cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Santuario de Misericordia de Borcha
Historia
Entre a Edat Meya ya existiba en iste puesto una ermita dedicada a Santa Olaria. En 1546 se tresladó astí una imachen d'a Virchen trobada en o claustro d'a Colechiata de Borcha, con o que a ermita prenió o suyo nombre de Nuestra Sinyora de Misericordia. A partir de 1560 se prencipia la construcción d l'alox denominau Lo Caserón. En 1868, pasó a estar propiedat d'o Concello d'a Ciudat de Borcha.
Ursus arctos horribilis
L'onso griso (Ursus arctos horribilis, clamato popularment Grizzly en America d'o Norte) ye una variedat gran de l'onso pardo, y que puede tener pendendo en os individuos colors que bailan d'entre la marrón fusca dica l'amarellisca. Actualment vive en as tierras altas de l'ueste de norteamerica, encara que s'accepta que bellas formas d'onsos grisos feban vida en Rusia y Siberia dica en abe pocos tiempos. Actualment, a sola subespecie que podría clamar-se onso griso ye l'americana (U. a. horribilis), mientes que l'onso griso de Siberia (Ursus uralensis) se troba extinguito.
Os onsos grisos americanos son mas grans que no os onsos pardos europeus, gosando dica pesar bels 500 kg en os masclos adultos (esto ye, aproximadament, 1,8 vegadas o peso d'a fembra, un eixemplo claro de dimorfismo sexual) y presentan una gran variedat de coloracions seguntes as suyas poblacions d'orichen, cosa que ye prou singular d'esta subespecie porque no se troban variacions tan grans de coloración en garra altra variedat actual d'onso pardo.
Normalment, l'onso griso ye un animal temido y solenco que muitas vegadas fa vida de nueit. Sindembargo, cuan o desove d'os salmons estos animals se congregan en a ribera d'os rios y barrancos ta caturar os peixes. Modernament encara pueden veyer-sen en bels puestos d'Alaska y Canadá grans congregacions d'onsos grisos aguaitando a plegada d'os salmons.
Cubilar d'Estós
O cubilar d'Estós u cubilar d'el Cantal ye un cubilar situau en a vall d'Estós en mel meyo d'o Parque Natural de Pocetz-Maladeta, a 1.859 m de altaria.
Ye un cubilar de montanya guardau tot l'anyo con 120 plazas en litera corrida. Dispone d'augua corrient, duchas y lavabos, augua calient, servicio de tabierna y minchador, mantas, calefacción, chaminera, puesto ta cocinar, taquillas, guardaesquís, calcero de descanso y aula d'audiovisuals. Tamién ufre telefono y sistema de telecomunicacions ta soscorro.
Cantón de Nalhós
O cantón de Nalhós (en occitán canton de Nalhós, en francés canton de Nailloux) yera una división administrativa francesa situata en o departamento de l'Alta Garona, en a rechión d'Occitania, districto de Tolosa.
A suya población yera de 5.062 habitants (1999). En feban parte 10 comunas.
Tormagal
250px|thumb|Tormagal en la [[Selva de Fontainebleau.]] 250px|thumb|Tormagal de la [[Selva de Fontainebleau visto dende las Foces de Franchard.]] 250px|thumb|Tormagal u Felsenmeer en lo [[rodeno de Kalmit (Selva de lo Palatinato).]] Lo tormagal ye una forma de lo terreno que consiste en una costera plena de tormos con una distribución caotica dichós un cinglo, tipicament d'almendrón y present en muitos lugars de lo Baixo Aragón en lo semontano de lo Sistema Iberico. Tamién pueden fer-se en piedras d'arena.
Chenesi
Los tormos s'han produeito por esgallar-se lo livel estructural d'almendrón seguindo a un proceso erosivo que afecta a las archilas que bi ha estratigraficament dichós. Quan pleve l'augua fa un salto en lo cinglo, a part de baixar por tota la costera. L'acción erosiva chusto baixo lo cinglo por lo salto, la erosión que fan las auguas salvaches baixando por la costera d'archila y la erosión remontant dende lo livel de base local (las riberas) van esgarrapando los materials archilencos, que retaculan paralelament a la costera. Este retacule creya covachos baixo los duros almendrons que se veyen como cinglos, pero plega un inte que lo vueito fa que lo livel d'almendrón s'escache y se formen tormos que redolan por la costera dica que se quedan fitos en un puesto. Como l'augua de plevia baixando por la costera ya no puede transportar-los y la meteorización ye lenta en climas mediterranios continentalizaus estos tormos quedan en meyo de la costera chunto con los que ya bi heba enantes.
Toponimia
En la zona de l'aragonés central se documentan toponimos relativos a estas formacions con xorda intervocalica conservada: Turmacal en Linars de Broto, Tormacal y punta d'el Tromocal en Bielsa.
En bel lugar de Zaragoza, Teruel y comarcas churras a on se charró aragonés en la baixa Edat Meya bi ha microtoponimos relacionaus con estas formacions: Tormagal, Tromagal. Tamién trobamos esta clase de microtoponimos en la Cuenca.
En lo Matarranya reciben la denominación de tormassal en lo catalán local, y trobamos este microtoponimo en Ráfals, igual como en Chert (Castellón).
Cebollada
Cebollada u Sant Martín de Cebollada estió una aldeya de la Comunidat de Daroca despoblata ya a fins de la Edat Meya.
Cheografía
Ye en lo termin municipal de Val de Sant Martín entre lo nuclio de lo municipio y Val de Forna.
Historia
Remón de Castrocol atorgó la ilesia de Cebollada a los clerigos de la ilesia de Sant Miguel de Daroca en l'anyo 1205, como podemos leyer en lo Libro Vermello:
Pagaba las suyas decimas a la ilesia de Sant Miguel de Daroca. Segunt Rafael Esteban Abad los termins de Cebollada fuoron deslindatos en febrero de 1489.
Ostèr
Ostèr (Ousté en francés y oficialment) ye una comuna occitana en o departamento francés d'Altos Pireneus, districto d'Argelèrs de Gasòst, cantón de Lorda-2 y rechión d'Occitania. A comuna yera parte de l'antiga provincia de Bigorra.
A suya población ye de 46 habitants (1999) en una superficie de 2,35 km², con una densidat de población de 19,57 hab/km².
Carlos VII de Francia
Carlos VII de Francia, naixiu de París (Reino de Francia) o 22 de febrero de 1403 y muerto en Mehun-sur-Yèvre (Reino de Francia) o 22 de chulio de 1461, estió un rei de Francia dende o 21 d'octubre de 1422, cuan succedió a su pai Carlos VI de Francia, dica a suya muerte, estando o suyo reinau marcato por a Guerra d'os Cient Anyos. Perteneixeba a la Casa de Valois, estando fillo d'o esmentato Carlos VI y d'Isabel de Bavera.
Sant Andreu de la Barca
Sant Andreu de la Barca ye una localidat de Catalunya situata en la provincia de Barcelona, en la comarca de lo Baixo Llobregat. La suya población ye de 26.279 habitants (2008), en una superficie de 5,53 km² con una densidat de población de 4.752,08 hab./km²
Idioma mapudungun
O mapudungun, mapudungu, mapuche u araucano ye una luenga aislata fablata por os mapuches, un pueblo amerindio que vive en o sud d'America d'o Sud (en a parte central de Chile y centro-occidental d'Archentina). Tien arredol de 440.000 fablants con diversos graus de competencia lingüistica. Ha influito lo lexico castellano en a suya área de distribución y, devez, ha incorporato palabras en o lexico castellano y quichua.
Denominacions
Os suyos fablants claman a l'idioma mapuchedungun, mapudungun u chedungun, mientres que os cronistas colonials lo clamoron araucano y documentoron a denominación chilidungu, que se suposa que significa "luenga de Chile". O termino araucano fue acunyato mientres a conquiesta de Chile ta clamar a la chent y a suya luenga y s'usó habitualment enta o sieglo XX; sindembargo, o refús que prevoca entre os mapuches ha motivato un paulatino abandono d'o suyo uso en os lugars que éls habitan y o crexient uso de luenga mapuche u mapudungun.
Filiación lingüistica
A filiación no ye pas clara, anque lingüistas como Englert u Tovar la sitúan en o grupo andino d'as luengas amerindias d'America d'o Sud, emparentatas de luenyes con as luengas quichua y aimara; belaltras clasificacions encara mes especificas sitúan o mapudungun a una familia araucano-chon que perteneixerba a lo debantdito grupo andino. Poderba, pues, no tractar-se d'una luenga aislata.
Variación diatopica
Una variedat meridional, o huiliche u veliche, ye considerata per Gordon (2005) un idioma deseparato. O huiliche, charrato a Chile en a Región de Los Lagos, conta con bels milars de fabladors, a mayoría d'os cuals fabla o castellano como luenga primera.
Burg
Burg puet estar:
U tamién:
Regueras de Arriba
Regueras de Arriba ye un municipio d'a provincia de Leyón, en a comunidat autonoma de Castiella y Leyón, Espanya. A suya población ye de 355 habitants (2007), en una superficie de 11,35 km² y una densidat de población de 31,27 hab/km².
Alfolí
thumb|300px|L'alfolí de [[Gerri de la Sal, Baix Pallars (Pallars Sobirán, Catalunya.]] Un alfolí yera, en tiempos medievals, l'edificio an se conservaba la sal.
Etimolochía
A parola promana de l'arabe < al-hury.
En Aragón
En Zaragoza l'alfolí se trobaba amán de l'Ebro muito cerqueta d'a plaza d'o Mercau.
En Naval (Semontano de Balbastro) se conserva l'alfolí d'o sieglo XIII y ye emplegau actualment como archiu municipal.
Paolo Giovio
Paolo Giovio (19 d'abril de 1483 de Como, ducau de Milán, hue Italia - 11 d'aviento de 1552 en Florencia, ducau de Toscana, hue Italia) estió un humanista, medico, historiador, biografo y bispe italiano d'o Renaiximiento.
Milimetro
O milimetro (pronunciato /miliˈmetɾo/, como "milimétro"), que ha simbolo mm, ye una unidat de mesura de lonchitutz derivata d'o Sistema Internacional d'Unidaz. Ye una unidat derivata d'o metro, de lo qual en ye a milesima parte.
Equivalencias
686px|centro|Comparacions de milimetro, centimetro y decimetro
Herrsching
Herrsching am Ammersee ye un municipio de Bavera, Alemanya. Ye situau a canto d'o laco Ammersee en o Districto de Starnberg.
Alcaldes
Lista d'alcaldes democraticos dende 1945:
Puestos d'intrés
thumb|Castiello chiquet de Scheuermann
Villanueva de los Caballeros
Villanueva de los Caballeros ye un municipio d'a provincia de Valladolit, en a comunidat autonoma de Castiella y Leyón, Espanya. A suya población ye de 244 habitants (2007), en una superficie de 35 km² y una densidat de población de 6,97 hab/km².
Bob Cousy
Bob Cousy naixiu como Robert Joseph "Bob" Cousy de Nueva York, Estaus Unius, o 9 d'agosto de 1928, ye un chugador profesional de baloncesto que chugaba en a posición de base y reconoixiu como un d'os millors chugadors d'a historia en o suyo puesto. Chugó en Boston Celtics dende 1951 a 1963, y breument con Cincinnati Royals en a temporada 1969-70. Yera apodau como The Cooz u Houdini of the Hardwood.
Dimpués d'a suya retirada continó relacionau con o baloncesto en primeras entrenando a l'equipo de baloncesto de Boston College Eagles con notable exito, dimpués a os Cincinnati Royals d'a NBA an amás chugó siet partius pero en 1972 estió despediu y entrenó mientres dos anyadas a Kansas City/Omaha Kings. Ha teniu una vida social muito activa, amaneixió en a cinta Blue Chips y treballó pa os Boston Celtics desenvolvendo diferents ocupacions, equipo que retiró el numero 14 en a suya honor. Tamién fació de comentarista de partius d'a NBA.
Bruno Ganz
Bruno Ganz (naixito o 22 de marzo de 1941 de Zúrich, Suiza y muerto o 16 de febrero de 2019 de Zúrich, Suiza) estió l'actor en luenga alemana mas important en o suyo tiempo, estando por ixo lo portador de l'Aniello d'Iffland. S'ha feito famoso internacionalment por as suyas interpretación de l'ánchel Damiel en Der Himmel über Berlin (literalment O cielo sobre Berlín) y por o suyo papel d'Adolf Hitler en a controvertita cinta Der Untergang (O enfonsamiento, 2004), encara que contaba ya con una previa y important carrera teatral y cinematografica.
Ha ganato o Premio David de Donatello, o d'os criticos alemans, criticos angleses, o Premio Sant Jordi, o premio d'o cine suizo, o Bambi alemán y l'Adolf Grimm.
Biografia
Fillo d'un mecanico suizo y d'una italiana. Antis de rematar o bachillerato (Mature en Suiza, a preba cheneral ta o ingreso en a universidat), Ganz ya heba decidito convertir-se en actor. Asistió a la Hochschule für Musik und Theater de Zúrich debutando en 1961 y dimpués en Göttingen.
En 1960, con 19 anyos d'edat, interpretó o suyo primer papel en a cinta Der Herr mit der Schwarzer Melone. Gustav Knuth, un d'os actors prencipals d'a cinta, creyó en as habilidatz interpretativas de Ganz. Entre 1964 y 1969 fació parti d'a colal d'o Teatro Goethe en Bremen, treballando con directors como Luc Bondy, Dieter Dorn, Peter Stein, Klaus Michael Grüber, etc. Por ixas envueltas interpretó obras como Hamlet y Macbeth de Shakespeare, Peer Gynt d'Ibsen, Kabale und Liebe de Schiller, y piezas de Goethe, Maxim Gorki, Friedrich Hölderlin, Heinrich von Kleist, Bertolt Brecht, Frank Wedekind, Eurípides, etc. left|250px|thumb|En o [[Festival de Cine de Berlín en 2009]] Bruno Ganz estió miembro d'o grupo teatral d'o Berliner Schaubühne y en 1972 debutó en o Festival de Salzburgo dirichito por o director Claus Peymann, en as primeras representacions de Der Ignorant und der Wahnsinnige, de Thomas Bernhard. En 1976 treballó en a cinta Lumiere dirichita por Jeanne Moreau y en 1979 en Nosferatu, dirichita por Werner Herzog. A suya colaboración con Wim Wenders prencipia en 1977 con Der Amerikanische Freund continando con a internacionalment premiata Der Himmel über Berlin a on interpreta a Damiel, l'ánchel que deseya convertir-se en un humán común y a suya seqüela de 1993 In weiter Ferne, so nah!. Ha treballato amás con Éric Rohmer, Mauro Bolognini, Francis Ford Coppola, Theo Angelopoulos, Rainer Kaufmann, Stephen Daldry, Volker Schlöndorff y atros importants cineastas.
En 1986 interpretó Prometeu d'Esquilo y O misantropo de Molière en teatro y en 2000, Ganz fació o papel estelar en a producción de 13 horas de Peter Stein, Fausto I y II de Goethe.
Entre 1990 y 1991, metió voz a dos personaches en l'adaptación radiofonica en alemán d'a novela de Douglas Adams Life, Universe and Everything (Judiciary Pag and Prakan) producita por Südwestfunk (actualment Südwestrundfunk) y por Bayerischer Rundfunk.
En 2004, estió o primer actor de luenga alemana en interpretar a Adolf Hitler, estando protagonista d'a cinta Der Untergang d'o productor Bernd Eichinger. Antis d'ista cinta, as produccions alemanas amostraban a Hitler en scenas muit curtas u d'esquena. Ta a suya memorable interpretación estió investigando quatre meses a preparación d'o personache.
Como narrador en obras simfonico-corals ha feito parti en o rechistro d'Il cant sospeso de Luigi Nono y Egmont de Beethoven con a Orquesta Filharmonica de Berlín dirichita por Claudio Abbado, en 1991 dende o Schauspielhaus berlinés. Gran amigo de l'actor, fació parti en o documental sobre o director "Claudio Abbado: Hearing the Silence" de Paul Smaczny.
Vida personal
Actualment Bruno Ganz ye deseparato d'a suya muller Sabine, con qui se casó en 1965 y con qui tien un fillo, Daniel, naixito en 1972. Vive entre a suya ciudat natal, Zúrich, y as ciudaz de Venecia y Berlín.
Premios
thumb|250px|Placa de l'actor en o Boulevard d'as estrelas de Berlín
Filmografía
thumb|200px|En o festival de cine alemán de Tokio en [[2005]]
Endofièla
Endofièla (Endofièla en occitán, Endoufielle en francés y oficialment) ye una comuna occitana en o departamento francés de Gers, rechión d'Occitania, districto d'Aush y cantón de L'Isla de Baish.
La Salce
La Salce ye un lugar despoblato de la provincia de Teruel, situato en lo municipio de Villafermosa que perteneixió a la Sexma de Trassierra y pagaba las decimas y primicias a la Ilesia de Sant Chuan de Daroca u a la Ilesia de Sant Per de Daroca.
Endofièla
A suya población ye de 446 habitants (1999) en una superficie de 17,10 km², con una densidat de población de 26,08 hab/km².
La Salce
Historia
Se'n fa mención chunto con atra aldeya homonima en lo texto d'adchudicación de decimas y primicias de 1205 de Remón de Castrocol que figura en lo "Libro Vermello":
Segunt Pedro Pruneda La Salce y atros lugars de la Comunidat de Daroca quedoron despoblaus por la Guerra de los Peros.
En lo "Libro de manifestación de lo Morabetín de la Comunidat de Daroca" (1373) lo escriben como La Salçe:
A primers de lo sieglo XV cuan en 1409 Benedet XIII concede a gracia de lo quinto decimero a la fabrica de la Seu de lo Salvador de Zaragoza y lo aplican en 1412 mencionan La Salze.
Las aldeyas de La Salce y Baselga segurament fuoron eclixadas por la fundación de Villafermosa en las suyas tierras. Dimpués de lo sieglo XVI se fa mención de La Salce como una "pardina". Encara en parlaba Ignacio de Asso en lo sieglo XVIII en la suya "Historia de la economía política de Aragón".
Zanui
Zanui (Sanui en catalán, Azanuy en castellano) ye un lugar situato a 75 km de Uesca y pertenexient a lo municipio de Zanui-Alins, en la comarca de Litera. En 2006 teneba una población de 165 habitants.
Cheografía
Ye situau a lo sud d'a sierra de la Carrodilla.
Toponimia
Gerhard Rohlfs escribe Azanúy y lo fa remontar a l'antroponimo Attianus (documentato en la Betica) y a terminación ui. A evolución ha estato como maza y mazana derivatos de Mattea y Mattiana.
Bi ha bel microtoponimo en aragonés como Torreviella (contrastando con vell de la parla actual).
Decimetro
O decimetro (pronunciato /deθiˈmetɾo/, como "decimétro"), que tiene como simbolo dm, ye una unidat de mesura de lonchitutz derivata d'o Sistema Internacional d'Unidaz. Ye o primer submultiple d'o metro, y corresponde con a suya decima parte.
Aldehuela del Codonal
Aldehuela del Codonal ye un municipio d'a comunidat autonoma de Castiella y Leyón, Espanya. Fa parte d'a provincia de Segovia, d'a comarca d'a Campiña Segoviana y d'o partiu chudicial de Segovia.
Decimetro
Equivalencias
686px|centro|Comparacions de milimetro, centimetro y decimetro
Zanui
Luengas y parlas
Se i charra un catalán de transición enta l'aragonés. Lo lexico d'intrés etnografico de Zanui se conoix relativament bien por figurar esta localidat en l'ALEANR con la sigla Hu 406.
Aldehuela del Codonal
A suya población ye de 32 habitants (2010), en una superficie de 13,42 km² y una densidat de población de 2,38 hab/km².
Zanui
Luengas y parlas
Como ye normal en catalán, la E curta latina no diftonga, pero bi n'ha casos de diftongación como en cadiera.
Aldehuela del Codonal
Cheografía
A localidat de Aldehuela del Codonal se troba situata a 862 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, a una distancia de 46 km d'a ciudat de Segovia, a capital d'a suya provincia.
Zanui
Luengas y parlas
Como ye normal en catalán, se pierde a -O final y a -N que queda en posicion final, pero bi ha casos de conservación de -n (ben) y -no (camino, maitinos, que pueden tener -o recomposata por castellanización u conservata d'un estadio anterior menos catalanizato).
Bi ha un posible caso de conservación de xorda intervocalica en gemecar /chemeká/ (encara que manimenos influye lo feito que bi ha un infixo verbal por estar un verbo rematau en -car).
Bi ha plurals en -z como en aragonés cheneral, que s'escriben con -z, a diferencia d'o catalán cheneral y benasqués que son en -ts:
Os articlos son el, la, els, las pero con casos fosilizatos de lo (to lo día). Bi ha participios irregulars coincidents con l'aragonés (feito y sito). En o primer caso clama l'atención porque en aragonés baxorribagorzán a sobén ye castellanizato como fecho y en o segundo tamién porque ye una conservación de participio en -ito, hue tipico de l'aragonés central.
Se conserva l'arcaísmo aragonés y catalán de chos (de chuso en aragonés medieval).
Bi ha posibles aragonesismos lexicos como mascarau, esbarrar-se, endevinetas, misache, talecas.
Roperuelos del Páramo
Roperuelos del Páramo ye un municipio d'a provincia de Leyón, en a comunidat autonoma de Castiella y Leyón, Espanya. A suya población ye de 701 habitants (2007), en una superficie de 54,5 km² y una densidat de población de 12,86 hab/km².
Pariac
Pariac (Paréac en francés y oficialment) ye una comuna occitana en o departamento francés d'Altos Pireneus, districto d'Argelèrs de Gasòst, cantón de Lorda-2 y rechión d'Occitania. A comuna yera parte de l'antiga provincia de Bigorra.
Desembolique sostenible
Con o desembolique sostenible se pretende espleitar os recursos renovables u potencialment renovables a un ritmo que no sobrepase o ritmo de reposición, a diferencia d'o modelo de desembolique actual que ha feito que dende 1989 a pesca ya no siga renovable u que no creixcan árbols espontaniament en extensas desforestatas.
A sostenibilidat s'entiende actualment de tres trazas: sostenibilidat economica, sostenibilidat ecolochica, sostenibilidat social.
Maine (estau)
Maine (prenunciau en anglés) ye uno d'os 50 estaus d'Estaus Unius, situau a o nord-este d'o país, en Nueva Anglaterra. A suya capital ye Augusta. A suya población ye de 1.317.207 habitants (estimación de 2007), en una superficie de 86.502 km² con una densidat de población de 15,23 hab/km².
As prencipals ciudaz d'o estau son Augusta (a suya capital), Portland, Lewiston, Bangor, Auburn y South Portland.
Cheografía
Por a suya superficie (86.542 km²) o estau de Maine ye o estau mas gran de toda a rechión de Nueva Anglaterra, y o suyo territorio puet dividir-se en tres rechions prou diferents: as planas baixas en a costa atlantica, as planas altas de Nueva Anglaterra y as Montanyas Blancas.
O estau de Maine muga a o norte y a l'este con a provincia canadiense de Nueva Brunswick; a o sud con o golfo de Maine, en l'Oceano Atlantico; a l'ueste con Nueva Hampshire; y a o norueste con a provincia canadiense de Québec.
Parte d'a suya muga norte ye definida por os ríos Saint John y Saint Francis, parte d'a suya muga sudoriental ye o río Saint Croix, y a suya muga sudoccidental ye o río Salmon Falls.
Historia
Maine estió o 23º estau en dentrar en os Estaus Unius, o 5 de marzo de 1820.
Adriano Celentano
Adriano Celentano, naixito de Milán (Lombardía, Italia) o 6 de chinero de 1938 ye un cantaire y actor italiano.
Ericeira
Ericeira ye una villa turistica situata a una distancia de 35 km a lo norueste d'o centro de Lisbona, a 18 km de Sintra y a 8 Km de Mafra. Ye una freguesía portuguesa d'o concello de Mafra, con 12,19 km² de superficie y una población de 6.597 habitants en 2001.
Villanueva de la Condesa
Villanueva de la Condesa ye un municipio d'a provincia de Valladolit, en a comunidat autonoma de Castiella y Leyón y comarca de Tierra de Campos, Espanya.
A suya población ye de 76 habitants (2009), en una superficie d'11,37 km² y una densidat de población de 6,68 hab/km².
Cheografía
A localidat de Villanueva de la Condesa se troba situato a 797 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, a una distancia de 74 km d'a ciudat de Valladolit, a capital d'a suya provincia.
Decametro
O decametro (pronunciato /dekaˈmetɾo/, como "decamétro") ye una unidat de mesura de longaria (lonchitut) en o Sistema Internacional d'Unidaz. Ye o primer multiplo d'o metro, y corresponde a 10 metros. Tiene simbolo dam.
Locucions adverbials en aragonés
As locucions adverbials en aragonés son sintagmas que fan d'adverbios en aragonés. Se fan a sobén con as preposicion a, de, en y por/per, manimenos tamién se pueden orichinar por a duplicación d'una palabra. As principals locucions adverbials en aragonés son as espacials, temporals, modals, quantitativas. Adintro d'as temporals en trobamos d'absolutas y relativas.
Bi ha locucions adverbials aragonesas que pueden considerar-sen chenerals como fito-fito, y que mesmo se troban en castellano d'Aragón. Manimenos tamién bi ha parellas de cheosinonimos (de raso-de tot, a ormino-a sobén) y localismos.
Estadio de l'Alcoraz
L'Alcoraz ye o nombre d'o estadio de fútbol d'a ciudat de Uesca a on que chuga a S.D. Huesca. Tiene una cabida ta 9.100 personas y o campo ye de tasca natural. Ye o segundo campo de l'equipo, dimpués d'o San Jorge. Os anteriors clubs representativos d'a ciudat heban chugau os suyos partius en os campos de La Estación, La Cabañera, Villa Isabel y San Jorge. A suya debantadera se fació o 16 de chinero de 1972 en un partiu contra o Deportivo Aragón que a S.D. Huesca ganó por 2 a 1.
230px|center|thumb|Antigo aspecto d'o estadio
Chupiter (planeta)
Descubierto en l'antigüidat, o suyo nombre procede d'o dios d'a mitolochía romana Chupiter (equivalent a Zeus en a mitolochía griega).
Atmosfera
L'atmosfera de Chupiter no presenta una buega clara con l'interior liquido d'a planeta; la transición se va producindo d'una traza gradual. Se compone en a suya mayoría de hidrocheno (87 %) y helio (13 %), amás de contener chicotas cantidaz de metano, vapor d'augua, almoniaco y sulfuro de hidrocheno.
L'atmosfera de Chupiter ye dividida en cinturons foscos clamaus "bandas" y rechions claras clamadas "zonas", toz éls aliniaus en a dirección d'os paralelos. As bandas y zonas amugan un sistema de corrients d'aire alternants en dirección con a latitut y en cheneral de gran intensidat; per eixemplo, los aires en l'ecuador bufan a velocidaz arredol de 100 m/s (360 km/h) mientres que en a Banda Ecuatorial Norte, os aires pueden plegar a bufar a 140 m/s (500 km/h).
A Gran Taca Roya (conoixida en anglés per as siglas "GRS" (Great Red Stain) ye aproximadament unas dos vegadas y meya lo d'a Tierra, y ye un anticiclón chigán muit estable en o tiempo. Os aires en os arredols d'o vortice tienen una velocidat de 400 km/h.
thumb|Boiras de Chupiter
Estructura interna
En l'interior d'a planeta lo hidrocheno, o helio y l'argón se comprimen progresivament. Lo hidrocheno molecular s'atape de tal traza que se transforma en un liquido a profundidaz d'uns 15 000 km baixo la superficie. Mas abaixo s'aspera la existencia d'un nuclio rocoso formau prencipalment per materials chelaus y mas densos.
Satelites galileanos
Os prencipals satelites de Chupiter estioron descubiertos per Galileo Galilei lo 7 de chinero de 1610, ragón per a cual se les clama satelites galileanos. Son clamaus Io, Europa, Ganimedes y Calisto.
Satelites menors
Amás d'os mencionaus satelites galileanos, as distintas sondas espacials ninviadas a Chupiter y observacions dende la Tierra han enamplau lo numero total de satelites de Chupiter dica 79. Istos satelites menors se pueden atrastallar en dos grupos:
Sistema d'aniellos
Chupiter poseye un tenue sistema d'aniellos que estió descubierto per la sonda espacial Voyager 1 en marzo de 1979. L'aniello prencipal tien uns 6400 km d'amplaria, orbita la planeta a 122 800 km de distancia d'o centro y tien un espesor vertical inferior a la decena de kilometros. O suyo espesor optico ye tan reduciu que nomás ha puesto estar observau per as sondas espacials Voyager 1, Voyager 2 y Galileo. Os aniellos son formaus prencipalment per polvo en cuenta de chelo como los aniellos de Saturno.
Exploración
Chupiter ha estau visitau per bellas misions espacials d'a NASA dende 1973.
As misions Pioneer 10 y Pioneer 11 realizoron una exploración preliminar con sobrevuelos d'a planeta. A sonda Pioneer 10 sobrevoló Chupiter per primera vegada en a historia en aviento de 1973.
D'atra man as misions Voyager 1 y Voyager 2 visitoron Chupiter en 1979. En 1995 a misión Galileo encetó una misión d'exploración d'a planeta de siet anyadas de durada.
En aviento de 2000 a misión espacial Cassini-Huygens fació un sobrevuelo leixano en o suyo viache con destín a Saturno. En febrero de 2007 a planeta Chupiter estió visitau per a sonda New Horizons en o suyo viache enta Plutón.
O 5 de chulio de 2016 dentró en orbita la sonda espacial Juno pa estudiar l'atmosfera, a magnetosfera y as auroras d'ista planeta.
Fajã da Ovelha
Fajã da Ovelha ye una freguesía portuguesa d'o concello de Calheta, con 24 km² d'aria, una población de 1016 habitants y una densidat de población de 42,3 hab/km². Se localiza a una latitut de 32.7667 (32°46') Norte y a una lonchitut 17.233 (17°20') Ueste, estando a una altaria de 76 metros. Fajã da Ovelha tien una carretera que la liga con Porto Moniz, Santana, Calheta y Funchal. L'actividat prencipal ye l'agricultura. Tien costa en l'Oceano Atlantico a o sud y monts a o norte.
Servicios
Fajã da Ovelha tien uma Casa d'o Lugar, una escuela, a Escuela Basica d'os 1º, 2º y 3º Ciclos/PE Professor Francisco M.S. Barreto - Fajã da Ovelha, dos asociacions recreativas, a ilesia de São João Baptista y a de Santo António, dos capiellas, dos pavillons poliesportivos, cuantos hotels, restaurants y tabiernas.
Turnix sylvaticus
A cotorniz papirroya (Turnix sylvaticus (Desfontaines, 1789) ) ye una au d'a orden d'os Charadriiformes y familia Turnicidae que la suya subespecie T. s. sylvatica yera endemica d'a Mediterrania occidental y s'extendeba per as redoladas costeras de Portugal, Andalucía, Sicilia, Libia, Tunicia, Alcheria y Marruecos. Manimenos, en l'actualidat ha quedau recluyida a un par d'enclaus en Marruecos y se considera oficialment extinguida en Espanya, o suyo zaguer enclau europeu.
Condau d'Aragón
O Condau d'Aragón s'orichina en una faixa monteriza en o Pireneu central que encluyiba as vals d'Ansó, Echo y Canfranc.
Va naixer como un intrés d'a dinastía franca Carolinchia de protecher a suya muga sud d'as posibles enrestidas d'os musulmans d'Al-Andalus.
Anque en un comencipio estio baixo a tutela d'os reis francos, mientres iba estendillando-se por a compleganza altera d'o río Galligo s'eslurtaba d'o emparo carolinchio y s'amanaba a o nuclio de gubernants de Pamplona.
En afeminar-se a linia sucesoria d'os contes d'Aragón y haber casato a la heredera d'o condau, Andregoto Galíndez, con o rei de Pamplona García Sánchez I fa que o fillo d'os dos, Sancho Garcés II lebase os títols de rei de Pamplona y conte d'Aragón.
Istos títols irán unitos dica l'anyo 1035 en que o testamento de Sancho o Mayor, trestalla istas tierras entre os suyos fillos y anque Remiro I d'Aragón hereda con títol de conte supeditato a la corona de Pamplona, luitó lo increyible por consiguir a suya independencia.
O fillo de Remiro I, Sancho Remíriz, y o fillato Pietro I consiguen que Aragón entre a fer parte d'os estatos occidentals a títol de Reino; encara asinas se considera a Remiro I como primer rei d'a dinastía aragonesa.
Santo Domingo de la Calzada
Santo Domingo de la Calzada ye un municipio d'a comunidat autonoma uniprovincial d'a Riocha, capital d'a comarca de Santo Domingo de la Calzada.
A suya población ye de 6.385 habitants (2006) en una superficie de 40,09 km², con una densidat de población de 159,27 hab/km².
Cheografía
A localidat de Santo Domingo de la Calzada se troba situada a 638 metros d'altaria sobre lo livel d'a mar, a una distancia de 46 km d'a ciudat de Logronyo, a capital d'a suya provincia y d'a suya comunidat autonoma.
Sant Boi de Llobregat
Sant Boi de Llobregat (Sant Boi de Llobregat en catalán, San Baudilio de Llobregat en castellano) ye una localidat de Catalunya situata en la provincia de Barcelona, en la comarca de lo Baixo Llobregat. La suya población ye de 82.428 habitants (2009), en una superficie de 21,48 km² con una densidat de población de 3.786,55 hab/ km².
En ista ciudat s'edita A Bespra samboyana, una publicación en luenga aragonesa en formato fanzine, editata por o Rolde Aragonés de Barcelona dende 1988.
Xerez de la Frontera
Xerez de la Frontera (Jerez de la Frontera en castellano) ye una ciudat andaluza situata en a Provincia de Cádiz, estando a suya ciudat mas gran. A suya población ye de 215.180 habitants (2013), en una superficie de 1.188,14 km² y una densidat de población de 170,59 hab/km².
San Adrián del Valle
San Adrián del Valle ye un municipio d'a provincia de Leyón, en a comunidat autonoma de Castiella y Leyón, Espanya. A suya población ye de 126 habitants (2007), en una superficie de 15,84 km² y una densidat de población de 7,95 hab/km².
Antigua (Las Palmas)
Antigua ye un municipio espanyol d'a comunidat autonoma de Canarias, provincia de Las Palmas, que se troba en a isla de Fuerteventura. A suya población ye de 12.783 habitants (2021), en una superficie de 250,56 km² y una densidat de población de 45,52 hab/km².
Burc
Burc (en francés Burg) ye una comuna occitana en o departamento francés d'Altos Pireneus, districto de Tarba, cantón d'a Val de l'Arròs y d'as Baïsas y rechión d'Occitania. A comuna yera parte de l'antiga provincia de Bigorra.
Rueda y eixe (torno)
thumb|250x250px|O molinete ye una aplicación de a rueda y eixe. A rueda y eixe (u rodina), ye una d'as seis maquinas simplas identificadas por os scientificos d'o Renaixiencia dende os textos griegos en tecnolochía. A rueda y l'eixe se considera por un regular como una rueda unida a un eixe de traza que istas dos partes chiran solidarias en o qual una fuerza se transfiere dende una a l'atra. En ista configuración una alguaza, u rodamiento, suporta a rotación de l'eixe.
Burc
A suya población ye de 267 habitants (1999) en una superficie de 12,56 km², con una densidat de población de 21,26 hab/km².
Rueda y eixe (torno)
Herón d'Aleixandría identificó a rueda y l'eixe como una d'as seis maquinas simplas que s'usan pa devantar pesos. Isto se creye que ha estau en forma de molinete que pende d'una manivela u carrucha conectada a un cuerpo cilindrico que proporciona avantalla mecanica pa enrollar una cuerda y devantar una carga, como un pozal d'un pozo.
Iste sistema ye una versión d'o ceprén con cargas aplicadas tanchencialment a o perimetro d'a rueda y l'eixe, respectivament, que son equilibradas arredol de l'alguaza u rodamiento, que ye o punto de refirme. L'avantalla mecanica d'a rueda y l'eixe ye a relación d'as distancias dende a encolla a las cargas aplicadas, u o que ye lo mesmo que a relación d'as dimensions radials d'a rueda y l'eixe. thumb|250x250px|Chirando un pomo se chira o eixe que mueve o bandobillo.
Historia
A representación bien calendada mas antiga d'un vehiclo de ruedas (un vagón - quatro ruedas, dos eixes) ye en a olla de Bronocice, un charrón de ceramica de ca. 3635-3370 aC, excavau en un asentamiento d'a cultura Funnelbeaker en o sud de Polonia.
L'eixemplo mas antigo conoixiu d'una rueda de fusta y o suyo eixe se trobó en 2002 en os entibos de Ljubljana a bels 20 km a o sud de Ljubljana, capital d'Eslovenia. D'alcuerdo con a datación por radiocarbonio, ye entre 5.100 y 5.350 anyos d'antiguidat. A rueda estió de fraixin y caixico y teneba un rayo de 70 cm y l'eixe yera de 120 cm de largo y ye feito de fusta de caixico.
Avantalla mecanica
A maquina simpla clamada rueda y eixe se refiere a o conchunto formau por dos discos u cilindros de diferents diametros, amontaus de traza que chiran chuntos arredol d'o mesmo eixe. O disco de menor diametro que amenesta estar chirau se clama eixe y l'obchecto mas amplo fixo en l'eixe, en o qual aplicamos fuerza, se clama rueda. As fuerzas aplicadas a os cantos d'os dos discos u cilindros, proporcionan una avantalla mecanica. Quan s'utiliza como a rueda d'un carro, o cilindro mas chicot ye l'eixe d'a rueda, pero quan s'utiliza en una rodina, cabrestant, y atras aplicacions semblants o cilindro mas chicot puet estar deseparau de l'eixe amontau en os rodamientos. No se puet fer servir por deseparau.
Suposando que a rueda y l'eixe no disipa u almagazena enerchía, a potencia chenerada por as fuerzas aplicadas a la rueda debe estar igual a la potencia de salida en l'eixe. Como o sistema de rueda y l'eixe chira arredol d'os suyos rodamientos, os puntos d'a circumferencia, u rafe d'a rueda se mueven mas rapido que os puntos d'a circumferencia, u rafe, de l'eixe. Por tanto, una fuerza aplicada a o canto d'a rueda debe estar menor que a fuerza aplicada a o canto de l'eixe, porque a potencia ye o producto d'a fuerza y velocidat.
Sían a y b as distancias dende o centro d'o rodamiento a os cantos d'a rueda A y l'eixe B. Si a fuerza d'entrada FA s'aplica a o canto d'a rueda A y a fuerza FB en o canto de l'eixe B ye a salida, allora a relación d'as velocidatz d'os puntos A y B ye dada por a / b, por o que a relación d'a fuerza de salida a la fuerza de dentrada, u avantalla mecanica, vien dada por L'avantalla mecanica d'una maquina simpla como a rueda y eixe se calcula como a relación d'a resistencia a o esfuerzo. Cuanto mayor sía a proporción mayor ye a multiplicación d'a fuerza (par) creyau u distancia aconseguida. Por meyo d'a variación d'os rayos de l'eixe y/u rueda, qualsiquier cantidat d'avantalla mecanica puetz estar adquirida. D'ista traza, a grandaria d'a rueda se puet incrementar en una mida inconvenient. En iste caso s'utiliza un sistema u combinación de ruedas (a ormino dentada, ye dicir, os engranaches). Como una rueda y l'eixe ye un tipo de ceprén, un sistema de ruedas y eixes ye como un ceprén compuesto.
Avantalla mecanica ideyal
L'avantalla mecanica ideyal d'una rueda y eixe se calcula con a siguient formula:
Avantalla mecanica real
L'avantalla mecanica real d'una rueda y eixe se calcula con a siguient formula:
R = fuerza de resistencia, ye dicir, o peso d'o pozal en iste eixemplo.
Ereal = fuerza d'esfuerzo real, a fuerza requerida pa chirar a rueda.
Iberoinsular
La zona a on predomina u se troba mes a sobén este fenotipo ye la Peninsula Iberica (menos en Levant), zonas d'Occitania (no en lo Macizo Central a on que predomina lo fenotipo alpín), islas mediterranias (Corcega, Sicilia, Cerdenya, Balears). Tamién bi n'ha representants en Grecia, pero difícils de trobar bien porque los caracters d'os iberoinsulars son entre meyo d'atros tipos racials.
L'antropologa francesa Paulette Marquer, discipla de Vallois la describe asinas:
En la clasificación de Bertil Lundman los iberoinsulars son ditos mediterranios occidentals; l'antropologo Carleton S. Coon lis dice a los iberoinsulars mediterranios chicos.
Seguntes los estudios paleoantropolochicos feitos en Aragón por José Ignacio Lorenzo, este fenotipo ya ye present en Teruel y val d'Ebro dende lo neolitico. Entre los personaches famosos que responden a este fenotipo bi ye Penelope Cruz.
Vulpes corsac
A rabosa corsac (Vulpes corsac (Linnaeus, 1768) ) ye una especie de mamifero d'a orden d'os Carnivora y familia Canidae que Se troba en estepas y desiertos d'Asia Central, plegando dica Mongolia y lo norte de China.
Cantón de Revèl
O cantón de Revèl (en occitán canton de Revèl, en francés canton de Revel) ye una división administrativa francesa situata en o departamento de l'Alta Garona, en a rechión d'Occitania, districto de Tolosa.
A suya población ye d'11.326 habitants (1999). En fan parte 59 comunas.
A capital d'o cantón ye a localidat de Revèl.
Centro espacial de Fucino
300px|thumb|Centro espacial de Fucino
O Centro espacial de Fucino (tamién clamau Centro Piero Fanti) ye lo mayor centro de control de satelites d'uso civil d'o mundo y se troba en o centro de l'antigo laco (hue ixecau) de Fucino, en a rechión d'os Abruzos, Italia.
La Aldea de San Nicolás
La Aldea de San Nicolás ye un municipio espanyol d'a comunidat autonoma de Canarias, provincia de Las Palmas, que se troba en a isla de Gran Canaria. A suya población ye de 7.504 habitants (2019), en una superficie de 123,58 km² y una densidat de población de 61 hab/km².
Jardim do Mar
Jardim do Mar ye una freguesía portuguesa d'o concello de Calheta, con 0,74 km² d'aria, una población de 204 habitants (2011) y una densidat de población de 98,8 hab/km².
Montblanc (Gers)
Montblanc (Montblanc en occitán, Monblanc en francés y oficialment) ye una comuna occitana en o departamento francés de Gers, rechión d'Occitania, districto de Aush y cantón d'a Val de Sava.
A suya población ye de 348 habitants (2007) en una superficie de 12,93 km², con una densidat de población de 26,91 hab/km².
Bavaro alto austriaco
L'alto austriaco (en austro-bavaro Owaöstareichisch, en alemán stándard Oberösterreichisch) ye un dialecto de l'austro-bavaro que se charra en a mayor parti d'o estau federal de l'Alta Austria, fueras d'as zonas mugants con Bavera.
O dialecto alto austriaco ye un dialecto de transición entre o bavaro central occidental y o bavaro central oriental, encara que como a mayor parti d'os dialectos d'Austria tien tendencia a iste zaguero.
Sent Criac (Altos Pireneus)
Sent Criac (Saint-Créac en francés y oficialment) ye una comuna occitana en o departamento francés d'Altos Pireneus, districto d'Argelèrs de Gasòst, cantón de Lorda-2 y rechión d'Occitania. A comuna yera parte de l'antiga provincia de Bigorra.
A suya población ye de 115 habitants (1999) en una superficie de 2,20 km², con una densidat de población de 52,27 hab/km².
Téliszalámi
O téliszalámi (en hongaro "salami d'hibierno") ye un tipo de salami hongaro basato en una tradición antiga. Se fa con carne de tocín mangalica y especias: pimienta blanca, pimienta de Chamaica y atras. O téliszalámi se cura a l'aire fredo y s'afuma a moniquet. Mientres o proceso de curación se forma un mogo noble especial en a superficie d'a tripa.
Pick Szeged ye o productor de mas exito d'iste tipo de salami.
Dioxido de carbonio
200px|thumb|Molecla de dioxido de carbonio O dioxido de carbonio ye un gas con formula quimica CO2, present en l'atmosfera terrestre en cantidatz muit baixas pero que tien una gran influencia en os sers vivos y en o clima por estar embrecato en a fotosintesi, a respiración celular, en as combustions, en a sedimentación u disolución d'o carbonato calcico, en o efecto hibernadero y en o escalfamiento climatico.
Ye un gas incoloro, inodoro y insipido. No ye toxico, pero a suya acumulación puet fer que s'afoguen os animals u personas que lo respiren por d'encima d'una concentración critica. Ye o gas més denso de l'aire y s'acumula facilment en os puestos baixos.
A molecula de dioxido de carbonio ye formata por un atomo central de carbonio unito con dos enlaces covalents a dos atomos d'oxicheno, os tres atomos son aliniatos en linia recta:
As cianobacterias, as algas y as plantas en a fotosintesi fan una reducción d'o dioxido de carbonio con l'aduya d'a luz solar y en liberan oxicheno, adhibindo o carbonio a compuestos organicos que producen ellas.
Toz os ser vivos que fan a respiración celular producen como residuo o dioxido de carbonio.
O dioxido de carbonio ye un d'os gases que regulan a temperatura d'a Tierra creyando o efecto hibernadero. Manimenos l'augmento d'a concentración d'o dioxido de carbonio por a combustión d'o carbón y petrolio ye augmentando o efecto hibernadero producindo un escalfamiento global.
O dioxido de carbonio influye en a precipitación y en a disolución d'o carbonato calcico: Ca2+ + 2 HCO3− = CaCO3 + H2O + CO2
Esta reacción conduce a la precipitación de calcita, o mineral mayoritario en as calsineras bi ha diferents condicions de formación de calsineras. Os sers vivos influyen n'esta reacción. En os puestos on se forman os travertins as plantas fendo a fotosintesi retiran o dioxido de carbonio y producen a precipitación d'o carbonato calcico en a suya superficie.
As calsineras que bi ha aflorando en a superficie se disuelven por l'acción de l'augua de plevia que leva dioxido de carbonio disuelto.
Enerchía hidraulica
thumb|250px|Un molín d'augua A enerchía hidraulica u enerchía hidrica ye una enerchía renovable que promana de l'aprofitamiento d'a enerchía mecanica d'a caita de l'augua. Dende tiempos muit antigos s'ha feito molins hidraulicos movitos por a fuerza d'una corrient d'augua. Dende o sieglo XIX a capacidat potencial y enerchía cinetica de l'augua s'ha transformato en enerchía electrica en una instalación dita central hidroelectrica.
Ta poder aprofeitar l'augua con finalidaz de producción d'enerchía ye menester establir un circuito hidraulico componiu por a obra de presa que fa de barrera a l'augua y as canals de dentrada, de conducción forzata y de salita d'augua. L'augua ye derivata a presión dica la central, a on que fa chirar as turbinas que fan chirar os alternadors, que, en vultiar, cheneran a enerchía electrica.
Enerchía hidraulica en Aragón
As prencipals centrals hidroelectricas d'Aragón por producción d'enerchía son:
As centrals hidroelectricas mes antigas d'Aragón son as de Los Fayos, Morés y Albalat de l'Arcebispe.
Boeing 737 MAX
thumb|300px|Boeing 737 MAX. Boeing 737 MAX ye un avión comercial de tipo fuselache estreito desembolicau por Boeing. Ha estau en activo dende 2017 dica hue. Tien dos motors CFM LEAP, poseeye una superficie alata de 127 m2, un peso maximo a lo desapegue de 80.3–88.3 toneladas, capacidat pa 153-204 pasachers y un alcanz de 3,300–3,850 millas nauticas. S'han construyíu 387 unidaz.
En marzo de 2019, o Boeing 737 MAX quedó en tierra en toz dimpués que 346 personas morisen en dos accidents, o vuelo 610 de Lion Air y o vuelo 302 de Ethiopian Airlines. O sistema d'aumento de caracteristicas de maniobra de l'avión (en anglés Maneuvering Characteristics Augmentation System u MCAS) heba fallau en toz dos vuelos. As investigacions falloron en l'encubrimiento d'un defecto conoixiu por Boeing y fallas en a certificación d'a FAA. Boeing modificó o sistema MCAS dimpués d'os accidents fatals y suspendió a producción en chinero de 2020 con aproximadament 400 avions MAX tot aguardando entrega. A producción se reprenió en mayo de 2020 a un ritmo baixo. O 18 de noviembre de 2020, a FAA autorizó a lo Boeing 737 MAX a tornar en servicio una vegada que s'haigan realizau as modificacions de disenyo necesarias.
San Emiliano (Leyón)
San Emiliano ye un municipio d'a provincia de Leyón, en a comunidat autonoma de Castiella y Leyón, Espanya. A suya población ye de 721 habitants (2007), en una superficie de 210,73 km² y una densidat de población de 3,42 hab/km².
Tarta Sacher
A torta Sacher tien dos capas de bizcocho de chicolate, con una fina capa de mermelada d'albercoque en o centro, y recubierto d'una capa gorda de chicolate negro, que permite a suya conservación mientres un periodo de tiempo luengo. Tradicionalment s'acompanya de nata montata, porque a tarta ye una mica xuta. A tradicional s'elabora con ingredients naturals y sin de conservants.
L'autor, Franz Sacher
En l'anyo 1832, Franz Sacher, un choven aprendiz de pastelería de Viena, elabora unos postres ta obsequiar a un grupo de convidatos d'o prencipe Klemens Wenzel von Metternich.
Un d'ells, Eduard, dimpués de treballar en os millors hotels de Londres y París, compró un palacio en Viena amán d'a Opera Estatal y lo convirtió en un hotel con o suyo nombre: l'Hotel Sacher. Deimpués d'a muerte d'Eduard Sacher, a suya muller Anna continó con o negocio de pastelería y l'hotel.
Artana
miniaturadeimagen|Artana. miniaturadeimagen|Artana. miniaturadeimagen|Artana (Castellón). Artana ye un municipio d'a provincia de Castellón, situato en a comarca d'a Plana Baixa.
A suya población ye de 1.937 habitants (2007), en una superficie de 36,30 km² con una densidat de población de 53,36 hab/km².
Cheografía
A localidat d'Artana se troba situata a 261 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, a una distancia de 28 km d'a ciudat de Castellón de la Plana, a capital d'a suya provincia.
Hectometro
O hectometro, que tiene por simbolo hm, ye una unidat de mesura de longaria (lonchitut) en o Sistema Internacional d'Unidaz. Ye o segundo multiplo decimal d'o metro y equivale a 100 metros.