cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Juzbado
Juzbado ye un municipio d'a provincia de Salamanca, en a comunidat autonoma de Castiella y Leyón, Espanya. A suya población ye de 174 habitants (2007), en una superficie de 21,74 km² y una densidat de población de 8,00 hab/km².
Barca
Una barca ye un vehiclo feito ta navegar y que por un regular ye de dimensions mas chicotas que un barco. A etimolochía ye d'a parola latina barca con o mesmo significato.
Una barca ye cualsiquier construcción capable de flotar y de desplazar-se por dencima de l'augua gracias a un sistema de propulsión. S'emplega ta o transporte de personas u cosas y ta desarrollar actividaz como a pesca u esportes como a vela u o cayac. As embarcacions pueden estar grans u chicotas, de cualsiquier material (fusta, metal, plasticos, ...). As barcas pueden mober-sen por l'acción humana con remos, por l'aire con velas, con combustible gasoil u gasolina y un motor d'explosión u con motor electrico. L'augua sobre la que se mueven puet estar la de lacos, ríos, mars, ecetra.
A invención d'as embarcacions cal situgar-la en o neolitico, as primeras naus que trescruzoron as auguas yeran utilizatas ta la cazata y a pesca. A un simple tronco li debioron seguir as embarcacions feitas con chuncos u canyas. As protoembarcacions mas antigas (de bels 10.000 anyos) descubiertas en as excavacions arqueolochicas fuoron tallatas con ainas de piedra a partir de troncos d'árbols rasinosos.
As embarcacions han estato presents en a vida d'os hombres dende bien antigo, han estato indispensables ta o transporte y o comercio, a pesca, as guerras y as conquiestas, as grans exploracions, as colonizacions, a difusión d'a cultura, d'os conoiximientos y d'as malautías.
Cualsiquier embarcación tien una serie d'elementos constitutivos que gosan estar presents independientment d'a mida. Un casco, por un regular solido, que asegura que pueda flotar sobre l'augua y que a vegatas puet estar zarrato por a parti superior; un sistema de propulsión y a sobén un sistema direccional.
Manipura
thumb|300px|Manipura.
Manipura (en sanscrito: मणिपूर, "ciudat d'as chemmas") ye lo tercer chakra prencipal seguntes a tradición tantrica. Se troba per dencima d'o melico
O chakra Manipura ye asociau con o centro d'a enerchía vital. Seguntes a tradición, o chakra Manipura actúa como un imán, atrayendo l'enerchía prana d'o cosmos. Como seu d'o fuego dichestivo, o Manipura Chakra regula lo funcionamiento d'os organos dichestivos.
O chakra Manipura se simboliza como un trianglo royo que apunta enta abaixo adintro d'un cerclo amariello de 10 petalos.
Parizón
thumb|right|250px|[[Ovis orientalis aries|Ovella con dos caloyos de a misma parizón.]] A parizón (d'o latín <PARITIONE) ye a temporada de partos en o ganau domestico, y por extensión en qualsiquier remugant de rabanyo. En o hemisferio norte se produz tipicament en primavera, anque en os rabanyos d'animals domesticos siempre bi ha eixemplars isolaus que paren en qualsiquier epoca de l'anyo.
En as especies d'herbivoros socials, o ciclo reproductivo se troba asociau con a disponibilidat d'alimento y adaptativament s'ha visto favoreixiu cap a producir-se os partos en coincidindo con a época de mayor abundancia. En o hemisferio norte y en latitutz subtropicals y temperadas, como as d'Europa, a parizón gosa coincidir con os meses d'abril y mayo (primavera), de forma que o zelo se produz sincronicament antes, en función de a durada de chestación de cada especie (5 meses en as ovellas y en as crabas, 7 meses en as vacas).
Importancia
Dende o punto d'envista de a ganadería a parizón ye una epoca d'especial treballo ta os pastors porque requiere muita cuenta con l'actividat d'os partos, pus no ye raro que a las mais les vienga la cría travesera y pasen contumancias que precisen a intervención de l'hombre ta desarrollar-se correctament. Tamién requiere especial atención separar correctament as mais de sus caloyos en os primers dias, pus ye fácil que no puedan seguir o paso d'aquellas y calga zarrar os corderetz en as horas diurnas mientres se suelta las fembras ta pasturar, habendo-se de parar muita cuenta que se reunen dimpuesas y que as crías no entivocan a mai, o que podría tener conseqüencias fatals ta la supervivencia d'a cría (as fembras lactants s'aborrecen d'as crías d'as atras y no as deixarían tetar, o que conduciría a la muerte por inanición d'o caloyo).
En os rabanyos ovins transhumants de l'Alto Aragón, a parizón se soleba producir a prencipios d'abril, o que pillaba en Tierra Plana, bellas tres semanas u un mes antes d'escomenzar a cabanyera de tornada t'a montanya. Isto yera cabal porque significaba que as ovellas teneban chusto a millors tascas ta fartar-se y producir a cantidat de leit que permitiba a os corders estar en as condicions optimas ta comenzar o viache. As ovellas que libraban a rezago (tardanas), dimpués que as de demás, soleban fer-se pasturar en os millors puestos en es dias anteriors a la partida con a intención que os corderetz recuperasen.
Lexico
Como toz os episodios relacionaus con a ganadería, a parizón tien un extenso lexico relacionau en aragonés.
Jonava
Jonava ye una ciudat de Lituania, situata en o condau de Kaunas (u Kauno apskritis en lituano).
A suya población ye de 34.387 habitants (2005) en una superficie de 10,639 km², con una densidat de población de 3.232,16 hab/km².
Cheografía
A localidat de Jonava ye situata en o centro d'o país, a o canto d'o río Neris, un afluent d'o río Niemen, y a una distancia de 30 km a o norte d'a ciudat de Kaunas.
Historia
Establita en 1740, Jonava plegó a o ran de ciudat en 1864.
Economía
L'actividat economica prencipal d'a ciudat ye a industria quimica.
Silica
thumb|220px|Arena de [[quarz]] A silica ye dioxido de silicio (SiO2), un compuesto quimico present en a naturaleza baixo diferents formas, cristalinas (quarz, cristobalita, ecetra), u amorfas (obsidiana, veire, ecetra), y por un regular predomina en l'arena en forma de grans de quarz. Bi ha sers vivos con clasca de silica: principalment as diatomeas y radiolarios.
A silica combinata con diferents elementos quimicos (especialment Al, Fe, Mg, Ca, Na, K) forma os silicatos, os minerals mayoritarios en a crosta terrestre y manto superior.
O dioxido de silicio cristalizato ye un material d'alta dureza, se fa servir pa producir ondas radioelectricas d'una freqüencia muito precisa, o que ye útil pa fabricar reloches, aparatos de radio, ordinadors y qualsiquier equipo electronico con freqüencia radioelectrica muito precisa.
Ciclo exochen d'a silica
A mayor parte d'a silica movilizata en o ciclo exochen provién de l'alteración de rocas que ya existiban, ígnias u no, y, en menor proporción, por l'aporte directo d'os vulcans y actividatz cheotermicas, circulando en suspensión coloidal u como disolución verdadera. A solubilidat ye en función directa d'a temperatura y cristalinidat d'o material silicio, u independient d'o pH, pa valors d'o mesmo inferiors a 9, puyando muitismo en medios con ph superiors. A presencia en o medio d'electrolitos u suspensions afecta de manera significativa en a solubilidat, os sers vivos intervienen de traza decisiva en o ciclo d'a silica, fixando-la en as closcaranas por medio de l'actividat vital. Quan baixa a solubilidat d'a silica por cambeos de temperatura u pH, actividat biolochica, precipitación directa como quarz en medios vadosos y indirecta como silicatos sodicos en lacos alcalins, a més d'a coagulación d'a silica que ye trasportata en forma coloidal, a silica s'adhibe a lo sedimento con diferents formas mineralochicas. En a diachenesi os diferents procesos de deshidratación, cristalización en chels, recristalización y reemplazamiento, etc. alteran a mineralochía d'os dipositos inicials, tot orichinando rocas con una cristalinidat progresivament més alta en función d'a intensidat d'os procesos diacheneticos.
Vipera aspis
Vipera aspis ye una especie de gripia u escurzón distribuita por Europa Occidental y que se troba en os Pireneus, Prepireneu, a part alta d'a val d'Ebro y o norueste d'o Sistema Iberico. Perteneixe a o chenero Vipera, familia Viperidae, suborden Serpentes, orden Squamata y clase Reptilia. Ye a mas verenosa d'as tres gripias ibericas.
Se diferencia d'atras gripias en a forma d'o morro, con o cabo prominent, adrezando-se liucherament ent'alto y dos u tres escatas apicals.
Denominacions vernaclas
Denominacions vernaclas no exclusivas en aragonés son gripia y escurzón. Gripia ye a evolución d'a palabra latina Vipera d'alcuerdo con a fonetica aragonesa (VIPERA > VIPRA > VRIPA > gripia, como en gramito), u escurzón, mes propia d'as parlas aragonesas orientals (Sobrarbe, Ribagorza), y de l'aragonés residual d'o Baixo Aragón, Mayestrato y Gúdar-Chabalambre, y cognato d'o catalán escurçó, que se diz en o catalán nordoccidental d'as comarcas orientals d'Aragón.
Se fa mención d'a gripia como vipra en o "Libro d'el Trasoro" y li dedican un capítol.
Freygolo
Freygolo estió un grupo occitana de ska-punk. Encara que os suyos orichens se troban en Niza, Occitania, as suyas cancions son en idioma anglés.
Especiello
Especiello ye un lugar aragonés en o termin municipal de Bailo, comarca de Chacetania y partiu chudicial de Chaca, en a provincia de Uesca.
Freygolo
Entre as suyas influencias se troban grupos como Bad Religion, NOFX, Pennywise, Less Than Jake, Millencolin, Mad Caddies u Catch 22.
En total han quitato 4 discos d'estudeo. Ye un grupo que destacaba por as suyas actuacions en directo, habendo feito conciertos con grupos tan importants como Authority Zero, Less Than Jake u Strike Anywhere.
Historia
Freygolo naixe en l'anyo 1997 en Niza, en a costa mediterrania d'Occitania. thumb|220px|left|Tanyendo en Zaragoza A suya primera maqueta "It’s Easier Not to Think", amaneixe en l'anyo 2000 y en 2002 sale o suyo primer disco "(Sur)Price Fool" que les portiará a una chira europea por Francia, Alemanya, Suiza, o Reino Uniu, Espanya, Italia y Belchica.
En 2004 quitan o suyo segundo álbum, "Time to Drop the Gun", un disco con muita mas enerchía y ritmos melodicos a on que a influencia de grupos como NOFX y Catch 22 s'ha feito mas débil, desembolicando-se un estilo mas propio d'o grupo.
Dimpués de dos anyos de chira por toda Europa presentando "Time to Drop the Gun", Freygolo fa un descanso ta escribir o que sería o suyo tercer álbum, "Stereofighters", que los ferá conoixitos difuera d'as mugas d'o continent a traviés d'una chira por Chapón chunto a Less than Jake y Authority Zero, y un atra por os Estaus Unius con o grupo de ska punk Voodoo Glow Skulls.
En primerías de 2011 Freygolo quita o suyo cuatreno álbum d'estudeo, "We All Have A Voice" y meses dimpués, en chulio d'ixe mesmo anyo deciden deseparar-se.
Discografía
Tamién han feito un disco conchunto en colaboración con o grupo canadiense de ska The Johnstones y o grupo rusa de ska Double Fault con títol "Freygolo & Johnstones & Double Fault".
Colaboran en a canción "Je te donne" d'o grupo francesa de punk "Zephyr 21".
Branta leucopsis
L' auqueta cariblanca (Branta leucopsis (Bechstein, 1803) ) ye una au d'a orden d'os Anseriformes y familia Anatidae que mide de 55 a 70 cm de luengo, con una envergadura de 130 a 145 cm y una masa corporal de 1,21 a 2,23 kg. Tien a cara blanca y lo tozuelo, o cuello y a parti superior d'o peito negros. A suya tripera ye blanca. As alas y la suya esquena son de color grisa platiada con barras blancas y negras que pareixen brilar quan a luz se refleixa en ellas. Mientres o vuelo, son visibles una botana blanca en a rabada en forma de V y os revestimientos inferiors d'as alas de color grisa platiada.
Mientres a Edat Meya, se pensaba que naixeban de fusta flotant y suposadament se desembolicaban baixo l'augua. A causa d'ista creyencia, minchar istas aus mientres a Quaresma se consideraba acceptable pa qualques personas encara que yera carne.
Francos (desambigación)
Francos puet significar:
André Maurois
André Maurois (pseudonimo d'Émile Salomon Wilhelm Herzog), naixito d'Elbeuf (Sena Maritimo, Alta Normandía) o 26 de chulio de 1885 y muerto en Neuilly-sur-Seine (Altos d'o Sena, Isla de Francia) o 9 d'octubre de 1967, estió un escritor y novelista francés, miembro de l'Academia Francesa.
Sukhoi Su-57
Sukhoi Su-57 ye un avión de caza de cinquena cheneración desembolicau por Sukhoi. O suyo primer vuelo estió en 2010. Tien dos motors Saturn AL-41F1 y una velocidat maxima de Mach 2. Se'n han construyíu 12 unidaz.
Sukhoi Su-57 ye un caza a reacción de quinta cheneración, sichiloso, monoplaza, bimotor, multifuncional, desembolicau dende 2002 pa operacions d'ataque y superioridat aeria. L'aeronau ye o producto d'a PAK FA (en ruso: ПАК ФА, abreviatura de: Перспективный авиационный комплекс фронтовой авиации, "Programa de combate de quinta cheneración d'a Fuerza Aeria Rusa"). O nombre interno de Sukhoi pa l'avión ye T-50. O Su-57 ye o primer avión d'o servicio militar ruso en fer servir tecnolochía furtiva. O suyo vuelo inaugural tenió puesto o 29 de chinero de 2010 y dentró en servicio o 25 d'aviento de 2020. O caza ye o quatreno avión de combate sichiloso de quinta cheneración operativo d'o mundo dimpués d'o F-22, F-35 y J-20.
Seguntes a companyía Sukhoi, o caza ye disenyau pa tener supercrucero, supermanexabilidat, sichilo y avionica abanzada pa superar a cheneración anterior d'avions de combate, asinas como as esfensas terrestres y navals. O Su-57 ye destinau a succeder a lo MiG-29 y lo Su-27 en a Fuerza Aeria Rusa.
Os prototipos y o lote de producción inicial s'entregarán con una variant Lyulka A O-31 altament amillorada, l'AL-41F1, como que planta motriz interina, mientres que un motor de disenyo abanzau de fuella limpia, actualment designau como que Izdeliye 30, se troba en as etapas finals de desembolique, que s'aspera sía disponible dimpués d'a metat d'o decenio de 2020. S'aspera que l'aeronau tienga una vida util de dica 35 anyadas.
Aragonés medieval
L'aragonés medieval ye l'aragonés que se charraba en a Edat Meya en a mayor part d'o Reino d'Aragón. Tamién se diz "aragonés medieval" a la manera d'escribir esta luenga, que no representaba toz os caracters d'a parla popular, pero pa este concepto d'a forma d'escribir l'aragonés medieval existe o termin mes especifico de scripta medieval aragonesa, que yera la forma d'o romance aragonés que se feba servir en os documentos y textos oficials d'a Edat Meya.
Ha plegau dica os nuestros días gracias a documentos oficials y obras literarias, principalment d'os sieglos XII, XIII, XIV y XV.
Alifonso II firmó en l'anyo 1180 en Daroca un texto en aragonés adrezau a los habitadors de Villel. En tiempos de Chaime I ya tenemos textos extensos en aragonés como o "Vidal Mayor" u documentos d'o Monesterio de Veruela como a carta de población de Pozuelo d'Aragón (1245).
Golpeyas
Golpeyas (Golpejas en castellano) ye un municipio d'a provincia de Salamanca, en a comunidat autonoma de Castiella y Leyón, Espanya. A suya población ye de 187 habitants (2008), en una superficie de 11,79 km² y una densidat de población de 15,86 hab/km².
Aragonés medieval
A oficialidat d'o romanz aragonés se produció cuan Pero III lo Gran crebó con o monopolio d'a escritura que teneba a ilesia, (en latín), creyando un monopolio reyal en a escritura en romanz. Quedó fixada una forma d'escribir en tot o Reino d'Aragón que ya cuasi no representaba variants locals, de fueras de l'aria suroccidental correspondient a las comunidaz aragonesas, on s'escribiba diferent.
Golpeyas
Toponimia
Golpejas puet estar a evolución d'o latín VULPECULA, que con as leis foneticas de l'aragonés ha dau muitos microtoponimos tipo Golpella, Golpellars, Volpellars en a val d'Ebro. L'actual sufixo -eja equivale a lo sufixo aragonés -ella y amuestra una castellanización fonetica de l'orichinal leyonés.
Aragonés medieval
Fuents
En bel aspecto as primeras fuents son millors que as segundas. Muitos caracters chenuinos no son representaus en as segundas fuents, porque se consideraban vulgars y ye una epoca en que o castellano se desembolica y ye un modelo pa os escribanos aragoneses.
Golpeyas
Toponimia
Ye mencionau ya como Golpeyas en un texto de l'anyo 1230 de la zona de Salamanca y Ledesma:
Aragonés medieval
Fuents
Entre os textos medievals escritos en romance tenemos o Liber Regum d'o sieglo XII, o Fuero romanz de Teruel d'o sieglo XIII, o Vidal Mayor, ecetra. Bel libro como Razón feita d'Amor tamién son consideraus por beluns como una muestra de l'aragonés medieval.
En as comunidaz d'aldeyas d'as ciudaz d'Estremadura de Calatayú, Daroca, Teruel y Albarracín as fuents revelan que l'aragonés d'as comunidaz aragonesas presentaba coincidencias con o castellano y sin bel elemento present en l'aragonés d'a val d'Ebro y l'Alto Aragón. Este aragonés ye representau por textos de gran importancia historica como o Fuero romanz de Teruel y se castellanizó antes que l'aragonés d'a val d'Ebro por o menos en a luenga escrita.
A zaguers d'o sieglo XV coincidindo con o reinau de Ferrando II d'Aragón a luenga escrita d'a val d'Ebro y Alto Aragón se castellaniza de tot, y ya no tiene fonetica aragonesa (-it-, -ll-, ecetra), os textos muestran una fonetica castellana de raso, fueras d'a conservación F- inicial. D'astí entabant os textos oficials y literarios son ya en castellano, como sola muestra de textos meyo aragoneses tenemos l'aragonés alchamiau y bel texto d'a Val de Tena d'o sieglo XVI. A nivel popular o lexico fosiliza en os aspectos relacionaus con l'agricultura, ganadería y artesanía locals, adaptando amás gran parte d'os neolochismos d'o castellano y perdendo-sen muitos cultismos medievals.
Fonetica
Os caracters chenerals d'a fonetica aragonesa. Comentaremos os siguients casos:
Xordas intervocalicas
Gosan conservar-sen en os textos latinos d'aquellas envueltas de Remiro I. En os d'aquellas envueltas d'Alifonso I no, y apareixen hipercorreccions. En os textos romances no se troban guaire a sobén casos de conservación.
Grupos inicials –PL-, -FL-, -CL-
Gosan conservar-sen, y en Navarra son os zaguers caracters chenuinos que se conservan en os textos.
-KT- > -it-
Os textos romances –ch- mas a sobén contra mas tardanos sigan. Se veye que os textos destinaus amás chent y grau mas gran de cultura tienen ch, y os de cerclos mas chicoz muestran –it- dica zaguers d'o sieglo XV. A -ch- reflecta castellanización, pero tamién podría tener relacion con o fluxo cutiano de gascons y occitans enta la val d'Ebro.
En o sieglo XIV Johan Ferrández d'Heredia y os suyos escribans gosan escribir -ch- (dichos, fechos) en ciertas obras en cuenta de -it- (ditos, feitos), como en os textos notarials de l'Alto Aragón y l'Almunia de Donya Godina. Ye posible que os escribans d'o taller d'Heredia prenesen pa estas traduccions a fonetica de l'aragonés d'as comunidaz aragonesas u d'o sudueste que debeba charrar o gran mayestre hespitaler.
Seguntes Bernard Pottier o grupo -it- se castellaniza entre 1468-1480 en textos cultos u oficials, porque n'estos textos que estudea troba as palabras aragonesas feito, dito, leitera, peitos, dreito, ueito, bueito dica 1478, y as formas con -ch- son posteriors a 1469.
Baronía d'Exerica
Lo 9 d'abril de 1255 Chaime donó lo castiello y villa d'Exerica a la noble Teresa Chil de Vidaurre y a lo fillo de los dos, lo futuro infant Chaime d'Exerica, indicando que son situatos en lo Reino de Valencia. Por lo que pareix Chaime I tenió un intrés especial en deseparar Exerica de lo concello de Teruel. Lo texto de deseparación ye de 1261 :
Aragonés medieval
-LY-, -C'L-, -G'L- > -ll-
Gosan presentar-sen pero en o sieglo XV ya no tanto. Seguntes Bernard Pottier o periodo de cambeo de -ll- enta -j- castellana, alavez fricativa palatal sonora, ye de 1485-1490, pero formas como tinalla apareixen encara en 1497.
Baronía d'Exerica
La baronía retornó a lo patrimonio reyal en l'anyo 1369 en ixas envueltas de Pero lo Cerimonioso con la muerte sin d'hereus de Chuan Alifonso d'Exerica. Manimenos temporalment la sinyoría d'Exerica fue donada por los reis d'Aragón (y Valencia) a nobles y infants pa tornar dimpués a la corona, por eixemplo en 1372 lo rei creyó lo condau d'Exerica pa lo Infant Don Martín.
Aragonés medieval
-LY-, -C'L-, -G'L- > -ll-
En l'aragonés d'as comunidaz aragonesas a substitución grafica d'a -ll- por una i, j u x (representando una ch) ye mes primerenca que en a val d'Ebro u Sistema Iberico oriental. Podemos leyer os toponimos: Torrijas, Peraleios, Val de Coneios, La Foz de la Vieia. Ya a zaguers d'o sieglo XV trobamos una x (Foz de la Viexa, Torrixos) que debe representar una ch (D'alcuerdo con Rafael Lapesa a x castellana substituye a lo fonema /g/ castellano equivalent a la ch n'estos casos en o sieglo XVI y se fa J en o sieglo XVIII).
Africadas alveolars
L'africada alveolar sonora, representada en bellas luengas romances medievals como z se neutralizó enxordindo. Dende o S XI ye testimoniada a confusión d'as africadas alveolars sonora (z) y xorda (representada por ç) en alfabeto latino. En textos alchamiaus como o Poema de Yuçuf tamién veyemos confusions entre as letras zāi y çin en a versión tardana B. En l'alchamía hebrea as z y ç d'os textos en alfabeto latino s'escriben con samekh y xin, con as mesmas confusions.
Africadas prepalatals
A evolución d'as consonants en as silabas latinas IA, IO, IU, GE, GI, produció un fonema prepalatal africau que ya yera xordo en o sieglo XII, neutralizando-se con o fonema prepalatal africau xordo hue representau por ch. A interpretación tradicional, que interpreta a evolución fonetica de l'aragonés como tributaria d'a castellana, no lo considera asinas, y autors como Rafael Lapesa han considerau que podió estar sonoro dica dimpués d'a Edat Meya basando-sen en o modo d'escribir-lo mes a sobén coincident con ixe fonema en castellano, catalán, occitán y francés. Manuel Alvar ya cuaterna casos d'estar escrito ch (Belchit, Marchant) en o os elementos romances d'o latín notarial aragonés. Bels microtoponimos de Tudela que hue están castellanizaus con j s'escribioron con ch en o sieglo XIII. En o sieglo XV en Zaragoza s'escribiba Puerta Cinecha alternando con Puerta Cineja y en Bielsa Pontache alternando con Pontaje. Por atra parte en puestos d'o sudueste d'Aragón y Navarra on l'aragonés desapareixió enantes bi ha aragonesismos con ch (chito, chelar), y tenemos o caso d'aragonesismos muito estendillaus en castellano como chepa que compite con giba.
Articlos
En os textos latinos os articlos romances que veyemos son:
En os textos romances bi ha bels casos de lo, o, os, a, as, en toponimos, etc... pero en cheneral predomina o mesmo articlo que en castellano, y as mesmas formas contractas en o sistema:
Numero
A vegadas estas excepcions son toponimos que no s'acotracian:
Numerals cardinals
Veyemos numerals cardinals que se resisten a desapareixer en as variedaz orientals y centro-orientals se troban en tot l'aragonés medieval de l'Alto Aragón y val d'Ebro y en romance navarro:
Demostrativos
Formas con –i final en cuenta de –e:
En a segunda persona:
Posesivos
Vién d'o latín ILLORUM, en chenitivo plural y equivale a o rumano lor, italiano loro, francés leur, occitán lor y catalán llur
Adverbios
Bi ha muitos adverbios acabaus s en -ment, contrastando con as parlas actuals on cuasi no se troban: tásament, malament, ez…, son en realidat cultismos. En Navarra y part de l'aragonés d'as comunidaz aragonesas apareixen como -mentre, con r epentetica que fa que no se pierda a –e final.
Mitsubishi A6M Zero
Mitsubishi A6M Zero ye un avión de caza desembolicau por Mitsubishi. O suyo primer vuelo estió en 1939. Tien un motor Nakajima NK1C Sakae-12 y una velocidat maxima de 533 km/h. Se'n han construyíu 10939 unidaz.
En as primeras operacions de combate, o Zero se ganó gran reputación, aconseguindo una excelent proporción de muertes de 12 a 1, pero a meyaus de 1942 una combinación de nuevas tacticas y a introducción de millor equipo permitió a os pilotos aliatos embrecar a lo Zero en termins cheneralment iguals.
En 1943, a causa de debilidatz inherents en o suyo disenyo, como que a falta de alirons hidraulicos y timón, o que lo feba extremadament ingobernable a altas velocidatz, y a incapacidat d'equipar-lo con un motor d'avión mas potent, o Zero se tornó gradualment menos efectivo contra os nuevos cazas aliatos. En 1944, con os cazas aliatos opuestos amanando-se a os suyos livels de maniobrabilidat y superando constantment a suya potencia de fuego, blindache y velocidat, l'A6M s'heba quedau obsoleto en gran medida como avión de combate. Manimenos, como que os retardos en o disenyo y as dificultatz de producción obstaculizoron a introducción de modelos d'avions chaponeses mas nuevos, o Zero continó servindo en un paper de primera linia dica o final d'a guerra en o Pacifico. Entre as fases finals, tamién s'adaptó pa o suyo emplego en operacions kamikaze. Chapón produció mas Zeros que qualsiquier atro modelo d'avión de combate entre a guerra.
Corz de Leida (1214)
As Corz de Leida de 1214 estioron unas Corz d'o Reino d'Aragón y Corz Catalanas celebradas en a ciudat de Leida y convocadas por o rei Chaime I d'Aragón.
Autoridatz
Apareixe nombrau en as actas o sinyor d'Albarrazín Pero Ferrández d'Azagra entre os caballers aragoneses que heban churau fidelidat a o rei:
Cavia porcellus
}
La Mata de Ledesma
La Mata de Ledesma ye un municipio d'a provincia de Salamanca, en a comunidat autonoma de Castiella y Leyón, Espanya. A suya población ye de 128 habitants (2007), en una superficie de 38,65 km² y una densidat de población de 3,31 hab/km².
Sent Germer (Colonha)
Sent Germer (Sent Germer en occitán, Saint-Germier en francés y oficialment) ye una comuna occitana en o departamento francés de Gers, rechión d'Occitania, districto de Condòm y cantón de Gimona-Arrats.
Cavia porcellus
O conillet d'Indias u cobaya (nombre cientifico: Cavia porcellus) ye un mamifero pareixito a lo conillo, pero mes chicot, de l'orden d'os Rodentia u Radedors, d'a familia Caviidae y chenero Cavia (Cavia porcellus).
Sent Germer (Colonha)
A suya población ye de 115 habitants (1999) en una superficie de 7,05 km², con una densidat de población de 16,31 hab/km².
Cavia porcellus
Descripción
Tien a orella curta, cabeza gran, cuerpo largo y musculoso de 25–30 centimetros, sin de coda. Pesa alto u baixo entre 800 y 1.500 gramos. Ye un d'os animals domesticos mes populars en Europa y America por a suya intelichencia. As razas domesticas tienen una gran variedat de colors y tipos de pelache. O conillet d'Indias ye capaz de fer diferents sons ta comunicar-se con os suyos companyers de raza y con l'hombre.
Orichen
Ye orichinario d'os Andes d'o Perú, on que os indios lo tienen tamién como alimento. Os europeus (navegants espanyols y neerlandeses) lo descubrioron en a Edat Meya y lo trayoron ta Europa ta deleitar a los ricos.
Liquido
thumb|200px|Os liquidos prenen a forma d'o suyo contenedor. O liquido (d'o latín < LIQUIDUM) ye un d'os estatos d'a materia. Ye un fluido, adintro do que os atomos u moleculas que lo forman se mueven librement en o suyo interior. S'esferencian d'os gases (tamién fluidos), en que as distancias entre as suyas moleculas son cuasi invariants por lo que se les considera cuasi incompresibles. D'atra man, a materia en estato liquido ye facilment deformable. A superficie ye una superficie libre en que o liquido no ye limitato por un contenedor.
O paso d'o estato solido a o estato liquido se diz fusión, y o paso inverso ye a solidificación (conoixito como conchelación cuan se debe a una reducción d'a temperatura). O paso d'estato liquido a o estato gaseoso se diz evaporación, y o paso inverso ye a condensación.
Os liquidos se mesuran en unidaz de volumen, la d'o Sistema Internacional d'Unidaz ye o metro cubico, encara que tamién gosa emplegar-se muit a sobén o litro, equivalent a un decimetro cubico. Tradicionalment en Aragón bi heba mesuras que s'utilizaban pa medir la cantidat de liquido, tals como l'arrobeta, o nietro, o cantaro, o charro (u pichera) y a pichereta.
Bels eixemplos de liquidos incheritos por os humans son l'augua, a leit u o vin.
Messerschmitt Bf 109
Messerschmitt Bf 109 ye un avión de caza desembolicau por Messerschmitt. O suyo primer vuelo estió en 1935. Tien un motor Daimler-Benz DB 605A-1 y una velocidat maxima de 622 km/h. Se'n han construyíu 33984 unidaz.
Isla de Francia
A Isla de Francia (Île-de-France) ye una rechión francesa dividita 8 departamentos. A suya capital ye París. Ye l'aria metropolitana de París y a rechión mas poblata de Francia. Tien mas habitants que Belchica u Suecia.
Ibón de Letrero
L'ibón de Letrero (en castellano ibón del Helero) ye un ibón situau en a val de Tena en l'Alto Galligo sobre l'ibón Alto de Gramatuero y baixo o pico de ras Neveras (2.891 m).
Districto d'Erding
O districto d'Erding (en alemán Landkreis Erding, en bavaro Landkroas Arrdeng) ye un districto situato en o sudeste de Bavera, Alemanya.
Pipistrellus maderensis
Pipistrellus maderensis ye una especie d'afogacandils d'a familia Vespertilionidae. Puet trobar-se en as islas Canarias (Espanya), en Madeira y posiblement en as Azores (Portugal). A especie ye en periglo d'extinción.
Sandra Bullock
Sandra Annette Bullock, naixita d'Arlington (Virchinia) o 26 de chulio de 1964, ye una actriz y productora cinematografica estausunidense, activa en o cine estausunidense dende meyatos d'os anyos 1980 y con cuantos premios recibitos mientres a suya carrera cinematografica.
Ledesma (Salamanca)
Ledesma ye un municipio d'a provincia de Salamanca, en a comunidat autonoma de Castiella y Leyón, Espanya. A suya población ye de 1876 habitants (2007), en una superficie de 141,22 km² y una densidat de población de 13,28 hab/km².
Sandra Bullock
D'entre a suya filmografía, se puet citar as cintas Who Do I Gotta Kill? (1992, Frank Rainone), Demolition Man (1993, Marco Brambilla), Speed (1994, Jan de Bont), While You Were Sleeping (1995, Jon Turteltaub), The Net (1995, Irwin Winkler), A Time to Kill (1996, Joel Schumacher), Making Sandwiches (1998, Sandra Bullock), 28 Days (2000, Betty Thomas), Miss Congeniality (2000, Donald Petrie), Crash (2004, Paul Haggis), The Proposal (2009, Anne Fletcher), u The Blind Side (2009, John Lee Hancock).
Bruixa
thumb|200px|Bruixas As bruixas u broixas son as persona que s'adedican a la bruxería u a bels tipos de machia. Anque hue bi ha personas que s'autocalifican de bruixas u bruixoz en un sentito positivo d'o termin, historicament as bruixas, reals u imachinarias, han estato fuertement perseguitas, acusatas de pactos con o Diaple y de tota mena de maldaz. En a Edat Meya, muitas mullers fuoron crematas acusatas de estar bruixas.
D'atra man, o personache d'a bruxa tamién ha estato una fuent de mitos y tradicions en a cultura popular de muitos países.
Os hombres que practicaban a bruixería, muitos menos que as mullers en Aragón, yeran ditos bruixos en l'Alto Galligo y bruixons en atros puestos como Sobrarbe.
Bruixas y bruixos en Aragón
Anque as bruixas y bruixos yeran conoixitos popularment en muitas ocasions como chent que conoixeba plantas medicinals ta curar malautías d'o ganato y d'as personas tamién bi habió casos de contenas por bruixería por parti d'a Enquesición en Aragón. Asinas bruxas como Domencha a Coixa, Margalida Escuder, Gracia la Nadala, La Narbona, Juana Bardaxí u Benedeta la Piquera y bruxons como Pedro Arruebo, Juan Gayán u Miguel Guillén apareixen en documentos d'a Santa Enquesición. Ta ista institución bels sinyals de bruixería yeran l'uso d'ingüentos y conchuros machicos que les feban volar, relacions con o Diaple u o conoiximiento y posesión d'o dito en l'Alto Aragón "O Libret" u "Libro de Sant Ciprián". Tradicionalment yera o devinaire quí teneba la propiedat de decir quí yera u no bruixo u bruixa.
As falordias populars dicen que as bruixas se tresladaban d'un puesto t'atro adintro de vulturnos u aires cornutos arredol d'as tronadas. En muitos lugars d'o Pireneu se construiban os esconchurador, puestos dende a on o mosén d'o lugar feba cerimonias contra as bruixas y as tronadas que yeran asociatas con istas.
Atro elemento tipico de l'Alto Aragón son os espantabruixas d'as suyas casas. Se meteban en l'alto d'as chamineras ta que as bruixas no i pasasen. Tamién se feban cruces sobre a cenisa d'as brasadas u se meteban as estenazas en forma de cruz. En as puertas d'as casas se penchaban tot tipo d'amuletos contra bruixas y bruixons.
Una propiedat que se deciba teneban istas personas yera la de poder convertir-sen en animals, a ormino gatos, llebres u crabas. En Sobrarbe tamién se diz que se convertiban en corbazos y vueitres y en atros puestos tamién en alicas u sirpients alatas.
Puestos de reunión
Bi ha muitos puestos arredol d'a cheografía aragonesa a on se diz popularment que se reuniban y feban danzas as bruixas y os bruixons con o Diaple. Istas reunions yeran ditas chuntas y entre atros puestos se feban en o puntón d'Asba en Guara, Turbón, a Maladeta, Cotiella, as penyas d'o Salto d'o Roldán, as cuevas de Chabes y Solencio en Bastarás, o Cabezo d'as bruixas y o prado de Bielsa en l'Aínsa, a Caseta d'as Bruixas en Biescas y en Labuerda, o Castiello de Boltanya, o Castiello de Pegar en Alins, o Balcón d'as Bruixas en Tamarit, a Penya d'as Bruixas en Plan a plaza d'Ansó u o fosal de A Espunya. O nombre popular ta istos lugars yera lannas, praus u eras d'o buco u d'o boc fendo referencia a lo Diaple.
Anouk
Anouk Teeuwe (naixita o 8 d'abril de 1975 en Den Haag, Holanda Meridional) ye una cantaire neerlandesa, profesionalment conoixita como Anouk. Dende 1997 ha publicato diez albums de pop-rock.
Biografía
Anouk naixió o 8 d'abril de 1975 en Den Haag, en os Países Baixos. Lo suyo interés por a musica prencipia por que a suya mai yera cantaire de blues. En primeras Anouk cantaba en vodas y borinas con o suyo grupo Shotgun Weddin, (esprision anglesa que se emplega ta decir que una voda se ha realizato por que a muller s'ha quedato embarazata) antis de conoixer a Barry Hay qui creyeba que Anouk teneba taliento y qui s'ufrió ta escribir-la bellas cancions, estando una d'ixas cancions Mood Indigo, escrita de conchunto con George Kooymans (tamién conoixito como Golden Earring).
Dimpués conoixió a Bart van Veen, o suyo co-escritor. En conchuntas escribioron cuantas cancions. O 5 de setiembre de 1997, publicó o suyo segundo single, Nobody's wife, que permanixió en o mas alto d'as listas d'exitos neerlandesas cuantas semanas. O suyo treballo de debut, “Thogether Alone” tamién estió un gran exito. En 1998 Anouk ganó dos premios d'a musica meerlandesa d'o canal musical TMF (The Music Factory, "a fabrica musical" en aragonés), a mas d'un premio Edison. thumb|left|Anouk en oDauwpop en 2006.
O suyo segundo album, Urban Solituda, fue chitato en noviembre de 1999. Poco dimpués fue enta os Estaus Unius ta intentar consiguir un contracto discografico, pero as negociacions con a companyia discografica Sony no tenioron exito. En tornar ta os Países Baixos publicó o segundo single d'o album, Don't, y escomencipió una chira de conciertos por o país en febrero de 2001.
En marzo de 2001, publicó un nuevo treballo, Lost Tracks, que ye un replego de versions y caras B de viellas cancions, y duetos con a cantaire Sarah Bettens de K's Choice y The Anonymous. Estió premiata en os premios Popprijs de 2001 y 2003 con un Golden Harp (Arpa d'oro en aragonés).
En noviembre de 2002, amaneixió l'álbum Graduated Fool. Iste treballo ye lo mas rockero d'a suya carrera musical dica agora. Anouk consiguió un Golden Harp en 2003.
Lo siguiente treballo de larga durada estió Hotel New York en 2004. D'iste álbum se editoron cuatre singles: Girl, Lost, Jerusalem y One Word. En l'anyo 2006 ganó o premio 3FM a la millor canciónire femenina neerlandesa.
En 2007 publicó Who is your moma, gravato con o productor Glen Ballard. O primer single (simple) "Good God was a success” esdevenió una canción chugable d'o videochuego Guitar Hero World Tour en 2008.
O suyo seiseno treballo d'estudio, For Bitter or Worse, fue publicato o 18 de setiembre de 2009, estando “Three days in a row” o single debut d'o disco. Antis d'ixó penchó en a suya pachina oficial o tema Today por un tiempo limitato.
Lista de territorios ocupaus u letigaus
Ista ye una lista de territorios ocupaus u letigaus que incluye pleitos entre países reconoixius y países ocupaus. Veyer Lista de movimientos independentistas ta veyer as rechions que han proclamau a suya independencia y no han estau reconoixidas.
Municipio Fernando de Peñalver
O Municipio Fernando de Peñalver (Municipio Fernando de Peñalver en castellano) ye uno d'os 21 municipios d'o Estato Anzoátegui, Venezuela. Tien una superficie de 643 km² y a suya población yera de 24.819 habitants en 2001. A suya capital ye Puerto Píritu.
Ors Belila
Ors Belila (en francés Oursbelille) ye una comuna occitana en o departamento francés d'Altos Pireneus, districto de Tarba, cantón de Bordèras y rechión d'Occitania. A comuna yera parte de l'antiga provincia de Bigorra.
A suya población ye de 1.198 habitants(1999) en una superficie de 11,33 km², con una densidat de población de 105,74 hab/km².
Ministerio d'Emplego y Seguranza Social d'Espanya
O Ministerio d'Emplego y Seguranza Social (en castellano y oficialment, Ministerio de Empleo y Seguridad Social) estió o departamento ministroial encargau d'a politica de treballo, emplego y Seguranza Social entre 2011 y 2018.
Funcions
Correspondeba a o Ministerio d'Esfensa a propuesta y execución d'a politica d'o Gubierno d'Espanya :
Estructura
Iste ministroio s'estructura en os siguients organos superiors :
Monleras
Monleras ye un municipio d'a provincia de Salamanca, en a comunidat autonoma de Castiella y Leyón, Espanya. A suya población ye de 261 habitants (2007), en una superficie de 32,84 km² y una densidat de población de 7,94 hab/km².
Fitero (Navarra)
Fitero ye un municipio de Navarra, en a comarca de Ribera Navarra, situato a 102 km de Pamplona. A suya población ye de 2.224 habitants (2007), en una superficie de 43,01 km² y una densidat de población de 51,71 hab/km².
Mugas
O suyo termin muga con Cintruénigo, Corella, Tudela, Alfaro y Cervera del Río Alhama.
Puestos d'intrés
thumb|250px|right|Anvista d'os [[absides d'a ilesia d'o monesterio de Santa María a Reyal de Fitero.]]
Curiosidaz
Se crei que estió un monche de Fitero qui redactó o Liber Regum, primer libro d'historia escrito en una luenga romance peninsular, este caso o romance navarro-aragonés.
Municipio Píritu (Anzoátegui)
O Municipio Píritu (Municipio Píritu en castellano) ye uno d'os 21 municipios d'o Estato Anzoátegui, en Venezuela. Tien una superficie de 225 km² y a suya población ye de 18.864 habitants(2001). A suya capital ye Píritu.
Districto de Freising
O districto de Freising (en alemán Landkreis Freising, en bavaro Landkroas Freising) ye un districto situato en o sudeste de Bavera, Alemanya.
Sondika
Sondika (Sondika en basco y oficialment, Sondica en castellano) ye un municipio d'a comunidat autonoma d'o País Basco, provincia y territorio historico de Bizcaya y comarca d'o Gran Bilbau.
A suya población ye de 4.389 habitants (2008) en una superficie de 38,00 km², con una densidat de población de 115,50 hab/km².
Cheografía
A localidat de Sondika se troba situada a 23 metros d'altaria sobre lo livel d'a mar, a una distancia de 5 km d'a ciudat de Bilbau, a capital de Bizcaya y d'a suya comarca.
Marguerite Yourcenar
Marguerite Yourcenar (Marguerite Antoinette Jeanne Marie Ghislaine Cleenewerck de Crayencour), naixita de Bruselas (Belchica) o 8 de chunio de 1903 y muerta en a isla Mount Desert (Maine, Estaus Unius) o 17 d'aviento de 1987, estió una escritora, novelista y poetesa en luenga francesa naixita de Belchica, con nacionalidat francesa y que prenió a nacionalidat estausunidense. Antiparte, estió a primera muller esleita miembro de l'Académie Française. D'entre a suya obra cal destacar Mémoires d'Hadrien (1951, novela historica), encara que tamíén L'Œuvre au noir (1968) u Mishima ou la Vision du vide (1980).
Arauzo de Miel
A suya población ye de 339 habitants (2010) en una superficie de 57,10 km², con una densidat de población de 5,94 hab/km².
Khartum
Khartum (en arabe الخرطوم) ye a capital de Sudán y a suya ciudat mas poblada. De conchuntas con Omdurman y Khartum Norte forma una aglomeración urbana de 6 millons d'habitants
Arauzo de Miel
Cheografía
A localidat d'Arauzo de Miel ye situada a 1.019 metros d'altaria sobre lo livel d'a mar, a una distancia de 70 km d'a ciudat de Burgos, a capital d'a suya provincia.
Betorz
Betorz ye un lugar d'o municipio de Barcabo, en a comarca de Sobrarbe (Uesca). A suya población ye de 15 habitants.
Fincau a ras faldadas meridionals d'o Tozal de l'Asba, o lugar de Betorz amaneze clamau como Nuevo lugar de Betorz en unas capitulacions d'o sieglo XVI, por a cual cosa no se considera que l'establimiento tienga mayor antigüedat.
Manimenos, a ilesia d'ista localidat presenta un crismón romanico (unica traza d'ista epoca en o templo actual) que, de conchunta con as onomasticas Nunilo y Alodia, que os expertos consideran visigoticas, poderían indicar por o menos a existencia de bel templo prerromanico u romanico bels sieglos anterior en iste endrecho d'as siarras exteriors.
D'ista ilesia sale un camín que tradicionalment s'emplegaba en as romerías anuals enta Santa María dera Noguera, que tranga a traviés d'os barranques de Talabera y As Corralizas, cerca d'o río Vero ent'o santuario d'ixa localidat.
Sirac (Gers)
Sirac (Sirac en occitán, Sirac en francés y oficialment) ye una comuna occitana en o departamento francés de Gers, rechión d'Occitania, districto de Condòm y cantón de Gimona-Arrats.
A suya población ye de 101 habitants (1999) en una superficie de 8,00 km², con una densidat de población de 12,62 hab/km².
Municipio San Juan de Capistrano
O Municipio San Juan de Capistrano (Municipio San Juan de Capistrano en castellano) ye uno d'os 21 municipios d'o Estato Anzoátegui, Venezuela. Tien una superficie de 123 km² y a suya población yera de 7.586 habitants en 2001. A suya capital ye Boca de Uchire.
Charli D'Amelio
Charli D'Amelio, naixita de Norwalk (Connecticut, Estaus Unius) lo 1 de mayo de 2004, ye una bailarina que prencipió a publicar conteniu activament en l'aplicación pa compartir videos TikTok en zaguerías d'o 2019, an prencipió a publicar videos de baile con as cancions mas populars d'a plataforma. Rapidament acumuló un gran numero de seguidors y, posteriorment, se convirtió en a creyadora mas seguida en l'aplicación.
D'Amelio fació lo suyo debut cinematografico con un paper de voz en a cinta animada de 2020 StarDog and TurboCat, y protagonizó a serie documental de Hulu The D'Amelio Show en 2021. Ye a primera persona en obtener 50 millons y 100 millons de seguidors en TikTok y estió a segunda personalidat de TikTok con mayors ingresos en 2019 seguntes Forbes. A ormino se la describe como a estrela mas gran de TikTok. Actualment tien mas de 127 millons de seguidors.
Palacios del Arzobispo
Palacios del Arzobispo ye un municipio d'a provincia de Salamanca, en a comunidat autonoma de Castiella y Leyón, Espanya. A suya población ye de 191 habitants (2007), en una superficie de 27,73 km² y una densidat de población de 6,88 hab/km².
Esporret (Arbués)
Esporret ye un lugar aragonés en o termin municipal de Bailo, comarca de Chacetania y partiu chudicial de Chaca, en a provincia de Uesca. Actualment se troba despoblato.
Corz de Monzón (1217)
As Corz de Monzón de 1217 estioron unas Corz d'o Reino d'Aragón celebradas en a ciudat de Monzón y convocadas por o rei Chaime I d'Aragón.
Punta Acué
A punta Acué (en occitán pic d'Espelunguèra, en francés pic d'Espelunguère u Signal d'Espelunguère, en castellano pico de Acué) ye un pico de 2.258 metros d'altaria situau en a cordelera d'o Pireneu, en a muga entre Aragón y Occitania.
Forma una cima doble chunto con a punta Gabedallo (2.245 m).
Matthew Gray Gubler
Matthew Gray Gubler, naixito de Las Vegas (Nevada) o 9 de marzo de 1980, ye un actor estausunidense.
John Adams
John Adams, naixito de Quincy, Massachusetts (Estaus Unius) o 30 d'octubre de 1735 y muerto en Quincy, Massachusetts (Estaus Unius) o 4 de chulio de 1826, estió un avogato, politico y diplomatico estausunidense, segundo President d'os Estaus Unius dende o 4 de marzo de 1797 dica o 3 de marzo de 1801. Tamién estió vicepresident y embaixador d'o suyo pais.
Euripides
Euripides (en griego Εὐριπίδης / Eurípides), naixito d'Atenas en 485 aC y muerto en 407 aC u 406 aC, estió un dramaturgo griego ateniense, considerato chunto con Esquilo y Sofocles uno d'os tres principals autors d'a trachedia griega, a lo menos d'os autors de qui a suya obra s'ha conservato. Estió l'autor de 92 obras teatrals, encara que nomás 19 d'as suyas s'han conservato. A suya obra profundiza en a psicolochía d'os suyos personaches, en representando heroes a sobén solitarios confrontatos a problemas morals, naixendo asinas a suya trachedia.
Spagna (metro de Roma)
A gara Spagna (en italiano, stazione de Spagna) ye una gara d'a linia A d'o Metro de Roma trobada en o rione de Campo Marzio, debantada en 1980. Ye una gara soterrania.
Prene o suyo nombre d'a cercana Piazza di Spagna: a surtida d'a gara ye en o carrerón d'o Bottino que se troba a unos metros d'a plaza, a ra ezquierda d'a escalinata de Trinità dei Monti. Una altra surtida se troba amán d'a Porta Pinciana, en a Via Veneto y a ro canto d'a dentrada d'a Villa Borguese.
Historia
A gara de Spagna estió construita como parti d'o trachecto orichinal (dende Anagnina dica Ottaviano) d'a linia A d'o Metro de Roma, debantada en servicio o 16 de febrero de 1980.
Servicios
A gara apresta os siguients servicios:
Phoenicopterus ruber
O flamingo (Phoenicopterus ruber (Linnaeus, 1758) ) ye una au d'a orden d'os Phoenicopteriformes y familia Phoenicopteridae que se reproduz en America d'o Sud y arias tropicals d'America d'o Norte continental.
Municipio Santa Ana
O Municipio Santa Ana (Municipio Santa Ana en castellano) ye uno d'os 21 municipios d'o Estato Anzoátegui, Venezuela. Tien una superficie de 1.184 km² y a suya población yera de 8.954 habitants en 2001. A suya capital ye Santa Ana.
Phoenicopterus ruber
Os suyos habitats preferius son: lacunas salinas, almarchals y lacos costers u interiors mica fundos y salobrencos.
Mete un solo uego de color blanca como lo clarión en o cobalto de un puyalón de bardo, entre mayo y agosto; a cova dica la eclosión prene de 28 a 32 días; toz dos pais crían a las crietas per un periodo de dica 6 anyadas quan aconsiguen a madurez sexual. A suya esperanza de vida ye de 40 anyadas y ye una d'as mas largas en as aus.
Miden de 120 a 145 cm d'alto. Os masclos pesan un promeyo de 2,8 kg, mientres que as fembras pesan un promeyo de 2,2 kg. A mayor parti d'o suyo plomache ye rosa.
Plasma (fisica)
Una flama puet estar considerata como una forma de plasma parcial de baixa temperatura.
Pintac
Pintac ye una comuna occitana en o departamento francés d'Altos Pireneus, districto de Tarba, cantón de Vic de Bigòrra y rechión d'Occitania. A comuna yera parte de l'antiga provincia de Bigorra.
A suya población ye de 27 habitants (1999) en una superficie de 1,49 km², con una densidat de población de 18,12 hab/km².
Lacuadrada
Lacuadrada ye un lugar d'o municipio aragonés de Torres d'Alcanadre, en a comarca d'o Semontano de Balbastro, provincia de Uesca y partiu chudicial de Uesca.
L'Aleixar
L'Aleixar ye un municipio catalán de la comarca de la Baixo Campo. La suya población ye de habitants, en una superficie de 26,08  km² y una densidat de población de 0 hab/km².