cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Cabezo Millán
O cabezo Millán ye un pueyo de 949 m d'altaria situau en a muga entre os termins municipals de Las Parras de Castellot (Teruel) y Zurita (Castellón), en a sierra Manadella.
En a suya cima bi ha un vértiz cheodesico.
Arbona
Arbona (en francés Arbonne) ye una comuna d'Iparralde situata en a provincia tradicional de Labort, administrativament en o departamento francés d'os Pireneus Atlanticos, en a rechión de Nueva Aquitania. Fa parte d'o districto de Bayona y d'o cantón d'Ustáriz-Vals d'Errobi y Urdazuri.
A suya población ye de 1.375 habitants (1999) en una superficie de 10,59 km², con una densidat de población de 129,84 hab/km².
Barranco de ra Lapazosa
O barranco de ra Lapazosa ye un barranco pirenenco que naixe en l'ibón de ra Lapazosa, en o municipio de Torla-Ordesa y desemboca en o río Ara, en Buixaruelo.
Toponimia
O puerto de ra Lapazosa yera un antigo camín enta Gavarnía, emplegau pa o transporte d'a lana aragonesa ta Francia. . Lapazosa podría interpretar-se como "puesto de bardanas".
Torruella d'Aragón
Torruella d'Aragón (en castellano Torruella de Aragón) ye un lugar aragonés d'a comarca de Ribagorza situato a 16 de Graus, perteneixient a este municipio. Huei ye despoblato.
Cheografía
Torruella d'Aragón ye situato a 1.008 metros d'altaria sobre o livel d'a mar.
Penya Altura
A penya Altura ye una montanya de 2.289 metros que se troba en a muga entre Bielsa y Tella-Sin (Uesca).
Ye situada en a sierra d'as Zucas chunto a o portiello de Tella (2.089 m) por a on pasa o GR 19.
Buffalo Bill
Buffalo Bill ye l'embotada y nombre artistico de William Frederick Cody, conoixito tamién como William Cody y Bill Cody, naixito cerca de Le Claire, Iowa, o 26 de febrero de 1846 y muerto en Denver, Colorado, o 10 de chinero de 1917, estió un militar, cazador de bisonts (Bison bison) y showman estausunidense.
Estió un d'os personaches mas conoixitos d'o Far West prencipalment por o suyo espectaclo de circo, Buffalo Bill's Wild West, un Wild West show que incluyiba cowboys y indios con qui actuó y recorrió gran parti d'o mundo incluyendo-ie parti d'Europa y en Espanya a ciudat de Barcelona. Facioron parte de l'espectaclo personaches historicos como Calamity Jane u Toro Posau.
Serie de reaccions de Bowen
300px|thumb|right|Esquema d'as series de reacción de Bowen. A serie de reaccions de Bowen amuestra os minerals que se van formando a partir d'un magma orichinal por cristalización y posible reacción quimica con o magma resultant.
Seguntes Norman L.Bowen quan encomienza a cristalización d'un magma, as rocas que en resultarán dependerán d'a velocidat de solidificación y de que os diferents minerals que se van formando a mesura que s'alcanza a suya temperatura de cristalización permaneixcan adintro d'o magma liquido u caigan a lo fondón, podendo u no reaccionar con o fluido remanent, a temperaturas cambiants cada vegata més baixas. A reacción entre o mineral critalizato y o fluido resultant empobrito en os elementos embrecatos en a cristalización d'este mineral y cada vegata a menor temperatura sigue una seqüencia dita "serie de reacción".
As series de reacción son de dos tipos: continas si cambea unicament a composición y discontinas si o cambeo ye de composición y estructura cristalina.
Bowen establió a partir d'un magma de composición basaltica a serie de reacción discontina d'os minerals ferromagnesians: olivín, auchita, hornblendab y biotita y a serie de reacción contina d'os feldespatos: anortita, plachioclasas cada vegata con menos calcio y més sodio y albita.
Dimpués d'a biotita y l'albita se forma o feldespato potasico, seguito por a moscovita, pa rematar en o quarz.
Con as series de Bowen s'explica a incompatibilidat de l'olivín y o quarz en as rocas y que no coincidan, y tamién que a partir d'un magma basico pueda cristalizar una roca acida por diferenciación magmatica si o fluido en movimiento va perdendo elementos como o magnesio u o fierro a mesura deixa dezaga os minerals que van crisstalizando, u si o fluido ye estatico y van cayendo ixos minerals en o fondón d'a cambra magmatica.
Luengas echipcias
As luengas echipcias son una branca d'as luengas afroasiaticas. Os suyos solos miembros son o echipcio antigo (incluito lo sistema d'escritura demotico) y os suyos descendients, o copto.
Os lingüistas dividen a evolución d'a luenga echipcia en uns cuantos periodos, basando-se prencipalment en os cambios en a escritura.
Deftones
Deftones ye un grupo de nu metal californiana, formato en 1988 en a ciudat de Sacramento.
Rob Paulsen
Robert Fredrick Paulsen III naixito de Detroit l'11 de marzo de 1956 ye un actor de voz y cantaire estausunidense.
Ibón d'Algás
L'ibón d'Algás (en castellano ibón de Algás) ye un ibón situau baixo o garmo de ro Pico (2.674 m) en l'Alto Galligo.
Les Franqueses del Vallès
Les Franqueses del Vallès (Les Franqueses del Vallès en catalán y oficialment, Las Franquesas del Vallés en castellano) ye un municipio catalán situato en a comarca d'o Vallés Oriental y provincia de Barcelona.
A suya población ye de 17.660 habitants (2009), en una superficie de 29,10 km² con una densidat de población de 606,87 hab/km².
Cheografía
O termin de Les Franqueses del Vallès se troba situato a 232 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, a una distancia de 42 km d'a ciudat de Barcelona, a capital d'a suya provincia y de Catalunya.
D'o suyo termin municipal fan parte os lugars de Bellavista, Corró d'Amunt, Corró d'Avall (en ye a suya capital), Llerona y Marata.
Arte d'Al-Andalus
250px|thumb|[[Arco de ferradura, elemento autoctono present en l'arte visigotico y que seguiba estando present en l'arte d'Al-Andalus.]] L'arte d'Al-Andalus ye l'arte islamico que se desembolicó en Al-Andalus dende lo sieglo VIII dica lo sieglo XV. Presenta diferents estilos correspondients a diferents periodos temporals: emiral y califal, taifal, almurabit, almuade, nazarín y mudéchar. Encara que siga un arte islamico, presenta una continuidat con la evolución autocton de l'arte clasico que se dio en lo periodo visigotico (arte visigotico), continuidat bien visible en detalles como los arcos de ferradura. Las manifestacions mes notables la Mezquita de Cordoba, L'Alhambra de Granada y l'Alchafaría de Zaragoza.
.
Tibalt II de Navarra
Tibalt II de Navarra (u Tibalt V de Campanya), naixito en 1238 y muerto en Tràpani (Sicilia) o 4 d'aviento de 1270, estió rei de Navarra, conte de Campanya (con o nombre de Tibalt V de Campanya) y conte de Bria, toz dende 1253 dica 1270.
Orichens familiars
Tibalt II de Navarra yera fillo de Tibalt I de Navarra y d'a suya tercera muller, Margalida de Borbón-Dampierre, filla d'Archambaud VIII, sinyor de Borbón.
Actividatz
Heredó a cadiera reyal d'o reino de Navarra con 14 anyadas, dimpués d'a muerte de su pai, Tibalt I, con a rechencia d'a suya mai, Margalida de Borbón-Dampierre, y con a tutela de Chaime I, rei d'Aragón.
O 27 de noviembre de 1251 churó os Fueros de Navarra, y s'enfrontinó con a nobleza de Navarra, aduyato por a burguesía. Asinas, se coronó con as ceremonias francesas, con aduya d'o Papa Aleixandre IV. Confirmó y concedió fueros locals y privilechios fendo servir o navarro-aragonés en os textos oficials.
O 6 d'abril de 1255 casó con Isabel de Francia, filla de Loís IX de Francia y de Margalida de Provenza. A suya politica exterior yera favorable a la politica francesa, encara que más limitada por a suya muga con Castiella y Navarra. Asinas, aconseguió l'1 de chinero de 1256 a cesión por Castiella, mientres él vivise, d'os puertos de Fontarrabia y Sant Sabastián ta as exportacions d'o reino nabarro.
En chulio de 1270 prenió parte con o suyo suegro en una Cruzata ta Túniz, a on morió o suyo suegro, Loís IX de Francia. En tornar ta Francia, Tibalt morió en Tràpani (Sicilia) o 4 d'aviento d'ixa anyada, antis de plegar ta Francia.
Dimpués d'a suya muerte, li sucedió en os suyos títols o suyo chirmán, Henrique.
Matrimonios y fillos
Tibalt II no tenió fillos d'o suyo unico matrimonio con Isabel de Francia, filla de Loís IX de Francia.
Ṯā
A ṯā (en arabe ) ye a cuarta letra de l'alfabeto arabe (vintitresena, con un valor numerico de 500, en l'orden abchadín). Ye una letra solar.
Representa o sonito consonantico.
Escritura
A ṯā se liga a la letra vinient d'a palabra. Tamién con l'anterior si no ye alif, dāl, ḏāl, rā, zāy u wāw, que nunca no se ligan a la letra posterior.
Henrique I de Navarra
Churó en Tafalla que mantendría os fueros y privilechios con un texto en navarro-aragonés:
Tim Curry
Timothy James Curry, conoixito artisticament como Tim Curry, naixiu de Grappenhall, Cheshire, o 19 d'abril de 1946, ye un actor, actor de voz, cantaire y compositor estausunidense.
La Roca Mola
La Roca Mola ye un mont de 1.062 m d'altaria situau en a muga entre os termins municipals de Penyarroya de Tastavins (Teruel) y Herbers (Castellón).
Sierra de Penya Musera
La sierra de Penya Musera ye una aliniación montanyosa que con dirección W-E desparte la val d'os Pintanos a lo sud y la Canal de Berdún a lo norte. Ye situada en as comarcas de Cinco Villas y Chacetania, y en a provincia de Zaragoza.
La suya superficie perteneixe a los termins municipals de Sigüés, Artieda y Os Pintanos.
Altarias
La principal altaria ye penya Musera con 992 m d'altaria, con un vértiz cheodesico a 990 m
Cheolochía
Ye formada por series molasicas (almendrons y piedras d'arena entre livels salagonuz).
Grey DeLisle
Grey DeLisle naixita de Fort Ord, California o 24 d'agosto de 1973, ye una cantaire, actriz de voz y compositora estausunidense.
Grepiac
Grepiac (Grepiac en occitán, Grépiac en francés y oficialment) ye una comuna occitana en o departamento francés d'Alta Garona, districto de Muriel, cantón d'Autariba y rechión d'Occitania.
A suya población ye de 791 habitants (1999) en una superficie de 8,18 km², con una densidat de población de 96,70 hab/km².
Tortuera
Tortuera ye un municipio d'a provincia de Guadalachara, en a comunidat autonoma de Castiella-La Mancha, Espanya. A suya población ye de 217 habitants (2013), en una superficie de 82,2 km² y una densidat de población de 2,64 hab/km².
Cheografía
En Tortuera ye o naixedero d'o río Piedra.
Mugas
O suyo termin muga con L'Aldeyuela de Tiestos, Cillas, Cimballa, Cubillejo de la Sierra, Cubillejo del Sitio, Embit, Fuentelsaz, Molina d'Aragón, Rueda de la Sierra, Tartanedo y Torralba de los Fraires.
Parla
O lexico popular d'intrés etnografico de Tortuera se conoix relativament bien por figurar esta localidat en l'ALEANR, con a sigla Gu 200.
Tozal d'o Siso
O tozal d'o Siso u tozal d'a Güega ye una montanya de 2.488 metros que se troba en a muga entre Bielsa y Tella-Sin (Uesca).
Ye situada en a sierra d'as Zucas, fendo parti d'a muga d'o Parque Nacional d'Ordesa y d'as Tres Serols.
Ḍād
thumb|right|A ḍād en a suya forma aislataA ḍād (en arabe ) ye a quincena letra de l'alfabeto arabe (deciueitena u vintiseisena en l'orden abchadín). Ye una letra solar.
Actualment representa o sonito consonantico farinchalizato.
Escritura
A ḍād se liga con la letra vinient d'a palabra. Tamién lo fa con l'anterior si no ye alif, dāl, ḏāl, rā, zāy u wāw, que nunca no se ligan a la letra posterior.
Ibón de ras Argualas
L'ibón de ras Argualas ye un ibón situau baixo a punda de ras Argualas (3.046 m) en l'Alto Galligo.
Toponimia
L'orichen d'iste toponimo encara no ye guaire claro. Asinas William Dennis Elcock, en a suya obra "Toponimia del Valle de Tena" sinyala que podría estar formau por a parola latina "ARVUM" (campo) y o diminutivo "-uala", fendo asinas referencia a un chicot prau de montanya.
D'atra man, Jesús Vázquez Obrador afirma en a suya obra sobre a "Toponimia de Sobremonte (Huesca) III: El Espacio agrícola" que o toponimo puet derivar d'a parola "aruela", derivada d'a voz latina "AREOLA", emplegando una vegada mas o diminutivo "-uala", significando "puesto con poca vechetación a on creixe hierba curta y fina que se fa servir ta alimentar a o ganau".
Montastruc de Savés
Montastruc de Savés (Montastruc de Savés en occitán, Montastruc-Savès en francés y oficialment) ye una comuna occitana en o departamento francés d'Alta Garona, districto de Muriel, cantón de Casèras y rechión d'Occitania.
A suya población ye de 76 habitants(1999) en una superficie de 5,75 km², con una densidat de población de 13,22 hab/km².
Jamie Kennedy
James Harvey "Jamie" Kennedy ye un actor estausunidense.
Pandemia de COVID-19
thumb|300px|Pandemia de COVID-19
Historia
1 d'aviento de 2019 fue detectau per primera vegada en a ciudat de Wuhan (China).
O 13 de chinero de 2020 se detectó en Tailandia lo primer caso difuera de China.
O 23 de chinero de 2020 se detectó en os Estaus Unius o primer caso difuera d'Asia.
O 7 de marzo de 2020 s'amanaron os 100.000 infectados en tot o mundo.
A Organización Mundial d'a Salut (OMS) declaró l'11 de marzo de 2020 que l'epidemia se consideraba una pandemia a causa de l'alta cantidat de personas infezionadas (alavez 118.000) y muertes (4.291) que heba causau arredol d'o mundo (114 países).
Lo 13 de marzo, l'OMS declaró que Europa yera lo nuevo centro d'a pandemia dimpués que la tasa de nuevos casos en Europa superase los rechistraus en atras rechions d'o mundo, antiparte de China. Pa lo 16 de marzo de 2020, lo numero total de casos notificaus en toz difuera de China i heba brincau de lo de China continental. Lo 19 de marzo de 2020, China no informó de nuevos casos nacionals (excluyius los casos reimportaus de l'extranchero) per primera vegada dende lo inicio, mientres que lo numero total de muertes en Italia superó a lo de China.
Dica lo 22 de marzo de 2020, mas de 337.000 casos estioron reportaus en tot o mundo; mas de 14.400 personas morioron; y mas de 96.000 se recuperoron.
China
A pandemia se manifestó per primera vegada en un grupo de casos misteriosos y sospitosos de pneumonía en Wuhan, a capital d'a provincia de Hubei, China. Un hespital de Wuhan notificó a lo centro local pa lo control y la prevención de malotías (Center for disease control u CDC) y las comisions de salut lo 27 d'aviento de 2019. Lo 31 d'aviento, los CDC de Wuhan admitioron que i heba un grupo de casos de pneumonía desconoixius relacionaus con o Mercau mayorista de pescau de Huanan (en anglés Huanan Seafood Wholesale Market, en chinés 武汉华南海鲜批发市场) dimpués que amaneixioron bells documentos no verificaus en Internet. O chito de malotía potencial luego atrayió l'atención nacional, incluyida la d'a Comisión Nacional de Salut (National Health Commission (NHC)) en Pekín, que ninvió expertos a Wuhan a l'atro'l día. Lo 8 de chinero, s'identificó un nuevo coronavirus como la causa d'a pneumonía.
As respuestas tardanas y con contraversia d'as autoridatz de Wuhan y Hubei no aconsiguioron contener lo chito en a etapa inicial, lo que cheneró criticas per parte d'o publico y los meyos de comunicación. Pa lo 29 de chinero, o virus s'extendió a totas as provincias de China continental. Pa lo 8 de febrero, mas de 724 murioron per pneumonía asociada a la infección per coronavirus. Nomás en Hubei, i habió 24,953 casos d'infeccions y 699 muertes relacionadas.
O secretario cheneral d'o partiu comunista chinés, Xi Jinping, advirtió sobre una "grieu situación" que enfrontina China. As celebracions de l'anyo nuevo chinés estioron canceladas. S'han suspendiu muitos servicios d'autobuses interprovincials y ferroviarios. Pa lo 29 de chinero, totas as ciudaz de Hubei estioron meteban en quarentena. S'implementoron leis sobre la corrupción en Huanggang, Wenzhou y atras ciudaz continentals.
Lo 25 de febrero, lo numero de casos recientment confirmaus difuera de China continental superó los d'adintro per primera vegada. Pa lo 6 de marzo, lo numero reportau de nuevos casos s'heba reduciu a menos de 100 a livel nacional per día, en comparanza con os mils per día en o punto alchido d'a crisi. Lo 13 de marzo, lo numero de casos recientment importaus superó per primera vegada lo numero de casos nuevos transmitius a livel nacional.
Corea d'o Sud
O primer caso confirmau d'a pandemia en Corea d'o Sud s'anunció lo 20 de chinero de 2020.
Irán
Irán informó los suyos primers casos confirmaus d'infeccions per SARS-CoV-2 lo 19 de febrero de 2020 en Qom. Dica lo 17 de marzo de 2020, seguntes las autoridatz sanitarias iranians, s'heban produciu 988 muertes con mas de 16,000 infeccions confirmadas. A la mesma calendata, Irán tiene lo tercer numero mas alto de muertes per COVID-19 dimpués de China y Italia. Qualques fuents no gubernamentals iranians estiman que lo numero d'infeccions y muertes son muito mas altas que las valors oficials.
Alemanya
O primer caso se va a detectar o 27 de chinero en o districto de Starnberg en Bavera. As primeras muertes, una muller de 89 anyos en Essen y un hombre de 78 anyos en Heinsberg, estioron reportaus o 9 de marzo.
A partir d'o 19 de marzo de 2020, Alemanya ha reportau 13,083 casos y 31 muertes, con una tasa de mortalera de bells 0.2%.
Espanya
Se confirmó que la pandemia de COVID-19 s'extendió a Espanya lo 31 de chinero de 2020, quan un turista alemán dio positivo per SARS-CoV-2 en La Gomera.
O 13 de febrero en Valencia murió la primera persona per ista malotía, un hombre de 69 anyos que heba realizau un viache en febrero a Nepal.
O 24 de febrero, dimpués d'una epidemia de COVID-19 en Italia, Espanya confirmó multiples casos relacionaus con os grupos italianos, procedents d'un medico de Lombardía, Italia, que yera de vacancias en Tenerife. Posteriorment, se detectoron multiples casos de COVID-19 en Tenerife que embrecaban a personas que heban dentrau en contacto con o medico. Atros casos de personas que visitoron Italia tamién se descubrioron en Espanya continental.
O 4 de marzo se detectaba lo primer caso d'a pandemia de COVID-19 en Aragón.
O 14 de marzo, o Gubierno d'Espanya decretó la dentrada en vigor d'o estau d'alarma en tot lo territorio nacional entre quince diyas.
Dica lo 19 de marzo de 2020, s'heban rechistrau 17.147 casos confirmaus con 1.107 recuperacions y 767 muertes.
O 22 de marzo, lo president Pedro Sánchez, comunicó la suya intención de solicitar autorización a lo Congreso d'os Deputaus pa prolargar atros quince días lo estau d'alarma
Francia
Se confirmó que la pandemia s'extendió a Francia lo 24 de chinero de 2020, quan se confirmó lo primer caso COVID-19 en Europa y Francia en Burdeos. Embrecó a un ciudadano francés de 48 anyos que plegó a Francia dende China. Dos casos mas estioron confirmaus a la fin d'o día; Toz os individuos tornoron recientment de China.
Un turista chino ingresó en un hespital en París o 28 de chinero y murió lo 14 de febrero, marcando la primera muerte per COVID-19 en Europa y Francia. Tamién estió la primera muerte difuera d'Asia.
Dica lo 18 de marzo de 2020, i hai habiu 9.134 casos confirmaus, 262 muertes y a lo menos 602 recuperacions en Francia.
O 16 de marzo, o president Macron anunció un zarre nacional entre 15 días a partir d'o 17 de marzo a lo meyodía.
Italia
O 31 de chinero, lo gubierno italiano suspendió toz los vuelos enta y dende China y declaró lo estau d'emerchencia. En febrero, once municipios d'o norte d'Italia estioron identificaus como los centros d'os dos prencipals grupos italianos y los metió en quarentena. O 8 de marzo de 2020, lo Primer Ministro Giuseppe Conte expandió la quarentena a tota Lombardía y atras 14 provincias d'o norte, y a l'atro'l día a tota Italia, colocando a mas de 60 millons de personas en quarentena.
Quintanaélez
Quintanaélez ye un municipio d'a comunidat autonoma castellanoleyonesa en a provincia de Burgos, situau en a comarca de La Bureba y partiu chudicial de Briviesca.
Pandemia de COVID-19
Italia
A partir d'o 18 de marzo de 2020, Italia ye lo centro mundial de casos activos con 28,710 casos activos, mas d'o dople d'o numero de casos activos de qualsequier atro país, y superando los de China y Irán combinaus. O total de casos confirmaus ye de 35,713, con 2,978 muertes y 4,025 recuperacions, deixando 28,710 casos activos en Italia.
Quintanaélez
A suya población ye de 76 habitants (2007), en una superficie de 17,47 km² y una densidat de 4,35 hab/km².
Pandemia de COVID-19
Estaus Unius
O primer caso conoixiu en os Estaus Unius d'a malotía per COVID-19 se confirmó lo 20 de chinero de 2020, en un hombre de 35 anyos que heba tornau de Wuhan, China, lo 15 de chinero. A Coronavirus Task Force d'a Casa Blanca s'establió lo 29 de chinero. Dos días dimpués, l'administración d'o president Donald Trump declaró una emerchencia de salut publica y anunció restriccions a los viachers que plegan dende China. O president Trump declaró la pandemia como emerchencia nacional o 13 de marzo.
Quintanaélez
Cheografía
A localidat de Quintanaélez ye situada a 714 metros d'altaria sobre lo livel d'a mar, a una distancia de 22 km de Briviesca, a capital d'a suya comarca y d'o suyo partiu chudicial, y a 58 km d'a ciudat de Burgos, a capital d'a suya provincia.
D'o suyo termin municipal fan parte os lugars de Marcillo, Quintanilla Cabe Soto y Soto de Bureba.
Túniz
Túniz tien una población de 725.453 habitants (2004), en una superficie de 212,63 km², con una densidat de población de 3.425.92 hab/km². A suya aria metropolitana tien una población de 2.000.242 habitants.
A ciudat ye situata a o norte d'o país, a o canto d'a laguna de Túniz, que separa a ciudat d'o golfo de Túniz y d'a mar Mediterrania. Fa parte d'a Organización d'as Ciudaz d'o Patrimonio d'a Humanidat.
Toponimia
O exotoponimo en aragonés Túniz, documentato en o Libro del Trasoro y atros textos ye un caso tipico d'aragonesización de palabras y toponimos arabes prenendo a s xorda arabe como una africata z, ç por estar a s xorda de l'arabe dorsal (como l'alofono d'a s en "pastura" y "estallo") a diferencia d'a s de l'aragonés que ye apical. Atros toponimos arabes on s'ha desvenito lo mesmo son "Medinaceli", "Cella", "Azagra", "Zafra", etc...
Traíd
Traíd ye un municipio d'a provincia de Guadalachara, en a comunidat autonoma de Castiella-La Mancha, Espanya. Fa parte d'a comarca d'o Sinyoría de Molina.
A suya población ye de 34 habitants (2013), en una superficie de 48,59 km² y una densidat de población de 0,68 hab/km².
Tortuero
Tortuero ye un municipio d'a provincia de Guadalachara, en a comarca d'a Sierra Norte de Guadalachara, partiu chudicial de Guadalachara y comunidat autonoma de Castiella-La Mancha, Espanya.
A suya población ye de 20 habitants (2011), en una superficie de 46,86 km² y una densidat de población de 0,43 hab/km².
Traíd
Cheografía
A localidat de Traíd se troba situata a 1.373 metros d'altaria dencima d'o livel d'a mar a lo norte d'a Sierra del Nevero.
La Poblla de Fantova
La Poblla de Fantoba (oficialment en castellano La Puebla de Fantova, en catalán La Pobla de Fontova) é un llugar de Ribagorza situau a'l nord-este de Graus, perteneixient a iste municipio. En 2018 la suya población yeba de 106 habitants.
Toponimia
El suyo nombre fa referencia a Fantova, que yeba un llugar mas gran y mas alto cuan apareixió el nuclio de La Poblla de Fantoba.
Cheodesia
Bi ha un vértiz cheodesico a una altaria de 745 metros dende o livel d'a mar en o tozal a on se troba a ermita d'o lugar, a bels 150 m a o nord-este d'ella.
Hablla
En La Poblla s'hablla una variedat de l'aragonés baixorribagorzano con moltas influencias de Sobrarbe, que i han allegau pe'la vall de La Fueba que i é molto cerca, tanto é aixinas que La Poblla é de los pocos llugars de Ribagorza a none a prencipios d'el siglo XX se va documentar que se i usase lo preterito perfecto sintetico, que é tan tipico de l'aragonés de Sobrarbe y mes ta ponent tamé, pero que no s'asiente pas en Ribagorza. Igualment que pasa en La Fueba, en La Poblla y los llugars que tiene cerca, el preterito perfecto sintetico i coexiste con el perifrastico tipico de Ribagorza, y ixo é ben raro por astí en la comarca.
En 1905, Jean Joseph Saroïhandy se va trobar con esta hablla y va transcribre una pastorada tradicional que's i va sentir a los vecinos de La Poblla. Un d'els rasgos mas sorprenents d'ixe texto ye, entre otras cosas, la presencia cuasi cheneral tamé de los participios remataus en -ato, como tamé se's va trobar en Perraruga. Este rasgo, que hasta que s'han puesto coneixer aquellos textos se teniban per excllusivos de l'aragonés central (Sobrarbe y Alto Galligo) pueden ebudeyar a cualsiquiera que s'heiga interesau per la situación de l'aragonés oriental, pos de bot contrebuyen a demostrar las teorías de que en oltros tiempos ixe rasgo, el de los participios, i heba estau mes estendiua de lo que se pensa. Se transcribe con la grafía que Saroïhandy i va empllegar:
Fiestas
Dedicatas a la virchen de Llagure (Laude como se conoix hoi), 8 de setiembre, feitas el penultimo cabo de semana d'agosto.
Pego
Pego (Pego en catalán y oficialment; Pego en castellano) ye un municipio valenciano, situau en a comarca d'a Marina Alta, provincia d'Alicant y partiu chudicial de Denya.
A suya población ye de 11.208 habitants (2010) en una superficie de 52,85 km², con una densidat de población de 212,07 hab/km².
Toponimia
O toponimo Pego se considera mozarabe (anterior a la reconquiesta y repoblación), y s'ha quiesto relacionar con o latín PAGUS. L'autor vascoiberista actual Román del Cerro lo fa remontar a la parola Bekor que troba en os Plomos d'Alcoi, que seguntes él cuasi sería una lista d'os principals poblaus contestans.
Mutiny on the Bounty (cinta de 1935)
Mutiny on the Bounty (Motín en a Bounty en aragonés, enguerada en Aragón con o títol de Rebelión a bordo) ye una cinta de drama estausunidense de l'anyo 1935 dirichita por Frank Lloyd y producita por Frank Lloyd y Irving Thalberg seguntes un guión de Talbot Jennings, Jules Furthman y Carey Wilson (basato en a novela Mutiny on the Bounty de Charles Nordhoff y James Norman Hall basata en feitos reals, o motín d'a Bounty). Con banda sonora orichinal de Herbert Stothart y fotografía d'Arthur Edeson, conta con a partecipación d'actors destacatos, como Charles Laughton, Clark Gable, Franchot Tone, Movita Castaneda u Mamo Clark.
Serpentinita
200px|thumb|right|Una muestra de serpentinita con [[crisotilo bien visible.]] A serpentinita ye una roca metamorfica de color verde escura que presenta como mineral principal a serpentina y que resulta por un regular d'o metamorfismo de rocas ignias ultrabasicas como a peridotita, d'astí que se troben a sobén en os complexos ofioliticos; tamién se pueden formar por metamorfismo de salagons con dolomita.
Composición
O mineral principal ye a serpentina, pero tamién pueden mantener-sen os minerals principals d'a roca orichinal como l'olivín, piroxén y o granat piropo.
Os minerals accesorios son o talco, magnetita y clorita. Os minerals accidentals son os anfíbols, y carbonatos, por un regular dolomita, pero tamién magnesita u calcita.
Textura
A textura ye variable, a mida de gran ye fina, de color amariella verdenca dica verde. Bi ha serpentinitas con textura catablastica (as oficalcitas). As serpentinitas pueden estar masivas u con estructura scistosa.
Aplicacions
200px|thumb|right|Incrustacions en [[márbol blanco y verde di Prato en Badia fiesolana.]] L'asbesto de crisotilo (serpentina fibrosa) se puet fer servir como teixito incombustible y como aislant termico en os edificios. Manimenos se ye deixando de fer servir este asbesto por estar cancericheno.
As oficalcitas se fan servir muito como roca polita pa cubrir as fronteras d'os locals comercials u como recholas.
Pueyo de Marguillén
Pueyo de Marguillén ye un lugar de Ribagorza situau a 7 km de Graus, municipio a lo que perteneixe. En 2018 teneba 18 habitants.
Molimentos
Ilesia romanica de lo sieglo XII, con torre poligonal de lo sieglo XVI.
Toponimia
Como pasa con Torres, en la parla local se clama Pueyo y s'anyade de Marguillén cuan se parla con chent de fuera de la comarca. L'apelativo Marguillén puet venir de María Guillén, seguntes diz la tradición u de Marc Guillén, seguntes suchiere la fonetica. La primera mención ye de 1117, en latín, y referida a un SEVERIANUS:
Atras mencions medievals son dubdosas porque pueden corresponder a Pueyo d'Esera, pero en 1458 n'hi ha una mención como Pueyo que corresponde a este lugar pus tamién fan mención de atros lugars cercanos. En lo Fogache de 1495 se clama Pueyo de Merguillén y amás se nombra a un tal Guillen de lo Pueyo en Torre d'Esera. En 1551 s'escribe Pueyo de Marguillem, en 1598 Pueo de Marguillem, en 1607 Pueo y en 1628 Pueyo de Marguillem.
Punta d'es Verdes
A punta d'es Verdes (prenunciau sin articlo /punta es'berdes/) u tozal d'o Zuco (en castellano Puntas Verdes) ye una montanya de 2.617 metros que se troba en a muga entre Bielsa y Tella-Sin (Uesca).
Arrangoitze
Arrangoitze (en francés y oficialment Arcangues) ye una comuna d'Iparralde situata en a provincia tradicional de Labort, administrativament en o departamento d'os Pireneus Atlanticos, en a rechión de Nueva Aquitania. Fa parte d'o districto de Bayona y d'o cantón d'Ustáriz-Vals d'Errobi y Urdazuri.
Sant Chusé (Zaragoza)
Servicios
A dos prencipals avenitas d'o barrio son l'Avenida de Sant Chusé y l'Avenida Tenor Fleta a on se concentran a mayor parti d'os suyos servicios.
Os parques de Miraflors y d'a Memoria forman as zonas verdas d'iste barrio.
Historia
thumb|left|220px|L'[[Avenida de Sant Chusé.]] O nombre d'o barrio de Sant Chusé procede d'un convento con o nombre d'ixe santo construito en l'Avenida de Sant Chusé. Ista avenida comunicaba Torrero con o centro de Zaragoza.
O ferrocarril de Vía Estreita d'Utriellas s'inauguró a prencipios d'o sieglo XX, a gara yera situada en o barrio y teneba un emplego principalment menero.
En 1932 se sola l'avenida de Sant Chusé y en 1945 un nuevo tramvía comunica o barrio con a ciudat. O mayor creiximento d'o barrio se produce en a decada d'as anyatas sisanta quan arriban a o barrio inmigrants procedents de comarcas rurals d'Aragón. Tamién s'ubre a o trafico l'Avenida Tenor Fleta que comunica o barrio con o centro.
Mugas
thumb|200px|Mapa d'o districto Seguntes os plans censals d'o Concello de Zaragoza as mugas d'o districto son:
La Gràcia de Dieu
La Gràcia de Dieu (La Gràcia de Dieu en occitán, Lagrâce-Dieu en francés y oficialment) ye una comuna occitana en o departamento francés d'Alta Garona, districto de Muriel, cantón d'Autariba y rechión d'Occitania.
A suya población ye de 269 habitants(1999) en una superficie de 8,52 km², con una densidat de población de 31,46 hab/km².
Valencia
Valencia (en valenciano València; en castellano Valencia) ye una ciudat y municipio valenciano, capital d'a comunidat, d'a provincia de Valencia y d'a comarca de Valencia. Antimás, ye a tercera ciudat en habitants d'Espanya. Ye situata a o canto d'o río Guadalaviar.
A ciudat en sí tien una población de 786.424 habitants en una superficie de 134,65 km² (2014) y una densidat de población de 5.840,51 hab/km², mientres que a primera corona d'a suya aria metropolitana auespa 1.632.274 habitants en 1.407 km².
Cheografía
A ciudat de Valencia ye situata a 15 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, a o canto d'o río Guadalaviar y d'a mar Mediterrania, y a una distancia de 72 km d'as ciudaz de Castellón de la Plana y Alicant, as atras dos capitals de provincia d'o País Valenciano.
Historia
Valentia s'establió en l'anyada 138 aC, estando cónsul romano Decimo Chunio Bruto.
A ciudat de Valencia capituló dabant d'o rei Chaime I d'Aragón en setiembre de 1238.
Trijueque
Trijueque ye un municipio d'a provincia de Guadalachara, en a comunidat autonoma de Castiella-La Mancha, Espanya. A suya población ye de 1320 habitants (|calendata = 2007 ), en una superficie de 35,63 km² y una densidat de población de 37,04 hab/km².
Picos de l'Infierno
A estación d'esquí d'Aramón Formigal fa itinerarios d'heliesquí por os Infiernos, Garmo Negro y Argualas
center|thumb|250px|Os Infiernos
Ustáriz
Ustáriz (en basco Uztaritze, en francés Ustaritz) ye una comuna d'Iparralde situata en a provincia tradicional de Labort, administrativament en o departamento d'os Pireneus Atlanticos, en a rechión de Nueva Aquitania.
Organización d'as Ciudaz d'o Patrimonio d'a Humanidat
A Organización d'as Ciudaz d'o Patrimonio d'a Humanidat (OPVM) en as suyas siglas, por o suyo nombre en francés, Organisation des villes du patrimoine mondial) ye una organización internacional fundata o 8 de setiembre de 1993 en a ciudat de Fez, en Marruecos. Ista organización ye formata por 203 ciudaz que en o suyo territorio tienen un lugar que ye inscrito por a UNESCO en a Lista d'o Patrimonio d'a Humanidat.
D'istas ciudaz, 7 son en Africa, 36 en America Latina y en o Caribe, 20 en Asia y l'Oceano Pacifico, 120 en Europa y America d'o Norte y 20 en os Países arabes. Amás amás, a organización tien 4 miembros observadors.
A seu social d'ista organización ye en a ciudat de Québec, en Quebec, Canadá.
Africa
Ta os países d'Africa d'o Norte, se veiga l'apartato Países arabes.
Alzheimer
Alzheimer puet referir-se a:
Monés
Monés (Monés en occitán, Monès en francés y oficialment) ye una comuna occitana en o departamento francés d'Alta Garona, districto de Muriel, cantón de Casèras y rechión d'Occitania.
El Poble Nou de Benitatxell
El Poble Nou de Benitatxell (El Poble Nou de Benitatxell en catalán; Benitachell/El Poble Nou de Benitatxell oficialment; Benitachell en castellano) ye un municipio valenciano, situato en a comarca d'a Marina Alta, provincia d'Alicant y partiu chudicial de Denya.
A suya población ye de 5.488 habitants (2010) en una superficie de 12,65 km², con una densidat de población de 433,83 hab/km².
Cheografía
A localidat d'el Poble Nou de Benitatxell se troba situata a 142 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, a una distancia de 18,1 km d'a ciudat de Denya, a capital d'a suya comarca y d'o suyo partiu chudicial, de 85 km d'a ciudat d'Alicant, a capital d'a suya provincia, y a 120 km d'a ciudat de Valencia, a capital d'o País Valenciano.
Drogadicción
thumb|250px|Comparanza d'o mal fisico percibito ta diferents drogas psicoactivas seguntes una enquesta a medicos psiquiatras especializatos en tratamientos d'adicción. A drogadicción ye una condición patolochica que se produce debito a l'uso frecuent de drogas. O desorden de l'adicción incluye una gran necesidat d'usar drogas, desarrollando asinas un comportamiento ta mirar ditas drogas, vulnerabilidat a recayer, y una disminución u capacidat lenta ta responder correctament a estimulos externos. A cuatrena edición d'o Manual diagnostico y estatistico de transtornos mentals (DSM-IV) categoriza l'adicción en tres etapas: preocupación/anticipación, melopera/intoxicacion, y rendición/afecto negativo. Istas etapas se caracterizan, respectivament, por as ansias en tot momento por obtener a substancia; emplegando mas substancia d'a necesaria ta experimentar os efectos d'a intoxicación; y experimentando tolerancia, sintomas de rendición y manca de motivación ta las actividaz cutianas. Ta l'American Society of Addiction Medicine a definición de drogadicción ye diferent de drogodependencia y tolerancia a las drogas.
Asinas, tanto cientificos como atros autors, emplegan muit a sobén o concepto de drogadicción ta incluir a personas que no son usuarios d'as drogas seguntes a definición de l'American Society of Addiction Medicine.
Quintanavides
Quintanavides ye un municipio d'a comunidat autonoma castellanoleyonesa en a provincia de Burgos, situau en a comarca de La Bureba y partiu chudicial de Briviesca.
A suya población ye de 103 habitants (2007) en una superficie d'11,67 km², con una densidat de población d'8,83 hab/km².
Cheografía
A localidat de Quintanavides ye situada a 825 metros d'altaria sobre lo livel d'a mar.
Larresoro
Larresoro (en francés Larressore) ye una comuna d'Iparralde situata en a provincia tradicional de Labort, administrativament en o departamento d'os Pireneus Atlanticos, en a rechión de Nueva Aquitania.
Pyrenair
Pyrenair yera o nombre d'una companyía de servicios aerios y toristicos aragonesa creyata a radiz d'a inauguración de l'Aeropuerto de Uesca y que teneba a suya seu operativa en Uesca. O 15 de febrero de 2011 l'interpresa cesó a suya actividat comercial.
thumb|250px|center|Un avión de Pyrenair en l'[[Aeropuerto de Uesca|Aeropuerto de Uesca-Pireneus]]
Segunda Republica Espanyola
A Segunda Republica Espanyola estió o estato democratico y republicano que existió en Espanya en o periodo que va dende o 14 d'abril de 1931, calendata de proclamación d'a mesma y d'a salita d'Espanya d'o rei Alifonso XIII, y l'1 d'abril de 1939, calendata d'a victoria final d'o clamato bando nacional en a Guerra Civil Espanyola, dimpués d'o golpe d'estato d'o 18 de chulio de 1936.
Ibón de ros Arnals
L'ibón de ros Arnals (castellano Ibón de los Arnales) ye un ibón situau baixo o pico de ros Arnals (3.000 m) en l'Alto Galligo.
Toponimia
En aragonés un "arnal" ye un puesto a on viven as abellas. Por un regular os arnals se troban en zonas protechidas, por eixemplo baixo rocas, por lo que ye probable que bi'n hese en bel puesto amanau a ista cima y por ixo se le dició asinas. Un atro toponimo relacionau con iste mesmo animal en as montanyas pirenencas ye a punta de l'Abella (3.025 m).
Ibón de Tendennera
L'ibón de Tendennera (en castellano Ibón de Tendeñera) ye un chicot ibón situau baixo a punta Tendennera (2.847 m) en l'Alto Galligo.
Aeropuerto de Uesca-Pireneus
L'aeropuerto de Uesca - Pireneus (oficialment Huesca-Pirineos; OACI: LEHC, IATA: HSK) ye un aeropuerto situau 10,5 km a o sudeste d'a ciudat de Uesca, entre os termins municipals d'Alcalá d'o Bispe y Monflorite.
O primer vuelo dende iste aeropuerto estió entre Uesca y A Coruña, estando un acto historico ta a provincia. Os pasachers de l'avión estioron os chugadors de l'equipo Club Balonmano Huesca.
Mondoto
Mondoto ye un mont pirenenco de 1.957 metros d'altaria. Se troba administrativament en o municipio sobrarbenco de Fanlo.
Portaspana
Portaspana ye un lugar aragonés d'a comarca de Ribagorza y provincia de Uesca, que pertenexe a o municipio de Graus. Güei ye despoblato.
Mondoto
Ye situau sobre o canyón d'Anyisclo, en a muga d'o Parque Nacional d'Ordesa y d'as Tres Serols.
Portaspana
Cheografía
O lugar de Portaspana ye situato en a marguin ezquierda de l'Isabana, enfrent de Capella, dezaga un cerro, a 590 metros d'altaria sobre o livel d'a mar y a una distancia de 3 km d'a ciudat de Graus, a capital d'o suyo municipio.
Nombre
A primer mención ye en 1092 Raimundus Gombaldi de Porta Spana. S'ha rechistrato a pronunciación de /portaspÁna/ en os naturals d'este lugar, en 1957 Coromines replegó a pronunciación de /pÓrtaspÁna/ en Llaguarres.
No se sape si Spana fa referencia a un antroponimo chermanico u a que a zona estió muga entre musulmans y cristianos, y este lugar yera una PORTA HISPANA, on principiaba Hispania.
Ibón de Catieras
L'ibón de Catieras ye un ibón situau baixo o pico Catieras (2.604 m) en l'Alto Galligo.
Cáncer (desambigación)
Cáncer puet referir-se a:
Ibón de Catieras
Toponimia
Seguntes William Dennis Elcock l'orichen d'iste toponimo sería o latín CATHĚDRAS, con o significau de "cadieras". Destaca a conservación d'a "t" intervocalica.
Sala noble
thumb|right|300px|Grabato d'una sala noble d'o [[sieglo XIX.]] Una sala noble ye una sala que ocupa una posición predominant en a planta noble d'un edificio, deseparada d'as cambras de servicio y más que más as que tenesen usos agro-pecuarios u industrials, pero bien comunicada con a cocina y as estancias en do habitasen os amos d'a casa. A suya función principal yera la de recibir a las vesitas y impresionar-las.
Moreçac
Moreçac (Moreçac en occitán, Mauressac en francés y oficialment) ye una comuna occitana en o departamento francés d'Alta Garona, districto de Muriel, cantón d'Autariba y rechión d'Occitania.
A suya población ye de 240 habitants(1999) en una superficie de 4,52 km², con una densidat de población de 53,10 hab/km².
Ariel Sharon
Ariel Sharon naixió lo 26 de febrero de 1928 en Kfar Malal, un districto de Tel Aviv. Ye l'onceno primer ministro d'Israel dende o 7 de marzo de 2001. O 4 de chinero de 2006 habió una hemorrachia celebral y dende allora dica l'11 de chinero de 2014 permaneixió en coma y finalment morió, mientres a suya estancia en coma estió sustituyito por Ehud Olmert como primer ministro.
Michael Clarke Duncan
Michael Clarke Duncan, naixito de Chicago (Illinois) o 10 d'aviento de 1957 y muerto l'3 de setiembre de 2012 en Los Angeles, (California). Estió un actor estausunidense, conoixito prencipalment por as suyas interpretacions en as cintas Sin City, Daredevil, y Armageddon a mas a mas d'a suya interpretación en The Green Mile por la que estió nominato a os Oscars a o Millor Actor Segundario y a Globo d'Oro a o Millor Actor Segundario de 1999.
Luengas iliricas
As luengas iliricas son un grupo de luengas indoeuropeas fabladas por os pueblos ilirios en os Balcans occidentals y por os mesapios en a rechión italica de Pulla.
Tradicionalment s'ha creyito que l'albanés ye a unica luenga supervivient d'ista branca. Sindembargo como l'albanés ye "satem" y o ilirico "centrum" prene importancia a teoría alternativa de l'orichen daco de l'albanés.
Tamién bels filologos espanyols han quiesto explicar por as luengas iliricas ciertos toponimos indoeuropeus presents en a Peninsula Iberica y que no pueden ser explicatos por o celta, por eixemplo Pallantia (actual Palencia). Dende ixe punto de vista considerarían a los portadors d'os Campos d'Urnas como ilirios. Actualment remontar estos elementos lingüisticos a los ilirios u a los ligurs ye una hipotesi desestimata porque consideran que ye mes fácil explicar-los como correspondients a una fase indoeuropea anterior a la formación d'a branca celtica d'as luengas indoeuropeas.
Luengas paleo-balcanicas
As luengas paleo-balcanicas son luengas indoeuropeas que se charraban en os Balcans en a Edat Antiga y que s'estendilloron dica a peninsula anatolica. Representa un "calaixo de sastre" on posan determinatas luengas indoeuropeas aislatas que no se pueden clasificar en garra grupo como as luengas iranicas, as luengas eslavas, as luengas celtas, etc. As luengas paleobalcanicas se relacionan con luengas actuals como l'albanés, l'armenio u o griego, que se parlan en a mesma zona.
Cáncer
O cáncer u mal d'alcance ye un conchunto de malautías de pronostico y tractamiento diferents, que pende d'a localización anatomica a on que se trobe y d'o tipo celular u histolochico d'o que proceda, prencipalment.
Casa natal de Francisco de Goya
A Casa natal de Goya ye un edificio que se troba en a localidat de Fuent de Todos (Campo de Belchit), en a qual naixió o pintor aragonés Francisco de Goya o 30 de marzo de 1746. Actualment, y dende l'anyo 1989, ye un museu en o qual se conserva materials, reproduccions d'obras y documentos de Goya, asinas como tamién trastes y muebles d'estilo aragonés.
L'edificio
L'edificio ye una casa rural de labradors, con toz os suyos obchectos tradicionals. A frontera y as paretz son de mamposteria bien treballada y piedra picata en as cantonadas. En l'interior tién tres plantas, d'as quals a planta baixa ye compuesta de quadra, cocina con minchador y una dentrada an bi ha una escalera que puya ta la primer planta, en a qual bi ha una sala de trobar y en os suyos cantos dos cambras. A falsa ye un graner con un teito con dos versants. Antimás a casa tién muebles, trastes, cuadros y documentos d'a epoca.
Historia
Ista casa yera propiedat de Miguel Lucientes, chirmán de Gracia Lucientes, mai d'o pintor y d'ascendencia fidalga. Poco dimpués de que a familia Goya s'instalase en a casa debito a o treballo de su pai José Goya, o qual teneba que dorar o retablo mayor d'a ilesia d'o lugar, naixió o famoso pintor. Bellas anyadas dimpués a familia tornará ta Zaragoza.
Ice Cube
O'Shea Jackson mes conoixito como Ice Cube, naixito de Los Angeles (California) o 15 de chunio de 1969, ye un actor, musico, y productor musical estausunidense.
Casa natal de Francisco de Goya
Historia
Desgraciadament mientres a guerra civil, a Casa natal ye parcialment destruyita, por lo que estió esviellata en 1946 por Teodoro Ríos. Posteriorment, en 1981, a Dirección Cheneral de Artes Politas aprebó un nuevo esvielle, d'o qual as obras rematoron en 1985. O 13 de chulio d'ixe anyo estió devantada oficialment, y por un Real Decreto de 1982 estió declarata Molimento Historico Nacional.
Sala Zuloaga
A Sala Zuloaga ye un espacio expositivo clavato en a casa contigua a la casa natal y a qual en l'anyo 1917 Ignacio Zuloaga convirtió en escuelas con estieron clamatas con o suyo nombre. Ye una casa tradicional de dos plantas que estió esviellata como sala d'exposicions en os anyos 90 y debantada o 30 de marzo de 1996 con una exposición sobre o pintor basco.
Dende ixe inte a sala ye especializata en as Artes graficas, con exposicions d'artistas como: Picasso, Miró, Gordillo, Arroyo, Plensa, Guinovart, Saura, Chillida, Arroyo, Gordillo, Hernández, Hernández Pijoan, Ràfols- Casamada, Víctor Mira, Natalio Bayo, Francisco Pradilla, Ricardo Baroja, Gutiérrez Solana, Manuel Lahoz, Joan Brossa, Flaxman y bells altros.
Sala de trobar
thumb|right|250px|Un eixemplo de sala de trobar. A sala de trobar ye o nombre que tradicionalment reciben en l'Alto Aragón as salas nobles que tienen as casas fuertes u as ditas «Casas Grans» de muitos lugars, que s'emplegaba ta recibir a las pesonalidatz y despartir, en principio, os temas importants ta la comunidat.
Ye común que os habitants d'as casas que en tienen se refieran a ellas simplament como «a sala».
Arquitectura y disenyo
As salas de trobar son salas de grans dimensions, a sobén a estancia más gran en l'edificio, y o mobiliario ye acorde con os posibles de a casa, estando no mica infreqüent que os amos (por pocos recursos que tenesen) i hesen invertiu especialment en acondicionar-la pa fer-la aparentar más. As salas se gosaban comportar, muitas vegadas y a la vista d'os receptors d'a cultura tradicional (a sobén más clasista que l'actual), como un simbolo d'un status social superior, dillá d'o que as casas con menos posibles podeban adubir.