cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Artes marcials mixtas
thumb|Tecnica d'armbar. As artes marcials mixtas (AMM; a ormino conoixitas baixo as suyas siglas en anglés: MMA - "mixed martial arts") son as artes marcials que encluyen tantos golpes, y as tecnicas de luita en o suelo. As artes marcials mixtas pueden estar practicatas como esporte de contacto en un modo regular u en un torneyo en o cual dos competidors preben de derrotar-sen. Empleyan una gama gran de tecnicas permititas en cuantas artes marcials tradicional y modernas, como punyadas y patadas, acción de luitar, tiros, palancas y luita en o suelo.
Sarp
Cheografía
O río Ossa (un afluent d'o río Garona que da nombre a la Varossa) trescruza o suyo termin.
Mugas
Sarp muga a o norte con Vathcrabèra; a l'este con Izaourt; a o sudeste con Anla; a o sudueste con Aveux; y a o norueste con Sent Bertran de Comenges.
Artes marcials mixtas
Bellas organizacions que organizan os torneyos d'artes marcials mixtas son UFC (Ultimate Fighting Championship), PRIDE Fighting Championships u One Championship.
Eusko Abertzale Ekintza
Eusko Abertzale Ekintza (EAE) u Acción Nacionalista Vasca (ANV) (en aragonés Acción Nacionalista Basca) ye un partiu politico basco fundau o 30 de noviembre de 1930. D'ideolochía nacionalista basca, estió un d'os primers partius nacionalistas bascos d'ezquierdas.
Se definiba como d'ezquierdas, republicano y independentista. Fació parti d'o primer Gubierno basco formau en a Guerra Civil Espanyola y fue proscrito mientres a dictadura franquista, desarrollando poca actividat en a clandestinidat y l'exilio. Legalizau atra vegada mientres a Transición, fació parti d'a coalición Herri Batasuna entre 1978 y 2001. En 2008, o Tribunal Supremo suspendió as suyas actividatz por estimar-lo succesor de Batasuna (formación a la vegada ilegalizada por a suya relación con a banda terrorista ETA), y en zaguerías tornó a declar-lo ilegal, ordenando a suya disolución.
Patrick Modiano
Patrick Modiano, naixito de Boulogne-Billancourt, o 30 de chulio de 1945, ye un escritor y guionista francés, con quantes premios aconseguitos con a suya obra literaria entre os que cal destacar o Gran Premio de Novela de l'Academia Francesa de 1972, o Premio Goncourt de 1978 y o Premio Nobel de Literatura de 2014.
Rosalía (cantaire)
Rosalia Vila Tobella, conoixida con o suyo nombre artistico de Rosalía, naixida de l'Hespital Cheneral de Catalunya en Sant Cugat del Vallès (Vallés Occidental, y afincada y rechistrada como naixida de Sant Esteve Sesrovires Baixo Llobregat Catalunya) o 25 de setiembre de 1992, ye una cantaire, compositora y musico catalana.
Dimpués de descubrir a mosica folk espanyola a una edat temprana, Rosalía asistió a lo Taller de Músics y se graduó en a Escuela Superior de Mosica de Catalunya con honors por o suyo álbum de versions en colaboración con Raül Refree, Los Ángeles (2017), y lo prochecto de bachillerato El Mal Querer (2018), coproduciu por El Guincho y que mezcla interpretacions modernas d'o flamenco con o pop y a mosica urbana. Con sencillos como "Malamente", l'álbum replegó l'atención musical espanyola y estió publicau con a reconoixencia universal d'a critica. Recibió o Premio Grammy Latino a l'Álbum de l'Anyo y fue incluyiu en a lista d'os 500 millors álbums de toz os tiempos de Rolling Stone; El Mal Querer alazetó l'ascenso de Rosalía en a scena musical internacional.
Saint-Germain-lès-Arpajon
A suya población ye de 9194 habitants, en una superficie de 6,31 km².
Vizcondau de Biarn
O vizcondau de Biarn (en biarnés Vescomtat de Bearn) estió una entidat feudal con orichens en l'alta Edat Meya y capital en a ciudat biarnesa de Pau. Integrato en o Reino de Francia dimpués d'o Tratato de Verdún (843) mientres a suya historia osciló entre a independencia y o vasallache a diferents reinos (entre d'éls Aragón, Navarra u Anglaterra), estando a suya unión definitiva con o reino de Francia en o reinato de Loís XIII (Edicto d'Octubre de 1620).
O Biarn desapareixe como entidat autonoma mientres a Revolución Francesa, estando lo suyo territorio integrato chunto con tierras de cultura basca y gascona (habitatas por bascos y gascons) en o departamento d'os Baixos Pireneus (actualment Pireneus Atlanticos).
Una d'as denominacions como apareix en aragonés medieval ye a de "sinyoría de Bearn":
Historia
L'orichen d'o vizcondau de Biarn se troba en l'Alta Edat Meya, estando lo suyo primer vizconte conoixito Centol I, que morió en 866.
Un d'os vizcontes mas famosos estió Gastón o Cruzato (vizconte dende 1090 dica 1131), que en a Primera Cruzata tenió un papel protagonista en a conquiesta de Cherusalem y, dimpués, participó tamién en a presa d'a ciudat de Zaragoza. En a suya epoca o vizcondau yera teoricament vasallo d'os duques d'Aquitania pero cuasi independient en a practica.
Mientres o vecín reino d'Aragón tenió una grandaria pareixita a la de Biarn, os dos territorios estioron aliatos. Pero cuan Aragón s'enampló y dimpués s'unió con o condau de Barcelona, Biarn quedó en inferioridat. Como resultato, en 1154 o conte de Barcelona Remón Berenguer IV recibió a rechencia d'o vizcondau, que quedarba integrato en a Corona d'Aragón mientres un sieglo.
En o sieglo XIV Gastón Febus, conte de Foix y vizconte de Biarn consiguió formar un cuasi-estato independient que incluiba gran parti d'a versant norte d'os Pireneus.
En o sieglo XV, debito a una serie de enlaces dinasticos, a casa de Foix plegó a la cadiera reyal navarra, estando asinas os reis navarros tamién vizcontes de Biarn. En 1512 Ferrando lo Catolico invadió Navarra y os reis Chuan III de Labrit y Catarina de Foix y a suya cort se replegoron a los suyos dominios de Biarn, dende a on que se facioron cuantas prebatinas de recobrar o reino de Navarra. Tanimientres Ferrando s'anexionaba o reino de Navarra, Ortès esdevinió a capital d'os Labrit, con os suyos dominios navarros reducitos a parti d'Ultrapuertos. Dimpués d'una luenga guerra y ya reinando Carlos I d'Aragón, qui dimpués de conseguir o control de l'Alta Navarra decidió d'albandonar Sant Chuan Piet de Puerto, Ultrapuertos se mantenió como un reino independient baixo reinato d'Enrique de Borbón, rei de Navarra con o títol de Henrique II.
En 1560 a reina Chuana de Labrit se convierte a lo calvinismo, que se transforma en relichión oficial d'os suyos dominios gascons y nabarros. En 1566 limita las manifestacions publicas d'a ilesia catolica, con a oposición d'os bispes de Lescar y Aulorón. Isto fará que Biarn sía protagonista prencipal d'as guerras de relichión que enfrentan en Francia mientres as decadas siguients a catolicos y hugonotz (calvinistas).
Chuana muere en 1572 y la succede o suyo fillo Henrique III, capo d'os hugonotz. O mesmo anyo, Henrique se casa con Margalida, tercera filla de Catarina de Francia. Fruito d'ista voda y d'una serie de muertes en cadena en a familia reyal francesa, Henrique se convierte en pretendient a la cadiera reyal de Francia. Dimpués d'una luenga guerra contra os catolicos, Henrique logra en 1589 acceder a la cadiera reyal como Henrique IV. Baixo a presión d'o Parlamento de París, o nuevo rei une a la corona de Francia os suyos territorios de Foix, Bigorra, Quatre-Vallées y Nebosan, pero se nega a fer o mesmo con Navarra y Biarn. Dende allora, o gubierno de Biarn ye menester de Catarina de Borbón, chirmana d'o rey, que viviba en Pau.
En 1599 Henrique IV atorga a Biarn y Navarra o Edicto de Fontainebleau, que guarencía la libertat de relichión en o país. Ye o equivalent d'o Edicto de Nantes atorgato a Francia.
Punta de Vallemona
A punta de Vallemona ye una montanya de 1.873 m d'altaria situada en a sierra de Guara. Perteneixe a o Parque Natural d'a Sierra y as Foces de Guara.
Vizcondau de Biarn
Historia
Luis XIII, fillo d'Enrique IV, hereda os títols de rei tanto de Francia como de Navarra. En 1617 ordena la devolución a la ilesia catolica biarnesa d'a propiedat d'o suyos biens. O Consello Sobirán de Biarn, de mayoría calvinista, se niega a adempriviar o edicto. En consequencia, o rei decide intervenir melitarment. O 9 de setiembre de 1620 sale enta Biarn a lo frent d'un exercito de 5.000 ombres. Refusa os intentos de negociación d'os emisarios d'o Consello de Biarn y, sin de trobar resistencia armata, dentra en Pau o 15 d'octubre y o 17 en a fortaleza de Navarrencs.
Punta de Vallemona
Administrativament se troba en a muga entre os municipios de Nueno y Casbas de Uesca.
Saint-Germain-lès-Corbeil
Saint-Germain-lès-Corbeil ye una comuna situata en o departamento francés d'Essonne, o districto d'Évry, o cantón de Draveil y a rechión d'a Isla de Francia.
A suya población ye de 7100 habitants, en una superficie de 4,93 km².
Vizcondau de Biarn
Historia
Luis XIII restableixe o culto catolico, publica un Edicto d'unión entre os estatos d'a Corona de Navarra y os d'a Corona de Francia y ordena transformar o Consello Sobirán en un Parlamento. D'ista traza, o reino de Navarra quedó unito a la fin a Francia.
9 d'abril
Atros países
right|thumb|250px|O escritor [[Charles Baudelaire, naixito o 9 d'abril de 1821.]]
Aristótil
Aristótil, d'o griego clasico: Ἀριστοτέλης, Aristotélēs (griego moderno: Αριστοτέλης, Aristotélis), (Estachira, Macedonya 384 aC - †Calcis Eubea, Grecia 322 aC) estió un d'os mes grans filosofos de l'antigüidat y talment d'a historia d'a filosofía occidental. Fillo de Nicomaco, medico d'o rei de Macedonya. Fue preceptor d'Aleixandre lo Gran. Funda en Atenas o Liceu, aon se filosofa fendo una gambada arredol d'un patio (peripateticos). Muere en o 322 a.C. en a isla d'Eubea.
Escribe sobre biolochía, fisica, etica, politica, lochica, metafisica etc... y fue creador d'a taxonomía. Ha una obra enciclopedica. Tarda mes en conoixer-se que Platón, pero cuan arriba a estar conoixito en Europa en a Edat Meya Tardana (entre os sieglos XI y XIV), Aristotil sera dito "o Filosofo" per chodigos, arabes y cristianos (como, per eixemplo, Tomás d'Aquino, en cuya filosofía influyirá a-saber-lo).
Ta Aristotil o que existe realment no son as Ideas (como ta Platón), sino a substancia individual, ye dicir, a cosa concreta y material que percibimos con os nuestros sentitos, somesa a cambeos y transformacions, a cheneración y corrupción, a movimiento. A filosofía aristotelica preba de dar una explanicación coherent d'a realidat empirica y d'o movimiento constant que bi observamos. A critica d'a Teoría d'as Ideas' d'o suyo mayestro Platón consiste precisament en rebuchar a existencia d'as Ideas perque, estando immutables, no explanican o movimiento d'a realidat sensible).
Aristotil clasifica as ciencias d'a siguient traza:
A lochica
A lochica aristotelica s'ocupa d'estudiar o silochismo demonstrativo (razonamiento deductivo en o que a partir de bellas afirmacions verdaderas que clamamos premisas se sigue u demuestra la verdat d'atra afirmación como conclusión), a definición (que consiste en a determinación esencial d'o que una cosa ye) y las categorías (que son os conceptos mes chenerals que emplegamos ta tractar de definir o que una cosa ye).
A metafisica
Ha dos sentitos: como ontolochía s'ocupa d'estudiar los aspectos comuns ta tot ent, ye dicir, ta tot o que existe u ye; y como teolochía s'ocupa de l'ent supremo u Dios.
Como ontolochía, Aristotil formula los siguients conceptos:
A fisica
A fisica s'ocupa d'estudiar as causas d'o movimiento u cambeo d'os sers naturals (isto ye, d'os sers no producitos per l'hombre). Cuatre son as causas d'o movimiento:
Dos son as clases de movimiento u cambeo en os sers:
Os sers vivos
O que caracteriza y distingue a los sers vivos d'os inertes ye que la materia bi ye animata per una forma especifica, que ye o que se diz alma.
Seguntes as clases d'alma bi ha tres clases de sers vivos:
A teoría d'o conoiximiento
Ta Aristotil, a diferencia de Platón, o conoiximiento tien que estar explanicato a partir d'os sentitos (as sensacions u experiencia sensible). Gracias a las sensacions nos formamos una imachen particular d'os obchectos. y a partir d'ixa imachen o nuestro entendimiento ye capable d'abstrayer o principio esencial (a forma) d'os obchectos, o cual nos permite de replecar-los como perteneixients a una mena determinata. Como dirán mes tardi bels filosofos escolasticos, entre éls Tomás d'Aquino, u los filosofos de l'empirismo anglés: Nihil est in intellectu cuod prius non fuerit in sensu, ye dicir, tot o saper que en bi ha en o nuestro entendimiento ye pasato en primer puesto per os sentitos, u dito d'atra traza, ye fruito d'a experiencia.
A Etica
A etica aristotelica ye eudemonista, id est, una etica d'a felicidat (εὐδαιμονία significa "buen animo" u "buen esprito"). Pus a felicidat ye lo fin (τέλος) de totas as nuestras accions; se deseya per ella mesma y no ta conseguir atras cosas; va unita a la posesión de bels biens materials (como una casa, libros, amigos, etc...); consiste en o exercicio y perfeccionamiento d'o mes propiament humán, ye dicir, d'o entendimiento u razón (λόγος), per o que no ye alcanzable per l'hombre que vive solo, sino unicament per o que vive en a polis, isto ye, per o ciudadán. En a ciudat (a mes perfecta traza d'asociación humana, seguntes Aristotil) l'hombre, a traviés d'o dialogo con iguals, desembolica a suya racionalidat, o suyo λόγος, y per tanto la suya esencia humana.
A virtut cal ta alcanzar a felicidat. A virtut, magueras, no se deriva d'o saper (como en Socrates u Platón), sino d'a practica habitual d'accions virtuosas.
A virtut mes important ye la prudencia, que consiste en l'habito de triar con entendimiento qué acción ye lo chusto meyo (ni exceso ni defecto) adecuato ta uno ta la suya felicidat u bien vivir.
A Teoría Politica
L'hombre no puet alcanzar a virtut, y doncas la felicidat, a la marguin d'a polis. Per ixo, a Etica se subordina ta la Politica; car, encara que entramas tractan sobre cuál ye lo bien de l'hombre; sindembargo, diz Aristotil, "lo bien ye ciertament deseyable cuan intresa a un solo individuo, pero se reviste d'un caracter mes polito y mes divín cuan intresa a un pueblo y a un Estato entero".
A prudencia ye aquella virtut que nos permite de saper cuál ye lo nuestro bien individual, ye dicir, qué acción ye lo chusto meyo adecuato ta un; pero si l'aplicamos ta conseguir lo fin d'a polis (u comunidat civil), allora podemos clamar-la Politica.
Lo feito de vivir en sociedat ye bella cosa esencial ta la naturaleza humana. L'hombre -diz Aristotil- ye per naturaleza (per φύσις; no per alcuerdo u νόμος) un ζῷον πολιτικόν, id est, un "animal politico", un ser que vive en πόλις. y la causa u alacet d'a natural sociabilidat humana reside en que ye l'unico animal que poseye palabra/luengache (λόγος), y no només voz (φωνή) como los atros animals. A voz, a traviés de sonitos, permite d'expresar a dolor, a medrana, o goyo, etcetra, ye dicir, sentimientos privatos y subchectivos; mientres que gracias a la palabra los hombres razonan y pueden surtir d'a suya individualidat, plegando a establir-ne d'alcuerdos, mediant o dialogo, sobre lo que ye chusto u inchusto, bueno u malo etcetra, y diz Aristotil: "ye la comunidat d'istas cosas lo que constituye la casa y la ciudat".
L'hombre només que puet desembolicar plenament a suya naturaleza humana (racional), o suyo ser-hombre, a suya humanidat, chunito en sociedat con atros hombres. L'insociable per naturaleza -diz Aristotil- ye una bestia (menos que hombre) u un dios (mes que hombre).Ista esencial sociabilidat humana ha feito que estase surtindo una serie de comunidaz: primero la casa u familia; mes tardi l'aldeya u lugar; e, per fin, a comunidat mes perfecta de totas, a ciudat u comunidat civil.
La familia u casa (οἰκία) ye la comunidat primera constituita per a unión d'hombre, muller, esclavos y los fillos de toz éls. L'hombre y la muller se chunen ta la cheneración, isto ye, ta deixar-ne de semellants dimpuesas d'éls; y lo sinyor y l'esclavo ta la cooperación y la seguridat d'entramos; pus l'esclavo ye naixito ta estar mandato perque no ye capable de preveyer as cosas con a suya ment. A casa ye, doncas, la comunidat primera, la unidat economica basica, surtita ta satisfer las necesidaz cutianas d'a vida.
Mes tardi, la unión de varias casas, orichinariament d'o mesmo linache familiar, orichinó la formación de l'aldeya (κώμη) u lugar, constituyita ta satisfer-ne de necesidaz no cutianas.
Y, en zagueras, varias aldeyas fuoron agrupando-se dica constituyir la ciudat (πόλις) u comunidat civil que diz Aristotil: "ha l'extremo de tota suficiencia, y que surtió per menisters d'a vida, pero existe agora ta vivir bien". Ye dicir, en a ciudat l'hombre no només veye satisfeitas a suyas necesidaz materials cutianas, sino que sobre tot se troba en un ambito politico-moral capable de permitir-li de vivir bien u, lo que ye lo mesmo, estar feliz d'alcuerdo con a suya naturaleza racional.
La ciudat ye posterior historicament a las atras formas de comunidat (la casa y l'aldeya), pero per naturaleza ye anterior a entramas, pus la naturaleza d'una cosa ye lo que tal cosa plega a estar una vegata que ha rematato lo suyo desembolique; y la casa y l'aldeya només que alcanzan a suya plena realización cuan plegan a constituyir una ciudat. En a casa y en l'aldeya ye ya present a ciudat como forma potencial u τέλος ta lo que tienden. Casa y aldeya son modos deficients y incompletos de comunidat, que només que plegan en a suya rematata realidat en a πόλις.
En a πόλις, amés de satisfer as suyas necesidaz materials primarias, o fin que li ye dato a l'hombre consiste en vivir bien u felicidat. Pus només que en a ciudat l'hombre ye arribato a realizar un espacio de dialogo (necesario ta l'establimiento d'as leis) en o que exercita aquello que li constituye como tal, ye dicir, a suya intelichencia u λόγος, permitindo-li levar una vida conforme a la virtut propiament humana.
A πόλις, doncas, ye una comunidat d'hombres libres orientata enta la finalidat de vivir bien u felicidat.
O vivir bien u felicidat (autentico fin d'a πόλις) només ye ta ciudadans libres, no ta esclavos ni ta mullers, pus a istos la naturaleza ("que no fa cosa per demés" -diz Aristotil) los ha creatos como rebles vivients ta la felicidat de l'hombre libre. As mullers y los esclavos son naixitos ta obedeixer, estando incapaces de levar una vida plenament racional y conforme a la virtut.
Mesmo, a diferencia de Platón, Aristotil no admite que se supriman en a polis a familia ni la propiedat privata. A familia perque, como en sapemos, ye la comunidat primera en a que l'hombre satisfá as suyas necesidaz cutianas u immediatas d'a vida. y la propiedat privata perque tot aquello que no ye de dengún u ye de toz s'espiguarda mes que lo que perteneix ta uno solo.
Un gubierno solo ye lechitimo si sirve ta lo bien común u bien vivir d'os ciudadans; o que fa inacceptable una forma de gubierno ye que las leis no sigan aplicatas enta lo bien común, sino enta lo bien privato u particular. Asinas, a monarquía ye lo gubierno d'un solo en beneficio de toz mientres que la tiranía ye lo gubierno d'un en beneficio propio; l'aristocracia ye lo gubierno d'os millors en proveito de toz; mientres que la oligarquía ye lo gubierno de pocos en beneficio propio; e, a la fin, a democracia ye lo gubierno d'a mayoría en proveito de toz, mientres que la demagochia ye lo gubierno d'a masa en perchudicio de toz.
Aristotil s'aboca per una traza de gubierno que siga lo chusto meyo conseguito en combinar as tres formas acceptables; considera que d'ixa traza la πόλις en consigue d'una mayor estabilidat.
Aristotil en fuents aragonesas
En o "Libro d'el Trasoro" lo mencionan como Aristotil:
Tamién en o "Libro d'as Marabillas d'o Mundo":
Y tamién en as glosas aragonesas d'a obra De regimine principium de Chil de Roma.
Saint-Escobille
Saint-Escobille ye una comuna situata en o departamento francés d'Essonne, o districto d'Étampes, o cantón d'Étampes y a rechión d'a Isla de Francia.
A suya población ye de 463 habitants, en una superficie de 12 km².
Punta Superior de Tapón
A punta Superior de Tapón (en francés Grand Pic de Tapou) ye un mont de 3.136 m d'altaria, con una prominencia de 15 m, que se troba en o macizo de Camachibosa, entre a provincia de Uesca (Aragón) y o departamento d'os Altos Pireneus (Occitania).
Aparato (anatomía)
Un aparato u aparello ye en anatomía un conchunto d'organos prou diferents que se coordinan pa fer una u unas quantas funcions que concurren en una función complexa mes cheneral (dichestión, respiración, reproducción, ecetra).
Un aparato se diferencia d'un sistema en que l'aparato ye feito d'organos bien delimitaus que histolochicament pueden estar diferents, en contraste con o sistema que puet estar formau por estructuras histolochicament uniformes (con os mesmos teixius), poco delimitables y ixemenadas por tot l'organismo (como os niervos d'o sistema niervoso, de teixiu niervoso y indisociables d'os organos u as celulas mobils d'o sistema immunitario). En los países anglosaxons no fan distición etre aparato y sistema.
Por atra part l'aparato locomotor ye formau por o sistema osio y o sistema muscular y n'este caso o livel de sistema ye intermedio entre o livel d'organo y o livel d'aparato.
Cintila
Cintila u Khintila estió un sobirán de los visigodos que reinó entre los anyos 636 y 639.
Mencions en fuents aragonesas y navarras
En la "Cronica Cheneral d'Espayna" de García d'Eugui lo nombran como Cintilla u Cintila en baixo lo epigrafe del Rey Cintilla delos godos en spa(n)a y en lo vinient:
Arteria
250px|thumb|right|Conchunto d'arterias principals de l'organismo humán. Texto en anglés. Una arteria ye un vaso sanguinio que leva sangre provinient d'o corazón en dirección a los organos. Se diferencian d'as venas en estar mes elasticas por estar mes gruesas, por tener una sección mes circular y no tener valvulas.
Histolochicament as arterias presentan tres capas: a interna de teixiu endotelial, a meya teixiu muscular liso y a externa de teixiu conchuntivo fluixo.
Dependendo d'o suyo diametro as arterias pueden estar de calibre gran, de calibre meyo u de calibre chico u arteriolas. As arteriolas se ramifican en capilar.
Teodoro I Lascaris
Teodoro I Lascaris estió emperador de l'Imperio de Nicea dende 1204 u 1205 dica 1221 u 1222.
Seguntes a "Cronica de Morea" venció a los selchuquís en a batalla d'Antioco d'o Meandro con l'aduya de mercenarios espanyols.
Denario
Lo denario ye la moneda mes común y tipica de la epoca republicana de la Roma antiga, y encara se'n conservan a muitas piezas. La palabra DENARIUM ye l'orichen de la palabra aragonesa dinero. thumb|350px|left|D'alto: c. [[157 aC Republica Romana, c. 73 Tito Flavio Sabín Vaspasián, c. 161 Marco Aurelio, c. 194 Septimio Severo; Abaixo: c. 199 Caracalla, c. 200 Chulia Domna, c. 219 Heliogabal, c. 236 Maximín lo Tracio]] Yera una moneda de plata equivalent a 10 ases, con peso d'un sestant d'onza en las 50 primeras anyatas d'institución, u siga, de 4,54 g, entrando 72 piezas n'una libra. Cuan l'as baixó de peso a una onza, lo denario se redució a 3,90 gramos (u siga, de 84 piezas en una libra), sin baixar-se mes peso dica la epoca de l'Emperador Nerón, pero comprenendo 16 ases en cuenta de 10 (li'n correspondeban 10 por lo suyo nombre). Yeran divisors de lo denario:
Chudería de Magallón
A chudería de Magallón se trobaba dentre as actuals carreras de Joaquín Liso, San Miguel, Belén Zuloaga y a carrera d'o Castiello.
Yera situada baixo a ilesia de Sant Lorient, asentada en o cobalto de La Molilla, sobre as restas de l'antigo castiello, simbolo d'o poder en a Edat Meya.
Historia
alt=Antiga sinoga de Magallón|miniaturadeimagen|left|Antiga [[sinoga de Magallón]] Os chodigos, encara que en radito numero, puede que haigan viviu en Magallón dende a epoca romana. Manimenos en a baixa Edat Meya los reis cristianos afavorioron o suyo asentamiento. Asinas en o sieglo XV a comunidat chudía constituyiba un 10% d'a población magallonera y pagaba una peita de con 200 sueldos anyals a lo rei.
Bi ha una sentencia arbitral de l'anyo 1415 entre os churaus y os adelantaus Alçach Gallach y Abraham Muniech en representación respectivament d'o concello y l'alchama que describe as mugas d'a chudería seguntes un informe comendau a l'alcaide Miguel Vallori por a reina Violant:
A sinoga, edificio d'una sola nau y teito a doble versant que teneba anexo un hespital, fue reparada en l'anyo 1434. Bi heba tamién en l'alchama un banyo publico. O suyo centro politico y relichioso s'ubicaba probablement en l'actual carrera Cabezo.
En 1492 se decretó la expulsión de toz os chodigos y estioron mandaus a l'exilio enta Tudela u embarcaus en Tortosa. Asinas, familias con apellitos como los Majo, os Atortox, os Caruch, os Arueti, os Levi u los Belmoder habioron de vender as suyas posesions a los cristianos y abandonar os suyos fogars. O 11 de chulio de 1492 a sinoga estió vendida per l'alchama a Miguel Coll, escudero, per 650 sueldos. Encara en 1493 beluns d'os chodigos que heban optau por o suyo exilio en Navarra obtenioron un salvoconducto pa baixar por l'Ebro dende Mallén dica a Mediterrania.
Alto Metils
L'Alto Metils u punta Metils ye un mont prepirenenco de 1.552 metros d'altaria. Se troba administrativament en o municipio sobrarbenco de Fanlo.
Batalla de Brunete
A batalla de Brunete estió una batalla d'a Guerra Civil espanyola, entre as tropas de l'Exercito Popular Republicano d'os republicans y os militars sublevatos de l'Exercito espanyol. A batalla prencipió o 6 de chulio de 1937 y remató o 27 de chulio, sin que denguno d'os dos bandos tenese una victoria clara. Ista batalla, en a parte oriental d'a provincia de Madrit, prene o suyo nombre d'a localidat de Brunete, y estió una ofensiva republicana ta aliviar a presión que feban os sublevatos sobre a ciudat de Madrit, a capital d'a Segunda Republica, a mas de ta desbiar recursos d'os sublevatos en os suyos ataques ta Asturias y Cantabria. Fue a primera operación militar republicana dimpués d'estar Francisco Largo Caballero substituyiu como chefe d'o Gubierno por Juan Negrín.
Monty Python
D'entre a sus filmografía, cal destacar bellas cintas como And Now For Something Completely Different (1971, Ian McNaughton), Monty Python and the Holy Grail (1975, Terry Gilliam, Terry Jones), Life of Brian (1979, Terry Jones), Monty Python Live at the Hollywood Bowl (1982, Terry Hughes, Ian MacNaughton), The Meaning of Life (1983, Terry Gilliam, Terry Jones).
Batalla de Brunete
Antecedents
Dende chunio de 1937, os sublevatos dedican os suyos esfuerzos a la conquiesta d'os territorios republicans en o norte, en a mar Cantabrica. Asinas, o 16 de chunio cayó a ciudat de Bilbau en mans d'os sublevatos, sin que o clamato Cinturón de Fierro construito ta esfender a ciudat sirva ta parar o suyo abanze. Dimpués, as tropas partioron ta Bizcaya y Cantabria, con l'obchectivo de conquerir luego Asturias y rematar a presencia d'as tropas lleials en o norte.
Antiparte, dimpués d'os Feitos de Mayo en Barcelona, cayó o Gubierno de Francisco Largo Caballero, que fue substituyiu en a Presidencia d'o Gubierno por o tamién militant d'o Partido Socialista Obrero Español Juan Negrín, que contaba con o soporte d'o Partido Comunista de España.
Tanto o Estato Mayor de l'Exercito Popular Republicano (EPR) como o nuevo Gubierno deseyaban una victoria en o frent u, a o menos, una estabilización d'as linias en o norte. Asinas, se preparó una ofensiva d'o EPR, ta que os sublevatos hesen de retirar parte d'as suyas tropas ta embiar-las ta o sud, encara que tamién ta millorar a situación de Madrit, con o frent de batalla en os propios arrabals d'a ciudat. Por ixo tamién se descartó una ofensiva en Extremadura, a on tamién s'heba estudiato un ataque.
Antiparte, tamién heba un obchectivo de tipo de politica forana: si o EPR podeba demostrar a suya capacidat militar en combate yera mas fácil que o Gubierno francés ubrise a muga con Francia, a on en ixas calendatas bi heba muitos suministros militars ta l'EPR detenitos por a indecisión d'as potencias europeas en o Comité de No Intervención.
Sindembargo, os concellers sovieticos de l'EPR no creyeban pas que una ofensiva fuese aconsellable. Por ixo, a planificación d'as operacions militars la facioron nomás dos militars espanyols: Vicente Rojo Lluch y Manuel Matallana. A rechión prevista ta l'ataque yera Brunete, arredol de 28 km a l'ueste de Madrit, ta que o treslato d'as tropas republicanas antis d'a batalla no fese periglar as esfensas d'a ciudat.
1655
Atros países
right|thumb|250px|O Papa [[Inocencio XIII, qui naixió o 13 de mayo de 1655.]]
Batalla de Brunete
Plan d'operacions d'o EPR
right|thumb|250px|Situación de [[Brunete, puesto d'a batalla, en a provincia de Madrit.]] O Estato Mayor de l'Exercito Popular Republicano, dirichito por José Miaja pretendeba atacar con o V Cuerpo y o XVIII Cuerpo dende o sector norte d'a carretera Majadahonda-Villanueva del Pardillo-Valdemorillo-El Escorial ta dimpués penetrar t'o sud dica Móstoles y Navalcarnero. Antiparte, un segundo ataque d'o II Cuerpo partiría dende o sud, dende Caravanchel y Usera, ta trobar-se con o XVIII Cuerpo en Alcorcón.
Con iste plan d'operacions, as tropas d'os sublevatos que setiaban a ciudat de Madrit serían aislatas d'as suyas linias de comunicacions, y podrían rendir-se.
Antiparte, un ataque de diversión se faría en a zona d'Aranjuez, a o sud d'a operación principal, ta lograr absorber reservas d'os sublevatos y privar que plegasen refuerzos a o sector principal d'o ataque.
Alcalá d'o Bispe
Alcalá d'o Bispe (castellano Alcalá del Obispo) ye un municipio aragonés d'a provincia de Uesca, situato en a comarca d'a Plana de Uesca y partiu chudicial de Uesca.
A suya población ye de habitants en una superficie de 47,5 km² y una densidat de población de 0 hab/km².
Cheografía
A localidat d'Alcalá d'o Bispe ye situata a 517 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, a una distancia de 13 km d'a ciudat de Uesca, a capital d'a suya provincia, d'a suya comarca y d'o suyo partiu chudicial.
Comprende os lugars de Fanyanars, Ola y Pueyo de Fanyanars.
Mugas
O termin municipal d'Alcalá d'o Bispe muga a o norte con o termin municipal de Sietemo; a o nord-este con Angüés; a l'este con o termin de Blecua-Torres; a o sud con Argavieso; a o sudueste con Albero d'Alto; a l'ueste con Monflorite-As Casas; y a o norueste muga con Loporzano.
Demografía
En o censo de 1981 encorpora Fanyanars y Pueyo de Fanyanars.
Alcanó
La suya población ye de 244 habitants (2008), en una superficie de 21 km² y una densidat de población d'11,62 hab/km².
Cheografía
La localidat d'Alcanó se troba situata a 214 metros d'altaria sobre o ran de la ar.
Mugas
Lo suyo termin muga con El Cogul, Torrebesses y Sarroca de Lleida.
Teodoro II Lascaris
Teodoro II Lascaris estió emperador de l'Imperio de Nicea dende 1254 dica 1258. Morió o 18 d'agosto de 1258.
Sòst
Sòst (en francés Sost) ye una comuna occitana en o departamento francés d'Altos Pireneus, districto de Banyeras de Bigorra, cantón d'a Val de Varossa y rechión d'Occitania. A comuna yera parte de l'antiga provincia de Bigorra.
Saint-Hilaire (Essonne)
Saint-Hilaire ye una comuna situata en o departamento francés d'Essonne, o districto d'Étampes, o cantón d'Étampes y a rechión d'a Isla de Francia.
Sòst
A suya población ye de 110 habitants (1999) en una superficie de 32,05 km², con una densidat de población de 3,43 hab/km².
Saint-Hilaire (Essonne)
A suya población ye de 354 habitants, en una superficie de 6,79 km².
Artemisa
Artemisa u Ártemis (en griego antigo Ἄρτεμις -nominativo- u Ἀρτέμιδος -chenitivo-) estió, en a mitolochía griega, una d'as deidatz mas ampliament veneradas y una d'as mas antigas. Qualques investigadors creyen que o suyo nombre, y de feito a propia diosa, yera orichinalment pregriega. Homero alude a ella como Artemis Agrotera, Potnia Theron, "Artemisa d'o terreno virchen, Sinyora d'os Animals". En o periodo clasico d'a mitolochía griega, Artemisa fue descrita a ormino como a filla de Zeus y Leto, y a chermana melguiza d' Apolo. Estió a diosa helena d'a caza, os animals salvaches, o terreno virchen, as naixencias, a virchinidat y as mullers chovens, que trayeba y aliviaba as malotías d'as mullers. A ormino la representaban como una cazataira levando un arco y sayetas. Li consagroron o ciervo y o ciprés. En epoca helenistica posterior, asumió mesmo o papel de Ilitía como aduyanta d'os partos.
Els Alamús
La suya población ye de 724 habitants (2008), en una superficie de 20,21 km² y una densidat de población de 35,82 hab/km².
Cheografía
La localidat d'Els Alamús se troba situata a 212 metros d'altaria sobre lo ran de la mar, a una distancia de 10,8 km de la ciudat de Leida, la capital de la suya provincia.
D'o suyo termin municipal fan parte os lugars de La Barceloneta y Vensilló.
Saint-Jean-de-Beauregard
Saint-Jean-de-Beauregard ye una comuna situata en o departamento francés d'Essonne, o districto de Palaiseau, o cantón de Les Ulis y a rechión d'a Isla de Francia.
Deméter
thumb|Deméter.
Ricard Puig Martí
Ricard Puig Martí (conoixito profesionalment en o mundo d'o fútbol como Riqui Puig), naixito de Matadepera (Vallés Occidental) o 13 d'agosto de 1999, ye un futbolista catalán, activo profesionalment dende l'anyo 2018 dica l'actualidat. Va encetar chugando a lo club de tennis Egara. Dimpués va chugar a lo Jàbac Terraza y la temporada 2013/2014 va ir en o filia d'o FC Barcelona. Chuga en posición de meyocampista y ha estato tamién chugador d'a selección espanyola y tamién d'a selección de fútbol de Catalunya.
Deméter
Deméter u Demetra (en griego antigo Δημήτηρ u Δημητρα, "diosa mai" u talment "mai distribuidera", talment d'o substantivo indoeuropeu *dheghom *mater) ye a diosa griega de l'agricultura, nutricia pura d'a tierra verda y choven, ciclo vivificador d'a vida y a muerte, y protectora d'o matrimonio y a lei sagrada.
Se la venera como a «portadora d'as estacions» en un himno homerico, un chicot sinyal de que yera adorada muito antes d'a plegada d'os olimpicos. L'himno homerico a Deméter s'ha datau sobre o sieglo VII a. C.
Chunto a la suya filla Persefone yeran os personaches centrals d'os misterios eleusinos que tamién precedioron a o panteón olimpico.
Saint-Jean-de-Beauregard
A suya población ye de 277 habitants, en una superficie de 3,97 km².
Svetlana Aleksiévich
Svetlana Aleksàndrovna Aleksiévich (en ruso, Светлана Александровна Алексиевич; en belarruso, Святлана Аляксандраўна Алексіевіч, Sviatlana Aliaksàndrauna Aleksievich; naixita de Stanislav hue Ivano-Frankivsk o 31 de mayo de 1948) ye una periodista d'investigación y escritora belarrusa en idioma ruso, premiata con o Premio Nobel de Literatura de 2015.
Siradan
Siradan ye una comuna occitana en o departamento francés d'Altos Pireneus, districto de Banyeras de Bigorra, cantón d'a Val de Varossa y rechión d'Occitania. A comuna yera parte de l'antiga provincia de Bigorra.
A suya población ye de 311 habitants (1999) en una superficie de 2,74 km², con una densidat de población de 113,50 hab/km².
Barrio de Quez
Fuoron aturando a suya producción a bonico, a mayoria dentre 1930 y 1955.
Toz os alfareros usaban l'archila que ells mesmos extrayeban d'o mont Quez. Como combustible ta os fornos usaban cospillo d'oliva y chuncos chicos.
As piezas elaboradas yeran emplegadas todas pa almagazenar augua. Entre as formas tipicas se trobaba o "rallo", o "castiello" y a "botija cenacho". alt=O botico castiello estió feito en o barrio Quez en Magallón.|miniaturadeimagen|O [[botico castiello estió feito en o barrio Quez en Magallón.]]
Historia
O fosal musulman yera d'o sieglo XII y conteneba 148 fuesas con os suyos calavres mirando enta A Meca. Cada fuesa mediba 170 cm de longaria, 50 cm de profundidat y 50 cm d'amplaria.
Monesterio de Piedra
Lo Monesterio de Piedra, (Comunidat de Calatayú, Zaragoza) lo fundoron 13 monches d'a Orden de Cistels venitos de lo Monesterio de Poblet en 1194, en l'antigo castiello de Piedra Viella, que yera en lo despoblato medieval que la Bula de Lucio III menciona en 1182 como Petra, chunto a lo Río Piedra). Fue dedicato a Santa María de la Blanca y, en lo suyo conchunto, lo han decharato Molimento Nacional.
La costrucción de lo cenobio pasó por tres etapas: La gotica primitiva (s.XIII); la gotica renaixentista (s.XVI) y a clasica-barroca (s. XVIII)
Se plegaba a lo recinto amurallato por la Torre medieval de l'homenache y a ilesia, destruita en los primeros decenios de 1800, comunicaba con lo claustro ubierto de grans arcos apuntatos, y las diferents dependencias. La polita sala capitular (de principios de lo s.XII) yera lo centro neuralchico de la vida monastica y las celas s'albergaban en l'edificio (s.XVII), trasformato huei en un confortable hotel. Las columnas romanicas de l'antigo Palacio abacial sustentan lo nuevo palacio, d'estilo neoclasico, costruito en lo sieglo XVIII.
Gayén
Gayén ye un toponimo mencionau en textos medievals que puet fer referencia a un antigo nuclio de población que i heba en lo termin de l'actual Puebla d'Íxar en la epoca musulmana antes de la Repoblación.
Ye posible que lo nuclio habitau antes de la Reconquiesta fuese d'orichen hispanorromano, porque pareix remontar-se a un Gaienus u Gaianus, y faría referencia a la propiedat d'un terratenient dito Gaius. De feito en La Puebla d'Íxar bi ha restos d'una villa romana cerca de la Fuente del Charif.
Se fa mención de Gaén en la traducción a lo castellano de la Carta de población d'Íxar (entre Gaén y la Vega). La Carta de población la atorgoron en 1285 y lo texto orichinal ye en latín, pero desgraciadament l'orichinal lo cremoron en la Guerra Civil.
Como s'ha desveniu en Puebla d'Arenoso y Puebla de Castro, dimpués de la reconquiesta cuan s'atorgó la Carta de población amaneixió lo nuclio de Pobla de Gayén que con lo tiempo substituyó u absorbió a Gayén.
Lo toponimo persiste en la toponimia actual con la zaica Gaén que leva l'augua de lo río Martín ta la Puebla d'Íxar, y en Urrea de Gaén cuan Urreya d'Íxar y La Puebla de Gayén cambioron las suyas terminacions.
Cindaswinto
Cindaswinto u Khindaswinto (Kinþaswinþs en gotico) estió un sobirán de los visigodos que reinó dende l'anyo 642 dica lo 30 de setiembre de 653.
Mencions en fuents aragonesas y navarras
En la "Cronica de Sant Chuan de la Penya" lo nombran como Sinda Zundo.
En lo "Liber Regum" lo nombran como Cindus:
En la "Cronica Cheneral d'Espayna" de García d'Eugui Cindus:
Wuppertal
Wuppertal ye una ciudat de Renania d'o Norte-Westfalia, Alemanya.
Alcaldes
Lista d'alcaldes democraticos dende 1945:
Saint-Maurice-Montcouronne
Saint-Maurice-Montcouronne ye una comuna situata en o departamento francés d'Essonne, o districto d'Étampes, o cantón de Dourdan y a rechión d'a Isla de Francia.
A suya población ye de 1604 habitants, en una superficie de 9,03 km².
Medina de Pomar
Medina de Pomar ye un municipio d'a comunidat autonoma castellanoleyonesa d'a provincia de Burgos, situau en a comarca de Las Merindades y partiu chudicial de Villarcayo de Merindad de Castilla la Vieja.
A suya población ye de 6.212 habitants (2008) en una superficie de 205,78 km², con una densidat de población de 30,19 hab/km².
Cheografía
A localidat de Medina de Pomar ye situada a 583 metros d'altaria sobre lo livel d'a mar, a una distancia de 80 km d'a ciudat de Burgos, a capital d'a suya provincia.
D'o suyo termin municipal fan parte os lugars d'Angosto, Bóveda de la Ribera, Bustillo de Villarcayo, La Cerca, Criales, Miñón, Momediano, Návagos, Oteo, Paresotas, Perex, Rosío, Salinas de Rosío, Santurde, Torres de Medina, Villamezán, Villamor, Villatomil, Betarres, Cabañes de Oteo, Gobantes, Moneo, Pomar, Quintanamacé, Recuenco, La Riba, Robredo de Losa, Rosales, San Martín de Mancobo, El Vado, Villacobos, Villacomparada, Villamor, Villanueva de Rosales, Villarán, Villate y Villota.
Alphonse Grisel
Alphonse Grisel naixiu de París, Francia o 9 d'aviento de 1872 y muerto en puesto desconoixiu o 13 d'aviento de 1942 fue un poliesportista que destacó como atleta y chimnasta, que partecipó en los Chuegos Olimpicos d'Atenas de 1896 en qualques prebas d'atletismo, chimnasia y natación. Os suyos equipos estioron o CP Asnières dica 1894 y dende l'anyo 1895 o Racing Club de France d'a ciudat de París.
En atletismo cal destacar que fue campión de Francia de brinco de largaria en l'anyo 1896, subcampión en 1893, 1895, 1898 y tercero en 1894. En a mesma preba tamién cal destacar que tenió o récord d'o suyo país. Atra preba en a que tenió resultaus destacaus estió os 400 metros cletas con un subcampionato de Francia en 1895.
Con a selección de Francia participó en os Chuegos Olimpicos d'Atenas 1896 en as prebas de 100, 400, brinco de largaria y tirada de disco con resultaus y tiempos discretos u desconoixius. Partecipó en a preba chimnastica d'as barras paralelas con resultau desconoixiu y tamién yera inscrito en qualques pruebas de natación en as que no partecipó. En ixos mesmos chuegos dimfuera d'a partecipación de competicions esportivas acompanyó en bicicleta a suyo amico Albin Lermusiaux mientres a preba d'a maratón.
Fue militar en l'exercito francés, y exerció como arquitecto treballando prencipalment en o lugar de Saint Quentin en o norte de Francia.
Río Sarasaz
O río Sarazaz (Zaraitzu ibaia en basco, río Salazar en castellano) ye un río de Navarra, afluent d'o río Irati y, a traviés d'este, d'os ríos Aragón y Ebro.
Tien o suyo naixedero en Ochogavia, en os Pireneus de Navarra, y trescruza a val de Sarasaz en una longaria de 9 km, ta desauguar en o río Irati. En trescruzar o termin municipal de Romanzado, o río Sarasaz forma una foz de tipo fluvio-karstica, a dita Foz d'Arbayún.
Lega Nord
A Lega Nord (Liga Norte en aragonés) ye un partiu politico d'Italia fundau por Umberto Bossi, que conta con refirme exclusivament en as rechions d'o norte d'Italia.
Actualment o programa electoral d'a Lega Nord proposa a descentralización y a federalización d'o país, por meyo d'un proceso de devolución de competencias que actualment només exerce o estau italiano.
Estau Delta Amacuro
Delta Amacuro ye un Estau venezolano situau a l'este d'o país, tien una superficie de 40.200 km² y a suya población yera de 149.130 habitants en 2006.
Agulla de Lliterola
L'Agulla de Lliterola (en francés Aiguille de Literole, en castellano Aguja Literola) ye una tuca d'os Pireneus de 3.028 metros y una prominencia de 10 metros que se troba entre a provincia de Uesca (Aragón) y l'Alta Garona (Occitania).
Estau Delta Amacuro
Delta Amacuro ye uno d'os Estaus con mayor producción de gas, tien importans chacimientos en l'oceano Atlantico.
Gary Busey
Gary Busey, naixito de Goose Creek (hue Baytown, Texas) o 29 de chunio de 1944, ye un actor estausunidense.
Sant Agostín d'Hipona
Aurelius Augustinus, más conoixito como Agostín d'Hipona u Sant Agostín d'Hipona (13 de noviembre de 354 - 28 d'agosto de 430), ye una d'as figuras más importants en o desembolique d'o cristianismo, considerato de feito como un d'os pais d'a Ilesia catolica. A suya influencia posterior ye mui gran, y sobrepasa l'ambito d'a teolochía ye considerau un d'os pensadors fundamentals d'a historia occidental.
Marines
Marines ye un municipio de la provincia de Valencia, situato en la comarca de lo Campo de Turia. La suya población ye de 1498 habitants (2005), en una superficie de 35,7 km² con una densidat de población de 41,96 hab/km².
Historia
Fue repoblato por chent de Segorb.
Parla
Se i charra castellano churro con seseyo.
Toponimia
Lo toponimo deriva de lo latín Marna, tierra calsinosa y archilosa (salagón en aragonés). En la epoca de dominio musulmán cambeó ta Marinas y asinas lo trobamos en lo llibre del Repartimient de 1238. Lo nombre tien un plural en -es que se puet explicar por lo mozarabe u por lo catalán.
Saint-Michel-sur-Orge
Saint-Michel-sur-Orge ye una comuna situata en o departamento francés d'Essonne, o districto de Palaiseau, o cantón de Brétigny-sur-Orge y a rechión d'a Isla de Francia.
A suya población ye de 20163 habitants, en una superficie de 5,29 km².
Derivada
thumb|300px|A [[grafica d'una función, debuixada en negro, e una tanchent ta ixa grafica, debuixada en royo. A pendient d'a tanchent ye igual a la derivada d'a función en o punto sinyalau.]] En matematicas, a derivada (u derivata) d'una función d'una variable real mesura l'amplaria d'a valor d'a función (valor d'eixida) en relación con un chicot cambio d'o suyo argumento (valor de dentrada). O calculo de derivadas constituye una aina alazetal d'o calculo infinitesimal. Por eixemplo, a derivada d'a posición d'un obchecto en movimiento en relación con o tiempo ye a vitesa (instantania) de l'obchecto.
A derivada d'una función d'una unica variable en una valor de dentrada trigada, quan ista bi ye, ye a pendient d'a tanchent ta la grafica d'una función en ixe punto. A tanchent ye a millor aproximación lineal d'a función amán d'ixa valor de dentrada. Por ista razón, se gosa describir a derivada como "a taxa de cambio instantanio", a razón d'o cambio instantanio en a variable dependient en relación con o d'a variable independient.
As derivadas se pueden cheneralizar ta funcions d'a-saber-las variables reals. En ista cheneralización, a derivada se reinterpreta como una transformación lineal que a suya grafica ye (dimpuesas d'una translación apropiada) a millor aproximación lineal ta la grafica d'a función orichinal. A matriz chacobiana ye a matriz que representa ista transformación lineal en o respective a la base dada por a esleción d'as variables independient e dependient. Ta una función real d'a-saber-las variables, a matriz chacobiana se reduz enta o vector gradient.
O proceso de trobar una derivada se denomina diferenciación. O proceso contrario se diz antidiferenciación. O teorema alazetal de calculo relaciona l'antidiferenciación con a integración. Tanto a diferenciación como a integración constituyen as dos operacions alazetals en o calculo d'una unica variable.
Torre Armengaud
A Torre Armengaud (en francés Tour Armengaud) ye una tuca d'os Pireneus de 3.114 metros y una prominencia de 10 metros que se troba entre a provincia de Uesca (Aragón) y l'Alta Garona (Occitania).
Toponimia
Recibe o suyo nombre en honor d'André Armengaud (1920-1994) graduau en matematicas y fisica y mosén d'a localidat occitana de Garin, amán de Banyeras de Luixón y dimpués de Dremil e La Faja. Estió guida de montanya y fació expedicions por Alaska, o Himalaya y Perú.
Semicultismos en francés
Los semicultismos en francés tienen circunstancias pareixidas a las de las atras luengas neolatinas. Son bien estudiaus los semicultismos derivaus d'esdruixols latinos y griegos, beluns d'ells ligaus a lo cristianismo.
Semicultismos d'orichen latín puro
Estioron parolas latinas no helenicas que orichinoron semicultismos en las luengas romances: ARIDU, CAPITULU, CEREU, EBOREU, HUMILE, IMAGINE, IMPERIU, INVIDIA, NAVIGIU, OLEU, ORDINE, PALLIDU, POPULU, PRINCIPE, REMEDIU, SAECULU, SPECIE, STUDIU, SUPPLICE, TITULU, VIRGINE.
Destacan las parolas gloire, histoire y memoire, que presentan la i en una posición diferent a la d'atras luengas romances.