cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Camorra
Historia
Encara que preboron de reconvertir os camorristi dentro d'o cuerpo de policía, a Camorra continó sembrando o terror y practicament gobernoron a ciudat de Nápols a prencipios d'o sieglo XX. O suyo poder se debilitó asaber-lo cuan os suyos miembros fuoron levatos a chudicio en l'anyo 1911. Dompués l'asoziazión fue acotolata en l'año 1922 por o gubierno faxista de Benito Mussolini. A tamas d'esto, bandas criminals parexitas a la Camorra continoron operando en Nápols, encara que dende o 1984, as confesions de bels capos camorristas arrepentitos han permeso a desarticulación de parte d'a infrastructura que heban tornato a desembolicar dende a decada de 1960.
Una extensión d'a Camorra napolitana estió a banda de Al Capone en os Estatos Unitos.
Glenda Jackson
Glenda Jackson (nombre artistico de Glenda May Jackson) ye una actriz y politica britanica, naixita de Birkenhead (Wirral, Merseyside, Anglaterra) o 9 de mayo de 1936 con una important carrera cinematografica en o Cine britanico y cuantos premios recibitos por o suyo treballo, que a mas dende 1992 ye deputada en o Parlamento britanico en representación d'o Labour Party.
D'entre a suya filmografía, se puet detacar as suyas interpretacions en bellas cintas como Women in Love (1969, Ken Russell), Sunday Bloody Sunday (1971, John Schlesinger), Mary, Queen of Scots (1971, Charles Jarrott), A Touch of Class (1973, Melvin Frank), Hedda (1975, Trevor Nunn), The Incredible Sarah (1976, Richard Fleischer), u Stevie (1978, Robert Enders).
Premios
L'actriz Glenda Jackson recibió un premio Oscar a la Millor Actriz en 1970 por a suya interpretación de Gudrun Brangwen en a cinta Women in Love, dirichita por Ken Russell. Recibió o suyo segundo Oscar a la Millor Actriz por o suyo papel de Vicki Allessio en a cinta A Touch of Class, dirichita por Melvin Frank.
Wyoming
Wyoming (prenunciau en anglés) ye uno d'os 50 estaus d'Estaus Unius, situau a o norueste d'o país, a o norte d'as montanyas Rocosas. A suya capital se troba en a ciudat de Cheyenne; amás d'a capital, atras ciudaz destacatas son Casper, Laramie, Rock Springs y Gillete.
A suya población ye de 522.830 habitants (estimación de 2007), en una superficie de 253.348 km² con una densidat de población de 2,06 hab/km². Ye asinas o estau con menor numero d'habitants d'os Estaus Unius.
Fan parte d'o estau de Wyoming os parques nacionals de Yellowstone y Grand Teton.
Cheografía
L'estau de Wyoming muga a o norte con Montana; a l'este con Dakota d'o Sud y Nebraska; a o sud con Colorado y Utah; y a l'ueste con Utah, Idaho y Montana.
Almenistrativament, o estau ye dividiu en 23 condatos.
Stendal
Stendal ye una ciudat hanseatica alemana d'o Estau de Saxonia-Anhalt.
Courances
Courances ye una comuna situata en o departamento francés d'Essonne, o districto d'Évry, o cantón de Mennecy y a rechión d'a Isla de Francia.
A suya población ye de 347 habitants, en una superficie de 8,31 km².
Mito de cazata ritual
La inspiración d'estas leyendas ye a vegatas un pareixito entre o nombre d'a fundación y un animal. Por eixemplo Nachera, tienga a etimolochía que tienga, se pareixe a l'arabe nasra que significa alica, y ye fácil que esto haiga inspirato lo mito fundacional de lo Monesterio de Sant Benedet, en un puesto ta lo que plegó lo rei García enta 1040 seguindo a un falcón.
Os polacos tienen tamién un mito fundacional relacionato con l'alica, inspirato por o pareixito que bi ha entre como se diz alica en polaco y la fortaleza de Gniezno, que provién d'una palabra eslava Cnez derivata de lo latín CAESAR. Seguntes este mito los polacos troboron a suya tierra seguindo a una alica blanca.
Estos mitos son muito estendillatos por Eurasia. Lo historiador rumano d'as relichions, Mircea Eliade, lis dedica un capítol en lo suyo libro De Zalmolxis ta Chenguis-Khan, analizando-ie lo mito de fundación de Moldavia dimpués que lo voivoda Dragox cazase un bisont u un uro, mito que coincide en parte con la leyenda de lo Toro y la Estrela de fundación de Teruel.
Pueyo de Serún
O pueyo de Serún (en castellano Poyo de Serún) u Cruz de Serún ye un pueyo de 775 metros d'altaria que se situa en a provincia de Zaragoza.
Ye o cobalto d'a sierra de Serún, cordal segundario d'a sierra de Penya. En a suya solana se troba a ermita de Serún, d'o sieglo XIII, construyida en estilo de transición entre romanico y gotico.
Sydney Brenner
Sydney Brenner, naixito de Germiston (Sudafrica) lo 13 de chinero de 1927, yera un biologo que en 2002 compartió o Premio Nobel de Fisiolochía u Medecina con H. Robert Horvitz y Sir John Sulston. Brenner fació contribucions significativas pa treballar en o codigo chenetico y atras arias d'a biolochía molecular entre que treballaba en o Laboratorio de Biolochía Molecular d'o Medical Research Council (MRC) en Cambridge, Anglaterra. Establió a lo nematodo Caenorhabditis elegans como organismo modelo pa la investigación d'a biolochía d'o desembolique y fundó l'Instituto de Sciencias Moleculars en Berkeley, California, Estaus Unius.
Selva d'as Landas
A selva d'as Landas (La forêt des Landes in francés) ye una selva de pinastra que se troba en a rechión historica de Gascunya en o sudueste de Francia en l'actual rechión d'Aquitania. Ye a selva de pin maritimo mas gran d'Europa. A palabra francesa landes y gascona lanas, significa igual que en aragonés "landa", una forma de vechetación con bruco, muit estendita en os suelos acidos d'os países d'a costa atlantica d'Europa.
Cheografia
thumb|right|Mapa d'as Landas de Gascunya A selva (tamién conoixita simplament como as 'landas de Gascunya', y d'antis mas, as 'landas de Bordeus') cubre gran parti d'os actuals departamentos d'as Landas y de Gironda; tamién dentra, en menor mida, en o departamente d'Òlt y Garona. As fuents de cuantos ríos se troban en ista rechión, encluyindo-ie o Leyre, o Boudigau, o Siron, y o Gat Mort. As ciudaz mas grans en a selva son Arcaishon, Dacs y Lo Mont.
Historia
A mayor parti d'a rechión que hue ye ocupata por a selva d'as Landas, yera un terreno quasi de tot inhabitato, dica que s'aprebó a lai d'o 19 de chunio de 1857 que remató con o pastoreyo tradicional y prencipió un proceso de reforestación a gran escala, con l'obchectivo de rehabilitar o paisache y empentar o desembolique economico d'a zona. Antis d'iste periodo, as chents d'as Landas feban servir zancos ta desplazar-se d'un puesto a un atro por os paúls que bi heba. Dende a decada de 1970, partis d'a selva s'han adedicato a la agricultura intensiva (mas que mas o cautivo de cerials). 300px|thumb|Jean Louis Gintrac (1808—1886), Habitants d'as Landas, Museum of Fine Arts, [[Bordeaux; primera metat d'o sieglo XIX; olio sobre lienzo; 32x46 cm.]] L'aria total d'a selva s'estima que ye d'alto u baixo 10.000 km², d'as que nueu decenas partis s'adedica nomás a o monocautivo de pins maritimos (Pinus pinaster), encara que, en o centro d'iste pinhadar ("pinar" en o dialecto gascón de l'occitán), bi ha una selva natura que sobrevive dende a epoca post-glacial en ista parti d'o sudueste de Francia. Astí, os pins co-existen con atras especies como caixicos, albernices, abetullos, salces, u cardoneras. Ista selva templata mixta ye troba a sobén chunto a cursos d'augua, a on bi ha buenas filtracions. L'antiga selva yera probablement mas ampla antis d'a Edat Meya, quan un clima mas fredo y humido cambeó a composición d'as especies. Debito a la necesidat de fusta como combustible y ta a construcción y tamién a la cría de uellas en a zona, a selva orichinal se redució prou entre os sieglos XV y XVIII.
En chinero de 2009 una gran tronada en a zona estricalló alto u baixo 300.000 ha de selva, d'as qualas un 90% se trobaban en ista selva d'as Landas.
Agricultura y industria
Antis de metat d'o sieglo XIX, nomás a cría de uellas en os brucals d'a zona (y a producción de fiemo de uella como solo fertilizant ta os campos) permitiba o cautivo de centeno. Debito a os humidos hibiernos, yera menester cubrir a tierra con pallas ta preservar-la ta o siguient cautivo. A desaparición d'as landas, debito a la expansión d'as plantacions de pins, remató con ista economía de pastoreyo y cautivo en as tierras humidas, y con a imachen iconica d'os pastors puyatos dencima d'os suyos zancos. A imachen d'o pastor cambeo por a d'os recolectors de resinas d'os pins.
En primerías d'o sieglo XX, prencipió a explotación comercial d'a selva ta obtener fusta, papel, y resina de pin, convirtindo-se istas industrias en parti important d'a economía rechional. Muita chent d'a rechión encara treballa en fainas relacionatas con a selva como en a talla d'árbols, a serrerías, as industrias papeleras, l'artesanía con fusta como parquetería u ebanistería, asinas como en a fabricación de productos derivatos d'o papel como a fabricación de cartón ondulato y conglomerato de fusta. Manimenos, a replega de resina, que requiere un duro treballo, ha desapareixito quasi de tot debito a os metodos mudernos ta producir disolvents y atros productos quimicos que no amenistan de resina de pin u alquitrán de pin como base ta a suya fabricación. DRT ye a interpresa local mas gran d'a rechión que encara fa servir bio-productos obtenitos d'a selva.
Bocanhera
Bocanhera (Bocanhera en occitán, Boucagnères en francés y oficialment) ye una comuna occitana en o departamento francés de Gers, rechión d'Occitania, districto de Miranda y cantón d'Aush-3.
Tatz
Os tatz (en tat Tati) son un grupo etnico que habita en Azerbaichán y bells lugars de Daguestán. Os tatz son bellas decenas de mils. Charran una luenga iranica y son musulmans chiitas con una minoría sunnita hanafí. (os chodigos dagh chufuti se consideran atro grupo etnico). Son en proceso d'asimilación a los azerins
Luenga
Encara que charren tat tienen como luenga de cultura y escritura l'azerín. Tienen un folklore oral y musical orichinal, pero cantato, recitato y escrito en azerín.
Historia
Fa un sieglo ya yeran en proceso d'asimilación por part d'os azerins. Dende a decada de 1930 los han rechistrato y considerato oficialment como azerins, y l'autodefinición etnica s'ha difuminato. Dende fins d'a decada de 1980 bi ha senyals de recuperación d'o sentimiento d'identidat etnica.
Westfalia
Westfalia (Westfalen /vɛstˈfaːlən/ en alemán, Wäästfaln en westfaliano) ye o nombre d'una antiga rechión historica d'Alemanya, con un territorio compreso entre os ríos Weser y Rin, que recibe o suyo nombre d'os westfalos, una d'as tres tribus de l'antigo pueblo saxón, con os ostfalos y os angrivarios. A primera cita en ye en 775 en os Annales regni Francorum, una breve lista d'escaicimientos en o reinato de Carlos Magno, ta fer referencia t'a parte d'o pueblo saxón vivindo a l'este d'o río Weser.
Instituto francés de Zaragoza
L'Instituto francés de Zaragoza (en francés, Institut français de Saragosse) ye un Instituto francés creyau en 1919 en Zaragoza. En l'actualidat, ocupa una oficina en o Paseyo Sagasta de Zaragoza. Dende 1945, pende en o Ministerio d'Asuntos Foranos de Francia y fa parte d'a cobertura cultural francesa en l'extranchero.
Westfalia
A suya superficie estió variable seguntes as diferents calendatas, y tamién cambeó a suya forma de gubierno. Asinas, Westfalia estió:
Instituto francés de Zaragoza
Tiene a disposición de toz publicos una biblioteca-mediateca con más de 8.000 documentos franceses, consultables en os locals u amprables.
Fins
Tien a finalidat de l'amostranza d'a luenga francesa, a difusión y l'intercambio cultural, asinas como a participación en a cooperación lingüistica y cultural entre Francia, Aragón y Espanya. Fa cursos de francés en os locals de l'Instituto, pero igualment en interpresas.
Ye centro oficial ta fer os examens DELF y DALF.
L'Instituto francés sostiene os avenimientos culturals y difunde a creyación francofona (artes plasticas, musica, baile, cine, literatura...).
Michel Théato
Michel Johann Théato conoixiu como Michel Theato, naixiu de Luxemburgo o 22 de marzo de 1878 y muerto en París en l'anyo 1919, estió un atleta luxemburgués que compitió por Francia en os Chuegos Olimpicos de 1900 consiguindo a medalla d'oro en a preba de maratón.
D'a vida de Théato se sape poco pero ye de seguro que no yera recadero d'un forno de pan como a ormino se deciba, si no que yera ebanista.
Reino de Sobrarbe
Historia
Se diz que yeran os cristianos aragoneses reunitos en a Espelunga de Galión, en l'actual puesto d'o Monesterio de Sant Chuan d'a Penya dimpués d'a invasión d'a Peninsula Iberica por os musulmans. Decidioron formar un exercito ta luitar contra o invasor y esleir d'entre éls a un que haberba de dirichir-los. Asinas entre toz trigoron a García Ximéniz con o títol de rei en l'anyo 724.
Tan y mientres os musulmans ya s'heban establito en a vecina ciudat de Chaca y yeran un buen numero, por o que pareixeba prou dificil que o chicot exercito de cristianos podese prener a ciudat con exito. Asinas que s'enfiloron ta l'Aínsa que yera mas chicota y bi heba menos musulmans. Cuan i plegoron, l'asitioron y la prenioron, dimpués se-i facioron torres y atras construccions esfensivas ta evitar un nuevo ataque d'os moros que ya yera inminent. Cuan as tropas musulmanas atacoron l'Aínsa yeran cuatro vegatas mas numerosas que as cristianas. A fin d'o rei García y o suyo exercito y a victoria d'os infiels ya se devinaba cuan amaneixió en o cielo una cruz roya dencima d'una carrasca sobre un fondo d'oro. Os cristianos entrepitoron o feito como que Dios yera con éls y luitoron con totas as suyas fuerzas, os musulmans fuyiban espantatos por a visión, anque mui pocos salioron con vida d'ixa batalla.
O rei García agradeixito dió beneficios a la espelunga de Galión que dende allora se decirba Sant Chuan d'a Penya, en honor a Sant Chuan Baptista y que sería o panteón suyo y d'os suyos descendients, os reis d'ixe territorio que dende l'inte se conoixerba como Sobrarbe (Sobre + Arbe).
Reis de Sobrarbe
Estioron siet os reis de Sobrarbe:
Istos tres zaguers reis son documentatos historicament como reis de Pamplona, anque con atras calendatas:
Claude Joseph Rouget de Lisle
Claude Joseph Rouget de Lisle (a sobén conoixito como Rouget de Lisle), naixito de Montaigu (Reino de Francia, hue Jura, Franco Condau, Francia) o 10 de mayo de 1760 y muerto en Choisy-le-Roi (hue Val-de-Marne, Isla de Francia, Francia) o 30 de chunio de 1836, estió un militar, escritor, dramaturgo, poeta y compositor francés, muit conoixito en estar l'autor de La Marseillaise, l'himno nacional de Francia. A tamas d'a suya popularidat en ixe inte, morió en a pobreza.
Vinaroz
Vinaroz (Vinaròs en catalán y oficialment, Vinaroz en castellano) ye un municipio de lo País Valenciano, capital de la comarca de lo Baixo Mayestrato, en la provincia de Castellón y partiu chudicial de lo suyo nombre (en ye a suya capital).
Cheografía
Se troba en la costa de la mar Mediterrania, a lo sud de la desembocadura de lo río Cenia, a 7 metros d'altaria dencima de lo livel d'a mar y a una distancia de 78 km de la ciudat de Castellón de la Plana, la capital de la suya provincia, y de 153 km de la ciudat de Valencia, la capital de lo País Valenciano.
Mugas
Lo suyo termin muga a lo norte con Benicarló, Cálich y Sant Jordi en la provincia de Castellón y con Ulldecona y Alcanar en la provincia de Tarragona.
Historia
En lo sieglo XIII yera una alquería de Penyiscola conoixida como Beni-Al-Arus. Se convirtió en poblau cristiano dimpués de la conquiesta de Peniscola en 1233. En 1241 recibió Carta de población de Chil d'Atrosillo, l'alcait de Peniscola.
En la Edat Meya Binaroz dependeba de lo castiello de Penyiscola, igual como Benicarló, dica que s'independizó y empecipió un creiximiento que la convirtió en la prencipal capital de lo norte de lo País Valenciano. En lo sieglo XVI conoixió lo movimiento de las Chermanías, prenendo parte a favor de la Corona, lo que le valió en 1540 lo títol de villa. Teneba un puerto de los mes importants de la mar Mediterrania, con unas grans atarazanas, a on que se construiban grans naus. Cuan la expulsión de 1609, s'embarcoron en este puerto gran parte de los mas de 15.000 moriscos forachitaus (muitos d'ellos d'Aragón).
Toponimia
Se menciona en la Carta de población de 1241 como Bynalaros en un texto latín con aragonesismos.
La carta puebla ye escrita en latín con muitos aragonesismos (peatje, devandito, de[.n]çima, se significaba a mas). Teneba estos aragonesismos porque la concedió Chil d'Atrosillo, que yera aragonés.
En 1255 se menciona como Benilaros.
Briva
Briva (en francés Brive-la-Gaillarde) ye una localidat y comuna francesa situada en o departamento de Corresa, en a rechión de Nueva Aquitania.
Telhosa
Telhosa (en francés Tilhouse) ye una comuna occitana en o departamento francés d'Altos Pireneus, districto de Banyeras de Bigorra, cantón d'a Val de l'Arròs y d'as Baïsas y rechión d'Occitania. A comuna yera parte de l'antiga provincia de Bigorra.
A suya población ye de 211 habitants (1999) en una superficie de 6,51 km², con una densidat de población de 32,41 hab/km².
Ouder-Amstel
Ouder-Amstel ye un municipio neerlandés situato en a provincia d'Holanda Septentrional.
A suya población ye de 13.228 habitants (2012) en una superficie de 25,81 km², con una densidat de población de 548 hab/km².
Cheografía
O termin municipal d'Ouder-Amstel muga a o norte con Amsterdam; a o nord-este con Diemen; a l'este con Amsterdam; a o sud con De Ronde Venen; y a l'ueste con Amstelveen.
1566
Atros países
right|thumb|O rei de Suecia y de Polonia [[Sechismundo III de Polonia, naixito o 20 de chunio de 1566.]]
Monesterio de Veruela
Lo monesterio de Veruela (prenunciau en aragonés /ber.'we.la/) ye un centro que perteneix a la Orden de Cistels y se troba en lo termin de Vera de Moncayo.
Se fundó en 1146 con monches procedents de lo monesterio francés de Scala Dei invitaus por don Pero d'Atarés, que donó los lugars de Veruela y Maderuela; donación confirmada por Remón Berenguer IV. Con ixo Veruela estió lo primer monesterio de la Orden de Cistels en la Corona d'Aragón.
O suyo patrinonio s'ixampló a escape, prencipalment con donacions reyals:
Documentación
Los documentos medievals de lo monesterio de Veruela son escritos en latín y en aragonés. Bi ha una carta de donación de 1168 escrita en un latín con muitos elementos romances u con elementos romances latinizaus. Belunas de las cartas de población de lugars propiedat de lo monesterio son escritas en aragonés, por eixemplo las de Villamayor y de Pozuelo.
Charles Lartigue
thumb|right|300px|A locomotora sobre raíl de Lartigue. Charles Lartigue, naixito de Tolosa (Alta Garona) en 1834 y muerto en 1907, estió un incheniero y inventor francés, que dió o suyo nombre a un sistema de ferrocarril por monorrail ta maquinas de vapor.
Inventó o sistema ta permitir a explotación d'os recursos economicos d'una rechión muito arenosa d'Alcheria, en l'interior amán d'Orán, que no permeteba o emplego d'os dos raíls.
Se construyó unatra linia de demostración en Londres en 1886, y unatra funcionó dimpués en o condau de Kerry (Irlanda) dende Listowel ta Ballybunion entre 1888 y 1924, dica a Guerra Civil irlandesa.
La Plana
La Plana ye un mont de 761 metros d'altaria que se sitúa en a provincia de Zaragoza.
Ye a cima más meridional d'a sierra de Serún, cordal segundario d'a sierra de Penya.
Toponimia
A ladera d'a suya solana se conoixe como Carasol Martín.
22 d'aviento
Atros países
right|thumb|250px|A escritora, novelista y poetesa britanica [[George Eliot, muerta o 22 d'aviento de 1880.]]
Sot de Chera
Sot de Chera (Sot de Xera en catalán) ye un municipio de la provincia de Valencia, situato en la comarca de Los Serrans. La suya población ye de 392 habitants (2005), en una superficie de 38,8 km² con una densidat de población de 10,1 hab/km².
Toponimia
Natividad Nebot Calpe interpreta sot como derivau d'o latín SALTUS.
Cerro d'el Turullón
O cerro d'el Turullón ye un cerro de 1.051 metros d'altaria que se sitúa en a provincia de Zaragoza, en a sierra Nabla.
Napa tectonica
350px|thumb|Esquema de "napa tectonica", que dimpués d'un proceso d'erosión deixa veyer l'"autoctono" por una [[finestra tectonica, y pierde superficie en a part frontal quedando de l'antiga part frontal de l'aloctono islas tectonicas u klippes.]] Una napa tectonica ye una estructura cheolochica de mida gran que consiste en un conchunto de materials superficials dito aloctono por haber estau moviu dende o suyo puesto pa superposar-se dencima d'un conchunto de materials autoctono, que a primerías yera prou luent. A napa tectonica ye una estructura compresiva que implica acurzamiento litosferico en profundidat, y en o modelo d'a Tectonica de Placas s'interpreta por movimientos converchents entre placas.
Bi ha diferents tipos de napas tectonicas. As napas de cobertera afectan a una cobertera sedimentaria desapegada d'o basamento a traviés d'un nivel plastico que permite que se desapegue esta cobertera.
Superiors
Son laminas cabalgants superiors:
Uruguai
A Republica Oriental de l'Uruguai ye un país d'America d'o Sud. Muga a o norte y a l'este con Brasil, a l'ueste y sudueste con Archentina (mugas: río Uruguai y río d'a Plata) y a o sudeste con l'Oceano Atlantico.
Napa tectonica
Superiors
La napa de Montsec ye prou extensa y se superposa a la napa de Gavarnía. Lo cabalgamiento d'el Montsec presenta lo Keuper como livel de desapegamiento.
Uruguai
A suya población ye de 3.415.920 habitants (2005) en una superficie de 176.200 km², con una densidat de población de 19 hab/km². Ye o segundo estato mas chicot d'America d'o Sud, dezaga de Surinam.
Napa tectonica
Inferiors
Son laminas cabalgants inferiors:
Uruguai
Ye a segunda nación mas chicota d'America d'o Sud y ye una d'as mas estables politicament y economica. Politicament, dende a suya independencia o 25 d'agosto de 1825 (de Brasil, que heba ocupato ista antiga colonia espanyola), Uruguai ye una Republica, estando l'actual president Luis Lacalle Pou. A capital y prencipal ciudat d'Uruguai ye a ciudat Montevideo, a o canto de l'Rio de Prata.
Napa tectonica
Inferiors
Ye especialment extensa la napa de Gavarnia, que plega por lo sud dica lo cabalgamiento frontal sudpirenenco.
Uruguai
Uruguai fa parte de cuantas organizacions internacionals: ONU, OEA, Mercosur, CSN, ALADI, SELA. A suya moneda ye o peso uruguayo, y a luenga oficial d'o país ye o castellano.
O suyo clima templato y as suyas abundant plevias distribuitas mientres toda l'anyada favoreixen que un 75% d'o territorio uruguayo siga formato por pratos y un 25% por selvas, habendo-se desenvolicato asinas l'agricultura y as pasturas t'a ganadería, que son as prencipals actividaz economica d'o país, que tien poquez recursos enercheticos y meneros. Tien tamién poqueta industria, mas que mas industria papelera, de fabricación de cemento y tamién industria petroquimica.
Pineda de la Sierra
Pineda de la Sierra ye un municipio d'a comunidat autonoma castellanoleyonesa en a provincia de Burgos, situau en a comarca de l'Alfoz de Burgos y partiu chudicial de Burgos.
Uruguai
Estió un territorio a on os colonizadors espanyols no plegoron dica o sieglo XVIII, encara que se troba a o canto de l'Oceano Atlantico, y ixo mas que mas ta evitar a expansión portuguesa dende a suya colonia de Brasil. A tamas d'ixo, Montevideo esdevenió un activo competidor de Buenos Aires en zaguerías d'o rechimen colonial. Mientres as Guerras napoleonicas se i producioron invasions de tropas de l'Exercito britanico, y o territorio continó con a suya fidelitat a la potencia colonial cuan en 1810 os archentinos proclamoron a suya independencia, estando invadito o país en 1816 por os portugueses y quedando adhibito dimpués a l'Imperio de Brasil dica a independencia uruguaya con aduya d'o Reino Uniu en 1830.
Pineda de la Sierra
A suya población ye de 111 habitants (2008) en una superficie de 68,78 km², con una densidat de población d'1,61 hab/km².
Uruguai
Cheografía
left|thumb|Imachen de satelite d'Uruguai thumb|Mapa fisico d'Uruguai
Pineda de la Sierra
Toponimia
Lo toponimo Pineda de la Sierra proviene d'o latín PINETUM ("pinar"), a traviés d'o suyo plural neutro PINETA.
Bitterfeld-Wolfen
Bitterfeld-Wolfen ye una ciudat alemana d'o Estau de Saxonia-Anhalt.
Pineda de la Sierra
Cheografía
A localidat de Pineda de la Sierra ye situada a 1.205 metros d'altaria sobre lo livel d'a mar, a una distancia de 50 km d'a ciudat de Burgos, a capital d'as suyas provincia y comarca y d'o suyo partiu chudicial.
Bitterfeld-Wolfen
L'1 de chulio de 2007, as ciudaz independients Wolfen y Bitterfeld y os municipios Greppin, Thalheim y Holzweißig se fusionoron pa formar l'actual ciudat de Bitterfeld-Wolfen.
Uruguai
Cheografía
Con una superficie terrestre de 176.215 km² - d'os que 175.016 km² son a suma total d'os departamentos y 1.199 km² comprenden a suma d'os lacos artificials d'o Río Negro -, exerce amás a suya sobirania sobre cuantas islas en o río Uruguai, con un total de 105 km²; 16.799 km² d'auguas churisdiccionals (río Uruguai, río de la Plata y lacuna Merín) y una aria de mar territorial de 125.057 km². A o suyo arredol, Uruguai mantiene dos disputas territorials con Brasil sobre os territorios conoixitos como Ilha Brasileira y Rincón de Artigas, que ocupan una aria de 237 km². L'aria total d'o territorio uruguayo encluye 318.413 km².
Balaenoptera musculus
A ballena azul (Balaenoptera musculus (Linnaeus, 1758) ) ye un mamifero d'a orden d'os Artiodactyla y familia Balaenopteridae que aconseguindo una longaria maxima confirmada de 29,9 metros y un peso de dica 199 toneladas, ye l'animal mas gran que nunca haiga existiu. Lo cuerpo luengo y delgau d'a ballena azul puede tener cuantos tonos d'azul grisenco dorsalment y bella mas claro debaixo.
Uruguai
Cheografía
O relieve ye vinculato a o sud, a las tierras d'as Pampas y ye constituyito por amplas planas ondulatas y plenas de tozals de poqueta altaria conoixitos como cuchillas. As mas importants son as que perteneixen a la Cuchilla de Haedo y a la Cuchilla Grande. O suyo punto mas alto ye o tozal Catedral, con 514 m.
A cuenca hidrografica mas important ye a d'o río Uruguai, que se fa servir como vía de comunicación con os atros países vecins. A compleganza d'o Río de la Plata ye formata por ríos de curso curto. A cuenca d'a lacuna Merín a integren os ríos Yaguarón, Tacuarí y d'atros.
Ferrera (desambigación)
Ferrera, toponimo frecuent que dimana de lo latín <FERRARIA, en significando un puesto en do abunda u se manufactura o fierro, puede fer referencia a:
Uruguai
Cheografía
O clima ye templato a o sud y subtropical a o norte d'o país, as plevias son abundants y se reparten entre primavera-verano y agüerro. O 75% d'o territorio ye terreno de pastos. As selvas son escasas (25% d'o territorio).
Departamentos
Uruguai ye dividito en decinueu departamentos:
Balaenoptera musculus
As ballenas azuls s'alimentan per filtración; a suya dieta consiste quasi exclusivament en krill. Per un regular, son animals solencos u s'achuntan en chicotz grupos y no tienen una estructura social bien definida aparti d'os vinclos mai-fillo. A freqüencia fundamental d'as vocalizacions d'as ballenas azuls oscila entre 8 y 25 Hz y a producción de vocalizacions puede variar seguntes a rechión, a estación, o comportamiento y la hora d'o día.
A ballena azul bella vegada estió abundant en quasi toz os ocians d'a Tierra dica zaguerías d'o sieglo XIX. Estió cazada quasi dica lo punto d'extinción per os balleners dica que a Comisión Ballenera Internacional prohibió tota a caza de ballenas azuls en 1966. L'Unión Internacional pa a Conservación d'a Naturaleza ha incluyiu a las ballenas azuls como en periglo d'extinción a partir de 2018. Contina enfrontinando numbrosas menazas, como topetazos con barcos, contaminación, rudio oceanico, cambeo climatico y depredación d'orcas.
Uruguai
Esporte
O esporte en Uruguay tién muita importancia en a sociedat estando un d'os paises d'a sudamerica pioners en practicar bels esportes como o fútbol, o boxeyo, o golf, a natación y o waterpolo. Actualment os esportes mes practicatos son o fútbol o baloncesto y o rugby.
Pico de Sant Salvador
O pico de Sant Salvador ye un mont de 1.547 metros d'altaria que se situa en a muga entre os municipios de Santa Cruz d'as Serors y Bailo, en a Chacetania.
Se troba en a sierra de Sant Chuan d'a Penya, en a depresión meya intrapirenenca.
Kuwait
O Estau de Kuwait ye una chicot estau controlau por una monarquía en a costa d'o Golfo Persico que tién muita importancia estratechica dende una anvista militar (amanau enta Iraq) como economica (reserva de petrolio).
Mugas
O territorio de Kuwait muga con Iraq a lo Norte y con Arabia Saudita a lo Sud.
Purmerend
Purmerend ye un municipio neerlandés situato en a provincia d'Holanda Septentrional.
Kuwait
Invasión iraquí
En a maitinada d'o 2 d'agosto de 1990, as tropas iraquís esnabesoron a muga de Kuwait con vehíclos armaus y infantería, invadindo o Palacio de l'Emir. Encara que, en primeras, o president nortamericano George H. W. Bush, no'n fació brenca. A la fin condenó as accions de Hussein y decidió d'expulsar a las fuerzas iraquís. Autorizada por o Consello de Seguridat d'as Nacions Unidas, reinstauró l'Emirato Kuwaití dende o 27 de febrero de 1991. Estianyo pasau celebroron o 50 cabo d'anyo d'a suya independencia, dimpués de que en 1961, en habendo descubierto o petrolio en 1938, y haber comencipiau a suya etapa de riqueza, proclamase a suya independencia.
Purmerend
A suya población ye de 79.035 habitants (2010) en una superficie de 24,56 km², con una densidat de población de 3.346 hab/km².
Haulias
Haulias (Haulias en occitán, Haulies en francés y oficialment) ye una comuna occitana en o departamento francés de Gers, rechión d'Occitania, districto de Miranda y cantón d'Aush-3.
Courcouronnes
Courcouronnes ye un lugar y antiga comuna situata en o departamento francés d'Essonne, o districto d'Évry, o cantón d'Évry y a rechión d'a Isla de Francia.
S'unió l'1 de chinero de 2019 a la comuna d'Évry pa formar a nueva comuna d'Évry-Courcouronnes.
Alfasilabarios indicos
thumb|right|350px|Alfasilabarios indicos a l'India Os alfasilabarios indicos u brahmicos forman una familia de sistemas d'escritura usatos principalment en a peninsula indica, pero tamién per altros cabos de l'Asia Central y o sudeste asiatico. Istos sistemas d'escritura son alfasilabarios (tamién ditos abuguidas).
Hestoria y uso
L'orichen d'istos alfasilabarios ye en a escritura brahmica de l'antica India, probablement relacionata con os sistemas d'escritura europeus, si bien bels academicos consideran que ye indichena, talment derivata de l'antica escritura d'a val de l'Indo.
O miembro mes destacato d'a familia brahmica ye o devanagari, usato ta escribir o sanscrito y altros idiomas indios y nepalís. Un altro ye o sistema dito nagari oriental, usato ta escribir idiomas como lo bengalín u l'asamés. Altros sistemas importants son l'oriya y ogurmukhi.
Adaptacions d'as escrituras brahmicas pueden trobar-sen igualment a idiomas d'altras familias, a defuera d'India, prou modificatas ta encaixar con a fonolochía propia de l'idioma. Asinas ye a idiomas como lo birmano, o cambochán, o tailandés, o tibetán u lo chavanés.
L'alfasilabario siddham, d'especial importancia en o budismo perque con el s'escribioron muitos sutras, devez que l'arte d'a caligrafía siddham, pervive huei per ixemplo a Chapón.
Lista de sistemas d'escritura brahmicos
thumb|right|200px|Inscripzions brahmicas d'as [[espelungas Kanheri.]]
Acomparanzas entre alfasilabarios
Astí baixo puet veyer-se cuatrons acomparativos d'os principals alfasilabarios indicos. As dos primeras columnas a man ezquierda endican a pronunciación seguntes o sistema de romanización d'a biblioteca nacional de Calcuta y seguntes l'Alfabeto Fonetico Internacional. A pronunciación, en o posible, ye presa d'o sanscrito. As listas no son exhaustivas.
Vocals
Se i presienta las vocals en a suya forma independient a man ezquierda de cada columna, y combinata con a correspondient consonant ka a man dreita.
Adrián Ripa
Adrián Ripa Cruz (Epila, Val de Xalón, Aragón, 12 d'agosto de 1985), ye un futbolista aragonés que chuga de lateral ezquierdo y o suyo actual equipo ye o CD Numancia d'a Segunda división.
Villadepera
Villadepera ye un municipio d'a provincia de Zamora, en a comunidat autonoma de Castiella y Leyón. A suya población ye de 266 habitants, en una superficie de 30 km² y una densidat de población de 8,87 hab/km².
Almofalla
Almofalla (Almohaja en castellano) ye un municipio d'a provincia de Teruel, situato en a comarca d'a Comunidat de Teruel. A suya población yera de 16 habitants (2018), en una superficie de 25,3 km².
Mugas
O suyo termin municipal muga con Alba, con Pozondón, con Rodenas y con Peracens.
Toponimia
Por Agustín Ubieto Arteta en Toponimia aragonesa medieval tenemos conoixencia d'a forma Almofalla en un texto 1312. En atros textos apareixe como Almohaja, razón por a que a vegadas s'interpreta o toponimo como Al Muhadchdcha ("o camín" en arabe), y no a partir de l'arabe Al-Mahala (o campamento) palabra que existe en rumano, mahala con o significato de barrio periferico, preso d'o turco. En trobamos una mención como Almofaia a principios d'o sieglo XV cuan en 1409 Benedet XIII concede a gracia d'o quinto decimero a la fabrica d'a Seu d'o Salvador de Zaragoza y lo aplican en 1412:
Ye posible que Almofalla siga mencionato en un texto andalusí d'una campanya en Zaragoza como Mahal·la Xalix ("Campamento d'o Salz", referindo-se u a Villar del Salz u a lo castiello de Peracens) d'a "Cronica d'o Califa Abdarrahman III An-Nansir entre os anyos 912 y 942 (al-Muqtabis V)" de Ibn Hayyan de Córdoba chunto con atros lugars localizatos en o Xiloca u a Comunidat de Teruel.
Bi ha microtoponimos en aragonés como Puntal de los Galachos.
Personalidaz naixidas d'Almofalla
Chusé María Cebrián Muñoz ye naixito en ista localidat. Escribió Paisaches, o primer libro en aragonés común escrito y editato en Teruel; tamién estió miembro fundador d'a Colla de Fablans d'o Sur y d'a revista Ruxiada.
Alto de las Planas de Vecines
L'Alto de las Planas de Vecines ye un mont de 809 metros d'altaria que se sitúa en a provincia de Zaragoza.
Ruth Beitia
Ruth Beitia Vila naixita de Santander, Cantabria, l'1 d'abril de 1979, ye una atleta especialista en brinco d'altaria, en l'actualidat retirada de l'atletismo d'alto nivel ye a sola atleta espanyola que tiene una medalla d'oro en os Chuegos Olimpicos. En l'actualidat (2022) encara tién o récord d'o mundo de veteranas y os récords d'Espanya de brinco d'altaria a l'aire libre y en pista cubierta.
Con 16 medallas ye l'atleta espanyola con mas medallas internacionals dica l'actualidat (2022), participó en quatro Chuegos Olimpicos, obtenendo una medalla d'oro en Rio de Janeiro 2016 y unatra de bronce en Londres 2012 dimpués de que en l'anyo 2021 se desqualificase a l'atleta rusa Svetlana Shkolina per dopache, por o mesmo motivo tamién aconsiguió una medalla d'archent en o Campionato d'o mundo d'atletismo de 2013. Tamién estió campiona d'Europa d'a preba estando medalla d'oro en os Campionato d'Europa d'atletismo de 2012 y Campionato d'Europa d'atletismo de 2014 y y Campionato d'Europa d'atletismo de 2016, a mas de quantas medallas en atros campionatos internacionals.
Tamién estió politica ocupando distintos cargos en o Partiu Popular y Deputada en o Parlamento de Cantabria dende o 2011 dica 2019, alternó a suya actividat politica con cargos en a RFEA (Real Federación Española de Atletismo) Federación Cántabra de Atletismo, desde su aleixamiento d'a politica compachina istos cargos con a docencia en a Universidad Europea del Atlántico en Santander.
Kamala Harris
Kamala Devi Harris (naixita o 20 d'otubre de 1964 de Oakland, California), ye una politica, advocata y fiscal estausunidense. Actualmente ye vicepresidenta d'o país dende o 20 de chinero de 2021 con o president Joe Biden.
Balaena mysticetus
A ballena de Gronlandia (Balaena mysticetus (Linnaeus, 1758) ) ye un mamifero d'a orden d'os Artiodactyla y familia Balaenidae que ye l'unica ballena barbada endemica de l'Arctico y as auguas subarcticas, y ye caracteristico o suyo cranio triangular masivo, que fan servir pa trencar lo chelo de l'Arctico.
A ballena de Gronlandia tien a boca mas gran de qualsequier animal y represienta quasi un tercio d'a longaria d'o cuerpo con as placas de barbas mas largas con una longaria maxima de 4 metros y pueden estar os mamifers mas lonchevos con a capacidat d'aconseguir una edat de mas de 200 anyadas.
A ballena de Gronlandia estió un d'os primers obchectivos d'a cazata de ballenas. A suya población se redució severament antis de que s'aprebase una moratoria de 1966 pa protecher ista especie.
Ilesia de Santa María d'Exeya d'os Caballers
A iglesia de Santa María d'a Corona ye una ilesia que se troba en o municipio d'Exeya d'os Caballers, en a provincia de Zaragoza, en Aragón.
Planta
A planta d'a ilesia ye constituyida por una nau (2) unica de cinco trampos y grans muros, cubierta por boveda de canyón apuntau, soportada por grans contrafuertes. L'abside (3) ye poligonal de cinco seccions, con una finestra aspillada a l'exterior y abocinada a l'interior en cadaguna; se troba recorriu por una arquería ciega, con vanos abocinaus y cubierta de forno nervada. L'arco trunfal, apuntau, desepara o presbiterio d'a nau.
[[File:Ejea de los Caballeros (Zaragoza) Sta Maria 1 Planta.png|thumb|left|250px|Planta d'a iglesia (con marcas de cantería) Leyenda d'a imachen
1. Portalada Sud, sieglo XII
2. Nau
3. Abside, Capiella Mayor
4. Capiella de Santa Tecla, Sant Cosme y Sant Damián
5. Capiella d'a Coronación
7. Capiella de Sant Blas
8. Capiella d'o Santo Cristo
9. Capiella de Santa Ana
10. Capiella d'a Virchen d'o Pilar
11. Coro, sieglo XV
12. Baptisterio
13. Torre-campanal, sieglos XIII y XVII
14. Portalada Ueste, dentrada; sieglo XVII
15. Marcas cantería]]
En l'interior se troban una serie de capiellas antimás d'o molimental coro elevau (11).
Pedralba
Pedralba ye un municipio de la provincia de Valencia, situato en la comarca de Los Serrans. La suya población ye de 2492 habitants (2005), en una superficie de 58,9 km² con una densidat de población de 42,3 hab/km².
Villaescusa (Zamora)
Villaescusa ye un municipio d'a provincia de Zamora, en a comunidat autonoma de Castiella y Leyón. A suya población ye de 308 habitants, en una superficie de 43,12 km² y una densidat de población de 7,14 hab/km².
Siemens
Siemens puet estar:
Merseburg
Merseburg ye una ciudat alemana d'o Estau de Saxonia-Anhalt.
Lars
Lars (Lars en occitán, Laàs en francés y oficialment) ye una comuna occitana en o departamento francés de Pireneus Atlanticos, districto d'Aulorón, cantón d'Ortès y Tierras d'as Gaves y d'a Sal y rechión de Nueva Aquitania. A comuna yera parte de l'antiga provincia de Biarn.
A suya población ye de 125 habitants(1999) en una superficie de 6,46 km², con una densidat de población de 19,35 hab/km².
Cheografía
O suyo territorio ye trescruzato por a Gave d'Aulorón.
Demografía
2004: Población provisional seguntes o INSEE.
Punta de San Martín
A punta de San Martín ye un mont de 886 metros d'altaria que se sitúa en a provincia de Zaragoza.
Schagen
Schagen ye un municipio neerlandés situato en a provincia d'Holanda Septentrional.
Teudiselo
Teudiselo estió un sobirán de los visigodos que reinó entre los anyos 548 y 549. Yera ostrogodo.
En l'anyo 541 refusó una invasión franca en la Tarraconense dirichita por Khildeberto I y Clotario I tallando-lis lo paso en Val Carlos.
Parque de Santa Catarina
O Parque de Santa Catarina se troba en a ciudat de Funchal y poseye una aria de 36.000 m². Ye un dos parques mas importants d'a ciudat, emplegando-se no nomás ta fer gambadas, sino tamién como puesto ta manifestacions, celebracions populars (como a d'o Día d'o Treballador) u ta realizar chicotz eventos (como exposicions sobre animals).
Teudiselo
Mencions en fuents aragonesas
Teodiselo ye mencionau en la "Cronica de Sant Chuan de la Penya":
Parque de Santa Catarina
Historia
En 1837 a Camara Municipal de Funchal, cumplindo as disposicions d'o Decreto de 21 de setiembre de 1835 -que establiba a obligatoriedat d'os municipios de tener un fosal publico- mercó una parcela de terreno en parti de l'aria que hue ocupa o parque ta creyar un fosal. O Fosal de Nuestra Sinyora d'as Angunias funcionó en iste puesto dica 1939, anyo en que se prencipió a trasladar enta São Martinho, a on actualment se troba o fosal d'a ciudat. En 1946 o concello mercó una segunda parcela de terreno; por ixas envueltas prencipiaron obras de estructuración d'o parque, con a unión d'as dos parcelas, habendo rematato as obras en 1966.
Teudiselo
Mencions en fuents aragonesas
En la "Grant Cronica d'Espanya" lo nombran como Theodisclo:
Parque de Santa Catarina
Patrimonio
En o Parque de Santa Catarina ye posible trobar quantas esculturas, asinas como una capiella.
Localizata en a parti mas baixa d'o parque, a Capiella de Santa Catarina data de 1425, habendo estato ordenata a suya construcción por Donya Constança, muller de João Gonçalves Zarco, un d'os "descubridors" de Madeira.
Respective a las esculturas, a mas conoixita ye a d'o "Semeador" (Sembrador), que se troba chunto a o lago artificial y que ye obra de Francisco Franco de Sousa. Ista obra se fació en 1924, habendo estato expuesta por primera vegata en o "Salon" de París. Atras esculturas existents en o parque son a d'o Infant Don Henrique, a de Cristofo Colombo, a d'o Treballador Madeirense y o Torso de Muller. Amás, existe un molimento adedicato a Gago Coutinho y Sacadura Cabral.
Dominica
A suya población ye de 69.278 habitants (2004) en una superficie de 754 km², con una densidat de población de 92 hab/km².
Politicament, o país s'estructura como una republica, estando l'actual President de Dominica Nicholas Liverpool, y l'actual Primer ministro de Dominica Roosevelt Skerrit. A capital se troba situata en a ciudat de Roseau, que ye amás a ciudat mas gran d'o país por o suyo numero d'habitants.
Furra furra
Furra furra ye una canción popular humoristica basca. A suya letra ye escrita por o poeta y bertsolari Xabier Amuriza y a musica por o grupo de musica folk basco Oskorri.
Estau Amazonas
thumb|right|300px|Selva de l'Amazonas en o Municipio Manapiare
Villaferrueña
Villaferrueña ye un municipio d'a provincia de Zamora, en a comunidat autonoma de Castiella y Leyón. A suya población ye de 127 habitants, en una superficie de 20,53 km² y una densidat de población de 6,19 hab/km².
Estau Amazonas
Tien una superficie de 180.145 km² y a suya población yera de 138.408 habitants en 2005, un 46% d'a población ye indichena.
Mont-reyal
Mont-reyal puet estar:
Ibón Baixo de Gramatuero
L'ibón Baixo de Gramatuero (en castellano ibón Bajo de Bramatuero) ye un ibón entibato situato en a val de Tena en l'Alto Galligo.
Toponimia
Seguntes William Dennis Elcock l'orichen d'iste toponimo sería o soniu de l'augua que caye esgramucando u fendo un esgramaco. O sufixo latino segundario -TORIU, adhibiu a la radiz verbal ye muit común en a toponimia d'os Pireneus (Pasatuara, Labatuero, Picatuero, Santificatuero, Polituara, etc.).
Courdimanche-sur-Essonne
A suya población ye de 277 habitants, en una superficie de 5,62 km².
Erial
thumb|right|250px|Un erial rodeyau de [[uebras.]] Un erial ye una parcela de campo que, de forma temporal u perén, no se cautiva. Denota que enantes s'heba cautivau.
Quintanaortuño
A suya población ye de 216 habitants (2007) en una superficie de 5,57 km², con una densidat de población de 38,75 hab/km².
Cheografía
A localidat de Quintanaortuño ye situada a 877 metros d'altaria sobre lo livel d'a mar, a una distancia de 13 km d'a ciudat de Burgos, a capital d'as suyas provincia y comarca y d'o suyo partiu chudicial.
Uglans
A suya población yera de 289 habitants en o 2013 en una superficie de 8,54 km², con una densidat de población de 28,33 hab/km².
Lista d'os museus d'arte más vesitaus d'o mundo
thumb|upright|Museu d'o Louvre thumb|Metropolitan Museum of Art, Nueva York, Estaus Unius thumb|right|British Museum, Londres, Reino Uniu thumb|right|Tate Modern, Londres, Reino Uniu thumb|right|National Gallery, Londres, Reino Uniu thumb|Museus vaticans, Ciudat d'o Vaticano thumb|National Palace Museum, Taipei, Taiwan thumb|right|National Gallery, Washington, DC, Estaus Unius thumb|right|Centre Pompidou, París, Francia thumb|right|Musée d'Orsay, París, France thumb|right|Victoria and Albert Museum, Londres, Reino Uniu thumb|right|National Museum of Korea, Seul, Corea d'o Sud
Iste articlo muestra os museus d'arte más vesitaus d'o mundo, excluyendo-se atros museus d'historia, historia natural u sciencias, entre atros. Ista liste ye basada en a publicada en abril de 2013 por a revista The Art Newspaper.
O país con mayor numero de vesitants en o top 100 ye o Reino Uniu y o país con más museus en a lista ye Estaus Unius. Ista lista incluye centros d'arte con exposicions temporals, pero sin embargo alguns grans museus como a Ciudat Prohibida de Pequín, con 12 millons de visitants anuals ; o Museu d'o Prado de Madrit, con 2,8 millons de vesitants en 2012 ; y o Museu Nacional d'Antropología d'a Ciudat de Mexico, con 1'7 millons de visitants en 2011; no ye incluyius.
Visalibons
Visalibons ye un lugar de la provincia de Uesca situato en la comarca de Ribagorza, en lo municipio de Torlarribera. La suya población en 2001 yera de 12 habitants.
Toponimia
Lo suyo toponimo significa Villa de Lupón y presenta lo sufixo aragonés -ón, sufixo que deriva de lo sufixo latín -O, -ONIS. Este sufixo se podeba fer servir pa fer enmotadas, d'astí que se trobe con nombres d'animal. Lupons ye la evolución aragonesa de lo chenitivo LUPONIS (de Lupón) que sonoriza (p > b) en Ribagorza dando en este toponimo libons.
VILLA LUPONIS >* Visa lupons > Visalibons.
La -s- que provinient de -LL- ye un caso de ribagorzanismo, una evolución fonetica que d'antes se daba en tota l'Alta Ribagorza y en la mitat occidental de lo Pallars y que ha dixato toponimos como Castieso en Val de Castanesa. Ye un caso parellano a las evolucions de la -ll- enta -ch- en Bielsa u enta -t- en atros puestos, y puet representar una evidencia de que los caracters aragoneses yeran d'antes mas extenditos enta l'este n'istas parzanas de muga linguistica gradual con parlas de transición entre l'aragonés y lo catalán con ventallo d'isoglosas.
Variants medievals de lo nombre son, en latín y romanz: thumb|250px|Ermita de Sant Sadurnín (Visalibons)
Eduardo Navarro Soriano
Eduardo Navarro Soriano (Zaragoza, provincia de Zaragoza, Aragón, 28 de chinero de 1979), ye un futbolista aragonés hue retirau, que chugaba de Portero y lo suyo zaguer equipo estió lo Utebo CF.