cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Benicio del Toro
Premios
En 2000 l'actor Benicio del Toro recibió o Premio Oscar a o Millor Actor Segundario por a suya interpretación en Traffic, y en 2008 un Premio Goya a o Millor Actor por Che, el argentino totas dos cintas dirichitas por Steven Soderbergh.
Cafiz
En Castiella un cahíz ye una unidat de mesura d'aridos con una valura de 660 litros.
Ignacio Camacho Barnola
Ha estau internacional con Espanya en as categorias sub-17 y absoluta, ye chirmán d'o tamién futbolista Juanjo Camacho
Ilesia Ortodoxa
right|thumb|400px|Distribución d'a Ortodoxia en o mundo por países. En fosco os países con mayorías ortodoxas y en claro os países con minorías ortodoxas importants.
Tim Conway
Tim Conway (nombre artistico de Toma Daniel Conway), naixito de Willoughby (Ohio, Estaus Unius) o 15 d'aviento de 1933 y muerto l'14 de mayo de 2019 en Los Angeles (California, Estaus Unius).
Ilesia Ortodoxa
A Ilesia Catolica Apostolica Ortodoxa ye una comunidat cristiana con una antigüidat, seguntes a tradición, que viene d'os tiempos de Chesús y os doce apóstols, a traviés d'una sucesión apostolica sin d'entorrompir. Ye a tercera d'as tres grans ilesias u comunidaz cristianas, chunto a la Ilesia Catolica Romana y o conchunto d'ilesias protestants, y ha alto u baixo 215 millons de fiels en tot o mundo.
Participio present en bavaro
O participio present en bavaro (Partizip Präsens) u participio I (Partizip I) ye una d'as formas impersonals d'o idioma bavaro. O participio present se comporta como un adchectivo, por o que puet declinar-se u no fer-lo quan fa una función no atributiva, u como un adverbio.
Ilesia Ortodoxa
A Ilesia Ortodoxa ye a heredera de totas as comunidaz cristianas d'a metat oriental d'a Mediterrania. A suya doctrina teolochica s'establió en una serie de concilios, d'os cuals os mas importants son os Siet Concilios Ecumenicos, que se celebroron entre os sieglos IV y VIII. Dezaga de cuantos conflictos, a Ilesia Ortodoxa se deseparó de l'actual Ilesia Catolica en o dito Scisma d'Orient y Occident, o 16 de chulio de 1054. O cristianismo ortodoxo s'estendilló por Europa oriental gracias a lo prestichio de l'Imperio Bizantín y a la faina de numerosos grupos misioners.
Participio present en bavaro
Quan se fa servir en bavaro como un adchectivo ye equivalent en aragonés a un adverbio de modo, mientres que quan se fa servir en bavaro como adverbio equivale muit a sobén a o cherundio en aragonés. En bells casos se puet fer servir en bavaro o participio present como adchectivo atributivo, alavez como o cherundio no puet estar adchectivo en aragonés se traducirá o participio present con una frase relativa.
Ilesia Ortodoxa
En l'actualidat, o cristianismo ortodoxo ye a relichión predominant en Grecia, Chipre, Rusia, Ucraína, Belarrusia, Serbia, Montenegro, Macedonya d'o Norte, Bosnia y Herzegovina, Rumanía, Moldavia, Bulgaria, Cheorchia y Armenia. Debito a la emigración, existen tamién comunidaz importants en Estaus Unius, Canadá y Australia.
Participio present en bavaro
Formación d'o participio present
O participio present se forma en bavaro emplegando o sufixo -àd:
Actividat u qualidat
Sí que s'emplega quan ye una qualidat d'o substantivo a o que acompanya, por eixemplo en:
Existen manimenos verbos ta os que o participio present existe, pero se puet fer servir nomás quan se fa servir ta expresar una qualidat d'o substantivo, por eixemplo dragàd (de levar):
En iste zaguer caso drågàdà no ye una propiedat u qualidat de l'hombre, sino que fería referencia a l'actividat que fa en ixe inte, alavez l'uso ye incorrecto.
Orhan Pamuk
Orhan Pamuk, naixito d'Istambul (Turquía) o 7 de chunio de 1952, ye un escritor y periodista turco que escribe en luenga turca, que recibió por a suya obra o Premio Nobel de Literatura en 2006.
Pero Sesé II
Pero Sesé II estió un chusticia d'Aragón (entre 1188 y 1208) y caballero aragonés perteneixient a o linache d'os Sesé,sinyors de Mediana d'Aragón. Os suyos antecesors procedeban d'as vals de Abena y La Solana.
Biografía
Estió chusticia d'Aragón de 1188 a 1208.
Concilios de Zaragoza
Concilios u sinodos en Zaragoza se'n conoixen tres:
Las Torres de Cotiellas
Las Torres de Cotiellas (en castellano Las Torres de Cotillas) ye un municipio espanyol situato en a Rechión de Murcia, comarca d'a Segura Meya y partiu chudicial de Molina del Segura.
A suya población ye de 21.062 habitants (2009), en una superficie de 38,00 km² y una densidat de población de 554,26 hab/km².
Cheografía
A localidat de Las Torres de Cotillas se troba situada a 82 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, a una distancia de 15 km d'a ciudat de Murcia, a capital d'a Rechión de Murcia.
Esteban (Chusticia)
Esteban estió chusticia d'Aragón entre 1181 y 1188.
Julián Alejandro Arqué Martín
Julián Alejandro Arqué Martín conoixiu profesionalment como Arqué Martín, naixiu de Zaragoza, Provincia de Zaragoza o 7 de marzo de 1918 y muerto o 24 d'agosto de 2000, estió un arbitro de fútbol d'a Primera División de Fútbol d'Espanya y que estió internacional, perteneixent a o Comité d'Arbitros d'Aragón. Partecipó en 139 partius d'a primera división mientres as anayatas de 1942 dica 1957.
María Estefanía Fernández de Híjar y Castro-Pinós
María Estefanía Fernández de Híjar y Castro-Pinós yera filla de Juan Francisco Cristóbal Luis Fernández de Híjar y Fernández de Heredia (II duque d'Íxar), y de Francisca de Castro-Pinós y Fenollet y Zurita. En l'anyo 1614 esdevinió la III duquesa d'Íxar y morió en 1620, succedendo-la la suya chirmana Isabel Margarita Fernández de Híjar y Castro-Pinós.
A sobén la omiten de la lista ducal por haber gobernato poco tiempo y por la reprobación de la suya madre donya Francisca de Castro-Pinós. Castillo Genzor trobó en l'archivo de la Reyal Audiencia d'Aragón una sentencia de lo 17 d'aviento de 1620 a favor de Donya Estefanía, que ya yera muerta lo 13 de chinero de 1621 (cuan atra sentencia la daba ya por muerta); debió morir entre aviento y chinero.
Torre de la Masa
Torre de la Masa (en castellano Torrelamasa) ye un mont de 1.176 metros d'altaria, situau en La Serrezuela (cabo occidental de la sierra de la Virchen), en a provincia de Zaragoza. Bi ha un vértiz cheodesico en a suya cima.
Cabezo Casellas
O cabezo Casellas ye un pueyo de 372 metros d'altaria, situau en a depresión d'Ebro, en a provincia de Zaragoza.
Torre de la Masa
Toponimia
L'oronimo Torre de la Masa se troba en una sentencia dictada por l'infant Don Chaime lo 22 de mayo de 1314:
Cabezo Casellas
Se troba en o municipio de Zaragoza, amán d'o barrio de Val d'Espartera. En a suya cima bi ha un vértiz cheodesico.
Torre de la Masa
Cheolochía
En Torre de la Masa afloran las piedras d'arena y almendrons de la formación Quarcita de Bambola (Cambrico inferior).
Metal gotico
thumb|right|175px|[[Liv Kristine Espenæs, cantant de Theatre of Tragedy, grupo precursor d'o metal gotico.]] O metal gotico (en anglés: gothic metal u goth metal) ye un chenero musical que naix a Europa y Estaus Unius ta os encomienzos d'o decenio de 1990, y que mana prencipalment d'a incorporación d'elementos d'o rock gotico en o heavy metal. Manimenos, cualques concepcions erronias han leato posteriorment a una definición popular mes imprecisa d'o chenero.
Pene
250px|thumb|Anatomía d'o pene O pene ye un organo externo de l'aparato reproductor masculín, propio de toz os mamifers y belatros animals, tanto vertebratos como invertebratos.
Denominacions populars
I hai una gran variedat de parolas emplegadas popularment pa referir-se a lo pene en aragonés. Estes son cualques eixemplos:
Metal gotico
En o suyo orichen, se definiba como una forma de doom metal que ampraba bels aspectos d'o rock gotico, prencipalment a inclusión de voces femeninas de tonalidaz eterias. Grupos precursors d'o chenero como Paradise Lost, Theatre of Tragedy u Type O Negative estioron d'os primers a ser clamatos grupos de metal gotico.
Per haber contribuito a fer amplo uso de voces femeninas, se pasó a creyer entibocatament que cualsiquier grupo de metal con una cantant perteneixeba ya a o chenero "gotico". Asinas, se i son incluitos a ormino grupos de metal sinfonico como Nightwish, After Forever u Epica, u de rock alternativo, como Evanescence. Altros grupos pueden considerar-se de metal gotico en bels intes d'a suya trachectoria, como Lacuna Coil, que en yera en os suyos inicios, pero que mudó dimpués ta un metal alternativo.
Pene
Consideracions chenerals
En os mamifers ye situato internament debant d'a simfisi d'o pubis, a o cual ye adherito, y externament en a parti mas posterior (mas inferior, en o caso d'os animals con marcha bipeda, como l'hombre) d'a cara ventral de l'abdomen. En l'hombre y belatros mamifers, se troba chusto por dencima d'o escroto, de manera que por a parti superior superior sale de l'abdomen mientres que por a inferior lo fa d'o escroto.
En os mamifers ye erectil y conduce a uretra dica l'exterior, ta asinas permitir a expulsión tanto d'a orina -en a micción-, como d'o esperma, en a echaculación. A mas a mas, en estato d'erección, fa posible o coito.
Ye l'equivalent embrionario d'o clitoris femenín, ya que os dos provienen d'a mesma estructura embrionaria que se diferencia en un organo u en l'atro en función d'a carga hormonal que marca a presencia d'os cromosomas sexuals d'o masclo u d'a fembra.
Castèthnau d'Eusan
Castèthnau d'Eusan (Castèthnau d'Eusan en occitán, Castelnau d'Auzan en francés y oficialment) ye un lugar y antiga comuna occitana en o departamento francés de Gers, rechión d'Occitania y districto de Condòm.
S'unió l'1 de chinero de 2016 a la comuna de La Barrèra pa formar a nueva comuna de Castèthnau d'Eusan e La Barrèra.
Lucas Langarita
Lucas Langarita Hernández, conoixiu esportivament como Lucas Langarita, naixiu de Zaragoza lo 4 de chinero de 2005 ye un chugador de baloncesto aragonés que chuga en las posicions d'alero y escolta, y en ye una d'as grans promesas d'o baloncesto aragonés y espanyol chunto a Aday Mara. Ye chugador d'o Casademont Zaragoza, y estió cediu a lo Club Baloncesto El Olivar d'a Liga EBA mienres o periodo 2020-2022.
Ye seleccionau regularment pa las seleccions inferiors d'Espanya, estando subcampión d'o mundo sub-17 y campión d'o mundo sub-19.
Cyclocybe aegerita
A seta de chopo (Cyclocybe aegerita (Vizzini, 2014) ) ye un fongo d'a orden d'os Agaricales y familia Strophariaceae que se cautiva comercialment y ye un ingredient tipico que se troba tanto en a cocina d'o sud d'Europa como en a cocina chinesa.
Lucas Langarita
Ye fillo d'a tamién chugadora de baloncesto internacional con Espanya Patricia Hernández y chirmano de Claudia Langarita internacional y medallista europea con las seleccions inferior d'Espanya de baloncesto.
Cyclocybe aegerita
En l'este d'Asia, se fa servir fresco y rehidratau en cuantos platos, incluyius sopas y estofaus. Tien una tape tovo y un tallo mas duro. No se recomienda replegar especímens d'a naturaleza a resultas d'a dificultat d'identificación.
Antiparte, en Europa se cautiva dende a epoca romana.
1796
Atros países
right|thumb|250px|O zar [[Nicolau I de Rusia, naixito o 6 de chulio de 1796.]]
Isidro Fadrique Fernández de Híjar
Isidro Fadrique Fernández de Híjar ye naixito lo 8 de chuliol de 1690 de Madrit y morió lo 10 de marzo de 1749. Yera fillo de Juana Petronila Silva Fernández de Híjar y Pignatelli (VI duquesa d'Íxar), y de Fadrique de Silva y Portugal. En l'anyo 1710 esdevinió o VII duque d'Íxar dende 1749.
Jonzac
Jonzac (en petavín-santonchés Jhonzat) ye una localidat y comuna francesa situada en o departamento de Charente Maritimo, en a rechión de Nueva Aquitania.
Isidro Fadrique Fernández de Híjar
Estió partidario de Felip V d'Espanya.
Dende 1732 encomenzó a construir lo molín d'Urreya de Gayén y en 1734 prenió posesión de lo condau de Belchit, que tornó a los suyos succesors.
Percy Hobart
Sir Percy Cleghorn Stanley Hobart (dito Hobo), naixito de Nainital (Raj britanico, hue India) o 14 de chunio de 1885 y muerto o 19 de febrero de 1957 en Farnham (Surrey, Anglaterra), estió un militar britanico que plegó a o ran de Major-General y prenió parte en a Primera Guerra Mundial y en a Segunda Guerra Mundial con l'Exercito britanico, destacando en ista zaguera guerra por mandar a 79ª División Blindata mientres a Operación Neptuno, ye decir, a fase d'asalto d'a Operación Overlord en 1944 mientres a batalla de Normandía. Estió o responsable d'o disenyo de muitos carros de combate especializatos que prenioron parte en o desembarco, y que yeran ditos Hobart's Funnies. Antiparte, yera cunyado d'o mariscal britanico Bernard Montgomery.
Aarhus
Aarhus ye una ciudat de Dinamarca. Ye a segunda ciudat mas gran de Dinamarca y una d'as ciudaz mas antigas de Dinamarca. Recibió os dreitos de ciudat o 2 de chulio de 1441, pero prebablement se remonta a meyaus de l'anyo 700.
Luna
A Luna ye o solo satelite natural d'a Tierra y o cinqueno satelite natural mas gran d'o sistema solar. Ye l'astro mas amanau t'a Tierra, y o que millor se conoix. O suyo diametro ye de 3.475 km (menos d'un tercio d'o diametro terrestre) y a distancia meya t'a Tierra ye de 384.400 km, bellas trenta vegadas o diametro d'a Tierra. Fa un chiro arredol d'a tierra en 27,3 días (periodo orbital) y a variación periodica d'a cheometría d'o sistema Tierra-Luna-Sol ye a responsable d'as fases lunars, que se repiten cada 29,5 días (periodo sinodico). Tien una masa muito menor que a terrestre, y l'aceleración d'a gravedat ye alto u baixo 1/6 d'a d'a Tierra. A suya superficie ye plena de cráters y poseye una atmosfera muito tenue. Vista dende a Tierra, ye l'obchecto terrestre mas brilant dimpués d'o Sol, y encara que no brila por ella mesma, sí que reflecta a luz d'o Sol.
Formación
Se creye que a Luna se formó fa uns 4.510 millons d'anyos, no guaire dimpués d'a Tierra. A explicación mas acceptada ye que a Luna se formó a partir d'as enruenas que quedoron dimpués d'un impauto chigant entre a Tierra y un cuerpo hipotetico d'a grandaria de Marte clamau Theia.
Movimiento de rotación
A Luna chira sobre un eixe de rotación que tiene una inclinación de 88,3º con respecto a lo plano d'a eliptica de traslación arredol d'a Tierra. Ya que a duración d'os dos movimientos ye a mesma, a Luna presienta a la Tierra siempre o mesmo hemisferio, a cara que no se veye dende a tierra se conoixe como a cara amagada d'a luna. thumb|250px|center| Rotación d'a luna.
Exploración
A Luna estió aconseguida por primera vegada por un obchecto creyau por humans en setiembre de 1959, cuan a Luna 2 d'a Unión Sovietica, una nau espacial sin tripulación, s'esclafó intencionalment contra a superficie lunar. Estió seguiu por o primer aterrizache suau exitoso en a Luna por Luna 9 en 1966.
A Luna ye o unico obchecto celestial en que os humanos son plegaus y en que s'ha feito un aterrizache tripulau (clamau alunizache). O 20 de chulio de 1969 os astronautas d'a nau espacial Apollo XI estioron os primers hombres en pisar a suya superficie. Dende alavez, s'han feito 6 alunizaches tripulaus, o zaguero en 1972, toz adintro d'o programa Apollo. Bels países han nunciau os suyos plans ta fer tornar humans t'a superficie lunar como que por eixemplo Estaus Unius con o suyo programa Artemis.
A luna en a cultura
O contraste entre a parte mas luminosa y as zona mas fosca creya os patrons vistos por diferents culturas como que l'Hombre d'a Luna, o conello y o brúfol, entre atros. En muitas culturas prehistoricas y antigas, a Luna estió personificada como que una deidat u unatro fenomeno sobrenatural, y as vistas astrolochicas d'a Luna continan espardindo-se hue.
Existe a creyencia que sobre as personas existe un efecto lunar y que os ciclos d'a Luna tienen bella influencia en o comportamiento humano. Manimenos, no i hai evidencias cientificas con relevancia estatistica que confirmen minimament esta aseveración. Ni sisquiera lo ciclo menstrual humán (que la suya duración de 28 días coincide sensiblement con o ciclo lunar), presienta la menor correlación estatistica en a suya distribución en a población femenina con as fases d'a Luna. En esta mesma linia, tamién s'han difundiu disciplinas como l'agricultura biodinamica, que pretenden obtener supuestos beneficios en las collitas coordinando os momentos de plantación u de recolección con determinadas fases d'a Luna, anque popularment se preneba la luna como referencia temporal pa fer la plantación u recollita.
Tamién existe a expresión luna de miel que fa referencia a la nueit y a o periodo posterior que los novios pasan chuntos. Se denomina asinas por que en cualques culturas dimpués d'o casamiento, la parella pasaba 28 días (ciclo lunar) fendo l'amor, minchando dulces y bebendo hidromiel per potenciar la fertilidat tanto en l'hombre como en a muller pa aconseguir quedar-se en estau dentro d'estes 28 días pa tener suerte y prosperidat minetres a suya vita. Se diz que las primeras nueiz d'os novios son romanticas per a luna, y dulces per a miel.
As fases regulars d'a Luna lo convierten en un reloch muit convenient, y os periodos d'os suyos creixents y minguants forman a base de muitos d'os calandarios mas antigos.
Simbolismo
La Luna, pasiva, s'ha oposau constantment a lo Sol, mas actiu. Son, entre atros, l'elemento femenín y l'elemento masculín y la brillantez d'os dioses y lo bueno contra la foscor y lo mal.
Tamién ye present en a bandera de muitos países de cultura u relichión mayoritaria musulmana y que fan referencia a las banderas y escudos d'armas utilizaus en l'Imperio Otomano y por estar a meya luna o simbolo de l'islam. Entre o países que utilizan a luna en a suya bandera cal destacar Turquía, Tunicia, Alcheria, Mauritania, l'Azerbaichán, Uzbekistán y Pakistán. En muitos d'istos países o simbolo d'a organización conoixida en occident como Cruz Roya ye una media luna roya.
Agulla d'el Sen Central
L'agulla d'el Sen Central (en castellano Aguja del Sen Central), ye una montanya pirenenca de 2.784 metros d'altaria.
Se troba administrativament en o municipio de Sant Chuan de Plan.
Vilabella
Vilabella ye un municipio catalán situato en a comarca d'Alto Campo y partiu chudicial de Valls, en a provincia de Tarragona.
A suya población ye de habitants, en una superficie de 18,20 km² con una densidat de población de 0 hab/km².
Cheografía
D'o suyo termin municipal fan parte os lugars de Pedrós y Cabeces, hue despoblatos.
O termin de Vilabella muga a o norte con Montferri, Bràfim y Puigpelat; a l'ueste con Nulles; a o sudeste con Vespella (en a comarca d'o Tarragonés); y a l'este con Salomó (Tarragonés).
Etimolochía
L'orichen de Vilabella podría estar en a presencia d'una antiga villa romana, propiedat d'un tal Abellus, que sería l'orichen etimolochico d'o nombre d'o lugar.
Historia
Mientres o dominio islamico y as luitas con o condau de Barcelona en a reconquiesta, o lugar yera despoblato, por servir l'amanato río Gaià de muga entre os dos reinos.
A primera cita documentada d'o lugar ye en o sieglo XI, y yera un dominio d'a familia d'os Castellví.
En 1311 o lugar pasó a mans de l'arcebispato de Tarragona.
En 1377, en una sequera, os habitants de Tarragona espullaron Vilabella ta robar o trigo d'o lugar, l'unico lugar d'a redolada a on bi heba iste cerial.
Abella (Teruel)
Abella ye un despoblato medieval de l'actual provincia de Teruel que no se'n conoix la suya localización exacta, pero que debió estar por los termins d'Aliaga, Castellot u las suyas redoladas.
Vilabella
Economía
A economía de Vilabella ye basada en l'agricultura: vinya, ta la fabricación de vins y cava, y avellanera.
Abella (Teruel)
Cheografía, toponimia y identificación
Lo toponimo "Abella" estió recurrent en la Corona d'Aragón. Bi ha habiu diferents nuclios de población con este nombre y a diferents escalas (masadas, aldeyas, lugars, ecetra). En bel caso pueden remontar-se a l'antroponimo d'un propietario, y no necesariament a lo insecto productor de miel. D'alcuerdo con l'analís lochico de los textos medievals en latín en lo sud y sudeste d'Aragón bi ha habiu diferents "Abellas", por eixemplo bi n'habió una en la redolada d'Albentosa que s'especula que podió estar l'actual "Abejuela".
Vilabella
Economía
Bi ha tamién ganadería, con porcino y avicultura.
Abella (Teruel)
Cheografía, toponimia y identificación
Bi ha una curiosa mención a un toponimo Abella en 1194, cuan Alifonso II lo Casto cede Villar Luengo a la Orden de lo Hespital de lo Santo Redentor pa que lo pueble y nombra "Olocau". Talment no corresponda a l'Abella que bi heba amán d'Aliaga, lo mesmo que la mención d'Atorela no guarda relación con l'Atorella d'amán de Mosqueruela.
Circo Massimo (metro de Roma)
A gara Circo Massimo (en italiano, stazione dei Circo Massimo) ye una gara d'a linia B d'o Metro de Roma, debantada o 10 de febrero de 1955. Se troba en a confluyencia d'a via d'o Circo Massimo y o viale Aventino chunto a bells edificios importants como o Circo Maximo y a seu d'a FAO, inicialment seu d'o Ministero delle Colonie (en aragonés, Ministerio d'as Colonias). A suya surtida ye trobata debant d'a seu d'a FAO.
Abella (Teruel)
Cheografía, toponimia y identificación
Respecto a l'Abella d'amán d'Aliaga Antonio Ubieto Arteta en tien conoixencia d'una mención en 1118 como Apelia (latinizada) y d'atra en 1164 como Abella (con fonetica aragonesa). D'alcuerdo con un texto de 1197 de l'AHN mencionau por Antonio Ubieto Arteta debeba estar entre los termins de Castellot, Bordón u Saganta. Una hipotesi recient localiza l'Abella de los documentos relativos a Aliaga en una zona de lo termin de Galv a on trobamos uns cuantos toponimos actuals con Abeja: Abeja, Camino de la Abeja, Cañabeja/Caña Abeja, Paso de la Abeja, Umbría Abeja, Mas de la Abeja, Cabezo de la Abeja, Canto de la Red de la Abeja (este amán d'Aguilar d'Alfambra).
Vilabella
Demografía
1717-1981: población de feito; 1990- : población de dreito.
Circo Massimo (metro de Roma)
Dica l'anyo 2002 en a suya redolada se trobaba l'Obelisco d'Axum.
Abella (Teruel)
Historia
Bi ha un documento de 1163 en lo que Sancho de Tarazona dona a la Orden de lo Hespital lo castiello y villa d'Aliaga y tamién:
Vilabella
Reparto de concellers
Fuent: MUNICAT, en a pachina web d'a Generalitat de Catalunya.
Circo Massimo (metro de Roma)
Redolada
right|thumb|Dentrada en dirección a [[Rebibbia (metro de Roma)|Rebibbia.]]
Abella (Teruel)
Historia
En 1118 Alifonso I lo Batallero dió Abella entre atros lugars a Lop Juans de Tarazona.
Dependió de la comanda de lo Hespital de Calatayú.
La Serena (Extremadura)
La Serena ye una comarca d'Extremadura situata en o nord-este d'a Provincia de Badajoz.
Tién una población total de 39.333 habitants d'alto u baixo distribuitos en os 16 municipios que fan parti d'a comarca. A capital comarcal y a localidat mas poblata ye Castuera.
Campinya Sud (Badajoz)
A Campinya Sud ye una comarca d'Extremadura situata en o sudeste d'a provincia de Badajoz. Tién una población total de 32.000 habitants d'alto u baixo distribuitos en os 21 municipios que fan parti d'a comarca. A capital comarcal ye Llerena y a localidat mas poblata ye Azuaga.
Sufixo -ar
O sufixo -ar deriva d'o sufixo latino formador d'adchectivos -ARIS a traviés d'a radiz de l'acusativo -ARE-M. Se troba dezaga d'adchectivos, dezaga de sustantivos, y en denoninacions de formacions vechetals. Tiende a confundir-se con o sufixo -al.
Dezaga d'adchectivos
Dezaga d'adchectivos latinos se troba en:
Puesto a on se troba bellacosa
Ye una función de locativo. Bi ha bells casos de solapamiento u confusión con o sufixo -al.
Denominacions de colectivos
Bi ha colectivos con este sufixo:
Formacions vechetals
Ye a situación a on mes se solapa u confunde con o sufixo -al. Lo sufixo -ar gosa indicar puestos dominaus por árbols y determinadas plantas, y ixos colectivos vechetals :
Toponimos con sufixo -ar posible
Bi ha eixemplos de lugars con un toponimo transparent con sufixo -ar, en especial en lo Sistema Iberico. Tamién bi ha casos dubdosos como Castiliscar, Mainar y Trasobars que talment no tiengan una terminación en -ar remontable a este sufixo.
Formador d'adchectivos a partir de sustantivos
O sufixo -ar se puet anyadir a substantivos pa fer adchectivos que indican unas características ligadas a l'obchecto, sistema material u concepto descrito por este substantivo. En qualques casos ligaus a lo luengache scientifico u técnico l'adchectivo con sufixo -ar ya existiba en latín anyadiu a lo substantivo orichinal, u se troba en o luengache scientifico-tecnico internacional no bi habendo apareixiu dreitament en aragonés como derivau d'o substantivo. N'estos casos a radiz d'o substantivo presenta caracters de fonetica aragonesa pero l'adchectivo derivau presenta caracters fonéticos d'a luenga orichinal (griego u latín):
Doris Lessing
Doris Lessing (de soltera Doris May Tayler), naxita de Kermanshah (Persia, hue Irán) o 22 d'octubre de 1919 y muerta en Londres (Reino Uniu) o 17 de noviembre de 2013 estió una escritora, poetesa y dramaturga britanica en luenga anglesa, y que recullió por a suya obra o Premio Prencipe d'Asturias d'as Letras en 2001 y o Premio Nobel de Literatura en 2007.
Agulla d'el Sen Occidental
L'agulla d'el Sen Occidental (en castellano Aguja del Sen Occidental), ye una montanya pirenenca de 2.757 metros d'altaria.
Se troba administrativament en o municipio de Sant Chuan de Plan.
Terkakom
Terkakom (en escritura iberica 40px) yera una ciudat celtibera, perteneixient a os belos, situada en l'actual Tierga y amanada por o tanto a las ciudaz de Bilbilis y Sekaisa.
Bi heba amán unas menas de fierro, lo que permitió cudir a primerías d'o sieglo I aC dos emisions de moneda con cabeza masculina con delfins en l'anverso y chinete con lanza en o reverso. Amás se i feban armas y escudos, asinas como ainas de labranza u ferraduras.
Os romanos conoixeban a importancia d'ista ciudat y as suyas menas por o que facioron pasar por astí a calzada que uniba Caesaraugusta con Asturica Augusta, as actuals Zaragoza y Astorga, a ciudad más important d'o Norueste peninsular por ixas envueltas.
Toponimia
O toponimo "Terkakom" u "Tergakom" encluye o chenitivo plural celta "kom", por o que podría traducir-se como “os de Terka u Terga”. Encara en o sieglo XII bi ha decumentos que fan referencia a Tierga como "Terga". O nombre Tierga se relaciona a sobén con a radíz celta pa la parola mercau.
Vox (partiu politico)
Vox ye un partiu politico espanyol de ultradreita fundau en 2013 per antigos miembros d'o Partiu Popular. Ye enfilau per Santiago Abascal.
Historia
O partiu fue fundau per antigos miembros d'o Partiu Popular, que lo consideraban masiau moderau y que no desfendeba de traza suficient os intereses d'Espanya.
Pa la suya fundación s'emplego un millón d'euros donaus per lo Consello Nacional de Resistencia d'Irán (u NCRI de l'anglés National Council of Resistance of Iran) que ye una organización politica iraní con seu en Francia y yera considerada como una organización terrorista per os Estaus Unius dica setiembre de 2012.
En aviento de 2018 va a dentrar per primera vegada en un parlamento autonomico, lo d'Andalucía, an va a obtener dotze cadieras.
En abril de 2019 va a dentrar a lo Congreso d'os Deputaus an va a obtener 24 cadieras. thumb|Presentación de Vox en a ciudat de [[Vigo (Galicia, Espanya) lo 14 d'abril de 2019.]]
Ideolochía
Vox ye un partiu de ultradreita espanyola que avoga per a defensa d'a unidat d'a nación espanyola, l'abolición d'as autonomías, o trescole de l'Ebro y eliminar a la luenga aragonesa (que consideran una invención) dentre atras ideyas.
Aliaga
Aliaga ye un lugar de la provincia de Teruel (Aragón), situato en la comarca de las Cuencas Meneras. La suya población ye de habitants en una superficie de 196,8 km².
Cheografía
Ye situato en lo semontano sud de la sierra de Sant Chust, en lo forcallo de lo río Aliaga con lo río Guadalop. Lo río Guadalop fa un anglo de 90 graus, y remata seguindo la dirección de l'afluent Aliaga. De Aliaga en dependen l'Aldeyuela, Santa Barbara, Campos, Cirulleda y La Canyadiella.
En Aliaga s'ha feito un parque cheolochico dedicato a la singularidat de las estructuras cheolochicas ya que lo rechistro sedimentario mesozoico y cenozoico son muito didacticos. En lo Parque Cheolochico d'Aliaga destacan las tempestitas, estratos formatos en una sóla tempesta marina, d'alcuerdo con lo neocatastrofismo.
Mugas
Lo suyo termin muga con Exulv, Villar Luengo, Finollosa d'Exarc, Exarc de la Val, Cuevas d'Almudén, Palomar, Cabra y La Zoma.
Toponimia
Bi ha cronistas que creyen que corresponde con la Laxta celtibera. En los escritos arabes s'escribiba Alulgha que significa Val Tuerta. Son variants medievals de lo nombre Ailaga y en latín Iliacham, que por eixemplo se vei en la Bula d'Hadrián IV en 1158, en a que se nombra esta localidat como una d'as mugas d'a diocesi de Zaragoza.
Lo pareixito con Allaca ye casual (homonimia), manimenos los aragoneses medievals podeban trobar mes pareixito con l'au de presa "alica" que con a mata punchuta "Allaca", como podemos veyer en "Rationes decimarum Hispaniae (1279-80): Aragón y Navarra":
Historia
La primera mención ye en 1118, cuan Alifonso I donó Aliaga a Lope Ioanes de Tarazona. La reconquiesta definitiva ha estato con Alifonso II. En 1163 la donó a la Orden de lo Hespital. Bels lugars que huei son en lo termin municipal d'Aliaga perteneixeban a la Comunidat de Teruel.
Cantón de Castèths
O cantón de Castèths (en occitán canton de Castèths, en francés canton de Castets) yera una división administrativa francesa situata en o departamento d'as Landas, en a rechión d'Aquitania, districto de Dacs.
A suya población ye de 9.941 habitants (2007) en una superficie de 607,33 km², con una densidat de población de 16,37 hab/km².
A capital d'o cantón yera a localidat de Castèths.
Adamuz
Adamuz ye un municipio andaluz en a provincia de Cordoba, comarca de l'Alto Guadalquivir y partiu chudicial de Cordoba.
A suya población ye de 4.417 habitants (2011) en una superficie de 334,84 km², con una densidat de población de 13,38 hab/km².
Cheografía
A localidat d'Adamuz ye situada a 240 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, a una distancia de 32 km d'a ciudat de Cordoba, a capital d'a suya provincia y d'o suyo partiu chudicial.
Torroja (familia)
Os Torroja son un linache que entre os sieglos XI e XII gobernó en Solsona. Yeran descendients d'o Conte Miró, que ya en l'anyo 990 ye documentato como sinyor de Solsona.
Perteneixeban a este linache:
Terminator 2: Judgment Day
Terminator 2: Judgment Day (títol orichinal en anglés, enguerada en Aragón con o títol en castellano Terminator 2: el juicio final) ye una cinta estausunidense de cine de sciencia ficción de l'anyo 1991, dirichita por James Cameron seguntes un guión de James Cameron y William Wisher Jr., con una dirección de fotografía de Adam Greenberg y una banda sonora de Brad Fiedel. En o suyo reparto incluye a destacatos actors como Arnold Schwarzenegger, Linda Hamilton, Edward Furlong u Robert Patrick.
Ana Abarca de Bolea
Ana Abarca de Bolea u Ana Francisca Abarca de Bolea, naixita o 19 d'abril de 1602 en Zaragoza (Parroquia de Sant Felipe, Zaragoza, Aragón). y muerta en Casbas de Uesca (Plana de Uesca, Uesca, Aragón) arredol de 1685, estió una poetesa y escritora aragonesa, que emplegó en parte d'a suya obra a luenga aragonesa, en o dialecto d'o Semontano. Un eixemplo d'istas poesías, d'a suya "Albada del nacimiento":
Ana, que yera abadesa en o convento cistelense de Santa María, en Casbas, perteneixeba a o linache d'os Bolea (yera filla de Martín Abarca de Bolea y Castro y d'Ana de Mur), y heba apreso as suyas conoixencias (mesmo o latín) en o convento, a on viviba dende que teneba 3 anyos.
Pesquera
Pesquera ye un municipio d'a comunidat autonoma uniprovincial cantabra en a comarca de Campoo-Los Valles.
A suya población ye de 69 habitants 2008 en una superficie de 8,93 km², con una densidat de población de 7,73 hab/km².
Cheografía
A localidat de Pesquera se troba situada a 621 metros d'altaria sobre lo livel d'a mar.
Juan Ponce de León
Juan Ponce de León (Santervás de Campos, Valladolit, se creye que o 8 d'abril de 1460 - †Cuba, chulio de 1521), estió lo conqueridor castellano de Puerto Rico y descubridor de Florida.
D'ascendencia noble, estió pache en a cort de Ferrando lo Catolico y combatió en a conquista d'o Reino de Granada. No se sape si o suyo primer viache a America lo fació con Cristofo Colombo en 1493, u ya con Ovando en 1502. De totas trazas, colaboró con iste en a conquista de La Española, qui le encargó a conquista de l'amanata isla de San Juan Bautista (Puerto Rico) en 1508. Fundó en ixa isla a ciudat de Caparra (hue ye a ciudat de San Juan de Puerto Rico), con l'aduya d'o cacique local, o taíno Agüeybaná.
Estió Gubernador de Puerto Rico en 1508-1509, 1510-1511 y 1515-1519. Mientres os suyos gubiernos organizó as empresa de menería en a isla, y por treballo forzato en rechimen de cuasi esclavitut, amás d'as malautias portadas por os conqueridors a l'isla, bi habió una gran mortalera entre os amerindios (o pueblo d'os taínos).
Isabel Margarita Fernández de Híjar y Castro-Pinós
Isabel Margarita Fernández de Híjar y Castro-Pinós ye naixita lo 6 de noviembre de 1603 de Zaragoza y morió lo 26 de noviembre de 1642. Yera filla de Juan Francisco Cristóbal Luis Fernández de Híjar y Fernández de Heredia (II duque d'Íxar), y de Francisca de Castro-Pinós y Fenollet y Zurita. En l'anyo 1620 succedió a su chermana María Estefania Fernández de Híjar y Castro-Pinós y esdevinió la IV duquesa d'Íxar.
En lo periodo que ella estió duquesa Rodrigo Sarmiento de Silva tenió problemas con lo Conte-duque d'Olivares y destacó la suya revuelta contra lo rei.
Clitocybe odora
L'  aniseta (Clitocybe odora (P.Kumm., 1871) ) ye un fongo d'a orden d'os Agaricales y familia Tricholomataceae que ye un fongo azul verdosenco que creix amán d'arbols de fuella caduca y coniferas. Se pueden trobar creixendo en chicotz grupos a lo luengo d'o costau d'o radigamen d'os arbols. Iste fongo ye comestible, manimenos qualques expertos en fongos insisten en que han de privar-se os especímens chovens, ya que pueden trafucar-se con Stropharia aeruginosa que ye verenosa. La olor a anís se debe a la presencia de p-anisaldehído y una chicota cantidat de benzaldehído. Ista olor puede revelar a presencia d'o fongo antis de que s'observe a simpla envista.
Cristina Scabbia
Cristina Adriana Chiara Scabbia (Milan, 6 de chunio de 1972) ye una cantaire italiana, vocalista d'o grupo Lacuna Coil. Ye tamien columnista d'a revista de rock Revolver chunto con Vinnie Paul, antigo miembro d'os Pantera.
O rechistro vocal de Scabbia ye considerato de contralto.
Trachectoria profesional
En 1991, Scabbia empecipió a cantar de trazas profesionals, acompanyando en os coros a las chiras d'atros grupos. En ixa mesma anyata, se trobaba en o Midnight Club de Milan con Andrea Ferro y Marco Coti Zelati, vocalista y baixista respectivament d'o grupo alavez dito Ethereal, os cuals achustoron Scabbia como cantaire temporal pa gravar os coros d'as cancions d'a suya maqueta. A os miembros d'o grupo lis fació goyo a manera como empastaban as voces masculinas y femeninas, y demandoron a Scabbia de pasar a estar-ne un miembro mes. Dende alavez, Scabbia ye a vocalista femenina d'o grupo que, en 1996, cambiaba o suyo nombre per o de Lacuna Coil.
Ha feito tamien colaboracions con artistas como Franco Battiato, Dave Mustaine d'os Megadeth y o grupo Alter Bridge.
Vida personal
Scabbia ye dende 2004 en una relacion con o guitarrista Jim Root, d'o grupo de heavy metal estatunitense Slipknot.
Dalmau de Mur y Cervellón
Dalmau de Mur y Cervellón estió l'arcebispe de Zaragoza dende 1431 dica 1456. Ye naixiu de Cervera (Leida) en anyo desconoixiu.
Estió mecenas d'artistas y historiadors, y la suya actividat eclesiastica estió intensa. Celebró un concilio provincial en 1433. Defendió los dreitos de la diocesi debant de la seu primada de Toledo y fació que lo bispe de Segorb-Albarracín li n'estase dependient. Devantó en colechiata la ilesia de Mora de Rubielos.
Consiguió que lo rei reconoixese pa los vasallos de la mitra lo dreito d'apelar només que a l'arcebispe en las suyas barallas. Fundó una confraría en honor de la Virchen de lo Pilar.
En lo artistico lo suyo legau ye muito important:
Morió en Zaragoza en 1456 y lo apedecoron en lo coro de la Seu de Sant Salvador. Unas personas con apelliu Dalmau de Val de Robres se consideran descendients suyos.
Solosancho
Solosancho ye un municipio d'a provincia d'Ávila, en a comunidat autonoma de Castiella y Leyón, Espanya. Fa parte d'a comarca d'a Val d'Amblés.
A suya población ye de 949 habitants (2012) en una superficie de 54,40 km².
Cheografía
O lugar de Solosancho se troba situau a 1.118 metros d'altaria sobre lo livel d'a mar, a una distancia de 20 km d'a ciudat d'Ávila, a capital d'a suya provincia.
D'o suyo termin municipal fan parte os lugars de Robledillo, Villaviciosa y Baterna.
Mugas
O termin municipal de Solosancho muga a lo norte con Muñogalindo y Santa María del Arroyo; a lo nord-este con Niharra; a l'este con Sotalbo; a lo sudeste con Sotalbo; a o sud con Sotalbo; a lo sudueste con Sotalbo; a l'ueste con la Hija de Dios; y a lo norueste con la Torre.
Saintes
Saintes (en petavín-santonchés Sénte) ye una localidat y comuna francesa situada en o departamento de Charente Maritimo, en a rechión de Nueva Aquitania.
Valle d'a Cinca
25px|Variedatz dialectals de l'Aragonés Ista fualla ye escrita en l'aragonés d'a valle de Puertolas.
A valle d'a Cinca (en aragonés stándard val d'a Cinca) ye a forma como se'n dice de normal d'a valle que forma o río dito pasando per o Sobrarbe, partindo de tan d'alto como o Forato d'as Debotas, en o municipio de Tella-Sin, ta pasato o congosto d'Entremont en la uno d'Abizanda. Ixo ye, per un regular, decir-ne d'o transecto que queda d'entre as Sierras Interiors y as exteriors d'o complexo cheografico pirenenco. A valle d'a Cinca ye l'eixe prencipal d'ista comarca, recevindo mica per baixo d'a suya metat (en l'Aínsa) l'augua de l'Ara. Tamién se'n dice a sobén asinas d'a cuenca que va fendo o río mesmo quan que tira mes ta baixo a través d'o Semontano y d'a tierra de Fraga.
thumb|left|250px|Boca d'o día en a valle d'a Cinca. En o paso suyo per o Sobrarbe, a Cinca recibe l'augua, en sentito norte-sud y per o canto de levante, d'o río Irués en La Infortunada-Badaín, y A Nata en Cherbe, y mesmo per o canto ueste a Yaga en l'Hespital de Tella, o Bellós en Escalona, l'Ara en l'Aínsa y mes luego a Susía en Ligüerre. En o transcurso d'a valle per o Sobrarbe, a Cinca se represa en La Enfortunada (0,4 hm3), Mediano (436 hm3) y O Grau (401 hm3, pos a presa ye en o Semontano pero l'embalse queda parcialment en Sobrarbe).
Protección
L'alta valle d'a Cinca ye una zona d'especial protección pa las aus (ZEPA) (ES0000279) que cubre un aria de 147,08 km² entre os municipios de Bielsa, Fanlo, A Fueva, Chistén, A Buerda, A Espunya, Puértolas, O Pueyo d'Araguás, Sant Chuan de Plan y Tella-Sin.
Torremocha de Xiloca
Torremocha de Xiloca (Torremocha de Jiloca en castellano) ye un municipio de la provincia de Teruel, situato en la comarca de la Comunidat de Teruel. La suya población yera de 158 habitants (2004), en una superficie de 33,68 km² y una densidat de 4,69 hab./km²
Cheografía
Ye situato en la fuesa de Xiloca, que fa part de la depresión de Calatayú-Teruel.
Cheodesia
Bi ha un vértiz cheodesico situau a una altaria de 944 metros dende o livel d'a mar en a esquina nord-este d'o deposito d'augua.
Toponimia
Lo suyo nombre provién de lo latín Mutila, tallata, seguntes la fonetica mozarabe (en aragonés sería con ll u con ld, como en mollón < MUTILONE u remoldar < MUTILARE).
Cantón d'Escalquens
O cantón d'Escalquens (en occitán y en francés canton d'Escalquens) ye una división administrativa francesa situada en o departamento de l'Alta Garona, en a rechión d'Occitania, districtos de Tolosa y Muriel.
En fan parte 35 comunas y a suya capital ye a localidat d'Escalquens.
Embit de Fariza
Embit de Fariza (Embid de Ariza en castellano) ye un municipio de la provincia de Zaragoza situau en la comarca de la Comunidat de Calatayú. La población ye de 47 habitants (2015), en una superficie de 41,3 km².
Cheografía
Ye situau en la val de lo río Algadir.
Mugas
Lo suyo termin municipal muga con Villa Luenga, con Ateca, con Alfama d'Aragón, con Cetina, con Fariza y con Ciuela.
Toponimia
Ye Enbit de Fariza en lo fogache de 1495.
Cerollera (desambigación)
Asinas, cerollera puede fer referencia a:
Compromiso por Europa
Eleccions europeas de 2019
A colalición ye encabezada por o profesor universitario y ex-alcalde de Burchazot Jordi Sebastià (Compromís), con Maria Lidia Senra (En Marea) en segundo lugar y Faneque Hernández en tercero.
Agulla d'el Sen Oriental
L'agulla d'el Sen Oriental (en castellano Aguja del Sen Oriental), ye una montanya pirenenca de 2.854 metros d'altaria.
Se troba administrativament en o municipio de Sant Chuan de Plan.
Hoyos del Collado
Hoyos del Collado ye un municipio d'a provincia d'Ávila, en a comunidat autonoma de Castiella y Leyón, Espanya. Fa parte d'a comarca d'el Barco de Ávila-Piedrahíta y d'o partiu chudicial de Piedrahíta.
A suya población ye de 35 habitants (2012) en una superficie de 9,88 km², con una densidat de población de 3,54 hab/km².
Cheografía
A localidat d'Hoyos del Collado se troba situata a 1.474 metros d'altaria sobre lo livel d'a mar.
Goñi
Goñi u Val de Goñi (Goñi u Valle de Goñi en castellano; Goñerri en basco) ye un municipio de Navarra situau en a comarca de Tierra d'Estella Oriental, merindat d'Estella y partiu chudicial d'Estella.
A suya población ye de 192 habitants (2006), en una superficie de 42,23 km² y una densidat de población de 4,55 hab/km².
Cheografía
D'o suyo termin municipal fan parte os lugars d'Aizpun (en ye a suya capital), Azanza, Munarriz, Urdanoz y o propio Goñi, que li da lo suyo nombre.
Šiauliai
Šiauliai (en samochitián Šiaulē; alemán Schaulen; polaco: Szawle; en ruso Шяуляй) ye una ciudat de Lituania, situata en o condau de Šiauliai (u Šiaulių apskritis en lituano).
A suya población ye de 128.396 habitants (2007) en una superficie de 81 km², con una densidat de población de 1.585,13 hab/km².
Esporte
Šiauliai estió una d'as seus d'o EuroBasket 2011, chugando os partius d'o Grupo B en o suyo pabillón Šiauliai Arena.
Odense
Odense ye una ciudat de Dinamarca. Ye a tercera ciudat mas gran de Dinamarca, dimpués de Copenaguen y Aarhus. Ye ubicada 147 km a l'ueste de Copenaguen, en a isla de Fionia, y ye a capital y a ciudat mas gran d'a isla. A ciudat d'Odense tien 179 601 habitants (2019).
Pedro Muñoz
Pedro Muñoz ye un municipio d'a provincia de Ciudad Real, en a comunidat autonoma de Castiella-La Mancha, Espanya. A suya población ye de 8595 habitants (2007), en una superficie de 101,3 km² y una densidat de población de 84,84 hab/km².
Real Club Deportivo Carabanchel
O Real Club Deportivo Carabanchel ye un club de fútbol espanyol, con seu en a ciudat de Madrit. Fue establito en 1916 y en a temporata 2011/2012 chuga en o grupo VII d'a Tercera División espanyola.
Piramide (metro de Roma)
A gara Piramide (en italiano, stazione de Piramide) ye una gara d'a linia B d'o Metro de Roma, debantada o 10 de febrero de 1955. Se troba en a Piazza Ostiense difuera d'a Porta San Paolo, muga d'a muralla d'a ciudat. Ye trobata en o quartiere Ostiense chunto t'a Piramide Cestia, d'a qual prende o suyo nombre.
Tien connexión con a gara de Roma Ostiense d'an salen as linias ferroviarias FL1, FL3 y FL5.
A dentrada d'a gara tién bells mosaicos d'o Premio Artemetro Roma. Bells autors d'as obras son Enrico Castellani (Italia) y Beverly Pepper (Estaus Unius).
Servicios
A gara apresta os siguient servicios:
Lairiça
Lairiça (en francés Layrisse) ye una comuna occitana en o departamento francés d'Altos Pireneus, districto de Tarba, cantón d'Aussun y rechión d'Occitania. A comuna yera parte de l'antiga provincia de Bigorra.
A suya población ye de 148 habitants(1999) en una superficie de 3,33 km², con una densidat de población de 44,44 hab/km².
1797
Atros países
right|thumb|250px|O compositor italiano [[Gaetano Donizetti, naixito o 29 de noviembre de 1797.]]
Mont Albo (sierra de Miravalles)
Mont Albo (en castellano Montalbo) ye un mont de 1.297 metros d'altaria, situau en la sierra de Miravalles, en la provincia de Zaragoza.
Toponimia
L'oronimo Mont Albo ye transparent en mozarabe y en l'aragonés medieval preliteriario u anterior a la formación de la scripta medieval. En las luengas iberorromanicas se produció una substitución de l'adchectivo qualificativo cromatico d'orichen latín albo por l'adchectivo qualificativo d'orichen francico blanco quan encomenzaba la Reconquiesta, por lo que mont Albo podría estar d'un periodo primerenco d'este proceso historico u anterior igual como Penyas Albas, Castralbo, Mont Albán u Torralba.
Se troba documentau en una sentencia dictada por l'infant Don Chaime lo 22 de mayo de 1314:
Y en unatro texto de 1315:
Harvey Korman
Harvey Korman (nombre artistico de Harvey Herschel Korman), naixito de Chicago (Illinois, Estaus Unius) o 15 de febrero de 1927 y muerto lo 29 de mayo de 2008 en Los Angeles (California, Estaus Unius).
Sekaisa
Guerras celtibericas
Fació parti d'as guerras celtibericas por o intento d'enamplar as murallas d'a ciudat en o 154 aC, ya que Roma lo utilizó como casus belli pa la conquiesta d'a Celtiberia. S'alioron a una d'as tribus celtiberas más poderosas, os arevacos, quala ciudat más important yera Numancia. As fuerzas combinadas d'os dos pueblos aturoron primero l'ataque d'o cónsul romano, Quinto Fulvio Nobilior, contra Sekaisa y dimpués lo refusoron en Numancia.
En l'anyo 153 aC, s'enfrontinoron a o exercito romano dirichiu por Quinto Fulvio Nobilior, composau por 30.000 hombres, y as tropas celtibericas de segedenses y numantinos a o mando de Caro de Segeda. O resultau d'ista primera batalla estió a favor d'os celtibers, morindo 6.000 romanos.
Cambeo d'o calandario romano
Dimpués d'a redota d'o cónsul Nobilior, o Senau decretó a modificación d'o prencipio d'o curso politico romano, que dica alavez prencipiaba en as idus de marzo -15 de marzo-, adebantando a elección d'os cónsuls a las kalendae de chinero -1 de chinero-. A calendata d'a elección d'os cónsuls varió en diferents momentos d'a Republica romana estando en abril, mayo, pero más que más en marzo, coincidindo con l'arribada d'o buen tiempo. A partir de l'anyo 153 aC ista elección s'alinió en l'1 de chinero con o prencipio de l'anyo civil, lo que se mantenió dica a fin de l'uso d'ista institución politica.
Casanava
Casanava (Casanava en occitán, Cazeneuve en francés y oficialment) ye una comuna occitana en o departamento francés de Gers, rechión d'Occitania, districto de Condòm y cantón d'Armanhac-Tenarèsa.
Sekaisa
Cambeo d'o calandario romano
Manimenos, se considera que l'anyo civil romano ya prencipiaba l'1 de chinero dende, seguntes a tradición, zaguerías d'o sieglo VIII aC, quan o rei Numa Pompilio lo heba estableixiu.
Casanava
A suya población ye de 137 habitants (2009) en una superficie de 8,31 km², con una densidat de población de 16,49 hab/km².