cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Marzales
Marzales ye un municipio d'a provincia de Valladolit, en a comunidat autonoma de Castiella y Leyón, Espanya. A suya población ye de 63 habitants(2007), en una superficie de 12,69 km² y una densidat de población de 4,96 hab/km².
Cheografía
Marzales ye situato a una distancia de 46 km d'a ciudat de Valladolit, a capital d'a suya provincia.
Bruselas
Bruselas (Bruxelles en francés, Brussel  en neerlandés, Brüssel en alemán) ye una ciudat de Belchica, que ye a suya capital; ye tamién a capital d'a rechión de Bruselas-Capital y, amás a mas, d'a Unión Europea y d'a OTAN. Como capital d'o Estau, Bruselas ye a siede d'o gubierno de Belchica y o Parlamento. Alberga tamién, o Castillo de Laeken, residencia d'o rei Felipe de Belchica y a familia real belga.
A ciudat de Bruselas tien una superficie de 32,61 km², una población de 168.576 habitants en 2013 y una densidat de población de 5169 hab/km² (2013).
Fa parte d'a Organización d'as Ciudaz d'o Patrimonio d'a Humanidat.
Historia
A ciudat de Bruselas ya existiba en o sieglo VII, pero a suya importancia naixió con os contes de Lovaina, que en facioron a suya capital. Situata en a val d'o río Senne, afluent d'o río Escalda, estió un important centro comercial, dentrando en o sieglo XIII en o Ligallo Hanseatico.
Estió tamién a capital d'os territorios espanyols en os Países Baixos espanyols y Flandres, y tamién estió a capital d'os territorios d'os Países Baixos austriacos dimpués d'a Guerra de Succesión Espanyola. En 1815, dimpués d'o Congreso de Viena, s'encorporó a os neerlandeses, dica a independencia de Belchica en 1830, anyo en que esdevenió a capital d'o nuevo estato.
En a Primera Guerra Mundial, a ocuporon as tropas de l'Imperio Alemán y en a Segunda Guerra Mundial as tropas d'o Tercer Reich.
Con a creyación d'a Unión Europea en a segunda metat d'o sieglo XX, pasó a estar a capital d'ista institución.
Esportes
Os esportes mas populars en Bruselas son os mesmos que o resto d'o país, o ciclismo, a natación, o fútbol y o tenis. A ciudat ye un caso rarizo dentre as grans capitals europeas por que en l'actualidat no tién garra club de fútbol important a livel internacional.
Instalacions esportivas
A prencipal instalación esportiva d'a ciudat ye l'Estadio Rey Balduino, conoixiu popular y tradicionalment como Estadio de Heysel, a on dende a suya inaguración en l'anyo 1930 s'han feito muitos esdevimientos esportivos importants, y conoixiu mundialment por a trachedia de Heysel, en a que o 29 de mayo de 1985 morioron 39 personas y habió bels 600 ferius, a causa d'una avalancha d'aficionaus antis de principiar a final d'a Copa d'Europa que disputoron a Juventus y o Liverpool en a suya edición de 1985.
Escaicimientos esportivos
Bruselas ha estau seu de muitos esdevenimientos esportivos importants internacionalment como o Campionato Mundial de Ciclismo en Pista en a suya edición de 1930, cualques finals d'a Liga de Campiones d'Europa, d'a desapareixita Recopa d'Europa y bels partius d'as Eurocopas de fútbol de 1972 y 2000 como ciudat siede.
En ciclismo cal destacar a Brussels Cycling Classic (conoixita como París-Bruselas dica 2012) y o desapareixito Gran Premio Eddy Merckx, en homenache a o gran ciclista belga Eddy Merckx.
Calheta (freguesía de Madeira)
Calheta ye una freguesía portuguesa d'o concello d'o mesmo nombre, en a isla de Madeira, con 23,47 km² d'aria, 3.105 habitants (2001) y una densidat de 132,3 hab/km².
Establita en 1430 Calheta ye una d'as mas antigas freguesías d'a isla de Madeira y estió una d'as primeras en estar explorata pos primers colonizadors.
Hégésippe Moreau
Hégésippe Moreau (seudonimo de Pierre-Jacques Roulliot, tamién conoixito como Alphonse Dardenne, naixito de París (Isla de Francia) o 8 d'abril de 1810 y muerto en ixa mesma ciudat o 20 d'aviento de 1838, estió un poeta, escritor y periodista francés d'o Romanticismo.
Estaus Federaus de Micronesia
Os Estaus Federaus de Micronesia (tamién conoixius simplament como Micronesia) son un país y estau localizaus en l'Oceano Pacifico en Oceanía, a lo nord-este de Papúa y Nueva Guinea. Fan parte de l'archipielago d'as islas Carolinas.
A suya población ye de 135.869 habitants (2000) en una superficie de 702 km², con una densidat de población de 194 hab/km².
Independient d'Estaus Unius dende o 10 de mayo de 1979, a suya capital se troba en a ciudat de Palikir (9.000 habitants en 2004), encara que a mayor ciudat d'o país por o suyo numero d'habitants ye Moen. Politicament, o país ye una Republica federal democratica, estando o suyo actual President Manny Mori. L'idioma oficial d'o país ye l'anglés y a suya moneda ye o dólar estausunidense.
Historia
Arredol d'o 3000 aC, alto u baixo, bellos pueblos de cautivadors de roz marchoron dende a China d'o sud enta a isla de Formosa (l'actual Taiwán), y 1.000 anyadas dimpués (alto u baixo en 2000 aC), marchoron enta o sud, ocupando as islas Filipinas. Poco dimpués prencipió una atra serie de migracions enta Sulawesi y Timor y enta atras islas de l'archipielago de l'actual Indonesia, y dende 1500 aC tamién se producioron emigracions dende Filipinas enta Nueva Guinea y enta atros puestos de Micronesia. Asinas, os primers habitants d'o territorio i plegoron fa alto u baixo 3.000 anyadas, y charraban luengas austronesias.
Dende o sieglo XVI amanixioron os descubridors y navegants europeus, en primeras os portugueses y dimpués os espanyols. Os espanyols establioron sobre o territorio una soberanía teorica, que lis fue confirmada en 1885 por o Papa León XIII.
En rematar a guerra hispano-estausunidense en 1898, istas islas continoron en mans d'os espanyols, como os zaguers repuis d'o suyo imperio colonial en Asia, encara que heban perdiu a suya prencipal colonia en as Filipinas. Sindembargo, vendioron istas posesions en 1899 a l'Imperio Alemán, que quereba tener posesions colonials en a redolada. En 1914, cuan esclató a Primera Guerra Mundial, Chapón dentró a fer parte d'os Aliaus y conquirió as islas a los alemans, que feban parte d'as Potencias Centrals. En 1922 a Sociedat d'as Nacions confirmó o dominio chaponés, en forma de mandato, y Chapón i fació obras ta fortalecer a suya presencia militar en l'oceano Pacifico.
Mientres a Segunda Guerra Mundial as islas fuoron conquiestas por l'Exercito estausunidense, y en 1947 a Organización d'as Nacions Unidas concedió a os Estaus Unius un mandato sobre as islas, o dito Territorio en fideicomiso d'as islas d'o Pacifico. Dica 1951 o territotio estió baixo o control dreito d'a US Navy, pero dende ixas envueltas prencipió un proceso enta a independencia d'as islas. En primeras, os Estaus Unius creyoron un Congreso d'a Micronesia, que teneba a misión de redactar una Constitución ta os seis "estaus" que formaban o territorio, pero a bellas partes d'o territorio lis intresoron mas atras vías. Asinas, l'1 d'abril de 1978 se desaparoron as islas Marianas d'o Norte, que continoron tenendo una relación mas estreita con os estausunidenses, y en 1979 tamién se desaparoron Palau y as islas Marshall, que establiron os suyos propios estatos independients.
En 1982, os Estaus Federaus de Micronesia sinyoron un alcuerdo de libre asociación con os Estaus Unius, esdevenindo un estau independient o 3 de noviembre de 1986, formau por cuatre d'os antigos "estaus" d'o territorio. As Nacions Unidas ratificoron ista independencia o 22 d'aviento de 1990 y o país dentró en a ONU como estato sobirán o 17 de setiembre de 1991.
Politica
Os Estaus Federaus de Micronesia son gubernaus d'alcuerdo a la constitución de 1979, que guarancia os dreitos humans y estableixe una deseparación de poders. O congreso unicameral tien catorce miembros electos por votación popular. Cuatre senadors, un por cada estato, se trigan cada cuatre anyos; os atros diez representan a diferents districtos seguntes a población d'istos, y se trigan por un periodo de dos anyos. O president y vice-president son esleitos por o congreso d'entre os senadors y fan parti d'o executivo mientres un periodo de cuatre anyos. No existen formalment os partius politicos.
En cuestions de politica internacional, os Estatos Federatos de Micronesia votan por un regular chunto a Estaus Unius as resolucions de l'Asamblea Cheneral d'as Nacions Unidas.
Divisions administrativas
thumb|right|300px|Mapa d'os Estaus Federaus de Micronesia
O cuatre estatos d'a federación son:
Os estatos se dividen amás en municipios.
Cheografía
thumb|right|240px|A ciudat de Kolonia en [[Pohnpei.]] Os Estaus Federaus de Micronesia son formaus por 607 islas que s'estendillan por 2.900 km de largaria de l'archipelago d'as Islas Carolinas, a l'este d'as Filipinas. Os cuatre grupos d'islas constituyents son Yap, Chuuk (dito Truk dica chinero de 1990), Pohnpei (conoixiu como "Ponape" dica noviembre de 1984), y Kosrae (d'antis mas Kusaie). Toz cuatre estaus son representaus por una estrela blanca en a bandera nacional. A capital ye Palikir, en o estato de Pohnpei.
O país tien siet luengas oficials: anglés, ulithiano, woleaiano, yap, pohnpeiano, kosraeano y chuukés.
Atras luengas que se parlan en o país son pingelapés, ngatikés, satawalés, kapingamarangi, nukuoro, puluwatés, mortlockés, y mokilés.
Economía
A economía micronesia se basa mas que mas en l'agricultura de subsistencia y en a pescata, exportando os productos que se obtienen mas que mas a Chapón. Fueras d'los fosfatos, l'actividat menera ye irrelevant. O sector turistico tien bella importancia, con 17.000 turistas en 2002, pero encara no bi ha infraestructuras capables d'acullir os posibles intresaus.
A prencipal fuent d'ingresos ye l'aduya forana, provenient d'Estaus Unius, país con que se troba librement asociau, y que aportó en 2001 109 millons de dólars, que representan alto u baixo un 65% d'os ingresos d'o Estau. Atros países con aportacions significativas son Australia y Nueva Zelanda.
Tamién ye fuent d'ingreso a emisión d'estampetas destinadas mas que mas a o coleccionismo filatelico.
O sector publico representa encara o 45% d'o conchunto de l'actividat economica, y o proceso de liberalización encetato en 2002 no ha conseguiu situar a economía en os termins pactaus con Estaus Unius y o Banco Mundial.
Transporte
Os Estatos Federatos de Micronesia tienen cuatre aeropuertos internacionals.
Demografía
A población indichena d'os Estatos Federatos de Micronesia, que ye mas que mas d'etnia micronesia, se composa de cuantos grupos etnolinguisticos: os chuukeses son un 48.8%, os pohnpeians un 24.2%, os kosraeans 6.2%, os yapeses un 5.2%, os habitants d'as islas perifericas de Yap son un 4.5% y tamién bi ha un 1.8% d'asiaticos y un 1.5% de polinesios. L'anglés ye a luenga mas popular. A tasa de creiximiento poblacional se mantiene arredol d'un 3% encara que ye una mica menor por a creciente emigración. En Pohnpei son comuns os casos d'estremo daltonismo, conoixito como acromatopsia.
Existe una creixient población d'estausunidenses, australianos, europeus y residents de China y as Filipinas. L'anglés s'ha convertiu en l'idioma d'uso común d'o gubierno, y ta a educación secundaria y terciaria. Difuera d'as prencipals ciudaz, as capitals d'os cuatre Estaus Federaus de Micronesia, os idiomas locals son os mas parlaus. O creiximiento d'a población contina puyando en mas d'un 3% anyalment, lo que compensa en bella mida a emigración neta.
Cultura
thumb|300px|Una piedra rai Encara que cadagún d'os cuatre Estaus tien a suya propia cultura y tradicions, existen lazos culturals y economicos que unen a o país dende fa sieglos. Un d'os rasgos culturals comuns son os sistemas de clans, por un regular matriarcals. Istos clans pueden mesmo estendillar-se amás d'una isla d'o país, creyando un sistema de relacions prou complexo. Atro rasgo común d'a cultura micronesia ye a importancia tradicional d'as familias grans, a on a casa encluye a os pais, abuelos, fillos, primos y mesmo parients mas leixanos.
A isla de Yap ye famosa por os suyos "diners de piedra" conoixitos como piedras rai, uns grans discos de calsinera, de dica 4 metros de diametro y un gran forau en o centro. En estar de tanta grandaria, por un regular no se cambea de puesto a piedra, sino que se traspasa a suya propiedat. Bi ha cinco tipos prencipals: Mmbul, Gaw, Rai, Yar y Reng, ista zaguera de nomás 0,3 metros de diametro. A suya valura se basa tanto en a grandaria como en a suya historia. A mayoría d'ellas provienen d'atras islas, ya que no bi ha calsinera en Yap, bellas mesmo tan luent como Nueva Guinea, encara que cuasi todas provienen de Palau. Se calcula que bi ha bellas 6.500 monedas repartitas por toda a isla.
Idiomas
Entre as luengas parladas en os Estatos Federatos de Micronesia s'encluyen l'anglés (luenga oficial y d'uso mas común), o chuukés, o pohnpeiano, yap y o kosraeano.
Bi ha tamién alto u baixo 3.000 parladors de kapingamarangi y ulithiano, y menos de 1.000 parladors de nukuoro.
Literatura
S'han feito bellas publicacions literarias en os Estatos Federatos de Micronesia. En 2008, Emelihter Kihleng se convirtió en o primer micronesio d'a historia en publicar una colección de poesía en anglés.
Fiestas oficials
O calandario de fiestas oficials ye fixo toz os anyos en tot o país, estando fixadas as siguients fiestas:
Si un fiesta coindice con o domingo, se celebra en tot o país o lunes siguient. Igualment, si una fiesta ye sabado, se celebra o viernes anterior.
D'atra man, cada Estau tiene a suyas fiestas particulars:
Anyos 790
Os anyos 790 ye o periodo de tiempo formato por os anyos entre l'anyo 790 y l'anyo 799, istos dos tamién encluyitos.
Eugene O'Neill
Eugene Gladstone O'Neill, naixito de Nueva York (Nueva York, Estaus Unius) o 16 d'octubre de 1888 y muerto en Boston (Massachusetts, Estaus Unius) o 27 de noviembre de 1953, estió un escritor y dramaturgo estausunidense, que recibió por a suya obra o Premio Nobel de Literatura en 1936 y o Premio Pulitzer de Drama en 1920, 1922, 1928 y 1957.
Gorberar
Gorberar (Gorberar en occitán, Gourbera en francés y oficialment) ye una comuna occitana en o departamento francés d'as Landas, rechión de Nueva Aquitania, districto de Dacs y cantón de Dacs-1.
A suya población ye de 260 habitants (2007) en una superficie de 27,73 km², con una densidat de población de 9,37 hab/km².
Drusos
Os drusos (en arabe دروزي) son un grupo etnorrelichioso que ye prencipalment ixemenato por Siria, Liban, Israel y Chordania, con una diaspora en diferents países d'America y Africa occidental. Se crei que en o Liban son bels 200.000 individuos, en Siria bels 300.000 y en Israel 70.000. Practican una variant heterodoxa propia d'o Islam. Parlan arabe.
Relichión
A relichión drusa u drusismo, derivación d'o chiismo ismailita, ye muito esbarrata d'o Islam orichinal y tiene influencias gnosticas y preislamicas, por eixemplo a transmigración de l'alma. Tienen os santuarios prencipals en Hasbaya (Liban) y en Galilea, on ye a tumba d'o suyo profeta Xueib (Chethro).
Estió Baba al-din al-Muqtana qui creyó o canon d'a relichión ortodoxa, fixando-la. Alavez a doctrina d'a relichión drusa esdevinió un secreto que només conoixeban que os uqqal, a hierarquía d'os iniciatos, diferenciatos d'os atros drusos u juhhah. A etica drusa mete ficacio en l'aduya mutua y a sinceridat entre os drusos. As mullers drusas tienen mes libertaz que no as atras mullers musulmanas.
Historia
O misionero al-Darazi introdució en as montanyas d'o Liban (Mont de Liban) as ideyas heterodoxas d'o soldán fatimí al-Hakim, que deciban entre atras cosas que ixe soldán yera a reencarnación de Dios. Encara que o culto a al-Hakim fracasó en Echipto, as mesmas montanyas d'o Liban que protecheban a las minorías cristianas como os maronins, permitioron que os adeptos d'al-Darazi i trobasen refuchio, en especial a redolata d'os monts Hermón: o Mont de Liban, o districto de Matn y o districto de Xuf, rechions tamién poblatas por maronins.
Perseguitos por os musulmans y por os maronins, os drusos desembolicoron una identidat cultural propia con caracters militars y con ligallos de solidaritat entre os drusos. Dimpués que Baba al-din creyase o canon os drusos esdevinioron una comunidat cerrata que manteneba en secreto a suya doctrina. En o sieglo XVI os drusos refirmoron a conquiesta otomana y fuoron recompensatos con a creyación d'un estato autonomo, baixo a dinastía drusa de Ma'anid (1517-1697). Cada cierto tiempo os emirs drusos prebaban de conseguir a independencia. Baixo Fakr al-Din II i habió revueltas antiturcas. 150px|Estrela drusa|thumb|left Dende fins d'o sieglo XVI dica o prencipio d'o sieglo XIX predominó a dinastía Xibabi. En o sieglo XVII muitos drusos emigroron ta Galilea y o Mont Carmelo. En o periodo d'a dinastía Xibabi os maronins yeran baixo dominio druso pero desembolicoron una organización feudal. Baxir II consiguió independizar-se d'os otomans por un tiempo, pero os drusos no yeran guaire unitos y los maronins creixioron en poder y numero, con muitos conversos. En 1841 esclató una guerra etnica entre drusos y maronins. En 1869 atra revuelta cristiana esclató por a reforma territorial con unas mortaleras grans, que només en Xuf plegoron a 10.000 muertos. Esto estió a enchaquia pa que Francia ninviase o suyo exercito pa protecher a los cristianos y imposase un estatuto semiautonomo dentro de l'Imperio Otomán pa os cristianos d'o Mont de Liban.
Os drusos perdioron a suya hechemonía y a metat d'ellos emigró ta Hawran, en o sud de Siria, on forachitoron a población orichinal y tenioron bella cosa d'autonomía. Con a desaparición de l'Imperio Otomán dimpués d'a suya redota en a Primera Guerra Mundial, os drusos quedoron ixemenatos en 4 países.
En 1920 os franceses creyoron dentro de Siria o estato cuasi deseparato de Chabal al-Duruz, ("A Montanya Drusa"), baixo o gubierno d'a dinastía al-Atraix. En 1925-1927 os franceses habioron de reprimir una revuelta drusa con inspiración panarabista. En a decada de 1930 o Chabal al-Duruz fue adhibito a Siria, alavez un mandato francés. Os drusos de Siria consiguioron puyar de categoría en a hierarquía de l'exercito.
Os drusos d'o Liban yeran aliatos d'os refuchiatos palestins en a guerra civil d'o Liban en 1975-1990, colaborando con o politico druso Kamal Jumblatt, pero fuoron vencitos por a intervención siria. A retirata israelina d'a rechión de Xuf fació que os drusos y maronins luitasen entre ellos con mortaleras en os dos bandos.
Os drusos d'Israel sirven en l'exercito y policía. Os drusos d'Israel han tenito millor tracto que os musulmans y cristianos, gracias a la suya colaboración, sindembargo os chovens ya no son pro-israelins y tienen ya mes simpatías a los atros arabes.
Matilla de los Caños
Matilla de los Caños ye un municipio d'a provincia de Valladolit, en a comunidat autonoma de Castiella y Leyón, Espanya. A suya población ye de 105 habitants(2007), en una superficie de 12,28 km² y una densidat de población de 8,55 hab/km².
Corral de las Vacas
O Corral de las Vacas ye un mont de 828 metros d'altaria situau en a muga entre as provincias de Zaragoza y Soria.
Se troba situau en a triple muga entre Mont-reyal de Fariza (provincia de Zaragoza) y Monteagudo de las Vicarías y Santa María de Huerta (provincia de Soria).
Bailía
La bailía ye lo territorio chusmeso a la churisdicción de lo baile u a una orden militar como los templers u espitalers. Tamién teneba lo significato de protección, d'estar baixo la protección de la persona que tien un cargo.
Lo Mayestrato teruelano se clamó Las tres Bailías u Las Bailías dica la primera guerra carlista.
Anyos 800
Os anyos 800 ye o periodo de tiempo formato por os anyos entre l'anyo 800 y l'anyo 809, istos dos tamién encluyitos.
Sant Cristofo y Nieus
Politicament, Sant Cristofo y Nieus s'estructura como una monarquía constitucional dende a suya independencia d'o Reino Uniu o 19 de setiembre de 1983, estando o suyo chefe d'estau o rei Carlos III d'o Reino Uniu (en fer parte d'a Commonwealth) y o suyo representant o Gubernador Cheneral, Samuel Weymouth Tapley Seaton; o Primer ministro d'o país ye Terrance Drew.
Cristofo Colombo trobó as islas en o suyo segundo viache t'as Americas, clamando a la primera Cristofo en honor a o suyo santo y a Nuestra Sinyora d'as Nieus a la segunda.
Llamas de la Ribera
Lamas de la Ribera ye un municipio d'a provincia de Leyón, en a comunidat autonoma de Castiella y Leyón, Espanya. A suya población ye de 992 habitants(2009), en una superficie de 59,88 km² y una densidat de población de 16,57 hab/km².
Municipio Andrés Eloy Blanco (Barinas)
O Municipio Andrés Eloy Blanco (Municipio Andrés Eloy Blanco en castellano) ye uno d'os 12 municipios d'o Estato Barinas, Venezuela. Tien una superficie de 1.493 km² y a suya población yera de 15.359 habitants en 2001. A suya capital ye El Cantón.
Chill Wills
Chill Wills (nombre artistico de 	Theodore Childress Wills, naixiu de Seagoville (Texas, Estaus Unius) o 18 de chulio de 1902 y muerto en Los Angeles (California, Estaus Unius) o 15 d'aviento de 1978, estió un actor y cantaire estausunidense, activo en o cine estausunidense y en a musica dende meyaus d'os anyos 1930 dica la suya muerte como conseqüencia d'un cáncer, y que alazetó la suya carrera en o cine como component d'o quarteto The Avalon Boys.
Conakry
Conakry ye a capital de Guinea y a suya ciudat mas poblada.
Villena
A suya población ye de 34.928 habitants (2008), en una superficie de 345,6 km² y una densidat de población de 101,06 hab/km².
Habib Bourguiba
Habib Bourguiba (en arabe حبيب بورقيبة, naixito de Monastir o 3 d'agosto de 1903 y muerto en ixa mesma ciudat o 6 d'abril de 2000, estió un avogato y politico tunicián, qui dende l'11 d'abril de 1956 esdevenió Primer ministro de Tunicia, ta esdevenir cuan s'abolió a Monarquía President de Tunicia, dende o 25 de chulio de 1957 dica o 7 de noviembre de 1987.
Baile (dreito)
Lo baile (bayle en aragonés medieval) yera un representant de lo sinyor feudal en l'administración de chusticia. Tamién teneba lo significato de chudez ordinario en determinatos lugars de sinyoría.
Alto del Quemado
L'Alto del Quemado ye un mont de 848 metros d'altaria situau en a muga entre as provincias de Zaragoza y Soria. Bi ha un vértiz cheodesico en a suya cima.
Villena
Cheografía
A localidat de Villena ye situata a 505 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, a una distancia de 61 km d'Alicant, a capital d'a suya provincia, y a 118 km de Valencia, a capital d'o País Valenciano.
Baile (dreito)
En lo castellano de substrato aragonés de Tudela y la val de lo Queiles encara se diz "baile" a lo empleato que cudia los riegos y la conducción d'augua a las fincas cuan lis plega lo turno de regar.
Villena
Historia
left|thumb|250px|Part d'o [[Tresoro de Villena.]] En un chacimiento d'a cultura d'o bronce levantín troboron o dito Tresoro de Villena, con piezas d'oro, plata y ambre.
La conquirió o comandador d'Alcanyiz en nombre de Chaime I y a Corona d'Aragón incumplindo anteriors pactos que adscribiban esta plaza a lo Reino de Castiella. Dimpués d'a reconquiesta cristiana a mayor part d'os repobladors estioron aragoneses.
Baile (dreito)
O Baile Cheneral d'o Reino d'Aragón yera lo funcionario d'a casa d'o rei encargau de l'administración d'o patrimonio d'exclusiva titularidat regia en o territorio aragonés.
Etimolochía
Provién de l'occitán baile, y este de lo latín baiulus (encomendau).
Villena
Historia
Por Tratau d'Almizra pasó a Castiella, creyando-se a Sinyoría de Villena. A Sinyoría de Villena, esdevenió principau, ducau y dimpués marquesau y s'extendeba por parte d'as actuals provincias d'Albacet, Alicant, Almería, Valencia, Cuenca y Murcia.
Alcaldes
thumb|center|800px|Anvista panoramica de Villena
1943
Agosto
right|thumb|250px|L'actor estausunidense [[Robert De Niro, naixito o 17 d'agosto de 1943, con a cantaire Mariah Carey.]]
Abril
right|thumb|250px|L'almirant chaponés [[Isoroku Yamamoto, muerto o 18 d'abril en estar derribato l'avión que lo transportaba.]]
La Ercina
La Ercina ye un municipio d'a provincia de Leyón, en a comunidat autonoma de Castiella y Leyón, Espanya.
A suya población ye de 584 habitants (2009) en una superficie de 105,02 km², con una densidat de población de 5,56 hab/km².
Cheografía
A localidat de La Ercina se troba situada a 1.106 metros d'altaria sobre lo livel d'a mar.
Fontanars dels Alforins
Fontanars dels Alforins ye un municipio d'a provincia de Valencia, situato en a comarca d'a Val d'Albaida. A suya población ye de 1.014 habitants (2007), en una superficie de 74,7 km² y una densidat de población de 13,57 hab/km².
Usieto
Usieto ye una pardina despoblada aragonés d'o municipio de Nueno, situau en a provincia de Uesca.
Trinidad y Tobago
A Republica de Trinidad y Tobago ye una nación situata a o sud d'a Mar Caribe, amán d'a costa de Venezuela. Ye formata por dos islas prencipals, isla Trinidad y Tobago, amás de 21 islas mas chicotas. A mayor y mas poblata d'as islas ye Trinidad, mientres que a isla de Tobago ye muito menor en grandaria y población.
Mayorga (Valladolit)
Mayorga ye un municipio d'a provincia de Valladolit, en a comunidat autonoma de Castiella y Leyón, Espanya. A suya población ye de 1957 habitants(2007), en una superficie de 150,50 km² y una densidat de población de 13,00 hab/km².
Temperatura
thumb|250px|A temperatura d'o [[helio en estado gaseoso. Cal decir que a velocidat ye reducita dos billons de vegatas.]] A temperatura ye una magnitut fisica que representa lo clamato calor y frío. Se puede describir como a transferencia d'a enerchía termica entre os diferents cuerpos. Dende o punto de vista microscopico ye a enerchía cinetica de un cuerpo, o movimiento d'as particlas
A temperatura se mide con un termometro.
Ta medir as temperaturas bi ha muitas escalas:
thumb|150px|Comparación d'as escalas kelvin y celsius. As siguientes formulas asocian as diferents escalas de temperatura:
Carcavilla
Carcavilla ye un lugar aragonés d'o municipio d'as Penyas de Riglos, en a comarca de Plana de Uesca y provincia de Uesca.
Cara
thumb|250px|Cara humana ([[Mona Lisa)]]
A cara (d'o griego κάρα (kára) "capeza") ye a parti frontal d'o tozuelo, en os humans a parti anteroinferior, dende as cellas dica la variella, s'encluyen cellas, uellos, naso, caixo, boca, labios, dients, pelo y mentón.
Sobre a dura superficie d'os uesos s'implantan mas de trenta parellas de musclos, de diversas formas y funcions, recios y cerenyos, como o musclo masetero, uns atros son finos y chicoz como o que puya a comisura d'os labios y o que dilata l'ala d'o naso, entre d'atros.
Telesforo
San Telesforo (Telesphorus en latín) estió Papa, alto u baixo, entre os anyos 125 y 136.
Cara
D'os cinco organos d'os sentitos, cuatre son en o tozuelo, y mas especificament en a cara: a vista, a oída, l'olfacto y o gusto. Encara que o cinqueno sentito sobrant, o tacto, tamién ye amplament representato, con una zona d'altisma sensibilidat en os labios.
Pico d'o Puerto
O pico d'o Puerto (en francés Pic Entre les ports) ye un pico de 2.476 metros d'altaria situau en a cordelera d'o Pireneu, en a muga entre os municipios de Torla (Aragón) y Gavarnía (Occitania).
A os suyos pietz ye l'ibón de ra Lapazosa.
Toponimia
En Aragón recibe o suyo nombre por trobar-se amán d'o puerto de Buixaruelo (2.273 m). En Francia, dito Entre les ports recibe ista denominación por a suya situación entre o debantdito puerto de Buixaruelo y o puerto de ra Lapazosa (2.334 m).
Telesforo
Se diz que estió qui fació la composición de lo canto Gloria in excelsis Deo que metió en la misa de Navidat y las normas de l'ayuno en Quaresma.
Ye santo ta la Ilesia Catolica (la suya festividat ye o 5 de chinero) y ta la Ilesia Ortodoxa (que lo celebra lo 22 de febrero).
Beguiellas d'el Cuervo
Beguiellas d'el Cuervo (Veguillas de la Sierra oficialment en castellano) ye un municipio de la provincia de Teruel, situau en la comarca de la Comunidat de Teruel. La suya población ye de 20 habitants (2018), en una superficie de 13,49 km² y una densidat d'1,68 hab/km².
Toponimia
Lo toponimo Beguiellas ye una forma diminutiva de bega ("ribera") con lo sufixo -iella. No se'n conoixe mencions en aragonés medieval por haber teniu poca importancia como simple barrio u pedanía de Lo Cuervo en la baixa Edat Meya. Muit cerca d'esta localidat pero en Castiella bi heba en lo sieglo XV una localidat conoixida como Las Veguiellas a on que se trobaba lo Castiello de las Veguiellas pa controlar la muga con Aragón.
Baile
Baile puet estar:
Beguiellas d'el Cuervo
Toponimia
D'acuerdo con Antonio Ubieto Arteta las diferents denominacions d'este antigo barrio de Lo Cuervo han estau Las Veguillas en fuents de 1510 y de 1781-1782, Veguillas del Cuervo en 1834 (por haber perteneixiu a esta localidat), Veguillas dende 1857 dica 1910, y dende 1920 Veguillas de la Sierra. Se conoixe la denominación Veguillas del Cuervo en atras fuents correspondients a atros anyos. En 1618 Sebastián de Utienes enumeraba las ermitas de Lo Cuervo y feba mención de la masada llamada la Veguilla del Cuerbo. L'apelativo de la Sierra obedeixe a la necesitat de diferenciar esta localidat d'atras Veguillas que bi ha en Espanya, por eixemplo Las Veguillas en la provincia de Salamanca, y encara que la suya introducción ye tardana se troba en la tradición toponimica aragonesa (Almonecir de la Sierra, Camarena de la Sierra, Miravet de la Sierra, Villarroya de la Sierra y Viver de la Sierra, en lo Sistema Iberico u los suyos semontanos).
Cerro Pelón
O cerro Pelón ye un pueyo de 826 metros d'altaria situau en a provincia de Zaragoza, muit amán d'a muga con a provincia de Soria.
Beguiellas d'el Cuervo
Toponimia
Como microtoponimos intresants tenemos Castiblanques, El lomatón (con infixo -at-), Los Calarizos, Umbría del Saz, Solana del Tollo, Fuente del Saz y Las Nogueras.
Cheografía
Ye situau a lo sud de la Sierra de Chabalón.
Rechión de Düsseldorf
A rechión de Düsseldorf (en alemán Regierungsbezirk Düsseldorf) ye una d'as cinco rechions d'o estau de Renania d'o Norte-Westfalia, Alemanya. Situada en o norueste d'o país, cubre a parti occidental d'a Cuenca d'o Ruhr, asinas como a Tiefebene Niederrheinische, en a zona d'o baixo Rin. Ye a mas poblada de todas as rechions administrativas alemanas.
Beguiellas d'el Cuervo
Mugas
Lo suyo termin municipal muga con Alobras, Lo Cuervo, Castiel Fabib y Salvacanyet.
Rechión de Düsseldorf
División administrativa
A rechión de Düsseldorf ye compuesta por diez ciudaz-districto (Kreisfreie Städte) y cinco districtos rurals (Landkreise):
Beguiellas d'el Cuervo
Historia
Beguiellas d'el Cuervo yera un corro de masadas que dica lo sieglo XVIII perteneixeban a Lo Cuervo, por lo que yeran en lo Cuartillejo del Cuervo y en lo Condau de Fuents. Bi heba una ilesia dedicada a la Santisma Trinidat y lo retor de Lo Cuervo pasaba a decir misa a Beguiellas por depender-ne eclesiasticament.
En lo sieglo XVIII Beguiellas consiguió tener parroquia propia y s'independizar-se de Lo Cuervo. Encara en 1782-1782 s'escribiba Censos de las iglesias de Cuervo y Veguillas. Estió de lo Partiu chudicial d'Albarracín dica 1965, cuan s'incorporó a lo Partiu chudicial de Teruel.
Unternberg Ruhpolding
Unternberg Ruhpolding ye una estación d'esquí alemana situada en a localidat de Ruhpolding en o estau de Bavera. Se troba en os Alpes de Chiemgau. A estación prene o suyo nombre d'o mont Unternberg.
Servicios
A estación se divide en dos zonas bien diferenciadas: a zona baixa, en a que se pueden trobar dos telesquís y tres pistas (dos azulas y una roya), y a zona alta a la que se i plega a traviés d'una telecadiera.
Ye posible esquiar en a zona baixa de nueitz fendo servir un d'os telesquís que da acceso a una pista azula y un atra roya. A tuca mas alta d'a estación ye o mont Unternberg que ye accesible con a telecadiera u tamién a traviés d'una rota con esquís de travesía. En o cobalto bi ha un cubilar dende a on ye posible baixar por una pista forestal.
Piedra (desambigación)
Piedra puet estar:
DFK Dainava
O Dzūkijos futbolo klubas Dainava ye un club de fútbol lituano, d'a ciudat de Alytus. Fue establito o 2016 y chuga en a Pirma lyga.
Estadio
A devantadera d'o Alytaus miesto centrinis stadionas se fació o 1926.
Plantilla 2023
Actualizato o de 2023. (www.alyga.lt DFK Dainava)
Mansilla Mayor
Mansilla Mayor ye un municipio d'a provincia de Leyón, en a comunidat autonoma de Castiella y Leyón, Espanya. A suya población ye de 344 habitants(2009), en una superficie de 14,48 km² y una densidat de población de 23,76 hab/km².
Morlán (moneda)
Un morlán ye una moneda biarnesa de bellón que s'emplegó en la Edat Meya aragonesa, importata dende Biarn por los inmigrants gascons. Los sueldos morlans equivaleban a 12 diners de los acunyatos en Morlans, ceca de lo Biarn, a nombre de Céntol I de Biarn.
Nùgoro
Nùgoro (Nùgoro en sardo; Nuoro, en italiano y oficialment) ye una comuna sarda en a provincia italiana de Nùgoro (en ye a suya capital) y rechión de Cerdenya, que feba parte de l'antigo reino de Cerdenya.
A suya población ye de 36.458 habitants (2008) en una superficie de 192,27 km², con una densidat de población de 189,62 hab/km².
Cheografía
A localidat de Nùgoro ye situata a 554 metros d'altaria sobre o livel d'a mar.
D'o suyo termin municipal fan parte os lugars de Lollove y Pratosardo.
Universidat de Zaragoza
A Universidat de Zaragoza ye a unica universidat publica d'Aragón, con seu en Zaragoza y campus en Zaragoza, Uesca, Chaca, Teruel y L'Almunia de Doña Godina.
Establita en 1542, aculle actualment (2004) amás de 32.000 estudiants y 3.500 miembros docents, en 22 centros y 60 titulacions. L'actual rector ye José Antonio Mayoral Murillo.
Historia
L'orichen d'a Universidat en o territorio que hue clamamos Aragón gosa situar-se en a escuela de letras que o cheneral romano y pretor uescano Quinto Sertorio creyó en o sieglo I a. C. en Osca ta os fillos d'os mainates locals. Ista escuela se considera a simient d'a futura universidat medieval. En 1354, Pero IV d'Aragón decreta a creyación d'a primer universidat d'o reino: a Universidat Literaria de Uesca, conoixita posteriorment como Universidat Sertoriana de Uesca. En Zaragoza, as radices mas viellas d'a Universidat se troban en l'antiga escuela catedralicia de Zaragoza, creyata en o sieglo VII por o bispe Braulio, que dimpués fue nombrato patrón d'a Universidat de Zaragoza. Entre 1474 y 1476, o prencipe don Ferrando de Aragón, posteriorment Ferrando II d'Aragón torna o Estudio d'Artes de Zaragoza en un Estudio Cheneral d'Artes. Ya en o sieglo XVI Carlos I sinya en as Corz de Monzón (10 de setiembre de 1542) o privilechio que la fa Universidat cheneral de totas as ciencias. O 28 de marzo de 1555 o documento ye confirmato por una bula pontificia, pero bels pleitos entre l'arcebispe de Zaragoza y o Capítol sobre o nombramiento d'o rector, as protestas dende a Universidat Sertoriana y o Concello de Uesca, y mas que mas, as dificultaz de financiación por parte d'a Deputación d'o reino, facioron que a naixencia efectiva no fuese dica o 24 de mayo de 1583, gracias a Pedro Cerbuna que ye considerato o suyo fundador. Ixe día se nombró en a Seu a lo primer rector, Juan Marco, archidiacono de Daroca. Asinas naixió a Universidat de Zaragoza, con un modelo similar a o d'a Universidat de París.
Beluns d'os suyos alumnos mas ilustres han estau Miguel Serveto y Conesa, Cheronimo de Blancas, l'arcebispe Pedro Apaolaza Ramírez, Blas Antonio Nasarre, José Martí, Santiago Ramón y Cajal, Premio Nobel de Medicina u Fisiolochía en 1906, Manuel Azaña, president d'a II Republica, María Moliner, autora d'o conoixiu Diccionario de uso del español y José Antonio Labordeta.
Lista de rectors
150px|right|thumb|[[Manuel López Pérez, rector d'a Universidat dende 2008 dica 2016]]
O rector actual ye José Antonio Mayoral. Fue esleyiu por a comunidat universitaria en as eleccions celebratas o 17 de marzo de 2016. Fue nombrato rector por o Gubierno d'Aragón o 5 d'abril de 2016.
Institutos universitarios d'investigación
Una d'as misions sinyaleras d'a Universidat de Zaragoza ye a investigación. Puede destacar-se, en os zaguers anyos, a creyación de nuevas estructuras especificas d'investigación: os Institutos Universitarios d'Investigación.
Antiparte, atros centros d'investigación, mixtos u adscritos encluyen:
Esporte
A Universidat de Zaragoza tien un programa esportivo a través d'o Servicio de Actividades Deportivas (SAD) que incluye un club poliesportivo dito Club Deportivo Universidad de Zaragoza con seccions de fútbol, baloncesto y rugby, antimás o Club Alpino Universitario.
Rechión
thumb|250px|[[Nueva Anglaterra ye una rechión d'os Estaus Unius]] Una rechión ye un territorio que se puet definir por diferents caracteristicas cheograficas fisicas (clima, topografía), humanas (economía, historia) u funcionals (demografía, administración).
Orichinalment en latín, regio, yera un termin administrativo d'a metropoli romana en contraposición a las provincias, provinciae, como territorios conquiestos. D'a mesma etimolochía ye o termin reino. Posteriorment s'ha adoptato como delimitación cheografica que puet variar en amplaria dende a mida continental (rechions biolochicas, climaticas) dica a mida local (rechions cheolochicas, comarcas naturals). Pero as rechions mas estudiatas, en a cheografía rechional, son de mida intermeya: rechions naturals, rechions cheograficas.
Mayorenco
thumb|right|250px|Un [[mardano mayorenco.]] Mayorenco ye a parola con a que se fa referencia a un mardano adulto y viello, anque a denominación se puet aplicar tamién a las fembras d'abanzada edat (mayorencas). En Uncastiello (Cinco Villas) se reserva ista denominación ta os animals de más de 5 anyos.
Mansilla de las Mulas
Mansilla de las Mulas ye un municipio d'a provincia de Leyón, en a comunidat autonoma de Castiella y Leyón, Espanya. A suya población ye de 1.975 habitants (2009), en una superficie de 35,36 km² y una densidat de población de 55,85 hab/km².
Rechión de Münster
A rechión de Münster (en alemán Regierungsbezirk Münster) ye una d'as cinco rechions d'o estau de Renania d'o Norte-Westfalia, Alemanya. Situada en o norte d'o estau, a suya capital se troba en a ciudat de Münster. Encluye l'aria que en a Edat Meya se conoixeba como Dreingau.
Bissau
Bissau ye a capital de Guinea-Bissau y a suya ciudat mas poblada.
A Cuadra Blasco
A Cuadra Blasco (en castellano La Cuadra Blasco) yera un lugar despoblau aragonés situau en o municipio d'Olbena, comarca d'o Semontano de Balbastro y provincia de Uesca.
Las Pilillas
Las Pilillas ye un mont de 1.005 metros d'altaria situau en a muga entre as provincias de Zaragoza y Guadalachara.
Villalangua
Villalangua ye un lugar aragonés d'o municipio d'as Penyas de Riglos, en a comarca de Plana de Uesca y provincia de Uesca.
A suya población ye de 21 habitants (2009).
Cheografía
Villalangua ye situato a 636 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, a o piet d'a sierra de Santo Domingo y a o canto d'o río Asabón, afluent d'o río Galligo; ye amanata a l'entibo de Santa María d'a Penya.
Historia
Seguntes Agustín Ubieto Arteta, a primer cita d'o lugar ye de 970/994, recullita en a edición por su chermano Antonio Ubieto Arteta d'o Cartulario de Sant Juan de la Penya, I, en Textos Medievales, 6 (Valencia, 1962), y documenta as variants Villalonga, Vilalonga, Villa Longa, Villa Longua, Villaluenga y Bilangua.
Villalangua perteneixeba a o Monesterio de Sant Chuan d'a Penya.
Abside
thumb|right|200px|L'abside d'a ilesia de [[Vio.]] L'abside (d'o griego ἀψίς, prenunciau como "ápsis", «clau d'una vuelta») ye una parte en as ilesias destinada a concaber un altar y a sobén tamién parte d'o presbiterio, en a cabecera d'o templo, prolargando-se difuera d'a nau como construcción adhibida no exenta, con planta semicircular u las menos vegadas, poligonal.
Por a suya abundancia en os templos medievals, os absides son un d'os elementos mas representativos de l'arquitectura bizantina, romanica y gotica.
Èrm
Èrm (Èrm en occitán, Herm en francés y oficialment) ye una comuna occitana en o departamento francés d'as Landas, rechión de Nueva Aquitania, districto de Dacs y cantón de Dacs-1.
A suya población ye de 977 habitants (2007) en una superficie de 52,08 km², con una densidat de población de 18,76 hab/km².
Louis Pasteur
Louis Pasteur, naixito de Dole (Jura, Franco Condau) o 27 d'aviento de 1822 y muerto en Marnes-la-Coquette (Altos d'o Sena, Isla de Francia) o 28 de setiembre de 1895, estió un quimico y fisico francés, que establió os alacez d'a microbiolochía. y estió conoixiu por os suyos escubrimientos d'os prencipios de vacunación, fermentación microbiana y pasteurización. Se le recuerda por os suyos notables abances en as causas y a prevención de malotías, y os suyos escubrimientos han salvau muitas vidas dende alavez. Redució a mortalidat por calentura puerperal y creyó as primeras vacunas contra a rabia y o mal de banzo.
Os suyos escubrimientos medicos proporcionoron emparo directo a la teoría d'os chermens d'a malotía y a suya aplicación en a medicina clinica. Ye mas conoixiu por o publico en cheneral por a suya invención d'a tecnica de tractamiento d'a leit y o vin pa aturar a contaminación bacteriana, un proceso que agora se diz pasteurización. Se le considera como un d'os tres fundadors prencipals d'a bacteriolochía, de conchunta con Ferdinand Cohn y Robert Koch, y se le ha clamau Pai d'a bacteriolochía y Pai d'a microbiolochía, encara que a zaguera denominación tamién s'ha aplicau a Antoine van Leeuwenhoek.
Pasteur estió o responsable de refetar a teoría d'a cheneración espontania. Realizó experimentos que contrimostroron que, sin contaminación, os microorganismos no podrían desembolicar-se. Baixo os auspicios de l'Academia Francesa de Ciencias, contrimostró que en potes esterilizaus y sellaus, nunca no se desembolica brenca; y, a la inversa, en matraces esterilizaus pero ubiertos, os microorganismos podrían creixer. Encara que Pasteur no estió o primer en proposar a teoría d'os chermens, os suyos experiments indicoron a suya exactitut y convencioron a la mayor parti d'Europa que yera verdat.
Hue en día, a ormino se le considera como un d'os pais d'a teoría d'os chermens. Pasteur fació importants escubrimientos en quimica, sobre tot sobre a base molecular d'a asimetría de bel cristal y a racemización. A o prencipio d'a suya cursa, a suya investigación d'o acido tartarico resultó en a primera resolución d'o que agora se diz isomeros opticos. O suyo treballo ubrió o camín ent'a comprensión actual d'un prencipio fundamental en a estructura d'os compuestos organicos.
Sierra de Mora
La sierra de Mora ye aliniación montanyosa de lo Sistema Iberico que fa part de la branca levantina y de la unidat morfoestructural dita "Serranías de Gúdar".
Mardano
thumb|right|250px|Un mardán adulto. O mardán u mardano (probablement d'etimolochía prerromana, con a radiz MARR- ) ye o masclo adulto d'as diferents especies d'o chenero Ovis y, más especificament, o masclo d'a ovella domestica (Ovis orientalis aries).
Anque a parola mardano ye cheneral en buena cosa d'Aragón, y s'ha documentau en puestos que van dende Torres dica Ansó, y dende a val de Tena en o Pireneu dica Fuent de Todos en o Campo de Belchit y Torrociella d'Alcanyiz en o Baixo Aragón, existen lugars en os que s'emplega belatros termins ta dicir-ne, como «carnero» que se diz en Echo y «moltón» (cognato d'o cat. moltó pero no necesariament un catalanismo) en Veri , en a val de Benás, y documentau chunto con carnero en os documentos de Sant Veturián d'Asán escritos en latín medieval.
Sierra de Mora
Altarias
Las altarias de bells 1640-1670 presentan prou continuidat enta lo sudeste con l'alto d'el Chaparroso, que se considera como part de la sierra de Nogueruelas. Manimenos, l'alto d'el Chaparroso, Bandera (1.808 m) y cerro de las Tres Cruces (1.712 m) tienen menor continuidat con las principals altarias de la sierra de Nogueruelas que con las altarias de la sierra de Mora a l'ueste de lo collau del Pradillo.
Mardano
A documentación medieval de mardano se puet trobar en os documentos d'a Casa de Ganaders de Zaragoza, en o "Libro d'el Trasoro" y en o libro de collidas d'o sieglo XV d'Exea d'Albarrazín.
En aragonés, anque o nombre de l'animal haiga encriptau o grupo -RR-, tot evolucionando a -rd-; iste reamaneix quan se tracta de parolas relacionadas. P. ex. O verbo con que se fa alusión a quan o mardano cubre a la ovella ye «marrir» u «marrecer», y una uella ye «marridera» u «marrecedera» quan se troba receptiva a'l mardano.
Viliella d'Ebro
Viliella d'Ebro (Velilla de Ebro en castellano) ye un municipio de la provincia de Zaragoza, situau en la comarca de la Ribera Baixa d'Ebro. La suya población ye de 215 habitants (2018), en una superficie de 59,8 km² y una densidat de población de 3,76 hab/km².
Sierra de Mora
Toponimia
L'oronimo sierra de Mora s'emplegaba regularment a primers y a mitat de lo sieglo XX, documentando-se en tiempos de la Guerra Civil Espanyola y de los maquis.
Viliella d'Ebro
Cheografía
Viliella d'Ebro ye situada en la marguin ezquierda u norte d'Ebro, a piet de lo cabezo de Purburel.
Sierra de Mora
Toponimia
A primers de lo sieglo XXI encara da nombre a un secadero de pernils fundau en 1994, manimenos en las descripcions cheograficas locals de zaguers de lo sieglo XX l'oronimo sierra de Mora quasi no ye present y ha iu cayendo en desuso a favor de l'oronimo sierra de Gúdar emplegau en sentiu amplo pa nombrar a buena part de las serranías de Gúdar. Devez, en estas descripcions cheograficas y mapas locals encara s'han manteniu los nombres de las sierras que fan part de la mesma subunidat adintro de la serranía: sierra de Nogueruelas a lo sudeste de la sierra de Mora y sierra d'el Chaparral a lo norueste de lo río d'Alcalá.
Viliella d'Ebro
Mugas
Lo termin municipal de Viliella d'Ebro muga con Quinto, Exelsa, Sastago, Alforc, La Zaida y con un enclau de lo termin de Belchit dito El Real.
Sierra de Mora
Hidrografía
La vertient nord-este desaugua enta lo río d'Alcalá, de fueras d'un sector baixo lo collado del Pradillo que lo fa enta lo barranco d'el Becerril, tributario de lo río Paulella. La versant sudueste lo fa enta los barrancos de la Olmediella, de Fuent de Narices y de Fuent Lozana, tributarios de lo río de Mora.
Viliella d'Ebro
Historia
Estió una de las primeras colonias romanas de la Val d'Ebro, Lepida Celsa, en lo sieglo I aC. Bi ha un chacimiento romano y museu explicativo.
Sierra de Mora
Cheolochía
La sierra de Mora representa la marguin meridional de las sierras de la unidat morfoestructural "Serranías de Gúdar" chunto con la sierra d'el Chaparral a lo norueste y la sierra de Nogueruelas, l'alto d'el Royal y la sierra de Férriz enta lo sudeste, en una aliniación WNW-ESE. Este conchunto de sierras y alters presentan modelaus estructurals a sobén en cuesta definius por la resistencia de las calsineras aptianas, que forman cinglos sobre los materials tobos de facies Weald.