cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Preposicions en catalán
As preposicions pueden formar contraccions con los articlos determinaus, por eixemplo: al, als, del, dels, pel, pels. Atras contraccions, como cal u can, provienen de grupos lexicos mes complexos.
50
Defuncions
50er
Gattaca
Gattaca ye una cinta estausunidense de cine de sciencia ficción de l'anyo 1997, dirichida por Andrew Niccol y producida por Danny DeVito, Michael Shamberg, Stacey Sher y Gail Lyon con guión de Andrew Niccol, protagonizada por Ethan Hawke, Uma Thurman, Alan Arkin, Jude Law, Loren Dean y Ernest Borgnine.
A cinta presienta una visión biopunk d'una sociedat futura impulsada por l'euchenesia an os ninos potencials son concebius a traviés d' a selección chenetica pa asegurar que poseigan as millors trazas hereditarias d'os suyos pais. A cinta se centra en Vincent Freeman, interpretau por Hawke, qui estió concebiu difuera d'o programa d'euchenesia y luita por superar a discriminación chenetica pa realizar o suyo suenio de viachar enta l'espacio.
A cinta se basa en preocupacions sobre as tecnolochías reproductivas que facilitan l'euchenesia y as posibles conseqüencias de tals desemboliques tecnolochicos pa a sociedat. Tamién explora l'ideya d'o destín y as formas en as qualas puede gubernar vidas. Os personaches de Gattaca luitan de contino tanto con a sociedat como con ells mesmos pa trobar o suyo puesto en o mundo y quí son destinaus a estar d'alcuerdo con os suyos chens.
O titol d'a cinta se basa en as letras G, A, T y C, que represientan guanina, adenina, timina y citosina, as quatro nucliobases de l'ADN. Estió nominada en 1997 a lo Premio Oscar de l'Academia a la Millor Dirección d'Arte y a lo Globo d' Oro a la Millor Mosica Orichinal.
Vanellus gregarius
A chudía charla (Vanellus gregarius (Pallas, 1711) ) ye una au d'a orden d'os Charadriiformes y familia Charadriidae que mide entre 27 y 30 cm de longaria. Ista especie se reproduz en feners ubiertos en Rusia y Cazaquistán. Istas aus migran enta lo sud a traviés de Kirguizistán, Tachikistán, Uzbekistán, Turkmenistán, Afganistán, Armenia, Irán, Irak, Arabia Saudita, Siria y Turquía, a puestos clau d'hibernada en Israel, Siria, Eritrea, Sudán y lo nordueste d'a India.
Kaiane Aldorino
Kaiane Aldorino (naixita o 8 de chulio de 1986) ye una modelo chibraltarenya ganadora d'o títol de Miss Chibraltar 2009 y Miss Mundo en ixe mesmo anyo en Johannesburg, Sudafrica. Estió a primera Miss Chibraltar que heba plegato mesmo dica a final d'o concurso Miss World.
Vida personal
left|thumb|200px|Kaiane Aldorino como [[Miss World 2009 en l'Aeropuerto de Chibraltar en a suya bienplegata o 17 d'aviento de 2009.]] Aldorino naixió de Chibraltar, puesto a on encara vive. Antis de convertir-se en Miss Gibraltar 2009 treballó en l'aria de recursos humans d'o Hespital de St Bernard en Chibraltar mientres cinco anyos.
Benasau
Benasau (Benasau en catalán y oficialment; Benasau en castellano) ye un municipio valenciano, situato en a comarca d'o condau, provincia d'Alicant y partiu chudicial d'Alcoi.
Kaiane Aldorino
Vida personal
Como a mayoría de chibraltarenyos ye bilingüe, parlando tanto anglés como castellano. Le cuaca chugar a o netball y ir a o chimnasio.
Dende que teneba 14 anyos feba parti d'o grupo de baile Urban Dance Group, hebendo feito actuacions por Chibraltar y Espanya, y practicando estilos de baile moderno, hiphop, contemporanio y comercial. En as entrevistas que l'han feito como Miss Mundo siempre ha destacato os momentos mas importants d'a suya carrera como bailarina, como a suya participación en o "Campionato d'o Mundo de Baile 2008" organizato en Riesa, Alemanya, por a "Organización Internacional de Danza" y a on que participó representando a o suyo país como parti d'o Equipo Nacional de Danza de Chibraltar. Obtenioron o 17 puesto, fendo historia por estar a primera vegata que Chibraltar pasaba d'a primera ronda en a categoría por equipos.
Benasau
A suya población ye de 171 habitants (2010) en una superficie de 9,04 km², con una densidat de población de 18,92 hab/km².
Cheografía
A localidat de Benasau se troba situata a 701 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, a una distancia de 12,4 km d'a ciudat de Cocentaina, a capital d'a suya comarca, de 67,9 km d'a ciudat d'Alicant, a capital d'a suya provincia, y a 111 km d'a ciudat de Valencia, a capital d'o País Valenciano.
Kaiane Aldorino
Miss Gibraltar 2009
O 27 de chunio de 2009, Aldorino fue coronata Miss Chibraltar 2009, succedendo a Krystle Robba, en una ceremonia que se fació en l'Alameda Open Air Theatre en o Chardín Botanico de Chibraltar.
Pezizomycetes
Pezizomycetes son una clase de fongos plurizelulars adintro d'o filo Ascomycota.
A suya mes important caracteristica ye que tienen cuerpos fructifers que embolican as esporas formando una mena de pote arredol de l'estructura que las contién, y que permit que en madurar ixas, puedan estar arrulladas de plen prou luent d'o fongo mai.
Kaiane Aldorino
Miss Mundo 2009
thumb|Miss Mundo 2009 en as celebrations de bienplegata en Gibraltar, o 17 d'aviento de 2009. Aldorino fació historia o 12 d'aviento de 2009 convertindose en a primera Miss Chibraltar en ganar Miss Mundo. Tamién ye a primera y sola muller d'o suyo país que plega a las semifinals d'iste concurso internacional.
Poquet dimpués que Aldorino fuese coronata por a suya predecesora, Ksenia Sukhinova de Rusia, Chibraltar esclató en una gran celebración y os suyos habitants salioron ta as carreras. A chent ondeyaba a bandera de Chibraltar, cantaba, feba sonar os claxons d'os suyos autos y chitaban fuegos artificials. O Primer ministro de Chibraltar Peter Caruana dició que heba estato un "importantismo logro ta ella y ta Chibraltar" y prometió una "bienplegata propia d'una reina".
Bienplegata
O 15 d'aviento de 2009, o Gubierno de Chibraltar anunció que Kaiane volaría o día siguient dende Londres enta Chibraltar en un vuelo privato. O 16 d'aviento de 2009, o gubierno chibraltarenyo quitó una nota de prensa a on que indicaba os detalles d'os eventos que s'iban a realizar en a bienplegata de Kaiane. Istos incluyiban una recepción publica en o Aeropuerto de Chibraltar, un desfile por a Main Street (a prencipal carrera d'a ciudat), a on que Kaiane iría en o mesmo coche descapotable que emplegoron Diana de Galas y o Prencipe Carlos en a suya vestita oficial mientres a suya luna de miel en Chibraltar. O 17 d'aviento de 2009 o pueblo de Chibraltar salió a las carreras mientres o desfile recorreba a Main Street precedito por o grupo musical d'o Royal Gibraltar Regiment rematando en a Casa d'a Villa a on que Kaiane salió a o balcón. Dimpués se fació una rueda de prensa y una recepción en o Rock Hotel. As celebrations rematoron con fuegos artificials en a badía de Chibraltar. O gubierno tamién pidió que toz os comercios de Chibraltar que podesen zarrasen entre as 16 y as 18 horas d'ixe día ta permitir a os treballadors asistir a las celebracions.
Llorac
Llorac ye un municipio catalán de la comarca de la Cuenca de Barberán. La suya población ye de 106 habitants (2006), en una superficie de 23,33 km² y una densidat de población de 4,54 hab/km².
Ricardo Horno Alcorta
Formato en a Universidat de Zaragoza, se licencia en 1906, treballando como medico en primeras en Lekunberri (Navarra) y dimpués en a o Burgo d'Ebro, ta tresladar-se enta Zaragoza en 1909. Dende alavez prencipió una exitosa carrera medica, incluindo-ie o suyo doctorato en 1911, y educativa, estando profesor auxiliar en primeras en a Universidat de Cádiz y dimpués en a Universidat de Zaragoza. Dende 1932 albandonó l'almostranza, encara que ya heba dentrato en a Reyal Academia de Medicina (n'estió president dende 1943). Tamién fació parte de quantas organizacions medicas internacionals.
Heba establito en 1905 a revista Clínica y Laboratorio, quan encara yera estudiant, revista que continó a suya publicación dica meyatos d'os anyos 1960, a revista de tematica medica aragonesa de mayor durada.
Antiparte, desembolicó tamién una destacata carrera politica en as filas d'o Partido Conservador, a on se i heba afiliato por a suya ideolochía monarquica. Estió president d'o partiu en Zaragoza, amás de dirichir a suya publicación, Lealtad. Deputato en a Deputación Provincial de Zaragoza por Ateca y Calatayú, estió dimpués rechidor y mesmo alcalde de Zaragoza a on empentó o desembolique de prochectos como o realfaltau d'as carreras d'a ciudat, a reorganización d'a beneficiencia municipal y a construcción de l'edificio de Correos y presentando a suya dimisión en 1920 como protesta por a vaga de 1920 a on morioron tres tecnicos municipals quan treballaban. Mientres a Segunda Republica Espanyola estió o president d'o partiu Renovación Española en Zaragoza.
Noguèras
A suya población ye de 145 habitants(1999) en una superficie de 1,95 km², con una densidat de población de 74,36 hab/km².
Villalba de Rioja
A suya población ye de 154 habitants (2006) en una superficie de 8,96 km², con una densidat de población de 17,19 hab/km².
Cheografía
A localidat de Villalba de Rioja se troba situada a 579 metros d'altaria sobre lo livel d'a mar, a una distancia de 44 km de Logronyo, a capital d'a suya provincia y d'a suya comunidat autonoma.
Fontanals de Cerdanya
Fontanals de Cerdanya ye un municipio catalán situato en la comarca de la Baixa Cerdanya, en la provincia de Chirona.
La suya población ye de 443 habitants (2008), en una superficie de 28,64 km² con una densidat de población de 15,47 hab/km².
Cheografía
A localidat de Fontanals de Cerdanya ye situata a 1.180 metros d'altaria sobre o livel d'a mar.
D'o suyo termin municipal fan parte as localidaz d'Escadarcs, Estoll, Les Pereres, Queixans, Soriguerola, Urtx y El Vilar d'Urtx.
Aragón Existe
Forma parti d'o movimiento d'a Espanya Vaciada.
Alamera
thumb|right|250px|Una alamera. Una alamera u albarosa ye una selva u formación arbolada feita d'alamos, u en a que os alamos representen a especie principal.
As alameras son formacions que creixen asociadas a l'augua, por o que son propias de riberas y sotos. Os alamos son caducifolios y producen una uembra fresca, por o que freqüentment se'n ha plantau en villas y ciudatz, tot fendo alameras artificials como puestos a on que se puede paseyar.
Pira
Pira ye un municipio catalán de la comarca de la Cuenca de Barberán. La suya población ye de 451 habitants (2004), en una superficie de 8,01 km² y una densidat de población de 56,3 hab/km².
Mugas
Lo suyo termin muga con Montblanc.
Uetersen
Uetersen (, d'antis mas Ütersen, en danés Yttersen) ye una ciudat d'o estato alemán de Schleswig-Holstein, a o canto d'o río Pinnau. A suya población ye de 17.865 habitants (2005), en una superficie de 11,43 km² con una densidat de población de 1.563 hab/km².
51
Atros países
50er
Spanglish
O spanglish, ingañol, espanglish, espanglés u espanglis ye o uso de parolas anglesas como parte d'una frase en espanyol, motivato por o desconocimiento d'o vocablo equivalent.
Oracions consecutivas en francés
As oracions consecutivas en francés indican o resultau d'una acción y pueden fer-se por coordinación u por subordinación.
Coordinación
A coordinación consecutiva se puede fer con a conchunción donc.
Subordinación
As subordinadas de consecuencia indican un resultau posible u real que depende o ha dependiu de l'acción expresada en a proposición principal. As oracions subordinadas consecutivas se pueden fer en francés con una conchunción consecutiva seguida d'indicativo (si bien que, de sorte que), de condicional (tellement...que) u de subchuntivo (de façon que). Tamién pueden fer-sen con un adverbios de relación lochica (alors, donc, aussi, c'est pourquoi), con un infinitivo seguindo a preposicions y mesmo con relativas en subchuntivo.
L'adverbio de relación lochica aussi fa que i haiga inversión gramatical:
Consecutivas intensivas
As consecutivas que levan una ideya d'intensidat pueden ir con indicativo u condicional y se fan con un adverbio de cantidat si, tant, tellement un adchectivo, substantivo u adverbio y a conchunción que:
Un atra estructura ye trop...pour que u assez...pour que seguida de subchuntivo:
D. J. Seeley
Dennis Jerome Seeley (28 de noviembre de 1989 de Redding, California, Estaus Unius), más conoixito como D.J. Seeley, ye un chugador profesional estausunidense de baloncesto. Tien una altaria de 1,93 metros y ocupa a posición d'escolta. En l'actualidat chuga en o Casademont Zaragoza, d'a liga ACB.
Democracia directa
A democracia directa u democracia dreita ye una mena de democracia en a cual los ciudadans pueden participar dreitament en a presa de decisions politicas. Bels sistemas proposatos dan a la chent poders lechislativos y executivos, encara que la mayoría de sistemas existents premiten a participación només en lo enanto lechislativo.
A democracia dreita en a suya traza tradicional ye o gubierno d'o pueblo por meyo de referendums. A ciudadanía tien dreito a aprebar u vedar leis, asinas como a retirar o refirme a un representant (si ye que lo sistema en tien, de representants) en cualsiquier inte.
A democracia dreita, en un sentito muderno, consta de tres pilars concretos:
Suiza ye lo millor eixemplo de sistema politico muderno basato en a democracia dreita, pus poseye los dos primers pilars tanto a livel local como federal. En as zagueras 120 anyadas mes de 240 iniciativas han estato votatas en referendums, encara que la ciudadanía s'ha comportato de maniera conservadwra, no aprebando-se so que un 10% de totas as iniciativas votadas.
Unatro eixemplo impotant son os Estaus Unius, an que no existe democracia dreita a livel federal, pero si a un livel mes baixo, pus mes d'a metat d'os estatos y muitos municipios premiten que os ciudadans promulguen participen en a votación d'iniciativas, y a gran mayoría d'os estatos contan con iniciativas u referendums.
En relación con iste concepto tenemos o de democracia electronica, que relaciona los mecanismos d'a democracia dreita con o emplego d'Internet y d'atras tecnolochías d'a comunicación.
Historia
A democracia dreita fue prebata per primera vegata en l'antiga democracia ateniense (prencipiando lo 508 aC). Ista experencia tenió una durada d'alto u baixo dos sieglos, mientres os cuals o poder recayó en una asamblea an que bi yeran toz os ciudadans barons, os cargos publicos yeran esleitos per sorteyo, y un representant esleito per l'asamblea, clamato estratega, s'encargaba de menar l'exercito d'a ciudat.
As restrictivas condicions per estar considerato ciudadán (només que los barons en yeran), y per tanto poder participar en a vida politica d'a ciudat, asinas como as redueitas dimensions d'a ciudat-estato d'Atenas en ixos tiempos (arredol de 300.000 personas) minimizaban as dificultaz lochisticas propias d'ista mena de gubierno.
Tamién cal tener en cuenta a historia romana, en que los ciudadans feban y aprebaban as leis, periodo que encomenzó arredol d'o 449 aC y duró alto u baixo cuatro sieglos, ent'a muerte de Chulio Cesar en o 44 aC, encara que muitos historiadors meten a fin d'a Republica romana l'anyada 43 aC, con l'aprebación d'una lei clamata Lex Titia. Seguntes bels historiadors, o feito que los ciudadans tenesen o protagonismo de fer as leis estió un factor important que contribuyó a la fuga de Roma y d'a civilización greco-romana.
Dimpués d'istos antecedents leixanos en o tiempo, ista traza de gubierno no s'ha feito servir guaire (bels gubiernos l'han establito en bella mesura, pero no a lo livel de l'antiga Atenas). As democracias mudernas por un regular funcionan por meyo de representants esleitos per os ciudadans, o que ye conoixito como democracia representativa.
Muitos movimientos politicos en o mundo miran a evolución dende l'actual sistema de democracia representativa, vichent en a mayoría de democracias mudernas, y en bellas democracias dreitas u de democracia deliberativa (basata en a presa de decisions consensuatas mes que no en o simpla regla d'a mayoría).
Avantallas y Desavantallas
A obchección mes impotant que gosa atribuir-se a la democracia dreita se refiere a la suya practicidat y eficiencia. Decidir sobre toz u cuasi toz os temas d'impotancia publica meyant referendums puet estar pando y costoso, y puet prebocar en os ciudadans marconflería y cansera. Os esfensors actuals d'a democracia dreito gosan socherir que la democracia electronica (con ferramientas como as wikis, os foros u a televisión) puet paliar istos problemas. Una atra desavantalla que se fa servir ye la posibilidat de desembocar en a demagochia.
Tamién en ye una desavantalla o feito de que las preguntas han d'estar curtas, con una respuesta de si u no, y asinas os votants podrían esleyir politicas incoderents. Per eixemplo, una mayoría podría votar a favor de reducir os impuestos mientres que una mayoría podría votar tamién per un incremento d'o gasto publica en educación. A respuesta común a ista critica ye que lo problema d'as decisions inconsistents no ye exclusivo d'ista traza de democracia.
Mirando de limitar a popularidat y o calato social que los prencipios d'a democracia dreita poderban prevocar de maniera natural, os gubernants y partidarios de prencipios democraticos més estrictos gosan invocar termins como lo "gubierno d'as masas" ta exarcervar a tendencia natural que tienen os ciudadans a tener medrana de qué puet ocurrir si los suyos conciudadans prenesen decisions dreitas sobre una parti impotant d'as politicas publicas, especialment referent a las suyas libertatz civils fundamentals.
Bels estudiosos fan servir o termin democracia semidreita ta describir sistemas de democracia dreita que conten con mecanismos ta protecher as libertaz civils asinas como ta protecher os intreses d'as minorías d'a mayoría. Sindembargo, como a democracia dreita gosa funcionar perén d'ista maniera, a necesidat de dito termin no ye d'o tot esclatero.
O modelo canadiense d'asamblea de ciudadans escusa muitas d'as desavantallas d'a democracia dreita a traviés d'un proceso basato en a deliberación y o consenso, pro diferent d'o caracterizato per as iniciativas y os referendums.
En diferents partis d'o mundo bi ha propuestas d'aplicación de democracia dreita; en Espanya, por eixemplo, Democracia Dreita Activa y en Uruguai, Democracia Dreita Informatizata.
A democracia dreita dende la ezquierda
En as zagueras anyadas han apareixito movimientos d'ezquierda que esfienden un modelo de democracia dreita que vaiga substituindo a la democracia representativa. Iste modelo de democracia dreita ye basato no només que en a celebración de referendums t'a presa de decisions importants concretas, si que preveye a instauración de mecanismos como asambleas de vicos u presupuestos participativos an a ciudadanía tienga un papel mes activo en a presa de decisions. A democracia dreita sería una traza mes funda de democracia participativa.
Castellano murciano
Lo dialecto murciano ye un dialecto de lo castellano que se charra en la Rechión de Murcia y en part de las provincias d'Albacet, Alicant, Chaén, Granada y Almería. Ye un castellano con las caracteristicas de lo castellano de lo sud, pero con muitismos catalanismos y aragonesismos.
En la Rechión de Murcia no se charra murciano en los dos lugars de lo Carche a on que se charra catalán y en lo territorio que bi ha a lo sud de las sierras d'Espuña, Carrascoi y Columbares.
Parlas de comarca
Bi n'ha ueito variants:
Las parlas de la huerta murciana se dicen Panocho.
Caracteristicas lexicas y gramaticals
Como eixemplo de substrato aragonés y catalán se'n puet dicir:
Pezizomycotina
Pezizomycotina ye un subfilo de fongos adintro d'o filo Ascomycota. Se corresponde con l'antigo filo d'es fongos Euascomycota.
Tortiella de trunfas
A tortiella de trunfas ye un plato popular, d'orichen muit humilde y d'amplia distribución arredol d'a peninsula Iberica, as islas Balears, y Occitania. Actualment tamién se mincha en as Islas Canarias y, a sobén como producto envasau, en muitos países europeus.
Se prepara freyindo en aceite d'oliva as trunfas peladas y talladas en trocetz u laminas, a sobén tamién con cebolla tallada y a vegadas con bel allo. A parti, se baten os uevos. Dimpués s'adhiben as trunfas escorridas a os uevos, se remena y a mezcla se chita a la sartaina sin tornar a remenar-ne, primero se fa d'un costau y dimpués de l'atro. A proporción de trunfas y uevo no ye fixa y puet variar licherament seguntes os gustos y a zona, pero gosa estar arredol d'un kilo de trunfas, u quatre trunfas grans, por cada meya dotzena de uevos. As tortiellas de trunfas tamién se pueden preparar mas u menos gordas a o gusto. Bi ha variedatz d'ista tortiella que portan allo y atras sin de cebolla.
A tortiella de trunfas se troba en bellas tabiernas y chicotz restaurants como tapa, pincho u farsiu d'entropán. Se presenta normalment en forma d'una sección de tortiella gorda dencima d'un platet con una chicota forqueta. Se puet fer tamién servir como canapé tallando-la a daus y punchando cada dau con un escavadients. Encara que se conserva muito tiempo sin refricherar, a lei actual obliga a guardar-la refricherada y a utilizar uevos esterilizaus en istos establimientos, ta disminuyir o riesgo de salmonelosi.
Istas tortiellas se pueden preparar substituyindo parti u toda a trunfa por carbaceta, alberchena, pimento u atras hortalicias.
Ermita de Ganyarul
A ermita de Ganyarul ye una ermita situada en Ganyarul, un puesto vuedo perteneixient a Agón. Estió construida en o sieglo XVI en o estilo mudéchar.
Historia
Estió construida en o sieglo XIV en o estilo mudéchar como ilesia parroquial d'o lugar de Ganyarul.
En o sieglo XVI estió enamplada pa acullir a los nuevos fidels resultants d'a conversión forzosa d'os musulmans en 1526.
En 2002 estió declarada "Bien Catalogau d'o Patrimonio Cultural Aragonés". O suyo estau yera muit ruinoso.
En 2014 se creya la "Asociación para la Defensa y Promoción de los Bienes Culturales de Agón y Gañarul".
En 2017 a propietaria d'a ermita, Pilar Jarreta, la dona a lo concello de Agón. En 2018 estió restaurada. 250px|thumb|Ermita de Ganyarul
Escavadients
thumb|Escavadients thumb|Soportes d'escavadients O escavadients ye un utensilio que se fa servir dimpués de minchar ta sacar-se restas d'alimentos que s'han quedau entre os dients.
Batalla de Formigny
A batalla de Formigny estió una batalla escaicita o 15 d'abril de 1450 en Formigny (Normandía; hue Baixa Normandía, Francia) mientres a Guerra d'os Cient Anyos, en a quala luitoron d'una man as tropas d'o Reino d'Anglaterra mandatas por Thomas Kyriell y d'atra man tropas d'o Ducau de Bretanya y d'o Reino de Francia mandatas por Carlos I de Borbón y Arturo III de Bretanya. A batalla remató con a redota de raso d'os angleses (mesmo facioron prisioner a o suyo comandant en cabo) y de feito estió a zaguera batalla d'a guerra en Normandía, quedando ya ta cutio l'antigo Ducau de Normandía adhibito a o reino de Francia y deseparato d'o reino d'Anglaterra.
Escavadients
Entre atras utilidatz d'o escavadients se troba la de punchar y meter-se a la boca chicotas porcions de minchar como as que se pueden servir en os aperitivos.
Miguel Salamero Buesa
Miguel Salamero Buesa (Zaragoza, 30 de setiembre de 1760 - Zaragoza, 8 de chinero de 1840) estió un vecín d'o barrio zaragozano de Sant Pavlo y un d'os heroicos esfensors d'a ciudat en os Setios de Zaragoza, escayecitos mientres a Guerra d'o Francés.
Escavadients
Curiosament, en o sector d'a construcción s'utiliza como falca mientres a instalación de recholas.
Tudela de Duero
Tudela de Duero ye un municipio d'a provincia de Valladolit, en a comunidat autonoma de Castiella y Leyón, Espanya, en a comarca de Tierra de Pinares.
Miguel Salamero Buesa
Ye naixito d'o barrio de Sant Felipe y pasó a suya nineza en iste barrio indo ta lo colechio d'as Escuelas Pías que yera amán d'a suya casa en a carrera de l'Albardería. A suya familia yera de clase meya, estando Miguel o mas chicot d'entre os dos chirmans y as dos chirmanas que teneban.
Tudela de Duero
A suya población ye de 8.503 habitants (2009), en una superficie de 60,52 km² y una densidat de población de 140,50 hab/km².
Cheografía
A localidat de Tudela de Duero se tova situata a 701 metros d'altaria dencima d'o ran d'a mar, a una distancia de 16 km d'a ciudat de Valladolit, a capital d'a suya provincia. Ye rodiata por o río Duero.
Panthera tigris
O tigre (d'o latín <TIGRIS. Scientificament Panthera tigris (L. 1758) ) ye un mamifero carnivoro d'a familia Felidae, sufamilia Pantherinae y chenero Panthera. En chunto con o suyo parient amanau o lión (Panthera leo), que adube midas semellants, ye una d'as dos especies de felidos mas grans.
Miguel Salamero Buesa
A familia se tresladó arredol de l'anyo 1780 ta lo popular barrio de Sant Pavlo. En 1787 Miguel se casó con Rafaela Zaro, una chóven de Borcha y se instaloron en a carrera Cedacería 31, dica l'anyo 1791 cuan se tresladoron ta la carrera de Sant Pavlo nº 180. Tenioron seis fillos Barbara, Agustina, Isidoro, Miguel, Antonia y Luisa. Salamero treballaba, chunto a bels vint treballadors que teneba, en o suyo propio taller en o callizo d'a China a on que feban damascos y tafetans.
O 6 de setiembre de 1801 morío por una malautía Rafaela, a muller de Miguel, y en os anyos siguients morioron tamién os suyos fillos Luisa, Miguel y Isidoro. Siet anyatas dimpués cuan esclató a Guerra d'o Francés Miguel, que teneba 47 anyos, equipó a los suyos treballadors ta formar un grupo d'escopetaires que s'enfrentasen a los invasors d'a ciudat. Participoron en os dos setios de Zaragoza, destacando prencipalment as accions d'o día 4 d'agosto, cuan os franceses heban dentrato a la ciudat por una breca que heban ubierto en a Torre del Pino. Salamero esfendió con os suyos hombres a huerta y convento de Santa Fe, de gran importancia estratechica, de traza que os franceses no podioron abanzar por iste sector de l'Arco de Sant Roque. Tamién aduyoron en ista zona Mosén Santiago Sas y os suyos hombres que luitoron en os conventos de Santa Rosa y Sant Ildefonso. Estió lo mesmo Sas qui en una carta a lo Cheneral Palafox recontó lo heroismo de Miguel Salamero en iste día, demandando ta él o Escudo de Destinción por istos feitos.
Palafox reconoixió as accions militars de Miguel Salamero en os setios de Zaragoza dando-le o Escudo d'Esfensor d'o Primer y o Segundo Setio amás d'o Escudo de Destinción.
Miguel morió chunto a la suya filla Bárbara o día 8 de chinero de 1840 con a edat de ueitanta anyos.
Panthera tigris
Como as atras especies de panterins, ye un animal carnivoro y depredador. O tigre ye un animal solitario y en esencia forestal, exclusivo d'as selvas d'Asia, en as que chuga o papel de depredador culminal en o ecosistema. En tot l'aria de distribución d'a especie se contan dica 6 subespecies. Todas as suyas poblacions son en periglo d'extinción.
Miguel Salamero Buesa
L'antiga huerta de Santa Fe que esfendió Miguel en a guerra ha esdevenito hue en una plaza zaragozana con o nombre de Plaza de Miguel Salamero.
Panthera tigris
Fendo diferencia con atros miembros d'o chenero Panthera, o tigre tiene as tacas atavicas, que toz os felidos lievan en os chens, fusionadas tot fendo rayas verticals, en o que ye un d'os debuixos mas caracteristicos y reconoixibles d'a Naturaleza.
Zoonimia
O zoonimo tigre ye documentau en as traduccions medievals a l'aragonés. En o "Libro d'el Trasoro" parlan d'os tigres con epigrafe propio:
En a versión aragonesa de "Breviarium ab Urbe condita" se comenta l'abundancia de tigres en l'antiga Hircania:
O zoonimo tigre ye un persismo que ha plegau a l'aragonés a traviés d'o griego y o latín. En persa antigo a parola tigra significaba "esmolau" y "agudo"; s'interpreta que deriva d'a radiz indoeuropea *steig-, con pareixiu significau.
Descripción
A mida d'os tigres y belatras caracteristicas cambean d'una subespecie a una atra. En estau salvache, os tigres masclos tienen un peso que va dende 90 dica 306 Kg y una lonchitut d'entre 190 y 330 cm, en a qual s'incluye a coda  que fa entre 60 y 110 cm. L'altaria en a cruz d'o lomo ye d'entre 61 y 122 cm. De medias, as fembras (as quals tienen una mida prou mas menuda) fan entre 65 y 167 Kg y mesuran entre 177 y 225 cm de lonchitut total. Actualment a subespecie mas chica ye o tigre de Malaisia y a mas graniza o tigre de Bengala.
Tudela de Duero
Cheografía
D'o suyo termin municipal fa parte o lugar de Herrera de Duero, que se troba deseparato d'o nuclio central d'o suyo termin municipal, formando asinas un exclave.
Escavadients
Tien una forma luenga y fina, de bells 7 cm, rematada en puncha por una u as do puntas. Por un regular, ye feito de fusta, encara que tamién se fabrica en plastico, mas que mas en America, y alavez gosa estar tubular. Ocasionalment, tamién se fan servir atros materials, como bambú u metal.
Tudela de Duero
Mugas
O termin municipal de Tudela de Duero muga a o norte con Renedo de Esgueva y Villabáñez; a lo sud con Aldeamayor de San Martín y La Parrilla; a l'este con Traspinedo; y a l'ueste con La Cistérniga.
Panthera tigris
Descripción
O numero y patrón d'as rayas ye una caracteristica exclusiva de cada individo, y no n'i hai dos iguals, por o que puede emplegar-se pa identificar-los. A densidat y l'amplura d'istas rayas sí que tiende a estar propia d'a subespecie y población: por eixemplo, as poblacions mas meridionals (Malaisia, Indonesia) tienden a tener más rayas y mas finetas, mientres que o tigre de Siberia as tiene menos numerosas pero mas amplas.
52
Defuncions
50er
Ou
Ou puet fer referencia a:
Captain Horatio Hornblower
Captain Horatio Hornblower (títol orichinal en anglés, en aragonés Capitán Horatio Hornblower, enguerada en Aragón con o títol en castellano de El Hidalgo de los mares, en aragonés O Fidalgo d'as mars) ye una cinta d'o cine britanico d'aventuras belicas de l'anyo 1951 dirichida por Raoul Walsh seguntes un guión adaptau por C. S. Forester, Ivan Goff, Ben Roberts y Aeneas MacKenzie basau en Horatio Hornblower, o personache creyau por C. S. Forester ta la suya serie de novelas sobre la Royal Navy britanica. A suya dirección de fotografía ye de Guy Green, la suya banda sonora orichinal de Robert Farnon y la suya producción cinematografica de Gerry Mitchell ta la productora cinematografica Warner Bros.. L'elenco d'actors d'a cinta se composa, en os suyos papels principals, por Gregory Peck, Virginia Mayo, Robert Beatty, Terence Morgan, James Robertson Justice, Moultrie Kelsall, Denis O'Dea y Stanley Baker.
Gloucestershire
Gloucestershire ye un condau ceremonial d'Anglaterra, en a rechión d'o Sudueste d'Anglaterra. A suya capital se troba en a ciudat de Gloucester.
A suya población ye de 858.300 habitants (2011) en una superficie de 3.150 km², con una densidat de población de 272 hab/km².
Mugas
O condau de Gloucestershire muga a o norte con Herefordshire y Worcestershire; a o nord-este con Warwickshire; a l'este con Oxfordshire; a o sudeste con Oxfordshire y Wiltshire; a o sud con Wiltshire, Somerset y Bristón; a o sudueste con a canal de Bristón y Gwent; a l'ueste con Gwent y a o norueste con Herefordshire.
Montinhac (Altos Pireneus)
Montinhac (en francés Montignac) ye una comuna occitana en o departamento francés d'Altos Pireneus, districto de Tarba, cantón de l'Ador Meyo y rechión d'Occitania. A comuna yera parte de l'antiga provincia de Bigorra.
A suya población ye de 113 habitants (1999) en una superficie de 1,07 km², con una densidat de población de 105,61 hab/km².
Tigre (desambigación)
thumb|right|250px|A d'o tigre ([[Panthera tigris) ye una imachen que s'asocia popularment con o ideal de fureza.]] Tigre (d'o latín <TIGRIS y iste d'o griego <τίγρις, "tígris", tigre) ye un zoonimo popular que s'aplica principalment a la especie Panthera tigris y as suyas subespecies, pero puede emplegar-se tamién pa nombrar a bels atros animals que tiengan qualques caracteristicas en común con ixe animal, como un patrón de colors pareixiu.
O tigre ye además un animal que s'asocia culturalment con ideals humans como a fureza, a fuerza u a indomabilidat, por a qual cosa puede emplegar-se metaforicament, especialment como enmotada.
Sierra de la Garrocha
La sierra de la Garrocha ye una aliniación montanyosa de lo Sistema Iberico que fa parte de la branca levantina y de la unidat morfoestructural de las serranías de Sant Chust-Castellot. Se troba en la part nordoriental de la provincia de Teruel.
Lo río Guadalop desparte la sierra de la Garrocha a lo norte y la sierra Carrascosa a lo sud. La sierra de la Garrocha encomienza por l'ueste en los termins municipals de Villarluengo y Exulve y acaba por l'este en lo termin municipal de Castellot cerca de Dos Torres de Mercader y Santoleya.
Toponimia
L'oronimo sierra de la Garrocha presenta un segundo formant que Manuel Alvar documentó en la parla de Las Cuevas de Canyart con significau de "montanya penyascosa", paralelo a lo significau que tiene en catalán garrotxa de "terreno aspro por a on se camina malament", pero que no s'ha documentau en garra vocabulario de la redolada y que podría estar simplament una descripción de la mesma sierra. Las etimolochías proposadas pa garrocha u garrotxa son basadas en una radiz hipotetica *karri que tendría un reflexo en lo basco harri ("piedra"), en lo formant toponimico catalán y languedocián quer, en los toponimos Mont Caro y Caroch. Joan Coromines i Vigneaux considera que la terminación -ocha u -otxa ye un sufixo fosilizau que se troba tamién en la palabra clocha, que derivaría de clot.
En mapas y descripcions cheograficas que zaguers de lo sieglo XX y primers de lo sieglo XXI ye posible trobar-la como sierra de la Garrucha.
Hidrografía
La versant norte desaugua enta barrancos de la compleganza de lo río Guadalop, la versant sud u sudeste lo fa enta lo mesmo río Guadalop. En lo sector de Villaseco bi ha un polje.
Cheolochía
La superficie d'erosión fundamental ye a bells 1.200 m d'altaria en la loma d'el Raspador, que quedó despartida de las partz d'esta superficie de lo cabalto de sierra Carrascosa por formar lo río Guadalop una foz de más de 500 m de fondaria respecto a l'altaria orichinal.
Thunder Over the Plains
Thunder Over the Plains (títol orichinal en anglés, en aragonés Truenos sobre las planas, enguerada en Aragón con o títol en castellano de La última patrulla, en aragonés A zaguer patrulla) ye una cinta de cine estausunidense de cine de western de l'anyo 1953 dirichida por Andre DeToth seguntes un guión orichinal de Russell S. Hughes, con una banda sonora orichinal de David Buttolph, una dirección de fotografía de Bert Glennon, una producción cinematografica de David Weisbart ta la productora cinematografica Warner Bros., y con un elenco d'actors formau ta los suyos papels principals por Randolph Scott, Lex Barker, Phyllis Kirk, Charles McGraw, Henry Hull, Elisha Cook, Jr., Hugh Sanders, Lane Chandler, James Brown y Fess Parker.
A cinta s'ambienta en Texas en l'anyo 1869 en rematar a Guerra Civil d'os Estaus Unius y en a clamada era d'a reconstrucción estausunidense, cuan Texas encara no heba estau readmitida en a Unión dimpués d'a redota d'os Estaus Confederaus d'America, y conta la hostoria de David Porter, un capitán de l'exercito estausunidense d'orichen texano que ha de fer cumplir as leis federals contra la voluntat d'o suyo pueblo y lo fa con plena honradez, mesmo en contra d'os deseyos de venganza de bels d'os suyos companyers d'armas federals. Thunder Over the Plains se rodó en os estudios d'a companyía productora y las suyas escenas exteriors en un rancho d'a mesma productora.
Pablo Gonzalvo
Pablo Gonzalvo Pérez (naixito de Zaragoza, Aragón o 19 de chinero de 1827 y muerto en Madrit o 18 de noviembre de 1896) estió un pintor aragonés. Formato en as Escuelas d'Artes Polidas d'a suya ciudat natal y en a Reyal Academia de Artes Polidas de Sant Ferrando de Madrit, a suya tematica pictorica estió centrata en paisaches arquitectonicos y urbáns.
Tarazona y Moncayo
Tarazona y Moncayo ye una comarca aragonesa d'a provincia de Zaragoza. Situada en a estrimera occidental d'ista, muga a o norte con Navarra a l'ueste con Soria y a Riocha, a o sud con Aranda y a l'este con o Campo de Borcha. A suya capital ye Tarazona, chicota ciudat de gran belleza molimental.
A Sierra de Moncayo ye o suyo prencipal patrimonio natural y turistico, sierra que adube l'altaria de 2.316 metros, tuca d'o Sistema Iberico. A suya comarca, declarata parque natural, poseye una gran biodiversidat, con especies endemicas d'ista sierra.
Clima
A comarca de Tarazona y Moncayo tien un clima mediterranio continental con veranos largos y calurosos de temperatura meya de dica 25 °C y hibiernos con temperaturas meyas de bells 8 °C. As precipitacions meyas anyals son dentre os 250 y 400 mm, y son mas freqüents entre a primavera y l'agüerro. O cierzo, aire fredo y seco, bufa entre tot l'anyo. Por unatra parte, Moncayo poseye un clima continental con hibiernos largos, fredos y con abundants nevazos mientres que os veranos poseyen unas temperaturas suaus.
53
Atros países
50er
Urueña
Urueña ye un municipio d'a provincia de Valladolit, en a comunidat autonoma de Castiella y Leyón, Espanya. A suya población ye de 203 habitants (2012), en una superficie de 44,04 km² y una densidat de población de 4,61 hab/km².
Valbuena de Duero
Valbuena de Duero ye un municipio d'a provincia de Valladolit, en a comunidat autonoma de Castiella y Leyón, Espanya. A suya población ye de 500 habitants (2007), en una superficie de 46,55 km² y una densidat de población de 10,74 hab/km².
Zarratón
Zarratón ye un municipio d'a comunidat autonoma uniprovincial d'a Riocha, en a comarca d'Haro.
A suya población ye de 255 habitants (2006), en una superficie de 18,69 km², con una densidat de población de 13,64 hab/km².
Cheografía
A localidat de Zarratón se troba situada a 563 metros d'altaria sobre lo livel d'a mar, a una distancia de 46 km d'a ciudat de Logronyo, a capital d'a suya provincia y d'a suya comunidat autonoma.
Real Sporting de Gijón
O Real Sporting de Gijón ye un equipo de fútbol d'a ciudat de Xixón en Asturias. Establito en 1905, actualment chuga en a Segunda división espanyola de fútbol.
Chugadors historicos
Entre os suyos chugadors mas importants cal destacar os que estioron internacionals con a selección espanyola:
Pico Bonneco
O pico Bonneco ye un pico de 2.661 metros d'altaria situau en a cordelera d'o Pireneu, en a muga entre os municipios de Benás (Aragón) y Sent Avantin (Occitania).
Castiello de Talamantes
En 1120 fue entregau a la Orden d'o Temple dica a suya desaparición quan pasó a mans d'a Orden de Sant Chuan d'o Hespital. O castiello se troba en ruinas y ye incluíu en a lista de Biens d'Intrés Cultural.
Casoria
Casoria (Casoria en napolitán, Casoria en italiano y oficialment) ye una localidat y comuna italiana d'a rechión de Campania, en a provincia de Nápols. D'antis mas, fació parte de l'antigo reino de Nápols y d'a Corona d'Aragón y dimpués d'o reino d'as Dos Sicilias antes d'a suya incorporación enta o reino d'Italia.
Cheografía
A localidat de Casoria se troba situata a 60 metros d'altaria sobre o livel d'a mar.
D'o suyo termin municipal fa parte os lugar de Arpino; muga con as comunas d'Afravola, Arzano, Cardito, Casalnuovo di Napoli, Casavatore, Frattamaggiore, Nápols y Volla.
Beniarrés
Beniarrés (Beniarrés en catalán y oficialment; Beniarrés en castellano) ye un municipio valenciano, situato en a comarca d'o condau, provincia d'Alicant y partiu chudicial d'Alcoi.
A suya población ye de 1.317 habitants (2010) en una superficie de 20,20 km², con una densidat de población de 65,20 hab/km².
Cheografía
A localidat de Beniarrés se troba situata a 398 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, a una distancia de 14,2 km d'a ciudat de Cocentaina, a capital d'a suya comarca, de 80 km d'a ciudat d'Alicant, a capital d'a suya provincia, y a 104 km d'a ciudat de Valencia, a capital d'o País Valenciano.
Liber Regum
Lo Liber Regum, redactato entre 1194 y 1209 en aragonés, ye una cronica medieval anonima pero atribuita a un monche de Fitero, considerata la mes antiga historia cheneral d'Espanya escrita en una luenga romance.
Lo texto replega una historia centrata en la Peninsula Iberica, que abarca dende lo Chenesi dica los reinos hispanicos de fins de lo sieglo XII. Se i narran episodios de l'Antigo Testamento relacionatos con los reis persas aquemenidas, parlan de los emperadors romanos y los reis visigodos, y rematan con los reis de Francia dica Felipe II de Francia (1180 - 1223) y se'n diz «qui agora es rei de França».
Una de las fuents de la obra poderba estar lo Linache de los reyes d'Espanya, pero a diferencia d'este libro, para cuenta en especial a los reis d'Aragón y anyade los de Francia, ye facil que por lo doble matrimonio entre la infanta Alionor con Remón VI de Tolosa y de Pero II d'Aragón con María de Monpeller en 1204.
L'autor amuestra conoixencias de leyendas epicas occitanas u francesas, y esto se nota especialment cuan leyemos Est rei Pepín lo Petit priso muller la reina Bertha con los grandes pedes, qui fo filla de Floris e de Blancha Flor cuan tracta o lignage de los reies de França, calco lingüistico d'os títols Floire et Blancheflore y de Berte aus grans piés
Títol
Lo títol de "Liber Regum" en latín s'orichinó en un comentario que en lo sieglo XVIII, fació Mosen Henrique Flórez de la transcripción parcial que dio a la imprenta. A principios de lo sieglo XX, Manuel Serrano y Sanz publicó una edición de la primera versión conoixita en o Boletín de la Real Academa Española y la tituló "Chronicon villarense" con o títol Liber regum entre parentesis. O títol de Liber Regum se consolidó pa cutio con a zaguera edición d'esta versión por Louis Cooper, en 1960.
Luengache
Podemos trobar as terceras personas singulars d'os pasatos perfectos simples rematatas en -é, -ié como actualment en cheso.
A l'igual que en l'aragonés d'a obra de Johan Ferrández d'Heredia o verbo destruir tien participio en -ito ("destruito"), talment fosilizato por una pronunciación fuerte como en chistabín caito y traito.
Trobamos a palabra huebra no fosilizata en o suyo significato actual y referita a una construcción humana.
Valdearcos de la Vega
Valdearcos de la Vega ye un municipio d'a provincia de Valladolit, en a comunidat autonoma de Castiella y Leyón, Espanya. A suya población ye de 108 habitants (2007), en una superficie de 14,33 km² y una densidat de población de 7,53 hab/km².
Chenesi
Contenito
Dimpués d'o Chenesi contina con a historia d'o pueblo chodigo: os patriarcas y matriarcas: Abraham y Sara, Isaac y Rebeca, y Chacó y as suyas dos mullers, Raquel y Lía. Dimpués ye a historia d'as doce tribus d'Israel, Chusé, o exilio d'o pueblo hebreu en Echipto, y a esclavitut.
O chenesi en fuents aragonesas
O chenesi ye mencionato en as glosas aragonesas d'a obra De regimine principium de Chil de Roma:
Torre de Magallón
A Torre de Magallón ye una construcción romana d'o sieglo III situada en o municipio de Magallón amán d'o Puent de Fornols, tamién romano, que cruceya a Uecha.
Santiago de Chile
Santiago de Chile ye una ciudat chilena, capital d'o país, d'a rechión de Santiago y d'a provincia de Santiago.
A suya población ye de 5.428.590 (2002) en una superficie de 641,4 km², con una densidat de población de 8.463,65 hab/km². Ye a ciudat con mayor numero d'habitans d'o país, y a setena población d'America Latina.
Santiago de Chile ye situata a 579 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, y dende a ciudat son visibles as tucas d'os Andes.
Esporte
Fue una d'as ciudaz seus y a on se chugó a final d'a Copa Munidal de Fútbol de 1962 celebrata en Chile.
Bonastre
A suya población ye de 642 habitants (2008), en una superficie de 24,97 km² y una densidat de población de 25,71 habitants/km².
Cheografía
A localidat de Bonastre se troba situada a 177 metros d'altaria sobre o livel d'a mar.
Imperialismo
thumb|right|375px|Imperios colonials en [[1945.]] O imperialismo ye a formación y mantenimiento d'imperios, ya siga por control territorial u por la adquisición de materias primas. Isto quiere dicir que ye a dominación politica u economica que eixerce un país economicament y en por tanto tecnolochicament superior sobre un país inferior en istos aspectos. O termin s'emplega ta describir a estratechia d'un país de mantener colonias y dominación sobre tierras luent d'o suyo territorio, siga u no clamato lo país a si mesmo "Imperio". A necesidat de colonizar ye important, ya en o sieglo XIX s'asocia tamién con o termin de potencia, en iste inte historico lo país que poseyeba colonias yera reconoixito como tal.
Les Piles
Les Piles ye un municipio catalán de la comarca de la Cuenca de Barberán. La suya población ye de 188 habitants(2004), en una superficie de 23,39 km² y una densidat de población de 8,4 hab/km².
Bronce
thumb|Caballo griego de bronze thumb|[[Armadura romana de bronze]] thumb|Armas d'a [[edat de bronze]] O bronze ye cualsiquiera d'as diferents aleyacions composatas mas que mas por arambre y estanyo. Ni os bronzes modernos ni os antigos contienen nomas istos dos metals. O bronze ye mas resistent y cerenyo que cualsiquier atra aleyación común, excepto l'acero, a o que supera en resistencia a la corrosión y facilidat de lubricación. Por iste motivo suposó un important abance tecnolochico que dió nombre a la Edat d'o Bronze.
O bronze se conoixe dende l'antigüidat. Os griegos y os romanos adhibioron sen, plomo y plata a las aleyacions de bronze ta emplegar-los en ainas, armas, monedas y obchectos d'arte.
Serie quimica
Una serie quimica u familia ye un grupo d'elementos quimicos que tienen propiedatz fisicas y quimicas parellanas, variando istas de forma mas u menos important aintro d'o grupo. Istas familias se han clasificato parando cuenta en diferents criterios: confeguración electronica, caracter metalico, etc.
Pieter Zeeman
Pieter Zeeman, naixito de Zonnemaire (Schouwen-Duiveland, Zelanda, Países Baixos) o 25 de mayo de 1865 y muerto en Amsterdam (Holanda Septentrional, Países Baixos) o 9 d'octubre de 1943, estió un fisico neerlandés, qui recibió o Premio Nobel de Fisica en 1902, compartito con Hendrik Antoon Lorentz, por os suyos servicios extraordinarios en as suyas investigacions sobre a influencia d'o magnetismo en os fenomenos de radiación. Tamién recibió a Medalla Rumford en 1922 y a Medalla Franklin en 1925. Antiparte, esdevenió miembro d'a Royal Society o 5 de mayo de 1921.
Serie quimica
A tabla periodica d'os elementos, se construyó mirando d'organizar os elementos seguntes sus propiedatz quimicas. Asinas bellas familias corresponden exactament con grupos (columnas) d'a tabla periodica; isto no ye una coincidencia, ya que as propiedatz fisicas d'os elementos d'un grupo provienen de tener una confeguración electronica parellana, lo que fa que istos elementos se metan en o mesmo grupo d'a tabla periodica.
Arcipestrau d'Erla-Uncastiello
L'arcipestrau d'Erla-Uncastiello ye un arcipestrau d'a diocesi de Chaca que incluye 48 parroquias perteneixients a municipios d'a comarcas aragonesas de Cinco Villas y Plana de Uesca. Tamién incluye a parroquia navarra de Petiella d'Aragón