cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Chentilicios en francés
Los chentilicios s'escriben con minuscla quan fan de verdadero adchectivo acompanyando a un substantivo. Ye quan se substantivan quan s'escriben con mayuscla:
Sufixo -ain, -aine
Equivale a lo sufixo -án(o) en aragonés..
Sufixo -ais, -aise
Gosa corresponder a lo sufixo -és en aragonés, pero no siempre proviene de lo sufixo latín -ense, podendo provenir tamién de lo sufixo francico -isk, cognato de l'aragonés -esco, -isco.
Sufixo -ègne
Ye l'adaptación de lo sufixo castellano -eño, -eña.
Sufixo -en, -enne
Presenta la variant -ien dezaga de toponimos acabaus en ia:
Sufixo -in, -ine
Equivale a lo sufixo -ín(o) en aragonés.
Sufixo -ois, -oise
Gosa corresponder a lo sufixo -és en aragonés, pero no siempre proviene de lo sufixo latín -ense, podendo provenir tamién de lo sufixo francico -isk, cognato de l'aragonés -esco, -isco.
Chentilicios acabaus en -ol, -ole
La terminación en -ol se troba en chentilicios ampraus a l'occitán:
Bibliografía
Méthode de français''. Santillana-Clé International, 1996.
Arevalillo de Cega
Arevalillo de Cega ye un municipio d'a comunidat autonoma de Castiella y Leyón, Espanya. Fa parte d'a comarca d'a Comunidat de Villa y Tierra de Pedraza y d'o partiu chudicial de Sepúlveda.
A suya población ye de 35 habitants (2010), en una superficie de 11,59 km² y una densidat de población de 3,02 hab/km².
Escitas
250px|thumb|Arquers escitas. Os escitas estioron un antigo pueblo iranico d'as estepas euroasiaticas que en o sieglo V aC viviban en as estepas a lo norte d'a Mar Negra y a l'ueste d'o río Don, d'on heban forachitau a los cimerios. Guerrers escitas combatioron en Orient Meyo a favor de l'Imperio Asirio y contra os medans. Os escitas fuoron dimpués forachitatos d'as estepas entre o Don y o Danubio por os sarmatas dende o sieglo IV y emigroron ta Dobrucha y Crimea, a on que rematoron asimilaus por atros pueblos. O Reino Scita de Neapoli fundau a zaguers d'o sieglo II a.C estió a zaguera entidat politica de importancia que tenioron os escitas.
Como etnonimo o termin "escita" tamién s'ha feito servir pa denominar a pueblos iranicos d'as estepas d'Ucraína, Rusia y Asia Central de cultura similar y a zona d'estepas euroasiaticas occidentals tierras conoixidas como en conchunto como Scitia en l'antiguedat. A sobén o termin "escita" se refiere a los invasors nomadas d'ixas zonas como os saka u saces que arriboron en a India. Scitia tamién se fa servir en fuents antigas con o sentiu de tierras d'o marguin d'o mundo conoixito, y con ixa acepción tamién se troba en fuents medievals. Precisament en a obra d'Heredia o termin "escita" fa referencia a cualsiquier pueblo invasor d'as estepas encara que siga d'orichen turquico como por eixemplo os pacinacos, que son calificatos como una generación de los escitas en o "Libro de los Emperadors". En o capítol dedicau a Atila d'a "Cronica de los Conquiridors" confunden a los esciros con os escitas.
Embraer ERJ
thumb|300px|Embraer ERJ145. Embraer ERJ ye una familia d'avions comercials de tipo jet rechional desembolicau por Embraer. Ha estau en activo dende 1997 dica hue. Tien dos motors AE 3007, poseeye una superficie alata de 51.2 m2, un peso maximo a lo desapegue de 20-24.1 toneladas, capacidat pa 37–50 pasachers y un alcanz de 1,650–2,000  millas nauticas. S'han construyíu 1231 unidaz.
Rana chiricahuensis
A rana leopardo chiricahua (Rana chiricahuensis en clasificación scientifica (Platz & Mecham, 1979), tamién claseficato como Lithobates chiricahuensis) ye una especie d'amfibios d'a orden Anura, d'a familia Ranidae y d'o chenero Rana, que se distribuye por o sudueste d'Estaus Unius (estatos d'Arizona y Nuevo Mexico) y por o norte de Mexico (estatos de Sonora, estato de Chihuahua, Estato de Durango, Estato de Zacatecas, Aguascalientes, Jalisco y San Luis Potosí. Se troba en arias d'una altaria d'entre 1.000 y 2.700 metros. Recibe o suyo nombre por os chiricahuas, una branca d'o pueblo d'os apaches.
Marestanh
Marestanh (Marestanh en occitán, Marestaing en francés y oficialment) ye una comuna occitana en o departamento francés de Gers, rechión d'Occitania, districto d'Aush y cantón de L'Isla de Baish.
A suya población ye de 170 habitants (1999) en una superficie de 8,46 km², con una densidat de población de 20,09 hab/km².
How the West Was Won
How the West Was Won (títol orichinal en anglés, en aragonés Cómo se conquirió l'Ueste, enguerada en Aragón con o títol en castellano de La conquista del Oeste, en aragonés A conquiesta de l'Ueste) ye una cinta d'o cine estausunidense de l'anyo 1962, una gran superproducción de cine de western epico dirichida por Henry Hathaway, John Ford y George Marshall seguntes un guión adaptau por James R. Webb basando-se en How the West Was Won, un articlo publicau en a revista Life. A suya banda sonora orichinal, considerada como una d'as mas espectaculars d'a Historia d'o Cine, ye un treballo d'Alfred Newman y Ken Darby, con una dirección de fotografía de William Daniels, Milton Krasner, Charles Lang y Joseph LaShelle y una producción cinematografica de Bernard Smith ta las productoras Metro-Goldwyn-Mayer y Cinerama Productions Corp.. L'elenco d'actors d'a cinta, tamién considerau como un d'os mas espectaculars d'a Historia d'o Cine, ye formau por a mayor parte d'os actors principals d'ixas envueltas d'o cine estausunidense, en destacando en os suyos papels principals Carroll Baker, Lee J. Cobb, Henry Fonda, Carolyn Jones, Karl Malden, Gregory Peck, George Peppard, Robert Preston, Debbie Reynolds, James Stewart, Eli Wallach, John Wayne, Richard Widmark, Walter Brennan, Andy Devine, Raymond Massey, Agnes Moorehead u Thelma Ritter, entre muitos d'atros. Spencer Tracy ye lo narrador en off d'a historia.
A cinta s'ambienta en escenarios d'o Viello Ueste americano en momentos concretos en os anyos 1839, 1851, 1861, 1865, 1868 y 1889 y basicament en os estaus de California y Arizona, rodando-se en California, Dakota d'o Sud, Illinois, Kentucky, Oregón y Utah. Conta a traviés de capítols independients a historia d'una familia de colons que marcha enta l'ueste y viven todas as vicisituz propias d'o western: ataques d'indios, incendios, bandius, ferrocarrils y la Guerra Civil d'os Estaus Unius, en amostrando as capacidaz d'adaptación d'ixos primers colons a las duras condicions de vida que troboron. Planificada como una gran superproducción que amostrase a lo publico estausunidense y mesmo forano las capacidaz d'una gran nación, conta con un amplo elenco de destacaus actors y con un acurau treballo con a suya banda sonora, a on se recullen belas viellas cancions y que l'han feito esdevenir como una d'as bandas sonoras mas reconoixibles d'o cine. Ye una cinta que recibió cuantismos premios y nominacions, en destacando tres Premios Oscar y cuatre nominacions en a suya 36ena edición.
Vinclos externos
]
Embraer E-Jet
thumb|300px|Embraer E-Jet ERJ-190. Embraer E-Jet ye una familia d'avions comercials de tipo jet rechional desembolicau por Embraer. Ha estau en activo dende 2004 dica hue. Tien dos motors GE CF34, poseeye una superficie alata de 72.7-92.5 m2, un peso maximo a lo desapegue de 38.6-52.3 toneladas, capacidat pa 72-116 pasachers y un alcanz de 2,150-2,450 millas nauticas. S'han construyíu 1566 unidaz.
Vegacervera
Vegacervera ye un municipio d'a provincia de Leyón, en a comunidat autonoma de Castiella y Leyón, Espanya. A suya población ye de 353 habitants (2007), en una superficie de 34,89 km² y una densidat de población de 10,11 hab/km².
Alytus
Alytus ye una ciudat de Lituania, situata en o condau d'Alytus (u Alytaus apskritis en lituano).
A suya población ye de 60.618 habitants (2011) en una superficie de 40 km², con una densidat de población de 1.515 hab/km².
Sent Andreu
Sent Andreu (Sent Andreu en occitán, Saint-André en francés y oficialment) ye una comuna occitana en o departamento francés de Gers, rechión d'Occitania, districto de Aush y cantón de Val de Sava.
A suya población ye de 46 habitants (1999) en una superficie de 5,58 km², con una densidat de población de 13,62 hab/km².
Pallejà
Pallejà ye una localidat de Catalunya situata en la provincia de Barcelona, en la comarca de lo Baixo Llobregat. La suya población ye de 11.134 habitants (2009), en una superficie de 8,23 km² con una densidat de población de 1.337,91 hab/km².
Edificios desapareixius de Zaragoza
A ciudat aconsiguió a suya esplendor urbanistica en o sieglo XVI quan mas de 200 palacios, numerosas torres y ilesias poblaban as suyas carreras y plazas. Os viachers d'a epoca la contimparaban con Florencia (Italia). Manimenos en os sieglos XIX y XX s'arranó con gran parti d'iste patrimonio en una combinación d'abandono, desiria, intrés economicos y motivos ideolochicos.
Albudeite
Albudeite ye un municipio d'a Rechión de Murcia, situato en a comarca d'o Río Mula y partiu chudicial de Mula.
A suya población ye de 1.350 habitants (2010) en una superficie de 17,02 km², con una densidat de población de 79,32 hab/km².
Edificios desapareixius de Zaragoza
Estroza en o sieglo XIX
Os Setios de Zaragoza suposoron un tremendo truco a la estructura urbana. Qualques edificios notables como o Convento de Sant Francisco, a Cruz d'o Coso u lo Reyal Monesterio de Santa Engracia fuoron destruyius. Atros, como que as Casas d'el Reino, seu d'a Deputación Cheneral d'Aragón y lo Chusticia d'Aragón, fuoron grieument danyaus. Manimenos l'impauto d'os Setios ye menor d'o que se le gosa atribuir.
Albudeite
Cheografía
A localidat d'Albudeite se troba situata a 181 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, a una distancia de 26 km d'a ciudat de Murcia, a capital d'a Rechión de Murcia.
Edificios desapareixius de Zaragoza
Estroza en o sieglo XIX
En a segunda metat d'o sieglo XIX numerosos edificios estioron espaldaus por motivos ideolochicos (como que as puertas d'a muralla) u por motivos economicos (como por eixemplo a Torre Nueva).
Estroza en o sieglo XX
En o sieglo XX a destrucción seguirá a un ritmo frenetico aconseguindo o suyo punto culminant con a plegada d'a dictadura de Franco. Prochectos como que a nueva plaza d'o Pilar, a obridura d'a carrera Sant Vicent de Paul u a prolongación d'o Paseyo d'a Independencia destruirán grandizas extensions de terreno arranando con palacios, ilesias y casas humils.
Rana clamitans
A rana verda u rana de bronze (Rana clamitans en clasificación scientifica (Latreille, 1801), tamién claseficato como Lithobates clamitans) ye una especie d'amfibios d'a orden Anura, d'a familia Ranidae y d'o chenero Rana, que se distribuye por l'este d'Estaus Unius y arias amanatas d'o sudeste de Canadá. Bi ha dos subespecies, R.clamitans clamitans (a o sud de l'aria de distribución d'a especie) y R.clamitans melanota (a o norte d'a suya aria de distribución).
Segús
Segús (Ségus en francés y oficialment) ye una comuna occitana en o departamento francés d'Altos Pireneus, districto d'Argelèrs de Gasòst, cantón de Lorda-1 y rechión d'Occitania. A comuna yera parte de l'antiga provincia de Bigorra.
A suya población ye de 223 habitants (1999) en una superficie de 10,72 km², con una densidat de población de 20,80 hab/km².
Biger
A suya población ye de 87 habitants (1999) en una superficie de 3,37 km², con una densidat de población de 25,81 hab/km².
Terry Crews
Terrence Alan "Terry" Crews, naixito o 1968, ye un actor.
Alytus Arena
O Alytus Arena ye o prencipal pavillón esportivo d'a ciudat de Alytus (Lituania). Ye a seu d'o club de baloncesto KK Alytus. Fue inaugurato o 12 de febrero de 2011 y estió seu d'o Eurobasket 2011 chugando-se-ie os partius d'o Grupo C d'a primera fase d'a competición.
Idioma galés
O galés (Cymraeg) ye un idioma de orichen celtico charrato en o País de Galas (Reino Uniu) por 600.000 personas (o 20% d'a población de Galas).
L'estudio d'uso d'a luenga galesa de 2004 muestra que o 21,7% d'a población de Galas fabla galés. Isto suposa un augmento dende o 20,5% en o cens de 2001 y dende o 18,5% en 1991.
Historia
Como a mas gran parte d'as luengas, en a historia d'o galés existen diferents fases lingüisticas.
Galés antigo
As mas antigas fuents d'una luenga identificable como galés se remontan d'alto u baixo a o sieglo VI, y a luenga d'iste periodo se conoixe como galés primitivo.
O periodo vinient, un poquet millor testimoniato, ye o galés antigo (Hen Gymraeg) (sieglos IX a XI); conservamos poesía tanto de Galas como d'Escocia n'ista forma d'a luenga. D'iste periodo son Canu Aneirin y Canu Taliesin.
Galés meyo
O galés meyo corresponde a os sieglos XII y XIV. Ye o luengache d'os primers manuscritos d'os Mabinoggion d'a mitolochía galesa, encara que as leyendas son muito mas antigas. Tamién ye o luengache d'os manuscritos d'a lei galesa.
Galés moderno
O galés moderno va dende o sieglo XIV dica l'actualidat. Tiene dos subdivisions.
Altenmarkt an der Alz
Altenmarkt an der Alz (en bavaro Oidnmarkt an da Oiz) ye un municipio d'o districto de Traunstein en Bavera, Alemanya.
Brunetto Latini
Brunetto Latini, naixito d'a ciudat italiana de Florencia arredol de 1220, y muerto en 1294, estió un notario, filosofo y politico florentín, que estió canceller d'a Republica Florentina en o sieglo XIII.
Brunetto Latini estió una d'as figuras principals en o pensamiento politico humanista d'a Edat Meya.
Actividaz politicas
As primeras trazas d'a suya presencia en a vida politica d'a Republica de Florencia estioron en 1224, con a signatura d'o notario Ser Brunectus Bonacorsi Latinus en beluns d'os documentos diplomaticos florentins d'ixas calendatas, como o tractau de paz con Siena o con o partito güelfo d'Arezzo.
Cuan s'amanaba una guerra con a ciudat de Siena (que yera chibelina) aduyata por o rei Manfredo I de Sicilia, o Consello florentín encargó a Brunetto una embaixada ta o rei de Castiella Alifonso X, encara que a o suyo retorno d'a embaixada, sin resultatos, conoixió a redota d'os florentins en a batalla de Montaperti, o 4 de setiembre de 1260. Asinas, parte ta o exilio en Francia.
Actividaz culturals
Mientres a suya presencia en Francia, vivió en Montpeller, Arras y Bar-sur-Aube, y bels historiadors creyen que impartió clases en a Sorbona de París. Brunetto s'adedica seis anyadas a leyer, leyendo obras de Cicerón, Aristótil, Salustio, Martín de Braga u Vincent de Beauvais, amás d'o Roman de la Rose de Guillaume de Lorris. Tamién tenió contactos con os exilatos florentins y con Carlos d'Anchú ta preparar o suyo regreso a Florencia. Asinas, adedicó a Carlos d'Anchú a suya obra o Libro del Trasoro‎, una obra enciclopedica de tres libros escrita en picardo, que compilaba os conoiximientos d'a suya epoca.
As zagueras anyadas
thumb|200px|A [[Columna (arquitectura)|columna indica o lugar en que ye apedacato Brunetto Latini, en a ilesia de Santa María la Mayor en Florencia.]] Brunetto Latini consagró as suyas zagueras anyadas a l'amostranza. Dante Alighieri li adedicó o Canto XV d'o Infierno d'a suya obra Dibina Comedia, y reconoixeba que Brunetto yera o suyo mayestro y a influencia d'iste en a suya obra, chunto con Virchilio. Brunetti estió tamién o mayestro de Guido Cavalcanti, un poeta amigo de Dante. O historiador Giovanni Villani afirmaba en o sieglo XIII que Brunetti yera o mayestro de l'amostranza d'os florentins, y que a suya figura yera o fundamento d'a vida politica d'a Republica Florentina.
O suyo pensamiento politico
Estió un vulgarizador, que ufriba a a plebe florentina conoixencias que dica ixe inte heban estato reservatas ta os poderosos. Asinas, vulgarizó (ye decir, tradució) Etica a Nicomaco d'Aristótil u De Inventione de Cicerón. Esleyó istas obras por o suyo compromís popular y republicano.
O suyo Libro del Trasoro‎ tien un trasfondo d'una filosofía laico, que considera que a palabra ye o instrumento de l'acción politica por excelencia. Recupera as ideyas de Cicerón, seguntes as cuals a retorica, a ciencia de charrar bien, ye una ciencia civil, porque o funcionamiento d'a ciudat y d'a sociedat civil se basa en cómo os suyos ciudadans emplegan a palabra. Asinas, un emplego reflexivo y ponderato d'a palabra trayerá a paz civil, y un emplego irreflexivo trayerá a violencia.
Casterar e Lanussa
Casterar e Lanussa (en francés Castéra-Lanusse) ye una comuna occitana en o departamento francés d'Altos Pireneus, districto de Tarba, cantón d'a Val de l'Arròs y d'as Baïsas y rechión d'Occitania. A comuna yera parte de l'antiga provincia de Bigorra.
Pamplona
Pamplona (oficialment Pamplona/Iruña) ye una ciudat y municipio espanyola, capital d'a comunidat autonoma de Navarra y d'a comarca d'a Cuenca de Pamplona
En 2005 a suya población yera de 193.328 habitants y a suya densidat de 8.209,26 habitants/km².
Nombre
En basco ye Iruña u Iruñea; en latín yera Pompaleo en honor a Pompeyo (que i estió en o sieglo I aC cuan as Guerras Sertorianas), d'on provién Pomplona u Pamplona en navarro-aragonés y en castellano.
Airbus A320
Airbus A320 ye un avión comercial de tipo fuselache estreito desembolicau por Airbus. Ha estau en activo dende 1988 dica hue. Tien dos motors CFM56/V2500/PW6000, poseeye una superficie alata de 124–128 m2, un peso maximo a lo desapegue de 68-93.5 toneladas, capacidat pa 117-199 pasachers y un alcanz de 3,100-3,750 millas nauticas. S'han construyíu 8073 unidaz.
Windsurf
Equipación
Una equipación de windsurf ye composada por:
Villadangos del Páramo
Villadangos del Páramo ye un municipio d'a provincia de Leyón, en a comunidat autonoma de Castiella y Leyón, Espanya. A suya población ye de 1102 habitants (2007), en una superficie de 44,93 km² y una densidat de población de 24,52 hab/km².
Toponimia
Ye mencionato en a "Cronica de Sant Chuan d'a Penya" como Via Anguis:
Sistema vocalico d'o latín vulgar
O sistema vocalico d'o latín vulgar u sistema qualitativo italico ye una modificación d'o sistema vocalico latino orichinal que consiste en fer coincidir Ĭ curta con a Ē luenga, que converchen en una e zarrada, fer coincidir a Ŭ curta con a Ō luenga, que converchen en una o zarrada, y ubrir as vocals curtas Ě y Ŏ, que esdevienen vocals ubiertas /ɛ/ y /ɔ/. D'esta traza o sistema vocalico latino orichinal de diez vocals con distinción de cantidatz pasa a tener siet vocals, con distinción en qualidatz y obertura.
Este sistema vocalico ya se conoixe en o sieglo III, s'imposó en a pronunciación coloquial en Roma y s'estendilló por amplas zonas de l'Imperio Romano d'Occident: Campania, Abruzzos, norte y centro de Pulla dica Brándiz, centro y norte d'Italia, Istria, Dalmacia, Alpes, Galia y Hispania. Ye o sistema vocalico orichinal sobre o que se desembolicoron os sistemas vocalicos d'as luengas iberorromanicas, galorromanicas, o retorromanico y a mes gran part d'o diasistema italiano.
Paso de Ŭ curta a "o" semiubierta
Esta tendencia tamién s'observa en Ŭ atonas por o que fa a lo latín que orichinó a l'aragonés:
Paso de Ĭ curta a "e" semiubierta
En aragonés y luengas iberorromanicas y galorromanicas se troba parolas on "e" derivadas de parolas que teneban Ĭ en latín clasico:
Diftongación d'as vocals curtas Ĕ y Ŏ en aragonés
O sistema vocalico de l'aragonés y luengas vecinas con cinco vocals ye una simplificación d'o sistema vocalico qualitativo italico por diftongación d'as /ɛ/ y /ɔ/ ubiertas, que esdevienen respectivament -ie- y -ue-, desapareixendo estas vocals ubiertas y a diferencia entre diferents tipos de e y o. En benasqués predomina a diftongación pero hay casos de no diftongación en os que se pronuncian as vocals ubiertas /ɛ/ y /ɔ/.
Son eixemplos en aragonés d'esta lei fonetica por a que se diftonga as vocals latinas tonicas curtas Ĕ y Ŏ:
Esta diftongación ya yera documentada en tiempos imperials, pero s'imposó en o centro d'Hispania en tiempos d'o Reino visigodo de Toledo quan encara no s'heban deseparau as diferents luengas iberorromanicas. En o latín d'a periferia d'o Reino visigodo de Toledo se mantenió arcaizant respecto a esta lei fonetica y no diftongó estas vocals ubiertas, que se mantenioron sin diftongar en a evolución d'o sistema vocalico d'o galaicoportugués y o catalán. A muga entre a diftongación y a no diftongación se da servir como un d'os criterios pa delimitar l'aragonés y o catalán en o ribagorzano, un conchunto de parlas de transición en as que predomina a diftongación en a compleganza d'o Esera y a no diftongación en a compleganza d'a Noguera Ribagorzana. Se desviene pareixiu en as parlas de transición que bi ha entre l'astur-leyonés y o galaicoportugués.
Diftongación de Ĕ y Ŏ debant de Yod
En aragonés, en astur-leyonés, en part d'o mozarabe, y en fases primerencas d'a evolución d'o francés y talment d'o catalán se produció una diftongación debant de Yod, a diferencia d'atras luengas romanicas:
Posibles excepcions en aragonés
En part de l'aragonés actual u en aragonés cheneral se puet sentir parolas con u que d'alcuerdo con a evolución teorica habrían de tener o por derivar de parolas con Ŭ. Por eixemplo en tellán tenemos urmo, curto, buixo, cumo, manullo, sulco, puncha, y en benasqués urmo, curto, churro, puzo, cumo, buixo, furco y suco, que son comun en aragonés. José Antonio Saura Rami considera que i ha interveniu una metafonía. En una fase d'a evolución en a que encara no bi heba -o final atona y bi heba -u final atona, pero en a que a vocal tonica ya yera ubierta en o, esta vocal tonica tornó a cerrar-se pa facilitar o paso d'a vocal final -u en -o.
Tamién hi ha influito a existencia de grupos consonanticos con consonants nasals en ungla, chunco, puncha, pun, en os que esta consonant nasal fa que a Ŭ breu latina se comporte como una Ū larga latina.
Armuña (Segovia)
Armuña ye un municipio d'a comunidat autonoma de Castiella y Leyón, Espanya. Fa parte d'a comarca d'a Campinya Segoviana y d'o partiu chudicial de Segovia.
Cheografía
A localidat de Armuña se troba situata a 903 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, a una distancia de 27 km d'a ciudat de Segovia, a capital d'a suya provincia, d'a suya comarca y d'o suyo partiu chudicial. O suya localidat ye Carbonero de Ausín.
Xilxes
miniaturadeimagen|Ajuntament de Xilxes (Castelló). miniaturadeimagen|Església de l'Assumpció (Xilxes, Castelló). miniaturadeimagen|Església de l'Assumpció (Xilxes). Xilxes (Xilxes en catalán; Chilches en castellano) ye un municipio d'a provincia de Castellón, situato en a comarca d'a Plana Baixa. A suya población ye de 2713 habitants (2007), en una superficie de 13,6 km² con una densidat de población de 199,49 hab/km².
Podadera
250px|thumb|Podaderas de diferents grandarias. Una podadera, podadora, bribador u bribadera ye una ferramienta emplegada ta fer fainas de poda.
A podadera ye una ferramienta talladera disenyada especialment ta efectuar a poda d'árbols y arbustos. O suyo mecanismo ye parellano a lo d'unas estixeras en contar con dos fuellas que se mueven sobre un eixe fendo un mecanismo de palanca. As fuellas con os cantos afilaus tallan os obchcetos que se sitúan entre ellas. As podaderas se caracterizan por a menor largaria y a mayor rebusteza d'as fuellas que unas estixeras normals lo que las habilita ta tallar elementos gruesos. Pueden tener una sola fuella afilada u as dos.
N'i hai de cuantos tipos diferents:
Villadecanes-Toral de los Vados
Villadecanes-Toral de los Vados ye un municipio d'a provincia de Leyón, en a comunidat autonoma de Castiella y Leyón, Espanya. A suya población ye de 2169 habitants (2007), en una superficie de 24,27 km² y una densidat de población de 89,36 hab/km².
Parque Nacional de Berchtesgaden
O Parque Nacional de Berchtesgaden (en alemán Nationalpark Berchtesgaden, en austro-bavaro Nationalpaak Berchtsgoan) ye un parque nacional situau en o sud d'Alemanya, amán d'a muga con Austria, en os municipios de Ramsau bei Berchtesgaden y Schönau am Königsee, en o districto de Berchtesgadener Land, en o estau de Bavera. O parque nacional s'establió en l'anyo 1978 ta protecher os paisaches d'os Alpes de Berchtesgaden. A seu se troba en a localidat de Berchtesgaden, estando o parque designau como reserva d'a biosfera por a UNESCO dende 1990.
Situación y cheografía
O parque se troba situau en l'aria montanyosa a o sud d'a localidat de Berchtesgaden. As mugas este, sud y ueste d'o parque coinciden con as mugas entre Alemanya y Austria. A zona d'o parque no tien garra desenvolique economico ya que no bi ha poblacions. En o centro d'o parque bi ha un gran laco, o Königssee, que s'estendilla de sud ta este y que ye a fuent d'o Königsseer Ache, un afluent por a dreita d'o río Salzach. Un atro laco mas chicot, l'Obersee, se troba situau por dencima d'o Königssee, pasando as suyas auguas por filtración enta iste zaguero. Toda l'aria d'o parque fa parti d'a compleganza d'o Salzach, y, por tanto, d'o Danubio. A l'uest d'o laco ye o macizo d'o Watzmann (2713 m), y chunto a iste, deseparau por a val d'o Wimbachtal, o macizo de Hochkalter (2607 m). O Watzmann ye a tercera montanya mas alta d'Alemanya. O glaciar d'o Watzmann, situau en a cara este d'o Watzmann, y a de Blaueis, adchacent a o Hochkalter, son dos d'os cinco glaciars que existen actualment en Alemanya.
Historia
A primera zona de protección d'a naturaleza en os Alpes de Berchtesgaden fue creyada en l'anyo 1910. Teneba un aria de 8600 ha y s'organizaba d'alcuerdo a o modelo d'os parques nacionals en os Estaus Unius. En 1919, se construyó l'hotel de montanya de Sant Bertolomeu. En marzo de 1921 s'ixampló l'aria protechida enta as 20.400 ha. Por ixas envueltas ya s'incluyiban tanto o Watzmann como o Hochkalter. Mientres a Segunda Guerra Mundial, Hermann Göring, que, entre atras responsabilidatz, estió ministro de Selvas y Caza, declaró l'aria d'arredol de l'Obersee como aria particularment protechida de conservación d'a naturaleza. Amás se i declaroron tamién dica seis arias de protección d'a fauna que, en a practica, se feban servir como reservas de caza. A iniciativa ta creyar un parque nacional naixe en 1953. Ye en a decada de 1960 quan apareixe una nueva iniciativa ta a construcción d'un teleferico enta a tuca d'o Watzmann. Yera una ideya de tot contradictoria con os plans de creyación d'un parque nacional, y asinas remata albandonando-se en 1972 quan o Estau Libre de Bavera decide creyar o espacio protechiu. O parque s'ubrió o 1 d'agosto de 1978, con un aria total de 208,08 km². En 1990, o parque nacional ye reconoixiu por a UNESCO como Reserva d'a Biosfera. En 2010, s'ixampla a superficie d'o parque, estando actualment de 210 km².
Turismo
Bi ha seis centros d'información, situaus en Berchtesgaden, en Ramsau, y aintro d'o parque. O parque tien un gran rete de camins ta fer cursas. Una d'as prencipals atraccions culturals d'o parque ye o peregrinache enta a ilesia de Sant Bertolomeu, situada en o Königssee.
Gauting
Gauting ye un municipio de Bavera, Alemanya. Se troba en o districto de Starnberg.
Alcaldes
Lista d'alcaldes democraticos dende 1945:
Torà
Torà ye un municipio catalán situato en la provincia de Leida en la comarca de la Segarra. La suya población ye de 1.370 habitants (2008), en una superficie de 92 km² con una densidat de población de 14,89 hab/km².
La Llosa
miniaturadeimagen|La Llosa. La Llosa ye un municipio d'a provincia de Castellón, situato en a comarca d'a Plana Baixa. A suya población ye de 917 habitants (2006), en una superficie de 10 km² con una densidat de población de 91,1 hab/km².
José Manuel Blecua Teijeiro
José Manuel Blecua Teijeiro, naixito d'Alcoleya de Cinca (Cinca Meya, Aragón) o 10 de chinero de 1913 y muerto en Barcelona (Barcelonés, Catalunya) o 8 de marzo de 2003, estió un filologo, escritor y catedratico aragonés. Estudeyó Dreito y Filosofía y Letras en a Universidat de Zaragoza, estando dimpués profesor d'instituto dica rematar a suya carrera como catedratico en Universidat de Barcelona.
Obras
Edicions a cura de José Manuel Blecua Teijeiro:
Luengas chermanicas orientals
As luengas chermanicas orientals son una branca muerta d'a familia chermanica de luengas indoeuropeas.
D'ista familia se crei que'n formaban parte o vandalo, o burgundio, o chepido y o gotico pero només que se'n conservan textos que d'ista zaguera.
Relatos d'antigos historiadors, a toponimia y restos archeolochicos sinyalan una migración dende Escandinavia enta l'aria compresa entre os ríos Vistula y Oder entre o 600 a.C. y o 300 a.C, y dimpués dende esta zona ta Ucraína.
O suyo zaguer representant ye o gotico de Crimea, fablato dica o sieglo XVIII y substituyiu por lo tartaro de Crimea.
Grupos
Tradicionalment os longobardos yeran clasificaus por bel autor como chermanicos orientals, manimenos, l'idioma longobardo y o yiddisch son consideraus en l'actualidat por muitos especialistas como mas amanaus a l'alto alemán antigo, especialment a os dialectos alto alemans superiors, lo que fa que a suya clasificación entre as luengas chermanicas occidentals siga mas encertada que entre as orientals.
Linda Darnell
Premios
O 2 d'agosto de 1960, poquetz meses antis d'a suya muerte, se li adhibió una estrela a lo Paseyo d'a Fama de Hollywood, estando a suya estrela situada en o 1631 de Vine Street d'a ciudat de Los Angeles.
París
París (Paris en francés y oficialment, ) ye a una ciudat de Francia d'a que ye a suya capital, trescruzata por o río Sena. O municipio u comuna de París tien 2.240.621 habitants (2012) y ye o centro d'un aria metropolitana d'una población de 12.292.895 (2012) d'habitants, una d'as mayors d'Europa y que corresponde a la rechión parisién u Île-de-France en francés, una d'as rechions de Francia, estando-ne tamién la capital suya. Con una superficie de 105,40 km², a suya densidat de población ye de 21.258 hab/km² (2012).
Tears of the Sun
Tears of the Sun (títol orichinal en anglés, en aragonés Glarimas d'o sol, enguerada en Aragón con o suyo títol traduciu enta lo castellano como Lágrimas del sol) ye una cinta de cine belico de cine estausunidense de l'anyo 2003 dirichida por Antoine Fuqua seguntes un guión orichinal d'Alex Lasker y Patrick Cirillo, con una banda sonora orichinal de Hans Zimmer, una dirección de fotografía de Mauro Fiore y una producción cinematografica d'Ian Bryce, Mike Lobell y Arnold Rifkin ta las productoras Columbia Pictures, Revolution Studios y Cheyenne Enterprises. L'elenco d'a cinta ye formau, entre d'atros, por os actors Bruce Willis, Monica Bellucci, Tom Skerritt, Cole Hauser, Paul Francis, Eamonn Walker, Johnny Messner y Nick Chinlund.
París
París ye a prencipal ciudat d'o país, seu d'o Gubierno central francés y puesto a on se troban as prencipals representacions diplomaticas d'atros estatos. Antiparte, ye una ciudat con gran importancia economica, en estar, chunto con Londres, o centro economico mas important d'Europa. dreita|thumb|250px|Anvista de París, con o [[río Sena y a Torre Eiffel dende a Seu de Nuestra Sinyora de París.]] Dende que Chulio César conquirió as Galias en 52 aC y adhibió o suyo territorio a la Republica Romana, a ciudat de París, que se troba situata en un puesto estratechico, a o canto d'un río navegable como ye o río Sena y en una crucillata natural de camins, esdevenió una ciudat de gran importancia historica, encara mas cuan esdevenió a capital d'o Reino franco, estando asinas ya ta cutio a capital d'os sucesivos reinos y republicas d'a Historia de Francia dica l'actualidat. Por ixe herencio d'a Historia, a ciudat tien cuantos edificios y puestos d'intrés, repuis de mas de 2.000 anyadas d'Historia. Fa parte d'a Organización d'as Ciudaz d'o Patrimonio d'a Humanidat.
Actualment mas d'a metat d'a población menor de 15 anyadas d'a ciudat tien ascendencia forana, en particular d'orichen magrebín y d'as antigas colonias francesas de l'Africa subsahariana.
Abánades
Abánades ye un municipio d'a provincia de Guadalachara, en a comarca d'a Sinyoría de Molina-Alto Tajo y comunidat autonoma de Castiella-La Mancha, Espanya. Fa parte d'o partiu chudicial de Guadalachara.
Tears of the Sun
Tears of the Sun s'ambienta en Nicheria mientres una presunta guerra civil en o país en epoca actual d'a cinta (2003) inspirada en a guerra de Biafra en 1967 y conta cómo l'exercito estausunidense ninvía a lo tenient AK Waters mandando una unidat d'a United States Navy SEALs con a misión de rescatar d'un hespital en a chungla a la doctora Lena Fiore Kendricks antis de que i pleguen en o lugar os rebels y, segundariament, rescatar a una moncha y un sacerdot. A cinta se rodó en Hawaii y Los Angeles en California y estió un fracaso de publico, en no fer un recaudo que cubrise os gastos de producción. Tanimientres, recibió bela nominación a premios cinematograficos menors.
Abánades
A suya población ye de 83 habitants (2009), en una superficie de 36,80 km² y una densidat de población de 2,26 hab/km².
París
Prehistoria y Antigüidat
Se conoix a presencia de población estable, alto u baixo, en o territorio d'a ciudat de París a lo menos dende a dita Cultura Chasséen (4300 aC-3500aC), mientres o Neolitico.
Abánades
Cheografía
Abánades ye situau a 1.044 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, a una distancia de 81 km d'a ciudat de Guadalachara, a capital d'a suya provincia y partiu chudicial, y de 30 km d'a localidat de Sigüenza.
París
Prehistoria y Antigüidat
As primeras noticias historicas d'a ciudat son d'o sieglo III aC, cuan un pueblo celta dito parisii (u parisios), fortificó a isla d'a Cité, que forma o corazón u nuclio d'a primitiva ciudat. Iste pueblo yera qui habitaba a redolada cuan i plegoron as tropas de Chulio César a las Galias o 52 aC, y pareix que nomás ocupaba una chicota isla d'o río Sena, ye fácil que a isla d'a Cité, encara que ista hipotesis ye hue en descusión, y podría mesmo estar belatra isla hue desapareixita en cambear o curso fluvial. right|thumb|250px|[[Caldarium d'as termas de Cluny en l'actual París.]]
En ixe anyo de 52 aC s'escaició la batalla de Lutecia mientres a Guerra d'as Galias, cuan las tropas de l'Exercito romano mandadas por Tito Labieno, lugartenient de Chulio César, redotó a una coalición de galos (parisios, senons y aulercos) mandaus por Camulogeno.
Abánades
Historia
Seguntes Francisco Layna Serrano, cronista oficial d'a provincia de Guadalachara, en Abánades se trobaban repuis d'un antigo castiello, situau en o pueyo que domina o lugar, encara que en construyir-se mientres a Guerra Civil espanyola una fortificación en ixe mesmo puesto desapareixioron os repuis que diz. A redolada d'Abánedes fue conquiesta por o rei Alifonso VI de Leyón en 1104.
París
Prehistoria y Antigüidat
En os tiempos de Chulio César, a ciudat prenió o nombre de Lutecia. Os romanos enamplaron as antigas mugas celtas d'a ciudat, especialment sobre o canto ezquierdo d'o río Sena. A población d'a ciudat en ixas envueltas yera prou chicota, d'alto u baixo 6.000 habitants, y a ciudat no yera mas que una ciudat como cuantas atras en as Galias. En contimparanza, a ciudat de Lugdunum (hue León d'o Roine) teneba en ixas envueltas 50-80.000 habitants y yera a prencipal ciudat romana en as Galias. Sindembargo, mientres l'Imperio Romano bels emperadors vivioron en a ciudat.
Cabizuela
Cabizuela ye un municipio d'a comunidat autonoma castellanoleyonesa en a provincia d'Ávila y en a comarca de La Moraña.
París
Prehistoria y Antigüidat
Arredol d'o sieglo III s'escaició la cristianización d'a ciudat, que seguntes la tradición fue obra de Sant Denís, qui se diz que estió lo primer bispe d'a diocesi de París y que fue martirizau en la ciudat y decapitau, en lo pueyo de mons Martyrium, l'actual Montmartre.
Cabizuela
A suya población ye de 82 habitants (2018) en una superficie de 19,17 km², con una densidat de población de 4,9 hab/km².
Cubilar Pepe Garcés
O cubilar de Pepe Garcés ye un cubilar de montanya d'o Pireneu aragonés situau en Candanchú, val de l'Aragón, en o municipio de Canfranc en a comarca de Chacetania, a 1.600 metros d'altaria.
Cabizuela
Cheografía
A localidat de Cabizuela se troba situada a 884 metros d'altaria sobre lo livel d'a mar, a una distancia de 40 km d'a ciudat d'Ávila, a capital d'a suya provincia.
París
Prehistoria y Antigüidat
En o Baixo Imperio Romano, a población parisién se replegó dezaga d'as murallas d'a ciudat, por a inseguridat provocata por as invasions chermanicas (cal parar cuenta que o limes u muga de l'Imperio con Chermania yera prou amanato). Sindembargo, dende o sieglo IV tenemos constancia d'a existencia de rabals en a ciudat, difuera d'o recinto murallato. Ye en ixe inte que la ciudat recuperó o suyo antigo nombre de París, vinclato a l'antigo pueblo celta que i viviba.
Cubilar Pepe Garcés
Tien una capacidat de 48 plazas en as suyas cambras d'entre 4 y 6 personas con escusau individual, calefacción y augua calient. Dispone de minchador, sala comunitaria, televisión, biblioteca, lavadera/ixugadera, guardaesquís, loguero de material y servicio de guidas de montanya.
París
Prehistoria y Antigüidat
En l'anyo 383 s'escaició en o lugar la batalla de Lutecia, cuan Magno Maximo heba estau proclamau emperador por las tropas suyas redotó a Gracián, en conseguindo dende alavez lo control de bellas partes occidentals de l'Imperio Romano.
En l'anyo 450 Atila, rei d'os hunnos, trescruzó lo río Rin y dentró en la Galia ta espullar-la. Seguntes la tradición, Santa Chenoveva latiguió la esfensa d'a ciudat, cuan los suyos dirichents pensaban albandonar-la a los hunnos, que bien luego foron redotaus en la batalla d'os Campos Catalaunicos por una coalición de romanos mandaus por Aecio y visigodos mandaus por Teodorico I, albandonando como consecuencia los hunnos la Galia. Tamién seguntes la tradición Santa Chenoveva salvó la ciudat d'os francos, esdevenindo asinas santa patrona d'a ciudat de París.
Cubilar Pepe Garcés
Actividatz
Por estar situau a piet de pista d'a estación d'esquí de Candanchú y a 5 minutos d'Astún, ufre a posibilidat de fer tanto esquí alpino en istas dos estacions como esquí de fundo en Candanchú-Le Somport. Ye tamién punto partida d'a-saber-las actividatz de montanya y puyadas a cimas como Esper, Collarada, Pala d'Ip, ibón d'Estaners u Anayet.
París
Edat Meya
En l'anyo 507 Clodoveu I, rei d'os francos, redota en la batalla de Vouillé a Alarico II, rei d'o Reino visigodo de Tolosa, en consolidando asinas lo poder d'os francos en la Galia, y en 509 instala la capital d'o Reino franco en la ciudat de París, que dende alavez prencipia la suya consolidación como una d'as prencipals ciudaz d'a Galia.
Mientres la dinastía merovinchia la ciudat no tenió cambeos d'importancia, encara que n'estase la suya capital, en estar a cuestión d'a capitalidat un aspecto poco important en una cort que yera de contino en movimiento d'una ciudat a una atra.
Luengas andinas
As luengas andinas son luengas amerindias que no son agrupatas por criterios cheneticos, sino por criterios cheograficos. Belunas d'as luengas andinas son:
París
Edat Meya
O 28 de marzo de 845 una flota de 120 barcos vikingos que se creye mandaba Ragnar Lodbrok que heba remontau lo río Sena dende la suya desembocadura atacó la ciudat de París, en espullando-la, en lo conoixiu como setio de París de 845. Lo rei francés Carlos II lis pagó un rescate de bels 2.500 kg d'oro y d'archent ta que reblasen y albandonasen la ciudat.
En chinero de 857, una flota de vikingos daneses que en agosto de l'anyo anterior heba espullau la ciudat de Roan y heba hibernau amán de Naoned, en remontando lo río Sena plega en París y incendia la ciudat en desichindo un rescate ta no destruyir a basilica de Sant Dionís. La flota yera baixo lo mando de Björn Ragnarsson.
En 885-886 s'escaició lo setio de París de 885-886, cuan una atra vegada los vikingos remontoron lo río Sena, plegando en las puertas de París lo 24 de noviembre de 885 con una flota de 700 barcos, mandaus por Rollo, cuan las obras de modernización d'as esfensas d'a ciudat no yeran encara rematadas, fendo-se cargo d'a esfensa d'a ciudat lo conde de París Eudes, qui consiguió resistir lo setio dica que lo rei Carlos III lo Gordo plegó en un alcuerdo con los vikingos en dixando-los remontar lo río Sena ta que espullasen lo reino de Borgonya que en ixas envueltas no reconoixeba la suya autoridat. Iste setio fortaleixió lo papel d'Eudes y ye fácil que como consecuencia d'ixo esdevenise rei de Francia en morir Carlos.
Cuan a finals d'o sieglo X Hugues Capet, primer rei d'a dinastía capeta, esdevién rei de Francia, s'instala en a ciudat de París y se i fa un amplo esviellamiento d'os suyos edificios, como lo palacio reyal en la isla d'a Cité, la primera ilesia a on hue se debanta la Santa Capiella de París u l'abadía de Saint-Germain-des-Prés.
En ixas envueltas la ciudat se trobaba dividida en tres partes diferenciadas: la Cité (la ciudat) en o suyo centro en la isla d'a Cité, la ville (la villa) a lo norte en a marguin dreita d'a Sena y a on se i concentraban los edificios oficials y comercials, y la université (la universidat) a lo sud en a marguin ezquierda, a on se trobaba la primitiva Universidat, con nomás que tres puents que trescruzaban lo río y comunicaban cadaguna d'as partes entre ellas. Lo comercio d'a ciudat se feba a traviés d'a Sena, esdevenindo París o puesto a on se concentraba la producción de vin d'a suya redolada ta la suya exportación a traviés d'o río, estando iste comercio concediu a un gremio de comerciants (la clamada Hanse Parisienne) que teneba lo monopolio d'o comercio con Mantes-la-Jolie ta favoreixer a los franceses frent d'os comerciants de Roan en o ducau de Normandía, que alavez yera un dominio d'os reis d'Anglaterra, privilechio que fue confirmau dimpués por Loís VIII de Francia. Ista hansa d'os comerciants parisiens, con a suya infraestructura burocratica, estió lo chermen d'o concello municipal de París, estando lo suyo emblema un barco, barco que encara hue amanixe en l'escudo d'armas de París. Loís IX de Francia lo desembolicó, en establindo-ne en l'anyo 1263 un organo de gubierno d'ixa hansa formau por os comerciants parisiens y presidiu por un pebostre qui yera asistiu por cuatre aduyants u échevins; estando Evrard de Valenciennes lo primer pebostre d'os mercaders de París.
Mientres lo reinau de Chuan II de Francia lo pebostre de París yera Étienne Marcel, fácil que lo prencipal d'os pebostres d'a historia d'a ciudat. Étienne Marcel prebó de controlar lo poder d'o rei en limitando-lo, esdevenindo asinas lo líder d'un movimiento reformista en o reino y tenendo en consecuencia un destacau papel en los Estaus Chenerals de Francia convocaus en 1355, 1356 y 1357 ta financiar la Guerra d'os Cient Anyos, pero a la fin Carlos V podió mantener lo control d'o reino y tot ixo remató con l'asasinato d'Étienne Marcel o 31 de chulio de 1358 por un sector d'a burguesía parisién, que temeba que Étienne entregase la ciudat a los angleses como consecuencia d'a suya oposición a lo rei de Francia.
Renaiximiento
En rematar a Guerra d'os Cient Anyos con a expulsión d'os angleses d'o territorio continental de Francia se produció un consolidamiento d'o reino de Francia y en consecuencia, d'a suya capital, la ciudat de París. Antiparte en l'anyo 1527 en tornar d'o suyo captiverio en Espanya lo rei Francisco I de Francia tresladó la suya cort dende Bourges enta París, instalando-se en lo castiello d'o Louvre y encargando a l'arquitecto Pierre Lescot y a l'escultor Jean Goujon la modernización de l'edificio en estilo renaixentista esdevenindo asinas l'actual palacio d'o Louvre. Henrique IV de Francia y Catarina de Médici (qui fació construyir lo palacio d'as Tullerías) estioron personalidaz claus en l'esviellamiento d'a ciudat, que esdevenió una ciudat adecuada a lo suyo tiempo y que creixió dica plegar en la cifra de 185.000 habitants, la ciudat con mas población en l'Europa d'ixas envueltas dezaga de Costantinoble. Tamién se treballo en l'esviellamiento d'o trazau urbán d'a ciudat, con a construcción d'as clamadas plazas reyals, unas plazas de formas variadas pero con a caracteristica comuna de tener en o suyo centro una estatua d'un rei, y que yeran concebidas ta revitalizar bellas partes d'a ciudat u t'articular-ne bellas carreras. Tamién se consolidoron alavez los primers boulevards de París, que hue conforman una parte important d'a identidat parisién.
Guerras de relichión de Francia
En a segunda metat d'o sieglo XVI s'escaicioron en lo reino de Francia enfrentamientos entre la mayoría catolica d'o país y la minoría protestant calvinista (os clamaus hugonotz), en as ditas Guerras de relichión de Francia. o 22 d'agosto de 1572 s'escaició un atentau contra la vida de Gaspar II de Coligny (lo prencipal dirichent hugonot, chunto con Loís I de Borbón-Condé, prencipe de Borbón-Condé), ordenau u instigau por lo rei Carlos IX de Francia y su mai Catarina de Médici, por lo rei Felipe II d'Espanya u por Henrique I de Guisa, lo prencipal dirichent catolico francés. Gaspar de Coligny se trobaba en la ciudat chunto con muitos miembros d'a nobleza francesa de relichión protestant, t'asistir a la voda entre Henrique de Borbón, dirichent protestant, y Margarita de Valois, chirmana de Carlos IX, escaicida lo 18 d'agosto y que teneba que rematar con las luitas entre catolicos y protestants en Francia. Tanimientres a la población parisién, mayoritariament catolica, no li cuacaba pas guaire la presencia de tantos dirichents protestants d'a ciudat y en tener conoixencia de l'atentau, en a nueit d'o 23 a lo 24 d'agosto prencipioron a atacar a los protestants d'a ciudat en a mortalera conoixida como mortalera de Sant Bertolomeu, una mortalera que s'estima que provocó 3.000 victimas nomás que en París y que bien luego s'estendillo en atras ciudaz francesas dica plegar en una cifra estimada de 20.000 victimas.
En 1588 la población parisién yera descontenta por os rumors de que lo rei Henrique III de Francia quereba nombrar como succesor a la cadiera reyal francesa a Henrique de Borbón, de relichión protestant y dirichent d'o partiu hugonot, mientres encara se yera luitando en a ueitena d'as guerras de relichión. Henrique I de Guisa, dirichent catolico y prencipal impulsor d'a Liga Catolica, tornó en París sin parar cuenta d'a prohibición de tornar-ie que heba dictau lo rei y lo rei decidió de ninviar soldaus ta fer-lo preso, en temendo mesmo por la suya vida. Lo duque de Guisa recibió lo refirme d'a población parisién, que consideró que la dentrada en Paarís de soldaus foranos (que formaban la Guardia suiza d'o rei) vulneraba los privilechios d'a ciudat, y esclató una revuelta en París lo 12 de mayo de 1588, conoixida como lo Día d'as barricadas de 1588. La chornada remató con la muerte de 6o soldaus d'o rei, la victoria d'os catolicos y la fuyida d'o rei. Poco dimpués, en chulio, lo duque de Guisa forzó a Henrique III a sinyar l'Edicto d'Unión de 1588, que obligaba a lo rei a extirpar lo protestantismo d'o reino. Ta liberar-se d'os Guisa, lo rei ordenó l'asasinato d'Henrique I de Guisa lo 25 d'aviento y d'o suyo chirmán Loís II de Lorena, cardenal de Lorena, lo 26 d'aviento.