cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Lavadera
Historia
A lavadera prencipió una muit timida popularización en os Estaus Unius ya en os anyos 1920, encara que dica zaguerías d'os anyos 1940 u primerías d'os anyos 1950 no estió un articlo de masas. En a Europa desenvolicata occidental, a extensión d'a lavadera se produce, mas que mas, dimpués d'a Segunda Guerra Mundial y ya en primerías d'os anyos 60 se convierte en un aparato d'uso cutiano. Importants interpresas industrials europeas prencipian a fabricar grans cantitats de lavaderas; convertindo en muitas ocasions a la fabricación de lavaderas en a suya prencipal fuent de prestichio y d'ingresos (por eixemplo Kelvinator u Zanussi). En Espanya, as lavaderas s'imposan a o ritmo d'a emerchent clase meya mientres os anyos 1960. En os anyos 1970 yera ya un articlo cheneralizato. En Europa Oriental a producción de lavaderas yera poqueta, y a sobén s'adoptaban formulas comunitarias.
A evolución, tanto estetica como funcional d'a lavadera, ha estato muit important, mas que mas en os zaguers anyos, con l'aplicación d'a microelectronica. En l'aspecto estetico, os electrodomesticos panelables, muit cheneralizatos en os anyos 1980, han deixato o suyo puesto a atros mas mudernos con disenyos mas estilizatos y una gran variedat de colors.
Tecnicament, y gracias a la microelectronica, bells modelos actuals deixan a ropa seca y limpia. Tamién bi ha modelos que tienen controladors de tiempo, sensors que controlan a velocidat y a temperatura u mesmo, as mas mudernas, algorismos de recolocación de ropa ta evitar excesivas vibracions mientres o centrifugato.
Tipos de maquinas lavaderas
Actualment, existen dos tipos prencipals de lavaderas si las clasificamos por o puesto por a on se mete a ropa: as de carga superior y as de carga frontal. As lavaderas de carga superior son comuns en os Estaus Unius, Canadá, Oceania y muitos países africanos y asiaticos. As de carga frontal son mas propies d'Europa.
Sébastien Chabal
Sébastien Chabal naixito de Valença, Droma o 8 d'aviento de 1977, ye un chugador francés de rugby que estió parti d'a selección francesa de rugby dende l'anyo 2000 dica o 2011. Actualment ye parti d'a plantila d'o LOU Rugby francés..
Lacuna d'el Canyizar
La lacuna d'el Canyizar u laguna d'el Canyizar ye una lacuna que bi ha en la fuesa de Xiloca a l'ueste de Villar Cremato, entre lo termin municipal d'esta localidat y lo de Cella. Fue desecada quasi de tot entre los anyos 1729 y 1732, antes que la desecasen ocupaba una superficie de 11,3 km3 y teneba una fondura maxima de 2,8 metros. Dende comienzos d'este sieglo ye en marcha un prochecto de recuperación d'este humedal en la actualidat ya s'han recuperau 380 ha de zonas inundables que fa a lo nuevo Cañizar la lacuna d'augua dulza mas extensa de l'interior d'Espanya.
Ignacio Jordán Claudio de Asso y del Río la nombra en lo suyo libro "Historia de la Economía Política de Aragón" (1798) fendo servir una variant de la parola aragonesa almarchal:
Río Isabana
200px|thumb|A cuenca hidrografica d'o río Isabana O río Isabana (en castellano Isábena, en catalán Isàvena) ye un río aragonés, afluent d'o río Esera (en ye o principal), en a depresión d'Ebro y cuenca hidrografica d'o río Ebro. Desemboca en o río Esera en Graus.
Ofita
As ofitas son doleritas, rocas ignias compactas, intermedias entre o gabro y o basalto. Se tracta de doleritas con una estructura particular, freqüents en o Triasico superior d'os Pireneus y Cordelera Cantabrica en forma de sills. Presentan grans cristals de piroxén embolicando cristals de plachioclasa. Lis posoron a denominación d'ofita por o suyo aspecto de piel de serpient (ὄφις ye serpient en griego antigo).
Río Isabana
En a zona entre Turbón y a Sierra de Cis o río Isabana ha entallau un profundo y estreito congustro dito Congustro de Croqueta, homologo d'o Congustro de Ventamillo en o río Esera. En ixe congustro bi ha una representación de selva mixta caducifolia.
Ofita
Bi ha afloramientos bien envistables en as redoladas d'Estupinyán, d'Aulet, de Sopeira y de Serveto. En Estupinyán bi ha una pedrera dita "La Soriana" que tien una gran importancia en a producción d'ofita.
Encara que a literatura cheolochica haiga calificau d'"ofitas" a las diabasas u doleritas triasicas d'a zona ignia d'o Palancia, no s'ha de fer servir o termin ofita pa estas rocas porque son propias d'o magmatismo alcalín y no son toleíticas como as d'a zona pirenenca.
Estau Táchira
Táchira ye un Estau venezolano situau en o sudueste d'o país, en os Andes. Tien una superficie d'11.100 km² y a suya población yera d'1.155.864 habitants en 2006.
Municipios
Tien 29 municipios:
1640
Atros países
right|thumb|250px|O rei [[Pero II de Portugal, naixito o 26 d'abril de 1640.]]
Villafranca de los Barros
Villafranca de los Barros ye un municipio extremenyo d'a provincia de Badajoz. Se troba situau en a comarca de Tierra de Barros y ye seu y cabeza d'o partiu chudicial de Villafranca de los Barros.
Stephen Baldwin
Stephen Baldwin, naixito de Massapequa (Nueva York) o 12 de mayo de 1966, ye un actor, director cinematografico, guionista y productor cinematografico estausunidense, chermano d'os actors Alec Baldwin, Daniel Baldwin y William Baldwin. D'entre as suyas cintas, cal destacar The Usual Suspects (1995, Bryan Singer) u The Flintstones in Viva Rock Vegas (2000, Brian Levant).
Barranco de Sía
O barranco de Sía ye un barranco aragonés pirenenco que naixe en o municipio de Yesero y desemboca en o río Galligo, entre as localidaz de Biescas y Orós Alto, en a comarca de l'Alto Galligo.
En o suyo recorrito reculle as auguas d'o barranco d'o Puerto y pasa por os lugars de Gavín y Yesero, trescruzando d'este ta ueste a val de Gavín.
Amán d'o barranco de Sía bi ha tormos erraticos
Sierra de Santo Domingo
A sierra de Santo Domingo ye una aliniación de monts y de penyas, situada en o Prepireneu aragonés. Fa parti d'as ditas Sierras exteriors pirenencas y s'estendilla dende a val de Cinco Villas, en a provincia de Zaragoza dica a provincia de Uesca. Ye orientada d'Ueste ta Este por lo que recibe corrients humedas atlanticas. O suyo pico más alto y representativo ye o Santo Domingo de 1524 m y situau en o termín municipal de Longars.
O 3 de chulio de 2009, os concellos de Longars, Biel y Luesia demandoron a la Dirección Cheneral de Desembolique Sostenible d'o Gubierno d'Aragón a suya declaración de Paisache Protechito, a Comarca de Cinco Villas refirmo dita demanda, y dende a suya aria de Meyo Ambient se coordinoron os treballos pa la suya elaboración. O 8 d'abril de 2015 s'establió iste espacio protechito con una superficie de 9.639 hectarias.
Sent Cric (Gers)
Sent Cric (Sent Cric en occitán, Saint-Cricq en francés y oficialment) ye una comuna occitana en o departamento francés de Gers, rechión d'Occitania, districto de Condòm y cantón de Gimona-Arrats.
A suya población ye de 122 habitants (1999) en una superficie de 3,01 km², con una densidat de población de 40,53 hab/km².
Ramón Tejedor Sanz
Ramón Tejedor Sanz, naixito de Zaragoza (Comarca Central, Aragón) en 1955, ye un politico aragonés, que estió o ueiteno President d'o Gubierno d'Aragón dimpués d'a dimisión de José Marco Berges en chinero de 1995 dica mayo d'o mesmo anyo, dimpués d'a plegada a o poder d'o Partido Popular de Santiago Lanzuela Marina.
Villamarchent
Villamarchent (Villamargent en grafía SLA; Vilamarxant en catalán y oficialment; Villamarchante en castellano) ye un municipio valenciano d'a provincia de Valencia, situato en a comarca de Campo de Turia. Fa parte d'o partiu chudicial de Liria
A suya población ye de 9.393 habitants (2011), en una superficie de 71,10 km² con una densidat de población de 132,11 hab/km².
Sardás
Sardás ye un lugar d'a provincia de Uesca, situato en o municipio de Samianigo en a comarca de l'Alto Galligo.
Villamarchent
Cheografía
A localidat de Villamarchent se troba situata a 160 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, a una distancia de 25 km d'a ciudat de Valencia, a capital d'a suya provincia.
Sardás
En zaguerías d'o sieglo XV a población suya yera de 6 fuegos y a meyatos d'o sieglo XIX bi heba 14 fuegos y 87 habitants.
Omar Rodriguez-Lopez Quintet
Omar Rodriguez-Lopez Quintet ye un grupo musical orichinario d'a ciudat d'El Paso en Estaus Unius, formato por Omar Rodriguez-Lopez, Adrian Terrezas Gonzales, Money Mark, Juan Alderete De La Peña y Marcel Rodriguez-Lopez.
Estau Sucre
Sucre ye un Estau venezolano situau en o nord-este d'o país. Tien una superficie d'11.800 km² y a suya población yera de 902.703 habitants en 2006.
Leva o suyo nombre en honor a Antonio José de Sucre, heroi d'a independencia latinoamericana.
Socrates
Socrates (en griego antigo Σωκράτης, Sōkrátes) (470 aC - 399 aC) ye naixito d'Atenas, a on vivió os dos zaguers tercios d'o sieglo V aC, a epoca más esplendida en a historia d'a suya ciudat natal, y de tota l'antiga Grecia. Estió un filosofo griego, fillo de Sofronisco -por ixo en a suya choventut le deciban "Sōkrátis iōs Sofroniskos" (Socrates fillo de Sofronisco)- y de Fainarate.
Pussay
A suya población ye de 1847 habitants, en una superficie de 11,55 km².
Lobaparda
Fan servir diversos instrumentos tradicionals, y a suya musica s'inspira en os paisaches d'o Sistema Iberico aragonés, d'os Monegros y d'a Ribera de l'Ebro.
En o suyo disco, que leva o nombre d'o grupo, ha participato o director d'o programa qu'estió Trébede, de Radio 3, de Radio Nacional de España (Radio Nacional de Espanya, en aragonés) (Programa huei desapareixito), Iñaki Peña, gran conoixedor d'a musica folk que se fa y s'ha feito, no solo que en Aragón y en tot l'estau espanyol, sino tamién en atros países europeus, fendo-ie o prelogo d'o disco. Iñaki Peña ye una d'ixas personas que perén ye present en o Poborina Folk de Lo Pobo.
Chasón
thumb|O Chasón de [[Gustave Moreau (Museo de Orsay).]] Chasón (en griego antigo, Ἰάσων) ye un heroi griego.
Buenaventura Durruti
Buenaventura Durruti Dumange (Leyón, 14 de chulio de 1896 - †Madrit, 20 de noviembre de 1936) estió un sindicalista y revolucionario anarquista leyonés.
Chasón
Chenealochía
Seguntes as diferents versions, a suya mai estió Alcimene, filla de Filaco, u bien Polimede, tía d'Odiseu, encara que tamién son mencionadas Polimela, Eteoclimene, Polifeme u Teogneta. Su pai estió Esón, rei de Yolcos dica que su propio chirmán, Pelias, lo destronó. Seguntes unatro relato, Esón confió o reino a o suyo chirmán Pelias, dica que Chasón aconseguise a mayoría d'edat.
Barués
Barués ye un lugar aragonés en o municipio de Sos d'o Rei Catolico, comarca de Cinco Villas, partiu chudicial d'Exeya d'os Caballers y provincia de Zaragoza.
Chasón
Chasón reclama o trono de Yolco
Un día que Pelias, tío de Chasón, fuo a consultar sobre o suyo esdevenidor, estió advertiu por l'oraclo que tenese cudiau con un hombre calzau con una sola sandalia, porque metería en periglo o suyo trono. Chasón fue educau por o centauro Quirón dica que estió adulto. Quan cumplió os vinte anyos, se dirichió a Yolco disposau a recuperar o trono que por herencio le perteneixeba. Vestiba de traza extranya, cubierto con una piel de pantera, con una lanza en cada man y con o piet ezquierdo descalzo, seguntes qualcuns porque heba perdiu una sandalia cruciando un río. Con iste vestuache se presentó en a plaza publica de Yolco en o momento en que su tío Pelias se disposaba a celebrar un sacrificio. Pelias no lo reconoixió, pero tenió espanto por l'extranchero descalzo. Chason remanió con su pai Esón cinco días y a o sexto se presentó a Pelias y le reclamó o trono que lechitimament le perteneixeba. Pelias decidió aluenyar-lo d'a suya tierra ninviando-lo a una dificil misión: viachar dica a Colquida (a lo piet d'o Cáucaso), y trayer d'allí o vellocino d'oro, a piel d'un mardano fabuloso que heba salvau a vida a Frixo, antipasau de Pelias, y l'heba tresladau a la Colquida. Allí Frixo ofrió en sacrificio a Zeus iste mardano y dimpués regaló a piel de l'animal, que yera d'oro, a o rei Eetes. Iste lo consagró a Ares y lo depositó en un arbol guardau por dos toros que lanzaban fuego por a boca y una serpient que nunca adormiba. Seguntes unatra versión, o propio Chasón, inspirau por Hera, s'habría imposau a realización d'a preba. Y ye que, en presentar-se debant de Pelias, iste advirtió o suyo piet descalzo y, comprendendo o periglo que le anunciaba l'oraclo, le preguntó qué castigo imposaría a un individo que consipirase contra o suyo rei. Chasón contestó que lo ninviaría a conquerir o vellocino d'oro, respuesta que se tornó contra ell.
Buenaventura Durruti
Biografía
Naixió de Leyón o 14 de chulio de 1896 en o barrio de Santa Ana, fillo d'un treballador afillato a lo sindicato socialista UGT. Participó en a vada cheneral revolucionaria de 1917 como militant de UGT, y en sería aventato por esfender posicions revolucionarias.
Chasón
Viache d'os Argonautas
300px|right|thumb|A nau Argo.
Barués
A suya población ye de 0 habitants (2010).
Buenaventura Durruti
Biografía
Se tresladó en 1920 ta Barcelona, an s'afilió a la CNT (Confederación Nacional del Trabajo). En 1922 creyó en chunto con Joan García Oliver y Francisco Ascaso lo grupo "Os Solidarios", con a que perpetró un atraco a lo Banco d'Espanya de Xixón en 1923. Se li acumuló tamién l'asesinato d'o cardenal Juan Soldevila y Romero, un d'os principals financiadors en Aragón d'os comandos de pistolers blancos d'a patronal, que asasinaban a militants obrers destacatos. Habió de fuyir ta l'Archentina y dimpués ta Chile an chunto a companyers anarquistas levan a cabo la primera enrestida en ixe país, l'atraco ye producto d'una campanya ta achuntar recursos ta liberar a companyers que se trobaban en bellas garcholas d'Espanya. Continó dimpués o suyo paso por atros países latinoamericans y europeus.
Chasón
Viache d'ida ta la Colquida
Chason solicitó alavez la aduya de Argos, fillo de Frixo, y, por consello d'Atena, construyó a nau Argo, que heba de conducir a la Colquide, acompanyau d'un grupo de herois griegos que o suyo numero oscila entre 45 y 69 seguntes as diversas fuents, que prenioron o nombre d'Argonautas (mariners d'Argo). Reunius os Argonautas, se facioron a la mar endrezando-se t'a Colquida.
Buenaventura Durruti
Biografía
En 1931 tornó ta Espanya, y s'integró en o sector faista (proximo a la FAI, Federación Anarquista Internacional) d'a CNT —belicherant con a II Republica— y prenió parti en as insurreccions de 1932 y 1933.
Morió en primerías d'a Guerra Civil espanyola mientres a batalla de Madrit, o 20 de noviembre de 1936.
Chasón
Viache d'ida ta la Colquida
No guaire dimpués plegoron a la isla de Lemnos, an solament habitaban mullers. a reina, Hipsipila, que s'enamoró de Chasón, le contó que as mullers d'a isla heban estau castigadas por a diosa Afrodita, por no rendir-le culto, impregnando-las d'una olor tan desagradable que os hombres las heban refusadas, ta unir-se con mullers d'as islas vecinas. En venganza, as lemnias matoron a os hombres d'a isla. Os Argonautas remanioron en a isla un tiempo, s'unioron amorosament a ellas y dimpués se marchoron. Chasón tenió dos fillos de Hipsipila como resultau d'ixo clamaus Euneu y Nebrofono.
Barués
Cheografía
O lugar de Barués se troba situato a 630 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, a una distancia de 13 km d'a villa de Sos d'o Rei Catolico, a capital d'o suyo municipio, y de 111 km d'a ciudat de Zaragoza, a capital d'a suya provincia y d'Aragón.
Chasón
Viache d'ida ta la Colquida
Dimpués de pasar por qualques países, plegoron en Salmideso a on troboron a Fineu, ciego y devinador, a qui os Argonautas aduyoron a desfer-se d'as Harpias, monstros voladors con rostro de muller, unglas y alas, que, complindo un castigo imposau por os dioses, impediban que Fineu se podese alimentar.
Fineu, en agradeiximiento, informó a os Argonautas sobre o camín a seguir dica a Colquida y amás les dició cómo podeban superar o periglo que les asperaba en plegar a las Penyas Azuls, dos penyas granizas, flotant, en contino movimiento, que chocaban entre ellas escachando a toz os que miraban de pasar entre ellas.
Obtención d'o vellocino d'oro
left|thumb|Chasón torna con o vellocino d'oro en una [[cratera roya d'Apulia, c. 340-330 a.C.]] Superau iste obstaclo, plegoron en la Colquida. Chasón anunció a o suyo rei, Eetes, o suyo proposito. Iste le dició que le deixaría levar-se o vellocino d'oro si antes aconseguiba chunyir a os dos toros que lo guardaban, labrar un campo con ells, lanzar sobre os sulcos uns dients que heba entregau Atena a o rei y dimpués vencer a la serpient que nunca adormiba y que remaniba a lo piet de l'arbol an se trobaba o vellocino. Medea, a filla d'o rei Eetes, que yera feiticera, s'enamoró apasionadament de Jasón y aduyó a iste a levar a buen termin a suya acción (previo compromiso de Chasón de levar-la con ell a Yolcos), metendo en practica a suya broixería.
Dio a Chasón una poción machica ta que no le fesen danyo os toros monstrosos. Habendo aconseguiu chunyir a os toros, lanzó os dients sobre os sulcos feitos en a tierra. D'ells brotoron cientos d'hombres armaus que se lanzoron contra l'heroi, pero iste, seguindo as instruccions de Medea, lanzó una piedra entre ells y os exercitos s'enfrentoron entre ells. Dimpués, Medea provocó un terrible suenio a la serpient, Chasón s'apoderó d'o preciau pelello y fuyió con os suyos hombres, con Medea y con o chirmán d'ista, Apsirto, en a suya embarcación.
Asasinato d'Apsirto
Os hombres de Eetes apercazoron a nau y Medea mató a o suyo chirmán, que yera un nino, lo despedazó y lo tiró ta o mar. O rei Eetes replegó as restas d'o suyo fillo y perdió de vista a os Argonautas. En unatra versión, Apsirto no yera nino, sino un hombre adulto que estió ninviau por Eetes a o mando d'un grupo de colcos armaus en persecución d'os Argonautas. Los aconsiguió en a Mar Hadriana, en a corte de Alcinoo en Istria. Allí Alcinoo s'ofrió como chuez y dició como secreto a la suya esposa Arete que decidiría tornar a Medea a os colcos si yera virchen pero en caso contrario se la daría a Chasón. Arete informó a Chasón d'ixo y a nueit anterior a o chudicio se chitó con Medea, por lo qual a l'atro día, fue entregada a o suyo esposo. Apsirto no se conformó y continó engalzando a os Argonautas dica una isla en a qual Chasón yera fendo sacrificios y estió a on Chasón asasinó a Apsirto. A vegadas se considera que l'asasinato estió fruito d'una conspiración en a qual intervinió tamién Medea.
Tornada ta Yolco
Entre o viache de tornada d'os Argonautas, istos habioron de sortiar cuantos periglos antiparte d'a persecución d'os colcos: tronadas, l'asedio d'as Sirenas, l'ataque d'os monstros Scila y Caribdis u l'ataque d'o chigant Talos. A la fin plegoron en Tolco. Allí Chasón entregó o vellocino a Pelias y tramó a suya muerte con aduya de Medea. Ella convenció a las fillas de Pelias que podría tornar a la choventut a su pai si lo partisen en trozos y lo fesen cocer. Asinas lo facioron y provocoron a muerte d'o rei. Acasto, fillo de Pelias, forachitó a Chasón y a Medea de Yolco.
Chasón y Medea en Corinto
Alavez Chasón y Medea fuyoron ta Corinto, a on vivioron felices entre diez anyos. Tenioron dos fillos. Pero mas tarde Chasón repuyó a la suya muller ta casar-se con Glauca, filla de Creonte, o rei de Corinto. Medea, ta vengar-se, acabó con a vida de Glauca y con a d'os fillos que heba teniu con Chasón, Mermero y Feres.
Expedición contra Yolco y muerte
Dimpués d'isto, Chasón tornó ta Yolco en una expedición de castigo de conchunta con Peleyo y os Dioscuros contra o rei Acasto y a suya esposa. Saquioron a ciudat y Chasón u o suyo fillo Tesalo ocuporon o trono. I hai cuantas versions sobre a suya muerte: se deciba que se i heba suicidau a causa d'a trachedia causada por Medea pero tamién existiba a tradición que heba muerto en cayer-le dencima un trozo de madera d'a nau Argo.
Chasón y o cine
I hai cinco cintas que tractan sobre o viache d'os argonautas en busca d'o vellocino: Jason and the Argonauts, 1963, (Chasón y os argonautas en aragonés) dirichida por Don Chaffey en o qual destacoron os efectos especials de Ray Harryhausen, (2000) un cinta ta televisión producida por Hallmark, Medea (1969) de Pier Paolo Pasolini con María Callas, Os gigantes de Tessaglia (1961) y Hércules (1958), amás de l'adaptación ta televisión de Medea (1988) dirichida por Lars von Trier.
Arroyofrío (desambigación)
Arroyofrío u Arroyo Frío puet estar:
Cornaranya
Cornaranya (en castellano Cornaraña) u Corona d'Aranya (en castellano Corona de Araña) ye un mont de 975 metros d'altaria que se situa en o municipio de Santa Cruz d'as Serors, en a Chacetania.
Toponimia
En a suya versant norte, perteneixient a o municipio de Chaca (lugars d'Ascara y Abai) ye conoixiu como Cornaranya, mientres que en a sud, que perteneixe a o municipio de Santa Cruz d'as Serors le'n dicen Corona d'Aranya.
Present de subchuntivo en aragonés
Os usos d'o present de subchuntivo en aragonés son pareixitos a los usos d'o present de subchuntivo en atras luengas neolatinas, pero ye un poquet menos corrient porque bi ha oracions subordinadas d'as que o verbo principal influi en o verbo subordinado que se resuelven con o infinitivo y no con o subchuntivo. Ye o caso d'as oracions con o verbo caler.
Un uso caracteristico ye cuan o verbo d'a oración subordinata expresa una accion no realizata, en oracions temporals con as conchuncions y locucions "dimpués (de) que", "cuan", ecetra:
Present de subchuntivo con función d'imperativo
Cuan se quiere dar ordens u indicacions con cortesía en as que se considera que o imperativo ye masiau directo se fa servir o present de subchuntivo y como present vusté: aglore, den, creiga, frida, salgan.
O pronombre se puet posar debant: se siente vusté, se sienten vustés, se viengan vustés, s'aparten t'alto vustés.
Junta de Traslaloma
Junta de Traslaloma ye un municipio d'a comunidat autonoma castellanoleyonesa d'a provincia de Burgos, situau en a comarca de Las Merindades y partiu chudicial de Villarcayo de Merindad de Castilla la Vieja.
Cheografía
D'o suyo termin municipal fan parte os lugars de Castrobarto, Colina, Cubillos de Losa, Las Eras, Lastras de las Eras, Tabliega, Valmayor, Villalacre, Villatarás, Villaventín y Muga.
Puiselet-le-Marais
Puiselet-le-Marais ye una comuna situata en o departamento francés d'Essonne, o districto d'Étampes, o cantón d'Étampes y a rechión d'a Isla de Francia.
A suya población ye de 274 habitants (2009), en una superficie d'11,27 km², con una densidat de población de 24 hab/km².
Mugas
O termin municipal de Puiselet-le-Marais muga a o norte con Bouville; a o nord-este con Bouville; a l'este con Valpuiseaux; a o sudeste con Valpuiseaux; a o sud con Mespuits; a o sudueste con Bois-Herpin; a l'ueste con La Forêt-Sainte-Croix y a o norueste con Morigny-Champigny.
Blancas
Blancas ye un municipio de la provincia de Teruel (Aragón), situau en la comarca de Xiloca. La suya población ye de 157 habitants (2013), en una superficie de 73,8 km² y una densidat de 2,13 hab/km².
Cheografía
La localidat de Blancas ye situada en una plana entre Sierra Menera y Campo Bello, uns cuantos kilometros a lo sud de la Laguna de Gallocanta, chunto a la Rambla de la Zueca, afluent de lo río Xiloca por la suya marguin ezquierda. Bi ha una sabina gran que ye árbol monumental.
Mugas
Lo suyo termin municipal muga con Odón, Bello, Torralba de los Sisons, con la part de Camín Reyal correspondient a Villalba de los Morals, con Torrillo, Mont-reyal, Pozuel, El Pedregal y El Pobo de Dueñas.
Historia
Estió conquerida a los musulmans per Alifonso I d'Aragón en 1124 y s'incorporó a la Comunidat de Daroca.
En 1220 o rei Chaime I d'Aragón *residió en o Casal Gran de Blancas mientres combatiba a Pero d'Azagra d'Albarracín.
En 1834, en desapareixer a Comunidat de Daroca, se formó como municipio independient y s'incluyió en o partiu chudicial de Calamocha.
Graellsia isabellae
A graelsia (Graellsia isabelae (Graëlls, 1849) ) ye un insecto d'a orden d'os Lepidoptera y familia Saturniidae que ye endemica d'Espanya y Francia y ye de costumbre nueiturno.
thumb|200px|left|A tenya d'a graelsia s'alimenta exclusivament d'as agullas d'os [[Pinus|pins.]] As tenyas s'alimentan exclusivament d'as agullas d'os pins (Pinus), como o pin royo (Pinus sylvestris) y quantas subespecies de pin nasarro (Pinus nigra).
Condau d'Aranda
Lo Condau d'Aranda ye un títol nobiliario aragonés y dimpués espanyol, concedito en 1508 por Ferrando I d'Aragón a Lope Ximénez de Urreya, casato con Catarina d'Íxar. En 1640, Felipe IV d'Espanya anyadiba a lo títol contal la Grandeza de Espanya, en la persona de Don Antonio Ximénez de Urreya, cinqueno tetular. Lo deceno y zaguer conte d'Aranda estió lo Pedro Pablo Abarca de Boleya y Ximénez de Urreya celebre ministro de Carlos III d'Espanya.
En 1488 Ferrando II d'Aragón dará lo títol de Contes d'Aranda a un miembro d'esta familia: Lope IV Ximénez d'Urreya, que ya yera bezconte de Rueda, sinyor d'Almonecir, Epila, Trasmoz, la Mata de Castelviello, Saliellas de Xalón y Casanueva y que por l'adquisición de Lumpiac y Sunyén en 1482 s'aseguró lo dominio cuasi absoluto de la Ribera Baixa de lo río Exalón y las vals d'Aranda y la Isuela.
A la muerte de Pedro Pablo Abarca de Boleya y Ximénez d'Urreya sin descendencia lo títol de Conte d'Aranda pasó a la Casa d'Íxar.
Alfonso de Silva Fernández de Híjar y Fernández de Córdoba Campbell se casó con María Rosario Gurtubay y González de Castejón, con qui tenió a Maria Rosario de Silva y Gurtubay, que se casó con Jacobo Stuard Fitz-James y Falcó Osorio, lo XVII duque d'Alba. La filla d'estos zaguers, (la celebre duquesa d'Alba Cayetana Fitz-James Stuart) heredó los títols de "Conte d'Aranda" y "Duquesa d'Íxar" cuan succedió a lo suyo lolo Alfonso en l'anyo 1956.
Lista de contes d'Aranda de lo linache de los Ximénez d'Urreya:
Quincy-sous-Sénart
Quincy-sous-Sénart ye una comuna situata en o departamento francés d'Essonne, o districto d'Évry, o cantón d'Épinay-sous-Sénart y a rechión d'a Isla de Francia.
A suya población ye de 7714 habitants, en una superficie de 5,2 km².
Verdura
thumb|200px|thumb|right|[[Hortalicias.]] As verduras, ye un termin mas popular que cientifico en a que son incluidas hortalicias en as que a parti minchable como alimento son los organos verdes d'a planta como os tallos u as fuellas. Dentro d'as verduras tamién s'incluyen as legumbres verdas que se'n pueden minchar as simients encara no maduras, como son os guixons y as fabas. En iste tipo d'hortalicias tamién s'incluye a la celga y a la ensalada.
Seguntes una cultura u unatra puede variar lo suyo significau y pueden incluir-se u excluir-se belunas.
Campo Reyal
Campo Reyal (Campo Real en castellano) ye un lugar aragonés en o municipio de Sos d'o Rei Catolico, comarca de Cinco Villas, partiu chudicial d'Exeya d'os Caballers y provincia de Zaragoza.
Cheografía
Ye en una plana que muga con Sangüesa.
Historia
Ye o solo lugar de colonización en o municipio de Sos d'o Rei Catolico. En l'actual puesto de Campo Reyal bi habió una localidat medieval con títol de villa dito El Reyal.
Molimentos
A Ilesia de Sant Chusé Obrero de Campo Reyal, una ilesia moderna adedicada a Sant Chusé y debantada mientres o sieglo XX, que ye la ilesia parroquial d'o lugar.
Arroyofrido
Arroyofrido (Arroyofrío en castellano), ye un lugar de lo termin municipal de Chabaloyas, en la provincia de Teruel (Aragón). La suya población ye de 14 habitants (2011).
Toponimia
Ye documentau como Arroyofrido encara en l'anyo 1340 en textos de l'"Archivo d'el Concello d'Albarrazín".
Cheografía
Arroyofrido ye situau a piet de la sierra de Chabalón a bel 1 km a l'ueste de la Cruz de Sant Lazaro (1.724 m). Seguindo la carretera A-2703 enta lo Sud-Sudeste se plega dica El Canyegral; seguindo-la enta lo Norte se plega dica Toril.
Arroyofrido ye la localidat tipo de la Capa de Oolitos ferruchinosos d'Arroyofrido, indicadora d'un tiempo de 5 millons d'anyadas entre zaguers de lo Callovián y primers de l'Oxfordián (Churasico meyo) con poca sedimentación marina.
Pío IV
Giovanni Angelo Medici di Marignano, esleito Papa con o nombre de Pío IV (en latín Pius IV, en italiano Pio IV), estió un Papa d'a Ilesia Catolica, dende o 25 d'aviento de 1559 dica a suya muerte. Yera naixito de Milán (Ducau de Milán) o 31 de marzo de 1499 y morió en Roma (Estaus Pontificios) o 9 d'aviento de 1565.
Punta Espelunz
Toponimia
Espelunz ye un toponimo que designa a una ampla zona d'a cuenca alta de l'Ara incluyindo o suyo afluent, barranco d'Espelunz, y l'ibón d'Espelunz. A etimolochía ye clarament o latín "spelunca", que en aragonés deriva en espelunga.
Witerico
Witerico estió un sobirán de los visigodos que reinó dende l'anyo 603 dica l'anyo 610.
Alto d'o Pino
Alto d'o Pino (castellano Alto del Pino) ye un mont situau en o municipio de l'Abizanda.
En a suya cima bi ha un vértiz cheodesico con 1.018 metros d'altaria.
Richarville
Richarville ye una comuna situata en o departamento francés d'Essonne, o districto d'Étampes, o cantón de Dourdan y a rechión d'a Isla de Francia.
A suya población ye de 429 habitants, en una superficie de 10,35 km².
Sent Jòrdi (Gers)
Sent Jòrdi (Sent Jòrdi en occitán, Saint-Georges en francés y oficialment) ye una comuna occitana en o departamento francés de Gers, rechión d'Occitania, districto de Condòm y cantón de Gimona-Arrats.
Espelunz
Espelunz puet fer referencia a:
Villalba Chusana
Villalba Chusana (en grafía SLA Villalba Jusana, en castellano Villalba Baja) ye un barrio rural aragonés de la ciudat de Teruel, en a comarca d'a Comunidat de Teruel. A suya población ye de 187 habitants (2012).
Cheografía
Ye situato en a ribera de l'Alfambra, a una distancia d'11 km d'a ciudat de Teruel.
Nombre
En las Cronicas de los Chueces de Teruel s'escribe Villalba la Chusana, por eixemplo referindose a feitos esdevenius en 1453:
En atras fuents ye simplament Villalba Iusana.
Loma d'Inyán
A loma d'Inyán (en castellano Iñán) ye una montanya de 630 metros situada en o municipio de Lo Grau (Uesca).
Tozal de Cubilars
O tozal de Cubilars (en castellano tozal de Cubilás u tozal de los Buitres) ye una montanya de 1.938 m d'altaria situada en a sierra de Guara. Perteneixe a o Parque Natural d'a Sierra y as Foces de Guara.
Administrativament se troba en a muga entre os municipios de Nueno y Casbas de Uesca.
Epona
thumb|Estela d'o sieglo III aC
Epona ye a diosa protectora d'os caballos en a relichión galorromana y hispanorromana, que son sincretismos entre as relichions indichenas locals y a relichión romana. D'orichen celta, o suyo culto plegó ta provincias no celticas como Mauritania y mesmo Roma entre os sieglos I y III. Tamién ye diosa d'a fertilidat, como indican as representacions de cuernos y potros que bi ha en bellas esculturas.
Etimolochía
Epona significa a gran yeugua. Tien o sufixo superlativo -on, en forma femenina -a, que se veye en muitas diosas celtas, Rigantona, Sirona, y posibles toponimos sacros Bayona. A radiz Epos ye gala y significa caballo, paralela a la radiz chonica Hipos. As dos provienen d'o proto-indoeuropeu Ekwos, d'on bien o latín Equus, que conserva a -kw-.
Variants d'o nombre
En lusitano, luenga que on no cambea o grupo -kw- ta -p- se conoixe o teonimo Iccona. En unas inscripcions trobatas en a Ilesia de Paramio (Zamora), puet leyer-se DVERIA EPPONE RITIS. A variant Eppone con dos P puet representar una prebatina d'adaptación a o latín a partir d'Iccona. Una variant Epana s'ha trobato en inscripcións provenients de Comiellas (Cantabria), y Epane Monte Bernorio (Palencia).
Bi ha autors que relacionan a Obana d'una inscripción de Lepida Celsa (antiga Viliella d'Ebro y Exelsa) con Epona. En 1887 se trobó una lama de plomo en Rom, Deux-Sèvres (l'antigo Raurarum) con una inscripción latina prou larga d'o sieglo I aC. Ista lama se fació con un o sacrificio d'una potra y a ofrenda d'un caldero. Se i puet leyer diferents epitetos dedicatos a Epona: Eponina, Atanta, Potia (como a Potnia griega), Dibonia (diosa buena), Catona (de cath, combate), Vovesia.
Secale cereale
O segal (en benasqués selga (femenino) ) u centeno (Secale cereale (M. Bieb.) ) ye una planta graminia monocotiledonia de creiximiento anyal, caultivata en bells puestos como cerial domestico, u como pastura ta lo bestiar (en os ferranyals).
En l'Alto Aragón no i tiene guaire tradición de caultivar-se, y sobretot i ye coneixito como planta espontania en os campos de trigo u hordio, espreciato per a menor calidat d'o suyo grano. Manimenos a farina de segal se mezclaba con farina de trigo pa fer la mestura con la que dimpués se feba lo "pan de mestura". thumb|left|250px|Campos de Segal en [[Rusia. Ivan Shishkin, 1878.]] En os zaguers anyos se son itas proliferando diferents manieras de posar-lo en consumo, y en l'actualidat tienen reputación os pans que se'n elaboran, sobretot perque s'ha gosato considerar-lo un complemento dietetico con riqueza en fibra y l'aporte de gusto singular que i fa. O suyo caultivo extensibo i ye tradicional en bells paises, anque no en a Peninsula Iberica. Tolera las sequeras y las baixas temperaturas millor que no lo trigo u l'hordio, gosando manifestar actividat vechetativa (ixo ye, creiximiento) tamién en os días d'hivierno, cosa que l'ha feto d'estar emplegato en paises fridos més que no los altros cerials tradicionals; A lista d'os prencipals paises productors d'este cerial en o mundo encluyen Rusia, Alemanya, Polonia u Canadá. En a Edat Meya en Aragón as zonas productoras de segal se concentraban en Sobrarbe, Ribagorza y Comunidat de Daroca. En a compleganza d'o río Martín se deciba morcacho y se cautivaba en suelos malos pa dar de minchar a los animals.
As espigas tienen una forma caracteristica, son baixas per cuentas d'estar rectas como en os altros cerials, y tienen lo nombre popular de benciellos per pareixer-se a os beciellos tradicionals. A palla ye més fina que en altros cerials, y puet emplegar-se fendo parte d'o feno, en chunto con l'alfalz y altras hierbas, ta paixentar las bestias. En Alacón feban cestos con palla de morcacho.
A Franciada
A Franciada (La Franciade en francés) ye o títol d'un poema epico escrito por o francés Pierre de Ronsard, con o cual iste autor miró de creyar una epopeya mitolochica sobre os Valois y l'orichen d'a nación francesa, remontando-lo ta la guerra de Troya, seguindo o modelo d'a Ilíada d'Homero u a Eneida de Virchilio.
A obra estió encetada por Ronsard a petición d'o rei de Francia Carlos IX. Manimenos, ista obra, que miró d'estar d'enorme dimensión, no yera masiau adecuada t'a traza d'entender a poesía que teneba Ronsard, mas adecuada ta l'intimismo, por lo cual no podió concluir-la.
A obra se redactó en versos decasilabos, y o tema d'a historia ye a vida d'un personache clamau Franciano u Francus, que podría estar Astianacte, o fillo d'Hector, y que sería l'inicio d'a nación francesa. D'ista traza, igual que Eneas fuye de Troya ta fundar Roma, o fillo d'Hector, plega ta Galia, funda París en honor a su tío, Paris, y forma os alacez d'a Francia moderna. Os paralelismos con a Eneida son tals que mesmo o protagonista -que en o poema se diz-se Francus- tiene una historia d'amor con una princesa cretense, igual que Eneas con a reina cartachinesa Dido.
A obra, que heba estau planificada en 24 libros, fuo un fracaso y quedó inacabada, solament con os cuatro primers libros. Ronsard nunca aconsiguió o tono adecuau, y en haber de respectar a desafortunada opción d'o rei d'usar versos de diez silabas en cuenta de alexandrinos, fa que no sía a l'altaria d'a resta d'a suya obra. Por atra parte, se publicó pocos días dimpués d'a matanza de Sant Bartolomé (24 d'agosto de 1572). Tot ixo trayó cierto desprestichio a Ronsard. En 1574 muere Carlos IX y le succede o suyo chirmán Henrique III, con o cual concluirá a dinastía de Valois. A moda poetica cambeó alavez, y o choven Philippe Desportes pasa a estar o nuevo poeta d'a Corte. Ronsard se retira ta o suyo priorato de Saint-Cosmes-en-l'Isles y fa una nueva edición en siet volumens d'a suya obra poetica (1578).
Hirundo rustica
A volandrina (Hirundo rustica (Linnaeus, 1758) ) ye una au d'a orden d'os Passeriformes y familia Hirundinidae que se troba en Europa, Asia, Africa y America.
Ye una au de campo ubierto que per un regular fa servir estructuras feitas per o ser humán pa reproducir-se y, per consiguient, s'ha extendiu con a expansión humana. Construye un niedo con forma de taza feito de bolas de bardo en graners u estructuras semellants y s'alimenta d'insectos atrapaus en vuelo. Ista especie vive en estreita asociación con os sers humans, y os suyos costumbres de minchar insectos significa que ye tolerado per os humans.
Ye lo muixón nacional d'Austria y d'Estonia.
Ye de 17 a 19 cm de luengo, incluyindo 2–7 cm de plumas de coda exterior alargada. Tien una envergadura de 32–34,5 cm y pesa 16–22 g.
Usé
Usé ye un lugar d'a provincia de Uesca situato en o municipio de Samianigo, en a comarca de l'Alto Galligo.
Estau Guárico
300px|thumb|right|"Morros de San Juan" y [[San Juan de Los Morros]]
Usé
Toponimia
Entre os sieglos XV y XVII s'escribiba Osse, dende l'anyo 1834 Used del Somontano, ya en castellano.
Estau Guárico
Guárico ye un Estau venezolano situau en o centro d'o país; tien una superficie de 64.986 km² y a suya población yera de 730.922 habitants en 2006.
Usé
Cheografía
Se troba en a val de Nocito, en l'aria periferica d'o Parque Natural d'a Sierra y as Foces de Guara, amán de Bentué. Bi ha un plan dito Cupierlo con dolinas
Historia
Estió patrimonio d'os flaires d'o Monesterio d'Escarp, dimpués en o sieglo XVI perteneixió a lo Condau de Sastago. Bentué de Nocito y Usé se constituyoron en concello en 1834, y s'unioron a Bara y Miz en 1845. Mas tardi s'incorpororon a lo municipio de Secrún en os anyos 1920 y a la fin en os anyos 1960 a lo municipio de Samianigo.
Bombus terrestris
O bombolón (Bombus terrestris (Linnaeus, 1758) ) ye un insecto d'a orden d'os Hymenoptera y familia Apidae que se caracteriza per tener o final d'o suyo abdomen de color blanca y per estar un bombolón de grandaria muit gran. A reina mide de 2 a 2,7 cm de luengo mientres que as obreras fan de 1,5 a 2 cm. Puede volar dica una distancia de 13 km d'o suyo niedo, pero per un regular a distancia se reduz a dica 5 km.
Emilio Larraz
Emilio Larraz López (Zaragoza, Aragón, 16 de febrero de 1968), más conoixiu como Emilio Larraz, ye un entrenador de fútbol aragonés. Actualment entrena a o Club Deportivo Ebro d'a Segunda División B d'Espanya.
Centro Publico Demostrador en Tecnolochías Audiovisuals
thumb|250px|Edificio I+D+i en [[Parque Tecnolochico Walqa|Walqa, seu, entre atros, d'o Centro Publico Demostrador en Tecnolochías Audiovisuals d'o ITA en Uesca.]]
O Centro Publico Demostrador en Tecnolochías Audiovisuals (Centro Público Demostrador en Tecnologías Audiovisuales en castellano y oficialment) ye un centro aragonés ubicau en o Parque Tecnolochico Walqa, en Uesca, y chestionau por l’Instituto Tecnolochico d’Aragón (ITA), dependient d’o Departamento d’Industria y Innovación d’o Gubierno d’Aragón.
Centro de Referencia
Conta con un Mistika HD, con modulo estereoscopico, un sistema de SGO, que ye emplegau en a postproducción de contenius de referencia d’alta calidat obtenius con camaras profesionals cinematograficas o camaras d’alta velocidat tenendo especial cosiro en os aspectos estereoscopicos. Ta la cheneración de contenius s’han teniu en cuenta as zaguers tecnolochías estereoscopicas con resolucións minimas de 2K por uello con camaras cinematograficas o FullHD con doble optica.
Kampal
Kampal ye una ferramienta informatica creyada por o Instituto Universitario de Investigación en Biocomputación y Fisica de Sistemas Complexos (BIFI) que permite chenerar mapas de diferents colectividatz d'a Universidat de Zaragoza a on que se puet visualizar a productividatz d'os investigadors suyos parando cuenta en determinaus parametros, como os articlos publicaus en revistas scientificas u os prochectos y achustes d'investigación.
L’aplicación proporciona, fendo servir información de bases de datos d’a Universidat, estudios y informes seguntes los criterios definius por l’usuario, que triga la colectividat d’o suyo intrés. Ista ferramienta de caracter ubierto ye disponible en internet y irá adhibindo-ie nuevas funcionalidatz con o tiempo.
Junta de Villalba de Losa
Junta de Villalba de Losa ye un municipio castellanoleyonés d'a provincia de Burgos, situau en a comarca de Las Merindades y partiu chudicial de Villarcayo de Merindad de Castilla la Vieja.
Cheografía
A localidat de Junta de Villalba de Losa ye situada a 668 metros d'altaria sobre lo livel d'a mar, a una distancia de 103 km d'a ciudat de Burgos, a capital d'a suya provincia.
D'o suyo termin municipal fan parte os lugars de Mijala, Múrita, Villota y Zaballa.
The Godfather (cinta)
The Godfather (en aragonés O padrino), ye una cinta de cine de drama estausunidense de l'anyo 1972, dirichita por Francis Ford Coppola seguntes un guión de Mario Puzo (basato en a novela The Godfather d'ell mesmo) con una banda sonora orichinal de Nino Rota, una dirección de fotografía de Gordon Willis y un producción d'Albert S. Ruddy ta Paramount Pictures, con una durada de 172 minutos, que estió un important exito cinematografico. Entre atros actors, partecipan en a cinta Marlon Brando, Al Pacino, James Caan, Robert Duvall, Diane Keaton, Richard Castellano, Talia Shire y John Cazale; a cinta recibió tres premios, estando encara hue considerata como una d'as prencipals cintas d'a historia d'o cine. Tenió continación en a cinta The Godfather Part II.
Emberiza calandra
O cluchidor (Emberiza calandra (Linnaeus, 1758) ) ye una especie d'au d'a orden d'os Passeriformes y familia Emberizidae que se reproduz a traviés d'Europa meridional y central, Africa d'o norte y Asia dica Cazaquistán. Ye sobretot resident, pero qualques muixons d'as rechions mas fredas d'Europa central y d'Asia emigran enta o lo sud d'hibierno.
Os dos sexos son semellants en apariencia, encara que lo masclo ye arredol d'un 20 % mas gran que la fembra.
A suya birolla natural consiste prencipalment en simients pero tamién incluye insectos como os grillos, especialment quan s'alimentan chovens.
Penya de Sant Cosme
A penya de Sant Cosme (en castellano Peña de San Cosme) ye una montanya de 1.052 m d'altaria situada en o municipio de Casbas de Uesca.
Perteneixe a o Parque Natural d'a Sierra y as Foces de Guara.
Anne Hathaway
Anne Jacqueline Hathaway conoixita artisticament como Anne Hathaway (naixida de Brooklyn, Nueva York, o 12 de noviembre de 1982) ye una actriz d'Estaus Unius, en activo dende 1999.
Tozal Gordo
O tozal Gordo ye un tozal de 840 metros situada en o municipio de Secastiella (Uesca).
Anne Hathaway
Actriz de cinema, televisión y teatro, Hathaway recibió cuantos premios y nominacions en o primer decenio d'o sieglo XXI. Per a suya interpretación en a cinta Les Misérables consiguió os millor premios en o mundo d'o cine entre os que cal destatar o Premio Oscar, O globo d'Oro y o Premio BAFTAs como millor acriz segundaria. D'antis en o 2008 con a cinta Rachel Getting Married, consiguió una nominación a l'Oscar a la Millor Actriz.
Tozal Gordo
En a suya cima bi ha un vértiz cheodesico.
Anne Hathaway
Trachectoria profesional
Es suyos inicios como actriz estioron en 1999 a la serie de televisión Get Real. Dos anyos dimpués, a comedia chovenil d'a Companyía Disney, The Princess Diaries, la daba a conoixer ta o gran publico. L'exito d'a cinta li permetió de continar treballando en o cinema familiar dica que, a la fin, en 2005, conscient que se yera entoscada como icono infantil, encomenzó a mirar papels que li permetesen de crebar ixa imachen.
Con Havoc y Brokeback Mountain, Hathaway marcaba ixe cambio radical en a suya trachectoria. Con tot, a suya maduración artistica no se manifestó dica 2006, anyo en que treballó chunto a la consagrada actriz estausunidense Meryl Streep en The Devil Wears Prada. Amostrando que yera a l'altaria d'as grans actrices cinematograficas, iste zaguer filme comportó lo suyo reconoiximiento mediatico y profesional, y la catapultó como una d'as actrices mes prometederas de Hollywood. Asinas, en 2008, consiguiba la suya primer nominación a os Oscar per a suya entrepretación a la cinta Rachel Getting Married de Jonathan Demme.
Calmucos
Os calmucos son un pueblo que habita as estepas d'a baixa Volga, estando poco mes d'a metat d'os habitants d'a Republica Autonoma de Calmuquia, tamién bi n'ha uns pocos en atras rechions d'o sud d'a Federación Rusa. Charran una luenga mongola occidental en vías de desaparición y son budistas lamaístas con una minoría convertita a lo cristianismo ortodoxo. En 1989 yeran uns 146.000.
Luenga
A causa d'o periodo de deportación ixemenatos en poblatos rusos de Siberia dimpués d'a Segunda Guerra Mundial, cuasi toz os calmucos menors de 60 anyatas han perdito l'uso d'a suya luenga y parlan ruso como luenga cotidiana.
Historia
En a decada de 1610 a tribu torgot fue vencita por a tribu chora y emigró con faccions d'atrás tribus ta l'ueste abandonando a rechión de Tarbagatai. En o suyo camín tenioron choques con os cazacos d'a Horda Chicota a man de Emba y os nogais d'Astrakhan. Poco dimpués de 1630 plegoron t'as estepas d'a baixa Volga, fundoron un estato dito "Horda Kalmuca y dende alavez son conoixitos como "calmucos". Os calmucos sozmetioron a os nogais y turcomans. En l'anyo 1639 subchugoron a los turcomans de Mangyshlak.
Os rusos los consideroron utils contra as incursions d'os nomadas turcos d'o Caucas (nogais, carachais, ecetra..) y obtenioron o títol de fidelidat a lo zar. O khan Ayuka (1670-1724) se fació vasallo nominal de l'Imperio Ruso y os rusos lanzoron a los calmucos contra os baixkirs, os nogais y o Khanato de Crimea, toz de relichión musulmana.
En 1771 bels oiratos que fuyiban d'a Dzhungaria ocupata por as tropas d'a dinastía Qing persuadioron a lo khan calmuco pa tornar t'a tierra orichinal d'os calmucos. O día que decidioron tornar a Volga no yera chelata y os calmucos d'a marguin occidental no podioron deixar as estepas d'a Baixa Volga, d'esta traza uns 170.000 calmucos d'a marguin oriental emigroron en dirección Dzhungaria tenendo choques con os cazacos, y estando derrotatos finalment por os manchús d'a dinastía Qing. As autoridaz Qing n'establioron beluns en a Val d'o Ili como colons y n'ixemenoron atros mes ta l'este, en territorio mongol.
Os calmucos que quedoron en a marguin occidental prenioron o control d'a marguin oriental, perteneixeban a dos d'as tribus tribus historicas, torgot y derbet y a d'atra de formación mes recient dita Buzawa que vive en a Ribera d'o Don. En 1773-1775 participoron en a revuelta de Pugachov y Catarina II de Rusia posó fin a l'autonomía d'os calmucos. Dende alavez muitos calmucos sirvioron en l'exercito imperial. Os calmucos se destacoron en a guerra contra Napoleón. Uns arquers d'a tribu torgot baixo as ordens d'o cheneral Mikhail Kutuzov luiton contra os franceses en 1812. Tres rechimientos de calmucos entroron en París en 1814, dos d'ellos montatos a camello. Rematoron por sedentarizar-sen a fins d'o sieglo XIX. Lenin yera un ruso con antipasaus calmucos y estió sensible con os suyos problemas. Manimenos bels calmucos fuyoron de l'Imperio Ruso dimpués d'a derrota de l'exercito blanco en a Guerra Civil Rusa luego d'a Revolución Rusa.