cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Castiel Fabib
Mugas
O suyo termin municipal muga con Ademuz, Torre Chusana y Vallanca (en a mesma comarca); con Salvacanyet (en a provincia de Cuenca, Castiella-La Mancha); y con Tormón, Beguiellas d'El Cuervo, Lo Cuerbo, Tramacastiel y Libros (en a provincia de Teruel, Aragón).
Yiddisch
O yiddisch se desembolicó en a Europa Central a parti d'o sieglo X aintro d'a cultura askenazí, y evolucionó chunto con as luengas d'o entorno. Huei, dimpués d'a desaparición d'a comunidat chodiga centro-europea a causa de l'Holocausto, encara sobrevive como luenga folklorica.
Castiel Fabib
Historia
Pero II d'Aragón reconquerió Castiel Fabib en 1210 (Daymuz et Castellum Habib et castellum quom dicitur lo Corbo et castellum quom dicitur Serrella) con aduya templera, y les concedió terrens en Tortosa en recompensa.
En 1216 se confirmó que Sancho VII de Navarra teneba bels castiellos en a muga aragonesa con lo reino taifa de Valencia, entre ellos lo de Castiel Fabib y lo d'Ademuz, castiellos que probablement consiguió con empenyos de Pero II. Los musulmans de Valencia recuperoron Castiel Fabib y Ademuz.
O 20 d'abril de 1229 se firmó un tractau entre Chaime I d'Aragón y Zait Abu Zait. Abu Zait se declaró vasallo de Chaime I, se producioron cesions territorials y Castiel Fabib quedó como lugar d'a Corona con os dreitos d'as diezmas ceditos a lo Temple.
Dolores Vargas
María de los Dolores Castellón Vargas, naixita de Barcelona o 16 de mayo de 1936, y muerta o 7 d'agosto de 2016 en Chilviella, Valencia, conoxita artisticament como Dolores Vargas y con a embotada de La Terremoto, fue una cantaire de flamenco y rumba catalana.
Castiel Fabib
Historia
En l'anyo 1270 o rei Chaime I d'Aragón intervinió ninviando a Santa Cruz de Moya un achent pa que tractase con os santacrucers a división d'un termin dito "Cireso" (l'actual Arroyo Cerezo):
Vacamorta
Vacamorta (en castellano Bacamorta) ye un lugar d'a val de Vacamorta situato a 12 km de La Foradada d'el Toscar, pertenexient a este municipio d'a provincia de Uesca. A suya población ye de 6 habitants (2018), anque yera deshabitato en 1991.
Castiel Fabib
Toponimia
En o segundo fuero de Daroca s'escribe Castiell Sauib como una d'as mugas d'o territorio de Daroca:
Vacamorta
Cheografía
Ye situato en un cinglo.
Castiel Fabib
Toponimia
En a Cronica de Sant Chuan d'a Penya s'escribe Castiello Fabib:
En lo termin municipal de Castielfabib se troba lo microtoponimo El Jubillo, que se remonta a "alchub".
Zarzuela de Jadraque
Zarzuela de Jadraque ye un municipio d'a provincia de Guadalachara, en a comarca d'a Sierra norte de Guadalajara, partiu chudicial de Sigüenza y comunidat autonoma de Castiella-La Mancha, Espanya.
A suya población ye de 50 habitants (2009), en una superficie de 31,90 km² y una densidat de población d'1,57 hab/km².
Fontanal
Fontanal, d'o latín «fontanālis», ye una parola que gosa emplegar-se ta designar puestos en os que i brosta fuents u vivers. Como toponimo amaneix a ormino en a cheografía tanto d'Aragón como d'altras Comunidaz Autonomas d'Espanya. Se corresponden con castellanizacions d'ixe termino as formas en as que a «F» inicial s'ha puesto enmudir a «H», quedando como «hontanal».
Anyos 900
Os anyos 900 ye o periodo de tiempo formato por os anyos entre l'anyo 900 y l'anyo 909, istos dos tamién encluyitos.
Oakland (California)
Oakland ye una ciudat de l'aria metropolitana d'a Bahía de San Francisco, en o estato de California (Estaus Unius), trobada a 10 km. d'a ciudat de San Francisco. Antimás ye a capital d'o condau d'Alameda.
Con una población, seguntes o datos de 2020, de 440,646 habitants en una superficie de 202,4 km², ye a tercera ciudat más gran de l'aria d'a bahía de San Francisco, a ueitena de California y a numero 45 d'os Estaus Unius.
Ye una ciudat portuaria, con o suyo puerto como motor economico. O Puerto d'Oakland ye o más important d'a rechión de San Francisco y d'o norte de California, y o cinqueno d'os Estaus Unius.
Demograficament ye una ciudat muito diversa, con importants comunidaz d'asiaticos, afroamericanos, nativos d'o Pacifico, arabes, indichenas, indios, hispanos y mezclizos.
Ciudaz achirmanatas
As ciudaz achirmanatas con Oakland son:
Vulturina
Vulturina (Bolturina en castellano) ye un lugar aragonés d'a comarca de Ribagorza y provincia de Uesca, perteneixient a lo municipio de Secastiella. Huei ye despoblato.
Patinet electrico
thumb|300px|Patinetz electricos. Un patinet electrico ye un patinet autopropulsau per un motor electrico. O conductor gosa estar de piet. A edat d'utilización minima d'iste vehíclo ha d'estar d'entre 14 u 16 anyos seguntes a lechislación de cada país.
Os patinetz electricos s'han tornau cada vegada mas populars dende zaguerías d'o decenio de 2010. A Aragón arriboron en 2018.
En Espanya, a circulación d'os patinetz electricos, igual que atros vehiclos de mobilidat personal, ye regulada per o Reglamento Cheneral de Circulación. A suya circulación ye prohibida per ceras y atras redoladas peatonales. Igualment ye prohibiu lo suyo emplego en travesías, vías interurbanas, autopistas, autovías y túnels urbans.
Mercau nadalenco
thumb|300px|Mercau nadalenco en [[Nuremberg.]] thumb|300px|Mercau nadalenco en [[Zaragoza.]]
Un mercau nadalenco, tamién conoixiu como mercadet de Nadal, ye un mercadet asociau a la celebración de Nadal. Istos mercaus s'orichinoron en Alemanya, pero agora se troban en muitos países. Celebrau tradicionalment en a plaza d'o lugar, o mercau ofreix virollas, bebidas y articlos de temporada a la venda en paradetas u puestos al raso, acompanyaus de cantos y bailes tradicionals.
Os mercaus nadalencos datan d'a Edat Meya tardana en a parti de fabla alemana d'Europa Se convirtioron en un costumbre popular d'Aviento mientres o sieglo XV. O Striezelmarkt de Dresde se celebró per primera vegada en 1434 y estió un d'os primers mercaus nadalencos.
En Alemanya, Suiza y Austria lo mercau nadalenco se denomina Weihnachtsmarkt. En o sud d'Alemanya se diz tamién Christkindlesmarkt (que literalment significa "mercau d'o nino Cristo").
Wiener Schnitzel
O Wiener Schnitzel u escalope vienés (en bavaro Wiena Schnitzl ) ye un plato tipico d'a gastronomía de Viena en Austria, formato por una fina chulla de carne empanata con pan rallato y frita.
Variants
En Austria, ye una chulla de carne de vetiello, a sobén presentata con un trozo de limón, mermelada y ensalada con patatas y preixil u manteca. Se puet reemplazar o vetiello por tocín, y en iste caso se diz Schnitzel Wiener Art en Alemanya u Wiener Schnitzel vom Schwein (literalement «escalope vienés de tocín») en Austria, ta diferenciar-lo de l'orichinal.
Škoda Citigo
Škoda Citigo ye un auto d'o segmento A desembolicau por Škoda Auto. Škoda Citigo s'ensambla en diversas fabricas en diferents países, entre ellas en Bratislava (Eslovenia) y São José dos Pinhais (Brasil). Amaneixió en o mercato en 2011 y se comerzializa dica hue, tamién como Volkswagen up! y SEAT Mii con chicotas modificacions esteticas.
La Vall d'Alcalà
A suya población ye de 185 habitants (2010) en una superficie de 24,40 km², con una densidat de población de 7,58 hab/km².
Cheografía
A localidat de la Vall d'Alcalà se troba situada a 637 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, a una distancia de 80 km d'a ciudat d'Alicant, a capital d'a suya provincia.
Lista de Chusticias d'Aragón
Lista de Chusticias d'Aragón. right|160px
La Vid de Bureba
La Vid de Bureba ye un municipio d'a comunidat autonoma castellanoleyonesa en a provincia de Burgos, situau en a comarca de La Bureba y partiu chudicial de Briviesca.
A suya población ye de 35 habitants (2007) en una superficie de 9,74 km², con una densidat de población de 3,59 hab/km².
Cheografía
A localidat de La Vid de Bureba se troba situada a 696 metros d'altaria sobre lo livel d'a mar, a una distancia de 49 km d'a ciudat de Burgos, a capital d'a suya provincia.
Nueva Orleans
Nueva Orleans (en francés: La Nouvelle-Orléans; en anglés: New Orleans) ye una ciudat estausunidense que se troba en l'estato de Loisiana, d'a qual ye a suya localidat mas gran y una d'as ciudaz más importants d'o sud d'Estaus Unius. Antimás ye o prencipal puerto d'o río Misisipi.
A población d'a ciudat ye, a calendata de 2010, de 343.829 personas; y la de a suya aria metropolitana ye de 1.167.764, y por ixo ye a numero 46 d'os Estaus Unius. Dimpués d'a esferra d'o huracán Katrina en 2005, a población d'a ciudat baixo ta a metat con dentre 192.000 y 230.000 habitants.
Cul de Gurrundué
thumb|300px|[[Punta d'a Monesma y cul de Gurrundué a la dreita d'a imachen, vistos dende Mondoto. S'observan tamién O Zucón y as Tres Marías]]
O cul de Gurrundué ye un cul d'o Pireneu aragonés situau entre a Punta d'a Monesma y La Zuqueta, en a sierra d'as Zucas, formando una paret lateral d'a cabecera d'os foratars d'Escuaín.
Por iste cul baixa o barranco de Gurrundué, considerau a fuent d'o río Yaga, río que forata a val d'Escuaín y afluent d'a Cinca.
Situau a mas de 2.000 metros d'altaria en o Parque Nacional d'Ordesa y d'as Tres Serols, se i puet puyar dende Reviella a traviés d'o cubilar de Foratarruego (1.980 m).
Tormos (Alicant)
Tormos (Tormos en catalán y oficialment; Tormos en castellano) ye un municipio valenciano, situato en a comarca d'a Marina Alta, provincia d'Alicant y partiu chudicial de Denya.
A suya población ye de 380 habitants (2010) en una superficie de 5,30 km², con una densidat de población de 71,70 hab/km².
Toponimia
S'interpreta que ye un toponimo mozarabe, pero "tormo" ye tamién una parola existent en aragonés, y castellano representa un aragonesismo propio de zonas orientals dende Soria dica Chaén. En catalán "tormo" ye torm como veyemos en o toponimo Els Torms d'as Garrigas), y probable evolución dende o latín TUMULUM. Si "tormos" ye a forma d'o toponimo anterior a la reconquiesta, a terminación indicaría que o mozarabe levantín feba os plurals d'este tipo de parolas en -os como en aragonés.
Cheografía
A localidat de Tormos se troba situata a 125 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, a una distancia de 100 km d'a ciudat d'Alicant, a capital d'a suya provincia.
Match Point
Match Point (títol en anglés, en aragonés Punto de partiu, enguerada en Aragón con o títol orichinal) ye una cinta de cine de drama estausunidense de l'anyo 2005, dirichita por Woody Allen seguntes un guión d'ell mesmo, con una dirección de fotografía de Remi Adefarasin y producción de Letty Aronson, Gareth Wiley y Lucy Darwin ta DreamWorks, con una durada de 124 minutos. Entre atros actors, partecipan en a cinta Jonathan Rhys-Meyers, Scarlett Johansson, Emily Mortimer, Matthew Goode y Brian Cox.
Cul d'Angonés
thumb|300px|[[Collata d'os Cavetz y a la ezquierda o cul d'Angonés]]
O cul d'Angonés ye un cul d'o Pireneu aragonés situau entre a punta es Verdes y o a collata d'os Cavetz, por debaixo d'o tozal d'o Siso, en a sierra d'as Zucas.
Salas de Garona
Salas de Garona (Salas de Garona en occitán, Salles-sur-Garonne en francés y oficialment) ye una comuna occitana en o departamento francés d'Alta Garona, districto de Muriel, cantón d'Autariba y rechión d'Occitania.
Anyos 910
Os anyos 910 ye o periodo de tiempo formato por os anyos entre l'anyo 910 y l'anyo 919, istos dos tamién encluyitos.
Salas de Garona
A suya población ye de 301 habitants (1999) en una superficie de 5,68 km², con una densidat de población de 52,99 hab/km².
Volkswagen Up
Volkswagen Up ye un auto d'o segmento A desembolicau por Volkswagen. Volkswagen Up s'ensambla en diversas fabricas en diferents países, entre ellas en Bratislava (Eslovenia). Amaneixió en o mercato en 2011 y se comerzializa dica hue.
Falla transformant d'Azores-Chibraltar
La falla transformant d'Azores-Chibraltar, tamién dita zona de falla Azores-Chibraltar, ye una falla de gran escala que va dende la versant oriental de lo Rift de Terceira en las Islas Azores dica la Mar Mediterrania pasando por lo Estreito de Chibraltar. Fa part de lo contacto tectonico entre la placa euroasiatica y la placa africana. La suya prolongación a l'este de lo Estreito de Chibraltar en la Mar Mediterrania no se conoixe bien y se gosa etiquetar como un "contacto difuso". En bel puesto cerca de la Peninsula Italica muitos cheologos creyen que la falla conecta con una zona de subducción a on la placa africana subduce lentament baixo la placa euroasiatica.
Esta falla ye una falla transformant de movimiento lateral dreito, movendo-se arredol de 4 mm por anyada, pero los segmentos orientals de la falla presentan evidencias de compresión tamién.
Idioma eslovaco
O eslovaco ye una luenga eslava d'o grupo occidental, charrata prencipalment en Eslovaquia por 6 millons de personas. Tamién se charra en a rechión d'a Voivodina (en Serbia, a on ye idioma oficial) y en bels puestos d'Hongría, Rumanía y a Republica Checa, con comunidaz d'emigrants en Estaus Unius y Canadá.
A suya luenga mas amanata ye o checo, encara que en tien esferencias foneticas y gramaticals. Emplega un alfabeto latino con bellas chicotas adaptacions.
Castiello de Paracuellos de Xiloca
Lo castiello de Paracuellos de Xiloca ye un castiello construito en lo periodo Andalusí que se troba en Paracuellos de Xiloca (Comunidat de Calatayú, Aragón).
Historia
Lo castiello de Paracuellos de Xiloca ha estau identificau con un "castiello de Xiloca" andalusí, que yera una defensa de Qalat Ayyub por aturar los posibles abances dende la ribera de Xiloca, ya que trancaba la suya val.
Se fa mención d'este castiello en lo "Cantar de mio Cid":
Lo rei Alifonso lo Batallero conquirió lo castiello pa cutio dimpués de la batalla de Cutanda (1120), en un lugar de cuenca hidrografica de Xiloca muit a lo sud.
En 1362 fue ocupau por Castiella en lo contexto de la Guerra de los Dos Peros. Los aragoneses lo recuperoron en 1366.
Toponimia
Lo nombre Xiloca d'este castiello puede fer referencia a la orientación enta lo sudeste d'este castiello respecto a lo sistema defensivo de Calatayú. Xaloc, Exaloc u Saloc ye un arabismo que permaneixió en aragonés medieval pa nombrar lo viento de lo sudeste, encara que la forma arabe orichinal no ye clara. Seguntes esta hipotesi lo río Xiloca habría preso nombre d'este castiello.
Persas
Os persas (en persa فارس) estioron orichinalment un pueblo iranico establiu en a rechión de Fars, pero dimpués d'o periodo aquemenida asimiloron a atros pueblos de luenga iranica y actualment son os habitants d'o centro y este d'Irán, país a on representarían entre un 40 y un 70 % d'a población. Dende un punto de vista mas amplo bel grupo etnico d'Afganistán u d'Asia Central como os tachicos tamién serían persas u n'estioron historicament. Os persas parlan l'idioma persa y en Irán son mayoritariament chiitas. O modo de vida tradicional ye tanto agricola sedentario como o pastoreyo nomada.
Luenga
A luenga persa, en as diferents fases historicas ha estau un vehiclo de transmisión de muitas brancas d'a cultura, tenendo una important literatura.
Relichión
A invasión d'os musulmans arabes en a Edat Meya suposó a imposición d'a relichión musulmana, quedando minorías muito redueitas de zoroastristas, beluns d'os cuals emigroron a la India (os parsis). Dende o periodo safavida s'imposó a forma chiita d'a relichión musulmana.
En os zaguers sieglos amaneixió una relichión sincretica dita Fe Bahaí, perseguida por o rechimen integrista que encomenzó con l'ayatolá Khomeini.
Historia
Os primers persas yeran un pueblo indoeuropeu establiu en Fars, a on habrían arribau en una fase de migracions indoeuropeas que habrían traito tamién a los medos mas a lo nord-este. Os persas conoixioron un periodo de dominación meda en tiempos de Ciaxares. Este periodo remató con Ciro o Gran, que dende Fars conquirió Media creyando l'Imperio Aquemenida.
O Imperio Aquemenida estió un d'os gran imperios de l'Antiguedat, y fue desfeito por o rei de Macedonya Aleixandre lo Gran. A la muerte d'Aleixandre lo Gran os persas yeran sozmesos a diferents estaus helenisticos.
Entre a población d'orichen en part escita de Parthia amaneixió a dinastía d'os arsacidas, que creyoron l'Imperio Parto, rival de l'Imperio Romano en o dominio d'Orient Meyo.
O Imperio Parto fue succediu por l'Imperio Sasanida. A fin de l'Imperio Sasanida estió a invasión d'os arabes musulmans, que aproveitoron una situación d'agotamiento militar dimpués que os sasanidas fuesen derrotaus por l'Imperio Bizantín en tiempos d'Heraclio.
En a Edat Meya musulmana os persas canalizoron os suyos deseyos d'independencia refirmando a los abasís, que creyoron o Califato Abasí con unos modelos organizativos basaus en os modelos sasanidas.
Los abasís fuoron perdendo o control de muitos territorios habitaus por persas, a lo tiempo que os pueblos turquicos iban prenendo o control d'a situación. Os turcomans creyoron o Soldanato Selchuquí.
En a Edat Meya o principal cambio se produció con a invasión mongola, con grants destruccions y mortaleras. O modo de vida agricola sedentario de muitos persas cuasi desapareixió, no fendo-lo o modo de vida d'os pastors transhumants u nomadas. Muitas ciudaz quedoron despobladas. A la invasión mongola siguió a creyación d'o Ilkhanato, con una clase dirichent mongola, y con poca duración.
Dimpués d'a Edat Meya en a historia d'os persas tenió gran influencia a dinastía Safavida, que imposó a forma chiita de l'Islam.
Stamatios Masouris
Stamatios Masouris (griego: Ευαγγελος Γερακέρης) naixito en calendata y de puesto desconoixito y muerto tamién en calendata y puestos desconoixitos, estió un atleta griego especializato en cursas de larga distancia, que partecipó en os I Chuegos Olimpicos d'a era moderna celebraus en Atenas en l'anyo 1896.
Estió uno d'os 17 corredors que prencipioron a cursa d'a maratón en a que aconsiguió terminar a preba y trescruzar l'arribada noeueno puesto, pero finalment a suya posición fue a ueiteno quan fue descalificato l'atleta Spiridon Belokas porque fació parti d'a cursa en un carro. O suyo tiempo en completar a preba ye desconoixito nomás tién tiempo cronometrau os tres primeros d'a preba.
Satelite natural
Un satelite natural (u tamién clamata luna) ye un cuerpo celeste que orbita arredol d'una planeta. Cheneralment o satelite ye mas chicot y acompanya a la planeta en a suya orbita arredol d'a suya estrela O satelite natural s'esferencia d'o satelite artificial, en que iste zaguer ye un obchecto que chira arredol d'a Tierra, a Luna u qualques planetas y que ha estau fabricau per o ser humán.
Quan un satelite natural orbita una exoplaneta se gosa clamar exoluna.
Si dos obchectos poseyen masas semellants, se gosa charrar de sistema binario en cuenta d'un obchecto primario y un satelite. Per eixemplo en o caso d'a Luna, que tiene una masa aproximada a 1/81 d'a masa d'a Tierra, podría considerar-se como un sistema de dos planetas que orbitan chuntos (sistema binario de planetas). Tamién ye lo caso de Plutón y lo suyo satelite Caront. O criterio habitual pa considerar un obchecto como satelite ye que lo centro de masas d'o sistema formau per los dos obchectos sía dentro de l'obchecto primario.
En o nuestro sistema solar, os satelites prenen os suyos nombres de personaches d'a mitolochía, fueras d'os d'Urano que son personaches de diferents obras de William Shakespeare.
Per extensión se diz lunas a los satelites d'atras planetas. Por ixo se diz «os satelites de Chupiter», pero tamién, «as lunas de Chupiter».
Chapón
Chapón (en chaponés Nippon/Nihon 日本, significato literal: "l'orichen d'o sol") ye un país d'Asia formato por un archipielago situato entre l'oceano Pacifico y a Mar d'o Chapón, a l'este d'a peninsula de Corea. Conoixito como "a Tierra d'o Sol Naixient", o Chapón ye actualment una potencia economica con trece sieglos d'historia y una cultura mui marcata.
O nombre oficial d'o país ye Nihon-koku, u Nippon-koku (日本国), que significa "Estato de Chapón". A suya población ye de 127.110.047 habitants (2015) en una superficie de 377.835 km², con una densidat de población de 336,3 hab/km². A mayor ciudat d'o país por o suyo numero d'habitants ye a ciudat de Tokio, que ye amás a suya capital. A suya aria metropolitana ye a mayor d'o mundo, con mas de 30 milions d'habitants.
Chapón ye formato por mas de 3.000 islas, d'as cuals as mas grans son Honshu, Hokkaido, Kyushu y Shikoku, que representan un 200% d'a superficie total d'o país. A mayoría d'as islas son montanyosas u vulcanicas; o punto mas alto de Chapón, o Mont Fuji ye un vulcán.
Politicament, o país ye una monarquía constitucional, estando l'actual emperador Akihito, y o primer ministro Yoshihiko Noda. Chapón ye miembro de Nacions Unidas, d'o G8, d'o G4 y d'o Foro de Cooperación Economica Asia-Pacifico.
Toponimia
En aragonés, a palabra "Chapón" ye un exonimo que no existe en a luenga chaponesa. Os nombres chaponeses ta o país son Nippon (にっぽん) y Nihon (にほん), y os dos s'escriben en kanji como 日本. O nombre chaponés de Nippon s'emplega oficialment y en a emisión d'o papel moneda. Nihon ye un termin mas casual, y o mas emplegato en la parla cotidiana.
Tanto Nippon como Nihon significan literalment "l'orichen d'o sol" y por tanto a sobén se traducen como "país d'o sol naixient". Ista denominación apareixió a partir d'a correspondencia imperial con a dinastía chinesa Sui y fa referencia a la posición oriental de Chapón respective a China.
O nombre aragonés de Chapón plegó dica Occident por as rotas de comercio. L'antiga palabra d'o chinés ta Chapón, quedó rechistrata por Marco Polo y yera Cipangu. En o chinés actual de Xangai (a on que se charra un dialecto chinés wu), a pronunciación d'os kanji 日本 ye Zeppen. A palabra antiga ta Chapón en malayo ye Jepang (en a ortografía moderna Jepun), un amprén d'o chinés. Os mercaders portugueses troboron ista palabra en Malaca en o sieglo XVI, y se creye que éls serían os primers en lebar-ne una variant a Europa.
Cheografía fisica
left|thumb|Mont Yarigatake thumb|Placha de Minnajima, [[Okinawa]] Chapón ye un país insular constituito por mas de 3.000 islas localizatas en l'oceano Pacifico d'o norte en Asia. As tres islas principals, de norte a sud, son Hokkaido, Honshu (a isla principal), Shikoku y Kyushu. As islas Ryukyu, que incluyen a isla d'Okinawa, son una cadena d'islas a lo sud de Kyushu. Totas se conoixen com l'archipielago chaponés.
Arredol d'un 70 u 80% d'o terreno ye forestal y montanyoso, no apto ta l'agricultura ni os usos industrials a causa d'as costeras y as elevacions, o riesgo de torrocatas causatas por tierratremos, a tierra blanda y as plevias constants. Por ixo, a población se concentra notablement aman d'as costas, con una densidat de población muit alta.
A causa d'a suya localización en o cinturón de fuego d'o Pacifico, sobre a unión de tres placas tectonicas, Chapón tien tierratremos menors muito a sobén asinas como actividat vulcanica. Bi ha habito diversos tierratremos acompanyatos de tsunamis cada sieglo.
Cheografía humana y sociedat
thumb|250px|Carrera de Shibuya en Tokio.
Demografía
A población de Chapón en 2018 yera de 126,5 millons. Chapón tien una d'as esperanzas de vida mas altas d'o mundo, de 84 anyos en 2018. Manimenos, a población chaponesa ye aviellindo-se a escape, efecto d'a disminución d'as altas tasas de natalidat d'a postguerra. En 2004, arredol d'o 19,5% d'a población teneba mas de 65 anyos d'edat. Os cambeos en a estructura demografica han prevocato un gran numero de problemas socials, especialment en o declive potencial d'a población economicament activa y o incremento en os costes de bienestar social asociatos a los plans de pensión publicos. Seguntes as tasas de creiximiento poblacionals actuals, a población de Chapón baixará a 120 millons en 2030 y a 107 en 2050.
Etnografía
thumb|250px|Familia chaponesa A sociedat chaponesa, dende o punto de vista etnico, ye muit homochenia. As minorias mas numerosas son os coreanos, chineses, filipins, peruanos y brasileros, asinas como os ainus, pueblo indichena de l'archipielago chaponés. Mils de coreanos fuoron forzatos a emigrar a Chapón mientres a Segunda Guerra Mundial, cuan Corea yera colonia chaponesa. Os que bi han permaneixito, no tienen a ciudadanía chaponesa, encara que i pueden acceder, a sobén s'enfrontinan a la discriminación. Os pueblos indichenas ainu y okinawa tamién tienen un estatus social inferior; a mayoría d'os ainu s'han asimilato a la cultura chaponesa, encara que beluns han mantenito a suya identidat en Hokkaido.
A ciudadanía chaponesa se recibe cuan un miembro d'a familia rechistra un naiximiento en o rechistro familiar d'a localidat. Naixer en Chapón no necesariament da la nacionalidat chaponesa. Encara que bi ha minorias monolingües que han residito muitas cheneracions en Chapón, i viven baixo o estatus de residencia permanent, sin de recibir a ciudadanía chaponesa, encara que tienen o dreito de recibir-la. As personas d'ascendencia chaponesa que naixen en estranchero tienen a ciudadanía si bel familiar rechistra o suyo naiximiento en Chapón. Sindembargo, bels repatriatos no son consideratos "autenticament" chaponeses, y beluns consideran que son descendients d'a casta d'os burakumin, que se creye emigroron a los países sudamericans, y por tanto son discriminatos por a resta d'a sociedat.
Luenga
A luenga oficial de Chapón ye o chaponés. L'ainu, encara que ye una luenga indichena de l'archipielago chaponés, ye cuasi extinguita. O chaponés ye una luenga aglutinativa que se distingue por o suyo sistema complexo d'honorificos que reflexan a naturaleza cherarquica d'a sociedat chaponesa, en que as formas verbals y bellas palabras indican o estatus relativo d'o fablant y d'a persona que ascuita. O chaponés escrito ye una combinación de tres tipos de sistemas: os caracters chineses conoixitos como kanji, 漢字, y dos sistemas silabicos, hiragana, 平仮名, y katakana, 片仮名. L'alfabeto latín, u romanji, ローマ字, tamién s'emplega en o chaponés contemporanio. Amás d'as luengas autoctonas (o chaponés, l'ainu y o ryukyuense) bi ha diversas luengas d'as minorías etnicas d'o Chapón, principalment o coreano y o chinés.
Relichión
thumb|Templo d'o pabellón dorato, en [[Kyoto.]] A percepción chaponesa d'a relichión a sobén ye relacionata con a mitolochía, as tradicions y ys actividaz locals. O confucianismo y o taoísmo han estato a base d'o codigo moral y d'o shakai-tsunen (a ideya social común). A mayoría d'os chaponeses profesan o xintoísmo (54%), u o budismo (40%), por tradición familiar, u ta evitar conflictos con os estranchers relichiosos. Manimenos, a mayoría no son ateus, a tendencia ha estato lo sincretismo. Ixo tien como resultato que as familias celebren os rituals xintoistas, os estudiants recen antis d'os examens escolars, bellas parellas se casen en as ilesias cristianas, y os funerals se faigan en os templos budistas. Una minoría d'a población profesa o cristianismo (0,7%), y atras relichions (4,7%) como lo xamanismo y o islam. Dende o sieglo XIX muitas sectas relichiosas ditas orichinalment shinkosyukyo u shinshukyo, han apareixito.
Esporte
thumb|right|250px| Combate de sumo. Bels esportes en Chapón son consideraus como una forma de vida u de ensenyanzas pa la vida como o kárate y o kendo. Atros esportes tradicionals son o sumo y as arts marcials, principalment o judo.
Atros esportes populars son o béisbol, l'atletismo, con una gran tradición en a preba d'a maratón y en zaguerias a marcha atletica, o golf y beluns esportes de motor. Tamién cal destacar o fútbol con a establita d'un campionato profesional dende 1992 y actualment a suya selección nacional ye una d'as millors seleccions de fútbol d'Asia.
Competicions esportivas
Entre os eventos esportivos que bi han estato organizatos en Chapón destacan os Chuegos Olimpicos de 1964 celebratos en a ciudat de Tokio, os Campionatos d'o Mundo d'Atletismo de 1991 organizatos en Tokio y os de 2001 en Osaka y a coorganización d'a Copa Mundial de Fútbol de 2002 chunto a Corea d'o Sud. Será a seu d'os Chuegos d'a XXXII Olimpiada d'a era moderna en l'anyo 2020.
O béisbol tién una liga profesional en Chapón dende l'anyo 1936 a Nippon Professional Baseball, o fútbol tamién ye muito popular dende a establita d'a liga de fútbol profesional clamata J. Ligue
Anyos 920
Os anyos 920 ye o periodo de tiempo formato por os anyos entre l'anyo 920 y l'anyo 929, istos dos tamién encluyitos.
Metodo cientifico
O metodo cientifico ye o estudio sistematico, controlato, empirico y critico de proposicions hipoteticas sobre presuntas relacions entre diferents fenomenos naturals y ye o mecanismo emplegato en as ciencias experimentals ta convalidar u invalidar una teoría, por meyo d'a experimentación u d'a observación.
Son dos os pilars basicos d'o metodo cientifico. O primero d'ellos ye a reproducibilidat, ye dicir, a capacidat de repetir un determinato experimento en cualsiquier puesto y por cualsiquier persona. Ista pila emplega t'a suya practica, esencialment, a comunicación y a publicidat d'os resultatos obtenitos.
O segundo pilar ye a falsabilidat. Ye dicir, que toda proposición cientifica ha de tener a posibilidat de ser falsata. Isto implica que se pueden disenyar experimentos que en o caso de dar resultatos diferents a los previstos negareban a hipotesi que s'ha posato a prueba.
O metodo cientifico s'adapta de trazas diferents seguntes a ciencia. En cheolochía historica no pueden fer experimentos porque o proceso ye mes largo que a vida d'o investigador, l'obchecto puet estar mes gran que cualsiquier laboratorio, y os procesos pasatos irrepetibles en as mesmas condicions. En cuenta de fer-se-ie experimentos se fa experiencia en os prencipios basicos, que permiten comparanzas con feitos actuals y experimentables.
Morrena de Santa Helena
250px|thumb|Morrena con o fuerte de Santa Helena de fundo 250px|thumb|Depositos morrenicos A morrena de Santa Helena ye una morrena lateral glacial situada chunto a la gorga de Santa Helena y baixo a ermita de Santa Helena. La creyó o glaciar d'o Galligo que baixaba dende a val de Tena dica a Tierra de Biescas.
Demiku
Caseríos
Os caseríos (Baserriak en basco) d'o barrio de Demiku son os siguients: Zarrane, Errenta, Beitia, Fradua, Txomekane, Etxebarri, Uriartebekoa, Uriartegoikoa, Justu, Tontorre y Errosape.
Sierra de Luna
Sierra de Luna ye un municipio aragonés d'a provincia de Zaragoza situau en a comarca de Cinco Villas y partiu chudicial d'Exeya d'os Caballers.
A suya población ye de 277 habitants en una superficie de 43,90 km² y una densidat de población de 6,31 hab/km².
Cheografía
A localidat de Sierra de Luna se troba situada a 401 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, a una distancia de 50 km d'a ciudat de Zaragoza, a capital d'a suya provincia y d'Aragón.
Geoffrey Rush
Geoffrey Rush (nombre artistico de Geoffrey Roy Rush) ye un actor australiano, naixito o 6 de chulio de 1951 de Toowoomba (Queensland).
Premios
Geoffrey Rush recibió un premio Oscar a o Millor Actor en 1996 por o suyo papel en a cinta Shine, de Scott Hicks.
En 1996 recibió un Premio de l'Instituto d'o Cine Australiano a o Millor Actor por Shine, de Scott Hicks.
En 1996 recibió un Globo d'Oro a o Millor Actor Dramatico por Shine, de Scott Hicks; y en 2005 un Globo d'Oro a o Millor Actor en Series, Miniseries u Telefilmes por The Life and Death of Peter Sellers, de Stephen Hopkins.
Diocesi de Lodi
A diocesi de Lodi (en latín Dioecesis Laudensis) ye una diocesi con territorio en Lombardía, Italia). A suya seu ye en a Seu de Lodi.
Resfriau común
thumb|200px|O rinovirus ye una d'as causas mas frecuents d'o resfriau común. O resfriau común ye una malautía consistent en una afección catarral d'as vías respiratorias altas, de naturaleza virica, bacteriana u alerchica, favoreixita por efecto d'a fredor u d'a humidat. Afecta una u mas mucosas y se caracteriza mas que mas por a conchestión en o naso, o garganchón u o peito. Produce una hipertermia moderada, arizons y un malestar cheneral. En a mayor parti d'os casos l'achent patocheno ye un virus (rinovirus, mixovirus, adenovirus, virus sincicial respiratorio, picornavirus). Tamién recibe o nombre de rinitis aguda.
Diocesi de Lodi
Historia
Fue constituita en o IV pa Sant Basián y teneba en 2014 256.855 habitants.
Resfriau común
A sobén ye una malautía infecciosa viral leve d'o sistema respiratorio superior (naso y cuello). Os suyos sintomas, con mas detalle, son estarnugos, secreción nasal, goteyo u conchestión nasal –a sobén a la vegada u un en cada fuesa nasal–, picor, mal de cuello, tos, mal de cabeza y una sensación de malestar cheneral. Gosa durar de 3 a 10 días y ye una d'as malautías mas comuns.
Aragoneses
Os aragoneses son un pueblo latino considerato como nación que vive en a rechión historica d'Aragón, situata entre o centro y o nord-este d'a Peninsula Iberica.
Resfriau común
O resfriau común perteneixe a las infeccions d'o tracto respiratorio superior. Ye diferent d'a gripe, una infección viral mas grieu d'o tracto respiratorio, con a que de vegatas se confunde, pero que amuestra sintomas adicionals: fiebre en augmento, tremblors y dolors musculars, tot y que muitas personas trafucan as dos malautías.
Aragoneses
Identidat
A identidat aragonesa tien un d'os suyos orichens en a existencia d'un estato medieval creyato por una clase dirichent cristiana sobre una población de mayoría autoctona d'orichen hispanorromano, o Reino d'Aragón, con unas institucions propias baixo una monarquía y con l'uso oficial d'a luenga romanz autoctona (l'aragonés en o suyo stándard medieval u scripta aragonesa), chunto con o latín dende o reinato de Pero III dica Alifonso V lo Magnanimo.
Por a naturaleza de tierra de paso Aragón ha recibito influencias de toz os países y pueblos d'arredol (occitans, gascons, bascos, catalans y castellanos), y ye especialment permiable. O proceso de formación d'Espanya significó pa os aragoneses una tendencia a uniformar-se con os pueblos d'o centro d'Espanya, en especial os castellanos.
Dende o punto de vista cultural bels autors como Julio Caro Baroja destacan a heterocheneitat cultural (que por atra part existe en totas as rechions espanyolas y en totas as nacionalidaz historicas en as que dengún no destaca ixa heterocheneidat). Julio Caro Baroja considera que as arias con una cultura més chenuína son as vals d'o Pireneu y a val d'Ebro, estando o semontano pirenenco un aria de transición, y considera que a chent d'as sierras d'o Sistema Iberico no presentan diferencias culturals significativas con os castellanos y que os habitants d'a Francha de Levant son de cultura catalana.
Autors catalans consideran a los habitants d'a Francha de Levant como part d'o pueblo catalán. Dende un punto de vista historico os catalanoparlants d'Aragón no constaban en a Edat Meya como catalans por perteneixer a lo Reino d'Aragón, pero dende o punto de vista etnolingüistico sí que farían part d'una mesma unidat etnolingüistica con os valencianos, balears y habitants de Catalunya, seguindo criterios filolochicos y de continuidat cultural con arias mugants.
Luenga
Actualment Aragón ye un territorio trilingüe, pero os suyos habitants no en son. A suya luenga orichinal d'Aragón ye l'aragonés, que se charraba u se conoixeba en tot o Reino d'Aragón en a Edat Meya, y que hué ye una luenga en periglo de disapareixer, charrata nomás por bels mils de fablants etnofonicos nativos en bellas localidaz de l'Alto Aragón. Tamién bi ha neoparlants de l'aragonés, pero a més gran part no s'expresan bien en aragonés ni en tienen una conoixencia completa.
Gorga de Santa Helena
250px|thumb|Gorga de Santa Helena entre 1904 y 1914) 250px|thumb|[[Ermita de Santa Helena de Biescas|Ermita de Santa Helena sobre a gorga]] A gorga de Santa Helena ye un congosto situau chunto a la ermita de Santa Helena, en o termin municipal de Biescas, que ye o punto de dentrada ta a val de Tena. Fue creyada por l'acción d'o glaciar d'o Galligo que baixaba dende a val de Tena dica a Tierra de Biescas.
Aragoneses
Luenga
A mayor parti d'os aragoneses (90% u mas) son alofonicos tienen hué como luenga nativa o castellano en a suya variedat aragonesa, que presenta restos de l'anterior idioma aragonés, sobre tot en o lexico asociato a l'agricultura, a ganadería, l'artisanía y a una vida rural en definitiva en a que l'aragonés yera vehiclo d'una cultura u unas culturas propias.
Gorga de Santa Helena
Formación
O glaciar d'o Galligo gosaba tener una lorgaria de dica 44 km mientres o maximo d'o Pleistoceno, estendillando-se dende a parti alta d'a val de Tena dica a plana entre Senegüé y Samianigo. A suya fondaria en bells puntos yera de dica 400 metros. L'amplaria, entre Gavín y Sobremont plegaba a os 4 kilometros.
En o punto a on se troba actualment a gorga de Santa Helena, o chelo avanzaba encaixonau por a gorga por a resistencia d'os materials calcarios, cretacicos y paleocenos que forman as sierras interiors pirenencas d'a Partaqua y Tendennera. Aquí se creyaba un tapón de chelo, acumulando-se iste dica os 1.800 metros d'altaria. A gorga la formoron as auguas de subfusión d'o glaciar que fuoron escavando en a roca.
Aragoneses
Demografía
Aragón ye un país muit rural con una densidat de población muit baixa, 25,4 habitants por km². Zaragoza, a capital, agrupa un 70,5% d'a población. Existen grupos importants d'aragoneses y os suyos descendients establitos en o País Valenciano y Catalunya, con cuasi a metat d'a población resident difuera d'Aragón y aintro d'o Estato Espanyol. Asinas Barcelona ye dimpués de Zaragoza a segunda ciudat d'o mundo con mayor población aragonesa, mas de 200.000 aragoneses viven en a ciudat condal y a suya aria metropolitana (alto u baixo un 6% d'a población d'ista ciudat ).
Modo de vida tradicional
thumb|160px|left|Un labrador aragonés ([[1825)]] En os semontanos pirenenco y iberico, en os Prepireneus y en o Sistema Iberico bi ha una agricultura mediterrania con policautivo de secano (coltura promiscua), con oliveras, vinya, almendreras y cerials. En bels puntos amanixioron monocautivos en forma d'amplos vinyers u oliverals.
En as riberas d'os ríos d'a depresión d'Ebro y parte d'o sistema Iberico bi ha una agricultura mediterrania con reganos, que encomenzoron a estar de gran mida dende tiempos d'os romanos, y no dende tiempos d'os musulmans como a sobén se diz. A val d'Ebro y a Huerta Valenciana son os puestos d'a peninsula iberica con tradición de reganos estensos mes antiga. Cautivos tradicionals de regano son a perera, a manzanera, l'abricoquera, a presquera, etc. En a ribera d'o Guadalaviar, clima més frido, ye més común o cautivo d'a perera.
Maurício Malvestiti
Maurício Malvestiti, naixito de Marne de Filago (provincia de Bergamo, Lombardía) lo 25 d'agosto de 1953, ye un bispe italiano, que ye Bispe de Lodi dende lo 26 d'agosto de 2014.
Aragoneses
Modo de vida tradicional
En as vals d'o Pireneu Axial a base d'a economía yera o pastoreyo transhumant, y o bestiar pasaba l'hibierno en as tierras planas d'a depresión d'Ebro. As rotas transhumants se dicen "cabanyeras".
Maurício Malvestiti
Biografía
Fué ordenau padre l'11 de chunio de 1977 por lo Bispe de Bergamo, Clemente Gaddi. Fabla anglés y francés.
Aragoneses
Modo de vida tradicional
En a metat d'o sieglo XIX y sobretot a fins d'o sieglo XX os modos tradicionals de vida cuasi han desapareixito, substituyius por l'agricultura y ganadería intensivas y comercials. Por atra parte a industrialización y modernización han feito que a mayor parte d'a población no se dedique a o sector primario.
Maurício Malvestiti
Biografía
Lo 26 d'agosto de 2014, papa Francisco lo nombra nuevo bispe de Lodi. , Estió consagrau bispe l'11 d'octubre de 2014 por lo cardenal Leonardo Sandri en la Basilica de Sant Per en Roma.
Aragoneses
Relichión
O 95% d'os aragoneses se declaran catolicos. A patrona d'os aragoneses ye a Virchen d'o Pilar.
Gastronomia
200px|thumb|Torta de Sobrarbe A cocina d'Aragón ye una cocina d'interior, continental. Se troba en o cruce entre as cocinas d'a mediterrania catalana, l'atlantica basca y de l'altiplán castellano. Ye asinas que se puet trobar platos como o salmorejo andaluz, o chilindrón basco y – en a Francha – a coca catalana.
Os productos y comidas prencipals son os embutitos, o pernil, a cecina y atros derivatos d'o tocín, ciervo, uella y a cazata en cheneral. A zona central ye una gran productora de vin tinto, fruita y hortalicias, y en a Plana de Uesca, os lamins. En l'este bi ha a longaniza y l'aceite d'oliva, chunto con as cocas. En tot o Pireneu abundan os fongos y a cazata. Atros productos locals son a miel, mermelada, avellanas y o queso de tronchón y de Radiquero.
Platos habituals son o pollo a la chilindrón, o potache, l'alloarriero, as migas, o rancho, a fritada, a truita de río frida, carne a la pastora, y o salmorejo.
Vileña
Vileña ye un municipio d'a comunidat autonoma castellanoleyonesa d'a provincia de Burgos, situau en a comarca de La Bureba y partiu chudicial de Briviesca.
A suya población ye de 28 habitants (2007), en una superficie de 6,35 km² y una densidat de 4,41 hab/km².
Mollón Blanco
Mollón Blanco puet fer referencia a:
Lista de bispes de Lodi
Ista ye una lista d'os bispes de Lodi.
Eye of the Needle (cinta)
Eye of the Needle (títol orichinal en anglés, O canso en aragonés, enguerada con o títol de El ojo de la aguja en Aragón) ye una cinta estausunidense de Cine d'intriga de l'anyo 1981, dirichita por Richard Marquand seguntes un guión de Stanley Mann (basato en a novela homonima de Ken Follett de 1978). Con una durada de 112 minutos, a cinta ye interpretata por Donald Sutherland, Kate Nelligan, Stephen MacKenna, Philip Martin Brown y Christopher Cazenove, entre d'atros.
Faixa fluvial
A formación de faixas fluvials puet estar favoreixida por:
A interpretación d'as faixas fluvials d'a val d'Ebro ha teniu bel cambio, agora se crei que en os periodos secos os ríos levan menos augua, no podendo trasportar toz os materials que levaban en os periodos humidos, y rematan erosionando sectors d'a plana d'inundación, dixando materials sin erosionar en as dos marguins.
En a val d'Ebro os terrenos d'as faixas fluvials gosan estar mes fertils que os atros terrenos d'arredol y tradicionalment s'ha puyau l'augua d'o mesmo río con l'aduya de zutes y zaicas.
Como una faixa fluvial ye por d'encima d'o nivel d'inundacions d'o río y ye un terreno fertil, ye un lugar tradicional d'edificación de casas y d'establimiento d'aldeyas, lugars y ciudatz, como por eixemplo Alcanyiz.
Wright Flyer
O Wright Flyer u Flyer I estió a primera maquina propulsada y mas pesada que l'aire en aconseguir un vuelo controlau y sosteniu con un piloto a bordo lo 17 d'aviento de 1903. O vuelo d'o Wright Flyer marca lo comienzo d'a era de l'aviación.
Puent de pelegrins de Canfranc
O puent de pelegrins de Canfranc ye un puent que bi ha en l'actual termin municipal de Canfranc, en a comarca d'a Chacetania.
Antecedents
Iste puent fue construito en o sieglo XII, en estilo romanico, ta que os pelegrins trescruzasen o río Aragón. En ixas envueltas, o Camín de Sant Chaime seguiba o río Aragón por a suya marguin dreita dende Candanchú, ta continar dimpués por a marguin ezquierda dende Canfranc dica Villanuga.
Descripción
Ye un puent que tien nomás un solo arco, construito con gran simplicidat, y o suyo estato de conservación ye correcto.
Ralui
Ralui (en catalán Rallui, en castellano Raluy) ye un lugar d'o municipio de Beranui, situato en a Val d'Isabana, en a comarca de Ribagorza. Huei ye deshabitato.
Toponimia
En a colección diplomatica d'Obarra se vei as formas: Lloroí, Loroí, Lorouí, Loroí, Lorrú, Lorrué, Lorruí, Loruí, Llorrué y Laurí. Ye un toponimo con terminación ui y Gerhard Rohlfs lo relaciona con un hipotetico antroponimo galo Rallus y os toponimos Raillac (Aveyron) y Railly (Yonne).
Bòsc de la Pèira
Bòsc de la Pèira (Bòsc de la Pèira en occitán, Bois-de-la-Pierre en francés y oficialment) ye una comuna occitana en o departamento francés d'Alta Garona, districto de Muriel, cantón d'Autariba y rechión d'Occitania.
A suya población ye de 313 habitants (1999) en una superficie de 7,42 km², con una densidat de población de 42,18 hab/km².
Albert Dekker
Thomas Albert Ecke Van Dekker, naixiu de Nueva York (Nueva York, Estaus Unius) o 20 d'aviento de 1905 y muerto en Los Angeles (California, Estaus Unius) o 5 de marzo de 1968, estió un actor estausunidense, activo en o teatro y en o cine estausinidenses dende la segunda metat d'os anyos 1930 dica la suya muerte. Antiparte, tenió una carrera en a politica d'Estaus Unius en estar esleyiu en 1944 como miembro de l'Asamblea Estatal de California por o suyo 57eno districto electoral como militant d'o Partiu Democrata, estando-ne miembro dica 1946.
Les Llosses
Les Llosses ye un municipio catalán situato en a provincia de Chirona y en a comarca de lo Ripollés. La suya población ye de 234 habitants (2008) en una superficie de 114 km², con una densidat de población de 2,05 hab/km².
Volkswagen Polo
Volkswagen Polo  ye un auto d'o segmento B desembolicau por Volkswagen. Volkswagen Polo s'ensambla en diversas fabricas en diferents países, entre ellas en Pamplona (Espanya) y São Bernardo do Campo (Brasil). Amaneixió en o mercato en 1975 y se comerzializa dica hue. I hai seis cheneracions d'as qualas a zaguera ye de 2017.
Dante Alighieri
Durante di Alighiero degli Alighieri mas conoixiu como Dante Alighieri (Florencia, 1265 - † Ravena, 14 de setiembre de 1321) estió un poeta florentino italiano. A suya obra mayestra, A Divina Comedia, ye considerata una d'as obras maximas d'a literatura universal produeita en Europa mientres a Edat Meya.
Dante en o cine
A Divina Comedia, a obra mas significativa de Dante ha inspirau numerosas versions cinematograficas, y o mesmo Dante tamién ye un personache recurrent en cualques cintas.
Ripollés
O Ripollés (en catalán Ripollès) ye una comarca de Catalunya situata en a versant sud d'o Pireneu Oriental que comprende a capezera d'o río Ter y o suyo afluent, o río Freser (en as respectivas vals de Camprodon y de Ribes). Muga con as comarcas d'a Baixa Cerdanya, o Berguedá, l'Osona, a Garrocha, o Vallespir, o Conflent y l'Alta Cerdanya. Destaca por a presencia d'arte romanico.
Molló
Molló ye un municipio catalán situato en a provincia de Chirona y en a comarca de lo Ripollés. La suya población ye de 349 habitants (2008) en una superficie de 43,1 km², con una densidat de población de 8,1 hab/km².
Segarra
A Segarra ye una comarca de l'interior de Catalunya, con capital en Cervera y que se troba en a veguería de Ponent. Ye situata en un altiplano y a suya amplaria historicament yera más gran que l'actual (altiplano d'a Segarra). O clima ye continental con hibiernos fredos y veranos calidos, as plevias oscilan entre os 350 y 450 mm a l'anyo.
Idioma checo
O checo (čeština) ye una luenga eslava occidental charrata por 12 millons de personas en Chequia.
Tien 7 casos: nominativo, acusativo, chenitivo, dativo, instrumental, locativo y vocativo. Os cheneros son masculín (subdividito en masculín animato y masculín inanimato), femenín y neutro.
Espés d'Alto
Espés d'Alto (Espés d'Alt en catalán, Espés Alto en castellano) ye un lugar aragonés a mán de Las Pauls y pertenexién a iste municipio, en a comarca de Ribagorza y provincia de Uesca.
En 1991 teneba una población de 11 habitants.
Nombre
Estió Espés de Sus entre 1495 y 1609.
Parla
Se i charra catalán; a parla local d'Espés d'Alto y Espés Baixo se conoixe bien porque yera referencia d'o grupo de parlas de Las Pauls en un estudio lingüistico de l'Alta Ribagorza feito por Günter Haensch.
Sancho I
Bi ha cuantas personas ditas Sancho I: