cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Raúl Baena
José Raúl Baena Urdiales (conoixito profesionalment en o mundo d'o fútbol como Raúl Baena), naixiu de Torrox (Malaga, Andalucía) o 2 de marzo de 1989, ye un futbolista andaluz que chuga en posición de centrocampista, activo profesionalment dende l'anyo 2007 dica l'actualidat que chuga en o Kitchee SC d'a Hong Kong Premier League. Formato en as categorías inferiors d'o Málaga Club de Fútbol y dimpués en a cantera d'o FC Barcelona, fichó en 2007 por o RCD Espanyol, equipo a on ha realizato toda la suya carrera esportiva dica o 2013. En l'anyo 2013 ficha por o Rayo Vallecano, en l'actualidat chuga en o Kitchee SC d'a Liga Premier de Hong Kong, ha estau tamién chugador d'a selección espanyola, a selección de fútbol de Catalunya y tamién d'a selección de fútbol d'Andalucía (en istos dos zaguers casos, en as categorías inferiors).
Muela de la Tosca
La muela de la Tosca (en catalán mola de la Tosca) ye un muela d'edat oligocena-miocena. Se troba en la comarca de Matarranya y en los termins municipals de Val de Robres y Foz Espalda. La suya principal altaria ye de 897 m.
Cheolochía
Lo livel resistent de lo cabalto ye principalment d'almendrón. En la part meridional bi ha estratos con capuzamientos cada vegada mes verticals u mesmo invertius por haber-ie una discordancia sintectonica: suma de discordancia progresiva y angular, representando la sedimentación contemporania a una fase de plegamiento de lo Sistema Iberico. Los estratos verticalizaus pueden formar rallas muit localizadas y han dau nombre a Les crestes de Fondespala.
Arancón
Arancón ye un municipio castellanlionés, situato en a provincia de Soria. A suya población ye de 102 habitants (2010) en una superficie de 77,61 km² y una densidat de población de 1,31 hab/km².
Sagarras Baixas
Sagarras Baixas (en catalán Segarres Baixes, en castellano Segarras Bajas) ye un lugar aragonés d'a provincia de Uesca situau en a comarca de Ribagorza, en o municipio de Tolva.
Alto Aragón
thumb|right|275px|Val de Tena, a l'Alto Aragón Alto Aragón ye la denominación con que se fa referencia a la rechión septentrional d'Aragón, y que d'ordinario ye equivalent a la de provincia de Uesca, encara que ta beluns en ye només que la parti pirinenca u semontanesa.
Pomarós
Pomarós (en francés Poumarous) ye una comuna occitana en o departamento francés d'Altos Pireneus, districto de Tarba, cantón d'a Val de l'Arròs y d'as Baïsas y rechión d'Occitania. A comuna yera parte de l'antiga provincia de Bigorra.
Alto Aragón
Manimenos, la denominación gosa d'abracar unas connotacions mes humanas que no administrativas. Asinas, puet asociar-se a unas caracteristicas etnolochicas y culturals propias que asinyalarían bellas diferiencias con as altras tierras aragonesas, amanando-se mes en ocasions t'as culturas pirinencas vecinas, y que se reflexan en as suyas trazas de vida (ya no tan acusatament, en parti per la migración d'os lugars ent'as ciudaz), en a suya arquitectura y gastronomía (tipicament montanyesas), la vestimenta (celebrata, per ixemplo, en o Día d'o Traje Ansotano), l'idioma (en estar la zona constitutiva d'a luenga aragonesa y ixa en a que millor aguanta), las tradicions folcloricas, la mitolochía, etc.
Pomarós
A suya población ye de 119 habitants (1999) en una superficie de 5,68 km², con una densidat de población de 20,95 hab/km².
Alto Aragón
L'Alto Aragón ye tamién, historicament, lo territorio d'os condatos primichenios d'o que remataría estando lo Reino d'Aragón.
Vinclos exteriors
En castellano:
Petershausen
Petershausen (en bavaro Petershausn) ye un municipio de Bavera, Alemanya. Se troba en o districto de Dachau.
Alcaldes
Lista d'alcaldes democraticos dende 1945:
El Rasillo de Cameros
El Rasillo de Cameros ye un municipio d'a comunidat autonoma uniprovincial d'a Riocha, en a comarca de Camero Nuevo.
A suya población ye de 112 habitants (2006) en una superficie de 13,61 km², con una densidat de población de 8,23 hab/km².
Choegrafía
A localidat d'El Rasillo de Cameros se troba situada a 1.101 metros d'altaria sobre lo livel d'a mar, a una distancia de 43 km d'a ciudat de Logronyo, a capital d'a suya comarca y d'a suya comunidat autonoma.
Gredian
Gredian (Grézian en francés y oficialment) ye una comuna occitana en o departamento francés d'Altos Pireneus, districto de Banyeras de Bigorra, cantón de Nestés, Aura y Loron y rechión d'Occitania. A comuna yera parte de l'antiga provincia de Bigorra.
A suya población ye de 78 habitants (1999) en una superficie de 1,98 km², con una densidat de población de 39,39 hab/km².
Ricaud
Ricaud puet estar:
Torrevella
Torrevella (Torrevieja en castellano) ye un municipio de la provincia d'Alicant, situato en la comarca de la Vega Baixa d'a Segura. La suya población ye de 101.091 habitants (2010), en una superficie de 71,44 km² y una densidat de población 1.415,05 de hab/km².
Mugas
200px|left|thumb Lo termin municipal de Torrevella muga con los termins de Oriuela, Sant Miquel de les Salines, Els Montesins, Rojals y Guardamar del Segura.
Municipios de Cuenca que mugan con Aragón
thumb|300px|Municipios de Cuenca que mugan con Aragón en royo Bi ha un total de 4 municipios de Cuenca mugants con Aragón, toz ells con municipios d'a provincia de Teruel situaus en a comarca d'a Serranía de Cuenca. A prolongación d'o termin municipal d'a ciudat de Cuenca presenta caracteristicas pareixidas a las "mangas d'Albarracín no deixando que bi haiga muga entre Aragón y localidaz cercanas d'a Serranía Alta como Tragacet y Huélamo. A falca de Val Tablau desparte prou o termin municipal de Cuenca d'o termin municipal de La Zafriella, en a Serranía Alta, y presenta una muga luenga con una manga d'o termin municipal d'Albarracín que desparte La Zafriella y Val Longuiello. A presencia d'o Rincón d'Ademuz impide que bi haiga muga entre Aragón y municipios cuencanos d'a Serranía Baixa a lo sudeste de Salvacanyet dica plegar a Santa Cruz de Moya, que muga con Arcos de las Salinas y creba a continuidat territorial d'o Rincón d'Ademuz con o País Valenciano.
Dos (Uesca)
Dos (Doz en aragonés cheneral) ye un lugar aragonés de la provincia de Uesca situau en la comarca de Ribagorza, en lo municipio de Bisagorri. De feito ye una aldeya de Sant Feliu de Veri.
Municipios de Cuenca que mugan con Aragón
En a siguient lista se troban os municipios d'a provincia de Cuenca que mugan con Aragón con a suya comarca, superficie y os municipios aragoneses con que mugan.
Dos (Uesca)
La suya población ye de 0 habitants.
Cheografía
Dos ye situau a 1.425 metros d'altaria sobre lo nibel de la mar.
Toponimia
La pronunciación Dos ye por lo seseyo propio de lo benasqués. En bel antroponimo se vei que en aragonés cheneral ye Doz: Chandoz u Choan de Doz (en Campo y Murillo de Llena) y Pedrodoz u Pedro de Doz en Campo.
Parla
La parla de Dos fa part chunto con las parlas de Sant Feliu de Veri, Veri, Sant Martín de Veri, Buyelgas y La Muria de la "zona C" de l'aragonés benasqués.
Adintro de las parlas de transición entre l'aragonés y lo catalán la "zona C" representa un grau mayor de coincidencia con lo catalán que las atras parlas de la Val de Benás. La menor frecuencia de diftongacions romances (la diftongación romanz distingue a l'aragonés de lo catalán), se manifiesta en un sufixo -ello en cuenta de lo sufixo -iello. Bi ha una mayor frecuencia de l'apocope de la vocal final y unas formas en la conchugación que mes pareixidas a lo catalán (faigo, diuen, veu, cau, viuen, pot, volé, ecetra); tamién bi ha diferiencias lexicas.
Yorkshire y Humber
Yorkshire e Humber (en anglés Yorkshire and the Humber) ye una d'as nueu rechions d'Anglaterra. Ocupa a mayor parti d'os condaus historicos de Yorkshire, chunto con a parti norte de Lincolnshire que estió, dende 1974 dica 1996, parti de l'antigo condau no-metropolitano de Humberside.
O punto mas alto d'a rechión ye Whernside, en Yorkshire Dales, a 737 metros y a población yera en 2005 de 5.854.357 habitants.
Costas d'Armor
Costas d'Armor (en francés Côtes-d'Armor, en bretón Aodoù an Arvor) ye o departamento francés numero 22, situato en a rechión y país de Bretanya. Os habitants d'iste departamento se dicen en francés Costarmoricains.
Iste departamento prene o suyo nombre d'a palabra bretona Arvor, que se refiere a la costa, mientres que Argoad sería l'interior d'as tierras, y d'o suyo antigo nombre, as Costas d'o Norte.
L'Almunia de Sant Lorent
L'Almunia de Sant Lorent (en catalán L'Almúnia de Sant Llorenç, en castellano Almunia de San Lorenzo) ye un lugar despoblau aragonés d'a provincia de Uesca situau en a comarca de Ribagorza, en o municipio de Tolva.
Toponimia
En a toponimia historica se decumentan as formas La Almunia de Sanc Lorent y La Almunia de Sanc Lorenz. En o libro de lugars y despoblaus d'Antonio Ubieto Arteta diz que ye Almunia de Sent Lorenç en 1385, Almunia de Sant Llorens u Lorens entre 1713 y 1834 y dimpués Almunia de San Lorenzo.
Lo Poal
Lo Poal ye un municipio catalán situato en la provincia de Leida, en la comarca de la Plan d'Urchel.
La suya población ye de 649 habitants (2008), en una superficie de 8,9 km² con una densidat de población de 72,92 hab/km².
Locucions prepositivas en aragonés
Nuclio adverbial
Se pueden presentar en parellas. En bella parla aragonesa como l'ansotán bi ha elipsi y no s'emplega la preposición de, por lo que queda una apariencia d'adverbio. Lo filologo Miguel Anchel Barcos los describe como "adverbios prepositivos" en la suya obra sobre l'ansotán. Tamién en belsetán se documentan a sobén sin de por acabar lo nuclio en vocal, y sobre tot quan va seguida d'un articlo.
D'encima de - debaixo de
En chistabín pierde la preposición de si ye seguida d'un articlo definiu. Tamién se documenta debaixo con elipsi de preposición debant l'articlo en aragonés belsetán:
Helmuth Karl Bernhard von Moltke
Helmuth Karl Bernhard Graf von Moltke, naixito de Parchim (Ducau de Mecklemburgo-Schwerin, hue Mecklemburgo-Pomerania Occidental, Alemanya) o 26 d'octubre de 1800 y muerto en Berlín (Imperio Alemán, hue Alemanya) o 24 d'abril de 1891, estió un militar alemán que plegó a o ran de Generalfeldmarschall. Prencipió a suya carrera militar estando a o servicio de Dinamarca (o puesto a on se formó como militar), la continó en l'Imperio Otomán, ta tornar dimpués a Alemanta, servindo en a Confederación Chermanica controlata por o Reino de Prusia y rematando-la en l'Imperio Alemán establito por os prusianos.
A mas d'a suya importancia como militar (luitó en a Guerra d'os Ducaus, en a Guerra austro-prusiana, encluyendo-ie a batalla de Sadowa, y en a Guerra franco-prusiana, estió Comandant en Cabo d'o Estato Mayor alemán. Tamién cal destacar a importancia d'as suyas reflexions teoricas sobre a Ciencia militar.
Tamién gosa estar conoixito como Helmuth von Moltke O Viello, ta esferenciar-lo de Helmuth Johann Ludwig von Moltke (dito O Choven), o suyo sobrín, qui tenió un papel important en a Primera Guerra Mundial.
Barbens
Barbens ye un municipio catalán situato en la provincia de Leida, en la comarca de lo Plan d'Urchel.
La suya población ye de 887 habitants (2010), en una superficie de 7,60 km² con una densidat de población de 116,71 hab/km².
Cheografía
La localidat de Barbens se troba situata a 283 metros d'altaria sobre lo ran de la mar.
En fan parte os lugars d'Aguilella y el Bullidor.
Mugas
Lo suyo termin municipal muga a lo norte con La Fuliola; a l'este con Tàrrega, Puigverd d'Agramunt, Tornabous y Anglesola; a o sudeste con Bellpuig; y a l'ueste con Ivars d'Urgell.
Puebla d'Arenoso
Puebla d'Arenoso (Puebla de Arenoso en castellano, La Pobla d'Arenós en catalán) ye un municipio d'a provincia de Castellón, situato en a comarca de l'Alto Millars. A suya población ye de 169 habitants (2005), en una superficie de 42,7 km² con una densidat de población de 3,96 hab/km².
José Ferrer
José Ferrer puet estar:
Moleta d'Insa
La moleta d'Insa ye un muela d'edat oligocena-miocena. Se troba en la comarca de lo Matarranya y en lo termin municipal de Val de Robres. La suya principal altaria ye de 823 m.
Hidrolochía
La moleta d'Insa ye en lo interfluvio de los ríos Tastavins y Pena. Lo barranc dels Calderers desaugua las versants ueste y norte recullindo-se en lo río Tastavins. Lo barranc de Rosselló desaugua la versant sudeste y se reculle en lo río Pena.
Cheolochía
Lo livel resistent de lo cabalto ye principalment d'almendrón. En lo cabaixo bi ha livels con abundancia de pedrenya.
Cristian Álvarez
Cristian Darío Álvarez, conoixito esportivament como Cristian Álvarez y naixito de General Lagos (Provincia de Santa Fe) o 13 de noviembre de 1985, ye un futbolista archentino (encara que nacionalizato espanyol), activo profesionalment dende l'anyo 2005 dica l'actualidat y que dica l'inte ha chugato en primeras en o en o CA Rosario Central en o suyo país natal y dimpués en o RCD Espanyol. Actualment chuga en o Real Zaragoza en a posición de portero y ha estato tamién chugador d'a selección archentina de fútbol.
Landshut
Landshut (en bavaro Landsad u Landshuad) ye una ciudat independient d'o estato alemán de Bavera, a o canto d'o río Isar. Ye a capital d'a Baixa Bavera, una d'as siet rechions admenistrativas en as que se divide o estato bavaro. Tien alto u baixo una población de 60.000 habitants, lo que la fa a segunda ciudat mas gran de l'este de Bavera, dimpués de Ratisbona.
Debito a o suyo caracteristico escudo d'armas, en ocasions ista ciudat ye dita "A ciudat d'os tres cascos" (en alemán Dreihelmenstadt). A ciudat goza d'una importancia nacional debito a la suya arquitectura gotica, como o Castiello de Trausnitz, u a Ilesia de Sant Martín considerata como a torre de ladriello mas alta d'o mundo.
Charlotte (Carolina d'o Norte)
Charlotte (prenunciato en anglés [ˈʃɑrlət]) ye una ciudat d'os Estaus Unius situata en o estato de Carolina d'o Norte, d'an ye a mayor ciudat por o suyo numero d'habitants. Fa parte d'o condau de Mecklenburg, estando-ne a suya capital.
A suya población ye de 731.424 habitants (2010) en una superficie de 771,00 km², con una densidat de población de 948,67 hab/km².
Cheografía
A localidat de Charlotte se troba situata a 229 metros d'altaria sobre o livel d'a mar.
Montamat
Montamat (Montamat en occitán, Montamat en francés y oficialment) ye una comuna occitana en o departamento francés de Gers, rechión d'Occitania, districto d'Aush y cantón d'a Val de Sava.
A suya población ye de 92 habitants (1999) en una superficie de 6,60 km², con una densidat de población de 13,94 hab/km².
Ricau (Altos Pireneus)
Ricau (en francés Ricaud) ye una comuna occitana en o departamento francés d'Altos Pireneus, districto de Tarba, cantón d'a Val de l'Arròs y d'as Baïsas y rechión d'Occitania. A comuna yera parte de l'antiga provincia de Bigorra.
A suya población ye de 54 habitants (1999) en una superficie de 3,30 km², con una densidat de población de 16,36 hab/km².
Nueva Hampshire
Nueva Hampshire (prenunciau en anglés ye uno d'os 50 estaus d'Estaus Unius, y se troba situau a o nord-este d'o país. A suya capital ye a ciudat de Concord.
A suya población ye de 1.315.828 habitants (estimación de 2007), en una superficie de 24.217 km² con una densidat de población de 54,33 hab/km².
En estar en a muga con a provincia canadiense de Québec, una parte important d'a suya población ye d'orichen francés u franco-canadiense.
Cheografía
O estau de Nueva Hampshire muga a o norte con a provincia canadiense de Québec; a o norueste con Maine; a l'este con l'Oceano Atlantico; a o sud con Massachusetts; y a l'ueste con Vermont.
Historia
En 1623 plegoron ta Nueva Hampshire os primers grupos de colonos d'orichen anglés, que s'establioron en o estuario d'o río Piscataqua, y en 1638, John Wheelwright, exilato d'a ciudat de Boston (Massachusetts) bi establió a ciudat d'Exeter. Sindembargo, dica 1639 no bi habió una carta de población. Nueva Hampshire yera un territorio en a esfera d'influencia de Massachusetts dica 1679-1698, cuan esdevenió una provincia reyal britanica independient.
En 1719 plegoron t'a rechión colonos d'orichen irlandés y escocés.
Nueva Hampshire estió o 9º estau en dentrar en os Estaus Unius, o 21 de chunio de 1788, encara que heba estau o primer estau en proclamar a suya independencia d'o Reino Uniu en 1774.
Kawhi Leonard
Kawhi Anthony Leonard (29 de chunio de 1991 en Riverside, Estaus Unius) ye un chugador profesional estausunidense de baloncesto. Tien una altaria de 2,01 metros y ocupa a posición d'alero. En l'actualidat chuga en os Los Angeles Clippers d'a NBA d'os Estaus Unius.
Pfaffenhofen an der Glonn
Pfaffenhofen an der Glonn (en bavaro Pfaffenhofa an da Glonn) ye un municipio de Bavera, Alemanya. Se troba en o districto de Dachau.
Alcaldes
Lista d'alcaldes democraticos dende 1945:
Christine Lakin
Christine Helen Lakin, naixita de Dallas (Texas, Estaus Unius) o 25 de chinero de 1979, ye una actriz de cine, televisión y de voz estausunidense, activa dende meyatos d'os anyos 1990.
(90482) Orcus
Orcus ye una planeta nana d'o sistema solar que estió descubierta en 2004 por os astronomos Michael Brown, Chad Trujillo y David Rabinowitz. Tien un diametro de 910 km y a suya orbita tien un radio entre 30 y 48 (UA). O suyo nombre procede d'o dios d'inframundo en a mitolochía etrusca.
Satelite
Poseye nomás un satelite conoixiu clamau Vanth de 475 km de diametro que estió descubierto en 2005. Vanth ye o nombre de un dimonio femenín d'a mitolochia etrusca.
Caracteristicas
Se creye que i hai criovulcanismo en Orcus.
Amás cualques estudios suchieren que puede haber un oceano d'augua liquida baixo o chelo d'a superficie.
Exploración
Dende que estió descubierto en 2004 totas las observacions s'han feito dende la Tierra. No i hai de momento garra sonda espacial destinada a explorar Orcus.
Andrés Montes
Andrés Montes (Madrit, 1956 - Madrit, 16 d'octubre de 2009) estió un periodista y locutor esportivo espanyol.
De pai gallego y mai cubana, realizó retransmisions esportivas (mas que mas de baloncesto y fútbol) dende 1980, treballando ta a COPE, Radio Cadena Española, Radio Marca u Antena 3 Radio con José María García. Dende 1996 narró, chunto con Antonio Daimiel y Santiago Segurola as retransmisions d'a NBA en Espanya en Canal +.
En abril de 2006 anunció que fichaba por La Sexta, a on que se le encargarban os comentarios d'a Copa d'o Mundo de fútbol 2006, chunto a o ex-futbolista Julio Salinas y Antonio Esteva. Tamién comentó o Mundial de baloncesto de Chapón 2006, chunto con os ex-chugadors Juan Manuel López Iturriaga y Juan Domingo de la Cruz. O verano de 2007 retransmitió o Eurobasket, chunto a os ex-chugadors Iturriaga y Epi.
Fue conoixito por o suyo estilo desenfadato y chocante, con que miraba constantment distingir-se. Un d'os suyos recursos ta ixo estió un argot especifico a base de falcas. Por eixemplo, mientres a Copa d'o Mundo de fútbol 2006 repitió a-saber-lo a frase "¡Porque la vida puede ser maravillosa!". Bellas d'as suyas frases mas conoixitas estioron: "¿Dónde están las llaves, Salinas?", "¡Fútbol, pasión de multitudes!", "¡Fútbol con fatatas!", "Tiqui-taca Salinas!", "¿Qué me cuentas capitán Narváez?", "¡Tiburónnnnnn!", "¡Que vienen los sioux!", "¡Jugón!", "¡Wilma, ábreme la puerta!", y "¡Ratatatatatatata!". Unatro rasgo caracteristico ta trucar l'atención estió a corvata de lacet que gosaba levar y as gafas suyizas, asinas como a suya capeza rasurata.
Entre 2006 y 2009 retransmitió partitos d'a Liga espanyola de fútbol y d'a selección espanyola de baloncesto en a cadena la Sexta, y en verano de 2008 retransmitió en a mesma canal un programa de wrestling dito Power Catch.
O 20 de setiembre de 2009 anunció en zaguerías d'o Eurobasket que deixaba laSexta.
O 27 d'abril de 2010 se li concede a Reial Orden d'o Merito Esportivo por a suya difusión y promoción d'o esporte.
Rachel Griffiths
Rachel Anne Griffiths (naixita de Melbourne, Victoria, lo 18 d'aviento de 1968), ye una actriz australiana de cine y televisión. Os suyos treballos mas conoixitos internacionalment son a cinta australiana Muriel's Wedding (1994) y la serie de televisión Six Feet Under (2001) por a que estió ganadora d'un Globo d'Oro en o papel de Brenda Chenowith y d'un Screen Actors Guild Award en chunto con a resta d'actors d'a serie.
Antimás fue nominata a un Oscar a la Millor Actriz Segundaria por o suyo papel en a cinta Hilary & Jackie.
Actualment treballa en a serie de televisión Brothers & Sisters, conoixita en Espanya con o títol de Cinco Hermanos, an interpreta lo papel de Sarah Walker Whedon.
Castellnou de Seana
Castellnou de Seana ye un municipio catalán situato en la provincia de Leida, en la comarca de la Plan d'Urchel.
La suya población ye de 731 habitants (2008), en una superficie de 16,1 km² con una densidat de población de 45,4 hab/km².
Gushen
Gushen (Guchen en francés y oficialment) ye una comuna occitana en o departamento francés d'Altos Pireneus, districto de Banyeras de Bigorra, cantón de Nestés, Aura y Loron y rechión d'Occitania. A comuna yera parte de l'antiga provincia de Bigorra.
A suya población ye de 368 habitants (1999) en una superficie de 5,55 km², con una densidat de población de 66,31 hab/km².
India
India, u oficialment a Republica d'a India (en indi भारत गणराज्य Bhārat Gaṇarājya) ye un país situato a lo sud d'Asia. Ye o seteno país mas gran d'o mundo (3.287.590 km²) y o segundo con mayor población (1.293.057.000 d'habitants). Rodiato por l'Oceano Indico por o sud, a Mar Arabica a l'ueste y o Golfo de Bengala a l'este, India tien una linia de costa de 7.517 km. Muga a l'ueste con Pakistán, a lo norte y nord-este con Nepal, China y Bután, y a l'este con Bangladesh y Birmania. Amanatos a las suyas costas d'o sud en l'Oceano Indico se troban as islas Maldivas y Sri Lanka.
Cuna d'a Cevilización d'a val de l'Indo y rechión de rotas historicas y grans imperios, o subcontinent indio fue conoixito mientres gran parti d'a suya historia por a suya riqueza comercial y cultural. Cuatre d'as prencipals relichions, hinduismo, budismo, chainismo y sikhismo s'orichinoron astí, mientres que o zoroastrianismo, o chudaísmo, o cristianismo y l'islam bi plegoron en o primer milenio d'a nuestra era, enamplando a diversidat cultural d'a rechión. Gradualment anexionata por a Companyía Britanica d'as Indias Orientals dende primerias d'o sieglo XVIII y colonizata por o Reino Uniu dende meyatos d'os sieglo XIX ta esdevenir una colonia dita Raj britanico, India esdevenió una nación independient en 1947 dimpués d'una intensa luita por a independencia maracata por una resistencia no-violenta, dirichita por Mohandas Karamchand Gandhi.
India ye una republica dividita en 28 estatos y 7 territorios con un sistema de democracia parlamentaria (Republica parlamentaria democratica), estando o pais democratico con mayor numero d'habitants. Ye a docena economía mas gran d'o mundo y a cuatrena seguntes o index de paridat de poder alquisitivo. Una serie de reformas economicas feitas dende 1991 han transformato lo país en una d'as economías con mayor tasa de creiximiento; manimenos, encara bi ha uns nivels prou altos de pobreza, analfabetismo, malautías y malnutrición. O suyo actual president ye APJ Abdul Kalam, y o suyo primer ministro ye Manmohan Singh. A capital d'o país se troba en Nueva Delhi, encara que a suya mayor ciudat seguntes o numero d'os suyos habitants ye Bombai. Fa parte d'a Commonwealth y tamién de l'Organización d'as Nacions Unidas.
Os idiomas oficials d'o país son l'indi, l'anglés y atras 21 luengas mas.
Etimolochía
O toponimo India ye un derivau de Indus, que dimana d'a parola Hindu d'o persa antigo, preso d'o sanscrito Sindhu, que ye a denominación historica d'o río Indo. Os griegos antigos se referiban a los indios como Indoi (Ινδοί), que traduce chent d'o Indo, pueblo d'o Indo. O termin Hindostán se referiba en persa enantes de 1947 a lo territorio constituito por os actuals Pakistán y India.
En textos medievals aragoneses se refieren a esta tierra como India, pero en o Manuscrito alchamiau d'Urreya de Xalón escriben Alhindi: .
Cheografía
right|thumb|175px|Desplazamiento d'a [[Placa tectonica india y formación de l'Himalaya.]] A India se troba situata en a placa tectonica india (una subplaca d'a placa tectonica indoaustraliana), ocupando a suya mayor parte. Seguntes explica a Cheolochía, fa 75 millons d'anyadas ista placa feba parte de l'antigo continent de Gondwana, y en ixas calendatas prencipió o suyo desplazamiento enta o norte, dica contactar con a placa tectonica eurasiatica, formando con a suya presión sobre ista placa l'Himalaya, a cadena montanyosa de mayor altaria d'o mundo, y que ye a muga natural norte d'a India con Nepal y China.
Hidrolochía
A mayor parte d'os prencipals ríos d'a India tienen o suyo naixedero en l'Himalaya, trescruzando o país dica la suya desembocadura en o golfo de Bengala, a l'este d'o país. Son o río Ganges y o río Brahmaputra. Sindembargo, tienen o suyo naixedero en atros puestos d'o país o río Godavari, o río Mahanadi, o río Kaveri y o río Krishna, que desauguan tamién en o golfo de Bengala, y o río Narmada y o río Tapti, que desembocan en a mar Arabiga.
Protohistoria y prehistoria
A Civilización d'a val d'o Indo remató cuan plegoron a o subcontinent indio as primeras poblacions nomadas procedents d'Asia Central de tipo indoeuropeu, que se desplegoron por o norte d'a India, establindo-ie a Cultura vedica. Ista teoría no ye compartita por toz os historiadors, ya que una parti fan constar a existencia d'elementos de continidat entre la Civilización d'a val d'o Indo y a Cultura vedica y creyen que en realidat os invasors nomás facioron que imponer a suya luenga (o sanscrito), a suya estructura social y as suyas creyencias relichiosas, y que sindembargo adoptoron a mayor parte d'os elementos culturals que hi troboron, que yeran mas abanzatos que los suyos propios.
Ocupación aquemenida y helenistica
En o sieglo VI aC gran part d'a compleganza de l'Indo fa part de l'Imperio Aquemenida. Os territorios indios constituirán adintro d'este imperio a ventena satrapía. Dimpués de conquerir as satrapías de Bactria y Sogdiana o rei de Macedonya Aleixandre lo Gran encomienza a ocupar a ventena satrapía dende verano de l'anyo 327 aC. Venció a los guerrers assakenoi (tribus montanyesas asvakas) y fació pactos con rei Omphi de Taxila. Esto li permitió de trescruzar lo río Indo en l'anyo 326 aC y luitar contra lo rei Poros de Punchab, que fue esconfito pero a qui dimpués li retornó o suyo reino. . Plutarco parla d'una entrevista en Punchab entre Aleixandre lo Gran y Sandrocottos u Chandragupta, un cheneral que dimpués creyaría a Dinastía Maurya. Dimpués de dominar o Punchab Aleixandre trescruzó o río Ravi pa entrar en a compleganza d'o río Gangas, pero gran part d'o suyo exercito se niega a continar y Aleixandre se vei obligau a tornar-se-ne a l'ueste aproveitando o curso d'o río Indo. Arriban en o Delta de l'Indo en l'anyo 325 aC con muitas perdugas por as malautías y os ataques d'os indios. En a historiografía india Aleixandre o Gran ye dito simplament Alikasuddara, considerau como un d'os primers barbaros que devastoron o suyo mundo, comparable a Tamerlán. En l'anyo 323 aC Seleuco Nicator, un d'os chenerals d'Aleixandre luita contra os Maurya en as planas de l'Indo. Enta l'anyo 305 aC Seleuco Nicator fixa a muga con o dominio indio d'os Maurya en o Hindu Kush.
O Imperio Maurya
O reino de Mágadha, en a compleganza baixa d'o río Gangas, se fació poderoso en os sieglos V y IV. Enta l'anyo 320 aC o cheneral Chandragupta prenió o poder y fundó a dinastía Maurya, que forachitó a los greco-macedonyos d'a compleganza de l'Indo. Chandragupta fue succediu por Bindusara en l'anyo 301, que feba campanyas en o norte d'o Deccán. En l'anyo 269 Bindusara fue succediu por Ashoka, con qui os Maurya plegoron a lo suyo apocheu y que consiquió conquerir cuasi tota a Peninsula Indostanica. Ashoka se convirtió a lo budismo y en fació a relichión d'estato. A la muerte d'Ashoka os Maurya entran en decadencia y se produce una fragmentación territorial. O zaguer Maurya muere en l'anyo 180 aC. Se producen invasions de pueblos orichinarios d'Asia Central y l'actual Afganistán como os greco-bactrians, os saces y os tocarios u yuezhi.
Estatos dravidicos
En tiempos d'Ashoka bi heba tres reinos conoixius en o sud d'a India: Chola, Pandya y Chera, a on se cautivaba o roz, bi heba comercio maritimo y se parlaba tamil. Estos estatos continarán existindo en o sieglo I. Entre as compleganzas d'o Narmada y Godávari se desembolican os Andhra, que parlaban telugu y que teneban un estato propio poderoso en o sieglo I que dominará o centro d'o Deccán en o sieglo II, pa esminglanar-se en o sieglo III.
Invasions de greco-bactrians, saces y tocarios
Entre 190 aC y 180 aC os griegos de Bactria conquirioron o norte d'a plana de l'Indo. Os griegos fuoron dimpués substituyius en o norueste d'a India por os saces, y a meyaus d'o sieglo I por os yuezhi, que conquieren o norueste y part d'a compleganza d'o Gangas creyando l'Imperio Kushan. Os saces emigran a l'actual Rachastán. O Imperio Kushan plega a lo suyo apocheu a fins d'o sieglo I y principios d'o sieglo II con Kanishka y teneban a capital en Pesawar. En l'Imperio Kushan se desembolica l'arte greco-budista. Dimpués de l'apocheu os yuezhi van perdendo territorio, desapareixendo os estatos yuezhi en o sieglo IV.
Imperio Gupta
O Imperio Gupta yera gobernato por a dinastía homonima y estió o segundo imperio d'a India con una duración dende l'anyo 320 dica a segunda metat d'o sieglo V con una succesión ininterrumpita de pais y fillos. Os Gupta estioron politicos brillants, liberals, permisivos y mecenas culturals. Muitas dinastías indias lis atorgaban muito respeto por estar descendients d'a princesa Kumara Devi, princesa divinizata d'a dinastía Lichavi feito que lis dió lechitimidat en o poder. A traza d'estar d'os gupta cambeoron a imachen de l'aristocracia debant d'o pueblo, fendo olvidar o recuerdo d'o guerrero ario, d'a casta Kchatrya pa esdevenir una cort con un sistema liberal de gubierno, amant d'a cultura y o buen arte, y con o yoga como disciplina corporal en cuenta d'a caza u as artes marcials. A chusticia yera relaxata pero i heba una fuerte hierarquía social con castas.
Se sape poco sobre l'orichen d'os Gupta, que en as suyas cronicas no se remonta que a l'anyo 240, cuan o prencipe Shri Gupta gobernaba un clan en Magadha, en a redolada de Pataliputra. Lo succede Ghatotkacha en l'anyo 280, y en o suyo reinato o prencipe Pataliputra Chandragupta aplega unos exercitos indios enta l'anyo 300 y los adreza contra os invasors Kushana (tocarios) con exito. O 26 de febrero de l'anyo 320 instaura a dinastía imperial dita Gupta, esdevenindo-ne o primer emperador. O nombre Gupta ye una composición d'os toponimos d'os dos reinos hindús: Magadha (cuenca d'o Gangas, l'orichen presunto de Chandragupta) y Gandhara (cuenca de l'Indo). Encara que adorador d'o dios Visnú, (y hinduista), respeta o budismo oficial d'a India d'ixos tiempos. Yera casato con a princesa Kumara Devi, princesa divinizata d'a dinastía Lichavi, y esto li daba lechitimidat en o poder a éll y a toz os descendients, d'una traza que beluns d'os suyos descendients podioron consagrar-sen con o sacrificio d'o caballo.
Samudragupta fue consagrato con o sacrificio d'o caballo. Conquiere l'ueste d'a Cuenca d'o Gangas, estendilló os suyos territorios anexionando tot Uttar Pradesh, Madhya Pradesh y Bengala, y imposó un vasallache a lo norueste d'a India. Tamién adreza campanyas ta o Decán. En as monedas conmemorativas d'a suya victoria se lei a inscripción sanscrita:
Tamién estió un gran letrato y musico, (bi ha monedas que lo representan tanyendo l'harpa). Se casó con a princesa Datta Devi, talment atra Lichavi.
Chandragupta II yera casato con una princesa Vakataka y hereda l'Imperio Gupta dimpués d'asasinar a su chermano Ramagupta prenendo-li a muller con a categoría de segunda muller. Gracias a las alianzas matrimonials con os Vakataka podió estender o comercio ta la costa occidental. Derrotó a los satrapas de l'ueste (Ditos shaka) y consigue ubrir una frontera a la mar d'Omán, ocupando Rachastán y Gucharat. Por o norte consolidó un tranquilo dominio Gupta dica Afganistán. Chandragupta II cambeó a cort dende Pataliputra ta Ujjain (Maddya Pradesh), millor enfilata pa o comercio. Esta ciudat esdevién una fita pa as caravanas que dende o sud y as costas puyan ta o norte pa plegar a la Rota d'a Seda en una zona ya pacificata. Pataliputra contina estando a capital d'o Gangas y yera plena de vida cuan la visitó o pelegrín chino Faxian entre l'anyo 401 y 410. Con Chandragupta i heba un rolde de celebres artistas que actuoron en as nueu choyas literarias. Yera entusiasta d'a cultura aquemenida y se fació retratar en as monedas barallando-se con un lión.
Kumaragupta I celebró o sacrificio d'o caballo como Samudragupta reina en paz con un imperio intacto enantes que os hunnos blancos esdeviengan una amenaza en as mugas d'o norte, desestabilizando a zona d'a Rota d'a Seda. Kumaragupta morió en una batalla contra os hunnos, pero as suyas 40 anyatas de reinato se consideran o maximo explendor d'a cultura Gupta. Estió amigo personal de Kalidasa, y amés estió un gran poeta y mecenas de totas as artes.
A epoca d'os Gupta estió una epoca de culminación cultural en o periodo conoixito como India Clasica que duró dica o sieglo VIII. O hinduismo plegó alavez dica una forma cuasi definitiva, estando auspiciato por o poder imperial, encara que bi ha muita tolerancia relichiosa. O budismo encara ye en florata, encara que bels budistas tornan a las radices hinduistas dixando-lo. Se desembolica una literatura profana en luenga sanscrita con Kalidasa como representant.
O modelo d'os Gupta fue imitato por as corz locals, y tamién alochaban en os palacios a los autors celebres de l'inte. As prencipals ciudaz esdevinioron centros d'irradiación artistica, con biblioteca y tallers d'obras d'arte. Amés d'estar mecenas bels gupta estioron artistas. Mandoron analizar y catalogar textos antigos, amés de completar y replegar coleccions literarias. Gracias a esto se conservan muitas obras literarias indias dica huei. L'idioma oficial de l'imperio Gupta estió o sanscrito, que encara que no yera una luenga parlata yera en a suya mayor florata literaria, con cautivo d'os cheneros teatro y cuento.
As matematicas abanzoron dica fins d'o sieglo V cuan Aryabhta inventó o cero y o sistema decimal y achustó o valor exacto d'o numero Pi. Os primers arabes musulmans que contactoron con a India diciban a las matematicas "arte indio", indisat.
Os gupta consiguioron tener comunicación y comercio con culturas de muito luent como a romana y la China.
Cuan os Gupta plegoron a lo poder a India yera mayoritariament budista y os comerciants teneban o poder economico. Os budistas consentiban a puyata d'atras relichions y se contentaban con tener o tracto favorable que teneban con atras dinastías. Encara que hinduistas, os Gupta veyeban en o budismo yera una ferramienta pa reforzar o comercio exterior, y s'interesaban en a suya teoría filosofica, plegando a fundar universidaz como a de Nalanda en as que o budismo esdevién pura metafesica.
A tendencia intelectual d'o budismo fa que pierda ferbor popular y la chent se decante por o hinduismo. Encara que a teoría d'o Dharma budista siga considerando-se dimpués d'os Gupta como bella cosa important en os estudios filosoficos, o budismo como relichión en a India d'o sieglo VI pasará por un tiempo d'agonía, desaparición, no sobrevivindo que en atros países, desapareixendo de tot en a India entre os sieglos VI y VII.
O Buda de Sarnath ye una imachen d'o culto d'o suyo fundador que reflecta a intelectualización d'o budismo. O estilo Gupta de Sarnath, planteya un Buda metafisico, abstracto, aterrenal, pétrio y distant d'o fiel. Un purismo riguroso volumetrico trasforma as parz d'o cuerpo humán en esferas, cilindros, piramides, ecetra.. Encara que o estilo de Sarnath ye mes coderent con a dotrina budista, no impresiona a la masa popular, que ye atraita cada vegata mes as representacions vitals d'os dioses hindús, plens de vida y con aspecto principesco.
O induismo amanix como una nueva forma de brahmanismo, y esta nueva fase en a evolución relichiosa puya a una categoría superior toz ixos cultos populars que o budismo heba sozterrato, por o cauz d'a devoción (bhakti) lis atorga una consistencia doctrinal mayor. Toz estos cultos populars se basan en una literatura mitolochica que os Gupta han preservato en sanscrito que dimpués traducen a l'idioma hindí mayoritario y por ixo o sistema socio-relichioso se dicirá Hinduismo.
O cambeo social fa que a los Gupta no los valoren u teman como guerrers, d'una traza que agora los valorarán como protectors d'a tradición. Os nobles hindús rescatan a los brahmans de l'olvido y los puyan de nuevo como casta superior y os brahmans lechitiman a los prencipes como descendients d'os heroes miticos. Brahmans y nobles miran o refirme popular puyando de categoría os cultos que enantes yeran desvalorizatos u prohibitos.
A economía influye tamién en este cambeo. En o sieglo IV os comerciants yeran en a suya mayoría budistas y augmentan as suyas riquezas, mantenendo-se como clase social important, (encara que no como casta). En o sieglo V a inestabilidat en a Rota d'a Seda y as invasions unas fan que s'arruinen de tot. O cambeo social que cherminó en o periodo Gupta tendrá una florata en periodos posteriors (en o Renaiximiento Hindú). Dimpués d'os Gupta ya no i habrá una clase mercantil poderosa d'orichen hindú, y o suyo puesto será ocupato en diferents epocas por chainos, musulmans y parsis.
O triunfo d'o hinduismo ye representato por o culto a Vishnu y os primers templos edificatos. A divulgación de l'antiga literatura estendilló o culto a Vishnu. Dica ixe inte Vishnu yera considerato a ación preservadora de Brahma (Siva en ye a destructora), pero a tradición popular li dio o papel protagonista en as dos epopeyas d'o Mahabharata y d'o Ramayana, on Krishna y Rama son avatars de Vishnu. En l'arte Gupta as representacions de Vishnu son terrenals y aristocraticas. As devocions locals transforman as enerchías femeninas d'o dios en a suya muller Laksmi, diosa d'a belleza y riqueza. Amés de Krishna y Rama amaneixen atros avatars como a sierpre Ananta ("infinito") sobre a que descansa o dios y l'aliga Garuda ("palabra valorata"), que lo transporta a totas parz.
As primeras construccions en piedra d'a India son os templos de Deogarh, Sanchi, Ter, Cherzarla y Aihole. En os porches d'o templo de Deogarh ye representato Vishnu. Son templos mes chicoz y con menos decoración que os templos chigants posteriors, son concebitos como a casa d'o dios en a tierra y o suyo proceso constructivo amaneix detallato en os manuals d'arquitectura sagrata, os Vastu-Sastras.
A invasión hunna
Os hunnos blancos, tamién conoixitos como heftalitas s'imposan en Asia Central en a primera metat d'o sieglo V. Conquieren Bactria y adrezan incursions ta lo norueste d'a India dende l'anyo 450. Os hunnos impedirán l'acceso a la ruta d'a seda. Skandagupta lis resiste a l'igual que o suyo pai Kumaragupta y los vence asegurando a muga norte, pero ixo enfebleix a l'imperio (gastos militars, interrupción d'o comercio) y no estió una victoria pa cutio, veyendo en as zagueras anyatas d'o suyo mandato nuevos abances hunnos. Skandagupta estió o zaguer gran Gupta.
Li succeden su chermano Purugupta, Narasimhagupta, Kumaragupta II, y que pierden tota a part noroccidental de l'imperio. Os emperadors Gupta se veyen obligatos a refuchiar-sen en as corz meridionals, mirando l'amistat d'as dinastías y corz provincials dica a suya fin. En l'anyo 490 Budhagupta ye derrotato, fuye y se refuchia en a universidat budista de Nalanda. Dende l'anyo 490 l'Imperio Gupta va desapareixendo. Poco enantes de l'anyo 500 os hunnos blancos invaden o norte d'a cuenca de l'Indo y adrezan campanyas dica a India central y a cuenca d'o Gangas, fendo mortaleras y saqueyos. L'imperio d'os Gupta se fragmenta y desapareix a metat d'o sieglo VI, os sobirans locals se repartirán chicoz principatos en Bengala y Magadha, beluns d'os cuals durarán dica o sieglo VIII. As hordas d'hunnos blancos son acotolatas enta l'anyo 565 por os persas sasanidas y os turcos celestes, que lis fan pinza, y os que quedoron en a India se disolvioron en a población.
A segunda guerra mundial en a India
Os independentistas indios yeran dividitos entre os que refirmaban a l'Eixe y os que no lo refirmaban y miraban de conseguir una independencia pactada con l'Imperio Britanico en pago a un refirme en a guerra.
En 1942 Mohandas Karamchand Gandhi encomienza una campanya independentista. Con a mes gran part d'os altos cargos d'o Congreso engarcholaus esclatan manifestacions contra os britanicos.
A Independencia d'a India
Os laboristas de Gran Bretanya fan convocar eleccions en a India a fins de l'anyo 1945. Os musulmans votan en a suya mes gran part a "A Liga", y os hindús en gran mesura votan a lo Congreso. Os britanicos ninvían a tres achents que proposan instituir una confederación de dos estatos, l'aun pa os hindús y l'atro pa os musulmans pero mantenendo un gubierno central comuns pa afers de defensa y relacions externas. Tamién proposan escindir o Punchab y Bengala. O Congreso y a Liga acceptan pero no se posan d'alcuerdo pa formar un gubierno interín. En agosto de 1946 os musulmans atacan a los hindús en Calcuta, esclatan disturbios entre musulmans y hindús con una gran mortalera d'unas 10.000 personas. O virrei britanico d'a India Wavell acomanda a Nehru que forme un gubierno, y encara que a Liga i participa, continan as luitas entre musulmans y hindús. En chinero de 1947 a Liga refusa de participar en una asamblea constituyent. Os britanicos substituyen a Wavell por Lord Mountbatten.
Os sikhes veyen como A Liga se fa con o poder en Punchab y veyen como solución sublevar-sen y reclamar un territorio propio dito Sikhistán. O punchab ye escenario de luitas de musulmans contra sikhes y hindús con grans mortaleras. O lider musulmán Djinnah acceptó a partición d'o Punchab y Nehru acceptó a secesión d'os territorios de mayoría musulmana y a creyación d'o estato de Pakistán con estos territorios. Os estatos gobernaus por principes optarán a suya integración en o estato musulmán dito Pakistán u o estato hindú dito India. En chulio de 1947 o Parlamento Britanico votó a India Independence Act, que instauró dos territorios independients.
A partición d'a India Britanica suposó grans movimientos de población. En 1947 os hindús y sikhes abandonoron en masa o Punchab Occidental, devez que os musulmans eslamporon d'o Punchab Oriental, con un resultau de 8 millons de desplazaus y 200.000 muertos. Un millón y meyo de musulmans d'a plana d'o río Gangas emigra enta l'ueste, en especial a Karachi. En Bengala se producen intercambios de población que afectan a mes de 3 millons d'hindús y a 1 millón de musulmans. Entre 1947 y 1950 en l'anterior India Britanica s'han produeito intercambios de población que afectan a 14 millons de personas. Os estatos gobernaus por principes se deciden por integrar-sen en a India u Pakistán, en diferents condicions, particularment conflictivas en a cuestión de Caixmir, que motiva guerras entre India y Pakistán, y menos conflictivas en Junagadh y Hyderabad.
Primers anyos d'independencia
En chinero de 1948, Mohandas Karamchand Gandhi fa una vada de fambre pa protestar contra a persecución d'os musulmans. Ye asesinau o 30 de chinero por un extremista. A suya muerte significa a desapición d'a sola figura capaz de mantener a musulmans y hindús unius. En l'anyo 1950 una constitución instaura un rechimen laico y democratico oposau a lo sistema de castas. A India prene una estructura federal con 18 estatos y una decena de territorios administraus por o gubierno federal.
Nehru domina a vida politica dica a suya muerte en 1964 y fomenta a industrialización y l'alfabetización d'A India. Se reorganizan os Estatos. En o Deccán os dravidas son distribuitos en cuatre estatos: Andhra Pradesh, Mysore, Kerala y Madrás u Tamil Nadu. A reorganización en a redolada de Bombay desemboca en disturbios entre gucharatís y maratís y en a creyación de dos Estatos: Gucharat y Maharashtra. En politica exterior a India no s'alinia con garra bloque y recibe aduyas financieras y tecnicas tanto d'a URSS como de Gran Bretanya y Estaus Unius. As colonias francesas y portuguesas d'a Peninsula Indostanica son adhibitas a India, en 1961 Goa ye presa por a fuerza. Bi ha conflictos con China, que s'ha anexionau o Tíbet en 1950 y Ladakh en 1957. Bi ha enfrentamientos armaus entre tropas chinesas y hindús en Ladakh y en lo norte d'Assam. India demanda aduya militar a Estaus Unius y China s'amana diplomaticament a Pakistán.
Nehru ye succediu por Lal Bahadur Shastri y devez Indira Gandhi, filla de Nehru entra en o gubierno. En 1965 esclata a guerra Indo-Pakistanesa en Caixmir, pero se firma a paz en 1966. Indira Gandhi esdevién primer ministro bel tiempo dimpués y encomienza una politica populista de nacionalizacions. En 1969 Indira ye excluita d'o Congreso y creya atra formación politica que fa liga con os comunistas, os nacionalistas tamils y os sikhes. En marzo de 1971 esclata a guerra d'independencia de Bangladesh, con implicación d'a India. A India recibe millons de refuchiatos de Bangladesh y refirma a los bengalins que se quieren independizar de Pakistán. Estaus Unius refirma a Pakistán y ixo fa que a India s'amane en politica exterior y defensa a la URSS. O 15 d'aviento se rinde Pakistán, tornando os refuchiatos en 1972. En 1975 bi habió una crisi politica que condució a un estato d'excepción con ciertas reformas economicas, que durará dica 1977 y que conducirá a que Indira pierda as eleccions. Indira torna a ganar as eleccions en 1980; en este nuevo mandato destacan as tensions en Punchab Oriental, a on bi ha un secesionismo sikh. Indira muere o 31 d'octubre de 1984 asesinada por sikhes d'a suya guardia personal.
A India actual
Dimpués d'a muerte d'Indira a India a tendiu enta un liberalismo economico, augmentando as diferencias socials y tamién ha augmentau o nacionalismo hindú.
Organización politico-administrativa
right|thumb|250px|Mapa d'os estatos y territorios d'a India.
A Republica d'a India ye dividita administrativament en ventiueito estatos y siet territorios d'a Unión (territorios d'o Gubierno Central). Os estatos y os territorios se subdividen en districtos (602).
Estatos:
Territorios d'a Unión:
Población por etnias y nacionalidaz
En a India bi ha muitos pueblos presents, con identidaz y orichens diferents. A mes gran part d'os pueblos d'a India perteneixen a 3 familias lingüisticas: munda, dravidica y indoaria. Os dravidas dominan en o Deccán, os munda en o centro-ueste y os indoarios en as compleganzas d'o Indo y o Gangas. En l'aria mugant con o Tíbet y Birmania bi ha pueblos d'a familia sino-tibetana relacionaus con os tibetans.
Población por relichions
Bi ha muita población musulmana, y encara que constituyen una minoría en a India, bi ha mes millons de musulmans indios que en muitos países de mayoría musulmana. O sikhismo ye una relichión sincretica entre o hinduísmo y o Islam.
Relichions con menos seguidors son o chainismo y budismo, que apareixioron en a India pero que no podioron fer-sen mayoritarias, y ciertas relichions d'orichen forano como o zoroastrismo d'os parsis, o cristianismo y o chudaísmo.