cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Monts Balcans
Os monts Balcans (en bulgaro y serbocroata Стара планина, Stara planina) son una cordelera d'uns 600 km de lonchitut que s'extendilla dende a Val de Timoc (Serbia) dica o cabo Emine en a Mar Negra, ye una cordelera paralela a lo baixo Danubio y fa un arco arredol d'a Plataforma Vlaquica. Por un regular no supera os 1000 m d'altaria, con pocos monts d'os 2000 (o Botev con 2.376 m).
A partita occidental, a l'ueste d'a Val d'o Iskar ye formata por escistos y calsineras d'o paleozoico. A partita central ye formata por escistos y granito. A partita oriental presenta archilas, sallagón y baixa en graus enta la Mar Negra. A marguin septentrional d'a cordelera presenta semontanos tallatos por os ríos y as suyas faixas fluvials. A marguin meridional baixa de sopetón enta una depresión dividita en una serie de cuencas (Zlatica, Kalofer, Kazanlak) y muga con una cadena prebalcanica paralela dita Sredna Gora u Antibalcans.
Bi ha selvas de coniferas, caixicars y fayars.
Vulpes vulpes
A rabosa roya (Vulpes vulpes) ye una especie de mamifero de l'orden carnivora, familia canidae y tribu vulpini. Presenta una extensa aria de distribución en l'Holarctico, estando a sola especie d'a suya tribu y chenero autoctona d'o centro sud d'Europa y Aragón.
Zoonimia
Orichinariament en aragonés recibiba a denominación de Golpella, palabra patrimonial que deriva d'o latín Vulpes y o diminutivo latín -CULA (VULPECULA). A palabra latina Vulpes se remonta a la mesma radiz indoeuropea que ha dau en luengas chermanicas wolf u en luengas eslavas vuk ("lobo").
Manimenos en a baixa Edat Meya o zoonimo golpella fue substituyiu por un derivau con o sufixo -oso: rabosa u raboso, que veyemos en a obra de Chuan Ferrández d'Heredia y atras muestras d'a literatura aragonesa medieval:
Ye a forma femenina a que trobamos en o lexico comercial aragonés en os peaches d'o sieglo XV, y tamién se troba huei por quasi tot l'Alto Aragón, tanto en ansotano (aragonés occidental), como en o benasqués y o chistabín (aragonés oriental) y en l'aragonés centro-oriental.
Tamién existen unas formas con -p- raposa, raposo conoixidas dende a baixa Edat Meya en castellano, en un tiempo en o que en aragonés s'escribiba rabosa, raboso. Coromines considera que estas palabras antigas con -p- en castellano representan una alteración a causa d'o influxo de rapiega, (como dicen a esta especie en asturiano), y atras palabras d'a familia rapiña, por os instintos depredadors y oportunistas d'a rabosa.
En aragonés actual as formas con -p- son documentadas en tensín (aragonés centro-occidental), en o cheso (aragonés occidental). Tamién ye documentata en Biarche, Lecinyena, y en o Viello Sobrarbe se da como voz extincta, tamién bi n'ha una variant como reposo (en Boleya). Queda ubierta a interpretación sobre si son castellanismos adhibius a la parla local u si representan un caso de conservación d'a xorda intervocalica -P- como en capuzar u capín.
Glaciar rocoso de ras Argualas
O glaciar rocoso de ras Argualas ye un glaciar rocoso d'os Pireneus. Administrativament perteixe a o municipio de Sallent de Galligo, en a comarca de l'Alto Galligo y se troba situau en o macizo d'os Picos de l'Infierno.
Se troba situau a una altaria d'entre 2.700 y 2.520 m, rodiau por picos como a punda de ra Liana (3.036 m) y o Garmo Negro de ras Argualas (3.015 m). Tien una amplaria de 400 metros, una largaria d'alto u baixo 750 metros y una superficie de bellas 35 hectarias. D'orientación Norueste, tien una pendient meyana de 25° y una velocidat meyana axial de 22,3 cm/anyals.
De l'antigo glaciar blanco que aquí se trobaba apareixen os ibons de Pondiellos.
Calabria
Calabria (l'antiga Bruttium romana) ye una rechión d'o sud d'Italia. Ye dividida en 4 provincias, dos d'ellas historicas (Cosenza y Catanzaro) y dos recients (Crotone y Vibo Valentia) y una ciudat metropolitana (Reggio Calabria).
A Guardia Piemontesa ye una comuna de Calabria a on se i charra l'occitán y por ixo a sobén s'encluye en l'Occitania.
Organización politico-administrativa
220px
A rechión ye partida en cuatre provincias y una ciudat metropolitana:
Isotopo
Os isotopos son atomos que tienen o mesmo numero atomico pero diferent numero masico, ye decir, tienen o mesmo numero de protons pero diferent de neutrons.
Por eixemplo, o hidrocheno tien nomás un protón. Os suyos isotopos son: o protio, (un protón y garra neutrón), o deuterio (un protón y un neutrón) y o tritio (un protón y dos neutrons)
Château-Chinon (Ville)
Château-Chinon (Ville) ye una localidat y comuna francesa situada en o departamento de Nièvre, en a rechión de Borgonya-Franco Condau.
Ameyugo
Ameyugo ye un municipio d'a comunidat autonoma castellanoleyonesa d'a provincia de Burgos, situau en a comarca de l'Ebro y partiu chudicial de Miranda d'Ebro.
A suya población ye de 99 habitants (2010) en una superficie de 12,51 km², con una densidat de población de 7,91 hab/km².
Cheografía
A localidat d'Ameyugo ye situada a 555 metros d'altaria sobre lo livel d'a mar, a una distancia de 71 km d'a ciudat de Burgos, a capital d'a suya provincia.
O suyo termin municipal ye trescruzau por o río Oroncillo.
Anyos 1610
Os anyos 1610 ye o periodo de tiempo formato por os anyos entre l'anyo 1610 y l'anyo 1619, istos dos tamién encluyitos.
Blackthorn
Blackthorn ye una cinta western de 2011 dirichida por Mateo Gil y protagonizada por Sam Shepard, Eduardo Noriega y Stephen Rea. Escrita por Miguel Barros, o filme ye un relato ficticio sobre Butch Cassidy qui ya viello, vive baixo o nombre de James Blackthorn en un tranquilo lugar de Bolivia 20 anyos dimpues d'a suya desaparición en 1908. Blackthorn estió rodada en diferents puestos en La Paz, Potosí y Uyuni en Bolivia.
A cinta en primeras amanixió en iTunes o 2 de setiembre de 2011, y s'engueró en Estaus Unius o 7 d'octubre de 2011.
Cubo
thumb|Un cubo Un cubo u hexaedro regular ye un poliedro regular limitau por seis caras, totas ellas quadradas y perpendiculars.
Tién 6 caras, 12 ariestas i 8 vértices.
Volumen, aria y desembolic
Dau un cubo regular d'ariesta a, podemos calcular o suyo volumen V meyant a siguient formula:
Y l'aria total d'as suyas caras A (que ye 6 vegadas l'aria d'una d'ellas, Ac), meyant:
Simetría
Un hexaedro regular (u cubo) tien quince eixes de simetría d'orden quatre: as rectas perpendiculars a cada par de caras paralelas por o suyo punto meyo; quatre eixes de simetría d'orden dos: as rectas que unen os centros d'ariestas oposadas; nueu plans de simetría; tres paralelos a cada par de caras paralelas por o punto meyo d'as ariestas que las unen, y seis formaus por pars d'ariestas oposadas; y un centro de simetría. Esto fa que este cuerpo tienga un orden de simetría total de 48: 2x(3x4+6x2).
Os elementos de simetría anteriors definen un d'os grupos de simetría octaedricos, o denominau Oh seguntes a notación de Schöenflies.
Ethel Barrymore
Ethel Barrymore (nombre artistico d'Ethel Mae Blythe), naixita de Philadelphia (Pennsilvania, Estaus Unius) o 15 d'agosto de 1879 y muerta en Los Angeles (California, Estaus Unius) o 19 de chunio de 1959, estió una destacata actriz estausunidense, activa en o teatro estausunidense y en o cine estausunidense dende meyatos d'os anyos 1890 dica meyatos d'os anyos 1950 y con cuantos premios recibitos mientres a suya carrera artistica. Perteneixeba a la familia Barrymore, una destacata familia en a scena estausunidense: yera filla d'os actors Maurice Barrymore y Georgiana Drew, nieta d'os actors John Drew Jr. y Sidney Drew, chermana d'os actors John Barrymore y Lionel Barrymore, tía de l'actor John Drew Barrymore, y tía agüela de l'actriz Drew Barrymore.
Cosne-Cours-sur-Loire
Cosne-Cours-sur-Loire ye una localidat y comuna francesa situada en o departamento de Nièvre, en a rechión de Borgonya-Franco Condau.
Ethel Barrymore
Premios
En 1944, l'actriz Ethel Barrymore recibió o Premio Oscar a la Millor Actriz Segundaria por o suyo papel de Ma Mott en None but the Lonely Heart, una cinta dirichita por Clifford Odets.
Pablo Tusset
Pablo Tusset ye o pseudonimo de David Homedes Cameo (Barcelona, 1965), ye un escritor y novelista catalán en luenga castellana.
En o 2006 va publicar a suya segunda novela, clamata "En el nombre del cerdo", una novela ambientata en Catalunya y Nueva York. En febrero d'o 2009 publica "Sakamura, Corrales y los muertos rientes".
O estilo de Tusset ye caracterizato por a mezcla d'un vocabulario liuchero, lo que adube muitas vegadas a l'humor y o fundor en os temas tractatos, que van dende o psicoanalís u l'esoterismo y ufren un cinico retrato d'a realidat contimporanea.
Val Tierra
Val Tierra (en castellano Valtierra) ye un municipio de Navarra situato a 80 km de Pamplona. A suya población ye de 2.526 habitants (2007), en una superficie de 49,4 km² y una densidat de población de 51,13 hab/km².
Camín
thumb|right|250px|Camín en [[Suecia.]] thumb|Camín de [[La Vileta, barrio de Sarradui, ta Riguala (Ribagorza)]] Un camín (d'o latín < CAMMINU) ye una vía de comunicación terrestre entre dos puestos, de regular sin asfaltar y que esnaviesa por terrenos rurals u forestals. L'amplo ye mayor que o d'un sender, y o trazau ye más plano u millor condicionau, o que permite un transitar mas comodo.
Se diferencia d'una pista forestal porque o camín no s'ha feito con a intención de que i pasasen os vehiclos a motor, anque puede estar que tamién en i pase.
Cannabis
O termín Cannabis puet referir-se:
Brevìe
A suya población ye de 741 habitants en una superficie de 18,10 km², con una densidat de población de 40,94 hab/km².
Cheografía
A localidat de Brevìe se troba situata a 660 metros d'altaria sobre o livel d'a mar.
Clamecy (Nièvre)
Clamecy ye una localidat y comuna francesa situada en o departamento de Nièvre, en a rechión de Borgonya-Franco Condau.
Toponimia
A toponimia ye una disciplina d'a sciencia d'a Onomastica que estudia l'orichen d'os nombres d'os puestos. Os toponimos, nombres de puestos, a vegatas tienen o suyo orichen en apellitos u nombres propios de personas, pero más a sobén o suyo orichen ye bel aspecto fisico d'o puesto que designan. A palabra toponimia proviene etimolochicament d'o griego τόπος topos, puesto, y oνομα ōnoma, nombre. A toponimia, antimás d'estudiar l'orichen d'os nombres, analiza os simbolos d'os nombres d'un lugar.
Nicte (satelite)
Nicte ye un satelite de Plutón. Estió descubierto en 2005 por o telescopio espacial Hubble.
Yepes
Yepes ye un municipio d'a provincia de Toledo, en a comunidat autonoma de Castiella-La Mancha, Espanya. A suya población ye de habitants, en una superficie de 85,54  km² y una densidat de población de 0 hab/km².
Aguilar de Campos
Aguilar de Campos ye un municipio castellan-leyonés situato en a provincia de Valladolit. Fa parte d'a comarca de Tierra de Campos.
A suya población ye de 299 habitants (2011), en una superficie de 49,70 km² y una densidat de población de 6,02 hab/km².
Cheografía
A localidat d'Aguilar de Campos se troba situata a 752 metros d'altaria dencima d'o ran d'a mar, a una distancia de 61 km d'a ciudat de Valladolit, a capital d'a suya provincia y de Castiella y Leyón.
Historia
Ta bellos autors ye astí a on se localizaba l'antiga ciudat vaccea d'Intercatia, encara que d'atros autors la identifican con Villalpando (provincia de Zamora), Montealegre de Campos y Tordehumos (provincia de Valladolit) u con Paredes de Nava (provincia de Palencia).
Libro de Mormón
O Libro de Mormón ye uno d'os cuatro libros sagratos acceptatos por a Ilesia de Chesucristo d'os Santos d'os Zaguers Días, a Comunidat de Cristo y atras brancas d'o mormonismo. O libro mesmo dice que ye una traducción d'os escritos d'hombres santos de l'antiga America escrito en una forma pareixita a la Biblia.
Prene o suyo nombre d'un d'os zaguers d'os profetas que, d'alcuerdo a o libro, bi escribioron, Mormón, qui arredol de l'anyo 390 habría resumiu en un compendio bels escritos que consiguioron abracar 2500 anyos d'historia.
Historia
Seguntes a tradición d'o movimiento d'os Santos d'os Zaguers Días, O Libro de Mormón contiene os rechistros de dos grans civilizacions que pobloron o continent americano, una procedent de Cherusalem por l'anyo 600 aC y l'atra plegando muitos sieglos antes cuan o episodio biblico d'a Torre de Babel. Istes rechistros habrían estau mantenius por profetas que vivioron entre ixos puestos, dica que Mormón, un d'ixos profetas, habría feito una compilación d'os anals en un solo volumen, entallau en planchas de metal.
En a narrativa de Joseph Smith, fundador de dito movimiento, Moroni, un personache ya alavez anchelical, lo visitó o 21 de setiembre de 1823, instruindo-lo sobre l'antigo escrito y d'os trangos ta traducir-lo. Smith contó que, cuatro anyos mas tarde, las planchas le fuoron entregadas a la fin, traducindo-las decamín, asegurando tener auxilio divín ta ixa labor. A traducción d'o texto se realizó por medio de l'uso d'un instrumento clamau Urim y Tumim que permitiba a Smith interpretar os caracters d'o echipciu reformau a l'anglés usau en a epoca.
1874
Mayo
right|thumb|250px|O escritor, periodista y novelista britanico [[G. K. Chesterton, naixito o 28 de mayo de 1874.]]
Libro de Mormón
Historia
En dita labor cooperoron Martin Harris y posteriorment Oliver Cowdery, toz dos firmants como testimonios orichinals d'as ditas Planchas d'Oro entregadas a Smith por o ánchel Moroni.
Joseph Smith publicó a suya obra por primera vegada en 1830, con o titol The Book of Mormon, en referencia a o personache d'o libro responsable d'a suya compilación. Como resultau d'o treballo misionero d'os miembros d'a Ilesia de Chesucristo d'os Santos d'os Zaguers Días, y atras denominacions, o libro s'ha publicau en 78 idiomas, con porcions traducidas en atras 32 luengas, imprentando pero de 120 millons de copias, cubrindo l'idioma nativo d'o 99% d'os suyos miembros y o 87% d'a población mundial total. En 1998 a ilesia mormona deixó de traducir-se seccions resumidas d'o Libro de Mormón, anunciando que a traducción d'o libro a cada nuevo idioma será una edición completa.
John Quincy Adams
John Quincy Adams, naixito de Baintree (hue Quincy, Massachusetts) l'11 de chulio de 1767 y muerto en Washington, DC (Estaus Unius) o 23 de febrero de 1848, estió un avogato y politico estausunidense, President d'os Estaus Unius dende o 4 de marzo de 1825 dica o 4 de marzo de 1829. Tamién estió Secretario d'Estau mientres a Presidencia de James Monroe, dende o 22 de setiembre de 1817 dica o 3 de marzo de 1825. Antiparte, yera fillo d'o President John Adams.
Aitor Martín Esteban
Aitor Martín Esteban, (Zaragoza, 3 d'aviento de 1987) ye un atleta aragonés especializato en prebas de velocidat mas que mas en os 400 m lisos. Tien en l'actualidat o récord d'Aragón de 400 m lisos. O suyo equipo en a actualidat o CA Playas de Castellón. Recientement retirato.
Pablo Aragüés
Pablo Aragües, naixito de Zaragoza o 25 de febrero de 1982 ye un director cinematografico, guionista y editor aragones con cuantos treballos en o mundo audiovisual, como que largometraches, videoclips, documentals y series d'Internet. D'entre os suyos treballos cal destacar o largometraches Vigilo el camino, con a nominación de millor cinta en os Premios Simón de 2013 y Novatos, basata en a suyas experiencias personals y que tenió dos nominaciones ta os Premios Simón de 2016 a más d'o videoclip La paz mundial feito ta lo grupo de mosica Siniestro total y que tenió a nominación ta o millor videoclip en os Premios Simón en a suya primera edición.
Estió President d'a Academia del Cine Aragonés mientres o periodo 2007-2008.
Cantón de Sòra
O cantón de Sòra (en occitán canton de Sòra, en francés canton de Sore) yera una división administrativa francesa situata en o departamento d'as Landas, en a rechión d'Aquitania, districto de Lo Mont.
A suya población yera de 1.903 habitants (2007) en una superficie de 418,44 km², con una densidat de población de 5 hab/km².
A capital d'o cantón yera a localidat de Sòra, y en feban parte 4 comunas.
Estau
thumb|200px|Bandera d'o Estau libre de [[Bavera. A bandera ye un d'os simbolos d'un estau]] Un estau (u estato) ye o conchunto d'institucions que poseyen l'autoridat ta establir as normas que regulan una sociedat, tenendo sobiranía interna y externa sobre un territorio definito. En a definición de Max Weber, o estado ye una organización que reclama ta sí mesmo "monopolio sobre a violencia lechitima"; por ixo, aintro d'o estado s'encluye a institucions tals como as fuerzas armatas, l'administración publica, os tribunals y a policía. A mas, s'encluyen aintro d'a organización estatal aquellas resultants d'a división de poders, y atras mas sotils, pero propias d'o estado, como a moneda.
O concepto d'estado no ha de confundir-se con o de Gubierno. O estau son as institucions permanents, mientres que o gubierno ye o conchunto de gubernants que eixercen cargos mientres un periodo de tiempo limitato.
Estaus, países y nacions
Os termins país, estau y nación son relacionatos y a sobén s'entibocan y s'emplegan como sinonimos, pero estrictament se refieren a conceptos diferents:
Anyos 1630
Os anyos 1623 ye o periodo de tiempo formato por os anyos entre l'anyo 1623 y l'anyo 1623, istos dos tamién encluyitos.
Numancia CMA Soria
O Numancia Ciudad del Medio Ambiente de Soria ye a sección de voleibol d'o CD Numancia d'a ciudat de Soria en Castiella y Leyón y que chuga en a Superliga masculina.
10 de marzo
Aragón
right|thumb|250px|A cantaire, cupletista y actriz aragonesa [[Raquel Meller, qui naixió o 10 de marzo de 1888.]]
Alcazarén
Alcazarén ye un municipio castellanleyonés situato en a provincia de Valladolit. A suya población ye de 722 habitants (2010), en una superficie de 48 km² y una densidat de población de 14,71 hab/km².
Carretera
thumb|Carretera actual en [[Niigata, Chapón]] Una carretera ye una vía de comunicación destinata a facilitar o desplazamiento de vehíclos rodatos. Se distingue d'un simple camín porque ye especialment disenyata ta a cerculación de vehíclos de transporte.
Un d'os grans impulsors d'a evolución vial estió l'Imperio Romano, deixando dica hue en día un gran rete de carreteras.
O territorio ocupato por as carreteras ye muit gran. Concretament en Espanya se calcula que bi ha 700.000 km de carreteras que ocupan bels 6.500 km² (mas superficie que a provincia de Chirona).
Se veiga tamién
thumb|Carretera romana en [[Herculanum.]]
Fontainebleau
Fontainebleau ye una localidat y comuna francesa situada en o departamento de Sena y Marne, en a rechión d'Isla de Francia.
Cocina d'inducción
thumb|250px|Una cocina d'inducción
Villatobas
Villatobas ye un municipio d'a provincia de Toledo, en a comunidat autonoma de Castiella-La Mancha, Espanya. Fa parte d'a comarca de Mesa de Ocaña y d'o partiu chudicial d'Ocaña.
Sierra de la Volteria
La sierra de la Volteria ye una sierra de exterior prepirenenca situada a lo sud de la sierra de Perpella, en la marguin dreita de la Noguera Ribagorzana chunto a lo entibo de Santa Ana, entre las comarcas de Ribagorza y La Noguera y entre los termins municipals de Camporrélls, Valdellou y Os de Balaguer. La suya altaria principal ye de 841 m (La Volteria).
Cocina d'inducción
A cocina d'inducción ye un electrodomestico que fa servir o escalfamiento por inducción ta trasmitir a calor sobre os recipients, en oposición a la transferencia de calor que ye l'alazaet d'as tradicionals cocinas electricas u de gas. Ta poder emplegar-se en una cocina d'inducción, os recipients han d'estar fabricaus con metals ferromagneticos. Ta os recipients no ferromagneticos se puede meter debaixo discos adaptadors que permitan adaptar-los a la cocina d'inducción.
Villatobas
A suya población ye de habitants, en una superficie de 181,58  km² y una densidat de población de 0 hab/km².
Cheografía
A localidat de Villatobas se troba situata a 723 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, a una `distancia de 70,6 km d'a ciudat de Toledo, a capital d'a suya provincia.
Cocina d'inducción
En una cocina d'inducción os inductors debaixo d'os recipients son formaus por bobinas de filos d'arambre enrrollaus. A corrient alterna circula por a bobina creyando asinas un campo magnetico oscilant. Iste campo produce corrient electrica en o recipient. O fluxo de corrient en o metal produce una resistencia que escalfa a birolla. Encara que a corrient ye gran, ista ye producida por un baixo voltache.
Alaejos
Alaejos ye un municipio castellanleyonés situato en a provincia de Valladolit y comarca d'a Tierra de Medina.
Cocina d'inducción
Una cocina d'inducción ye mas rapeda y mas eficient que as tradicionals cocinas electricas. Permite un control instantaneo d'a enerchía de cocción igual que en as cocinas de gas. Atros metodos de cocinado emplegan flamas u elementos resistivos a o royo vivo, pero en a inducción se calienta nomás o recipient. Como a superficie d'a cocina se calienta nomás debiu a o contacto con o recipient, o riesgo de cremar-se en tocar-la ye significativament menor que en atros tipos de cocinas. L'efecto d'a inducción no calienta l'aire d'arredol d'o recipient, por o que a eficiencia enerchetica ye mayor. L'aire d'a refricheración sale a traviés d'a electronica, pero tien una temperatura poco mayor que la de l'ambient.
Alcaudete de la Jara
Alcaudete de la Jara ye un municipio d'a provincia de Toledo, en a comunidat autonoma de Castiella-La Mancha, Espanya. A suya población ye de habitants, en una superficie de 156,12  km² y una densidat de población de 0 hab/km².
Alaejos
A suya población ye de 1.611 habitants (2009), en una superficie de 102,59 km² y una densidat de población de 15,70 hab/km².
Cheografía
A localidat d'Alaejos se troba situata a 754 metros d'altaria dencima d'o ran d'a mar, a una distancia de 63 km d'a ciudat de Valladolit, a capital d'a suya provincia.
Molimentos
right|thumb|250px|A [[ilesia de Santa María d'Alaejos.]]
Cocina d'inducción
As propiedatz magneticas d'un recipient d'acero fan que a corrient inducida se concentre en una fina capa amán d'a suya superficie, lo que fa l'efecto d'o escalfamiento mayor. En materials no magneticos como l'aluminio o campo magnetico penetra muito y a corrient inducida troba poca resistencia en o metal. Existe tamién bella versión de cocina d'inducción valida ta toz os metals, pero que tien manimenos una baixa eficiencia quan treballa con recipients no magneticos.
División (militar)
thumb|right|200px|Simbolo standardizato d'a [[OTAN (APP-6A) ta representar una división d'infantería; cal parar cuenta que as letras X no representan un numero de división, sino o simbolo standardizato ta representar una división, representando l'aspa en o rectanglo a l'infantería.]] En terminolochía militar, una división ye o nombre que recibe una unidat militar important d'un exercito, que gosa estar formata por un numero de militars d'entre 10.000 y 30.000, seguntes os países y os subtipos de divisions, y que representa a unidat militar de tamanyo mas chicot que ye capable de fer operacions militars en forma autonoma y por una durada de tiempo ampla. Por ixo por un regular tien chicotas unidaz auxiliars que en fan parte (asinas, artillería, unidaz de reconoixencia, d'artillería antiaeria, d'incheniers militars, etc.).
1998
Atros países
right|thumb|250px|L'actriz, cantante y conservadora australiano-estausunidense Bindi Irwin, naixencia o [[24 de chulio de 1998.]]
Chunio
right|thumb|250px|L'actriz irlandesa [[Maureen O'Sullivan, muerta o 23 de chunio de 1998.]]
División (militar)
Gosa estar encuadrata en un cuerpo d'exercito y estar composata por cuantos rechimientos u brigadas, y por un regular otenta o suyo mando un militar con ran de cheneral, de cheneral de división u de mayor cheneral, encara que recibe nombres diferents seguntes cada exercito.
Seguntes o suyo equipamiento en armas u memo seguntes a suya función militar, puet estar una división blindata, una división d'infantería mecanizata, una división de montanya, una división paracayidista, una división d'infantería de marina, una división lichera, una división d'infantería, etc.
Exea d'Albarracín
Exea d'Albarracín (Gea de Albarracín en castellano) ye un municipio de la provincia de Teruel, situau en la comarca de la Sierra d'Albarracín. La suya población ye de 410 habitants (2013), en una superficie de 57,45 km² con una densidat de 6,91 hab/km²
Cantón de Vilanava de Marsan
O cantón de Vilanava de Marsan (en occitán canton de Vilanava de Marsan, en francés canton de Villeneuve-de-Marsan) yera una división administrativa francesa situata en o departamento d'as Landas, en a rechión d'Aquitania, districto de Lo Mont.
Samuel Wanjiru
Samuel Kamau Wanjiru conoixiu esportivament como  Samuel Wanjiruy naixiu de Nyahururu (Kenya) o 10 de noviembre de 1986, y muerto en o mesmo puesto o 15 de mayo de 2011, estió un atleta de luenga distancia kenyata mas que mas en a meya maratón, maratón y campo a traviés.
Cantón de Vilanava de Marsan
A suya población yera de 5.959 habitants (2007) en una superficie de 214,01 km², con una densidat de población de 28 hab/km².
A capital d'o cantón yera a localidat de Vilanava de Marsan, y en feban parte 12 comunas.
Samuel Wanjiru
Estió esleyito millor esportista de Kenya de l'anyo 2008.
Exea d'Albarracín
Toponimia
D'acuerdo con Antonio Ubieto Arteta s'escribió Exea entre 1609 y 1646 y Gea dende 1713 dica 1860, prenendo l'apelativo de Albarracín dende 1873. L'analís de la documentación amuestra que l'uso ye muito mes antigo de l'apelativo, y que antes de 1609 ya se trobaba formas como Exea coexistindo con Xea y Ixea.
En lo Fogache de 1495 s'escribe un epigrafe Exea seguiu d'atro epigrafe moros de Xea.
En la versión de lo fuero de Teruel de lo sieglo XVI se replega un texto de 1461 de las Corz de Calatayú y s'escribe Exea de Albarracín.
En las Cronicas de los Chueces de Teruel s'escribe Xea y Xea d'Albarracín:
Encara en 1761 s'escribió un texto con lo títol Madres Capuchinas del Convento de Exea de Albarracin.
Tomás Lafuente Pérez interpreta este toponimo a partir de lo latín EXIRE y significaría "salida" referindo-se a una salida natural de la Sierra d'Albarracín.
L'uso de l'apelativo d'Albarracín encara que esporadico puet remontar-se a la baixa Edat Meya, en lo Fogache de 1405 ordenau en las Corz de Maella s'escribe Exea de Albaraci:
Cheografía
La localidat de Exea d'Albarracín ye situada chunto a lo cauz de lo río Guadalaviar auguas enta baixo de la zona de foces que ha escarbau salindo de la Sierra d'Albarracín. Lo glacis d'Exea d'Albarracín ye a piet d'esta sierra y baixa enta la depresión de Calatayú-Teruel, constituindo part d'un semontano.
Un sector que bi ha a lo sud de lo termin municipal d'Exea d'Albarracín ye Sierra Carbonera, segmento de la Sierra d'Albarracín con materials paleozoicos y que contina en lo termin municipal de Bezas.
Lo sinclinorio churasico d'Exea d'Albarracín-Alustante desparte los anticlinals d'Aragoncillo-Sierra Menera a lo nord-este y Santa María del Espino-Sierra Carbonera a lo sudueste
Adverbios de manera en francés
Los adverbios de manera pueden estar de quatro clases:
Exea d'Albarracín
Historia
En 1166, Alifonso II lo Casto cedió a Calvet de Biel tierras y dreitos en la comarca d'Albarracín pa pagar-li l'aduya en una futura conquiesta d'Albarracín que no se produció. Exea ye entre las tierras que li da.
Frederico I de Prusia
Frederico I de Prusia, naixito de Königsberg (Brandenburgo-Prusia, hue Kaliningrado en Rusia) l'11 de chulio de 1657 y muerto en Berlín (Reino de Prusia, hue Alemanya) o 25 de febrero de 1713, estió un elector de Brandenburgo y duque de Prusia (Brandenburgo-Prusia), que dimpués estió o primer rei d'o Reino de Prusia. Puyó a la cadiera electoral y ducal de Brandenburgo-Prusia o 9 de mayo de 1688, cuan sucedió a su pai Frederico Guillén I de Brandenburgo. L'emperador li concedió o títol de "rei en Prusia" y él mesmo se corona rei de Prusia o 26 d'aviento de 1701 en Königsberg. Yera fillo de Frederico Guillén I de Brandenburgo y d'a suya muller Loísa Henriqueta de Nassau.
Adverbios de manera en francés
Locucions adverbials de manera
Son locucions adverbials de manera:
Destacan las locucions feitas con lo sufixo -ón, sobre tot en plural con "s adverbial" (à tâtons), comparables a las que bi ha en occitán, catalán y aragonés.
Bi ha locucions adverbials de manera que cubre lo vuido d'adchectivos qualificativos que no pueden formar adverbios en -ment. Se puede formar locucions con:
Adverbios de manera formaus con lo sufixo -ment
La mes gran part de los adverbios acabaus en -ment son adverbios de manera. Exemplos: autrement (altrament), également ("igualment"), admirablement ("admirablement"), y talment tellement.
Lo sufixo -ment ye un de los pocos que puet formar adverbios y només lo puet fer a partir d'adchectivos en forma feminina, de fueras d'unas excepcions. La mes gran part de los adverbios formas con este sufixo son adverbios de manera.
Si l'adchectivo acaban en -e-, lo sufixo s'anyade dreitament.
Manimenos, se troba la seqüencia -ément:
Una lista prou representativa sería: Aveuglément, commodément, communément, conformément, confusément, densément, diffusément, énormément, expressément, exquisément, importunément, imprécisément, incommodément, indivisément, inopportunément, opportunément, indivisément, intensément, obscurément, profondément, profusément y uniformément.
Son toz advervios invariables en feminín. Los adverbios précisément y expressément derivan d'adverbios latinos cultos que se pronunciaban con la é final d'acuerdo con la pronunciación academica (expressé, précisé).
Si l'adchectivo acaba en -ai, -é, -i u -u se fa servir la forma masculina:
Bi ha un accento circumflexo que senyala la perda de la e de lo feminín en beluns d'estos adchectivos:
Una lista prou representativa sería: assidûment, congrûment, continûment, crûment, dûment, fichûment, foutûment, goulûment, incongrûment, indûment y nûment.
Los adchectivos acabaus en -ant y -ent (terminación de lo participio present), unen esta terminación a la de l'adverbio quedando las seqüencias -emment y amment:
Bi ha uns adverbios acabaus en -ment que se remontan a una forma en francés antigo:
La terminación -ment se puede aplicar tamién a substantivos pa formar adverbios:
Exea d'Albarracín
Historia
En 1284 lo rei Pero III d'Aragón conquirió la sinyoría d'Albarracín y cedió lo lugar d'Exea a lo noble castellano Diego López de Haro, enemigo cerrino de lo sinyor d'Albarracín Juan Núñez de Lara. La localidat mantenió la categoría de "lugar" por lo menos dica 1306, y cambió de mans unas cuantas vegadas.
Lo 24 de mayo de 1428 lo rei Alifonso V d'Aragón dió la villa d'Exea a Chuan Ferrández d'Heredia.
Entre 1446 y 1495 perteneixeba a la Sobrecollida de Teruel. Lo fogache de 1495 indica que bi heba 7 fuegos de cristianos y 94 fuegos de moros de Xea.
Lo 20 d'agosto de 1610 fuoron forachitaus d'Exea d'Albarracín 2260 moriscos. Lo vuido poblacional lo plenoron nuevos pobladors cristianos navarros, castellanos, valencianos, catalans y andaluces.
En 1646 perteneixeba a la Vereda de Mont Albán. Entre 1711 y 1833 perteneixió a lo Correchimiento d'Albarracín.
Chuegos Olimpicos de Tokio 2020
Os Chuegos Olimpicos de Tokio 2020 estioron os Chuegos Olimpicos d'a XXXII Olimpiada d'a era moderna organizatos por o COI y celebratos en Tokio dende o 23 de chulio dica o 8 d'agosto de 2021 a on competirán esportistas en 28 esportes. Tokio fue esleita o 7 d'aviento de 2013 en a 125 asamblea d'o Comité Olimpico Internacional estando as atras ciudaz candidatas Istambul y Madrit.
A calendatas de celebración inicials yerán dende o 24 de chulio dica o 9 d'agosto de 2020 pero a pandemia de COVID-19 causada per o virus SARS-CoV-2 fizo que  o primer ministro de Chapón, Shinzo Abe, y o presidente d'o COI, Thomas Bach, reunitos o 24 de marzo de 2020 acordoron retrasar os Chuegos un anyo pero deixar o mesmo nombre. Una semana dimpués son establitas as nuevas calendatas.
Primer ministro de Suecia
O primer ministro de Suecia ye a persona a qui o Parlamento de Suecia (Riksdag) encargó a formación d'o Gubierno de d'o país.
Dende 1995 a suya residencia oficial ye o palacio de Sagerska huset, amán d'o Palacio reyal d'Estocolmo.
Dende o 18 d'octubre de 2022, o primer ministro de Suecia ye Ulf Kristersson.
Dende 1809 (anyada d'a Constitución de Suecia) dica 1876 no existiba a figura d'o primer ministro, sino que bi heba dos primers ministros: o primer ministro de Chusticia, encargato d'asuntos interiors, y o primer ministro d'Asuntos Foranos, ta os asuntos foranos a o país. En 1876, con a reforma d'a Constitución, o primer ministro de Chusticia esdevenió l'actual primer ministro, y o primer ministro d'Asuntos Foranos esdevenió o ministro d'Asuntos Foranos.
Bìroro
Bìroro (Bìroro en sardo; Birori, en italiano y oficialment) ye una comuna sarda en a provincia italiana de Nùgoro y rechión de Cerdenya, que feba parte de l'antigo reino de Cerdenya.
A suya población ye de 591 habitants en una superficie de 17,36 km², con una densidat de población de 34,04 hab/km².
Cheografía
A localidat de Bìroro ye situata a 450 metros d'altaria sobre o livel d'a mar.
Anyos 1640
Os anyos 1640 ye o periodo de tiempo formato por os anyos entre l'anyo 1640 y l'anyo 1649, istos dos tamién encluyitos.
Sabrina Ferilli
Sabrina Ferilli, naixita de Roma (Lazio) o 28 de chunio de 1964, ye una actriz italiana, con una important carrera cinematografica en o Cine italiano y internacional.
Puerta Cremada
A puerta Cremada yera una puerta situada en a muralla medieval de Zaragoza, en a intersección d'as carreras Asalto y Heroísmo.
Historia
En tiempos d'a ocupación musulmana estió conoixida como baab Al-Jahuud, literalment en arabe a puerta d'os Chodigos, ya que por aquí s'accedeba, encara dica o sieglo XV, a la chudería. Dende ista puer­ta, dimpués de trescruzar o wádí Baltash u wádí Warbäh, saliba o camín que s'endrezaba enta Valencia.
Vaqueta (desambigación)
Vaqueta puet estar:
Puerta Cremada
Historia
Reconstruyida pobrament fue espaldada en 1868 y tornada a reconstruyir pa estar finalment espaldada en 1904.
Ajamil
Cheografía
O lugat d'Ajamil se troba situau a una distancia de 46 km d'a ciudat de Logronyo, a capital d'as suyas provincia y comunidat autçonoma.
Puerta Cremada
Historia
Ista puerta comunicaba a ciudat con o barrio exterior que se conoixería dimpués como Montemolín y que s'estendillaba dende l'exterior d'a muralla dica o camín d'o Baixo Aragón. Por estar una zona situada a l'atro canto d'a Uerva, entre terrenos embadinaus y canyars, yera prou perigloso en o sieglo XVI, ya que yera fácil perder-se, bi habendo victimas a sobén. Asinas os ciudadans demandoron que se tanyese una d'as campanas d'a ilesia de Sant Miguel dende a boca de nueit dica l'amaneixer y se metese una luz dencima d'a torre pa orientar a os caminants que arribaban por aquí a la ciudat. Por ixa razón yera conoixida popularment como a puerta d'os Perdius.
L'orichen d'o suyo nombre viene de que chunto a ella se reuniban os carboners arredol d'as cheras que teneban enchegadas de contino. O fumo que i feban, mas que mas os días que bufaba l'aire fué dando una color negra a la puerta, pareixindo que estase cremada. Antimás tamién pareixe que por ella saliban en a Edat Meya os presos que yera condenaus por a Enquesición a morir en a foguera.
Realimentación
Realimentación positiva
En as realimentacions positivas quan augmenta un primer elemento A, augmenta un segundo elemento B, o que fa que augmente de nuevo A. Aisladament y sin atros factors conducen a un augmento sin control.
Un eixemplo de realimentación positiva clasico lo trobamos quan se posa un microfono debant d'ul altavoz. L'altavoz reproduce o sonito d'o microfono y s'ascuitará un fuerte sonito por realimentación.
En una población en creiximiento o numero de naixencias fa que augmente a población, y l'augmento de población fa que augmente o numero de naixencias.
Realimentación negativa
En as realimentacions negativas quan augmenta un primer elemento A, augmenta B, pero una puyada en B fa que se desvienga una baixada en A. A l'augmentar a causa augmenta l'efecto, pero l'augmento de l'efecto tiende a esmorteixer a causa. Estas realimentacions tienden a estabilizar os sistemas, d'astí o suyo nombre d'estabilizadors u homeostaticos, y ye present en tota clase de controls, tanto naturals (ye a base d'o control en o sistema endocrino), como ciberneticos.
Una secreción hormonal en exceso (hiperfunción) sería perchudiciosa, a l'igual que una secreción en defecto (hipofunción). As hormonas en a sangre son baixo un control retroactivo negativo (realimentación negativa). Una concentración alta d'una hormona en a sangre u a mesma respuesta que produce a hormona inhiben a sintesi d'esta hormona. D'esta traza a hipofisi produce a hormona foliculo-estimulant (FSH), que aboca a la sangre y arriba en l'ovario. A hormona FSH actúa sobre os foliculos de Graff primarios, que encomienzan a creixer y producir una hormona dita foliculina. Quan a foliculina ye abocata a la sangre, remata por arribar en a hiposifi, on inhibe a producción d'a hormona FSH.
Aldeanueva de Barbarroya
Aldeanueva de Barbarroya ye un municipio d'a provincia de Toledo, en a comunidat autonoma de Castiella-La Mancha, Espanya. A suya población ye de habitants, en una superficie de 91,8  km² y una densidat de población de 0 hab/km²..
Nueno
Nueno ye un municipio aragonés d'a provincia de Uesca, situato en a comarca d'a Plana de Uesca. A suya población ye de habitants en una superficie de 147,2 km² y una densidat de población de 0 hab/km².
Cheografía
A localidat de Nueno ye situata a 726 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, a una distancia de 15 km d'a ciudat de Uesca, a capital d'a suya comarca y d'a suya provincia.
D'o suyo termin municipal, que ye trescruzato por o río Isuela, fan parte os lugars d'Arascués, Belsué, Nocito, Sabayés y Santolarieta.
Demografía
(1) Entre o censo de 1857 y l'anterior, crexe o termín d'o municipio porque incorpora a Santolarieta. (2) Entre o censo de 1981 y o anterior, crexe o termín d'o municipio porque incorpora a Arascués, Nocito y Sabayés.
Aldeanueva de San Bartolomé
Aldeanueva de San Bartolomé ye un municipio d'a provincia de Toledo, en a comunidat autonoma de Castiella-La Mancha, Espanya. A suya población ye de habitants, en una superficie de 34,61  km² y una densidat de población de 0 hab/km²..
Provins
Provins ye una localidat y comuna francesa situada en o departamento de Sena y Marne, en a rechión d'Isla de Francia.
Dino Radončić
Dino Radončić (8 de chinero de 1999 de Gießen, Hesse, Alemanya) ye un chugador profesional montenegrín de baloncesto. Tien una altaria de 2,02 metros y ocupa a posición d'ala-pivot. En l'actualidat chuga en o Casademont Zaragoza, d'a liga ACB.
Voley Guada
O Club Deportivo Básico Voley Guada, conoixito tamién por o nombre comercial Seranco Vóley Guada, ye un club de voleibol castellano d'a ciudat de Guadalachara que chuga en a Superliga masculina.
Tierratremo
thumb|300px|Danyos d'o tierratremo de [[1995 en Kobe, Chapón.]]
Un tierratremo u terrentrín ye a liberación de golpe d'enerchía potencial elastica acumulata por a deformación lenta en a superficie d'a Tierra, que ye espardita en forma d'ondas sismicas. Os tierratremos producen una temblor u una secudita d'a superficie d'a Tierra.
Os tierratremos gosan producir-sen por o movimiento d'as placas tectonicas que forman a crosta d'a Tierra. Istas placas se mueven lentament pero de contino, y os tierratremos ocurren quan a presión sobreixe a capacidat d'os materials d'a tierra ta endurar-la. Ista condición se troba mas a sobén en as mugas entre as placas tectonicas en que ye dividita a litosfera d'a Tierra.
Os tierratremos ocurren cada día en a Tierra, pero a mayor parti son chicotz y no causan danyos. Cada anyada se produce uns 30.000 tierratremos, a población en percibe uns 75, estando-ne 20 os significativos y resultando-ne nomes que 1 u 2 catastroficos. Os mayors tierratremos pueden causar gran destrucción y perda de vidas por una variedat d'achents que incluyen fallas trencatas, movimiento vibratorio d'o suelo, inundacions (por eixemplo: tsunami, sobreixita d'entibos), diferents clases de crepas en o suelo (por eixemplo: licuefación, chorripatizos), u incendio de materials periglosos). En bells tierratremos en particular, belún d'istos achents pueden predominar, y historicament cadagún d'ells ha causato danyos mayors y gran perda de vidas humanas, pero en a mayor parti d'os tierratremos a temblor d'a tierra ye a causa predominant y prencipal d'os danyos.
Club Deportivo Valdefierro
thumb|right|325px|O C. D. Valdefierro en un partito d'a temporada 2008/09.
Chuegos Olimpicos de París 2024
Os Chuegos Olimpicos de París 2024 u Chuegos Olimpicos d'a XXXIII Olimpiada d'a era moderna serán una competición poliesportiva organizada por o COI y celebrada en París, Francia, dende o 2 dica o 18 d'agosto de 2024. O proceso de presentación y selección d'as seus candidatas prencipió en l'anyo 2015, y a elección definitiva se fació enantes d'a 130ª asamblea d'o Comité Olimpico Internacional en retirar a suya candidatura Los Ángeles, l'altra ciudat aspirant y a que organizará os siguients, os Chuegos Olimpicos de 2028.
Club Deportivo Valdefierro
O Club Deportivo Valdefierro (en aragonés Club Esportivo Val de Fierro) ye un club de fútbol aragonés, d'o barrio de Val de Fierro en a ciudat de Zaragoza en a Provincia de Zaragoza. Establito en 1960, actualment chuga en a Rechional Preferent d'Aragón.
Estadio
O club chuga os suyos partidos en o Campo Municipal de Fútbol de Valdefierro, que ye de hierba artificial.
Chugadors
Contrastatos chugadors d'o fútbol rechional aragonés y d'a Tercera División han chugao recientement con o Valdefierro como os canterans zaragocistas Adrián Barba o Nacho Lafita, en l'equipo d'o ascenso a Tercera mientres a temporada 2016/17.
Anne Revere
Anne Revere, naixita de Nueva York (Nueva York, Estaus Unius) o 25 de chunio de 1903 y muerta en Locust Valley (Nueva York, Estaus Unius) o 18 d'aviento de 1990, estió una destacata actriz estausunidense, activa en o cine estausunidense dende primerías d'os anyos 1930 dica meyatos d'os anyos 1970, con cuantos premios recibitos mientres a suya carrera cinematografica. Yera descendient de Paul Revere, un heroe d'a Revolución estausunidense.
D'entre a suya filmografía, se puet mencionar as suyas interpretacions en bellas cintas como The Flame of New Orleans (1941, René Clair), The Song of Bernadette (1943, Henry King), National Velvet (1947, Clarence Brown) Gentleman's Agreement (1947, Elia Kazan), Secret Beyond the Door (1948, Fritz Lang), u A Place in the Sun (1951, George Stevens).
Premios
En 1945, l'actriz Anne Revere recibió o Premio Oscar a la Millor Actriz Segundaria por o suyo papel de Mrs. Brown en National Velvet, una cinta dirichita por Clarence Brown.
Edvard Munch
Edvard Munch, naixito d'Ådalsbruk (Løten, condau de Hedmark) o 12 d'aviento de 1863, y muerto en Oslo o 23 de chinero de 1944, estió un destacato pintor noruego d'o simbolismo y d'o expresionimo, muit conoixito por cuantas d'as suyas obras, incluyindo-ie O chilo (1893), a on se escenifica a crisi existencial de l'hombre, uno d'os suyos temas preferitos. A suya obra tenió una influencia destacata en o expresionismo alemán de primerías d'o sieglo XX.
Os Corrals
Os Corrals (Loscorrales en castellano) ye un municipio d'a provincia de Uesca, situato en a comarca d'a Plana de Uesca. A suya población ye de habitants en una superficie de 40,33 km² y una densidat de 0 hab/km².
Anyos 1650
Os anyos 1650 ye o periodo de tiempo formato por os anyos entre l'anyo 1650 y l'anyo 1659, istos dos tamién encluyitos.
Italiano
Italiano puede estar:
Irlanda
Irlanda ye un país d'o norueste d'Europa que fa parte d'a Unión Europea (UE), d'as Nacions Unidas, d'a OSCE e d'a OCDE. A suya constitución dice que o nombre d'o estau ye Éire en irlandés, u bien Ireland, en anglés.
O suyo territorio albarca alto u baixo cinco seisenos d'a isla d'Irlanda (l'occidental d'as clamadas Islas Britanicas), contra la costa d'o norueste de Europa. L'atro seiseno pertoca a Irlanda d'o Norte, una rechión administrativa d'o Reino Uniu y parti d'a provincia irlandesa historica de Ulster.
A capital d'o país ye a ciudat de Dublín, dende a declaración d'independencia d'o país (d'antis mas estió una colonia britanica) o 24 d'abril de 1916. L'actual presidenta d'Irlanda ye Michael D. Higgins, y o primer ministro ye Micheál Martin, dende chunio de 2020.
Toponimia
L'articlo cuatreno d'a Constitución irlandesa, adoptata en l'anyo 1937, diz que "o nombre d'o estato ye Éire, u en anglés, Ireland". Ta toz os propositos oficials incluindo as relacions internacionals y atros documentos legals, o gubierno irlandés fa servir o nombre d'Ireland, amás d'emplegar Éire ta os documentos escritos en luenga irlandesa.
As institucions d'a Unión Europea siguen o mesmo patrón dende que o irlandés fue acceptato como luenga oficial d'a Unión l'1 de chinero de 2007 y dicen a l'estato Éire - Ireland, como os nombres oficials que emplegan ta o pasaporte irlandés.
O nombre d'a isla tien o suyo orichen en o irlandés antigo Ériu (en irlandés moderno Éire), que significa o mesmo que o termin chermanico land. Ériu, d'o protocelta *Īwerjū (que tamién cheneró lo galés Iwerd, Mar d'Irlanda), orichinalment significaba gordaria, relacionato con a fertilidat.
Os celtas deciban Éire a la población irlandesa, y asinas a tierra principió a ser conoixita como tierra de l'Éire u Éireland, que ﻿derivó en l'actual Ireland (Irlanda).
Hue en día, o nombre oficial d'o estato ye Irlanda, Ireland (en anglés) y Éire en luenga irlandesa. Republica d'Irlanda, Republic of Ireland u Poblacht na hÉireann ye como apareixe en os textos oficials.
Bi ha una leyenda toponimica que relaciona o nombre d'os irlandeses y Irlanda con os ibers y que curiosament se troba en a "Grant Cronica d'Espanya", compilación historica de Chuan Ferrández d'Heredia:
Cheografía
thumb|left|Ladys View en o Condau Kerry
Cheografía fisica
A isla d'Irlanda tien una superficie de 84.421 km² d'os cuals un 83% corresponden a la Republica (70.280 km²) y a resta a Irlanda d'o Norte. Muga a l'ueste con l'oceano Atlantico, a lo nord-este con a Canal d'o Norte, a l'este con a Mar Irlandesa que se conecta a l'oceano por meyo d'a Canal de Sant Chorche y d'a Mar Celta. O relieu d'Irlanda ye suaument accidentato por diversos monts. O punto mas alto ye Carrauntoohil, con 1.041 m.