cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Bulaternera
Bulaternera (en francés Bouleternère) ye una comuna catalana situata en o departamento francés de Pireneus Orientals, o districto de Prada, o cantón d'el Canigó y a rechión d'Occitania.
A suya población ye de 859 habitants, en una superficie de 10,63 km².
Cheografia
A localidat de Bulaternera ye situata a 180 metros d'altaria sobre o livel d'a mar.
Demografía
thumb|300px|center|Población 1962-2008
Senés d'Alcubierre
Senés d'Alcubierre (en castellano Senés de Alcubierre) ye un municipio aragonés d'a provincia de Uesca situato en a comarca d'os Monegros.
A suya población ye de habitants en una superficie de 20,5 km² y una densidat de población de 0 hab/km².
Cheografía
A localidat de Senés d'Alcubierre ye situata a o norte d'a Sierra d'Alcubierre, a 390 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, y a una distancia de 33 km de Uesca, a capital d'a suya provincia.
Unión Deportiva Alcampell
325px|right|thumb|A Unión Deportiva Alcampell en un partito d'a temporada 2009/10.
A Unión Deportiva Alcampell (en aragonés Unión Esportiva Alcampell, en catalán Unió Esportiva El Campell) ye un club de fútbol aragonés, d'o municipio d'Alcampell en a Provincia de Uesca. Establito orichinalment en 1934, y reestablito en 2013. Sin dembargo, actualment no i ye compitiendo en denguna competición en categoría senior ni en fútbol base.
Historia
O club orichinal fue establito en 1934, estando un d'os primeros clubes inscritos en a Federación Aragonesa de Fútbol. En o 2012, dezaga d'ueitanta anyadas d'historia, y dada a manca de financiación, o club ye liquidado y desaparixe, feito que afortunadament no será definitiu. Un anyo dimpués, en 2013, o club ye refundado, y prencipia a suya andadura en a Segunda Rechional, en a cual remata a temporada como sozcampión d'o Grupo II-II, puyando asinas t'a Primera Rechional.
A zaguera temporada que compitió en categoría senior estió a 2016/17 quedando en o puesto 13eno, sin dembargo dende a final d'ixa temporada non ye incsrito en denguna competición, y tampoco tien equipos base actualment.
Estadio
O club chuga os suyos partidos en o Municipal de Deportes d'Alcampell, que ye de céspet natural.
Sierra de Férriz
La sierra de Férriz ye aliniación montanyosa de lo Sistema Iberico que fa part de la branca levantina y de la unidat morfoestructural dita "Serranías de Gúdar".
Golden Boy (cinta)
Golden Boy (títol en anglés, en aragonés O mesache d'oro, enguerada en Aragón con o títol en castellano de 'Sueño dorado, Suenio dorato en aragonés) ye una cinta estausunidense de l'anyo 1939 de cine de drama y cine de boxeyo dirichita por Rouben Mamoulian seguntes un guión de Lewis Meltzer, Daniel Taradash, Sarah Y. Mason, Victor Heerman y Clifford Odets, que en o suyo reparto incluye a destacatos actors como Barbara Stanwyck, Adolphe Menjou, William Holden y Lee J. Cobb.
Sierra de Férriz
La principal cima ye l'alto de Férriz (1.772 m), seguiu de penya Calva (1.641 m).
La superficie de la sierra de Férriz perteneixe a los termins municipals de Linars de Mora y de Nogueruelas, los dos en la comarca de Gúdar-Chabalambre. Poco dimpués de la reconquiesta bi ha conoixencia d'un lugar dito Penya Calva repoblau por lo concello de Teruel pero dende fa sieglos deshabitau.
Toponimia
L'oronimo sierra de Férriz ye conoixiu en castellano actual sierra Férriz. D'acuerdo con Agustín Ventura Conejero se remontaría a un chenitivo d'influencia gotica -iz present en antroponimos. La evidencia d'estar un toponimo postantroponimico se refirma en la existencia d'un linache aragonés medieval dito Férriz y los microtoponimos Hoya Férriz en Arcos de las Salinas y Mas de Férriz en Alcanyiz.
Mendibe
Mendibe (Mendive en francés y oficialment) ye un municipio francés, perteneixient a la rechión de Nueva Aquitania, a lo departamento de los Pireneus Atlanticos, en o districto de Bayona, en o cantón de Montanya Basca. Tradicionalment fa parti de la comarca de Tierra de Cisa en Ultrapuertos.
De Havilland Mosquito
De Havilland DH.98 Mosquito ye un cazabombardero desembolicau por de Havilland Aircraft Company. O suyo primer vuelo estió en 25 de noviembre de 1940. Tien dos motors Rolls-Royce Merlin 76/77, una velocidat maxima de 668 km/h, un alcanz de 2,100 km y capacidat de carriar 1,800 kg de bombas. S'han construyíu 7781 unidaz.
Mendibe
Demografía
(fuent: INSEE).
Lekunberri (Ultrapuertos)
Lekunberri (Lecumberry en francés y oficialment) ye un municipio francés, perteneixient a la rechión de Nueva Aquitania, a lo departamento de los Pireneus Atlanticos, en o districto de Bayona y cantón de Montanya Basca. Tradicionalment fa parti de la comarca de Tierra de Cisa en Ultrapuertos.
De Havilland Mosquito
De Havilland DH.98 Mosquito s'introdució entre a Segunda Guerra Mundial y a suya estructura estió construida prencipalment de fusta. Orichinalment concebiu como un bombardero rapido desarmau, l'uso d'o Mosquito evolucionó entre a guerra en muitos papers, incluindo bombardero tactico diurno de baixa a meya altitut, bombardero nocturno de gran altitut, explorador, caza diurno u nocturno, cazabombardero y avions de reconoixencia fotografica. Tamién estió utilizau por British Overseas Airways Corporation como un transporte rapido pa carriar carga chicota y d'alta valor enta y dende países neutrals a traviés d'o espacio aerio controlau por l'enemigo. A tripulación de dos, piloto y navegante, se posoron un a lo costau de l'atro. Un solament pasachero podría viachiar en a badía de bombas de l'avión quan sía necesario.
Lekunberri (Ultrapuertos)
A suya población ye de 182 habitants (1999) en una superficie de 58,09 km², con una densidat de población de 3,13 hab/km².
Demografía
(fuent: INSEE).
Nerill
Cheografía
Ye situato entre a Isabana y a Baliera.
Barbra Streisand
Barbra Streisand (nombre artistico de Barbra Joan Streisand, naixita de Nueva York (Nueva York) o 24 d'abril de 1942, ye una actriz, cantaire, directora y productora cinematografica estausunidense, activa en o mundo d'o spectaclo dende meyatos d'os anyos 1950 y con cuantos premios recibitos mientres as suyas carreras musical y cinematografica.
D'entre a suya filmografía, se puet destacar bellas d'as suyas interpretacions, en cintas como Funny Girl (1968, William Wyler), Hello, Dolly! (1969, Gene Kelly), The Way We Were (1973, Sydney Pollack), A Star Is Born (1976, Frank Pierson), Yentl (1983, Barbra Streisand), u The Mirror Has Two Faces (1996, Barbra Streisand).
Ticky Holgado
Ticky Holgado (nombre artistico de Joseph Holgado, naixito de Tolosa (Occitania) o 24 de chunio de 1944 y muerto en París (Isla de Francia, Francia) o 22 de chinero de 2004, estió un actor francés, activo en o cine francés dende primerías d'os anyos 1980. D'entre as suyas muitas cintas, se puet destacar Delicatessen (1990, Marc Caro y Jean-Pierre Jeunet), Une époque formidable... (1991, Gérard Jugnot), Tombés du ciel (1994, Philippe Lioret), Gazon maudit (1995, Josiane Balasko), Tais-toi! (2003, Francis Veber) u Un long dimanche de fiançailles (2004, Jean-Pierre Jeunet).
Anyos 560
Os anyos 560 ye o periodo de tiempo formato por os anyos entre l'anyo 560 y l'anyo 569, istos dos tamién encluyitos.
Santiago-Pontones
Santiago-Pontones ye un municipio espanyol d'a comunidat autonoma d'Andalucía (Provincia de Chaén). A suya población ye de 2832 habitants (2021) en una superficie de 684 km². Formau en 1975 per a chunta d'os antigos municipios de Pontones y Santiago de la Espada.
La Guingueta d'Ix
La Guingueta d'Ix (en francés Bourg-Madame) ye una comuna catalana situata en o departamento francés de Pireneus Orientals, o districto de Prada (Prada), o cantón d'els Pireneus Catalans y a rechión d'Occitania.
A suya población ye de 1244 habitants, en una superficie de 7,85 km².
Anyos 1850
Os anyos 1850 ye o periodo de tiempo formato por os anyos entre l'anyo 1850 y l'anyo 1859, istos dos tamién encluyitos.
Nancy Allen
Nancy Allen (nombre artistico de Nancy Anne Allen), naixita de Nueva York (Nueva York) o 24 de chunio de 1950, ye una actriz estausunidense, activa en o cine estausunidense dende primerías d'os anyos 1960. D'entre as suyas cintas, se puet destacar Carrie (1976, Brian De Palma), Blow Out (1981, Brian De Palma), The Philadelphia Experiment (1984, Stewart Raffill), RoboCop (1987, Paul Verhoeven) u Children of the Corn 666: Isaac's Return (1999, Kari Skogland).
Cap de Toro
El Cap de Toro (en occitán aranés Cap deth Hòro de Molières) ye un pico de 2.971 metros d'altaria situau en la muga entre Ribagorza (Aragón) y la vall d'Arán (Occitania), amán d'a tuca de Mulleres.
Arto (Uesca)
Cheografía
Se troba en un tozal en a marguin dreita d'o río Galligo, a 800 metros d'altaria sobre lo livel d'a mar.
Toponimia
Recibe o suyo nombre por os matizos clamatos "artos".
Demografía
A la fin d'o sieglo XV teneba 12 fuegos, a metat d'o sieglo XIX yeran 6 os vecins con 44 habitants y en 1981 teneba nomás que 24 habitants.
Molimentos
A Ilesia de Sant Martín Bispe d'Arto, situata en o cobalto d'o lugar, adedicata a Sant Martín Bispe, ye d'os sieglos XI u XII, encara que se facioron reformas en os sieglos XVI y XVII. Restaurata en 1985 por Amigos de Serrablo, hue nomás conserva que dos arcos murals d'estilo sarrablés. Ye la ilesia parroquial d'o lugar.
Dialectos de l'aragonés
right|350px|thumb|Grupos de parlas de l'aragonés
A lengua aragonesa tiene parlas locals, que s'agrupan en parlas de val, de comarca u parlas de bella comarca. O termin dialecto ye ambigo y se gosa fer servir pa parlas de val, bien definidas (cheso, ansotano, etc...). Tamién existe a propuesta de clasificar as parlas aragonesas en cuatro grupos, complexos dialectals u dialectos (seguntes as apreciacions d'os autors), que dimpués explicaremos. A diversitat lingüistica podemos clasificar-la asinas:
Vals y Semontano
Veyemos graus d'erosión-pureza, homocheneidat-localismo, evolución-arcaismo:
Vals d'o Pireneu axial
Millor conservación d'a luenga, pero con arcaismos. A topografía en forma de vals bien separadas ha feito que l'aragonés haiga evolucionau en un dialecto u parla local en cada val:
Prepireneu
Millor conservación d'os rasgos chenuinos que en o Semontano, pero peyor que en as vals d'o Pirineo Axial. Son parlas de transición entre o Semontanés y a parla de cada val.
Semontano
O Semontanés ye relativament uniforme en zonas mas amplas, pero mui castellanizau, con perda de muitos caracters chenuinos. As diferiencias cheneracionals son mas grans que as cheograficas. S'ha perdiu o emplego d'o pronombre adverbial de locativo i, (bi en as vals axials).
Polos occidental y oriental
Existe una distribución de diferiencias entre l'este y l'ueste, con mugas que no coinciden, pero que fan que unos se veigan mas que mas dende Broto y Cotefablo enta Ribagorza, (y mas luent), y atros se veigan mas que mas dende Tena y Cotefablo enta Navarra. Podemos veyer-lo en as parellas:
Fonetica
A muga ye en Cotefablo, pero a o sud no ye clara por a perda d'o fonema a causa d'a cheada tipica d'o semontano.
Relacionau con esta dicotomía bi ha una dicotomía en o tractamiento d'o diftongo -AI- d'o latín tardano u d'o romanz primerenco que apareixió por a evolución d'o grupo -KS- enta ix:
Palabras que conservan millor a traza fonetica orichinal u en a part occidental u en a oriental:
Relacionau con a evolución d'o diftongo -AI- tenemos tamién a forma verbal de primera persona d'o pasau imperfecto d'indicativo -ebai de l'ansotano, que corresponde a -ebe'' d'o chistabín.
Paul Greengrass
Paul Greengrass, naixito de Cheam (Surrey, Anglaterra) o 13 d'agosto de 1955, ye un director cinematografico, guionista y productor cinematografico britanico, actico en o cine britanico dende zaguerías d'os anyos 1980 y con cuantos premios recibitos mientres a suya carrera cinematografica.
Dialectos de l'aragonés
Fonetica
Ciertos matices foneticos esporadicos visibles en ciertas palabras presentan una distribución d'acuerdo con estos polos y que reflectan diferiencias adintro de lo latín peninsular.
Paul Greengrass
D'entre a suya filmografía, se puet destacar as cintas Resurrected (1989, con Tom Bell, Rita Tushingham, David Thewlis y Rudi Davies), Bloody Sunday (2002, con James Nesbitt, Simon Mann y Tim Pigott-Smith), The Bourne Supremacy (2004, con Matt Damon Joan Allen, Brian Cox y Julia Stiles) u The Bourne Ultimatum (2007, con Matt Damon, Julia Stiles, David Strathairn y Joan Allen).
Dialectos de l'aragonés
Atros aspectos
En os verbos deícticos de movimiento ir y venir se veye que l'uso d'estos verbos coincide con os usos castellanos en aragonés occidental (o emisor ye o solo centro deictico d'a comunicación) y con os usos catalans y occitans en aragonés oriental (o interlocutor puet estar tamién centro deictico d'a comunicación, d'astí se de diga venir referindo-se a lo puesto on ye):
Propuesta d'os cuatro dialectos
A propuesta mas asolada de clasificación dialectal, ye a de Francho Nagore, que clasifica as parlas aragonesas en 4 grupos (occidental, central, oriental y meridional). Ta beluns, istos grupos son complexos dialectals, y as parlas que bi ha adintro de cadagún (como o cheso, o chistabín...) serían dialectos. Ta belatros, os 4 grupos son os dialectos constitutivos de l'aragonés, y os parlaches que incluyen serían sozdialectos, parlas comarcals u locals.
Provincia de Burgos
Burgos ye una provincia d'Espanya situata en a comunidat autonoma de Castiella y Leyón.
Casas del Puent
As Casas del Puent (en aragonés moderno Casas d'o Puent) estioron a seu d'o Concello municipal de Zaragoza dende a Edat Meya dica primers d'o sieglo XX, situada entre a Loncha y o Puent de Piedra, d'o cual prenió o suyo nombre.
Historia
O nombre "Casa del puent" ye cuaternato dende 1293, y la Puerta de l'Ánchel se clamaba "Puerta del Puent" dica 1493, cuan posoron a imachen de l'ánchel custodio. A ilesia que i heba se clamaba Sant Chuan d'o Puent. A metat d'o sieglo XVI se decidió de fer en un costau a Loncha d'a ciudat, conservada dica hue. Se cremó en os bombardeyos de 1809 mientres os Setios de Zaragoza. En 1850 se fació una profunda renovación. A primers d'o sieglo XX o Concello municipal marchó enta un edificio d'a plaza de Santo Domingo, y se mandó d'espaldar istas Casas del Puent.
Descripción
As Casas del Puent yera un edificio que teneba una superficie per planta de 150 piez de longaria per 100 piez d'amplaria. I heba tres plantas y teneba dos accesos: un per a Plaza d'a Seu y unatro per a Loncha.
A frontera prencipal a la Plaza d'a Seu teneba cuatro puertas. A puerta prencipal teneba 15 piez d'altaria y 9 piez d'amplaria y yera decorada per dos columnas doricas de marbre negro. Las atras tres puertas daban acceso a las usinas de "aferición", de "replega" y de "imposaus".
A frontera d'a Plaza d'a Seu teneba cuatro balcons per cada planta mientres que la frontera que miraba a Ebro teneba nueu per planta.
The Cassandra Crossing
The Cassandra Crossing (títol en anglés, en aragonés O puent de Casandra, enguerada en Aragón con o títol en castellano de El puente de Casandra) ye una cinta chermano-italo-franco-britanica de l'anyo 1976 de cine d'acción, cine de desastres y cine d'intriga dirichita por George Pan Cosmatos seguntes un guión de Tom Mankiewicz, Robert Katz y George Pan Cosmatos, con dirección de fotografía d'Ennio Guarnieri y banda sonora orichinal de Jerry Goldsmith. Producita por Carlo Ponti y Lew Grade ta ITC Entertainment, en o suyo reparto incluye a destacatos actors como Sophia Loren, Richard Harris, Burt Lancaster, Martin Sheen, O.J. Simpson, Lee Strasberg y Ava Gardner.
Torás
Torás (Toràs en catalán) ye un municipio d'a provincia de Castellón, situato en a comarca de l'Alto Palancia. A suya población ye de 269 habitants (2005), en una superficie de 16,8 km² con una densidat de población de 16,01 hab/km².
Toponimia
Seguntes Agustín Ventura Conejero provién d'un chenitivo Toranis, como bels toponimos a man (Embalse de los Toranes), con a radíz TUR que se troba en bels apellitos d'a zona (Torán). Agustín Ventura se basa en que muitos toponimos gallegos rematatos en -as tienen ixe orichen chenitivo y postula que tamién lo tienga Castelserás, como muitos toponimos gallegos y como:
Atra interpretación relaciona Torás con o plural de Torá, variant de Torada en castellano y catalán d'o sud.
Jack Shea (patinador de velocidat sobre chelo)
John Amos Shea, conixito esportivament como Jack Shea, naixito de Lake Placid, Estaus Unius en 1910 - y muerto en o mesmo puesto en 2002 fue un esportista d'esportes d'hibierno especializau en patinache de velocidat sobre chelo.
Fació o churamento d'os atletas en os Chuegos de Salt Lake City en 1932, y tamién fue unos d'os zaguers portadors d'a flama olimpica en os de Salt Lake City 2002.
Val de Meca
Val de Meca (Valdemeca en castellano) ye un municipio de Castiella-La Mancha, situau en la provincia de Cuenca. La suya población ye de 91 habitants (2015), en una superficie de 70 km² y una densidat de población de 1,26 hab/km².
Cheografía
La localidat de Val de Meca ye a piet de la sierra de Val de Meca. Lo río de Val de Meca y uns afluents suyos de la marguin ezquierda desauguan esta sierra. Este río traviesa la localidat homonima y s'adreza enta lo norueste pa cayer en Xúcar cerca de Huélamo.
Mugas
Lo termin municipal de Val de Meca muga a l'ueste con una prolongación de lo termin municipal de Cuenca y con Huélamo, a lo norte muga con la prolongación de lo termin municipal de Cuenca que plega dica Val Tablau, a lo norte y nord-este con La Zafriella, a l'este con Laguna de Bernaldet, a lo sudeste con Huerta del Marquesado, y a lo sudueste con Valdemoro-Sierra.
Parla
Lo lexico popular d'intrés etnografico de Val de Meca se conoix relativament bien por figurar esta localidat en l'ALEANR, con la sigla Cu 200.
Zaha Hadid
Zaha Hadid (en arabe: زها حديد) fue una destacata arquitecta iraquí, naixita de Bagdad o 31 d'octubre de 1950 y muerta en Miami, 31 de marzo de 2016) . Ye estata la primera muller en recibir o prestichioso Premio Pritzker d'Arquitectura, en 2004.
thumb|right|250px|Maggie's Centre d'o Hespital Victoria, a Kirkcaldy ([[Escocia).]] thumb|right|250px|Parque de bombers de Vitra, a Weil am Rhein ([[Alemanya).]]
Uebras
Per un regular, as uebras de Hadid se consideran asociatas a lo deconstructivismo. Predominan as linias extendillatas y curvatas, os anglos acutos y os plans superposatos, que alportan a las creyacions una sensación de complexidat y lichereza. Muitos d'os suyos primers treballos estioron conceptuals, sin que rematasen feitos, a ormino perque ta par d'alavez no yeran plenament fesibles. D'entre os suyos prochectos realizatos, bi feguran:
Nueit de Cabo d'anyo
thumb|300px|Nueit de Cabo d'anyo en [[Sydney, Australia]] A Nueit de Cabo d'anyo ye a nueit que bi ha entre a viespra de cabo d'anyo (31 d'aviento) y o día de cabo d'anyo (1 de chenero). Ye habitual de celebrar ista fiesta minchando-se doce grans d'uga (un por cada campanada d'o cambeo d'anyo).
En cada ciudat d'o mundo bi ha un puesto an a chent se reune ta recibir o nuevo anyo, en Zaragoza por eixemplo, se fa en a Plaza d'o Pilar y en Madrit en a Puerta del Sol.
A tradición d'as doce ugas ye espanyola. En atros países como Archentina bi ha tradicions pareixitas en as que se minchan pansas u como en Italia que ye tradicion minchar lentellas.
En toz os puestos bi ha borina y fuegos artificials.
En ista nueit se corre en muitos lugars d'o mundo a Cursa de Sant Silvestre, a Sant Silvestre Vallecana celebrata en Madrit ye beluna d'as mas famosas d'o mundo chunto con a de Rio de Janeiro.
Lliçà de Vall
Lliçà de Vall (Lliçà de Vall en catalán y oficialment, Llissá de Vall en castellano) ye un municipio catalán situato en a comarca d'o Vallés Oriental y provincia de Barcelona.
A suya población ye de 6.290 habitants (2009), en una superficie de 10,80 km² con una densidat de población de 582,41 hab/km².
Cheografía
A localidat de Lliçà de Vall se troba situata a 125 metros d'altaria sobre o livel d'a mar.
D'o suyo termin municipal fan parte os lugars y urbanizacions de barri de Can Xiol, Ca l'Esteper, Can Prat, Can Salgot, Can Vilardebò, Cantallops, La Caseta, El Mirador i el Mas Gordi, La Miranda del Vallès, El Pla, Sant Moritz, Sant Valerià, La Serra, El Sot de la Coma y El Sot dels Nostris.
Anyos 1860
Os anyos 1860 ye o periodo de tiempo formato por os anyos entre l'anyo 1860 y l'anyo 1869, istos dos tamién encluyitos.
Tocaburros
Tocaburros ye un mont de 436 metros d'altaria, situau en a depresión d'Ebro, en o municipio de Zaragoza, en a provincia de Zaragoza.
En a suya cima bi ha un vértiz cheodesico que ye d'acceso restrinchiu por trobar-se en un terreno militar perteneixient a o campo de maniobras de Sant Gregorio.
Two Rode Together
Two Rode Together (títol orichinal en anglés, en aragonés Dos cabalgoron chuntos, enguerada en Aragón con o títol en castellano de Dos cabalgan juntos, Dos cabalgan chuntos en aragonés) ye una cinta de cine estausunidense de l'anyo 1961 de cine de western buddy film dirichida por John Ford seguntes un guión adaptau por Frank S. Nugent basando-se en a novela Comanche Captives, publicada en 1959 por Will Cook. La banda sonora orichinal da cinta ye un treballo de George Duning, estando la dirección de fotografía obra de Charles Lawton, Jr.. Producida por Stan Shpetner ta las productoras John Ford Productions y Shpetner Productions, en l'elenco d'a cinta bi ha actors como James Stewart, Richard Widmark, Woody Strode, Shirley Jones, Linda Cristal, Andy Devine, John McIntire, entre d'atros.
La cinta ye ambientada en os anyos 1880 mientres as guerras idias en l'estau de Texas, rodando-se tamién en ixe mesmo estau.
Argumento
Mientres os anyos 1880 en a localidat de Tascosa, en l'estau de Texas, o marshal Guthrie McCabe s'acontenta con estar o socio comercial (y personal) de l'atractiva propietaria d'o saloon d'a ciudat, Belle Aragon, recibindo-ne o 10% d'os beneficios d'o local, mesmo que o 10% d'o beneficio de todas as botigas d'o lugar. Quan os familiars de captivos feitos por os comanches mientres as Guerras indias de Texas desichen a las autoridatz militars que aportellen a los suyos familiars seqüestraus, o comandant Frazer ninvía a lo tenient Jim Gary, un viello conoixiu d'o marshal ta que lo porte enta lo fuerte ta convencer-lo ta que marche enta lo campamento comanche ta negociar a liberación d'os presoners. A mala raca, McCabe marcha con ell dica lo fuerte, pero se niega a cumplir la misión que li quieren encomendar. Finalment, con una combinación de chantache y autorización ta que lis cobre a los familiars d'os seqüestraus, McCabe accede. T'acompanyar-lo, o comandant Frazer designa a lo tenient Gary, encara como legalment un militar no puet dentrar en territorio indio, li ordena que deserte, y si la misión marcha mal, asinas Fraser no se trobará implicau.
Entre los colons que buscan a los suyos familiars, se troba Marty Purcell, una mesacha obsesionada en remerar a su chirmán menor Steve, que nomás teneba que 9 anyadas quan lo seqüestroron os comanches, porque ella s'amagó y no fació garra cosa t'aduyar-lo, y nomás conserva d'ell que la remeranza y una antiga caixa de musica que yera lo chuguete favorito de Steve. McCabe li diz que fácil que Steve no tienga garra remeranza d'ella, en estar masiau nino quan lo seqüestroron. Un atro que ye buscando a un nino seqüestrau, que ya estará un choven guerrero, ye Harry Wringle, un cabalero comerciant que no ye masiau intresau en qualo sía lo nino que li porten, porque nomás quiere que acontentar a su muller, a qui los comanches roboron un nino d'o suyo primer matrimonio, y como ell no ye lo pai real li diz a McCabe que li pagará una important recompensa por qualsiquier nino que li pueda levar.
Rouben Mamoulian
Rouben Zachary Mamoulian, naixito de Tbilisi (Imperio Ruso, hue Cheorchia) o 8 d'octubre de 1897 y muerto en Hollywood (Los Angeles, California, Estaus Unius) o 4 d'aviento de 1987, estió un director cinematografico y director teatral estausunidense d'orichen armenio, activo en o cine estausunidense y en o teatro dende zaguerías d'os anyos 1920 dica primerías d'os anyos 1960. Recibió quantos premios mientres a suya carrera artistica.
Two Rode Together
Argumento
Finalment McCabe y Gary marchan cabalgando chuntos enta lo campamento comanche y McCabe negocia con o chefe comanche, Quanah Parker, qui li diz que en a tribu bi ha quatro captivos blancos, un mesache, una mesacha, una muller d'edat abanzada y una choven mexicana. Una d'as captivas no quiere tornar con os blancos, en estar casada con un comanche y tener-ne fillos. Una atra, la sinyora Clegg, no quiere tornar por verguenya y prefiere que su mariu y sus fillos la consideren ya muerta. Asinas, McCabe logra rescatar nomás que a dos captivos: o choven Running Wolf, qui ha decidiu que adchudicará a Harry Wringle como si estase lo suyo fillastro sía verdat u no, nomás que ta cobrar a recompesa, y la captiva mexicana, Elena de Madariaga. Elena ye la muller de Stone Calf, un chefe guerrero cheyenne enemigo de Quanah Parker, y Quanah aproveita asinas tamién ta fer-li mal a lo suyo rival, pero asinas tamién o camín de tornada enta lo fuerte esdevién perigloso.
Rouben Mamoulian
D'entre a suya filmografía, se puedem destacar bellas cintas, como Dr. Jekyll and Mr. Hyde (1931, con Fredric March, Miriam Hopkins y Rose Hobart), Queen Christina (1933, con Greta Garbo y John Gilbert), The Song of Songs (1933, con Marlene Dietrich, Brian Aherne y Lionel Atwill), Becky Sharp (1935, con Miriam Hopkins, Frances Dee y Cedric Hardwicke), High, Wide, and Handsome (1937, con Irene Dunne, Randolph Scott y Dorothy Lamour), Golden Boy (1939, con William Holden, Barbara Stanwyck y Lee J. Cobb), The Mark of Zorro (1940, con Tyrone Power, Linda Darnell y Basil Rathbone), Silk Stockings (1957, Fred Astaire y Cyd Charisse).
Two Rode Together
Producción
Ta lo rodache d'a cinta de fació servir o plató que John Wayne heba construyiu en Texas ta rodar-ie ''The Alamo (1960). ''
A filmación distó muito d'estar pacifica; en primeras, a lo director John Ford no li cuacaba a novela en que se basaba lo guión y nomás acceptó que treballar-ie por o suyo elevau salario (225.000 dólars, amás d'o 25% d'os beneficios d'a cinta) y por a suya relación con o director de Columbia Pictures, Harry Cohn. Ni con l'aduya de Frank S. Nugent, o suyo guionista favorito con qui treballó en diez cintas, consideraba que lo guión yera adequau y en fació a-saber-las modificacions mientres o rodache. Ford pensaba que yera muito millor a narración sobre o tema d'os captivos blancos d'os indios que ya heba feito en The Searchers en 1956 (con un guión de Nugent, d'atra man).
O papel de Quanah Parker ye interpretau por l'actor Henry Brandon, qui tamién heba treballau en The Searchers interpretando a lo chefe comanche Scar / Cicatriza.
Two Rode Together estió la quinzena cinta a on Jack Murray fació lo montache cinematografico ta John Ford, estando tamién a zaguera en morir meses entes d'enguerar-se la cinta.
Critica
Quim Casas considera que:
Antonio Méndez en AlohaCriticón afirma que:
En Fotogramas la califican de:
Lakarra
Lakarra (Lacarre en francés y oficialment) ye un municipio francés, perteneixient a la rechión de Nueva Aquitania, a lo departamento de los Pireneus Atlanticos, en o districto de Bayona y cantón de Montanya Basca. Tradicionalment fa parti de la comarca de Tierra de Cisa en Ultrapuertos.
A suya población ye de 129 habitants (1999) en una superficie de 4,40 km², con una densidat de población de 29,32 hab/km².
Demografía
2004: población provisional de l'INSEE (fuent: INSEE).
Julio Ostalé Gómez
Julio Ostalé Gómez, conoixiu esportivament como Ostalé y Ostalé Gómez, naixiu de Zaragoza o 3 de mayo de 1902 y muerto o 8 de setiembre de 1992 estió un chugador y arbitro de fútbol espanyol.
Estió un destacau arbitro d'a Primera División, perteneixent a o Comité d'Arbitros d'Aragón. Participó en 48 partius d'a Primera División, 17 de segunda y 30 de Copa d'o Rei mientres os anyos 1929 y 1941.
Dimpués de estar arbitro estió d'entrenador y dinantes estió chugador de fútbol chugando en o Iberia SC y en a selección de fútbol d'Aragón.
Monachus monachus
Monachus monachus ye a sola especie d'a familia Phocidae present en a Mar Mediterrania, y tamién se distribuye u distribuiba por a costa atlantica nordafricana dica Mauritania, Cabo Verde, as Islas Canarias y Madeira. Ha desapareixiu d'a mayor part d'as costas mediterranias y d'as Islas Canarias.
Se conoix fósil dende o Pleistoceno meyo de Vallonnet, y tamién se troba fósil en o Pleistoceno meyo d'as esplugas de Grimaldi y d'Altamira. Tamién s'ha trobau como fósil en as minas de Can Tintoré (Gavà, Barcelona) con edat neolitica inferior-meya (5070 u 4880 anyos BP).
Zoonimia
En catalán se li diz metaforicament vell marí ("viello marín"), que curiosament recuerda a l'asociación d'un dios marín griego substituyiu por Poseidón con esta especie de focido, tal y quiento veyemos en "A Odisea". En occitán existe a denominación de buòu marin (buei marín). Dende las formas catalanas y occitanas tenemos adaptacions escritas como veyl marin en o peache de Uesca y como bitill marino en o peache de L'Ainsa en o sieglo XV.
Daniel Taradash
Daniel Taradash, naixito de Louisville (Kentucky, Estaus Unius) o 29 de chinero de 1913 y muerto en Los Angeles (California, Estaus Unius) o 22 de febrero de 2003, estió un guionista y director cinematografico estausunidense, activo en o cine estausunidense dende zaguerías d'os anyos 1930 dica zaguerías d'os anyos 1970, con bellos premios recibitos mientres a suya carrera cinematografica.
D'entre a suya filmografía, se puet mencionar bellas cintas, como Golden Boy (1939, Rouben Mamoulian), Rancho Notorious (1952, Fritz Lang), Don't Bother to Knock (1952, Roy Ward Baker), From Here to Eternity (1953, Fred Zinnemann), Désirée (1954, Henry Koster), Picnic (1955, Joshua Logan), Storm Center (1956, Daniel Taradash), Bell, Book and Candle (1958, Richard Quine), Morituri (1965, Bernhard Wicki), u Hawaii (1966, George Roy Hill).
Alejo Carpentier
Alejo Carpentier Valmont, naixito de Lausana (Suiza) o 26 d'aviento de 1904 y muerto en París (Francia) o 24 d'abril de 1980, estió un escritor y novelista cubano. Mientres muitas anyadas se creyeba que yera naixito de l'Habana (Cuba), dica que se trobó a suya partida de naixencia en Lausana, en Suiza.
Premios
Alejo Carpentier recibió en 1977 o Premio Miguel de Cervantes.
Tozal de la Fontana
O tozal de la Fontana (en catalán tuc de Fontana de Vielha u tussal de la Fontana, en castellano tozal de la Fontana de Vielha) ye un pico de 2.576 metros d'altaria situau en a muga entre Ribagorza (Aragón) y a Val d'Arán (Occitania).
Miguel Ángel Lamata
Miguel Ángel Lamata Romeo (Zaragoza, 13 de chulio de 1967) ye un guionista de cine y televisión y director cinematografico aragonés.
Biografía
Se formó en a escena independient como curtometrachista. Dirichió cuantos curtos amostrando-ie o suyo mundo personal: metaficción, humor, serie b, cultura pop... Treballó en cuantas televisions locals de Zaragoza, en programas d'estilo enchugardiu y d'humor. Dimpués se tresladó ta Madrid, a on treballó con Pepe Navarro. En 2002 dirichió o suyo primer largometrache, Una de zombis, produciu por Santiago Segura.
Penya Roya
Penya Roya puet fer referencia a:
Ouagadougou
Ouagadougou (coloquialment Ouaga) ye una ciudat de Burkina Faso, capital d'o país dende a suya independencia de Francia o 5 d'agosto de 1960. Antiparte, ye o centro cultural y economico d'o país. Se troba situata en o departamento d'Ouagadougou, provincia de Kadiogo y rechión Centro.
A suya población ye de 1.475.223 habitants (2006) en una superficie de 219,30 km², con una densidat de población de 6.727 hab/km².
Percullo (plantas)
thumb|right|180px|Percullos d'una [[toza d'alberniz (Alnus glutiosa), dimpués d'una anyata d'haber-la tronzato.]] Un percullo u chupón, en agricultura y botanica, ye una branca que naixe en a base d'o tronco d'un árbol u arbusto, y que si se deixa creixer gosa fer-se gran y dica lignificar-se, endurindo-se dica formar un tallo nuevo. Os percullos pueden estar a estratechia ta escapar que cualques especies fan servir cuan se les ye tronzato lo tronco, pero en as especies agricolas, a formación de percullos -que no gosariban estar productivos dica pasatos cuantos anyos de creixer- contribuye a que s'afebleixca la planta y pierda rendimiento.
Por a suya organización, como brostons chicorrons a los piez de l'árbol, y porque en cualques especies se pueden emplegar ta reproducir a planta, os percullos reciben a sobén o nombre informal de «fillos».
Trucho
thumb|right|250px|Un trucho amagau puede tornar-se un periglo en a montanya. Un trucho ye un forato en o suelo por an que trascola l'augua d'a superficie, marchando ta subsuelo. En un sentiu más amplo, puede estar qualsiquier forato por an que i puede cayer cosas y se tresbaten.
La Horcada
La Horcada (La Horcada en occitán, Lahourcade en francés y oficialment) ye una comuna occitana en o departamento francés de Pireneus Atlanticos, districto d'Aulorón, cantón d'o Corazón de Biarn y rechión de Nueva Aquitania. A comuna yera parte de l'antiga provincia d'o Biarn.
A suya población ye de 685 habitants(1999) en una superficie de 10,94 km², con una densidat de población de 62,61 hab/km².
Cheografía
O suyo termin municipal ye trescruzato por dos afluyents d'a Gave de Pau, o río Géu y o río Luzoué.
Mugas
O territorio d'a comuna de La Horcada muga a o norte con Lagòr, Morencs y Noguèras; a l'este con Pardias; a o sudeste con Monenh; y a o sudueste con Luc.
Demografía
2004: población provisional seguntes l'INSEE.
Valerio Zurlini
Valerio Zurlini, naixito de Bolonya (provincia de Bolonya, Emilia-Romanya, Reino d'Italia) o 19 de marzo de 1926 y muerto en Verona (provincia de Verona, Veneto, Italia) o 28 d'octubre de 1982, estió un director cinematografico y guionista italiano.
Roma
Roma ye una ciudat italiana, capital tanto d'Italia como d'a rechión d'o Lazio y d'a provincia de Roma, que se troba situata chunto a o río Tíber, en a parti central d'o país, amán d'a mar Tirrena. A suya población ye de 2.863.322 d'habitants (2013) en una superficie de 1.285,306 km², con una densidat de población de 2.228 hab/km². Ye a ciudat italiana con un numero d'habitants mas gran, y temién ye a tercera ciudat d'a Unión Europea por a suya población. A mas, en estar la seu d'a Ciudat d'o Vaticano, Roma ye (estando lo solo caso en o mundo) simutaniament la capoital de dos estaus.
A Ciudat d'o Vaticano, situata en a suya mayor parti en l'interior de Roma, ye a seu d'o papato d'a Ilesia catolica, reconoixito como estato independient por o gubierno italiano en l'anyo 1929 por o Pacto de Letrán. A machestuosa cupula d'a Basilica de Sant Per d'o Vaticano, en a Ciudat d'o Vaticano, sobresale sobre l'horizont d'a ciudat. Roma fa parte d'a Organización d'as Ciudaz d'o Patrimonio d'a Humanidat, en estar considerada por a UNESCO como Patrimonio d'a Humanidat. Antiparte, ye una ciudat con un important legato cultural, herencio d'a suya historia, en estar tamién l'antiga capital d'a Republica Romana, de l'Imperio Romano y seu d'o Papato dende fa alto u baixo 2.000 anyadas. Asinas, ye la ciudat d'o mundo con una mayor concentración de biens historicos y culturals.
Orichen etimolochico
Diz a leyenda que os bezons Romulo y Remo, fillos de Marte, fuoron albandonatos en naixer. Enfortunadament, una lupa se encargó de aleitar-lis y os ninons creixioron cerenyos. Sindembargo, estando creixitos, Romulo amortó a Remo y establió Roma. Hue en día, o simbolo d'a ciudat imperial contina estando a lupa con os dos ninos. Tanimientres, lo mas probable ye que l'orichen d'o nombre d'a ciudat seiga derivau d'o nombre d'una gens estrusca, ditos Ruma.
Cheografía
La ciudat de Roma se troba situada en as marguins d'o río Tíber, que la trescruza en o suyo camín enta l'amanada mar Tirrena. En bellos pueyos en una curva d'o río se i instaloron os suyos primers habitants, en os clamaus siet pueyos de Roma.
O territorio d'o municipio (comuna, en italiano) ye muit gran, en haber-se-ie incorporau muitas areas d'a redolada d'a ciudat en que, en estar marismas, no yera posible lo desembolique de l'agricultura y, en conseqüencia, yeran rechions despobladas a on no i había que solo paludismo. Modernament, ixo ha feito que la ciudat poseya un amplo rete de zonas verdas y parques arredol d'ella (y que norresmenos la densidat de población d'a ciudat seiga prou baixa). Tamién se troban en o suyo termín comunal bellos chicotz lacos, como lo laco de Bracciano y lo laco de Marignano. Tamién i hay una chicota isla fluvial, la isla Tiberina, amán d'o Pueyo Capitolino.
Dende lo punto d'anvista d'a Cheolochía, lo suelo d'o territorio d'a ciudat de Roma ye conformau por repuis de piroclasto cheneraus fa entre 300.000 y 600.000 anyadas por antigos volcans hue inactivos a lo sudueste d'a ciudat. O río Tiber y los suyos afluents erosonioron dimpués ixes repuis y los en sedimentoron, conformando asinas definitivament o paisache romano primichenio. Hue lo territorio romano ye considerau oficialment como un territorio con un baixo risque de sismicidat.
Encara que lo prencipal curso fluvial d'o termín municipal de Roa ye lo río Tíber, tamién se i troba lo suyo afluent, o río Aniene, que se chune con o Tíbar a lo norte d'a ciudat. En estar tan gran la superficie d'o municipio romano, poseye tamién un amplo trampo de costa en a mar Tirrena (alto u baixo, 20 km de costa, estando lo municipio d'Europa con más costa maritima.
La ciudat de formó arredol d'os Siet Pueyos de Roma (Pueyo Palatino, Pueyo Aventino, Pueyo Capitolino, Pueyo Quirinal, Pueyo Viminal, Pueyo Esquilino y Pueyo Celio, pero tamién se i trobal en o suyo termín d'atriz chicotz pueyos, más más en a suya parte norte, que ye mas montanyosa.
Clima
O clima de Roma ye un clima mediterranio (seguntes a clasificación climatica de Köppen, un clima Csa), ye decir, un clima templau con veranos calidos y temperaturas suaves en agüerro y primavera, que gosan estar as estacions con más plevia (sobre tot noviembre y abril. O verano ye muit caloroso, encara que l'amanada mar Tirrena contribuye a suavizar as temperaturas, con un viento clamau en italiano ponentino, que gosa fer buen ventero de tardadas y de nueitz. En verano y agüerro de pueden producir en determinadas condicions tronadas. L'hibierno gosa estar frido, con plevias freqüents.
Historia
La ciudat de Roma, por a suya condición como cabecera d'un amplo imperio mientres la Edat Antiga y como seu d'a Ilesia Catolica dende los primers tiempos d'o Cristianismo, adhibiu a la suya capitalidat en primeras d'o Reino d'Italia y (dende 1945) de l'actual Republica d'Italia, ye depositaria d'una luenga y densa Historia, que ha marcau fundament la ciudat actual.
Primeras anyadas
250px|thumb| A lupa [[Luperca aleitando a Romulo y Remo.]] Seguntes a tradición romana, la ciudat de Roma se fundó lo 21 d'abril de 753 aC (ab urbe condita, seguntes a forma romana de calcular los anyos) por dos chirmans melguizos, Romulo y Remo, que heban estau aleitaus por una lupa dita Luperca. En ixas envueltas lo río Tíber feba de muga entre los etruscos a lo norte d'o río y los umbros a lo sud, con un chicot territorio entre los dos ocupau por os latinos, con bellas tribus de pastors nomadas en os Apenins: sabins, samnitas, marsos, volscos, campans, ausons y oscos. Istos pueblos reculliban l'herencio d'os pueblos italicos, una branca d'os pueblos indoeuropeus plegaus en a Peninsula italica en zaguerías d'a Edat de Piedra y que facioron dentrar a redolada en a Edat de Fierro, con a clamada Cultura de Villanova (arredol de 1000 aC). Arredol de 900 aC plegoron os etruscos, con un orichen dica l'inte dubdoso.
Roma yera alavez una crucillada de camins, en un puesto a on hi heba una pasadera ta trescruzar o río, en bel meyo d'a rota comercial que uniba Etruria con Campania y dica on lo río Tíber yera navegable. O pueyo Palatino parixe que estió lo primer lugar en estar habitau de forma permanent (sobre un muit antigo ansentamiento d'o sieglo XIV aC), estendillando-se dimpués enta lo pueyo Esquilino, con un amplo rete de chicotz lugarotz dende Roma enta la embocadura d'o Tiber en a mar Tirrena, que rematoron en confluyir en una chicota ciudat, formada por latinos que ocupaban la primitiva ciudat y los sabins que ocupaban los pueyos d'o Viminal y d'o Quirinal.
Accipiter
Accipiter (que significa en latín «interceptor») ye un chenero d'aus de presa a dintro d'a familia Accipitridae. Cualques d'as especies que se i clasefican, que existen en Aragón, tienen nombres populars propios como ye l'«azor» u «esparvero perdiguero» (Accipiter gentilis).
Roma
O reino de Roma
Dende lo 600 aC os etruscos fundoron a Liga d'as Dotze Ciudaz (en basando-se en o modelo d'a Liga chonica) y prencipioron una expansión enta lo sud d'o río Tíber, enta la Campania. Mientres iste periodo, la primitiva ciudat de Roma yera una monarquía baixo lo control etrusco, como amuestra la onomastica d'os suyos reis, dica 510 aC, quan os romanos destronoron a lo zaguer rei de Roma, Tarquinio lo Soberbio. Mientres o periodo monarquico, Roma heba plegau en o control d'os pueblos latinos, o clamau Lacio, en desplazando a l'antiga ciudat d'Alba Longa, que dica l'inte yera la ciudat mas prestichiosa ta los latinos.
Accipiter
Son aus de tamanyo meyano, con alas robustas d'extrimos arronchadez y coda poderosa que emplegan ta maniobrar con a-saber-la buena traza per entre a vechetación, per el que se convierten en grans cazataires especialment adaptatos en as selvas, a diferencia d'a resta d'aus de presa que solen cazar per puestos opiertos. Son cazataires especializatos en capturar paixaros chicoz.
Roma
A Republica romana
En as primeras anyadas d'a Republica, Roma prencipio una expansión enta lo norte, en absorbindo los territorios d'os estruscos, y enta lu sud, absorbindo a samnitas y oscos, en una situación de guerra quasi permanent (Guerra latina, Guerra d'os Diez Anyos que remató con a conquiesta y destrucción d'a ciudat etrusca de Veyes, guerras contra los celtas que heban invadiu Italia....). O 18 de chulio de 387 aC s'escaició la batalla d'Alia, a on os celtas mandaus por Brenno redotoron a los romanos, conquerindo y espullando dimpués la ciudat de Roma, que prencipió poco dimpués a suya reconstrucción fisica y tamién a reconstrucción d'o sistema d'alianzas, que s'heba crevau parcialment con a redonta dabant d'os celtas.
L'Imperio Romano
En o 27 aC Augusto, que en a zaguera guerra civil heba formau parte d'un triunvirato vencedor, chunto con Marco Antonio y Marco Emilio Lepido, essdevién princeps civitatis y se li concede por o Senau lo títol d'Imperator, esdevenindo asinas Roma una monarquía de feito, encara que en os primeros tiempos formalment se manteneban as institucions republicanas, establindo la primera dinastía imperial, la dinastía Chulio-Claudia. Augusto fomentó un intenso treballo de milloras en a ciudat de Roma, en esviellando muitas d'as suyas edificacions.
Mientres o reinau de Nerón, lo zaguer miembro d'a dinastía, s'escaició lo gran incendio de Roma, o 19 de chulio de l'anyo 64. Lo fuego s'inició amán d'o Circo Maximo y duró entre cinco y siet días. Seguntes Tácito, en os suyos Annales, l'incendio duró cinco días y destruyó quatre d'os catorze districtos d'a ciudad y que atros siet fuoron muit afectaus. Suetonio, en De vita Caesarum, diz que tenió una durada de seis días y siet nueitz. O solo historiador en describir l'incendio estió Plinio o Viello, en Naturalis Historia, pero muitos historiadors d'ixas envueltas no mencionan l'episodio. Tanimientres, ye evident que la ciudat de Roma en quedó muit danyada. Dende l'incendio dica hue bi ha debat entre los historiadors sobre qui estió lo responsable de l'incendio, que bell-uns atribuyen a lo mesmo Nerón.
Antiparte, dende meyaus d'o sieglo I s'estendilló por l'Imperio Romano (y por la ciudat de Roma, que yera la suya capital y centro politico y cultural) una nueva relichión, o Cristianismo, en primeras considerau nomás que una secta más aintro d'o Chudaísmo pero que bien luego s'estendilló mica en mica por todas las capas socials de l'Imperio y d'a ciudat, que esdevenió lo principal centro relichioso d'a nueva relichión en establir-se-ie lo suyo maximo dirichent, lo Papa, no res menos d'as persecucions ciclicas que sufrioron los cristianos dica lo sieglo IV. La primera gran persecución contra ells estió bien luego d'o gran incendio de Roma en l'anyo 64, en culpar Nerón a los cristianos d'estar ells os responsables, en iniciando asinas la primera d'as grans persecucions contra los cristianos, en a quala parixe que fuoron martirizaus os apóstols Sant Pero y Sant Pavlo.
L'emperador Constantín I, promulgó en la ciudat de Milán en 313 l'Edicto de Constantín, que decretaba la libertad relichiosa en tot l'Imperio Romano. Dende alavez, s'estendilloron por tot lo territorio imperial nuevas ilesias, y la ciudat de Roma no estió una excepción a ixas construccions. O fenomeno s'amplificó dende l'Edicto de Tesalonica d'o 27 de febrero de 380 dictau por Teodosio I, que declaraba lo Cristianismo como la relichión oficial de l'Imperio.
Os fillos de Teodosio dividioron en dos l'imperio, quedando-se Arcadio con a metat oriental (lo que se conoixe como Imperio Bizantín) y Honorio la metat occidental, l'Imperio Romano d'Occident, mantenendo-se la capitalidat en Roma dica 395, que se tresladó enta Milán y dimpués en 402 enta Ravena, en considerar-se que istas ciudaz yeran mas fácils de defender de l'ataque d'os visigodos, que prencipiaban a fer incursions por a peninsula italica. Asinas, Roma dixó d'estar lo centro politico de l'Imperio, pero se i mantenió como seu d'o Cristianismo, en continar residindo-ie lo Papa.
En l'anyo 410 Roma fue espullada por os visigodos mandaus por Alarico, que cremoron la ciudat (que dica l'inte no heba estau espullada dende los tiempos de Brenno y d'as incursions celtas de feba ueito sieglos) estando reconstruyida dimpués con a decisiva intervención d'os Papas, que poquet a poquet esdeveniban a prencipal autoridat d'a ciudat a toz os livels. Tanimientres, en 455 Roma fue obchecto d'un nuevo ataque y espullamiento, ista vegada a mans d'os vandalos con una flota de 100 barcos mandaus por Chenserico dende lo Reino vandalo que heban establiu en o norte d'Africa. Encara que los Papas tornoron a impulsar la reconstrucción d'a ciudat y que lo Papa Lión I evitó que los hunnos d'Atila la conquerisen, pocas anyadas dimpués, en 472, Ricimer y Olibrio la tornoron a espullar.
Edat Meya
O 4 de setiembre de 476, Odoacro depone a Romulo Augustulo y esdevién gubernant de facto d'Italia, rematando asinas con la existencia de l'Imperio Romano d'Occident. Odoacro fue asasinau por Teodorico lo Gran, qui establió lo Reino Ostrogodo d'Italia, que continaba mantenendo la suya capital en Ravena. Quan os bizantins drestruyoron lo reino ostrogodo y conquirioron Italia en 553, tamién conservoron la capitalidat en Ravena. En 568 plegan en Italia los longobardos d'Alboino, que fundan os ducaus d'Espoleto y Benevento en o centro y lo sud d'a peninsula y que esdevienen quasi independients d'o Reino longobardo en o norte. Tanimientres, la ciudat de Roma, con un chicot territorio arredol, contina en mans bizantinas, fendo parte de l'exarcau de Ravena, como ducau de Roma.