cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Sierra
Oronimia
Tamién se documenta en o dominio lingüistico de l'aragonés a palabra sarra, que ha gosau tener qualque difusión en os textos publicaus en as zaguers decadas por personas y colectivos de defensa de l'aragonés. Manimenos, por a suya morfolochía no diftongadera, bels autors millor relacionaus con as variants patrimonials d'a luenga aragonesa l'han sinyalau como forma posiblement arcaica (lat. SERRA > sarra) y actualment no present en as parlas vivas, que en Aragón gosa manifestar-se-ie solament como forma fosilizada en a toponimia.
A forma deminutiva natural d'a palabra sierra, en aragonés, ye «serreta», anque bel autor l'han documentau tamién como «sierreta». O termin «sarrato», relacionau, puede considerar-se morfolochicament una forma deminutiva de l'arcaísmo «sarra» y gosa designar tanto una sierra de dimensions menors (que sería o significau mes apropiau) como una estructura lateral (propiament, una garra u un cerro), que en naixendo d'una sierra gose adquirir qualque identidat morfolochica. thumb|right|250px|Una serreta de dimensions menudas se suele conoixer como sarrato u sarrau. A palabra sierra forma con freqüencia derivaus per afixación, deixando tota una una man de formas composadas con prefixos en a toponimia menor de muitas comarcas d'Aragón, mes que mes en as tierras montanyesas: Susierra/ Sosierra (sub + serra, «debaixo d'a sierra»), Trasierra (trans + serra, «per l'altra man d'a sierra»), etc.
Lutra lutra
A loira u lodriga (Lutra lutra (L., 1758) ) ye un mamifero carnivoro d'a familia d'os mustelidos, habitant d'os corsos d'augua. En Aragón yera un animal que frecuentaba totas as rechions dende os Pireneus dica la tierra baixa, pero que actualment se troba redueita en os corsos d'alta montanya de bella sierra interior y d'os Pireneus.
Se'n considera un animal indicador d'o buen estau d'os corsos d'augua, perque enradiga l'alimentación suya en peixes, amfibios y crustacios que no se troban en as auguas contaminadas. Per esta razón, y perque las suyas piels son muit apreciadas, a especie minguó lo suyo numer dende la segonda metat d'o sieglo XX en o nuestro país. Actualment, bella población se troba en as cuencas d'os ríos Millars, Guadalaviar, Guadalop, Matarranya, Algars, Aragón, Cinqueta, Bellós, Arazas, Cinca, Esera, Isabana, Noguera Ribagorzana, Xalón y Piedra, y ha estato reintrodueita en Ebro.
Este animal se caracteriza per a suya mida gran (d'entre 62 ta 70 cm de cuerpo, mes bels 35 – 40 cm. d'a coda, plegando dica pesar 11 Kg.), as partes blancas en a gorga y as mimbranas d'entre os suyos didos. O pelache ye curto e pardo, destinguindo-se d'os suyos parients os nurions (Mustela lutreola) per a suya mida mes gran, o pelo mes claret, y la suya maniera de nadar con només que la capeza fuera de l'augua, mientres que os nurions be mantienen parte d'a esquerna tamién.
Zoonimia
As piels de loira ya se nombran en aragonés medieval en textos comercials de primers d'o sieglo XV provinients de Uesca.
En cualques localidaz de l'Alto Aragón dicen loira, pero bi n'ha variants. En Campo dicen nuria.
El bosc
El bosc ye una cinta dirichita por Óscar Aibar con guión d'Albert Sánchez y protagonizata por Maria Molins, Àlex Brendemühl, Pere Ponce y Tom Sizemore entre atros actors. A suya davantera estió lo 14 d'aviento de 2012.
Correu electronico
thumb|250px|Funcionamiento d'o correu-e. O correu electronico (dito en anglés e-mail, u email) ye o sistema que permite redactar, ninviar y recibir mensaches emplegando sistemas de comunicación electronica. Hue en día, a mayoría de sistemas de correu electronico emplegan Internet. O correu electronico ye un d'os servicios mas populars d'Internet. En comparanza con o correu ordinario, tien l'aventalla d'estar mas barato y mas rapido. A mayoría d'o correu electronico se transmite a servidors que treballan con o protocolo SMTP (Simple Mail Transfer Protocol). Una adreza de correu moderna tien a forma: usuari@domini.exemple. A parti que ye debant d'o signo @ ye a parti local de l'adreza, a sobén o nombre d'usuario d'o destinatario, y a parti a la dreita d'o signo @ ye o nombre de dominio. Por meyo de DNS, se puet comprobar que iste dominio accepta correu electronico ta ista adreza determinata.
Documento
Un documento ye un soporte fisico u virtual disenyau y creyau especificament pa contener información y en cheneral tamién pa comunicar-la. Un documento puet contener información en forma de representación simbolica, esquematica u sensorial. En luengache corrient se fa referencia a los documentos que se presentan en papel en forma d'escritura, pero en sentito amplo se pueden presentar en soportes tan diversos como permita a tecnolochía y podemos tener documentos fonograficos, videograficos u en pachinas web. L'aparición d'a escriptura, y por tanto de documentos escritos, marca pa a historiografía o punto d'inflexión entre a prehistoria y a historia.
Por documento s'entiende tot o que ye portador de significau, independientment d'o medio on s'haiga rechistrau. Qualsiquier soporte material que contienga información escrita, fixada, rechistrada y gravada, ecetra.; o conchunto formau por o contenedor y o conteniu, con l'obchectivo de conservar y transmitir a mencionada información estendillando-se en o espacio y o tiempo.
Clint Eastwood
Clint Eastwood (nombre artistico de Clinton Elias Eastwood, Jr.), naixito de San Francisco (California) o 31 de mayo de 1930, ye un actor, director cinematografico, productor y compositor estausunidense con cuantos premios recibitos mientres a suya carrera cinematografica y con cuantas cintas destacatas en o Cine estausunidense y en o Cine europeu, a on estió uno d'os millors representants d'o dito spaghetti western.
Himno Nacional de Chile
Himno Nacional de Chile ye l'himno nacional de Chile. A musica de l'himno fue composata por Ramón Carnicer y as suyas parolas fuoron escritas por Eusebio Lillo.
Clint Eastwood
D'entre as suyas cintas, cal destacar Per un pugno di dollari (Sergio Leone, 1965), Per qualche dollaro in più (Sergio Leone, 1965), Il buono, il brutto, il cattivo (Sergio Leone, 1966), Kelly's Heroes (Brian G. Hutton, 1970), Dirty Harry (Don Siegel, 1971), The Bridges of Madison County (Clint Eastwood, 1995), Flags of Our Fathers (Clint Eastwood, 2006) u Letters from Iwo Jima (Clint Eastwood, 2006).
Himno Nacional de Chile
Parolas oficials
Parolas oficials d'o Himno Nacional de Chile:
II
III
IV
V
VI
10 de setiembre
Atros países
right|thumb|250px|L'actor britanico [[Colin Firth, qui naixió o 10 de setiembre de 1960.]]
Blues
thumb|250px|Taj Mahal Blues Trio
O blues (literalment en aragonés azuls, con o significato de tristura) ye un chenero musical vocal y instrumental, basato en o emplego de notas de blues y d'un patrón repetitivo, que gosa seguir una estructura de doce compases. Orichinario d'as comunidaz afroamericanas d'Estaus Unius, se desarrolló a traviés d'os esprituals, as canción d'oración, cancions de treballo, rimas anglesas, baladas escocesas y irlandesas narratas y chilos de campo.
Cantón de Pau Ueste
O cantón de Pau Ueste (en occitán canton de Pau Darrèr; en francés canton de Pau-Ouest) yera una división administrativa francesa situata en o departamento d'os Pireneus Atlanticos, en a rechión de Nueva Aquitania.
Wigan Athletic Football Club
O Wigan Athletic Football Club ye un club de fútbol anglés, d'a ciudat de Wigan en Anglaterra. Fue establito en 1932 y chuga en a Premier League.
Estadio
A devantadera de DW Stadium se fació o 7 d'agosto de 1999.
thumb|center|250px|[[DW Stadium.]]
Heemstede
Heemstede ye un municipio neerlandés situato en a provincia d'Holanda Septentrional.
A suya población ye de 25.969 habitants (2009) en una superficie de 9,64 km², con una densidat de población de 2.823 hab/km².
Monts de l'Altai
Os Monts de l'Altai (Алтай en mongol y ruso, Kin Shan en chinés) ye una rechión montanyosa situata en l'aria on mugan Siberia (Rusia), Mongolia, China y Cazaquistán. S'estendilla dende a val d'o río Irtix y a depresión de Dzhungaria a l'ueste dica os Monts Sayan a l'este, y dica l'altiplán de Mongolia a lo sud.
Ye trescurzata por diferents cordeleras, as principals son Tannu Ola y l'Altai propiament dito, en tierras mongolas, tamién dito Altai Mongol u Gran Altai. A tuca més altera ye o mont Belukha (4.506).
Ye una rechión con lacos importants como l'Uvs Nuur y o Khovd Nuur, i aquí ye on naixe o río Obi, en o forcallo d'o Katun y o Bia. Tien 1.600 km de luengo entre o laco Saisan y o territorio a lo suduest de l'alt Selenga y de l'Orkhon superior.
Toponimia
Existen hipotesi que consideran l'aria de l'Altai como l'orichen d'os pueblos turquicos. L'antiga denominación en as inscripcions de l'Orkhon ye Altin-yish ('Montanyas d'Oro'), en chino Kin Shan. Os griegos parlan d' Ektag, pero segurament se tracta d'Ak Tagh, a Montanya Blanca, equivalent a lo Tian Shan.
O nombre moderno (d'o turquico Alitau, 'Montanyas d'Oro') apareix por primera vegata en o periodo de dominio oirato.
Noureddine Morceli
Estió esleyito atleta de l'anyo 1994 seguntes a IAAF.
Tringa totanus
O churrupetas (Tringa totanus (Linnaeus, 1758) ) ye una especie d'au d'a orden d'os Charadriiformes y familia Scolopacidae que ye muit extendida en a redolada atemperada d'Eurasia. Ye una especie migratoria, hiberna en as costas d'a Mediterrania, en a costa atlantica d'Europa dende Irlanda y Gran Bretanya enta lo sud, y en o sud d'Asia.
Monts de l'Altai
Toponimia
Manimenos de seguro que no corresponde a esta cordelera, car esta denominación ye aplicata en as Cronicas Sanang Setzen a las Montanyas Khingan d'os chineses, una cordelera que bi ha chusto a lo norte d'a Gran Muralla Chinesa a man de Kalgan. Tampoco puet corresponder a las Montanyas Khingan, y por o puesto on se sabe que soterraban a los khans mongols se suposa que sería a man d'Urga.
Io (satelite)
Io ye un satelite de Chupiter. Estió descubierto en 1610 por Galileo Galilei.
Io ye a mas interna y a tercera mas gran d'as quatro lunas galileanas d'a planeta Chupiter. Ye a quatrena luna mas gran d'o Sistema Solar, tien a densidat mas alta de todas y tiene a menor cantidat d'augua (por proporción atomica) de qualsiquier obchecto astronomico conoixiu en o Sistema Solar.
Con mas de 400 vulcans activos, Io ye l'obchecto cheolochicament mas activo d'o Sistema Solar. Ista actividat cheolochica extrema ye o resultau d'o escalfamiento mareyal por a fricción chenerada dentro de l'interior d'Io quan ye arrocegau entre Chupiter y as atras lunas galileanas: Europa, Ganimedes y Calisto. Cuantos vulcans producen columnas d'ixufre y dioxido d'ixufre que puyan dica 500 km (300 millas) sobre a superficie. A superficie d'Io tamién ye chapurquiada de mas de 100 montanyas que s'han elevau por una compresión extensa en a base d'a crosta de silicato. Belunas d'istas tucas son mas alteras que o Mont Everest, o puesto mas altero d'a superficie d'a Tierra. A diferencia d'a mayoría d'as lunas d'o Sistema Solar exterior, que se composan prencipalment de chelo d'augua, Io ye composau prencipalment de rocas silicatadas que rodeyan un nuclio de fierro fundiu u sulfuro de fierro. A mayor parte d'a superficie d'Io ye composada por extensas planas con una capa chelada de ixufre y dioxido d'ixufre.
Pals
Pals ye un municipio catalán situato en a comarca d'o Baixo Empordán y provincia de Chirona.
A suya población ye de 2.698 habitants (2005), en una superficie de 25,81 km² con una densidat de población de 104,53 hab/km².
Historia
En chulio de 935 una flota de cuaranta vaixiellos d'o Califato de Cordoba ataca y espulla los puertos de Pals (5 de chulio), Empúries (que dende alavez quedó despoblau), Torroella de Montgrí (8 de chulio) y Barcelona (15 de chulio), provocando centenars de victimas y muitisma destrucción. Qui mandaba la flota yera Abd al-Màlik ibn Said ibn Abi Hamama, que tornó en rematar l'ataque en o puerto de Turtusha.
Reparto de concellers
Fuent: MUNICAT, en a pachina web d'a Generalitat de Catalunya.
Parlavà
Parlavà ye un municipio catalán situato en a comarca d'o Baixo Empordán y provincia de Chirona.
A suya población ye de 394 habitants (2008), en una superficie de 6,14 km² con una densidat de población de 64,17 hab/km².
Cheografía
A localidat de Parlavà ye situata a 40 metros d'altaria sobre o livel d'a mar.
D'o suyo termin municipal fa parte o lugar de Fonolleres.
Arano
A suya población ye de 136 habitants (2008), en una superficie de 13,60 km² y una densidat de población de 10,00 hab/km².
Cheografía
D'o suyo termin municipal fan parte os lugars de Latse, Suro y Urumea.
Teledetección
200px|thumb|imachen d'o [[Death Valley feita con radar d'apertura sintetica y colorata por polarimetría.]] A teledetección ye a tecnica que permite a observación a distancia y a obtención d'imachens d'a superficie terrestre dende sensors instalatos en avions u satelites artificials.
Un sistema de teledetección ha de tener como components un sensor (pasivo u activo), un fluxo d'enerchía, un centro de recepción y un sistema de distribución.
A teledetección ye un metodo que aporta datos sobre o territorio d'una traza més exacta, rapida y fiable que os metodos tradicionals, y permite obtener gran numero d'imachens en amplas arias terrestres, incluso en as més inaccesibles. Permite una observación periodica, a variación entre dos observacions feitas en o mesmo puesto y fer comparanzas.
Tien muita aplicación en medio ambient en observacions sobre o clima, atmosfera y impactos ambientals: forato en a capa d'ozono, o abance u retacule d'as cheleras, a desforestación, o uso d'o suelo, os danyos en os cautivos, ecetra.
En teledetección se treballa con as radiacions d'o espectro electromagnetico solar que no absorbe l'atmosfera: radiación visible, radiación infrarroya y microondas.
A radiación visible ha permeso de fer fotos aerias dende fa decadas; actualment se puet captar a radiación visible en sensors dichitals en avions u satelites.
A radiación infrarroya permite detectar a presencia de diferents fuents de calor como sers vivos u incedios. A radiación infrarroya que dimana d'a superficie terrestre puet estar de tres clases: infrarroyo amanau a lo visible, infrarroyo meyo y infrarroyo leixán u termico. O infrarroyo amanau se fa servir pa detectar a vechetación. O infrarroyo meyo ye relacionau con a calor que absorbe l'augua y a enerchía termica que dimana d'o suelo, l'atmosfera u os sers vivos quan son humidos. O infrarroyo leixano dimana d'a superficie terrestre calentada por a radiación solar, permite conoixer a suya temperatura y se fa servir en estudios climaticos globals.
As microondas permiten prener imachens nocturnas, prener imachens de terrenos con boiras perens. Os sensors de microondas pueden estar activos u pasivos. Os sensors pasivos de microondas permiten fer mapas de zonas cubiertas por cheleras y conoixer o movimiento d'os icebergs en base a que as microondas que dimanan d'os obchectos u sistemas materials lo fan en mesura mes gran contra mes míngue a temperatura.
Polán
Polán ye un municipio d'a provincia de Toledo, en a comunidat autonoma de Castiella-La Mancha, Espanya. Fa parte d'a comarca d'os Montes de Toledo y d'o partiu chudicial de Toledo.
A suya población ye de habitants, en una superficie de 158,70  km² y una densidat de población.
Cheografía
A localidat de Polán se troba situata a 648 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, a una distancia de 17 km d'a ciudat de Toledo, a capital d'a suya provincia, d'a suya comarca y d'o suyo partiu chudicial.
Getxo
Getxo (Guecho en castellano) ye un municipio con tategoría de ciudat d'a comunidat autonoma d'o País Basco situada en a comarca d'o Gran Bilbau (provincia y territorio historico de Bizcaya), en a marguin dreita d'a ría de Bilbao.
Tuvans
Os tuvans u tuvinios (en tuva Тывалар) son habitants d'a Republica de Tuva (Federación Rusa) y ueste de Mongolia. En 1989 yeran 207.000 en territorio sovietico y se calculaba que yeran mes de 20.000 en Mongolia. Charran una luenga turquica. Son animistas u budistas.
Getxo
A suya población ye de 79.289 habitants (2013) en una superficie d'11,64 km², con una densidat de población de 6.607,42 hab/km².
Cheografía
A ciudat de Getxo ye localizada a 6 metros d'altaria sobre lo livel d'a mar, a una distancia de 14 km d'a ciudat de Bilbau, a capital de Bizcaya.
Giovanni da Verrazano
Giovanni da Verrazzano o Verrazano, naixito de Florencia en 1485 y muerto en l'anyo 1528 estió un navegant y explorador italiàn que yera a o servicio de Francisco I de Francia. exploró a costa atlantica d'America d'o Norte. En l'anyo 1524 arribó dica a badía de Nova York y descubrió o rio rio Hudson. En l'anyo 1527 emcomenzó una nueva expedición dica Brasil en a que morió un anyo dimpués una nova expedició, en la qual va morir a l'any següent.
Tuvans
Luenga
S'escribe con caracters cirilicos y ye pareixita a l'altaico e a l'idioma tuva. Tien muitos ampres d'as luengas mongolas.
Relichión
Tradicionalment animistas con una mistica xamanica, en o sieglo XVIII a mayor parte se convirtioron a lo Budismo Mahayana. En o periodo sovietico tanto l'animismo como o budismo fuoron perseguitos por as autoridatz comunistas en Rusia y Mongolia y mataban a lamas y xamans.
Historia
O territorio d'os tuvans fue conquiesto por os manchús baixo o gubierno d'a dinastía Qing en 1757-1758. Con o tractau de Pequín de 1860 s'ubrió a la colonización rusa. En 1914 bi habió disturbios en China que os rusos aproveitoron como enchaquia pa creyar un protectorau en Tuva y dimpués establir en 1921 a Republica "independient" de "Tannu-Tuba", que en 1944 s'adhibió a la Republica Socialista Sovietica, primero como provincia autonoma, y en 1961 como republica autonoma. Os sovieticos sedentarizoron a la población a la fuerza, pero a caza y recolección encara son importants en a vida d'os tuvans.
Ilesia de Santa María de Longars
A ilesia de Santa María de Longars ye una ilesia adedicata a Santa María que se troba situata en o municipio aragonés de Longars, en a comarca de Cinco Villas y partiu chudicial d'Exeya d'os Caballers. Pende d'a diocesi de Chaca y archidiocesi de Pamplona a traviés de l'arcipestrau d'Erla-Uncastiello.
Ye un edificio en estilo gotico, d'o sieglo XIV enamplau en o sieglo XVI. As partes mas antigas d'a ilesia son: a suya unica nau y o campanal que se creye que ye construito sobre una torre esfensiva anterior, a suya cabecera de forma poligonal y as capiellas laterals son d'o sieglo XVI.
O coro ye a os pietz d'a nau d'alto d'un arco escarzano. Las dos puertas situatas en os costaus norte y sud d'a nau son adintelatas y yeran preceditas por porticos d'os que solo queda un en a puerta norte.
En o suyo interior cal destacar un retablo plateresco dedicau a Sant Miguel.
World Wide Web
thumb|300px|Representación grafica d'o World Wide Web arredol d'a [[Wikipedia.]] O WWW (acronimo anglés de World Wide Web, Gran Tiraraina Mundial) u simplament web ye un rete de pachinas escritas en hipertexto por meyo d'o luengache de marcas HTML y connectatas entre ellas por meyo de vinclos, de traza que formen un solo cuerpo de conoiximiento por o que se i puet navegar fácilment. Ta acceder-ie ye indispensable un navegador web. Fue creyata por Tim Berners-Lee cuan treballaba en o CERN de Chinevra, Suiza. El mesmo diriche o W3C, l'organismo que s'encarga de mantener-ne en funcionamiento.
O web se basa en tres estandars ta funcionar: o Uniform Resource Locator (URL), que s'encarga de dar una adreza unica ta localizar cada pachina; o Hyper Text Transfer Protocol (HTTP), que especifica la traza en que se ninviará y recibirá la información entre o navegador y o servidor; y o Hyper-Text Markup Language (HTML), un metodo ta especificar como s'ha de veyer ista información en o navegador. Acompanyan a l'HTML, o CSS, ta definir aspectos de disenyo, u o JavaScript ta fer chicotas programacions en a web. Tamién se fa servir muito actualment ta chuegos y webs con muitos efectos visuals, o Flash de Macromedia.
En aragonés, cuan se parla de "web" en masculín se fa referencia a lo sistema web u bien a un puesto web, pero cuan se parla de "web" en femenín se fa referencia a nomás una d'as pachinas web d'o sistema.
Prefixo super-
O prefixo super- ye un prefixo latín present en cultismos y neolochismos comuns con atras luengas occidentals y que por vía patrimonial ha evolucinau ta o prefixo "sobre-" d'alcuerdo con a fonetica aragonesa.
Les Regueres
Les Regueres (Las Regueras en castellano) ye un concello d'a comunidat autonoma uniprovincial asturiana, situau en a comarca d'Oviedo y partiu chudicial d'Oviedo. La suya capital ye lo lugar de Santuyanu, en la parroquia de Santuyanu.
A suya población ye de 1.981 habitants (2011) en una superficie de 65,85 km², con una densidat de población de 30,08 hab/km².
Prefixo super-
Toponimos derivaus d'o prefixo super-
Son toponimos derivaus d'o prefixo latín super-:
Les Regueres
Luengas y parlas
En Les Regueres se charra l'astur-leyonés, en grau abanzau de substitución por part de l'idioma castellano. A parla astur-leyonesa de Les Regueres se clasifica en l'astur-leyonés central, a on s'incluye l'asturiano central.
Parroquias
O concello de Les Regueres ye dividiu en 6 parroquias:
Mugas
O suyo termin municipal muga a lo norte con Illas y Llanera, por lo sud con Grau, por l'ueste con Candamu y por l'este con Oviedo y Llanera atra vegada.
Cantón de Pau Sud
O cantón de Pau Sud (en occitán canton de Pau Dessús; en francés canton de Pau-Sud) yera una división administrativa francesa situata en o departamento d'os Pireneus Atlanticos, en a rechión de Nueva Aquitania.
Sieglo VI
O sieglo VI ye formato por os anyos entre l'anyo 501 y l'anyo 600, istos dos tamién encluyitos.
A Muera
A Muera (oficialment y en castellano La Muera) ye un lugar aragonés d'o municipio d'o Pueyo d'Araguás, en a provincia de Uesca y comarca de Sobrarbe.
A suya población ye de 3 habitants (2006).
Cheografía
O lugar d'A Muera se troba situato a 960 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, a una distancia de 9 km d'O Pueyo d'Araguás, a capital d'o suyo municipio, de 14 km de l'Aínsa, a capital d'a suya comarca, y de 125 km d'a ciudat de Uesca, a capital d'a suya provincia.
Club Deportivo Fuentes
thumb|right|325px|O CD Fuentes en un partido d'a temporada 2006/07.
Muñopepe
Muñopepe ye un municipio d'a comunidat autonoma castellanoleyonesa en a provincia d'Ávila. Fa parte d'a comarca d'Ávila.
Club Deportivo Fuentes
O Club Deportivo Fuentes ye un club de fútbol aragonés, d'a localidat zaragozana de Fuents d'Ebro. Establito en 1967, actualment chuga en a Rechional Preferent (Grupo IV).
Muñopepe
A suya población ye de 99 habitants (2021) en una superficie de 6,02 km², con una densidat de población de 17,61 hab/km².
Cheografía
A localidat de Muñopepe se troba situada a 1.118 metros d'altaria sobre lo livel d'a mar, a una distancia de 18 km d'a ciudat d'Ávila, a capital d'a suya provincia.
Club Deportivo Fuentes
Estadio
O club chuga os suyos partidos en o campo municipal de fútbol San Miguel, que ye de hierba artificial.
Albert Kesselring
Albert Kesselring, naixito de Marktsteft (Reino de Bavera, Imperio Alemán, hue en Bavera, Alemanya) o 13 de noviembre de 1885 y muerto en Bad Nauheim (Hesse, Alemanya Occidental, hue Alemanya) o 16 de chulio de 1960, estió un militar alemán, activo dende 1906 dica 1945 y que plegó dica o ran de Generalfeldmarschall. Partecipó en a Primera Guerra Mundial, ta dimpués continar a suya carrera en a reducita Reichswehr que o Tratato de Versailles permeteba a la Republica de Weimar, estando uno d'os partecipants en os alacez d'a Luftwaffe. Mientres a Segunda Guerra Mundial prenió parte en a campanya de Polonia, a batalla de Francia, a batalla d'Anglaterra, a Operación Barbarroya, a Operación Typhoon, o setio de Malta, a campanya d'Africa d'o Norte, a Campanya d'Italia y a invasión d'Alemanya por os Aliatos, mandando succesivament a Luftflotte 1, a Luftflotte 2, o Grupo d'Eixercitos C, l' Oberbefehlshaber Süd y l' Oberbefehlshaber West. Antiparte, recibió a mas alta condecoración militar alemana, a Cruz de Caballero d'a Cruz de Fierro con Fuellas de Caixico, Espatas y Diamants.
En rematar a guerra, Kesselring fue chuzgato por Crímens de guerra, estando trobato culpable y condenato a pena de muerte, encara que li conmutoron por cadena perpetua, morindo engarcholato.
Condicional perfecto en francés
O condicional perfecto en francés (conditionnel passé en francés) se fa con o verbo auxiliar avoir en condicional present seguiu d'un participio. Os verbos de movimiento y os verbos reflexivos tienen como verbo auxiliar a être en cuenta d'o verbo avoir.
Emplego
L'uso d'o condicional perfecto (en francés conditionnel passé) se troba sobre tot en:
1) Oracions condicionals hipoteticas de pasau.
2) Dolor mental de no haber feito una cosa (en francés regret).
3) Retreitos (en francés reproche).
4) Una información no confirmada.
5) Aconsellar.
6) En as oracions subordinadas temporals de posterioridat fendo un paper que en atras luengas romances correspondería a lo pasau imperfecto de subchuntivo. Este uso se da con après que, dès que, aussitôt que, une fois que, depuis que, chaque fois que y quand si ye un feito de realización hipotetica u posible pero no segura.
Estau de conservación d'especies
O estau de conservación d'una especie ye la mida de probabilidat que ixa remane existindo en o futuro, parando-ie cuentas no nomás que ta o volumen de población actual si que tamién t'as tendencias amostradas per a especie a traviés d'os tiempos, d'a existencia de predadors u altras menazas, d'as modificacions previstas d'o suyo habitat, ecetra.
Europa (satelite)
Europa ye un satelite de Chupiter. Estió descubierto en 1610 por Galileo Galilei.
Estau de conservación d'especies
A mas difundida d'as clasificacions posibles ta os estaus de conservación ye la que elaboró a Unión Internacional por a Conservación d'a Naturaleza (conoixida por as sieglas anglesas IUCN), a on que se compilan os datos d'a clamada Lista Roya d'as Especies Menazadas. A zaguera versión d'ixa clasificación fue publicada en o 2004 y distingue as siguients ueito categorías:
Europa (satelite)
Liucherament mas chicota que a Luna d'a Tierra, Europa ye composada prencipalment de roca silicatada y tien una crosta d'augua chelada y prebablement un nuclio de fierro y níquel. Tien una atmosfera muit fina, composada prencipalment d'oxicheno. A suya superficie ye acanalada por crepas y rayas, pero os craters son relativament pocos. De feito, Europa tien a superficie mas lisa de qualsiquier obchecto solido conoixiu en o Sistema Solar. L'aparent choventut y suavidat d'a suya superficie han levau a la hipotesi que existe un oceano d'augua debaixo d'a superficie, que posiblement podría agüespar vida extraterrestre.
Premio d'as Letras Aragonesas
O Premio d'as Letras Aragonesas (en castellano: Premio de las Letras Aragonesas) ye un premio literario establito en 2002 por a Deputación Cheneral d'Aragón. A suya finalidat ye reconoixer un quefer contino o d'especial nororiedat y importancia de personas, institucions o entes aragoneses, en os ambitos d'a creyación y investigación literarias. Dende a suya creyación tien periodicidat anual.
Estau de conservación d'especies
Os estaus de conservación en Biquipedia
Biquipedia indica o estau de conservación d'as especies con as categorías emplegatas por a IUCN, anque con dos salvedaz:
Premio d'as Letras Aragonesas
Ye considerato o prencipal premio literario ta os escritors aragoneses.
Orichen
O Premio d'as Letras Aragonesas estió instituito l'11 de chulio de 2002 por o Decreto 235/2002, de 11 de chulio, d'o Gubierno d'Aragón, o qual modificaba o Decreto 253/2001, de 23 d'otubre de 2001, d'o Gubierno d'Aragón que regulaba o rechimen cheneral d'os premios a la creyación literaria.
Club de Fútbol Figueruelas
Historia
Fue establito en 1987 y desaparixió en l'anyo 2008 cuan chugaba en a Rechional Preferent.
Software
Software (literalment en anglés parti blanda u suave, prenunciato /ˈsɔft.wɛɻ/) u programatura ye un termin cheneral emplegato ta describir o conchunto d'os programas informaticos, procedimientos y documentación que fan bella faina en un ordinador. O termin incluye aplicacions como os procesadors de textos, programas d'o sistema como lo sistema operativo, que fa d'interfaz entre a maquina y as aplicacions, y o middleware, que controla y cordina sistemas distribuitos.
Anton Denikin
Anton Ivanovitch Denikin (Анто́н Ива́нович Дени́кин en ruso y alfabeto cirilico, naixito de Włocławek (Reino d'o Congreso, Imperio Ruso, hue Polonia) o 16 d'aviento de 1872 y muerto en Ann Arbor (Michigan, Estaus Unius) o 8 d'agosto de 1947, estió un militar y politico ruso, activo en l'Exercito ruso dende 1890 dica 1920, que plegó dica o ran de cheneral y que partecipó en a Guerra ruso-chaponesa, en a Primera Guerra Mundial y en a Guerra Civil rusa, estando en ista zaguera uno d'os líders de l'Exercito Blanco (y uno d'os suyos mas conoixitos chenerals).
Software
Dreitos d'autor
A sobén se clasifica o software seguntes as libertatz que ofreixe (libre u propietario) u si ye de pago u no (software de preba (shareware), abandonware...).
Róisín Murphy
Róisín Marie Murphy naixida d'Arklow (Condau de Wicklow, Irlanda) o 5 de chulio de 1973 ye una cantaire, compositora y productora musical irlandesa que estió miembro d'o grupo de musica electronica Moloko y en l'actualidat actúa como solista.
Imperio de Mali
L'Imperio de Mali, Imperio mandinga u Manden Kurufa estió un imperio de l'Africa Occidental que encomenzó enta l'anyo 1230 aC establito por Sundiata Keïta y remato dica 1600-1670. Yera un reino muit amplio, que replegaba lugars a lo largo d'o Río Nicher entre os que bi habió muitos reinos y provincias que li reconoixoron vasallache.
Yera conoixito por ser un imperio muit rico y sus gobernants teneban fama de ser chenerosos, especialment Mansa Musa, de qui se creye que ye a persona que tenió mas riqueza mientres a historia d'a humanidat.
Cotiella
Cotiella ye o cobalto d'o macizo de Cotiella, situau en as sierras interiors prepirenencas d'Aragón. En a suya cima, de 2.912 metros d'altaria, bi ha un vértiz cheodesico.
Administrativament ye en a quadruple muga entre os municipios de A Fueva, Plan, La Foradada d'el Toscar y Seira.
Toponimia
O toponimo Cotiella podría derivar d'o latín Cos, Cotis, con o significau de "piedra".
Protección
S'incluye en a Zona d'especial protección pa las aus (ZEPA) de Cotiella-Sierra Ferrera (ES0000280) que cubre un aria de 253,3 km².
20 de setiembre
Atros países
right|thumb|250px|L'actriz italiana [[Sophia Loren, qui naixió o 20 de setimbre de 1934.]]
Brooke Shields
Brooke Christa Camille Shields, naixita de Nueva York (Nueva York) o 31 de mayo de 1965, ye una actriz y modelo estausunidense, que prencipió a suya carrera mientres a suya infancia. D'entre as suyas cintas, cal destacar Pretty Baby (Louis Malle, 1978) u The Blue Lagoon (Randal Kleiser, 1980).
Brooklyn Nets
Brooklyn Nets ye un club de baloncesto estatounidense d'o districto de Brooklyn en a ciudat de Nueva York, fundato en l'anyo 1967. Chuga en a NBA, a maxima competición de baloncesto d'os Estaus Unius, y en l'anyada 2017/18 en o Barclays Center como equipo local.
Pavillons
thumb|left|[[Barclays Center]]
Tom Berenger
Tom Berenger (nombre artistico de Thomas Michael Moore), naixito de South Chicago (Illinois) o 31 de mayo de 1949, ye un actor estausunidense, con una destacata carrera en o Cine estausunidense y quantos premios recibitos por os suyos treballos. D'entre as suyas cintas, cal destacar The Dogs of War (John Irvin, 1980), Platoon (Oliver Stone, 1986), Born on the Fourth of July (Oliver Stone, 1989), Gettysburg (Ronald F. Maxwell, 1993) u Training Day (Antoine Fuqua, 2001).
Alcantud
Alcantud (Alcantut en aragonés) ye un municipio castellanomanchego, situato en a provincia de Cuenca. A suya población ye de 105 habitants (2007), en una superficie de 39,5 km² y una densidat de población de 2,66 hab/km².
Aculco
Aculco ye un municipio mexicano d'o estato de Mexico.
A suya población yera de 40.492 habitants en o 2005 en una superficie de 80,34 km².
Se troba amán de Ciudat de Toluca, en dirección norte, a 2.210 metros d'altaria sobre o livel d'a mar.
Terminación -ué (toponimia)
A terminación -ué ye fácil que siga a evolución fonetica d'un sufixo -oius activo en tiempos baxoimperials y alta Edat Meya y de probable orichen prerromán. Este sufixo -oius ye documentato en as palabras:
Monesterio de Sant Martín de Cercito
O monesterio de Sant Martín Cercito yera un monesterio medieval situato en o lugar de Cercito, hue despoblato, en a val d'Acumuer.
Terminación -ué (toponimia)
As inscripcions en -ODIUS pueden estar hipercorreccions de -OIUS, (contra hodie > hoye en latín vulgar, "huei" en aragonés y Podium > poyo en latín vulgar, "pueyo" en aragonés):
Monesterio de Sant Martín de Cercito
O monesterio tenió importancia en l'antigo reino d'Aragón u gubernó tota la val de l'Aurín entre o sieglo IX y o sieglo XV. Probablement dende o sieglo XIII o monesterio se tresladó ta la villa d'Acumuer, anque no se sape prou bien o lugar a on que se situaba. Sindembargo, seguntes José Luis Corral Lafuente, o monesterio s'establió en o sieglo X.
En o suyo archivo documental, que encara s'ha puesto alzar, apareixen lugars d'a val como Larrés, Acumuer, Orzandué u Borrés. Apareixe tamién o monesterio en o cartulario de Sant Chuan d'a Penya debito a una donación que se fa un 5 de chulio d'entre 860 y 867.
En o mesmo archivo de Sant Chuan d'a Penya tamién apareixe documentata a donación d'o rei Remiro I d'o monesterio de Sant Martín a o monesterio de Sant Chuan d'a Penya, chunto con os lugars d'Acumuer, Agurrín y Sant Vicent d'Arrés.
Miravet de la Sierra
Miravet de la Sierra (Miravete de la Sierra en castellano) ye un municipio d'a provincia de Teruel, situato en a comarca d'o Mayestrato. A suya población yera de 38 habitants (2010), en una superficie de 36,5 km².
Cheografía
miniaturadeimagen|Miravet de la Sierra Ye situa a piet d'a sierra de la Lastra, chunto a lo curso alto d'o río Guadalop.
Mugas
O suyo termin municipal muga con Villarroya de los Pinars, con Exorcas, con un cantón d'o termin d'Aguilar d'Alfambra, con Camariellas y con Aliaga.
Historia
Bi ha chacimientos d'a I Edat de Fierro y de cultura iberica. Perteneixió a lo Bispe de Zaragoza, a diferencia d'atros lugars d'a comarca que estioron d'os templers u espitalers. A versión mas antiga d'os fueros d'Aragón, de fins d'o sieglo XIII provién de Miravet. Parix estar que i habió una despoblación important, como diz un texto de 20 d'agosto de 1311 escrito en Zaragoza, cuan Exemeno de Luna, bispe de Zaragoza, rebaixa en 100 sueldos a peita que anyalment pagaba o lugar:
En Miravet de la Sierra s'ha puesto conservar un archivo municipal con textos en aragonés medieval dende 1279 dica por lo menos 1499.
Toponimia
O nombre ye d'orichen arabe, a partir de Morabit, palabra relacionata tamién con os Almurabitz, y que significa hombre relichioso musulmán. En os textos medievals yera Miravet y encara en o sieglo XVIII se podeba veyer escrito asinas como diz Agustín Ventura Conejero:
Se castellanizó ta Miravete, prenendo l'apelativo de la Sierra pa esferenciar-lo d'o Miravet que bi ha en a Ribera d'Ebro.
Molimentos
right|thumb|300px|A [[Ilesia de Nuestra Sinyora d'as Nieus (Miravet de la Sierra)|ilesia de Nuestra Sinyora d'as Nieus de Miravet de la Sierra.]]
Fiestas
A mitat agosto, en honor a Sant Cristofo y Sant Roque.
O Páramo
O Páramo ye un municipio gallego d'a provincia de Lugo, situato en a comarca de Sarria.
A suya población ye de 1.733 habitants(2008), en una superficie de 74,45 km² y una densidat de 23,28 hab/km².
Comarca d'Ezcaray
A Comarca d'Ezcaray ye una comarca situata a l'ueste d'a comunidat autonoma d'a Riocha (Espanya), que fa parte d'a rechión d'a Riocha Alta.
Ernesto Guevara
Ernesto Guevara naixiu de Rosario, Archentina o 14 de chunio de 1928 y muerto en La Higuera, Bolivia o 9 d'octubre de 1967, dito lo Che Guevara u simplament lo Che, estió un politico revolucionario y líder guerrillero.
Comarca d'Ezcaray
A suya población ye de 1.486 habitants (2006) en una superficie de 250,47 km², con una densidat de población de 9,93 hab/km². En fan parte 5 municipios.
Mugas
Muga a o norte con a comarca de Santo Domingo de la Calzada, a l'este con a comarca d'Anguiano y a l'ueste con a provincia de Burgos.
Ernesto Guevara
Estudió medicina en a Universidat de Buenos Aires. Mas tardi, en 1953, se tresladó ta Guatemala, a on s'une a las tesis populistas d'o president d'o país Jacobo Arbenz, que fue derrocato por os filoimperialistas. Perseguito por os nuevos gubernants, deixa Guatemala ta pasar a Mexico. Astí s'une a lo cerclo revolucionario de cubanos exiliatos que endrezaba Fidel Castro. Estió un d'os supervivients d'a operación "Granma", y chunto a Castro y Camilo Cienfuegos integró la triada que comandó lo trunfo militar d'os revolucionarios contra o gubierno de Batista (chinero de 1959).
Aintro d'o nuevo gubierno cubano organizó y dirichió lo Instituto Nacional de la Reforma Agraria, dende on creya nuevas leis agrarias, dimpués d'expropiar a los grans terratenients. Fue nombrato ministro d'Industria y president d'o Banco Nacional de Cuba. Estió la fegura prencipal d'o internacionalismo cubano, y d'a esfensa d'a solidaridat antiimperialista d'os países d'America, Africa y Asia, que queda reflectata en o suyo discurso en Alcher (1963).
En 1965 sorprende a lo mundo con a renuncia a los suyos cargos gubernamentals en Cuba, ta dirichir a luita revolucionaria d'o Congo. Dimpués d'ista experencia, se dedica a la luita guerrillera en diversos países americanos y, a la fin, en Bolivia (1966).
Preso por l'exercito boliviano, con a colaboración d'a CIA, fue asasinato en 1967. En 1997 as suyas restas, trobatas en 1995, fuoron enterratas en Cuba con as maximas honors.
O Che Guevara s'ha convertito en un mito, y ta muitos chóvens en un idolo. Se le han dedicato muitas cancions como Hasta siempre comandante Che Guevara de Carlos Puebla y versionata por Boikot, u Canción del elegido de Silvio Rodríguez.
San Martín de Montalbán
San Martín de Montalbán ye un municipio d'a provincia de Toledo, en a comunidat autonoma de Castiella-La Mancha, Espanya. A suya población ye de habitants, en una superficie de 133,03  km² y una densidat de población de 0 hab/km².
Miguel Indurain
Miguel Indurain Larraya (conoixito profesionalment como Miguel Indurain u con a suya embotada de Miguelón), naixito de Villava (Cuenca de Pamplona) o 16 de chulio de 1964, ye un ciclista navarro, profesional en o Ciclismo dende 1984 dica 1996, corredor d'o equipo ciclista Reynolds/Banesto y con cuantas victorias mientres a suya carrera esportiva, encluyindo-ie 7 victorias en grans vueltas (5 Tour de Francia y 2 Giro d'Italia), amás de muitas atras victorias menors. Ye chirmán d'o tamién ciclista Prudencio Indurain.
Chermanismos en occitán
250px|thumb|right|Evolución de los [[reinos chermanicos de Galia y Hispania dica primers de lo sieglo VI. Texto en francés. Narancha: Reino Visigodo en lo suyo apocheu. Narancha fuerte: primers territorios cedius a los visigodos. Narancha claro territorios perdius por los visigodos dimpués de la batalla de Vouillé (507). Azul-porpra: Reino Franco antes de la batalla de Vouillé. Violeta: Reino Burgundio.]] Los chermanismos en occitán son elementos lingüisticos presents en esta luenga romance que se remontan a bella luenga chermanica. En occitán bi ha una primera entrada de goticismos como en las luengas iberorromanicas y part de las italianas, a los que siguió un superstrato chermanico francico común con las atras luengas galorromanicas. No siempre ye posible saber si un chermanismo antigo en occitán ye d'orichen gotico, francico u d'atra luenga chermanica. Tamién bi ha neerlandismos y tudesquismos, escandinavismos que han plegau principalment a traviés de lo francés en tiempos postmedievals, y dende lo sieglo XVIII, anglicismos propios de la vida moderna, que manimenos no se remontan necesariament a radices chermanicas.
Primer estrato de chermanismos
Bi ha chermanismos que entroron en latín antes de las migracions y las invasions chermanicas por relacions comercials. Estas palabras pueden tener equivalents en atras luengas romances:
Segundo estrato de chermanismos
No siempre ye posible adchudicar un chermanismo antigo a una luenga chermanica concreta. Se da la circumstancia en occitán que bi ha palabras d'orichen gotico como ban, banir, baniera, alberc, guequir, trèga / trèva y ric que se corresponden con cognatos en francés que se consideran d'orichen francico. Como la Galia tardo-romana u alto-medieval estió un scenario de migracions y cambios de poder d'uns cuantos pueblos chermanicos, lo segundo estrato de chermanismos se puede estudiar a partir de las diferents luengas chermanicas en conchunto.
Fonetica de los chermanismos
Los chermanismos s'adaptoron a la fonetica de lo latín tardano y de l'occitán primerenco de diferents trazas d'acuerdo quan entroron y dende que luenga entroron. Los chermanismos d'orichen francico son los que millor amuestran las trazas d'adaptar-sen los chermanismos por estar mes abundants.
En bel caso los fonemas y los grupos foneticos chermanicos s'adaptoron a los mes pareixius en latín tardano u en occitán y siguioron la mesma evolución que las formas analogas latinas u romances.
Vocalismo
Las vocals chermanicas s'adaptoron a lo sistema vocalico de lo latín vulgar. La ĭ breu chermanica se comportó como a la i breu latina y evolucionó ta e:
Lo diftongo decreixent AU de los chermanismos se conserva en occitán por conservar-se tamién lo diftongo decreixent latín AU d'acuerdo con la fonetica de l'occitán:
Consonantismo
Lo fonema chermanico representau por la letra þ, equivalent a la letra griega Φ, que se representaba en latín con lo digrafo th s'adaptó como una /t/.
Lo grupo -ht- s'asimila a lo latín -KT- y sigue la suya evolución:
La h chermanica se fa muda, mesmo en gascón.
Lo grupo hl- esdeviene fl- u l-.
Lo grupo -hr- esdeviene r-.
La w- inicial chermanica esdeviene gw inicialment, tal y quiento conserva lo gascón, pero dimpués evoluciona ta g- en occitán cheneral.
En posición intervocalica lo resultau puede estar diferent:
Manimenos, los franconismos tardanos conservan las consonants oclusivas intervocalicas xordas y sonoras sin modificar:
Chermanismos en occitán antigo
En occitán antigo bi heba uns chermanismos que han caito en desuso: gurpir, gandir, esmaiar y lo chermanismo transmeso por lo francés guenchir.
Bi heba parellas de sinomimos l'aun d'orichen latín y l'atro d'orichen chermanico que con lo paso de lo tiempo suposó lo predominio d'un solo elemento de la parella.
Alán I de Bretanya
Alán I (Alan Iañ en bretón), dito o Gran, estió rei de Bretanya y conte de Naoned dende l'anyo 876 dica l'anyo 907 y fue reconoixiu por os francos como rei de Bretanya en pagas por a cesión de Normandía. Venció a los vikingos en a batalla de Kestembert en l'anyo 888.
Mencions en fuents aragonesas y navarras
Se fa mención d'un posible Alán I de Bretanya en lo "Libro de las Cheneracions":
Heerhugowaard
Heerhugowaard ye un municipio neerlandés situato en a provincia d'Holanda Septentrional.
A suya población ye de 51.187 habitants (2009) en una superficie de 39,97 km², con una densidat de población de 1.307 hab/km².
Río de Palomar
Lo río de Palomar ye un tributario de Martín por la suya marguin dreita que naixe en la localidat homonima y caye en Mont Albán.
Hidronimia
L'hidronimo río de Palomar fa referencia a la localidat dende a on que baixa, Palomar. Unatra denominación ye la de río Ancho.
La Pera
La Pera ye un municipio catalán situato en a comarca d'o Baixo Empordán y provincia de Chirona.
A suya población ye de 445 habitants(2008), en una superficie d'11,51 km² con una densidat de población de 38,66 hab/km².
Cheografía
A localidat de La Pera ye situata a 89 metros d'altaria sobre o livel d'a mar.
D'o suyo termin municipal fan parte os lugars de Pedrinyà, La Pera, Púbol y Riuràs.
Sieglo VIII
right|thumb|300px|A construcción en [[Aquisgrán d'o palacio d'Aquisgrán, miniatura de Jean Fouquet, en as Grandes Chroniques de France, d'o sieglo XV. Carlos Magno i apareix en primer plan.]] O sieglo VIII ye formato por os anyos entre l'anyo 701 y l'anyo 800, istos dos tamién encluyitos.
Cultura
right|thumb|300px|A [[Mezquita de Cordoba en Cordoba, declarata Patrimonio d'a Humanidat.]]
Oncins
Oncins ye un lugar aragonés d'o municipio d'o Pueyo d'Araguás, en a provincia de Uesca y comarca de Sobrarbe.
A suya población ye de 20 habitants (2006).
Cheografía
O lugar d'Oncins se troba situato a 1.073 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, a una distancia de 2 km d'o Pueyo d'Araguás, a capital d'o suyo municipio, 10 km de l'Aínsa, a capital d'a suya comarca, y 123 km d'a ciudat de Uesca, a capital d'a suya provincia.
Districto de Clarmont-Ferrand
O districto de Clarmont-Ferrand (en occitán arrondiment de Clarmont-Ferrand, en francés arrondissement de Clermont-Ferrand) ye un districto d'o departamento francés de Puèi Domat (en francés Puy-de-Dôme), en a rechión d'Auvernia-Roine-Alpes.
A capital d'o districto ye a prefectura de Clarmont-Ferrand (en francés Clermont-Ferrand), y en fan parte 22 cantons y 73 comunas.
Districto d'Embèrt
O districto d'Embèrt (en occitán arrondiment d'Embèrt, en francés arrondissement d'Ambert) ye un districto d'o departamento francés de Puèi Domat (en francés Puy-de-Dôme), en a rechión d'Auvernia-Roine-Alpes.
A capital d'o districto ye a subprefectura de Embèrt (en francés Ambert), y en fan parte 2 cantons y 58 comunas.
San Pablo de los Montes
San Pablo de los Montes ye un municipio d'a provincia de Toledo, en a comunidat autonoma de Castiella-La Mancha, Espanya. A suya población ye de habitants, en una superficie de 100,05  km² y una densidat de población de 0 hab/km².
Sieglo IX
O sieglo IX ye formato por os anyos entre l'anyo 801 y l'anyo 900, istos dos tamién encluyitos.
Aragón
Culturalment a cuenca d'Ebro, mesmo antes d'existir Aragón, ye una zona de trobada y crucillada d'hombres y elementos culturals d'a Meseta, Levant y Sud de Francia. Oficialment, muga con as comunidaz autonomas de Castiella-La Mancha, Castiella y Leyón, Catalunya, A Riocha, Navarra y Comunidat Valenciana y tamién con l'estau de Francia.
O Reino d'Aragón con o Condau de Barcelona (Catalunya) formoron a Corona d'Aragón en o sieglo XII, encara asinas continó estando independient conservando totas as suyas institucions, fueros y dreitos dica a Guerra de Succesión Espanyola en o sieglo XVIII. Dende 1978 ye una comunidat autonoma espanyola, composada por as provincias de Uesca, Teruel y Zaragoza, y que s'articula en 33 comarcas. A suya capital ye a ciudat de Zaragoza.
Dende o 10 d'agosto de 2023, Jorge Azcón ye o president d'a Deputación Cheneral d'Aragón.