cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Riudecanyes
Riudecanyes ye un municipio catalán de lo Baixo Campo, en la Provincia de Tarragona, situata a 13 km de Tarragona. La suya población ye de 845 habitants (2005), en una superficie de 17,10 km² y una densidat de 49,42 habitants/km².
Mugas
Lo suyo termin muga con Montbrió del Camp, Vilanova d'Escornalbou y L'Argentera.
Miguel Fisac Serna
Miguel Fisac Serna, naixito de Daimiel (Ciudad Real, Castiella-La Mancha) o 29 de setiembre de 1913 y muerto en Madrit (Espanya) o 12 de mayo de 2006, estió un destacato arquitecto y urbanista castellanomanchego, qui recibió o Premio Nacional d'Arquitectura por a suya carrera profesional en 2002.
Ibón de Brazato
L'ibón de Brazato u entibo de Brazato ye un ibón entibau situau sobre Os Banyos de Pandicosa en l'Alto Galligo.
Ye comunicau por o collau de Brazato (2.502 m) con os ibons Altos de Brazato y chusto dencima de l'ibón Baixo de Brazato.
Toponimia
Seguntes William Dennis Elcock iste oronimo, con o mesmo significau de "brazau/brazada" (d'o latín < BRACCHIUM, -ATUM) y a conservación de "T" intervocalica propia de l'aragonés central, s'explicaría por a propia confeguración d'o terreno.
Muro d'Hadrián
Lo Muro d'Hadrián ye una fortificación de piedra construita por los romanos entre la Caledonya (Escocia actual) y la Provincia de Britania (Anglaterra y País de Galas actuals). Tien 120 km de largaria y va dende la desembocadura de lo Tyne y Solway Firth.
Esta muralla fue construita dimpués de la visita de l'emperador Hadrián enta l'anyo 122 pa protecher la provincia romana de los ataques de los caledonyos, y permitir una cierta estabilidat economica. La muralla fue clasificata por la UNESCO como Patrimonio de la humanidat con la denominación (Limes Britannicus).
thumb|right|Mapa amostrando la localización de lo muro d'Hadrián
Substrato lingüistico
Substrato celta en os Pireneus
Bi ha qualques palabras d'orichen indoeuropeu comuns en os Alpes y Pireneus y que se pueden considerar celtas:
Substracto sorotaptico en os Pireneus
Son palabras d'orichen indoeuropeu relacionadas con pueblos que i heba antes d'os celtas que a historiografía tradicional los ha considerau u dito u ilirios u ligurs, termins ambigos que huei se precisan més. A vegadas tienen paralelos en brancas indoeuropeas de luent como l'eslavo u lo daco-tracio:
Substrato preindoeuropeu en os Pireneus
O substrato preindoeuropeu en os Pireneus ye representau més que més por as luengas basco-aquitanas. Encara que en a provincia Tarraconense s'emplegase l'alfabeto iberico encara en o primer sieglo de romanización, bi ha una interpretación que diz que o iberico podió estar una luenga de relacions y comercio intertribals promovita por os griegos y fenicios y no ye seguro que fuese vernacla en os Pireneus. Ye curioso notar que as palabras d'este grupo son diez vegadas més abundants que las palabras d'os dos anteriors grupos y que tamién se troban en a toponimia y vocabulario alpín.
Vinclos externos
Articlo de l'AFA sobre os substratos en os Pireneus
Novés
Novés ye un lugar aragonés en o termin municipal de Chaca, comarca de Chacetania y partiu chudicial de Chaca, en a provincia de Uesca.
A suya población ye de 30 habitants (2009).
Cheografía
O lugar de Novés se troba situato a 815 metros d'altaria sobre o livel d'a mar.
Asel Luzarraga
Asel Luzarraga Zarrabeitia (20 d'octubre de 1971, Bilbau, Bizcaya) ye un escritor basco en luenga basca. Diplomau en Empresarials y licenciau en Filolochía Basca, ha publicato dica agora cuatro novelas. Tamién ha estau cantaire d'o grupo d'anarko-punk basco Punkamine.
Estié miembro d'a chunta directiva de l'Asociación d'Escritors Bascos y en a directiva d'o PEN Basco.
En o mes de marzo de 2009 se'n ba a vivir a Chile, on conoix a luita d'o pueblo mapuche, embrecando-se en a mesma, esfensando os dreitos d'o pueblo mapuche.
Detención
O 31 d'aviento ye detenito en Wallmapu, amán d'a ciudat de Temuco, on vive. Ye engarcholato acusato de participar n'un atentato fallito contra a Secretaría de Chusticia de Temuco. En o rechistro d'a suya casa son trobatos, seguntes a policía, un extintor vuedo, fleca y polvora, materials suficients ta poder fabricar una bomba. Cosa que tanto a suya parella como a suya esfensa dicen que no ye verdat, afirmando que se tracta todo d'un montache policial.
Districto d'Ebersberg
O districto d'Ebersberg (en alemán Landkreis Ebersberg, en bavaro Landkroas Ebasbeag) ye un districto situato en o sudeste de Bavera, Alemanya.
Can de Chira altoaragonés
thumb|right|250px|Un Can de Chira, con a [[coda larga.]] O Can de Chira altoaragonés ye una raza de cans, no reconoixida por bellas federacions caninas, orichinaria d'o Pireneu y Prepireneu uescano. Tamién se conoix como Can de Chira aragonés y, sobre tot d'entre os criadors canins y afeccionaus, simplament como Can de Chira.
A manca de reconoiximiento formal de a raza, a nivel internacional, se gosa deber a'l numero tan reduciu d'exemplars documentaus que cumplan os caracters d'o suyo cánon racial, conseqüencia de l'elevadismo grau de tremescluz con belatras razas que han sufierto en as zagueras decadas. Anque se calcula que buena cosa d'os cans de chirar que s'emplega en l'actualidat en l'Alto Aragón poseyen sangre d'ista población, son muit poquetz os que cumplen o estereotipo fisico necesario ta declarar-los-ne miembros.
Caracteristicas
thumb|right|200px|Un eixemplar lanudet. En a raza i ha animals de pelo liso y tamién de pelo mas rizadet. O estereotipo d'o Can de Chira ye un can de mida meyana u chicorrona, con altaria d'entre 42 y 47 cm en o lumo en os masclos, y d'entre 38 y 43 cm en as fembras , y pesos que bailan d'entre os 12 kg minimos dexichibles a las fembras dica os 20 kg maximos que s'accepta en os masclos.
A cabeza ye chicorrona y con forma de falca. O cuerpo, anque macizo, tiene a espalda recta y se refirma bien sobre as quatro patas, de forma que l'animal se gosa mover con fluideza y elegancia, y tiene buena resistencia.
Se respecta tanto os animals con a coda larga (que quan corre se meta recta) como curtos, que ixo ye que la i tienen de meya lonchitut dende que naixen. En i ha tamién de coda curta. O cuello fuerte y recto, y a tripa que designa una linia moderadament ascendient, completan o perfil anatomico d'un Can de Chira.
Pelache
O pelo ye semi-largo; mas largo por debaixo, en a tripa, as tarrias y en os codos d'as patas, y sensiblement mas curto por alto. En i ha eixemplars de pelo rizoso y atros de pelo liso.
Un elemento muit important en as caracteristicas d'o Can de Chira altoaragonés son a color muina (negra) en o pelache, con dos malletas claras y retondas alto d'os uellos y una depigmentación en os baixos d'o cuerpo (tripa, interior d'as patas, gorga, etc.) que fa que ixas partes sían marrons, grisas u dica blancas. O mueso ha d'estar una continación d'as colors claras d'abaixo, pero ha de tener a parte superior fusca, de forma que d'entre una y l'atra s'estableixca una transición progresiva de coloración y no pas una linia delimitadera d'entre todas dos pigmentacions.
Historia
thumb|right|200px|Un pastor pirenenco ([[sieglo XIX) con os suyos cans. O de a dreita representa os rasgos prencipals d'un Can de Chira, mientres que o d'a ezquierda estaría un mostín.]] O cánon racial d'o Can de Chira se basa en l'alcordanza popular d'os cans que tradicionalment se teneba ta conducir os ganaus, prencipalment os recuerdos de a chent d'as cheneracions que os vidon en a primera metat d'o sieglo XX, quan encara yeran abundants. Anque probablement a raza ha sufierto una influencia chenetica intensa de belatras razas, sobre tot en o sieglo XX, se mira ta recuperar os eixemplars con as caracteristicas que mas fidelment representen aquells cans que enantes s'heba feito servir.
Se considera esencials ta ista reconstrucción bellas imáchens, de en zaguerías d'o sieglo XIX, en as que se i vei pastors d'o Pireneu aragonés con os canidos que teneban ta treballar.
Corz de Uesca (1188)
As Corz de Uesca de 1188 estioron unas Corz d'o Reino d'Aragón celebradas en a ciudat de Uesca y convocadas reinando Alifonso II d'Aragón.
Seguntes consta en o libro II, capítol XLIII d'os Anals d'a Corona d'Aragón de Cheronimo Zurita se celebroron en primerías d'ixe anyo. Tamién se nombran con calendata de chinero en un documento de donación d'o castiello d'Atarés a l'abadesa y a o monesterio de Santa Cruz:
North American P-51 Mustang
North American P-51 Mustang ye un avión de caza desembolicau por North American Aviation. O suyo primer vuelo estió en 1940. Tien un motor Packard (Rolls Royce) V-1650-7 Merlin y una velocidat maxima de 708 km/h. Se'n han construyíu 16766 unidaz.
Dan Duryea
Dan Duryea, naixito de White Plains (Nueva York) o 23 de chinero de 1907 y muerto en Los Angeles (California) o 7 de chunio de 1968, estió un actor estausunidense, muit conoixito por a suya participación en a-saber-los westerns. D'entre as suyas cintas, se puet destacar The Pride of the Yankees (1942, Sam Wood), Winchester '73 (1950, Anthony Mann) u Ride Clear of Diablo (1954, Jesse Hibbs).
Municipio Simón Rodríguez (Anzoátegui)
O Municipio Simón Rodríguez (Municipio Simón Rodríguez en castellano) ye uno d'os 21 municipios d'o Estato Anzoátegui, Venezuela. Tien una superficie de 703 km² y a suya población yera de 147.800 habitants en 2001. A suya capital ye El Tigre.
L'Habana
L'Habana ye a capital de Cuba y d'a provincia de l'Habana. Ye conoixita tamién por o suyo nombre fundacional de Villa de Sant Cristóbal de La Habana. Con a suya población de 2.168.255 habitants en l'anyo 2006, ye a mayor ciudat d'o Caribe por a suya población.
A ciudat de L'Habana la fundó o 16 de noviembre de 1519 o conquiridor espanyol Diego Velázquez de Cuéllar. A UNESCO declaró o centro historico suyo, clamato La Habana Vieja, Patrimonio d'a Humanidat. Fa parte d'a Organización d'as Ciudaz d'o Patrimonio d'a Humanidat.
Municipio Pedro María Freites
O Municipio Pedro María Freites (Municipio Pedro María Freites en castellano) ye uno d'os 21 municipios d'o Estato Anzoátegui, Venezuela. Tien una superficie de 7.153 km² y a suya población yera de 59.189 habitants en 2001, con una densidat de población de 8,27 hab/km². A suya capital ye Cantaura.
Arive
Arive (Aribe en basco y oficialment, Arive en castellano) ye un municipio navarro situato en la val d'Ezcua, comarca d'Auñamendi y merindat de Sangüesa.
La suya población ye de 50 habitants (2009), en una superficie de 4,04 km² con una densidat de población de 12,38 hab/km².
Ixabierre de Bielsa
Ixabierre de Bielsa (Javierre de Bielsa en castellano) ye un lugar d'o municipio de Bielsa, en Sobrarbe (Uesca). Se troba en a dentrata d'a valle Verde y tien 41 habitants.
Piets, Plasença e Mostron
Piets, Plasença e Mostron (Piets, Plasença e Mostron en occitán, Piets-Plasence-Moustrou en francés y oficialment) ye una comuna occitana en o departamento francés de Pireneus Atlanticos, districto de Pau, cantón d'Artics y País de Seuvèstre y rechión de Nueva Aquitania. A comuna yera parte de l'antiga provincia de Biarn.
A suya población ye de 123 habitants (1999) en una superficie de 8,34 km², con una densidat de población de 14,75 hab/km².
Demografía
2004: población provisional seguntes o INSEE (fuent: INSEE).
Castellanos de Villiquera
Castellanos de Villiquera ye un municipio d'a provincia de Salamanca, en a comunidat autonoma de Castiella y Leyón, Espanya. A suya población ye de 651 habitants (2007), en una superficie de 32,81 km² y una densidat de población de 19,84 hab/km².
Medalla d'as Corz d'Aragón
A Medalla d'as Corz d'Aragón ye a mayor distinción atorgata por dita institución parlamentaria aragonesa.
Chordata
Os cordatos (ditos cientificament Chordata, d'o latín chorda = cuerda, cordón) son un tipo morfolochico, considerau en zoolochía, d'animals que presentan a lo menos en beluna d'as suyas fases de desarrollo una estructura dita notocorda u cuerda dorsal.
Os cordatos, dende o punto de vista evolutivo, son un grupo d'animals muit important, porque ye o grupo que as suyas especies plegan t'a mas gran diversidat de nichos ecolochicos, y son as que han amostrau una capacidat mas gran d'adaptación ta ambients mas diferents, sobretot, en tierra firme, anque muchas especies son tamién de tot acuaticas u amfibias. Entre os cordatos destaca a suya capacidat d'autorregulación y organización interna, y a posibilidat de puyar y mantenir a temperatura corporal en bels grupos (mamiferos y muxons prencipalment). Ixes y atros factors van fer mas gran a suya complexidat y van meter, en o suyo momento, a la suya desposición una capacidat unica ta controlar as suyas reaccions metabolicas y a perfección d'un sistema niervoso mas complexo.
Caracteristicas chenerals d'os cordatos
thumb|center|500px|Esquema basico d'un cefalocordau, como ideyalización d'a forma mas simple d'os cordaus. 1) Ganglio cerebral (precursor de l'[[encefalo d'os organismos superiors) 2)Notocorda. 3) Cordón niervoso dorsal (precursor d'ao miollo espinal). 4) Coda. 5) Ano. 6) Canal alimentaria. 7) Sistema circulatorio. 8) Poro abdominal. 9) Lacuna suprafarinchia. 10) Fendillas branquials. 11) Farinche. 12) Lacuna bucal. 13) Barbulas. 14) Cavidat bucal. 15) gonadas (Ovario u Testiclo). 16) Fotorreceptor (precursor d'os uellos). 17) Niérvols. 18) Plegamiento abdominal. 19) Esbozo hepatico (precursor d'o figado y d'a mielsa).]]
Clasificación d'os cordaus
thumb|right|200px|Branchiostoma lanceolata, un [[cefalochordata|cefalocordau, l'eixemplo mas simple que encara puet trobar-se vivo.]] thumb|right|200px|[[Gabilán (Accipiter nisus) eixemplo d'au.]] thumb|right|200px|[[Iberolacerta bonnali, eixemplo de reptil.]] thumb|right|200px|Una [[chineta (Genetta genetta), eixemplo de mamifero.]] En i hai dos subtipos: vertebraus y procordaus y dintro d'ellos muitismas atras subclases:
Clasificación actual
Como a taxonomía ye cambeando de contino a mida que s'enanta en as investigacions sobre os organismos y sobre os taxa, hue s'ha dixau d'emplegar agrupacions que se consideran artificials como yeran os Agnatos (peixes sin de bariellas) y os Gnatostomaus (peixes que sí que en teniban, actualment ficaus en un grupo de vertebraus clamaus Cephalaspidomorphi -cefalaspidomorfos-). Atro nombre que incluye a os vertebraus y tamién a atros organismos ye Craneata, que encara s'emplega actualment.
En os vertebraus d'os grupos d'as aves, mamiferos, reptils, amfibios y peixes, a cuerda dorsal només i ye present en a cría, porque dimpuesas se va substituyindo por o esquinazo.
Rhus coriaria
Rhus coriaria ye un arbusto d'a familia anacardiaceae que se fa servir en as adoberías pa adobar o cuero. Se pareix externament a l' Ailanthus altissima. Bi ha maticals de Rhus coriaria en Sestrica como vechetación secundaria.
Martín I de Sicilia
Martín I de Sicilia, dito O Choven, naixito en 1374 y muerto en Cáller (Reino de Cerdenya) o 25 de chulio de 1409, estió un rei de Sicilia dende 1390, en primerías correinando con a suya muller María de Sicilia, y a la muerte d'ista en solitario, dica la suya propia muerte. Fue apedacato en a seu de Santa María de Cáller.
Rhus coriaria
Denominacions vernaclas
En l'aragonés de Tarazona y redolata se deciba cimac, palabra que provién de l'arabe sumaq.
Canta Canalla
A formación naixe o 2018, anyo que publican o suyo primero disco, que tiene o mesmo nombre que o grupo. O suyo segundo disco, Revolucions per Menuts, se publicó en setiembre de 2019. O verano de l'anyo 2021, publicoron a canta, vidioclip y videochuego Patacona, dedicada a la placha d'Alboraia, y feban pedagochía sobre a importancia de cudiar d'o meyo ambient.
Calzada de Valdunciel
Calzada de Valdunciel ye un municipio d'a provincia de Salamanca, en a comunidat autonoma de Castiella y Leyón, Espanya. Fa parte d'a comarca de Ledesma y d'o partiu chudicial de Salamanca.
A suya población ye de 656 habitants (2007), en una superficie de 20,03 km² y una densidat de población de 32,75 hab/km².
Cheografía
A localidat de Calzada de Valdunciel se troba situata a 801 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, a una distancia de 12 km d'a ciudat de Salamanca, a capital d'a suya provincia y d'o suyo partiu chudicial.
Fisión nucleyar
250px|thumb|Fisión nucleyar d'un atomo d'uranio-235.
En fisica y quimica, a fisión nucleyar ye o proceso a traviés d'o que un nuclio atomico pesato se divide en dos u mas nuclios lichers y atros subproductos, por un regular neutrons y fotons (istos zaguers por un regular en forma de rayos gamma). A fisión libera una cantidat sustancial d'enerchía, tanto en forma de fotons como en forma d'enerchía cinetica. Ista enerchía yera previament almadacenata como enerchía d'enlace fuerte entre os nucleons.
A fisión se puet inducir de diversas formas. Cheneralment se bombardeya o nuclio con un neutrón d'a enerchía adecuata. Iste neutrón libre ye absorbito por o nuclio, que se torna inestable y se divide en diversas piezas (productos de fisión). Istas piezas cheneralment son dos nuclios mas lichers, dos u tres neutrons libres y bels fotons. A fisión nucleyar tamién se puet inducir por o bombardeyo con protons, atros nuclios, u fotons muit enercheticos. En bels elementos, a fisión nucleyar puet encluso surtir de traza espontania. A fisión nucleyar ye mas fácil contra mas pesato sía o nuclio atomico orichinal. Os elementos mas habituals ta producir fisión son l'uranio y o plutonio.
A fisión nucleyar produceix un efecto de reación en cadena, que ye a base d'as centrals nucleyars y as bombas atomicas. En efecto, a fisión d'un nuclio libera dos u mas neutrons que eslampan en direccions aleatorias y trucan a los atros nuclios, que tamién se fisionan. Ya que a fisión de cada nuclio libera dos u mas neutrons, y que istos produceixen nuevas fisions, penendendo d'as condicions de presión y a partir d'una cierta masa critica, o proceso remata con a fisión de toz os nuclios atomicos. En as bombas atomicas o proceso de fisión ye incontrolato, y en as centrals nucleyars o proceso se controla absorbindo o exceso de neutrons liberatos.
Mientres a reacción, se produceixen una gran cantidat de neutrons libres y d'enerchía, asinas a suma d'as masas d'os productos d'a fisión ye menor que a masa d'o isotopo radioactivo inicial seguntes a ecuación d'Einstein:
a on que E ye a enerchía, m ye a masa, y c ye a velocidat d'a luz en o vueito.
Royuela
Royuela ye un municipio de la provincia de Teruel, situato en la comarca de la Sierra d'Albarracín. La suya población ye de 224 habitants (2006), en una superficie de 32,5 km².
Cheografía
Ye situato en la Sierra d'Albarracín, chunto a lo río de la Fuent del Berro u río Royuela. En un prato d'este río, que s'embadina periodicament, se troba una de las pocas localidaz de lo endemismo botanico Puccinelia pungens, que tamién se troba en la lacuna de Gallocanta.
Mugas
Lo suyo termin no muga que con Albarracín. Por o sud, ueste y norte ye repitiau por una estreita faixa de terreno d'o termin d'Albarracín que lo desepara de Terrient, Moscardón, Calomart y Torres d'Albarracín.
Historia
Se sape que en lo periodo musulmán i heba nueu alcareyas. La primera refererencia calendata de Royuela se refiere a un convenio entre Alifonso II lo Casto y Calvet de Biel pa repartir-sen las tierras conquiestas que diz en toda Roiola cum suis salmis, fendo referencia a la explotación huei dita Las Salinas de La Hoyalda. Pero los aragoneses no conquerioron ni Albarracín ni Royuela.
La conquiesta cristiana definitiva de la Taifa d'Albarracín estió obra de los nabarros de la Casa d'Azagra, que fundoron una sinyoría. Royuela estió important pa los Sinyors d'Albarrazón porque i yeran las Salinas de Alda, y en ixas envueltas de la Edat Meya la sal yera un producto estratechico. Los colons traitos por los sinyors d'Albarracín cambeyoron lo rete d'alcareyas desestruturando-lo. Eslioron pa establir-sen l'alcareya on ye l'actual lugar de Royuela porque yera en una ribera ampla. Las atras alcareyas y tierras que iban con alcareyas las reorganizoron de tot, y las més cercanas como La Chaparra, Las Balsas u La Cazulla desapareixioron, mientres que las que yeran més luent rematoron esdevenindo explotacions independients en mans de linaches instalatos en la villa d'Albarracín (como ye lo caso de Masía de Santa Lucía, Masía de la Penya y Masía de la Torre), u desapareioxon quedando absorbitas por las anteriors (como ye lo caso de Puntal de las Picazas II u Masía de Lozano I).
Entre los anyos 1208 y 1210 la Orden de los Trinitarios funda lo Monesterio de Nuestra Sinyora de las Dolors, que fa un empentón a lo cautivo de tierras en la Val de Royuela, y se dedica a redimir a los cativos presos por los musulmans.
En lo sieglo XIV i habió conflictos entre los propietarios en l'aria de Lo Pardo u Loparde. Fortificoron las propiedatz de Loparde de la Torre on i habió un castiello y Loparde de la Penya on bi ha enrunas d'atro castiello.
Por muito tiempo la vida social y economica de Royuela chiraba arredol lo monesterio, pero en lo sieglo XIX i habió desamortización, desapareixe lo monesterio y los royuelans se reparten las tierras de labor.
A principios de lo sieglo XX, las masías de La Torre, La Penya, el Lozano, etc., propiedat de familias de la burguesía, las adquieren los vecins de Royuela, fueras de Santa Lucía y Conejera y se'n fa un reparto. En la guerra civil creman la masía de la Penya, y dimpués de rematar a guerra s'escacha la masía de La Torre.
Toponimia
La primera mención, en latín y con nombre latinizato ye en 1166 quan Alifonso li da este lugar a Calvet de Biel por aduyar-li en la conquista d'Albarracín.
Lo nombre bien a partir de lo mozarabe u l'aragonés royo, que vien d'o latín RUBEU, con lo sufixo -uela, que bien d'o latín -OLA, fendo referencia a la color roya de los materials triasicos.
Tamién ye posible que vienga dreitament de lo latín como un plural neutro fosilizato, (RUBEOLA plural de RUBEOLUM, "terreno rodeno").
D'alcuerdo con la primera mención Roila pareix que lo primer nombre estió Rolla u Roya y que por estar chicot os repobladors i adhibioron lo sufixo -uela, como en atros lugars de Teruel y Zaragoza, (Nogueras > Nogueruelas, Cervera > Cerveruela, etc..).
Roya+-uela > Royuela.
La Selva del Camp
La Selva del Camp ye un municipio catalán de lo Baixo Campo, en la Provincia de Tarragona, situata a 13 km de Tarragona. La suya población ye de 4821 habitants(2005), en una superficie de 35,30 km² y una densidat de 136,57 habitants/km².
Mugas
Lo suyo termin muga a lo norte con Almoster y L'Albiol.
Valentín Carderera
Valentín Carderera y Solano, naixito de Uesca (Plana de Uesca) o 14 de febrero de 1796 y muerto en Madrit (Espanya) o 25 de marzo de 1880, estió un pintor, y historiador de l'arte aragonés.
Formato en a Universidat Sertoriana de Uesca, enampló estudios en Zaragoza, Madrit y Roma, aproveitando ta vesitar tota a peninsula italica.
Estió tamién comisario d'o Gubierno espanyol t'a inventario d'os monesterios afectatos por a desamortización de Mendizábal en bellas provincias de l'actual Castiella y Leyón. Intresato por o coleccionismo, as suyas coleccions estioron l'alazet d'un Museu que s'heba d'instalar en l'antiga seu d'a Universidat Sertoriana.
Respective d'o suyo treballo artistico, estió mas que mas un retratista (a sobén de personalidaz politicas), adhibindo-ie bellos quadros de tematica historica. Prenió parte en a Exposición Internacional de París de 1855 y en a Exposición Internacional de Londres de 1862. Antiparte, estió miembro d'a Reyal Academia d'Artes Polidas de Sant Ferrando y d'a Reyal Academia d'a Historia.
Pelecanus onocrotalus
O pelicano (Pelecanus onocrotalus (Linnaeus, 1758) ) ye una especie d'au d'a orden d'os Pelecaniformes y familia Pelecanidae que se reproduz dende lo sudeste d'Europa a traviés d'Asia y Africa, en paúls y lacos mica fundos.
Mide de 140 a 180 cm de luengo con un enorme pico rosa y amariello de 28,9 a 47,1 cm y una bolsa gular de color amariella palida opaca. A envergadura d'as alas mide de 226 a 360 cm, estando ista zaguera medida a mas alta entre os animals voladors existents difuera de l'albatros.
Lo pelicano s'alimenta sobretot de peix. Sale d'o suyo niedo pa alimentar-se temprano de maitins y puede volar mas de 100 km en busca de birolla. Ameneste de 0,9 a 1,4 kg de pescau per día. A bolsa d'o pelicano sirve simplament como una cullara. Quan o pelicano empenta o suyo pico baixo l'augua, a parti inferior se cercha, creyando una gran bolsa que se plena d'augua y peixes. A medida que devanta lo tozuelo, a bolsa se contrae, forachitando l'augua pero retenendo a lo peix.
Pico d'Arlet
O pico d'Arlet (en francés pic d'Arlet) ye un pico de 2.215 metros d'altaria situau en a cordelera d'o Pireneu, en a muga entre Aragón y Occitania.
A os suyos pietz, en o costau occitán, se troban l'ibón d'Arlet y o cubilar d'Arlet. Ye deseparau d'o pico d'Aillary (2.215 m), cobalto d'iste macizo, por o puerto d'Arlet (2.095 m).
Ulrike Meinhof
Ulrike Marie Meinhof estió una periodista alemana naixita o 7 d'octubre de 1934 d'Oldenburg y muerta o 9 de mayo de 1976 en Stuttgart. Estió una militant d'ultraezquierda alemana que prencipió a suya vida profesional como periodista. Estió una d'as fundadoras d'a Fracción de l'Exercito Royo, grupo armato tamién conoixito como Baader-Meinhof por o nombre d'os dos prencipals militants.
Meinhof estudió filosofía, pedagochía, sociolochía y alemán en a Universidat de Marburg en 1955/56. En 1957 cambeo d'universidat y continó os suyos estudios en a Universidat de Münster a on que coincidió con o filosofo Manuel Sacristán (qui dimpués traduciría y editaría os suyos textos) y pasó a fer parti d'o Movimiento d'Estudiants Socialistas (Sozialistischer Deutschen Studentenbund). Poco dimpués s'implicó en o movimiento antinucleyar d'o suyo país esfendendo as suya ideyas dende a redacción d'a revista politica Konkret, vinclata a la ezquierda radical. Se casó con o comunista Klaus Rainer Röhl en 1961 y tenió dos fillas cheminucas, Bettina y Regine, o 21 de setiembre de 1962.
thumb|Sepoltura d'Ulrike en Berlín-Mariendorf Mientres se desembolicaba o chuicio definitivo, a on que o fiscal pediba a cadena perpetua, la troboron muerta en a suya celda o 9 de mayo de 1976 (cabo d'anyo d'a redota nazi en a Segunda Guerra Mundial), penchada d'o teito. O gubierno alemán dició que s'heba suicidato, tesi confirmata por una comisión d'investigación. Manimenos encara bi ha muitas dudas.
En 2002, se reveló que o cerebro de Meinhof heba estato quitato d'o suyo cranio sin o consentimiento d'a familia, habendo-se-ie realizato diversas investigacions. Bernhard Bogerts, psiquiatra d'a Universidat de Magdeburg, diz que una operación en o suyo cerebro que se fació en os anyos sesenta habría contribuyito a fer d'ella una terrorista.
Municipio Guanta
O Municipio Guanta (Municipio Guanta en castellano) ye uno d'os 21 municipios d'o Estato Anzoátegui, Venezuela. Tien una superficie de 67 km² y a suya población yera de 27.145 habitants en 2001. A suya capital ye Guanta.
Lista de municipios de Badajoz
Lista de municipios d'a provincia de Badajoz:
thumb|300px|Mapa municipal.
El Arco
El Arco ye un municipio d'a provincia de Salamanca, en a comunidat autonoma de Castiella y Leyón, Espanya. A suya población ye de 110 habitants (2007), en una superficie de 7,10 km² y una densidat de población de 15,49 hab/km².
Cantón de Basilea-Campanya
O cantón de Basilea-Campanya (alemán, en alemán suizo Kanton Basel-Landschaft u Baselbiet) ye un semi-cantón suizo. A capital d'o cantón ye Liestal.
Historia
O cantón de Basilea-Campanya existe dende 1833. Antis y dimpués d'a suya incorporación a la confederación en 1501, o semi-cantón formaba chunto con Basilea Ciudat un solo cantón de Basilea.
Perineu (anatomía)
thumb|300px|Perineu d'una [[muller.]] thumb|300px|Perineu d'un [[hombre.]]
O perineu (d'o griego: περίναιος "perinaios" ) ye l'espacio entre l'ano y l'escroto en l'hombre, u entre l'ano y la vulva en a muller.
Un esgarro perineal en as mullers ye una lesión de naixencia mas comuna a resultas d'as altas tensions biomecanicas en o perineo mientres o parto.
Districto de Starnberg
O districto de Starnberg (en alemán Landkreis Starnberg, en bavaro Landkroas Starnberg) ye un districto situato en o sudeste de Bavera, Alemanya.
Ibón Baixo de Brazato
L'ibón Baixo de Brazato u ibón Inferior de Brazato ye un ibón situau sobre Os Banyos de Pandicosa en l'Alto Galligo.
Ye chusto debaixo de l'ibón de Brazato u entibo de Brazato.
Toponimia
Seguntes William Dennis Elcock iste oronimo, con o mesmo significau de "brazau/brazada" (d'o latín < BRACCHIUM, -ATUM) y a conservación de "T" intervocalica propia de l'aragonés central, s'explicaría por a propia confeguración d'o terreno.
El Pino de Tormes
El Pino de Tormes ye un municipio d'a provincia de Salamanca, en a comunidat autonoma de Castiella y Leyón, Espanya. A suya población ye de 162 habitants (2007), en una superficie de 17,81 km² y una densidat de población de 9,09 hab/km².
Arrajon era Hita
Arrajon era Hita (Arrayou-Lahitte en francés y oficialment) ye una comuna occitana en o departamento francés d'Altos Pireneus, districto d'Argelèrs de Gasòst, cantón de Lorda-2 y rechión d'Occitania. A comuna yera parte de l'antiga provincia de Bigorra.
A suya población ye de 93 habitants (1999) en una superficie de 4,81 km², con una densidat de población de 19,33 hab/km².
Pico d'Arri
O pico d'Arri (en francés pic d'Arri) ye un pico de 2.154 metros d'altaria situau en a cordelera d'o Pireneu, en a muga entre Aragón y Occitania.
Forma una cima doble chunto con a punta d'Arre (2.157 m).
Dreito civil
Mientres a Edat Meya, o Dreito Romano fue adoptato con modificacions locals por todas partes d'Europa, prencipalment por a influencia d'a Ilesia cristiana; a suya difusión posterior se debió en gran parte a l'influencia d'o Codigo de Napoleón francés, basato en o Dreito romano, que fue adoptato en o sieglo XIX por bels estatos d'Europa de l'Este, d'Asia, y en Echipto. Dentro d'a Mancomunidat Britanica de Nacions (Commonwealth), o dreito romano forma a base d'os sistemas legals d'Escocia y Quebec y ye tamién a base d'o dreito d'a Republica Surafricana.
Etxebarri
Etxebarri (Etxebarri en basco y oficialment, Echévarri en castellano) ye un municipio d'a comunidat autonoma d'o País Basco, territorio historico y provincia de Bizcaya y comarca d'o Gran Bilbau.
A suya población ye de 8.536 habitants (2008) en una superficie de 3,26 km², con una densidat de población de 2.618,40 hab/km².
Cheografía
A localidat d'Etxebarri se troba situada a 35 metros d'altaria sobre lo livel d'a mar, a una distancia d'1,5 km d'a ciudat de Bilbau, a capital de Bizcaya y d'a suya comarca.
Biomolecula
As biomoleculas son as moleculas constituyents d'os sers vivos. Os quatro elementos quimicos u bioelementos mas abundants en os seres vivos son o carbonio, hidrocheno, oxicheno y nitrocheno, representando arredol d'o 99% d'a masa d'a mayoría d'as celulas, con ells se creyan tot tipos de substancias u biomoleculas (proteínas, aminoacidos, neurotransmisors).
Fuso (desambigación)
Fuso puede fer referencia a:
Santiago Bal Palazios
Santiago Bal Palazios (Codo, Campo de Belchit, 1956) ye un mayestro y lexicografo aragonés, Diplomato en Luenga y Idiomas Modernos. Enfilador d'o Dizionario Alfabetico Aragonés d'o prochecto Zirano, ye miembro d'o Consello d'a Fabla Aragonesa y Secretario d'o Consello Asesor de l'Aragonés. Autor de bells treballos y articlos sobre as luengas minoritarias d'Aragón, ha impartito charradas sobre l'aragonés y cursos de dito idioma.
Obras
Ye autor, entre atros libros, de:
Alcazaba
right|thumb|250px|L'[[Alcazaba d'Almería, en Almería (Andalucía).]] Una alcazaba (de l'arabe (al)-qasaba, قصبة, "ciudadela") ye o nombre que recibe en l'arquitectura militar una construcción fortificata existent mientres o Califato de Cordoba y mientres os succesivos reinos islamicos en a peninsula iberica, que teneba como función a protección d'un lugar y d'a suya redolada. Teneba asinas una guarnición de militars conformando un chicot barrio que teneba mesmo viviendas y tamién servicios ta os soldatos que i viviban. As alcazabas gosaban incluyir un castiello, encara que iste castiello yera independient d'a mesma alcazaba y tamién d'a ciudat a on alcazaba y castiello se trobaban situatos.
Con as alcazabas, a clase dominant islamica teneba un puesto aprovisionato ta resistir-ie, mesmo si a ciudat a on se trobaba heba estato conquiesta por os enemigos u por una sublevación. Encara que as alcazabas mas conoixitas se troban a o sud d'a peninsula iberica (Almería, Antequera, Badajoz, Granada, Chaén, Guadix, Loja, Malaga, Lorca, Merida, Alcalá la Real...) tamién existioron alcazabas en l'actual territorio d'Aragón, estando a mas conoixita l'alcazaba de Zaragoza.
No s'ha de confundir una alcazaba con un alcázar, que deriva de l'arabe al-qasr (castiello).
Districto d'Orlhac
A suya población ye de 82.116 habitants en una superficie de 1.937 km², con una densidat de población de 42 hab/km².
A capital d'o districto ye a subprefectura d'Orlhac (en francés Aurillac), y en fan parte 8 cantons y 93 comunas.
Teresa Chil de Vidaurre
En l'anyo 1255 Chaime I li atorgó lo Castiello d'Exerica, que con atras adquisicions posteriors constituiría en lo futuro la Baronía d'Exerica.
En l'anyo 1265 contrayó la lepra y Chaime la deixó pa prebar de tornar casar-se. Teresa recurrió a Roma, y no s'admitió l'anulación de lo casamiento, que fue reconoixiu por lo papa Climent IV. Teresa se recluyó en lo convento de la Zaidía de Valencia, fundau por ella mesma y a on fue sozterrada.
Ibons Altos de Brazato
O ibons Altos de Brazato ye un conchunto de tres ibons situaus sobre Os Banyos de Pandicosa en l'Alto Galligo.
Son comunicaus por o collau de Brazato (2.502 m) con l'ibón u entibo de Brazato.
Toponimia
Seguntes William Dennis Elcock iste oronimo, con o mesmo significau de "brazau/brazada" (d'o latín < BRACCHIUM, -ATUM) y a conservación de "T" intervocalica propia de l'aragonés central, s'explicaría por a propia confeguración d'o terreno.
Encina de San Silvestre
Encina de San Silvestre ye un municipio d'a provincia de Salamanca, en a comunidat autonoma de Castiella y Leyón, Espanya. A suya población ye de 126 habitants (2007), en una superficie de 23,76 km² y una densidat de población de 5,30 hab/km².
Corz de Carinyena (1357)
As Corz de Carinyena de 1357 estioron unas Corz d'o Reino d'Aragón celebradas en a localidat de Carinyena y convocadas reinando Pero IV d'Aragón. As sesions prencipioron en a ilesia de Santa María o 30 de chulio de 1357.
Asistents
Yeran presents entre atras autoridatz o Chusticia d'Aragón Chuan López de Sesé, l'arcebispe de Zaragoza Lope Ferrández de Luna y o bispe de Uesca Pero Glascario.
Pomps
Pomps (Pomps en occitán, Pomps en francés y oficialment) ye una comuna occitana en o departamento francés de Pireneus Atlanticos, districto de Pau, cantón d'Artics y País de Seuvèstre y rechión de Nueva Aquitania. A comuna yera parte de l'antiga provincia de Biarn.
A suya población ye de 179 habitants (1999) en una superficie de 7,77 km², con una densidat de población de 23,04 hab/km².
Ferragudo
Ferragudo (Herragudo u Ragudo en castellano) ye un casal de lo termin municipal de Vivel, en la comarca de l'Alto Palancia y en la provincia de Castellón.
Toponimia
S'interpreta que este toponimo se remonta a lo nombre d'un propietario a qui Chaime I adchudicó unas tierras en lo Repartiment:
Como toponimo Ferragut evolucionó a Ferragudo, que encara se documenta en una mención de lo sieglo XVI, quan se produció una castellanización fonetica: en un documento de 1532 ye escrito partida de Ferragudo el Viejo y huerta de Herragudo el Viejo. En la compilación de fueros que se fació en lo Reino de Valencia en 1635 tamién escriben Herragudo en un texto escrito en catalán:
Francisco del Vayo replega Herragudo y «Casas de Herragudo» Madoz parla d'un casal con seis casas y un mont dito Herragudo en Vivel.
Rosa Gómez Casañ replega en l'Alto Palancia las demoninacions tradicionals de Ragudo y Erragudo entre la chent mes viella, y El Ragudo/El Rabudo y Rabudo entre la chent menor de 65 anyadas.
Bi ha uns cuantos microtoponimos que se relacionan con Ferragudo, beluns d'ells con una introducción de l'articlo determinau El que Rosa Gómez Casañ considera modificacions recients causadas por la rotulación oficial en la carretera como Las Cuestas de El Ragudo en un puesto dito Cuesta de Ragudo en la edición de lo mapa militar de 1978.
En las diferents edicions de lo mapa militar bi ha uns cuantos microtoponimos relacionaus con este casal. En la edición de 1951 trobamos: «Llanos del Ragudo», un vértiz cheodesico de tercer orden «Ragudo», «Torre de Ragudo»,«Camino Barrranco de la Moza a Ragudo» y «Barranco de Ragudo». En la edición de 1982 trobamos «Masía del Ragudo», «Cuestas del Ragudo», «Torre del Ragudo», «Fuente del Ragudo» y «Barranco del Ragudo» y por lo contrario «Cerro de Torre de Ragudo»
Manimenos Natividad Nebot Calpe replega los microtoponimos con articlo determinau El Ragudo, La Rocha'l Ragudo, Los Llanos el Ragudo y los Altos el Ragudo, que l'anterior autora considera modificacions recients.
Cheografía
Ferragudo ye en lo norte de lo termin municipal de Vivel mugando con lo termin municipal de Barracas. En lo cabo norte de Las Casas del Ragudo enta l'antiga estación de las Masadas Blancas se troba a 800 m d'altaria la Fuent de Ferragudo (Fuente Herragudo en castellano churro). Esta fuent desaugua en la Balsa del Herragudo, que a traviés de dos cequias (cequia del Ragudo y cequia d'el Campanar), ye l'orichen d'un sistema de reganos tradicionals en las partidas de lo norte de l'actual termin municipal de Vivel: Ferragudo, El Campanar, Las Quinchas, El Rodeno y Zalón.
Alcalá d'Exibert
Alcalá d'Exibert (Alcalà de Xivert en catalán, Alcalá de Chivert en castellano) ye un municipio de lo País Valenciano que se troba en la comarca de lo Baixo Mayestrato, en la provincia de Castellón y partiu chudicial de Vinaroz.
La suya población ye de 7.884 habitants (2008), en una superficie de 167,56 km² con una densidat de población de 47,05 hab/km².
Cheografía
La localidat d'Alcalá d'Exibert ye situata a 155 metros d'altaria dencima de lo ran de la mar, a una distancia de 50 km de Castellón de la Plana, la capital de la suya provincia, y de 124 km de la ciudat de Valencia, la capital de lo País Valenciano.
Manuel Benito Moliner
Manuel Benito Moliner, naixito de Uesca (Plana de Uesca) o 30 d'abril de 1958 y muerto en Uesca o 8 de chinero de 2010, estió un politico, etnologo, escritor y divulgador d'a Cultura d'Aragón y d'a Historia d'Aragón, miembro d'o Instituto Aragonés de Antropología, d'o Instituto de Estudios Altoaragoneses y d'Amigos de Serrablo.
Manuel Benito Moliner estió concellero en Uesca en 1991 por o Partido de los Socialistas de Aragón, encara que dimpués albandonó ixe partiu ta dentrar en Izquierda Unida. D'ideolochía republicana, estió miembro d'o Círculo Republicano Manolín Abad.
Benedet XV
Giacomo della Chiesa, esleito Papa con o nombre de Benedet XV (en latín Benedictus XV, en italiano Benedetto XV), estió Papa d'a Ilesia Catolica, dende o 3 de setiembre de 1914 dica la suya muerte o 22 de chinero de 1922. Fue consagrato Papa o 6 de setiembre de 1914.
Yera naixito de Pegli (alavez en o Reino de Cerdenya-Piemont, hue ye un lugar de Chenova, Liguria, Italia) o 21 de noviembre de 1854, y morió o 22 de chinero de 1922 en a Ciudat d'o Vaticano.
Libro de Marco Polo
Luengache d'a versión aragonesa
thumb|left|180px|Fuella d'a versión francesa En o luengache d'a versión aragonesa trobamos un lexico pareixito a atras obras medievals de viaches u por o menos descriptivas d'atros países como La Flor de las Ystorias d'Orient de l'armenio Haitón u o Libro d'as Marabillas d'o Mundo de Chuan de Mandevilla. Ye un lexico con curiosos exotoponimos, etnonimos y adaptacions d'antroponimos forans. Os antroponimos a vegatas son malas adaptacions a l'aragonés y con copias d'as versions en atros idiomas en os que traducioron a obra enantes que en aragonés, ye o caso de Canguiscan en cuenta de "Chinguis Khan". D'esta traza a parte d'etnonimos como tartaros, que podemos veyer en as "Cronicas de los Chudeces de Teruel" trobamos etnonimos no guaire comuns en textos medievals aragoneses georgeanos, turquemans, nesturins, iacobins, etc...
Tamién denominacions d'elementos d'as sociedaz orientals como Can, que d'alcuerdo con a norma ortografica de l'Academia de l'Aragonés s'ha d'escribir Khan:
Como curiosidat podemos leyer o mes de "chulio" como chuliol, como encara s'ha puesto documentar en aragonés central y oriental:
Parzán
Parzán ye un lugar d'o municipio de Bielsa, en Sobrarbe (Uesca). Se troba en a valle d'a Barrosa y tiene 63 habitants. Ye un lugar de tradición menera.
Toponimia
Talment o suyo nombre faiga referencia a un terratenient romano y presenta a terminación án de pertenencia. Manimenos no ye a sola explicación posible porque "parzana" ye como se diz en l'aragonés local a una subcomarca.
Castiella-La Mancha
Castiella-La Mancha (Castilla-La Mancha en castellano) ye una comunidat autonoma espanyola formata por as provincias de: Albacete, Cuenca, Guadalachara, Toledo y Ciudad Real, estando asinas a succesora de l'antiga Castiella a Nueva (amás d'Albacete, que d'antis mas feba parte de Murcia). Ista comunidat muga con Castiella y Leyón, Comunidat de Madrit, Aragón, Comunidat Valenciana, Rechión de Murcia, Andalucía y Extremadura.
A suya población ye de 2.078.611 habitants, en una superficie de 79.463 km², con una densidat de población de 26,2 hab/km². As suyas prencipals ciudaz son Albacet, Talavera de la Reina, Guadalachara, Toledo (en ye a suya capital), Ciudad Real, Cuenca, Puertollano, Tomelloso, Azuqueca de Henares y Valdepeñas.
O president d'a Comunidat ye Emiliano García Page, d'o Partido Socialista Obrero Espanyol, estando o Partido Popular o prencipal partiu d'a oposición en as Cortes de Castiella-La Mancha. Un Estatuto d'Autonomía, aprobato o 10 d'agosto de 1982 y modificato en 2007, reculle as normas politicas d'a Comunidat.
Angélica
Angélica Ksyvickis Huck u conoixida artisticament como Angélica (Santo André, 30 de noviembre de 1973) ye una actriz y presentadora de televisión brasilera.
Cantón de Basilea-Ciudat
O cantón de Basilea Ciudat (en alemán ) ye un semi-cantón suizo.
Historia
O cantón de Basilea Ciudat existe dende 1833. Antis y dimpués d'a suya incorporación a la confederación en 1501, o semi-cantón formaba chunto con Basilea Campanya un unico cantón de Basilea.
Districto de Weilheim-Schongau
O districto de Weilheim-Schongau (en alemán Landkreis Weilheim-Schongau, en bavaro Landkroas Weilheim-Schogau) ye un districto situato en o sudeste de Bavera, Alemanya.
Districto de Mauriac
O districto de Mauriac (en occitán arrondiment de Mauriac, en francés arrondissement de Mauriac) ye un districto d'o departamento francés de Cantal y rechión d'Auvernia-Roine-Alpes.
A suya población ye de 28.649 habitants en una superficie de 1.278 km², con una densidat de población de 22 hab/km².
A capital d'o districto ye a subprefectura de Mauriac, y en fan parte 4 cantons y 55 comunas.
Branta bernicla
L' auqueta carinegra (Branta bernicla (Linnaeus, 1758) ) ye una au d'a orden d'os Anseriformes y familia Anatidae que mide 55 a 66 cm de longaria, 106 a 121 cm d'amplaria en as alas y pesa de 0,88 a 2,2 kg. A parti inferior d'a coda ye de color blanca y la coda ye negra y muito curta.
Punta d'Arre
O punta d'Arre ye un pico de 2.157 metros d'altaria situau en a cordelera d'o Pireneu, en a muga entre Aragón y Occitania.
Forma una cima doble chunto con o pico d'Arri (2.154 m).
Florida de Liébana
Florida de Liébana ye un municipio d'a provincia de Salamanca, en a comunidat autonoma de Castiella y Leyón, Espanya. A suya población ye de 269 habitants (2007), en una superficie de 20,79 km² y una densidat de población de 12,93 hab/km².
Codos
Codos ye un municipio de la provincia de Zaragoza, situato en la comarca de la Comunidat de Calatayú.
Eths Arrodèths
Eths Arrodèths (Arrodets en francés y oficialment) ye una comuna occitana en o departamento francés d'Altos Pireneus, districto d'Argelèrs de Gasòst, cantón d'a Val de l'Arròs y d'as Baïsas y rechión d'Occitania. A comuna yera parte de l'antiga provincia de Bigorra.
Codos
La suya población yera de habitants, en una superficie de 62,7 km² y una densidat de población de 0 hab/km².
Eths Arrodèths
A suya población ye de 19 habitants (1999) en una superficie de 0,98 km², con una densidat de población de 19,38 hab/km².
Codos
Cheografía
Se situa entre la Sierra de l'Espigar a l'ueste, Sierra Modorra a lo sud y la Sierra d'Algairén a l'este, en la val de lo río Griu, afluent de lo río Xalón, a 751 metros d'altaria dencima de lo livel d'a mar, y a 64 km de distancia de la ciudat de Zaragoza, la capital de la suya provincia y d'Aragón.
Municipio Independencia (Anzoátegui)
O Municipio Independencia (Municipio Independencia en castellano) ye uno d'os 21 municipios d'o Estato Anzoátegui, Venezuela. Tien una superficie de 5.929 km² y a suya población ye de 26.141 habitants(2001), con una densidat de población de 4,41 hab/km². A suya capital ye Libertad.
Codos
Mugas
Lo suyo termin municipal muga con Aguarón, con Lecinacorba, con Mainar, con Torralbiella, con Langa, con Miedes d'Aragón, con Ruesca, con Orera y con Tobet.
Reparto de concellers
250px|thumb|dreita| [[Peirón d'as Almas en a dentrata de Codos.]]
McDonnell Douglas F-4 Phantom II
McDonnell Douglas F-4 Phantom II ye un avión de caza de tercera cheneración desembolicau por McDonnell Douglas. O suyo primer vuelo estió en 1958. Tien dos motors General Electric J79-GE-17A y una velocidat maxima de Mach 2.23. Se'n han construyíu 5195 unidaz.
O McDonnell Douglas F-4 Phantom II dentró en servicio por primera vegada en 1961 con a Marina d'os Estaus Unius. Contrimostrando estar altament adaptable, tamién estió adoptau por o Cuerpo de Marines d'os Estaus Unius y a Fuerza Aeria d'os Estaus Unius, y a meyaus d'o decenio de 1960 s'heba convertiu en una parti important d'as suyas armas aerias.
O Phantom ye un gran caza con una velocidat maxima de mas de Mach 2.2. Puede carriar mas de 8.400 kg d'armas en nueu puestos externos, incluius misils aire-aire, misils aire-tierra y cuantas bombas. O F-4, como que atros interceptors d'a suya epoca, se disenyó inicialment sin un canyón interno. Os modelos posteriors incorpororon un canyón chiratorio M61 Vulcan. A partir de 1959, establió 15 récords mundials de rendimiento en vuelo, incluiu un récord de velocidat absoluta y un récord d'altitut absoluta.