cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Mas de Gaspar
Mas de Gaspar ye un lugar aragonés en o municipio de Puent de Montanyana, comarca de Ribagorza y provincia de Uesca.
Ger
Ger ye un municipio catalán situato en la comarca de la Baixa Cerdanya, en la provincia de Chirona.
La suya población ye de 450 habitants (2006), en una superficie de km² con una densidat de población de 13,47 hab/km².
Cheografía
La localidat de Ger se troba situata a 1.135 metros d'altaria dencima de lo livel de la mar.
Tuca de la Montanyeta
A tuca de la Montanyeta (en francés pic de la Montagnette, en castellano pico de la Montañeta) ye un pico de 2.558 metros d'altaria situau en a cordelera d'o Pireneu, en a muga entre os municipios de Benás (Aragón) y Banyeras de Luixón (Occitania).
Egglburger See
O Egglburger See ye un laco que se troba a lo canto d'o lugar de Ebersberg en Bavera,Alemanya.
Seguntes os rechistros monasticos, un abat clamau Altmann fació que lo río Ebrach estase entibau arredol de l'anyada 1040 y asinas creyó l'autual laco.
A canto d'o laco se troban os lugarons de Hinteregglburg y Egglsee, asinas como la grancha Ziegelhof. A lo sud d'o laco i hai un corro de molsa y praus, an lo Moosbach prencipia como l'afluyent mas gran.
O laco ye en una reserva natural y un important puesto de reproducción y escanso pa muixons rarizos. En os zaguers anyos, ha perdiu la suya importancia como un important puesto de cova pa las gaviotas Chroicocephalus ridibundus (en alemán Lachmöwe), prencipalment a causa d'a creixent cantidat de soladas; a colonia d'istos muixons yera a vegadas una d'as mas grans de Bavera.
Henri Becquerel
Antoine Henri Becquerel, naixito de París (Isla de Francia, Francia) o 15 d'aviento de 1852 y muerto en Ar Groazig (Loira Atlantica, Países d'a Loira, Bretanya) o 25 d'agosto de 1908, estió un fisico francés, qui recibió o Premio Nobel de Fisica en 1903, compartito con Pierre Curie y con a muller d'iste, Marie Curie, por os suyos servicios extraordinarios en descubrir a radioactividat espontania.
58
Defuncions
50er
Falcon Heavy
O Falcon Heavy ye un codete de SpaceX que consiste en un codete Falcon 9 reforzau con dos boosters laterals anyadidos. Ye o cohete mas potent actualment en servicio, y o quarto mas potent d'a historia nomas dezaga d'o Saturn V, Enerchia y N1.
Misions
O primer vuelo estió lo 6 de febrero de 2018 a las 20:45 UTC. O codete transportaba como carga de preba l'auto privau (un Tesla Roadster) d'o fundador de SpaceX Elon Musk.
O siguient vuelo estió o 11 d'abril de 2019 con o satelite Arabsat 6A.
O 25 de chunio de 2019 estió lo tercer lanzamiento con 24 satelites.
Clube Sport Marítimo
O Clube Sport Marítimo ye un club de fútbol portugués, d'a ciudat de Funchal en as Madeira. Fue establito o 20 de setiembre de 1910 y chuga en a Liga Zon Sagres.
Estadio
A devantadera d'o Estádio dos Barreiros se fació o 5 de mayo de 1957.
thumb|center|250px|Estádio dos Barreiros (Funchal)
Benilloba
Benilloba (Benilloba en catalán y oficialment; Benilloba en castellano) ye un municipio valenciano, situato en a comarca d'o condau, provincia d'Alicant y partiu chudicial d'Alcoi.
A suya población ye de 821 habitants (2010) en una superficie de 9,50 km², con una densidat de población de 86,42 hab/km².
Uria lomvia
O capucete marino de Brünnich (Uria lomvia (Linnaeus, 1758) ) ye una au d'a orden d'os Charadriiformes y familia Alcidae que mide de 40 a 48 cm de longaria total, s'extiende de 64 a 81 cm a lo luengo d'as alas y pesa de 736 a 1481 g. Se distribuye en as rechions polars y subpolares de l'hemisferio norte.
Duruelo de la Sierra
Duruelo de la Sierra ye un municipio castellanleyonés, situato en a provincia de Soria. A suya población ye de 1473 habitants (2006), en una superficie de 44,84 km² y una densidat de población de 32,85 hab/km².
Uria lomvia
Ista au prene lo suyo nombre d'o zoologo danés Morten Thrane Brünnich.
Istas aus buscan birolla fendo servir as suyas alas pa 'nadar' baixo l'augua. Son buzos consumaus, aconseguindo fonduras de dica 150 m y capuziando dica quatro menutos en una vegada; per un regular, manimenos, as aus realizan immersions curtas y mica fundas u se capuzan dica 21–40 m mientres periodos mas largos.
Populus nigra
O chopo (Populus nigra (L., 1753) ) ye un árbol caducifolio d'a familia d'as salicacias y d'o chenero Populus (concretament un alamo u albar) muit freqüent en Eurasia, propio de sotos y formacions de vechetación de ribera.
Valoria la Buena
Valoria la Buena ye un municipio d'a provincia de Valladolit, en a comunidat autonoma de Castiella y Leyón, Espanya. A suya población ye de 640 habitants (2007), en una superficie de 43,22 km² y una densidat de población de 14,80 hab/km².
Sant Jaume dels Domenys
Sant Jaume dels Domenys ye un municipio catalán capital d'a Provincia de Tarragona, situata en o Baixo Penedés. A suya población ye de 2.348 habitants (2008), en una superficie de 24,45 km² y una densidat de 96,03 habitants/km².
Populus nigra
Descripción
Ye un árbol de madera tova y creiximiento moderadament rapedo, que gosa creixer dica bells 20 u 30 metros d'altaria. Quan ye choven tiene un creiximiento muit vertical, con a corona preta y fina, pero quan se va envellindo creixe más lateralment y irregular, de forma que a corona d'os eixemplars viellos tiene una forma muito más irregular que a d'os chovens.
O tronco ye amplo y fuerte, con firmes fendiduras por toda a crosta (que ye muit escura en comparación con as atras especies de Populus). En os árbols viellos o tronco puede ser retuerto y tener foraus y partes mortas, pero a presencia de grans ramas y pocas brancas a poca altaria fa que a corona adopte un aspecto unflau y espacioso, que no ye o que tienen os chovens.
As brancas son tovas y flexibles, de color parda u royisca, muit pretas en toda a corona d'os árbols chovens, pero muit perifericas en os viellos, o que le da ixe aspecto de cupula. As chemas se disposan muit densament antes de comenzar a epoca de creiximiento primeral.
As fuellas, de color verde intensa, se sustentan sobre un peciolo largo, que fa quasi igual que a propia fuella (5-9 cm). Tienen o limbo triangular u romboidal, con a ladera leverament aserrada. Cara ta l'agüerro, a fuella se torna amariella y cai.
A flor se presenta en amentos, que son de color roya en os amentos masculins (por a color d'os estambres) y verdisca en os femenins. A florada se produce antes que as fuellas primerals comincen a brostar-le a l'árbol.
A simient ye muit chicorrona, y s'esparde con o viento porque viacha embolicada en una cubierta filamentosa u plumosa, de color blanca, que, como en toz os alamos pasa, se produce en grans cantidatz en o tiempo de maduración (finals de primavera u prencipios d'o verano).
Fitonimia
O chopo recibe nombres diferents en Aragón, anque en a gran mayoría d'o territorio se le conoix como «chopo», palabra derivada d'o latín PŌPŬLUS talment a traviés d'a forma vulgar PLŌPPUS. Encara que a mes gran parte d'os estudiosos han considerau a presencia d'esta palabra en castellano como un portuguesismo que dimpués s'ha transmeso a l'aragonés como castellanismo, a documentación d'esta palabra como elemento romanz en o latín medieval escrito en Aragón se remonta a lo sieglo XII en un d'os "Documentos d'o Pilar" referius a un toponimo d'Utevo que encara existe, lo que descarta l'orichen castellano d'a palabra :
Os cheosinonimos son siempre locals, y se dan preferentment en o sector nort-oriental (Ribagorza fundamentalment) y en os municipios catalanoparlants de a francha oriental. Por tanto, solo os nombres que se le da en aragonés ribagorzano suposan variacions adintro d'o dominio lingüistico d'a luenga aragonesa. thumb|right|250px|A [[selva de chopos se diz «chopera».]] As dos solas formas diferents de chopo que no se siente en Ribagorza se dan en a Fueva, a rechión u subcomarca natural de Sobrarbe que muga con Ribagorza. Anque en a mayor parte d'a comarca de Sobrarbe en l'actualidat se conoix a o chopo como «chopo», en os nuclios d'o Toledo d'a Nata como Sant Chuan y a Cabezonada (norte de a Fueva) bellas personas tienen l'alcordanza que enantes le diciban «coplo» (/'koplo/). En a vecina localidat de Fuent de Campo s'asegura que a forma patrimonial yera «choplo» (/'tʃoplo/). A forma «choplo» a documentan Fernando Romanos y Fernando Blas en as aldeyas inmediatas que forman o Baixo Penyas. En a resta de a Fueva (y nian sisquiera en a resta de Sobrarbe, nian en zonas tan conservaderas como Chistau u a val de Vio) s'ha puesto documentar garra forma derivada de <PŌPŬLUS que no estás «chopo».
En Ribagorza, en cambeo, i ha dos formas que se pronuncia diferent seguntes en qual puesto. «Cople» se documenta pronunciau /'kopʎe/ ("coplle") en Torres, en Sopeira y en las Pauls , pero tamién en Ramastué, en Llire, en Arasán y en Sos (en a val de Benás), como /'kopje/ ("copie") en Estadiella , /'kopʎje/ ("copllie") de nuevo en Torres, y /'koʎe/ ("colle") unatra vegada en Sopeira. En Sopeira amaneix tamién a forma «coble», que se pronuncia /'kobʎe/ ("coblle").
A forma «xopo» (/'ʃopo/) s'ha documentau exclusivament en Fonz, y «xop» (/'ʃop/) en a comarca de a Matarranya , encara que de feito en esta comarca ye mes común a pronunciación «chop» /'tʃop/ tipica d'o catalán occidental, que Vidaller documenta en Aiguaviva de Bergantes.
Ian Fleming (desambigación)
Ian Fleming puet estar:
Palmeras en la nieve (cinta)
Palmeras en la nieve ye una cinta española de l'anyo 2015 de cine de romance dirichita por Fernando González Molina seguntes un guión de Sergio G. Sánchez adaptato d'a novela Palmeras en la nieve de Luz Gabás, con una banda sonora orichinal de Pablo Alborán y Lucas Vidal. A cinta incluye en o suyo reparto a destacatos actors como Mario Casas, Adriana Ugarte, Macarena García, Celso Bugallo, Laia Costa Emilio Gutiérrez Caba, Berta Vázquez y Joana Vilapuig.
Populus nigra
Etimolochía
Se suposa que tanto «chopo» como a resta de variants dimanan de o latín <PŌPŬLUS, anque por variación popular en Aragón y en Castiella s'ha cambeau a consonant inicial P- por una C-. Isto ye un fenomeno caracteristico en as luengas iberorromanicas. As variants orientals debantditas pareixen relacionar-se con una forma latina vulgar tipo *CLŌPPUS y no PLŌPPUS, estando os grupos consonanticos latinos CL- y GL- en latín vulgar mas tendents a la inestabilidat y a la palatalización que os grupos PL- y FL- por estar oclusivos y linguodorsals, d'astí palabras como loir < GLIS en francés, y as palabras lera < GLAREA, leba > GLEBA y land < GLANDE en l'aragonés tellán, belsetán, chistabín y benasqués , a palabra lueca < CLOCCA en muitas parlas alto-aragonesas, y destacando a palabra chubiello < GLOBELLU con una evolución pareixida enta una ch inicial.
Palmeras en la nieve (cinta)
Cal destacar que en o prencipió os dialogos son en patués.
Populus nigra
Etimolochía
Curiosament, as derivadas de <PŌPŬLU han estau historicament muit productivas en toponimos, tanto en Aragón como en Castiella, Leyón y Galicia, y quasi nunca con C- inicial. A forma clasica con a que fosiliza en toponimia o derivau de <POPULU en as luengas iberorromanicas ye «pobo», perdendo a terminación que deriva d'o sufixo latín -ULUM. Iste toponimo se vei en lo Pobo en Teruel, El Pobo de Dueñas en Guadalachara, etc. Tamién derivan de POPULU os toponimos Plou (Teruel) y Polop (Alicant), que son mas cerca d'a radiz orichinal.
Vocabulario relacionau
Una selva de chopos se diz una «chopera», u «choplera» en os puestos a on que se diz «choplo». En a Ribagorza probablement ye una «coplera» (pronunciau "copllera"). Un arbolet de chopo chicorrón ye un «chopizo» u «chopiza», anque M. Coronas le da o significau de chupón de chopo.
Arcipestrau Centro
L'arcipestrau Centro ye un arcipestrau de l'archidiocesi de Zaragoza que incluye 9 parroquias situadas en a ciudat de Zaragoza.
Parroquias
Perteneixen a l'arcipestrau Centro as siguients parroquias:
Castiello 'e Cisterna
A suya población ye de 7.435 habitants (2010), en una superficie de 3,97 km², con una densidat de población de 1.872,80 hab/km².
Cheografía
A localidat de Castiello 'e Cisterna se troba situata a 34 metros d'altaria sobre o livel d'a mar.
O suyo termin municipal muga con as comunas d'Acerra, Brusciano, Pomigliano d'Arco y Somma Vesuviana.
Guils de Cerdanya
Guils de Cerdanya ye un municipio catalán situato en la comarca de la Baixa Cerdanya, en la provincia de Chirona.
La suya población ye de 467 habitants (2008), en una superficie de 22 km² con una densidat de población de 21,23 hab/km².
Cheografía
La localidat de Guils de Cerdanya se troba situata a 1.385 metros d'altaria dencima de lo livel de la mar.
Anglet
Anglet (en occitán gascón Anglet, prenunciato /an'glœt/; en francés Anglet; en basco Angelu) ye una ciudat situata en a costa d'o Golfo de Bizcaya, en o sudueste de Francia. Ye situata en o departamento d'os Pireneus Atlanticos, en a rechión de Nueva Aquitania. Ye entre Bayona y Biarritz.
Demografia
2005: Población provisional seguntes l'INSEE (Fuent: INSEE).
Tortiella floixa
A tortiella floixa (en francés omelette) ye un plato elaborau con uevo batiu y cocinau con manteca u aceite (pendendo d'a zona), en una sartaina. A forma que adquiere mientres o cocinado ye parellana a la d'una fuella redonda, extendida u plegada sobre si mesma. A versatilidat d'iste plato ye tan gran que existen a-saber-las variacions.
Valverde de Campos
Valverde de Campos ye un municipio d'a provincia de Valladolit, en a comunidat autonoma de Castiella y Leyón, Espanya. A suya población ye de 120 habitants (2007), en una superficie de 21,22 km² y una densidat de población de 5,65 hab/km².
Gósol
Gósol ye un municipio catalán situato en la comarca de lo Berguedá, en la provincia de Leida, a diferencia de los atros municipios d'esta comarca, que están en la provincia de Barcelona.
La suya población ye de 233 habitants (2008), en una superficie de 55,9 km² con una densidat de población de 4,17 hab/km².
Elazar Shach
Elazar Menachem Man Shach ( en hebreu : אלעזר מנחם מן שך ) ( u Rav Leizer Shach, lo suyo nombre a vegadas ye escrito en anglés como Eliezer Schach ) (22 de chinero de 1898 - 2 de noviembre de 2001 ) , estió un jaredí europeu y reconoixiu antisionista que se radicó y vivió en Israel. Yera lo director d'a Yeshivá de Ponevezh ubicada en Bnei Brak, y fundó lo partiu politico Déguel HaTorá, que representaba a los chodigos askenazí lituanos en a Knéset , lo Parlamento d'Israel, muitos d'os quals lo consideraban lo Gadol HaDor ("lider relichioso supremo d'a suya cheneración") y utilizaban lo nombre honorifico Marán ("lo nuestro mayestro") pa referir-se a ell.
Vega de Ruiponce
Vega de Ruiponce ye un municipio d'a provincia de Valladolit, en a comunidat autonoma de Castiella y Leyón, Espanya. A suya población ye de 123 habitants (2007), en una superficie de 31,37 km² y una densidat de población de 3,92 hab/km².
59
Defuncions
50er
Vultur gryphus
O cóndor (d'o quichua kuntur) (Vultur gryphus (Linnaeus, 1758) ) ye una au d'a orden d'os Accipitriformes y familia Cathartidae que se troba en as montanyas d'os Andes y as costas adchacents d'o Pacifico en l'ueste d'America d'o Sud y ye l'au voladera mas gran d'o mundo per midas combinadas de peso y envergadura. Tien una envergadura maxima de 3,3 m y un peso de 15 kg. Cheneralment se considera como l'au rapinyadera mas gran d'o mundo.
O cóndor ye un simbolo nacional de Bolivia, Chile, Colombia, Ecuador y Perú, y chuga un paper important en o folclore y a mitolochía d'as rechions andinas. En a mitolochía andina, o cóndor yera asociau con a deidat d'o sol y se creyeba que yera lo gobernaire d'o mundo superior.
Moriello de Monclús (municipio)
Moriello de Monclús (en castellano y oficialment, «Morillo de Monclús») ye un municipio historico d'Aragón, en a comarca de Sobrarbe y a subcomarca que ye a Fueva, que va existir dende 1834 dica a suya absorción en o municipio actual d'a Fueva en a decada de 1960. A Casa d'a Villa en primeras se trobaba en Moriello de Monclús (incluye Benedet), pero dende a incorporación de Tierrantona a o municipio en o periodo intercensal 1842-1857, se va gosar trasladar a la dita localidat.
O lugar de Tierrantona, mas gran y millor comunicau que Moriello de Monclús, va concentrar a capitalidat d'o municipio, anque o nombre o van conservar de formal como l'orichinal dica a fusión de municipios d'a redolada en a decada de 1960, en a que se formó o municipio a Fueva, que ye o que concabe toz os nuclios en l'actualidat. A tamas que en os rechistros oficials i constase como «Morillo de Monclús», en a redolada se gosaba conoixer a o termín municipal como «Tierrantona», por o papel principal de a dita población en o municipio.
O municipio de Moriello de Monclús creixió con a incorporación de Pallaruelo de Monclús (que arrocegaba os lugars que se troban en a man fuevana d'o Campanué, ixo ye a Villa, Solaniella, a Torre y l'Alquería de Cotón, mas a Chantigosa y Rolespé que se troba en a man que mira t'a val de l'Esera pero que tamién en feba parte) en o periodo 1842-57, con un total de 134 habitants. En ixe mismo periodo, s'incorpora tamién Troncedo con 134 habitants («Troncede» en o censo de 1842 ), Formigals con 193 habitants, Ranyín (que lieva o Lumo de Ranyín y Solipueyo) con 319 habitants, y Tierrantona (que incluiba Buetas) con 186 habitants. O resultau va estar que en 1857 o municipio teneba mas de 1000 habitants repartidos d'entre os 14 nuclios de población que o formaban.
Demografía
(1) D'antes de a fusión con Tierrantona, Pallaruelo, Ranyín, Troncedo y Formigals.
Evolución d'a población de Muro de Roda dende 1857.
Present de subchuntivo en francés
O present de subchuntivo en francés indica deseyo, sentimiento, suposición, obligación, prohibición u mandato en oracions simples. As terminacions son -e, -es, -e, -ions, -iez, -ent, que de fueras d'as de primera y segunda persona plural coinciden con as d'o present d'indicativo.
Primera conchugación
As formas d'o present de subchuntivo son:
A primera conchugación presenta pocos verbos irregulars. As irregularidatz ortograficas afectan a los verbos acabaus en -yer, -eler, -eter, os que tienen una e sin accento u con accento (-é-) antes d'a zaguera consonant d'o suyo radical, y os que tienen una -é- en a zaguera parola d'o suyo radical.
Os verbos acabaus en -uyer y -oyer cambian a -y- por una -i- en qualques personas. A mes gran part d'os verbos en -oyer tienen esta terminación como francés y equivalen a los verbos freqüentativos en -iar de l'aragonés, de fueras de verbos como employer, (emplegar en aragonés, derivau de IMPLICARE). Tampoco en ye o caso d'o verbo envoyer < *INVIARE, que tiene un diftongo -oi- derivau d'a Ĭ latina (VIA > voie), y presenta irregularidatz mes grans en atros tiempos.
Os verbos acabaus en -ayer tienen un present a on que ye opcional escribir -i- y -y- en qualques personas. Son verbos que en aragonés acaban en -gar (payer) u en -yar (essayer):
Os verbos acabaus en -ier como étudier ("estudiar") tienen seqüencias en -iions y -iiez en as personas plurals primera y segunda:
Os verbos que tienen una -é- antes d'a zaguera consonant d'o radical son verbos acabaus en -érer (espérer, libérer, ecetra), y uns cuantos verbos acabaus en éder (céder, posséder, ecetra), y -éter (répéter, compléter, ecetra). A -é- esdeviene -è- antes de -e muda:
O mesmo esdeviene en os verbos que tienen una -e- sin accento grafico antes d'a zaguera consonant d'o radical. A -e- esdeviene -è- antes de -e muda y permaneixe igual en as personas plurals primera y segunda:
Bi ha dos modelos de verbos remataus en -eler. Os verbos que tienen esta terminacion como sufixo verbal y os verbos celer, ciseler, congeler, déceler, démanteler, écarteler, modeler y peler no doblan a -l- debant d'una silaba que contienga una e muda, y cambian a -e- muda d'a penultima silaba d'o infinitivo por una -è- ubierta. Os verbos que siguen o modelo d'appeler son épeler y rappeler.
Tamién bi ha dos modelos de verbos acabaus en -eter. Son verbos que doblan a consonant jeter (latín JACTARE), y étiqueter. Son verbos que no doblan a consonant: acheter, racheter, chocheter, fureter y haleter. Beluns d'estos zaguer presentan o sufixo verbal -eter. Naturalment no doblan a consonant os verbos compléter y inquiéter, que siguen o modelo de espérer.
Segunda conchugación
Os verbos acabaus en -ir d'a segunda conchugación presentan un infixo verbal incoativo -iss-, equivalent a lo infixo -eixc- d'as conchugacions incoativas en aragonés.
Irregularidatz
O present de subchuntivo se fa con a radiz d'a tercera persona d'o plural d'o present d'indicativo. En o caso d'os verbos irregulars a radiz d'o present de subchuntivo coincide con a d'a tercera persona en plural d'o present d'indicativo, de fueras d'un verbos a on que as formas de primera y segunda persona d'o plural se fan con a respectiva radiz d'estas formas.
O feito que se prenga a mesma radiz que a tercera persona plural d'o present d'indicativo fa que en a segunda conchugación d'o francés en -ir, (heredera d'os verbos incoativos latinos y con a forma ils finissent en present d'indicativo), bi haiga un infixo incoativo -iss- en tot o present de subchuntivo: je finisse, tu finisses, ecetra, o que constituye una regularidat.
Son subchuntivos irregulars os d'o verbo être (je sois), o verbo avoir (j'aie), o verbo aller (j'aille), o verbo faire (je fasse), o verbo savoir (je sache), o verbo vouloir (je veuille), y o verbo pouvoir (je puisse).
A Caixigosa
A Caixigosa (en castellano La Cajigosa) ye un lugar aragonés en o municipio d'o Pueyo d'Araguás, comarca de Sobrarbe y provincia de Uesca.
Present de subchuntivo en francés
Usos
En francés o subchuntivo se fa servir pa expresar obligación, voluntad, necesidat, deseyo, espera, preferencia, dubda u sentimiento :
A Caixigosa
Ye situau en a sierra d'Arro a 2,5 kilometros d'o Pueyo d'Araguás.
Present de subchuntivo en francés
Usos
Una d'as estructuras mas comuns con o present de subchuntivo ye il faut que ("ye menester que", "cal que"), que indica una obligación personal a diferencia d'una obligación cheneral, que s'expresa con un infinitivo:
A Caixigosa
En 1887 teneba cuatre casas y 19 habitants.
Present de subchuntivo en francés
Usos
A información que expresa o present de subchuntivo ye subchectiva. As oracions que presentan o subchuntivo dezaga de que son comparables a las oracions que presentan dezaga de que o futuro simple d'indicativo, pero con a diferencia que a información ye pensada como obchectiva :
Carolina d'o Sud
Carolina d'o Sud (en anglés South Carolina prenunciau ) ye uno d'os 50 estaus d'Estaus Unius, situau a l'ueste d'o país. A suya capital ye Columbia.
A suya población ye de 4.407.709 habitants (estimación de 2007), en una superficie de 82.931 km² con una densidat de población de 53,15 hab/km². Ye l'estau con mas población d'o país.
O estau de Carolina d'o Sud recibió o suyo nombre en honor a o rei Carlos I d'Anglaterra, cuan feba parte d'a colonia britanica de Carolina.
Cheografía
Carolina d'o Sud muga a o norte con Carolina d'o Norte; a l'este con l'Oceano Atlantico; y a o sudueste con Cheorchia.
Historia
Carolina d'o Sud estió o 8º estau en dentrar en os Estaus Unius, o 23 de mayo de 1788, cuan as 13 Colonias se sublevoron contra o Gubierno britanico en a dita Guerra d'Independencia d'os Estaus Unius.
O 20 d'aviento de 1860, Carolina d'o Sud estió o primer estau en albandonar os Estaus Unius ta formar os Estaus Confederatos d'America. O 12 d'abril de 1861, tropas de l'Exercito Confederato atacoron Fort Sumter, en Carolina d'o Sud, en a primera batalla d'a Guerra Civil Estausunidense.
Escudo de Francia
200px|thumb|Escudo O escudo de Francia ye un d'os muitos simbolos republicans de Francia. Apareixe en documentos oficials, en uniformes policials, en a frontera de muitos edificios publicos (ya sían estatals u municipals) y tamién en os pasaportes. Liga muitos temas recullitos d'a tradición greco-latina.
O manullo de caixigo representa a inmortalidat y a fuerza d'a Nación, mientres que o laurelero representa a l'heroe esfendendo a la Mai Patria.
As inicials RF significan "République Française" (en francés "Republica Francesa").
Cercola
Cercola (Cercola en napolitán, Cercola en italiano y oficialment) ye una localidat y comuna italiana d'a rechión de Campania, en a provincia de Nápols. D'antis mas, fació parte de l'antigo reino de Nápols y d'a Corona d'Aragón y dimpués d'o reino d'as Dos Sicilias antes d'a suya incorporación enta o reino d'Italia.
Cheografía
A localidat de Cercola se troba situata a 75 metros d'altaria sobre o livel d'a mar.
D'o suyo termin municipal fa parte o lugar de Caravita; muga con as comunas de Massa di Somma, Nápols, Pollena Trocchia, San Sebastiano al Vesuvio y Volla.
Tuca Salvaguardia
Centro d'o Pireneu
A tuca de Salvaguardia se troba en un costau d'o portillón de Benás (2.444 m), chustament en o centro exacto d'a cordelera pirenenca, a una distancia de 209,21 km de l'oceano Atlantico y a 209,33 km d'a mar Mediterrania, estando pues nomás 120 metros más amán d'o primero que d'o segundo.
Sierra de Moncayo
La sierra de Moncayo ye una sierra de la branca aragonesa de lo Sistema Iberico con dirección norueste-sudeste que s'alza como un horst tectonico a canto de la depresión d'Ebro. Se situa entre las provincias de Zaragoza y Soria. La part que corresponde a Aragón se distribuye entre las comarcas de Tarazona y Moncayo y d'Aranda.
Altarias
La sierra de Moncayo plega dica altarias de 2315 m en Moncayo, 2227 m en penya Lobera, 1822 m en cabezo del Cahiz, 1715 m en la muela de Forcalluelo y 1498 m en La Tonda. S'alza dica 1400 m en relación a las altarias meyas de la Tierra d'Agreda y quasi 1800 m con respecto a lo baixo Queiles.
Cheolochía
En la Sierra de Moncayo bi ha quatre unidaz: Lo macizo de Moncayo, La Tonda, Las Penyas de Ferrera y las Planas de Calcena.
Macizo de Moncayo
Ye entre Vozmediano y lo barranco de la Morana. Ye un horst tectonico con una falla inversa a lo norte que posa en contacto materials paleozoicos sobre materials mesozoicos de lo sinclinal que bi ha en Litago.
La muela de Forcalluelo con 1.715 m s'ha formau en la cabecera de lo barranco de la Morana.
Las Penyas de Ferrera
Son unas 4 penyas producto d'erosionar-se y trencar-se un livel sedimentario de calsineras churasicas que fan part d'una siella anticlinal con materials triasicos en lo nuclio. La mes alta ye Picarro u alto d'el Picarrón a 1591 m. Por estar muito envistables y tener importancia estratechica, ya se nombran en textos medievals aragoneses u navarros como por eixemplo en 1232 quan Chaime I d'Aragón entregó uns castiellos a Sancho VII de Navarra:
La Tonda
Ye un domo anticlinal, deseparau por un cuello de Canteque, que chunto con la sierra de los Umbriones tamién se considera de la sierra de Moncayo.
Las planas de Calcena
Son unas planas a lo sud de las atras unidaz que s'han formau como superficie d'erosión en lo Mioceno y Plioceno sobre lo livel de las calsineras churasicas debantditas. En Cueva de Ágreda y Beratón esta plana corresponde a una fuesa tectonica, en Calcena corresponden a un sinclinal.
La Isuela y los suyos afluyents tienen un gran poder d'erosión remontant y han iu tallando-ie foces, y creyando-ie un paisache de muelas con livels superiors correspondients a sinclinals de calsinera churasica.
Entre las muelas entre las que destaca la Plana de Valdeascones, la mes estensa y en contacto con la part alta de lo barranco de Valdelaplata, la foz mes important de la sierra de Moncayo.
Os Corrals (Santa María de Dulcis)
Os Corrals (en castellano Los Corrales) ye un lugar aragonés, en o municipio de Santa María de Dulcis, comarca d'o Semontano de Balbastro y provincia de Uesca.
Sierra de Moncayo
Las planas de Calcena
Morrón ye en esta zona la plataforma estructural mes alta, con un livel resistent de calsineras dolomiticas en lo suyo cabalto, ye un sinclinal pendiu con 90 m de deslivel en Purullosa.
Os Corrals (Santa María de Dulcis)
Se troba a bel par de kilometros a o nord-este de Buera. En 1857 teneba 29 habitants en tres casas.
Sarporencs
Sarporencs (Sarporencs en occitán, Sarpourenx en francés y oficialment) ye una comuna occitana en o departamento francés de Pireneus Atlanticos, districto de Pau, cantón d'o Corazón de Biarn y rechión de Nueva Aquitania. A comuna yera parte de l'antiga provincia de Biarn.
Oracions temporals en francés
Las oracions temporals en francés indican relacions cronolochicas entre feitos u situacions. Las mes tipicas presentan una proposición subordinada de tiempo con la mesma función que un adverbio de tiempo, ye dicir, indicando circunstancias anteriors, simultanias u posteriors a l'acción de la proposición principal. Manimenos tamién bi ha atros tipos de construccions que expresan relacions temporals.
Las proposicions subordinadas temporals son introdueitas por una conchunción u una locución conchuntiva de tiempo. Dezaga de la mes gran part d'estas conchunción lo verbo ye en indicativo, estando las conchuncions avant que, jusqu'à ce que y en attendant que una excepción por ir siempre con lo verbo en subchuntivo.
Anterioridat
L'anterioridat se puede expresar en infinitivo, en subchuntivo u en indicativo seguntes las conchuncions.
Lo infinitivo se fa servir con avant de y con en attendant de:
L'anterioridat que s'expresa con las locucions conchuntivas avant que, en attendant que y jusqu'à ce que se fa con un verbo en subchuntivo:
La conchunción avant que puede ir con un ne expletivo, igual como en chistabín puede haber-ie un no tamién expletivo:
La conchunción jusqu'à ce que significa dica que:
Lo indicativo va con jusqu'au moment où y en attendant le moment où.
Simultaneidat
La simultaneidat se puede dividir en simultaneidat simple, simultaneidat momentania, simultaneidat de durada, simultaneidat progresiva y simultaneidat concomitant.
La simultaneidat simple y la simultaneidat momentania s'expresan con conchuncions como quand y lorsque u locucions conchuntivas como alors que, chaque fois que, au moment où, ecetra. La conchunción quand va acompanyada de futuros d'indicativo iguals indicando eventualidat:
La simultaneidat progresiva se puede expresar con à mesure que y au fur et a mesure que. La locución conchuntiva à mesure que tiene en benasqués lo cognato a mesura que:
La simultaneidat de durada se puede expresar con pendant que y depuis que, tandis que, ecetra:
L'uso de pendant que ye exclusivament temporal como en ansotano mientras que. Tandis que puede tener un matiz de retreito u d'oposición.
La locución conchuntiva depuis que puede indicar tamién posterioridat respecto a lo momento de l'acción principal.
Posterioridat
La posterioridat s'expresa con quand, dès que, aussitôt que, après que y sitôt. Si en la oración composada los tiempos son en futuro se puede fer servir la oposición futuro simple-futuro perfecto pa expresar l'orden temporal.
La conchunción quand de las subordinadas de posterioridat va acompanyada de futuros d'indicativo diferents:
Las locucions dès que y aussitôt que expresan una posterioridat immediata :
La locución une fois que expresa una posterioritat respecto a lo momento de l'acción principal. La locución depuis que puede expresar esta clase de posterioridat amás de simultaneidat de durada.
Atras estructuras, formas y expresions
Bi ha estructuras temporals de simultanidat que emplegan un cherundio que ha de tener lo mesmo subchecto que la proposición principal: Igual como en aragonés benasqués, se puede refirmar con l'adverbio tout indicando una acción en curso: No s'ha de confundir esta estructura con un atra de pareixida con función concesiva.
60
Defuncions
60er
Passanant i Belltall
Passanant i Belltall ye un municipio catalán de la comarca de la Cuenca de Barberán. La suya población ye de 175 habitants (2008), en una superficie de 27,33 km² y una densidat de población de 6,4 hab/km².
O lugar de El Fonoll situato en iste municipio fue o primer lugar naturista d'Espanya.
Mamblas (cheomorfolochía)
250px|thumb|right|Envista de la [[sierra de las Mamblas dende cerca de Mecerreyes (Burgos).]] As mamblas (d'o latín MAMMULA), son releus con forma de teta. En tierras d'a Meseta Espanyola, y especialment en a provincia de Burgos as mamblas s'han formau en plegos d'estratos de calsinera d'o Cretacio superior que han sedimentau sobre almendrons y arenitas. Como en estas series de plegos gosan conservar-sen millor os sinclinals que os anticlinals, os cabaltos d'as mamblas gosan corresponder a sinclinals pendius. En atros puestos as mamblas pueden corresponder a pueyos testimonials y a antepueyos.
Sueus
250px|thumb|Reino Sueu en os sieglos V y VI Sueus ye a denominación que han recibito bells pueblos chermanicos occidentals, destacando-ne os sueus que facioron part d'os alamans y que daron nombre a Suabia y os que emigroron con vandalos y alanos pa establir-sen en a Gallaecia.
Os sueus en Hispania
O Reino Sueu fue conquiesto por os visigodos d'o Reino de Toledo.
En a Cronica de Sant Chuan d'a Penya los mencionan una sola vegata:
La Bisbal del Penedès
La Bisbal del Penedès ye un municipio catalán d'a provincia de Tarragona, situato en a comarca d'o Baixo Penedés.
A suya población ye de 3.328 habitants (2008), en una superficie de 32,54 km² y una densidat de población de 102,27 habitants/km².
Cheografía
A localidat de La Bisbal del Penedès se troba situada a 189 metros d'altaria decima d'o livel d'a mar.
El Montmell
El Montmell ye un municipio catalán d'a Provincia de Tarragona, situata en o Baixo Penedés. A suya población ye de 1.420 habitants (2008), en una superficie de 72,76 km² y una densidat de 19,52 habitants/km².
Comenche
O Comenche (Comenge en grafía medieval y en gascón; Comminges en francés) ye un territorio de l'Alta Gascunya, en o sudueste d'a Republica francesa. Ye un d'os territorios que mugan con l'Alto Aragón.
En a Novempopulania romana, provincia que ixe nombre teneba per os nueu pueblos que i viviban, o Comenche estió dito Convenae, y tenió como capital o puesto galorromano de Lugdunum Convenarum, amanato ta l'actual Sent Bertran de Comenges.
Conquiesto per os visigodos, o Comenche pasó de fer parte d'o ducau d'Aquitania a estar un condau medieval.
Den de 1498 ent'a Revolución francesa, encara que os descendients d'a filla d'o zaguer conte continoron dicindo-sen contes de Comenche, o condau ya no existiba y o Comenche feba ya parte d'a Corona francesa.
Tres Serols (desambigación)
Tres Serols puet estar:
Sociedat
right|thumb|250px|Fornigas talladoras de fuellas.
A sociedat ye o conchunto de personas que comparten fins, procupacions y costumbres, y que interactúan entre ellas establindo una comunidat. Tamién ye una entidat poblacional u habitat, que incluye os habitants y a suya redolada, tot el interrelacionato con un prochecto común, que lis da una identidat de pertenencia. Antimás significa un grupo con ligallos economicos, ideolochicos y politicos y supera o concepto de nación-estau: sería a sociedat occidental como una sociedat de nacions, etcetra. Todas istas sociedatz son l'obchecto d'estudio d'as Sciencias socials, en especial d'a Sociolochía, Antropolochía, Ecolochía, etcetra. Istas agrupacions no han d'estar concepcions abstractas, sino que han de tener una representación en un medio, por un regular o territorio, y un alto grau d'acción social conchunta, en atro caso no pueden estar obchecto d'una metodolochía con metodos sociolochicos ta la suya analís y farían parti d'o conoiximiento filosofico, teolochico u d'atros sabers no empiricos. Antimás d'os habitadors, a redolada y o prochecto societario, pueden adhibir-se-ie atras categorías t'a definición de sociedat seguntes a especialidat d'o prochecto u d'o suyo grau de desembolique. Isto será a tecnolochía alcanzada en os medios de producción, dende una sociedat primitiva con a simpla tecnolochía especializata de cazataires -muit poquet maneficios-, dica una sociedat muderna con complexa tecnolochía -muitos maneficios-, practicament en todas as especialidatz. Istos estadios de civilización incluyirán o estilo de vida y o suyo ran de calidat, asinas que será simple y de baixa calidat comparativa en a sociedat primitiva y complexo u sofisticato con alta calidat comparativament en a sociedat industrial. A calidat de vida comparativament ye controvertito pues tien aspectos subchectivos respective a cómo ye entendita por os subchectos (no podemos saber cuanto disgraciaus se sentiban os hombres prehistoricos por no tener televisión).
Colorado
Colorado (prenunciau en anglés) ye uno d'os 50 estaus d'Estaus Unius, situau a l'ueste d'o país. A suya capital ye Denver. A suya población ye de 4.861.515 habitants (estimación de 2007), en una superficie de 269.837 km² con una densidat de población de 18,01 hab/km².
Cheografía
O estau de Colorado ye situau en o centro-ueste d'os Estaus Unius, y ye formato por as siguients comarcas naturals:
A mayor altaria d'o estau ye o Monte Elbert en as Montanyas Rocosas, con os suyos 4.401 metros, estando o punto de menor altaria de Colorado en o río Arikaree, con 1.010 m d'altaria. L'altaria meyana d'o estau ye de 2.073 m, y ye l'unico estau situau en a suya totalidat por dencima d'os 1.000 m d'altaria.
Colorado muga a o norte con Wyoming y Nebraska; a l'este con Nebraska y Kansas; a o sud con Oklahoma y Nuevo Mexico; y a l'ueste con Utah.
Historia
Colorado esdevenió un estau d'Estaus Unius o 1 d'agosto de 1876, estando o 38º estau en dentrar en ixe país.
Benillup
Benillup (Benillup en catalán y oficialment; Benillup en castellano) ye un municipio valenciano, situato en a comarca d'o condau, provincia d'Alicant y partiu chudicial d'Alcoi.
A suya población ye de 98 habitants (2010) en una superficie de 3,40 km², con una densidat de población de 28,82 hab/km².
Cheografía
A localidat de Benillup se troba situata a 565 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, a una distancia de 10 km d'a ciudat de Cocentaina, a capital d'a suya comarca, de 74,8 km d'a ciudat d'Alicant, a capital d'a suya provincia, y a 104 km d'a ciudat de Valencia, a capital d'o País Valenciano.
Vézelay
Vézelay ye una comuna francesa, en o departamento de Yonne y rechión de Borgonya-Franco Condau. A comuna tien una superficie de 21,83 km², una población de 492 habitants en 1999 y una densidat de población de 22,56 habs/km².
Cheografía
Ye situata a una distancia de 15 km d'Avallon y a 45 km d'Auxerre, a capital d'o suyo departamento.
Ye sobre un pueyo, y por ixo fue clamata en 1793 Vézelay-la-Montagne.
Historia
Vézelay naixió arredol de l'abadía de Vézelay, construita en 858 por Girart de Rosellón, conte de París y de Viena, ta albergar as reliquias de Santa María Malena, en l'actual ubicación d'a comuna de Saint-Père. A redolada yera clamata Vezeliacus, pasando dimpués ta Vizeliac y ta Vézelay. thumb|left|Basilica de Santa María Malena|200px En 873, os normandos, dimpués de remontar os ríos Sena, Yonne y Cure, espulloron ista primitiva construcción, por lo que se decidió a suya reconstrucción en o cabalto d'o pueyo, a on hue se i troba. A nueva construcción se dedicó a os apostols Sant Per y Sant Pavlo. A suya posición dalto d'o pueyo fació que las chents d'a comarca bi habitasen, atraitas por a suya seguridat.
O monesterio teneba una estructura peculiar: yera en realidat una republica teocratica, aparte d'a estructura politica primero d'o reino d'os francos, y dimpués d'as relacions feudals d'o reino de Francia.
Dende 1034, l'abat Godofré afirma que o cenobio ye o poseyedor d'os restos de Santa Maria Malena, con lo que rapidament s'inicia un important trafeco de pelegrins ta Vézelay. Iste fenomeno ye en l'orichen d'o creiximiento economico d'o monesterio y d'a villa amanata de Vézelay. Pronto facioron a suya aparición as luitas de poder, y se inició un periodo de turbulencias y sublevacions. En 1050, una bula d'o Papa proclamó oficialment a Santa Maria Malena como patrona de l'abadía, posando fin a os desturbios. Sindembargo, l'abadía quedó sota o dominio d'a Orden de Clunyego.
En 1096 plega d'o lugar o Papa Urbán II, ta convocar a Primera Cruzata, y acuerda a construcción d'una ilesia abacial, consagrata en 1104. Sindembargo, a presión economica en forma d'impuestos sobre os habitants d'a villa de Vézelay causó una sublevación en 1106, y l'abat Artaud fue asesinato.
Casa d'a Ciudat de Tarazona
A Casa d'a Ciudat de Tarazona ye un molimental edificio renaixentista situau en a localidat de Tarazona (Tarazona y Moncayo, Aragón).
Historia
L'edificio fue construiu entre os anyos 1557 y 1563 en a plaza Mayor u d'o Mercau, pa complir a función de Loncha, mirador de bueis y graners dau que a ciudat ya teneba unas Casas d'o Concello en l'actual plaza d'a Carcel Viella.
L'edificio, emparau en a parte posterior en os sillars d'a muralla, yera orichinalment exento, pero hue se troba situau entre medianerías. A meyaus d'o sieglo XVII iste edificio pasó a estar utilizau como Casa d'o Concello d'a Ciudat.
Descripción
Interiorment ha sufierto muitas reformas, por o qual, toda l'atención se centra en a suya magnifica frontera prencipal. left|thumb|180px|Detalle d'a frontera.
A frontera s'organiza en tres pisos, estando o superior obra de Fernando Chueca, realizada en 1969 a imitación d'a galería alta d'o claustro d'o Monesterio de Veruela. Baixo dita galería un interesant friso en relieu nos relata a dentrada trunfal d'o papa Climent VII y Carlos V en Bolonya en 1530 pa la coronación d'iste como Emperador d'o Sacro Imperio Romano Chermanico.
O segundo piso conta con miradors corrius y oculos pa la iluminación d'a planta noble, a lo costau d'os quals se troban os escudos imperial, aragonés y de Tarazona y a representación d'os personaches mitolochicos Hercules y Caco chunto a unatro protagonista d'a leyenda fundacional d'a ciudat, que ha estau obchecto de diversas identificacions.
Finalment o piso baixo alberga a dentrada prencipal en arco de meyo punto, y seis grans ventanals zarraus con reixas. Sobre a dentrada prencipal se plazan as alegorías d'o buen gubierno, a Chusticia y a Prudencia.
Tuca de la Mina
A tuca de la Mina (en francés pic de la Mine) ye un pico de 2.708 metros d'altaria situau en a cordelera d'o Pireneu, en a muga entre os municipios de Benás (Aragón) y Banyeras de Luixón (Occitania).
Alimento transchenico
A incheniería chenetica u tecnolochía de l'ADN recombinant ye a sciencia que manipula seqüencias d'ADN (que normalment codifican chens) de forma directa, posibilitando a suya extracción d'un taxón biolochico dau y a suya inclusión en unatro, asinas como a modificación u eliminación d'istos chens. En isto fa diferencia con a millora clasica, que ye a sciencia que introduz fragmentos d'ADN (contenendo como en o caso anterior chens) de forma indirecta, por meyo de cruces endrezaus.
Sierra de Tablado
La sierra de Tablado o sierra del Tablau ye una sierra de la branca aragonesa de lo Sistema Iberico a lo sudueste de la Sierra de Moncayo en las comarcas d'Aranda y Campo de Gómara.
La sierra de Tablado se distribuye por los termins municipals de Purullosa, Calcena, Pomer, Osella, Aranda de Moncayo, y localidaz mugants de Soria como Beratón y Borobia.
Altarias
Los principals monts son Tablado o el Tablau (1749 m), Cocota d'el Rincón, Penya Amarilla, Cabeza Redonda, Valdenaza, Marojal, Belmonzal, La Talaya, Penya de l'Aguila y Los Picarios.
Cheolochía
Presenta una falla inversa en la suya versant nord-este en contacto con los materials calsinosos churasicos d'un sinclinal.
Hidrolochía
La part ueste aboca las suyas auguas a lo riu Araviana y a lo Manubles. La versant norte aboca las suyas auguas a la compleganza de la Isuela y la versant sud a la de l'Aranda. En Penya Amarilla naixe lo riu Aranda. .
Bi ha una vechetación con carrascals, caixigars de Quercus faginea, caixigars de Quercus pyrenaica, tarabinars y pinars de pin rodeno y pin royo.
61
Defuncions
60er
Pontils
Pontils ye un municipio catalán de la comarca de la Cuenca de Barberán. La suya población ye de 139 habitants (2006), en una superficie de 68,55 km² y una densidat de población de 2,06 hab/km².
Arcipestrau de Santa Engracia
L'arcipestrau de Santa Engracia ye un arcipestrau de l'archidiocesi de Zaragoza que incluye 5 parroquias situadas en a ciudat de Zaragoza.
Parroquias
Perteneixen a l'arcipestrau Centro as siguients parroquias:
John William Strutt
John William Strutt Rayleigh, tercer barón de Rayleigh, naixito de Landford Grove (Essex, Anglaterra) o 12 de noviembre de 1842 y muerto en Witham (Essex, Anglaterra) o 30 de chunio de 1919, estió un fisico britanico, qui recibió o Premio Nobel de Fisica en 1904 por as suyas investigacions sobre as densidaz d'os gases mas importants, y por descubrir l'argon en relación con istos estudios.
Recibió tamién a Medalla d'a Royal Society (1882), a Medalla Copley (1899), a Medalla Rumford (1914 y 1920), a Medalla Matteucci (1894) y a Medalla De Morgan (1890).
Francisco Salamero Reymundo
Francisco Salamero Reymundo (Torres del Obispo, 1931 - Barcelona, 18 de noviembre de 2017) va estar un medico y historiador ribagorzano que va exercer la chinecolochía moltos ans a Barcelona. Va estar el fundador d'el consultorio Dr. Salamero a la calle Ganduxer de la Ciudat Condal, mes conoixiu per haber estau el precursor de l'Instituto Ginex de chinecolochía (que actualment diriche su fillo). Eba cofundador de l'Asociación Lliga Ribagorzana, que va resucitar, en l'anyo 1997 el famoso periodico El Ribagorzano, editau a principios d'el siglo vint.
El doctor Salamero eba habllador materno de l' hablla de Torres y Chuseu (un microdialecto transicional d'entre l'aragonés y el catalán ribagorzanos, que s'hablla a los llugars de la vall d'el Sarrón) y un firme defensor de l'uso de l'aragonés ribagorzano, anque ell va manifestar més d'una vegada que lo consideraba una llengua independient de l'aragonés, anque variant de norte a sud y d'este a ueste, a la que diba «llengua ribagorzana» u «ribagorzano».