto provisional que acullió os primers viachers d'a linia. En l'anyo 1896 se ubre a lo publico a gara definitiva, con un edificio de viachers de 144 metros de longaria.
En mayo de 1972 s'inagura una nueva gara que substituye a Campo Sepulcro, cuyo edificio de viachers ye situato en os terrens d'o deposito de locomotoras de l'antiga estación. De primeras ista nueva gara iba a clamar-se de Goya, pero finalment se clamó de Zaragoza-El Portillo.