cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Almogávars
Primeras campanyas militars
Dimpués d'hibierno Rocher recibió a orden de liberar Filadelfia, asitiata por o Emir de Caramán. Os almogávars trescurzoron de norte a sud Anatolia y estricalloron os exercitos Caramanís y dimpués d'o emir d'Aiddin. Os turcos ya no podeban fustigar as ciudaz bizantinas d'o curso baixo d'o Meandro y Hermón como Germe y Thyria
Ixa mesma anyata a Companyía hibernó en Ania, on plegó con 1200 hombres Bernat de Rocafort, que s'heba quedato mes tiempo en Calabria retenendo dos castiellos anchevins como garantía d'o pago d'os suyos servicios. Bernat de Rocafort substituyó a lo ya defunto Corberán d'Alet como senescal de l'exercito.
Aitormena
Hitzak
Udaberri berririk ez guretzat
Almogávars
Primeras campanyas militars
L'anyata vinient a Companyía entró en l'este d'Anatolia plegando dica as Puertas de Fierro en Cilicia. D'esta traza os bizantins heban asegurato as suyas posicions en Anatolia occidental. Agora que heba desapareixito o periglo turco os almogávars y Rocher de Flor yeran incomodos a los poders establitos en l'Imperio Bizantín: Encara en ixa anyata os almogávars fuoron clamatos pa esclafar una revuelta bulgara, pero no calió intervenir. Ixe hibierno os almogávars lo pasoron en o castiello de Gallipoli, en a peninsula de Dardanelos, y dimpués vino Berenguer d'Entenza, mayordombre d'orichen ribagorzano seguntes Zurita, con 1500 ombres. Rocher de Flor consiguió que Berenguer d'Entenza fuese nombrato "megaduque". Tan y mientres Andronico prebó de posar a los almogávars contra Rocher de Flor, nombrando-lo César y la sinyoría d'Anatolia y islas d'a Mar Echea pero mandando labrar moneda de baixa lei pa pagar a la Companyía.
Aitormena
Hitzak
ta orain ezin eutsi izan giñana
Almogávars
A traición bizantina
Cuan remató l'hibierno y encomenzó l'anyata militar Miguel IX Paleologo convidó a Rocher de Flor a que venise a Adrianopolis. Rocher acudió con 1.000 almogávars. A principios d'abril de 1305 Rocher y a suya guardia fuoron asesinatos en un banquet por os alanos de Gircon y os griegos de Miguel. Pocos en podioron fuyir y arribar en Gallipoli. En pocos días toz os aragoneses y catalans que trobaban fuera d'os cuartels yeran amortatos, como se desvinió con Ferrando d'Aons en Costantinoble a penar que yera casato con una noble bizantina.
Aitormena
Hitzak
rutinaren morroiak bihurtu gara
laztana lehen baino
Almogávars
A resistencia almogávar en Gallipoli
Ferrán Ximénez d'Arenós tornó ta Gallipoli enterato d'a situación y chunto con Ramón Muntaner y Bernat de Rocafort estioron qui dirichioron a los almogávars, que s'iban organizando en una republica militar con un consello d'oficials. En a torre mes alta de Gallipoli fue alzata a bandera de Sant Per de Roma como insulto pa os ortodoxos griegos, encara que a Companyía siguió fendo servir os simbolos d'Aragón, Sicilia y Sant Chorche.
Aitormena
Hitzak
lehen aska gaitzetan.
Almogávars
A resistencia almogávar en Gallipoli
A configuración estreita d'a peninsula de Gallipoli fació que a caballería d'un numeroso exercito griego no podese maniobrar y fuese vencita, podendo salir os almogávars de Gallipoli a sobén, derrotar a Miguel en a batalla d'Apros y a los alanos en a muga norte. Os almogávars consiguioron dominar Tracia y dixar-la sin soldatos bizantins, y prener represalias en a ciudat de Rodosto, on os embaixadors aragoneses y catalans heban estato descuartizatos.
Aitormena
Hitzak
Ohartu gabe arrunt bilakatuta
Almogávars
A resistencia almogávar en Gallipoli
Dimpués i habió distensions entre Arenós, a qui seguiban os aragoneses y Rocafort, a qui seguiban os suyos vasallos turcoples. As dos faccions iban por libre y a dirección teorica correspondeba a Muntaner, que habió de refusar un asalto chenovés en Gallipoli.
Aitormena
Hitzak
Ohartu gabe heldu gara mugara
Almogávars
A resistencia almogávar en Gallipoli
O rei d'Aragón libero a Berenguer d'Entenza d'o presidio y se posó a la cabeza d'a Companyía, y tornó a haber-ie dos faccions: Muntaner s'esforzó pa poder mantener-los unitos.
O infant Per de Mallorca vinió pa dirichir l'exercito en nombre d'o propio rei de Sicilia. Rocafort temendo que o infant s'apoyaría en hombres de linache como Arenós u Entenza, manipuló o consello d'oficials pa que fuesen reticents en acceptar a propuesta. Dimpués de dos anyatas de permanencia en Tracia y a redolata d'Hellesponto, que quedoron empobritas, l'exercito se trasladó ta Macedonya.
Aitormena
Hitzak
maitia lehen baino
Almogávars
Os almogávars en Macedonya
De camín ta Tesalonica, l'exercito se deseparó en dos, y heban pactato los desepararía una chornata de distancia. Se desvinió por razons poco conoixitas que a vanguardia de Rocafort alcanzó a retraguarda d'Entenza y o infant i encomenzó una luita. Entenza prebó de deseparar a los combatients, pero Gisbert de Rocafort y Dalmau de Sent Martí lo alanceyoron. Muntaner senyala que a responsabilidat d'o desvenito fue de Bernat de Rocafort, y abandonó a los almogávars pa tornar ta Sicilia chunto con o infant. Arenós podió salvar-se chunto con os suyos caballers y fue amparato por l'emperador griego en un castiello bizantín.
Aguasal
Aguasal ye un municipio castellan-leyonés situato en a provincia de Valladolit. Fa parte d'a comarca de Tierra de Pinares.
Aitormena
Hitzak
lehen aska gaitezan.
Almogávars
Os almogávars en Macedonya
En o "Libro de los fechos et conquistas del principado de la Morea" parlan de Bernat de Rocafort adrezando a los almogávars en a suya migración.
Aguasal
A suya población ye de 30 habitants (2011), en una superficie de 26,95 km² y una densidat de población d'1,11 hab/km².
Aitormena
Hitzak
Ez dakigu non dagoen hoberena
Almogávars
Os almogávars en Macedonya
Rocafort, que alavez ya teneba tot o control de l'exercito prenió a ciudat de Casandria, chunto a la Calcidica y saqueyó Macedonya y Tesalia. Se fue tornando mes autoritario, labró un siello con Sant Demetrio y una corona, por o que talment tenió intención de creyar un reino propio en Tesalonica. Remató ofreixendo os suyos servicios a Carlos de Valois, pretendient a la cadiera imperial bizantína y enemigo natural d'a casa d'Aragón. O comisionato de Carlos de Vallois, Thibaut de Cepoy, conspiró chunto a oficials descontentos por as zagueras derrotas debant d'os romeus de Chandrinos y consiguió que uno d'os Consellos Chenerals lo deposasen. Rocafort fue trasladato de Italia y Roberto de Nápols lo engarcholó en o castiello d'Aversa, on morió de fambre.
Aguasal
Cheografía
A localidat d'Aguasal se troba situata a 754 metros d'altaria sobre o ran d'a mar, a un distancia de 46,5 km d'a ciudat de Valladolit, a capital d'a suya provincia y de Castiella y Leyón.
Aitormena
Hitzak
Bila dezagun beste lekuetan
Almogávars
Os almogávars en Macedonya
A dirección de Thibaut lebó a Companyía enta as costeras d'o Mont Olimpo, on la feban combatir contra os vlacos y eslaus y yera esposata a l'acoso de Chandrinos, que prebaba d'impedir l'acceso d'os almogávars ta l'interior de Tesalia. En 1309 Thibaut fue contractato por o Sebastocrator de Neopatria, Chuan II Ángelos, qui yera en pleito de contino con o Despotato d'Epiro. Problemas sobre a paga y problemas politicos entre a casa de Vallois y d'Anchú facioron que Cepoy abandonase a los almogávars en 1310. Dos caballers, un adalit y un almocadén lo substituyoron.
Aguasal
Cheografía
O río Eresma (un afluent d'o río Adaja, afluent d'o río Duero) trescruza o suyo termin, fendo de muga a l'este con o termin de Villaverde de Íscar.
Aitormena
Hitzak
Bai, zin dagizut ez dizudala
Aguasal
Cheografía
D'o suyo termin municipal fa parte o lugar d'Ordoño.
Mugas
O termin municipal d'Aguasal muga a o norte con Olmedo y Pedrajas de San Esteban; a l'este con Villaverde de Íscar (en a provincia de Segovia); a o sud con Llano de Olmedo, Fuente-Olmedo y Bocigas; y a l'ueste con Olmedo.
Aitormena
Hitzak
inoiz gezurrik esan eta
Almogávars
Os almogávars en o Ducau d'Atenas y Neopatria
Os almogávars disposaban d'un territorio propio con organización estatal pero no teneban una dirección y li ofreixioron a lo rosellonés Rocher Deslau, caballero d'o duque vencito que los dirichise. A situación cheopolitica d'os almogávars yera dificil porque yeran rodiatos d'enemigos: o principato franco d'Acaya, o Despotato d'Epiro, os griegos de Tesalia, o ducau venecián de Negroponte en Eubea, y os vaixiellos chenoveses. Os almogávars miroron a protección d'un sinyor mes poderoso y adhibioron o ducau en a casa reyal siciliana, rechindo-sen secundum foros Aragonie vel consuetudines Barchinonie. Os fillos de Fadric II de Sicilia Manfredo, Guillén y Chuan de Randazzo ostentoron o títol de duque d'Atenas entre 1312 y 1348. Alfonso Fadric d'Aragón, tamién fillo natural d'o rei siciliano, gobernó como vicario entre 1317 y 1338, y baixo a suya rechencia s'anexionó o ducau de Neopatria a la muerte d'o Sebastocrator Juan Ángelos en 1319. Se firmoron treguas con os venecianos de Negroponte. I habió una prebatina d'o conte de Lecce d'invadir os ducaus almogávars y encara que prenioron o castiello de Sany Omer en Tebas fracasó.
Atzara
Atzara (Atzara en sardo; Atzara, en italiano y oficialment) ye una comuna sarda en a provincia italiana de Nùgoro y rechión de Cerdenya, que feba parte de l'antigo reino de Cerdenya.
Almogávars
Os almogávars en o Ducau d'Atenas y Neopatria
Dimpués i habió gobiernos nominals d'a casa de Sicilia: Chuan II de Randazzo (1338-1348), Frederico I d'Atenas (1348-55) y Frederico II d'Atenas (y dimpués III de Sicilia), pero o poder reyal yera en os vicarios como Rocher de Lauria, parient d'o gran almirant con o mesmo nombre, qui sublevó a la población d'Atenas contra Pere de Pou. Gonzalvo Ximénez d'Arenós fació de vicario cheneral en 1359 y 1362-1363. En 1380 por petición d'o rei o ducau s'adhibió en os dominios d'a branca principal d'a casa d'Aragón, pasando a mans de Pero IV o Cerimonioso. Ueito anyatas mes tarde Pere de Pau rindió l'Acropolis d'Atenas dimpués d'un sitio de quinze meses a lo gobernador florentín de Corinto y Megra sin que Chuan I lo Cazataire plegase a ninviar-li refuerzos.
Atzara
A suya población ye de 1.310 habitants en una superficie de 35,81 km², con una densidat de población de 36,58 hab/km².
Chuegos Olimpicos d'hibierno de 2022
Os Chuegos Olimpicos d'hibierno de 2018, conoixitos tamién como XXIV Chuegos Olimpicos d'hibierno, estioron os Chuegos Olimpicos d'hibierno y se facioron en Pequín (China), dende o 4 de febrero dica o 20 de febrero de 2022.
Aitormena
Hitzak
zaude ziur ezin izango
zaitudala ahaztu inoiz
aitortzen dut izan zarela
Sieglo VI aC
O sieglo VI aC ye formato por os anyos entre l'anyo 600 aC y l'anyo 501 aC, istos dos tamién encluyitos.
Aitormena
Hitzak
ene bizitzaren onena
baina orain
lehen aska gaitezan
Atzara
Cheografía
A localidat d'Atzara ye situata a 540 metros d'altaria sobre o livel d'a mar.
Pradas
Pradas estió un despoblato de lo termin municipal de Sant Agostín, en la comarca de Gúdar-Chabalambre.
Cheografía
Pradas ye mencionata en un pleito con lo concello de Teruel. En chinero de 1294 en una concordia entre lo bispe de Zaragoza y lo capítol de clerigos de la villa de Teruel sobre las decimas s'enumeran as ilesias de l'arcipestrau de Teruel y seguindo un orden cheografico nombran Pradas entre Rubiuelos y Albentosa. Ha d'estar doncas en lo termin de Sant Agostín, on bi ha una ermita dedicata a la Virchen de Pradas on bi ha repuis de bellas costruccions como un castiello. Este lugar ya no se nombra a fins de lo sieglo XIV.
La ilesia y lo castiello son en un cabezo a man de l'actual aldeya de L'Alameda, a 3 km de Sant Agostín.
Miel
thumb|Miel. A miel (d'o latín < MEL) ye un fluido dulce y vescoso produeito por as abellas y atros insectos a partir d'o néctar d'as flors. O gusto y a color d'ista substancia ye determinato por a mena de flors d'as que se'n reculle o néctar. As sabors comuns d'a miel incluyen a miel de naranchera, mora y chordón. A tecnica d'a extración de miel d'as brescas d'as arnas ye conoixita com apicultura.
Apicultura en Aragón
En Aragón bi ha tres tipos tradicionals d'arnas:
Entre as miels monoflorals destacan a miel de romero y a miel de tremonciello.
Uno d'os libros d'apicultura viellos mes celebres s'editó en Zaragoza en o sieglo XVII. O suyo títol ye Perfecta y curiosa declaración de los provechos grandes que dan las colmenas, y alabanza de las abejas. L'autor ye o magallonero Jaime Gil y ye considerau como o gran referent de l'apicultura tradicional en Espanya.
Donzaina
A donzaina, conoixita por atros nombres como gaita u chifla, ye un aerofono de doble luengueta y de bels 35 cm de largaria. O suyo son ye muito potent, perfecto ta acompanyar os autos festivos en a carrera chunto a o tabal. Se fa chuflar en una ampla marguin de territorios dende Catalunya dica Zamora, y dende Euskadi y Navarra t'Alicant. Hue ye o traste mes popularizato d'a musica tradicional aragonesa. Podemos trobar en Aragón donzainas en dos tonalidaz, en DO y en RE, as dos modelos amilloratos d'eixemplars trobatos en o Baixo Aragón.
Bavaro de Heanzenland
O hianzisch (en idioma alemán y bavaro hianzisch, heanzisch u hoanzisch, en hongaro Hiénc) ye un subdialecto d'o dialecto central oriental de l'idioma bavaro parlau en a rechión de Heanzenland, gran parti de l'actual estau austriaco de Burgenland. Tien muitas parolas en común con a resta de dialectos austro-bavaros.
Caracteristicas
Un eixemplo de frase en a que se fan servir istas parolas sería:
Kieran Culkin
D'entre a suya filmografía, cal destacar as suyas inetrpretacions en as cintas Home Alone (1990, Chris Columbus), Father of the Bride (1991, Charles Shyer), Home Alone 2: Lost in New York (1992, Chris Columbus), The Mighty (1998, Peter Chelsom), The Cider House Rules (1999, Lasse Hallström), Igby Goes Down (2002, Burr Steers) u Lymelife (2009, Derick Martini).
1872
Chunio
right|thumb|250px|O compositor y musico polaco [[Stanisław Moniuszko, muerto o 4 de chunio de 1872.]]
20
Defuncions
20er
Marion Cotillard
Marion Cotillard, naixita de París (Isla de Francia) o 30 de setiembre de 1975, ye una actriz francesa, activa en o cine francés dende primerías d'os anyos 1990 y con cuantos premios recibitos mientres a suya carrera cinematografica.
D'entre a suya filmografía, se puet destacar as suyas interpretacions en as cintas Taxi (1998, Gérard Pirès), Les Jolies Choses (2001, Gilles Paquet-Brenner), Une affaire privée (2002, Guillaume Nicloux), Taxi 3 (2003, Gérard Krawczyk), Un long dimanche de fiançailles (2004, Jean-Pierre Jeunet), La vie en rose (2007, Olivier Dahan), Public Enemies (2009, Michael Mann), u Nine (2009, Rob Marshall).
Dado Cavalcanti
Luis Eduardo Barros Cavalcanti (Arcoverde, 9 de chulio de 1981) ye un entrenador de fútbol brasilero. Como entrenador estió en Luverdense, Paraná Clube, Mogi Mirim y, actualment d'o Nautico dende michans de 2014.
Trigonometría
A trigonometría (d'o griego trigōnon "trianglo" + metron "mida", "a mida de trianglos") ye una branca d'as matematicas que tracta as relacions internas d'os trianglos. Tien relación dreita con a cheometría, estando una d'as bases d'a cheometría analitica. As magnitutz esencials que s'emplegan son a distancia y l'anglo.
Tien muitas aplicacions: a tecnica d'a triangulación se fa servir en astronomía ta mesurar a distancia ta estrelas amanatas, en topografía ta fer mapas e en sistemas de navegación por satelite.
Funcions trigonometricas
dreita|250px
O trianglo ABC ye un trianglo rectanglo en C; lo usaremos ta definir as funcions sino, cosino y tanchent, de l'anglo \alpha \,, correspondient a lo vertiz A, situato en o centro d'a circumferencia.
Atras razons trigonometricas
Se definen a cosecant, a secant e a cotanchent, como as razons inversas a lo sino, cosino e tanchent:
As relacions trigonometricas emplegatas más a sobén son o sino, o cosino y a tanchent. Os termins cosecant, secant e cotanchent nomás se gosan emplegar si premiten que as expresions matematicas se simplifiquen muito, u si bi ha bel intrés especifico en nombrar-las.
Funcions trigonometricas inversas u reciprocas
En trigonometría, quan l'anglo s'expresa en radians, se gosa decir tamién arco (un radián ye l'arco de circumferencia de longaria igual a o radio); por ixo as funcions trigonometricas inversas prencipian por o prefixo arco.
Si: y ye igual a lo sino de x, a función inversa:
x ye l'arco u anglo que o sino d'ell vale y, u tamién x ye l'arcosino d'y.
Si: y ye igual a lo cosino de x, a función inversa:
Si: y ye igual a la tanchent de x, a función inversa:
x ye l'arco u anglo que a suya tanchent vale y, u x ye igual a l'arcotanchent d'y.
Valura d'as funcions trigonometricas
A continación bellas baluras d'as funcions que ye convenient remerar:
Pol Espargaró
Pol Espargaró i Villà, naixito de Granollers (Vallés Oriental, Catalunya) o 10 de chunio de 1991, ye un piloto catalán de motociclismo, qui debutó en o mundial de motociclismo de 125cc en 2006, estió campión d'o mundo de Moto2 en o 2013.
Ye chermano d'o tamién piloto Aleix Espargaró.
Pavillón Municipal Los Planos
O Municipal Los Planos ye o prencipal pavillón esportivo d'a ciudat de Teruel. Ye a seu d'o club de voleibol Club Voleibol Teruel.
Este pavillón ye en o barrio del Ensanche, un d'os barrios més nuevos de Teruel. Manimenos, presenta lo nombre aragonés de "Los Planos", talment por prener este nombre d'un microtoponimo antigo de quan la zona no yera urbanizada.
Gala del Deporte Aragonés
A Gala del Deporte Aragonés (en aragonés, Gala de l'Esporte Aragonés) ye una cerimonia de premiación anual ta os millors esportistas d'Aragón de cada anyo seguntes a Dirección Cheneral de l'Esporte d'o Gubierno d'Aragón. A suya primera edición se fació en l'anyo 1997 y nomás bi heba tres categorias: millor esportista masculín, millor esportista femenina d'Aragón, y Esportista Lechendario, iste zaguer ye un premio ta premiar una trachectoria esportiva. Mientres a suya historia o premio enampló as suyas categorias dica as dotze que bi ha en l'actualidat.
Las Aldehuelas
Las Aldehuelas ye un municipio castellanlionés, situato en a provincia de Soria. A suya población ye de 104 habitants(2004), en una superficie de 37,88 km² y una densidat de población de 2,75 hab/km².
PCR
thumb|300px|Una maquina pa realizar un PCR. A reacción en cadena d'a polimerasa, mas conoixida como que PCR por as suyas siglas en anglés polymerase chain reaction, ye una tecnica d'a biolochía molecular desembolicada en 1986 por Kary Mullis. ​O suyo obchectivo ye obtener un gran numero de copias d'un fragmento d'ADN particular, partindo d'un minimo; en teoría pro partir d'una solenca copia d'ixe fragmento orichinal.​
Ista tecnica sirve pa amplificar un fragmento d'ADN; a suya utilidat ye que dimpués de l'amplificación resulta muito mas facil identificar, con una prebabilidat muit alta, virus u bacterias causants d'una malotía, identificar personas (calavres) u fer investigación scientifica sobre l'ADN amplificau. Istos emplegos derivaus de l'amplificación han feito que se convierta en una tecnica muit extendida, sobre tot en l'ambito d'a investigación forense, con o consiguient abaratimiento de l'equipo necesario pa levar a cabo dita tecnica.
Alto Deba
Alto Deba (Debagoiena en basco y oficialmente, Alto Deva en castellano) ye una comarca d'o País Basco, que fa parte d'a provincia de Guipuzcua, y que se troba situata en l'alta val d'o río Deba, que li da o suyo nombre.
Villasequilla
Villasequilla ye un municipio d'a provincia de Toledo, en a comunidat autonoma de Castiella-La Mancha, Espanya. A suya población ye de habitants, en una superficie de 76,95  km² y una densidat de población de 0 hab/km².
Alto Deba
Se troba a o sudeste d'a provincia de Guipuzcua, mugando a l'ueste con Bizcaya. En fan parte 9 municipios.
Villarrubia de Santiago
Villarrubia de Santiago ye un municipio d'a provincia de Toledo, en a comunidat autonoma de Castiella-La Mancha, Espanya. A suya población ye de habitants, en una superficie de 35,1  km² y una densidat de población de 0 hab/km².
Lo Villarello d'Archent
Lo Villar d'Archent, Lo Villarello d'Archent u simplament Lo Villarello ye un despoblau medieval de la Sexma del Campo de Visiedo situau en l'actual termin d'Archent.
En os libros de plegas d'a comunidat se nombra El Villarejo chunto con Camanyas y Buenya. En as nominas de parroquias de l'arcipestrau de Teruel mes antigas se nombra el Villar d'Argent chunto con Torrelacárcel, Archent y Visiedo, y mes tarde El Villarejo d'Argent. En l'actual termin d'Archent se troba una ermita de Santa Quiteria, advocación que tamién teneba a ilesia de l'antiga aldeya.
5ena edición d'os Premios Simón d'o Cine Aragonés
A 5ena edición d'os Premios Simón d'o Cine Aragonés fueron celebratos en a Sala Mozart de l'Auditorio d'a ciudat de Zaragoza en o 2016 ta premiar os treballos feitos mientres l'anyo 2015 por diferents profesionals d'o cine. Estioron organizaus y entregaus por l'Academia del Cine Aragonés con a novedat d'a categoría de Millor Documental.
Fuerza aeria
thumb|300px|Avions d'as fuerzas aerias d'[[Estaus Unius y Espanya sobre Zaragoza.]]
Es aparatos utilizatos son os avions y os helicopters con funcions entre atras de combate (fighter u cazabombarder), bombarders, de reconoiximiento (espias), transporte, comunicacions y furnimiento de combustible.
Bels exercitos tienen tamién fuerzas aerias equipatas con misils intercontinentals y satelites cheoestacionarios.
Novals
Novals (Novales en castellano) ye un municipio d'a provincia de Uesca, situato en a comarca d'a Plana de Uesca.
A suya población ye de habitants en una superficie de 20,01 km² y una densidat de población de 0 hab/km².
Toponimia
A forma Novals con plural -ls se troba en 1099 cuan Pero I d'Aragón confirma a lo Monesterio de Mont Aragón a ilesia de Novals.
Un "Noval" ye en aragonés d'o Semontano de Balbastro un terreno on se fa escalio dimpués d'estar improductivo en muitas anyatas. Talment tienga un orichen común con Novallas en o NOVALIA latín. De no estar asinas habría que interpretar-lo a partir d'o sufixo -al.
Bi ha bel microtoponimo con fonetica aragonesa como tornallos, El Pueyo, Matarroya, Paretanyo, La Clau, Lacunas y Acequia de las Lacunas.
Luengas y parlas
A luenga tradicional de Novals ye l'aragonés, en grau abanzau de substitución por part d'o castellano ya en as zagueras decadas d'o sieglo XX.
A parla local aragonesa de Novals fa part de l'aragonés meridional.
Pozal
250px|thumb|Un pozal moderno, con una [[ansa en a suya part superior pa subchectar-lo, feito tot de plastico.]] Un pozal  (d'o latín < puteu) ye un recipient capaz de retener liquidos u substancias que fluyen. A forma ye por un regular tronco-conica, con o cerclo menor abaixo, pa que a concavidat entre os dos cerclos pueda retener liquidos u sustancias fluidas, y que gosa tener una ansa semicircular en o suyo cabalto pa facilitar o transporte.
Cantón de Sent Sever
O cantón de Sent Sever (en occitán canton de Sent Sever, en francés canton de Saint-Sever) yera una división administrativa francesa situata en o departamento d'as Landas, en a rechión d'Aquitania, districto de Lo Mont.
A suya población yera de 20.273 habitants (2007) en una superficie de 202,73 km², con una densidat de población de 49 hab/km².
A capital d'o cantón yera a localidat de Sent Sever, y en feban parte 14 comunas.
Zabacequia
O zabacequia (de l'arabe < sahib al-saqiya ) yera l'administrador d'as cequias en o reino d'Aragón.
Palacio de Torrellas (Zaragoza)
O palacio de Torrellas yera un palacio renaixentista situau en Zaragoza que estió espaldau con a obridura d'a carrera Alfonso I.
Historia
En a suya garchola estió zarrau lo Chusticia d'Aragón Chuan V de Lanuza en aviento de 1591 dica la suya execución per as tropas invasoras d'o rei de Castiella Felipe II.
En o sieglo XIX yera propiedat d'os Marqueses d'Ayerbe. Estió espaldau en 1865 con a obridura d'a carrera Alfonso I. En 1882 se devantó en o suyo puesto l'edificio d'o Pasaje del Comercio y la Industria, conoixiu popularment como Pasaje El Ciclón.
Sayeta
thumb|300px|Una sayeta. Una sayeta (d'o latín < sagitta) ye un prochectil emplegau por l'arco y a ballesta. Ye composada por una punta (de tiro sobre diana u caza), un eixe y un emplumau que normalment ye de tres plumas. As puntas pueden tener diversas formas. As puntas de tiro sobre diana no sobresalen de l'eixe d'a sayeta, mientres que as puntas de caza sí lo fan y tienen diferents formas, dende a conoixida forma triangular dica aquellas que son cilindricas usadas en la caza menor. Os materials de l'eixe pueden estar de fusta, aluminio, carbonio u aluminio - carbonio. As plumas pueden estar naturals u de plastico. As plumas naturals s'usan sobre tot con os arcos tradicionals y as de plastico con os arcos olimpicos y composaus. Historicament s'utilizaban plumas de diversas aus, especialment aucas.
Palacio de Montemuzo
O palacio de Montemuzo ye un palacio renaixentista situau en Zaragoza que sirve de seu a l'archivo municipal.
Historia
O palacio estió construyiu en estilo renaixentista en o sieglo XVI. Perteneixió a los Marqueses de Montemuzo dica que en 1985 pasó a mans d'o concello de Zaragoza que lo convirtió en seu d'o suyo archivo.
En a cultura popular
Una parti d'a trama d'o libro "El Círculo Hermético", de Fernando Lalana y José María Almárcegui, se desenvolica en o Palacio de Montemuzo.
Pan
thumb|Pan roncho. thumb|Barra de pan. O pan (d'o latín < pane) ye un alimento alacetal en a gastronomía occidental, feito con farina, cheneralment de trigo, emprenyatuera u masa y augua. A vegatas s'adhiben d'atros productos ta dar-le determinatas cualidaz.
Tamién se fa con atras farinas (centeno, hordio, panizo, roz, trunfa y soya), pero ta que o pan puye (o sía, aumente de volumen y se faiga floco retenindo os gases produeitos por a emprenyatuera), cal que a masa tienga a elasticidat que le da o gluten, que ye una proteína que se troba en o trigo y tamién en os atros cerials, pero en cantidaz muito mas chicotas. Por ixo, os pans d'atros cerials gosan fer-se con una tercera parti u mas de farina de trigo. Lo pan de mestura se fa con una mescla de farinas de trigo y de centeno. Si no ye present o gluten en cuantidaz significativas s'obtiene un producto que no puya, como as cocas de panizo que se fan en muitos países americanos.
Carrie Fisher
Carrie Fisher (Carrie Frances Fisher), naixita de Beverly Hills (California) o 21 d'octubre de 1956 y muerta en Los Angeles o 27 d'aviento de 2016, estió una actriz estausunidense celebre por as suyas interpretacions d'a Princesa Leia Organa en a saga de cintas de sciencia-ficción Star Wars (A guerra d'as Galaxias). Yera filla d'o cantaire y artista estausunidense Eddie Fisher y d'a actriz Debbie Reynolds.
Sesma
Sesma ye un municipio de Navarra situato a 69 km de Pamplona. A suya población ye de 1.295 habitants (2007), en una superficie de 71,22 km² y una densidat de población de 18,18 hab/km².
Carlos Berlanga Lope
Carlos Berlanga Lope, (Zaragoza, 9 de chunio de 1972) ye un atleta aragonés especializato en prebas de velocidat. Tien en l'actualidat os récords d'Aragón de 100 m lisos y relevos 4x100 m, tamién fue miembro de l'equipo nacional chunto a Frutos Feo, Venancio José Murcia y Jordi Mayoral que tenió o récord d'Espanya d'a preba de relevos de 4x100 metros dende 1997 dica 2013. O suyos equipos estioron o CN Helios (1991-1999 y 2003-2004), Linense (2000), CA Adidas (2001-2002) y o Benacantil Puerto Alicante (2005-2006).
Internacionalment cal destacar que compitió con a selección espanyola 14 vegatas dende l'anyo 1997 dica 2007, consiguiendo os millors resultaus en a preba de relevos 4x100 metros lisos con un cinqueno puesto en o Campionato d'Europa d'Atletismo en a suya edición de 2002, y una setena en o Campionato d'o Mundo d'Atletismo celebraus en Atenas en 1997.
Chelera de Punta Zarra
A chelera de Punta Zarra ye una chelera d'os Pireneus. Administrativament perteixe a o municipio de Pandicosa, en a comarca de l'Alto Galligo y se troba situada en o macizo d'os Picos de l'Infierno a una altaria d'entre 2.900 y 2.820 metros y tien una superficie de bellas 2,0 ha.
Constituyen as restas de l'antigo glaciar de Punta Zarra, formando dimpués d'a suya desaparición os ibons de ro Pecico.
Beya
La suya población ye de habitants (2011), en una superficie de 23,37 km², con una densidat de población de 0 hab/km².
Cheografía
Ye situau chunto a lo curso alto de La Uerba a piet de la sierra d'Orich cerca de la vaguada d'un barranco que baixa dende El Portichuelo d'Orich, que la desparte de la sierra de Cucalón. Beya ye a 1.134 metros d'altaria sobre lo livel d'a mar y a una distancia de 105 km de la ciudat de Teruel, la capital de la suya provincia.
Mugas
Lo suyo termin municipal muga con los termins municipals de Loscos, Fuent Frida, Calamocha, Lagueruela y Cucalón.
Robert Ryan
Robert Ryan (nombre artistico de Robert Bushnell Ryan), naixito de Chicago (Illinois) l'11 de noviembre de 1909 y muerto en Nueva York (Nueva York) l'11 de chulio de 1973, estió un actor estausunidense activo en o cine estausunidense dende primerías d'os anyos 1940 y con quantos premios recibitos mientres a suya carrera cinematografica. D'entre as suyas muitas cintas, se puet citar Berlin Express (1948, Jacques Tourneur), Act of Violence (1948, Fred Zinnemann), The Naked Spur (1953, Anthony Mann), House of Bamboo (1953, Samuel Fuller), Back from Eternity (1956, John Farrow), King of Kings (1961, Nicholas Ray), Battle of the Bulge (1965, Ken Annakin), u The Dirty Dozen (1967, Robert Aldrich).
Almajano
Almajano ye un municipio castellanlionés, situato en a provincia de Soria. A suya población ye de 211 habitants (2006), en una superficie de 9,90 km² y una densidat de población de 21,31 hab/km².
Huechaseca
Huechaseca ye un lugar situau en o termin municipal de Ainzón actualment despoblau que estió fundau en 1792.
Historia
Estió fundau en 1792 per José Pérez, vecín de Ainzón. En o sieglo XVIII pasó a mans d'os Marqueses de Ayerbe que lo vendioron en 1940 a un interpresario andaluz. En as anyadas 1980 pasa enta la familia Bordejé, propietarios de la marca de vins Bordejé.
1873
Atros países
right|thumb|250px|L'ornitologo, zoologo y naturalista britanico [[Edward Blyth, qui morió o 27 d'aviento de 1873.]]
Capital (politica)
thumb|350px|A [[Basilica de Nuestra Sinyora d'o Pilar y o puent de Piedra sobre o río Ebro en Zaragoza, a capital d'Aragón.]] En termins de Politica, se clama capital, ciudat capital u capital politica a la ciudat u lugar a on ye a seu d'as institucions de gubierno d'un país, rechión, comarca o cualsiquier belatra administración territorial. A sobén a ciudat capital ye amás a ciudat con mayor población d'o territorio en cuestión, encara que no siempre ye asinas.
Sindembargo, ye posible que en un estau bi haiga mas d'una capital, en función d'os diversos poders seguntes a división de poders. Asinas, puet haber-ie una capital ta o poder chudicial u ta o poder lechislativo diferent d'a capital d'o poder executivo. Amás, a capital economica puet estar diferent a las capitals anteriors.
Historicament, en os países d'Europa o concepto de capital naixió cuan as corz d'os monarcas s'establioron en un puesto concreto, albandonando a suya transhumancia u itinerancia por o suyo reino en función d'os recursos economicos disponibles.
A vegatas, cuan s'estableix un nuevo país a suya capital ye una ciudat nueva, ta que no i haiga vinclos con o pasau. Iste ye o caso d'os Estaus Unius, en que a capital ye a ciudat de Washington, creyada ta evitar enfrentamientos entre as ciudaz d'o nuevo estau dimpués d'a Guerra d'a Independencia d'os Estatos Unidos; y tamién de Brasil, que creyó a ciudat de Brasilia ta promover o desembolique de l'interior d'o país.
Antiparte, a capital a sobén esdevién una ciudat que concentra a mayor parti d'os servicios, actividaz economicas y de población d'o territorio, y por ixa causa puet esdevenir una ciudat macrocefalica. Iste ye o caso d'a ciudat de Zaragoza en Aragón, que concentra, alto u baixo, a metat d'a población aragonesa y amás a seu social d'as suyas prencipals institucions politicas, administrativas, economicas, periodisticas y socials d'o país.
Zuro
thumb|300px|Replega d'o zuro. O zuro (d'o latín < SUBER) ye un material flotant impermeyable, a capa de teixiu d'a crosta que se replega pa uso comercial prencipalment de Quercus suber, que ye nativo d'o sudueste d'Europa y o nordueste d'Africa. O zuro ye componiu de suberina, una substancia hidrofoba. A causa d'as suyas propiedatz impermeyables, flotants, elasticas y ignifugas, s'usa en una variedat de productos, o mas común d'os quals son os tapes de vin. A producción mundial de zuro ye d'unas 340.000 toneladas, d'as qualas Portugal produz un 61%, Espanya un 30%, y Italia un 6%.
O zuro estió examinau microscopicament por Robert Hooke, o que lo levó a descubrir y nombrar a celula.
Austis
Austis (Austis en sardo; Austis, en italiano y oficialment) ye una comuna sarda en a provincia italiana de Nùgoro y rechión de Cerdenya, que feba parte de l'antigo reino de Cerdenya.
Gallel
En o termin d'Alba encara i heba restos d'a población en a epoca d'Asso. Huei se'n conserva una ermita y unas "masadas de Gallel" amán d'a on estió l'aldeya.
Austis
Cheografía
A localidat d'Austis ye situata a 737 metros d'altaria sobre o livel d'a mar.
Aliud
Aliud ye un municipio castellanlionés, situato en a provincia de Soria. A suya población ye de 25 habitants (2006), en una superficie de 17,65 km² y una densidat de población de 1,42 hab/km².
Mugas
O suyo termin muga con Almenar de Soria, Buberos y Cabrejas del Campo.
Comarca d'Haro
A Comarca d'Aro ye una comarca situata a lo norte d'a comunidat autonoma d'a Riocha (Espanya), que fa parte d'a rechión d'a Riocha Alta.
A suya población ye de 19.797 habitants (2006), en una superficie de 444,86 km² y una densidat de población de 44,50 hab/km².
Ríos
A comarca d'Aro ye trescruzata por os ríos Ebro, Tirón y Oja.
Sierras
Son relieus destacatos en a comarca os montes Obarenes u a sierra de Tolonyo.
Villarcayo de Merindad de Castilla la Vieja
Villarcayo de Merindad de Castilla la Vieja ye un municipio d'a comunidat autonoma castellanoleyonesa en a provincia de Burgos, situau en a comarca de Las Merindades y partiu chudicial de Villarcayo de Merindad de Castilla la Vieja (en ye a suya capital).
A suya población ye de 4.765 habitants (2008) en una superficie de 159,68 km², con una densidat de población de 29,84 hab/km².
Cheografía
A localidat de Villarcayo de Merindad de Castilla la Vieja se troba situada a 599 metros d'altaria sobre lo livel d'a mar, a una distancia de 75 km d'a ciudat de Burgos, a capital d'a suya provincia.
D'o suyo termin municipal en fan parte os lugars de La Aldea, Andino, Barriosuso, Barruelo, Bisjueces, Bocos, Campo, Casillas, Céspedes, Cigüenza, Escanyo, Fresnedo, Hocina, Horna, Incinillas, Lechedo, Mozares, La Quintana de Rueda, Quintanilla de los Adrianos, Quintanilla Socigüenza, Salazar, Santa Cruz de Andino, Torme, Tubilla, Villacanes, Villacomparada de Rueda, Villalaín, Villanueva la Blanca, Villanueva la Lastra, Villarías, La Abadía de Rueda, Barruso, Escanduso, Otedo y Remolino.
Altable
Altable ye un municipio d'a comunidat autonoma castellanoleyonesa d'a provincia de Burgos, situau en a comarca de l'Ebro y partiu chudicial de Miranda d'Ebro.
A suya población ye de 58 habitants (2007) en una superficie de 8,22 km², con una densidat de población de 7,06 hab/km².
Cheografía
A localidat d'Altable ye situada a 710 metros d'altaria sobre lo livel d'a mar, a una distancia de 69 km d'a ciudat de Burgos, a capital d'a suya provincia.
Stefano Baldini
Stefano Baldini, naixito de Castelnovo di Sotto, provincia de Reggio Emilia, Emilia-Romanya (Italia) o 25 de mayo de 1971, estió un atleta de luenga distancia Italiano mas que mas en a meya maratón y a maratón.
Partecipó en quatre Chuegos Olimpicos, Atlanta 1996 en 5.000 y 10.000 metros lisos, Sydney 2000 a on no remató a preba de maratón, Atenas 2004 estando campión en maratón y en Pekín 2008 a on arribó 12eno en a mesma preba.
Antiparti d'os campionatos oficials d'atletismo tamién aconsiguió bells exitos en atras maratons importants como as suya victoria en a maratón de Roma y a maratón de Madrit, a mas a mas de estar segundo claseficato en a prestichiosa maratón de Londres dos vegatas, y una en a de Torino, y dos tercers puestos en as importants Maraton de Nueva York y París.
The Paradine Case
The Paradine Case (títol en anglés, en aragonés O proceso Paradine, enguerada en Aragón con o títol de El proceso Paradine) ye una cinta estausunidense de l'anyo 1947 de cine d'intriga, cine de chudicios y cine de drama, dirichita por Alfred Hitchcock seguntes un guión d'Alma Reville, James Bridie, David O. Selznick y Ben Hecht, con una dirección de fotografía de Lee Garmes y una banda sonora orichinal de Franz Waxman. Producita por David O. Selznick ta Vanguard Films, en o suyo reparto incluye a destacatos actors como Gregory Peck, Ann Todd, Alida Valli, Charles Laughton, Charles Coburn, Joan Tetzel, Ethel Barrymore y Louis Jourdan.
Comarca de Santo Domingo de la Calzada
A Comarca de Santo Domingo de la Calzada ye una comarca situata a l'ueste d'a comunidat autonoma d'a Riocha (Espanya), que fa parte d'a rechión d'a Riocha Alta.
Muga a lo norte con a comarca d'Haro, a l'este con a comarca de Nájera, a lo sud con a comarca d'Ezcaray, y a l'ueste con a provincia de Burgos.
Basketball Club Žalgiris
O Basketball Club Žalgiris, conoixito a sobén con l'actual nombre de Žalgiris, ye un club lituano de baloncesto, establito en l'anyo 1944. Chuga en a Liga LKL en l'anyada 2016/17 y en o Žalgiris Arena d'a ciudat de Kaunas como equipo local.
Alberto Villapalos
Alberto Villapalos (Madrit, 27 de chinero de 1995) ye un futbolista espanyol. A suya posición ye de centrocampista y actualment fa parti d'a plantilla de l'Atlético Baleares.
Lou Reed
Lou Reed (nombre artistico de Lewis Alan Reed), naixito de Freeport (Nueva York) o 2 de marzo de 1942 - 27 d'octubre de 2013, estió un cantaire, guitarrista, compositor, productor y fotografo estausunidense, que prencipió a suya carrera musical en o grupo The Velvet Underground y dende l'anyo 1972 en solitario.
Andosiella
Andosiella (Andosilla en castellano) ye un municipio de Navarra, situato en a comarca d'a Ribera de l'Alto Ebro. Fa parte d'a merindat d'Estella y d'o partiu chudicial d'Estella.
A suya población ye de 3.039 habitants (2010), en una superficie de 51,51 km² y una densidat de población de 59,00 hab/km².
Cheografía
A localidat d'Andosiella se troba situata chunto a lo río Ebro, a una distancia de 81 km d'a ciudat de Pamplona, a capital de Navarra, y a 306 metros d'altaria sobre o livel d'a mar.
Río Saale
O río Saale ye un río alemán, afluent d'o río Elba, que tien o suyo naixedero en Zell im Fichtelgebirge (Bavera), en a parti oriental d'a selva de Turinchia, a 728 metros d'altaria sobre o livel d'a mar. Dende o suyo naixedero, trescruza en dirección norte os estaus de Bavera, Turinchia y Saxonia-Anhalt, dica desauguar en o río Elba dimpués d'un recorrito d'una longaria de 413 km. As suyas auguas drenan una cuenca hidrolochica d'una superficie de 24.100 km², con un cabal meyano de 115 m³/s. Os suyos principals afluents son o río Weisse Elster, o río Ilm, o río Unstrut, o río Bode y o río Schwarza, y as ciudaz mas importants que trescruza son Jena (en Turinchia) y Halle (en Saxonia-Anhalt).
Sierra de Santa Quiteria (Ribagorza)
La sierra de Santa Quiteria (en catalán serra de Santa Quitèria) ye una sierra de exterior prepirenenca situada a lo sud de la sierra de Montgai, a lo nord-este de la sierra de Savinós, en la marguin dreita de la Noguera Ribagorzana chunto a lo entibo de Canelles, en la comarca de Ribagorza y en Montfalcó (Viacamp i Lliterà). La suya altaria principal ye de 845 m, seguida de Montfalcó (831 m).
Toponimia
L'oronimo sierra de Santa Quiteria ye un hachiotoponimo relacionau con la ermita homonima.
János Kádár
János Kádár, naixito de Fiume (Imperio Austrohongaro, hue Croacia) o 26 de mayo de 1912 y muerto en Budapest (Republica popular d'Hongría, hue Hongría) o 6 de chulio de 1989, estió un politico hongaro, militant d'o Partiu Socialista Obrero d'Hongría, que ocupó o cargo de Primer ministro d'a Republica popular d'Hongría dende o 4 de noviembre de 1956 dica o 28 de chinero de 1958 y dende o 13 de setiembre de 1961 dica o 30 de chunio de 1965. D'antis mas heba estato ministro de l'Interior d'Hongría dende o 5 d'agosto de 1948 dica o 23 de chunio de 1950.
Antiparte, tamién estió Secretario cheneral d'o Partiu Socialista Obrero d'Hongría dende o 25 d'octubre de 1956 dica o 27 de mayo de 1988, esdevenindo en ixe inte o prencipal dirichent politico d'o país.
Andalán
Andalán estió un periodico aragonés, editato con periodicidat en primeras quincenal, dimpués semanal y en zaguerías atra vegata quincenal, que se publicó dende 1972 dica 1987 en a ciudat de Zaragoza, estando o suyo primer director Eloy Fernández Clemente, cofundador con atras 40 personas. Andalán, que tamién se distribuiba entre as comunidaz de descendients d'aragoneses en as ciudaz de Madrit y Barcelona, esdevenió mientres a suya existencia un referent d'a ezquierda politica aragonesa; por ixas caracteristicas, mientres o franquismo a publicación fue secuestrata cuantas vegatas.
O 19 de chinero de 2010, per iniciativa d'antiguos redactors d'o periodico se edita en formato dichital.
Azucena
Azucena (de l'arabe asussána) puet estar:
Guardia Piemontesa
thumb|200px|Situación de Calabria
A Guardia Piemontesa (La Gàrdia en occitán, Guardia Piemontese en italiano) ye una comuna d'Italia, situata en a rechión de Calabria y provincia de Cosenza, an se charra tradicionalment l'occitán.
Ye un enclau de luenga occitana dentro d'o dominio lingüistico italiano.
Peralellos
Peralellos (Peralejos en castellano) ye un municipio de la provincia de Teruel, situato en la comarca de la Comunidat de Teruel. La suya población yera de 83 habitants (2005), en una superficie de 32,01 km².
Cheografía
Ye situato en la depresión de l'Alfambra, chunto a lo río Alfambra.
Mugas
Lo suyo termin municipal muga con Lo Pobo, Cedriellas, Corbalán, Cuevas Labradas, Teruel, Alfambra y Escoriuela.
Toponimia
Ye documentato con fonetica aragonesa como Peralillos y Peralellos, con lo sufixo -ello derivato de lo latín -ICULUM.
La forma Peralillos apareixe en textos de 1211.
La forma Peralellos apareixe en un texto de 1231, cuan lo bispato de Zaragoza confirma las decimas y primicias d'esta localidat a os monches cistercienses d'o monesterio de Piedra, que heban estato establitos en esta localidat enantes:
Ya en o sieglo XIII veyemos formas como Peraleios, que interpretamos como Peralechos, d'alcuerdo con una tendencia observable en l'aragonés d'as comunidaz aragonesas. Dimpués se castellaniza como Peralexos y en lo sieglo XVII pasa a estar Peralejos con a j castellana velar actual.
Historia
Peralellos estió un lugarón perteneixient a o Monesterio de Piedra dende a lo menos o sieglo XIII. Dende o sieglo XIV pasó estar parti d'a Comunidat de Teruel.
Abuán
Abuán ye un despoblau medieval aragonés que perteneixió a la Sexma del Campo de Cella.
Club Deportivo Universidad de Zaragoza
A sección de fútbol estió una d'as seccions d'o Club Deportivo Universidad de Zaragoza, entidat poliesportiva aragonesa d'a ciudat de Zaragoza perteneixient a la Universidat de Zaragoza. Establito en 1993, desaparixe en 2013.
Abuán
Cheografía
Seguntes Ignacio Jordán Claudio de Asso y del Río estió un despoblau que lo suyo termin se lo repartioron Cella, Caudet y Campiello. En Cella bi ha encara una partida dita monte Abuán a lo sud d'o río Guadalaviar, y a lo norte d'este río una plana dita Carragúán (ye dicir Carrera d'Abuán). En l'archivo municipal de Cella se conservan bels documentos que perteneixioron a esta aldeya, que yera en a ribera d'o Guadalaviar en o cabo d'o Entibo de Sant Blas
Club Deportivo Universidad de Zaragoza
Historia
O club ye o resultato d'a fusión d'o Club Deportivo Universitario, fundato en 1966, y l'Agrupación Deportiva Porcell, fundata en 1974, istos dos formarán o Club Deportivo Universidad-Porcell en 1993, nombre con que nace lo club, dica la temporada 2000/01 que ya partecipa con o nombre de Club Deportivo Universidad de Zaragoza. En os primeros anyos, dimpués de puyar d'a Primera Rechional dezaga la suya fundación, o club consigue unos puestos meyanos en a tabla d'a Rechional Preferent, siendo sozcampión de grupo en a temporada 1996/97.
O suyo millor inte plegaría con a relación de filialidat que firmó con o Real Zaragoza mientres nueu anyos, dende 2001 dica 2010, estando o suyo segundo filial. Durant ista etapa lo primer equipo d'o Univerisdad pasaría a vestir la misma equipación (y encluso l'escudo) d'o Real Zaragoza, asinas sería conoixito antimás como Universidad-Real Zaragoza C, estando un escalofón intermeyo entre los chuvenils blanquillos y lo Real Zaragoza B, per tanto, plenament ficau en o tarabidau zaragocista. No lo faría asinas l'equipo d'a Segunda Rechional, o C. D. Universidad B, que continaría vestindo os colors orichinals d'o Universidad y estando independient d'o Real Zaragoza, sin partecipar en a suya estructura. O historiador Agustín Ubieto estió o zaguer president d'a entidat.
En ista etapa lo club consiguió los suyos mayors meritos, devantado-se con cuatro campionatos d'a Rechional Preferent, y estando cuatro temporadas en a Tercera División, consiguiendo en 2006 un campionato d'ista categoría en o grupo aragonés y participando en un play-off d'ascenso ta Segunda B, pero quedandose en as puertas al perder con o C. D. Logroñés, y contradictoriament pese a os suyos meritos, descenciendo a Rechional Preferent debiu a lo descenso d'o Real Zaragoza B ta la Tercera División, que arrastraría de categoría a l'Universidad, data la filialidat. Fue asinas como consiguió la retaíla de títols en Rechional Preferent, mientres o Zaragoza B no consiguía puyar de división y reteniendo lo progreso de l'equipo. En 2010 o club universitario deixa la suya relación de filialidat con o Real Zaragoza posibilitando asinas que lo club puyara de división, feito que consiguiría a l'anyo siguient, en a que sería la suya zaguera temporada en a Tercera División d'Espanya.
Finalment, cuan ya se vaticinaba tiempos antis, y debiu a la crisis economica d'o Real Zaragoza, o fin d'a relación de filialidat con o Universidad repercutiría gravement en a financiación y estructura esportiva d'o club. Rematada a temporada 2011/12, l'Universidad, dezaga dos anyadas de nuevo como club independient, estió a punto de disparixer,, teniendo que renunciar a lo suyo puesto en a Tercera División, pero siguiría compitiendo en a Segunda Rechional con a plaza d'o suyo segundo equipo. Finalment, dezaga esvincular-se de cualsiquier relación con a Universidat de Zaragoza, os chugadors deciden cambear tamién a denominación de l'equipo dau que ya no en tendrían garra relación con a institución, pasando os suyos antigos chugadors que restaban encara a lo Club Deportivo Hispanidad, que actualment compite en a Segunda Rechional B.
Temporadas
thumb|right|325px|Plantilla d'o Universidad cuan estió en o tarabidau d'o [[Real Zaragoza. Temporada 2008/09.]]