cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Casa Colombo
A Casa Colombo ye un museu situato en Porto Santo, Madeira, Portugal. O museu se troba en una casa a on se piensa que residió Cristofo Colombo, navegant y explorador europeu. O museu tien arias adedicatas a describir a posición estratechica de Porto Santo en o contexto d'os descubrimientos portugueses, a Cristofo Colombo y a la suya relación con a isla de Madeira, y a la importancia que ista isla tenió en as preparacions ta os suyos grans viaches.
Un atra aria tracta sobre o fundimiento d'o galeón Sloot ter Hooge, perteneixient a la Companyía d'as Indias Holandesas (V.O.C.), amán d'as costas d'a isla de Porto Santo.
President d'a Republica Francesa
thumb|[[Emmanuel Macron, actual president d'a Republica Francesa]]
O president d'a Republica Francesa (en francés: Président de la République française) ye o chefe d'Estau de Francia, gran maestre d'a Lechión d'Honor y Coprencipe d'Andorra. Seguntes o sistema semipresidencial francés, exerce as más altas funcions d'o poder executivo d'a Republica y ye amás o comandant en chefe d'as Fuerzas Armatas.
Dende o 14 de mayo de 2017, o president d'a Republica Francesa ye Emmanuel Macron.
Guerra d'o Golfo
A guerra d'o Golfo de 1991 estió un conflcito belico entre Iraq y una coalición de fuerzas de 34 estatos baixo un mandato d'as Nacions Unidas y lideratas por l'exercito d'os Estaus Unius.
L'orichen d'a guerra se puet considerar que estió a invasión por parti d'Iraq, ordenata por o president Saddam Hussein, d'o territorio de Kuwait.
O conflicto prencipia en chinero de 1991, conseguindo l'obchectivo aliato d'expulsar as tropas d'Iraq de Kuwait. A Guerra d'o Golfo remató o 28 de febrero de 1991 con a rendición d'Iraq.
center|250px|thumb|Medalla d'os Veterans Estausunidenses d'a Guerra d'o Golfo.
Hagedèth
Hagedèth (en francés Hagedet) ye una comuna occitana en o departamento francés d'Altos Pireneus, districto de Tarba, cantón d'a Val d'Ador-Arrostanh-Madiranés y rechión d'Occitania. A comuna yera parte de l'antiga provincia de Bigorra.
A suya población ye de 40 habitants (1999) en una superficie de 2,21 km², con una densidat de población de 18,10 hab/km².
Jorge Garbajosa
Jorge Garbajosa Chaparro (19 d'aviento de 1977 de Torrejón de Ardoz, Espanya) ye un chugador profesional de baloncesto, hue retirato. Tien una altaria de 2,15 metros y ocupaba a posición de ala-pívot. En l'actualidat ye o president d'a Federación Espanyola de Baloncesto, dende o 9 de chulio de 2016.
Hipólito Ruiz López
Hipólito Ruiz López estió un farmaceutico y botanico espanyol, naixito lo 8 d'agosto de 1754 en Bilforato (Burgos) y muerto en 1816 en Madrit.
Peiriguèra
Peiriguèra (en francés Peyriguère) ye una comuna occitana en o departamento francés d'Altos Pireneus, districto de Tarba, cantón de los Costalats y rechión d'Occitania. A comuna feba parte d'antis mas de l'antiga provincia de Bigorra.
A suya población ye de 25 habitants (1999) en una superficie de 4,17 km², con una densidat de población de 6,00 hab/km².
Districto de Bayreuth
O districto de Bayreuth (en alemán Landkreis Bayreuth) ye un districto situau en Bavera, Alemanya.
Districto de Jonzac
O districto de Jonzac (en francés arrondissement de Jonzac) ye un districto d'o departamento francés de Charente Maritimo y rechión de Nueva Aquitania.
A suya población ye de 54.122 habitants en una superficie de 1.530 km², con una densidat de población de 35,37 hab/km².
A capital d'o districto ye a subprefectura de Jonzac, y en fan parte 4 cantons y 129 comunas.
Plasença (Gers)
Plasença (Plasença en occitán, Plaisance en francés y oficialment) ye una comuna occitana en o departamento francés de Gers, rechión d'Occitania, districto de Miranda y cantón de Pardiac-Ribèra Baisha (en ye a suya capital).
A suya población ye de 1.465 habitants (2007) en una superficie de 13,71 km², con una densidat de población de 106,86 hab/km².
Chiemgau
Toponimia
Os toponimos Chiemgau y Chiemsee derivan d'o municipio de Chieming que probablement viene de l'antroponimo Chiemo, en alto alemán antigo (sieglos VI-VIII). O nombre de Chiemgau apareixe por primera vegada como Chimigaoe en bells documentos d'o sieglo VIII, encara que fendo referencia a un aria mas chicota arredol d'o lugar de Chieming.
Historia
Dende a Nueva Edat de Piedra dica as Edatz de Bronze y Fierro s'han trobau restas de presencia humana en Chiemgau. Posteriorment ista rechión fue colonizada por os celtas y dimpués por os romanos. Os romanos s'estableixioron amán d'o río Alz fendo en Seebruck (Bedaium) un cruz de camins en a calzada que iba dende Salzburgo dica Augsburg. Por ixas envueltas Chiemgau se trobaba en a muga exterior d'a provincia romana de Noricum.
Chiemgau ye una fuent de fusta, fierro y sal. A producción de sal, que existió entre 1619 dica 1912, tenió una gran influyencia cultural y economica en Chiemgau.
D'atra man Chiemgau ha estau tradicionalment una zona de cría de caballos, mas que mas caballos de treballo.
Naturaleza y cheografía
A Edat de Chelo, fa 15.000 anyos, formó as tucas d'os Alpes y o paisache morrenico.
Por ista razón Chiemgau ye una redolada plena de tozals con praus verdes y a-saber-las selvas y turberas. Amás bi ha muitos lagos, d'os que o mas gran ye o Chiemsee.
Os monts mas alteros d'a zona tiene alto u baixo 2000 m d'altaria.
Guerra italo-turca
En rematar a guerra entre os dos países, con una important desigualdat en as suyas condicions militars, Italia s'apoderó no nomás d'a Cirenaica y d'a Tripolitania, sino tamién d'os territorios d'o Dodecaneso, encluyindo-ie Rodas, situatos en a mar Echea, habitatos por poblacions de luenga griega, integrando istos territorios con as anteriors Colonias d'Italia. Antiparte, ista guerra fació que os países d'os Balcans miembros d'a Liga Balcanica, antes mesmo de rematar a guerra italo-turca, prencipiasen a Primera Guerra Balcanica contra os otomans.
Tintoretto
Jacopo Comin, dito Jacopo Robusti de choven y Tintoretto en a suya madureza, estió un pintor italiano, naixito de Venecia (Republica de Venecia) o 29 de setiembre de 1518 y muerto tamién en Venecia o 31 de mayo de 1594. Fa parte d'os pintors d'o Renaiximiento, como representant d'o Manierismo d'a Escuela veneciana.
Morata de Xalón
Morata de Xalón (Morata de Jalón en castellano) ye un municipio de la provincia de Zaragoza, situau en la comarca Val de Xalón. La suya población ye de 1.146 habitants (2017), en una superficie de 45,9 km² y una densidat de población de 24,98 hab/km²
Cheografía
Morata en la marguin dreita de Xalón entre la sierra de Valdonya y Jabacín. Una part de lo suyo termin municipal desaugua enta lo río Griu.
Bi ha un important patrimonio cheolochico, con afloramientos de lo Triasico y Churasico. Aprofitando uns salagons bi ha una fabrica de cemento, de la empresa CEMEX. Una faixa fluvial de lo río Griu en lo termin de Morata puet estar de lo Plioceno y sería de las mas antigas de la val d'Ebro.
Historia
A mitat de lo sieglo XIV toz los suyos habitants yeran moros.
Toponimia
Lo toponimo Morata de Xalón s'interpreta a partir de lo latín MŪRĀTA ("lugar con muros"), y amuestra una evolución fonetica mozarabe, igual que Morata de Tajuña en Madrit. La terminación -ata de Morata se remonta a lo participio pasau latín, que en aragonés central tamién conserva la suya fonetica orichinal, sin que bi haiga relación.
Claman l'atencion los microtoponimos: Barranco Billota, Collado de l'Abadejo, Valluengo, Mularroya, (en la baixa Edat Meya yera Muela Roya), La Cascarriera, Cueva la sudor, El Prau, Las Balsetas, Valdonya, Valdejudíos, Valdemanzanos, Valdagar, La Planilla.
Luengas y parlas
Actualment en Morata de Xalón, como en toda la Val de Xalón se charra lo castellano rechional d'Aragón, con substrato lingüistico provinient de l'aragonés que se charró en la baixa Edat Meya en las marguins de la val d'Ebro en contacto con lo Sistema Iberico. Se tiene bella conoixencia de lo lexico de Morata de Xalón por publicacions d'habitadors de la comarca que s'han iu interesando en l'aragonés dende los anyos 80. Bi ha un vocabulario comarcal publicau en las zagueras pachinas de lo "I premio literario Bal de Xalón".
Como en toda la redolada, la chent viella encara conserva bel aragonesismo, mas que mas lexicos:
Bel aragonesismo fonetico:
Tamién bi ha uns pocos aragonesismos morfosintacticos:
Hilary Swank
Hilary Ann Swank, naixita de Lincoln (Nebraska) o 30 de chulio de 1974, ye una actriz estausunidense, activa en o cine estausunidense dende primerías d'os anyos 1990, y que ha recibito cuantos premios mientres a suya carrera cinematografica.
D'entre a suya filmografía, se puet citar as cintas Sometimes They Come Back... Again (1996, Adam Grossman), Boys Don't Cry (1999, Kimberly Peirce), The Gift (2000, Sam Raimi), Million Dollar Baby (2004, Clint Eastwood), u Iron Jawed Angels (2004, Katja von Garnier). Tamién ha feito bellos papels en series de televisión y mesmo ha feito puntualment de productora cinematografica.
Premios
L'actriz Hilary Swank recibió un premio Oscar a la Millor Actriz en 1999 en a 72ena edición d'os Premios Oscar por a suya interpretación de Brandon Teena en a cinta Boys Don't Cry, que heba dirichito Kimberly Peirce.
Luchent
Luchent (Llutxent en valenciano; Luchente en castellano) ye un municipio d'o País Valenciano d'a provincia de Valencia, situato en a comarca d'a Val d'Albaida y partiu chudicial d'Ontenyent.
A suya población ye de 2.588 habitants (2009), en una superficie de 40,10 km² y una densidat de población de 64,54 hab/km².
Cheografía
A localidat de Luchent se troba situata a 280 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, a una distancia de 76,7 km d'a ciudat de Valencia, a capital d'a suya provincia y d'o País Valenciano, y de 37,4 km d'a ciudat d'Ontenyent, a capital d'o suyo partiu chudicial.
Mugas
Lo suyo termin municipal muga con Ador, Almiserà, Aielo de Rugat, Benicolet, Castelló de Rugat, Quatretonda, Gandia, Pinet, La Pobla del Duc y Ròtova.
Toponimia
Ye un toponimo mozarabe con a mesma radiz que o toponimo y apellito aragonés "Lucientes" y a palabra catalana Lluent. Se catalanizó como Llutxent dimpués d'a Reconquiesta. O exotoponimo en aragonés, se conoix por un texto en latín de 1445 sobre o miraglo d'os sagratos corporals de Daroca, adhibito a lo Libro vermello de l'Archivo Colechial de Daroca:
Pico Né
O pico Né ye un pico de 2.696 metros d'altaria situau en a cordelera d'o Pireneu, en a muga entre os municipios de Torla (Aragón) y Cautarès (Occitania).
Arte
thumb|right|[[A Gioconda de Leonardo da Vinci, 1503 - 1505. Olio sobre tabla de tremolín, 77 x 53 cm.]] O termin art u arte procede d'o latín ARTEM. En l'Antigüedat se consideró l'arte como a pericia y manya en a producción de cualcosa. En a Modernidat, manimenos, empecipia a distinguir-se entre artesanía y bellas artes y entre artesán y artista. Asinas, l'artesán practica as artes utils, s'adedica a fer obchectos que tienen una clara utilidat. L'artista s'adedica a las bellas artes y os suyos obchectos u practicas tienen un carácter ornamental, exprisivo u de reflexión arredol d'a realidat social. En atras culturas ista distinción no existe.
Os obchectos artisticos
As caracteristicas que definen a los obchectos artisticos son :
Teorías sobre l'arte
As prencipals teorías sobre l'arte, en son tres:
Arte ta cambiar a sociedat
L'arte se da siempre en un contexto historico y social determinato. Diferents teorías:
Arte como amostranza moral
A concepción moralista se basa en que l'arte ha d'estar a lo servicio d'a moralidat, y se arriba a considerar mesmo que ha de ser refusato tot arte que no prometa valors morals que se consideren aprofitables. O moralismo en l'arte se remonta a Platón (sieglo IV aC), ta o que as tres ideyas alacetals a las que debe aspirar o ser humán son a de Polideza, Bondat y Chusticia, habendo-ie entre ellas una intima relación.
En l'actualidat sigue viva la polemica sobre os efectos morals de l'arte y sobre a lechitimidat u no de censurar l'arte por criterios morals y no esteticos.
As bellas artes
right|thumb|250px|Los borrachos de [[Diego Rodríguez de Silva y Velázquez, 1629. Olio sobre estopazo, 165 x 227 cm.]] Charles Batteaux (1474) estió lo inventor d'o termin "bellas artes", que aplicó orichinalment a danza, estretalla, musica, pintura y poesía, adhibindo-ie dimpués arquitectura y explicativa. Mas tardi, a lista penarba cambeos seguntes os diferents autors, que bi adhibirban u en quitarban artes.
Ricciotto Canudo, o primer teorico d'o cine, estió lo primer en calificar a o cine como lo seteno arte en 1911.
Actualment, se considera a siguient lista: Beluns consideran atras artes en a lista, como a televisión, a publicidat u os vidiochuegos.
Disciplinas artisticas
250px|thumb|right| Fallingwater house (u [[Casa d'a cascada), de Frank Lloyd Wright]].
Epocas
Estilos artisticos
Arte rechional
Numero gramatical
O numero gramatical ye un accident gramatical que expresa, por medio de bella diferencia en a fin d'as palabras, si istas se refieren a una sola persona u cosa, u a mes d'una. En a mayoría d'as luengas conoixitas bi ha cheneralment dos numeros: singular y plural. Encara que en bella luenga d'o mundo, como son l'arabe y as antigas luengas indoeuropeas u actualment, por eixemplo, l'esloveno, tamién bi ha unaltro numero gramatical que se clama dual y, a diferencia d'o singular y lo plural, se refiere a personas u cosas especialment cuan istas son dos. Istas zagueras luengas, por consecuencia, tienen una serie mes de pronombres personals antimás d'os de singular y plural, expresando "vusaltros dos", "vusaltros dos" y "ellos dos".
En as luengas indoeuropeas que tienen antimás sistema de casos gramaticals como o latín, griego, luengas eslavas, ecetra. as terminacions no nomás varian según o numero, sino tamién seguntes o caso, tenendo diferents terminacions plurals ta los diferents casos gramaticals.
Se suposa que en a luenga proto-indoeuropea, o plural fue marcato con l'adición d'una -s, como ye actualment en anglés y en a mayoría d'as luengas romances. Sindembargo altras luengas, como o latín, griego y las luengas eslavas, desembolicoron dimpués altras terminacions ta formar o plural, en concreto vocalicas (-i, e, -a). Istas zagueras perviven huei en bellas luengas romances (italiano, rumano) y en a mayoría d'as luengas indoeuropeas orientals.
Numero gramatical en aragonés
O numero gramatical en aragonés sigue un patrón parellán a atras luengas neolatinas occidentals. A formación d'o plural en luenga aragonesa se fa anyadindo -s a la forma singular, y coincidindo con as luengas galorromanicas tamién cuan termina en consonant:
Como a evolución historica de l'aragonés ha feito que cambiasen cualques fonemas, s'han de considerar cualques casos tipicos que s'esbarran d'iste modelo.
Numero gramatical en benasqués
En a Val de Benás, a parla local ye transicional con o catalán, y mientres que o plural en aragonés cheneral ha tenito bel aspecto de converchencia con as luengas iberorromanicas, en benasqués ha mantenito bella traza común con o catalán que responden a la pronunciación medieval en aragonés.
En benasqués a mes de conservar a -t final en os sufixos diminutivos u despectivos, conserva a -t derivata d'o latín -ATE(M) (CIVITATE > siudat, FELICITATE > felisidat), que s'escribiba en aragonés medieval y que en aragonés cheneral s'ha dixato de prenunciar (θju.'da, /fe.li.θi.'da/). Os plurals d'estas palabras son regulars y se fan doncas metendo simplament una s, amaneixendo una ts que se representa -z. Ixa ts que amanix no ha esdevenito z interdental como en aragonés cheneral, porque o benasqués seseya como o catalán cheneral. Ixe fonema interdental /z/ amaneixió en aragonés, castellano central y d'o norte, astur-leyonés y gallego dende o sieglo XVI pero aturó a suya expansión en o portugués y o catalán. En a muga linguistica catalano-aragonesa se desvinió que bella zona de Litera y Ribagorza Baixa catalanoparlant desembolicó una /z/ interdental pero ta l'Alta Ribagorza aragonesoparlant no i plegó porque ya i heba seseyo, feito común con o catalán. Lo mesmo se desvinió con o morfema personal de segunda persona plural -z, que encara se pronuncia /-ts/ en benasqués, como en aragonés medieval y catalán medieval (en aragonés medieval gosaban escribir-lo -des imitando o estandard castellano y unas pocas vegatas s'escribiba a forma chenuina -ds, -ts).
Numero gramatical en castellano
En a luenga castellana, o plural en cheneral se forma anyadindo una -s cuan a palabra termina en vocal, y -es cuan esta termina en consonant. A terminación -es viene d'as formas orichinals latinas, porque en o castellano antigo totas as palabras remataban en vocal, pero dimpués a 'e final se perdió cuan ista yera dimpués d'as consonants -l-, -d-, -n-, -r- y -c-.
O castellano ye una d'as pocas luengas romances occidentals que conservoron a terminación etimolochica d'o plural acusativo d'o latín. Eixemplos:
Cuan a palabra termina en -z (que viene de l'antiga terminación *-ce, que marcaba o mesmo son que a -z), o plural ye -ces:
Fueras d'os casos:
Fueras de tres casos, on que l'acento cambia o suyo lugar, a causa de que estas son pal.abras cultas procedents d'o nominativo latín (y no de l'acusativo que ye o normal en as luengas romances), conservando l'acento orichinal d'o nominativo:
Pico Gramatuero
O pico Gramatuero (en occitán Pic d'Arratilha, en francés Grand Pic d'Arratille, en castellano pico Bramatuero) ye un pico de 2.898 metros d'altaria situau en a cordelera d'o Pireneu, en a muga entre os municipios de Pandicosa, Torla (Aragón) y Cautarès (Occitania).
Toponimia
Seguntes William Dennis Elcock l'orichen d'iste toponimo sería o soniu de l'augua que caye esgramucando u fendo un esgramaco y gramito. O sufixo latino segundario -TORIU, adhibiu a la radiz verbal ye muit común en a toponimia d'os Pireneus (Pasatuara, Labatuero, Picatuero, Santificatuero, Polituara, etc.).
Benigànim
Benigànim ye un municipio valenciano d'a provincia de Valencia, situato en a comarca d'a Val d'Albaida y partiu chudicial d'Ontenyent.
A suya población ye de 6.366 habitants (2008), en una superficie de 33,4 km² y una densidat de población de 190,60 hab/km².
Preishac d'Ador
Preishac d'Ador (Preishac d'Ador en occitán, Préchac-sur-Adour en francés y oficialment) ye una comuna occitana en o departamento francés de Gers, rechión d'Occitania, districto de Miranda y cantón de Pardiac-Ribèra Baisha.
A suya población ye de 213 habitants (1999) en una superficie de 4,37 km², con una densidat de población de 48,74 hab/km².
Castiello-palacio de la Baronía
O castiello-palacio de la Baronía ye un castiello que se troba situau en a localidat d'Estercuel (Andorra-Sierra d'Arcos, Aragón). Se documenta ya en o sieglo XIII.
Ford Motor Company
La Ford Motor Company encluye tamién os siguients fabricants d'autos Mercury, Lincoln y Mazda, con muitos centros de producción distribuitos por tot o mundo entre os que cal destacar a suya planta en Espanya, la Ford Valencia Body and Assembly, situata en Almussafes.
A.B. Corsi (The Lad from Orkney) -Ril Bheara-Richard Dwyer's Reels
A.B. Corsi (The Lad from Orkney) -Ril Bheara-Richard Dwyer's Reels ye una canción composata por dos danzas reel populars de Escocia. Fue publicata en 1981 por o grupo Silly Wizard en o suyo album Wild and Beautiful.
Ford Motor Company
En l'anyo 1908 Ford fació una gran revolución en en o mercau automobilistico, o transporte y en a industria d'os Estaus Unius con a introducción d'o Ford T y as cadenas de producción en masa.
Castiello-palacio de la Baronía
Descripción
Ye un edificio d'estructura rectangular de 33x25 metros, articulando-se as suyas dependencias en dos cantos formando una L. I hai un patio situau en a parti sudueste d'o rectanglo y que ye ocupau por una construcción segundaria de dos plantas.
As fronteras más intresants son a este (que da a la población), con estructura de caserón y dentrada por un arco rebaixau y restas de molduras en os vanos, y a ueste por o suyo carácter esfensivo, conservando sayeteras y contrafuertes de piedra.
En l'actualidat o castiello perteneixe a 5 propietarios diferents que han reformau os suyos sectors de manera individual, fendo que a estructura interior orichinal d'o palacio s'haiga perdiu. Se conservan encara o zaguán, a escala y as caballerizas, a las que s'accede a traviés d'un arco decorau. Ye intresant tamién a bodega, con os suyos arcos de ladriello y o suyo pisador.
Tuca Blanca (Ara)
A Tuca Blanca ye un pico de 2.766 metros d'altaria situau en a cordelera d'o Pireneu, en a muga entre os municipios de Torla (Aragón) y Cautarès (Occitania).
Indre
Indre (36) ye un departamento francés situato en a rechión Centro-Val de Loira. Prene o suyo nombre d'o río Indre.
A suya población ye de 231.139 habitants (1999) en una superficie de 6.791 km², con una densidat de población de 34 hab/km².
A capital d'o departamento d'Indre ye a ciudat de Châteauroux, y en fan parte 4 districtos, 26 cantons y 247 comunas.
Sant Per de Lagata
Sant Per de Lagata, (Samper del Salz en castellano) ye un municipio d'a provincia de Zaragoza, situato en o Campo de Belchit. A suya población ye de 130 habitants (2004), en una superficie de 11,5 km².
Cheografía
Ye situato chunto a o río Aguas.
Nombre
O primer nombre yera Samper de Lagata, dende 1120 dica 1646. En o 1713 cambeó ta Samper del Salz en l'oficial. Salz ye atro nombre d'o monasterio de Rueda, que teneba muita influencia en esta zona. En o Baixo Martín a chen viella encara clama a este Samper, Samperico u Samperico Lagata, pa esferenciar-lo de Sant Per de Calanda.
Èras
Èras (en francés Hères) ye una comuna occitana en o departamento francés d'Altos Pireneus, districto de Tarba, cantón d'a Val d'Ador-Arrostanh-Madiranés y rechión d'Occitania. A comuna yera parte de l'antiga provincia de Bigorra.
A suya población ye de 124 habitants (1999) en una superficie de 5,89 km², con una densidat de población de 21,05 hab/km².
Medecina
thumb|Merecina por vía oral. Una medecina, medicina, merecina u medicamento se puet definir como cualsiquier substancia destinata a estar utilizata en o diagnostico, cura, mitigación, tractamiento u prevención de malautías. Ye una substancia, simpla u compuesta, emplegata con una finalidat terapeutica contra las manifestacions patolochicas, tanto si produce o suyo efecto suprimindo a causa d'a malautía como si nomás en atenua os sintomas. Ista substancia ye integrata en una forma farmaceutica y ye destinata a la suya utilización en as personas u en os animals, dotata de propiedaz ta prevenir, diagnosticar, tratar u curar malautías u ta afectar funcions corporals u o estato mental, tot ixo por a vía d'administración adecuata, y con a dosificación de farmaco prevista. As medecinas que nomás contienen un prencipio activo se gosan decir farmacos. L'efecto terapeutico d'a medecina s'acompanya, a vegatas, d'efectos no deseyables u segundarios.
Platycercus elegans
A rosiella pincha (Platycercus elegans (Gmelin, 1788) ) ye una especie d'au d'a orden d'os Psittaciformes y familia Psittaculidae que ye nativa de l'este y sudeste d'Australia y s'ha introduciu en Nueva Zelanda y la isla Norfolk. Se troba comunament en, pero no restrinchida a, selvas y chardins de montanya.
As rosiellas pinchas buscan en árbols, matullera y en o solero fruitas, simients, néctar, lulos y nueces d'una ampla variedat de plantas. Tot y con alimentar-se de fruitas y simients, as rosiellas pinchas no son utils pa as plantas como espardidoras de simients, perque capolan y destruyen as simients en o proceso de minchar-las. As rosiellas pinchas tamién minachan muitos insectos y as suyas tenyas.
Espelunga
Una espelunga u esplunga ye una cavidat natural d'o terreno que gosa estar habitable. En aragonés o termín puede fer referencia a:
Peñaflor (Sevilla)
Peñaflor ye un municipio andaluz situau en a comarca de Vega del Guadalquivir y provincia de Sevilla. Fa parte d'o partiu chudicial de Lora del Río.
Cheografía
A localidat de Peñaflor ye situada a 52 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, a una distancia de 74 km d'a ciudat de Sevilla, a capital d'a suya provincia y d'Andalucía, y de 18 km de Lora del Río, a capital d'o suyo partiu chudicial. Se troba a o canto d'o río Guadalquivir.
Luengas ibero-occidentals
Bi ha una controversia sobre si os miembros d'os grupos de luengas modernas galaicoportugués y astur-lyeonés son luengas u dialectos. Una clasificación común, encara que disputada, diz que o portugués y o gallego son luengas deseparadas, igual que l'asturiano, o leyonés y o mirandés. O cantabro y o extremenyo gosan considerar-se codialectos d'o leyonés seguntes a UNESCO, encara que o zaguero ye o un dialecto d'o castellano seguntes o suyo codigo ISO.
Bellas clasificacions incluyen en iste grupo a l'aragonés u o conchunto d'as luengas pirenenco-mozarabes.
Las Rozas de Madrid
Las Rozas de Madrid ye una ciudat madrilenya, que fa parte de l'Aria metropolitana de Madrit.
Luengas ibero-occidentals
Classificación
A cruz (†) indica que ye una luenga extincta
Las Rozas de Madrid
A suya población ye de 94.862 habitants (2021), en una superficie de 59,14 km² y una densidat de 1607,56 hab/km².
Francisco Carrasquer
Francisco Carrasquer Launed, naixiu d'Albalat de Cinca en 1915 y muerto en Tàrrega o 7 d'agosto de 2012 estió un poeta, escritor y traductor espanyol. Dentre d'atros premios estió gualardonau en l'anyo 2006 con o Premio d'as Letras Aragonesas.
Lalibela (desambigación)
Lalibela puet estar:
Thalasseus bengalensis
A falceta d'augua bengalina (Thalasseus bengalensis (Lesson, 1831) ) ye una au d'a orden d'os Charadriiformes y familia Laridae que se reproduz en partis costeras subtropicals d'o mundo sobretot dende la Mar Roya a traviés de l'Oceano Indico dica lo Pacifico occidental y Australia, con una población significativa en a costa sud d'a Mediterrania en dos islas frent a la costa de Libia.
Wāw
framed|Waw en a suya forma aislata Wāw ye a vintisetena letra de l'alfabeto arabe. O suyo valor numerico en l'orden abchadín ye 7. Representa o fonema [w], podendo contimparar-se con a semivocal u de "ueso", pero tamién put servir pa denotar una vocal u luenga u de soporte pa a hamza.
Thalasseus bengalensis
S'alimenta capuzando-se en busca de peixes.
Wāw
No tien que una forma, y s'une con l'anterior pero no con a vinient.
Espluga
thumb|right|180px|Una espluga. thumb|right|180px|Una espluga. Una espluga, espluca u espelunga ye una cavidat natural d'o terreno causada por a erosión de l'augua, o chelo u a lava u bella combinación d'istes factors. En a suya forma mas frecuent, as esplugas son produeito d'a disolución de roca calsinera con augua que ye leverament acida en un contexto de karstificación.
Jean-Baptiste Rousseau
Jean-Baptiste Rousseau, naixito de París (Reino de Francia) o 6 d'abril de 1670 y muerto en Bruselas (Países Baixos austriacos) o 17 de marzo de 1741, estió un escritor, poeta y dramaturgo francés.
Álif
right|A forma aislata d'alif, que coincide con a forma inicial
L'álif ye a primera letra de l'alfabeto arabe, y tamién a primera y con valor d' 1 en l'orden abchadín. Ye una letra lunar. Representa o fonema vocalico d'a u a parata glotal.
O suyo orichen ye común con l'álef d'os alfabetos hebreu y fenicio en l'aleph de l'alfabeto proto-cananeu.
Paul Bowles
Paul Frederic Bowles, naixito de Nueva York (Nueva York, Estaus Unius) o 30 d'aviento de 1910 y muerto en Táncher (Marruecos) o 18 de noviembre de 1999, estió un compositor, escritor y novelista estausunidense, que desembolicó a cuasi totalidat d'a suya carrera literaria en Táncher, a on s'heba instalato definitivament en 1947. Tamién destacó por traducir enta l'anglés relatos d'a tradición oral d'o suyo país d'acullita.
Tuca de la Llantia
A tuca de la Llantia (en catalán tuca de la Llàntia ) ye una tuca d'os Pireneus de 2.932 metros que se troba en a comarca de Ribagorza, chunto a l'ibón Alto de Bagüenya.
Administrativament fa parti d'o municipio de Saúnc y d'o Parque Natural de Pocetz-Maladeta.
Pojastruc
Pojastruc (Pojastruc en occitán, Pouyastruc en francés y oficialment) ye una comuna occitana en o departamento francés d'Altos Pireneus, districto de Tarba, cantón de los Costalats y rechión d'Occitania. A comuna yera parte de l'antiga provincia de Bigorra.
A suya población ye de 538 habitants (1999) en una superficie de 11,60 km², con una densidat de población de 46,38 hab/km².
Lascasèras
A suya población ye de 249 habitants(1999) en una superficie de 9,21 km², con una densidat de población de 27,03 hab/km².
Districto de Bamberg
O districto de Bamberg (en alemán Landkreis Bamberg) ye un districto situau en Bavera, Alemanya.
Cuenca de Campos
Cuenca de Campos ye un municipio d'a provincia de Valladolit, en a comarca de Tierra de Campos, comunidat autonoma de Castiella y Leyón, Espanya.
A suya población ye de 233 habitants (2011), en una superficie de 47,93 km² y una densidat de población de 4,86 hab/km².
Cheografía
Cuenca de Campos ye situato a 775 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, a una distancia de 64 km de Valladolit, a capital d'a suya provincia.
Val de Cuenca
Val de Cuenca (Valdecuenca en castellano) ye un municipio de la provincia de Teruel, situau en la comarca de la Sierra d'Albarrazín.
La suya población ye de habitants, en una superficie de 18,72 km² con una densidat de 0 hab/km².
Toponimia
Lo toponimo Val de Cuenca se puet interpretar por haber estau repoblau con chent venida de Cuenca. En 1340 s'escribe Val de Cuenca.
Cheografía
Val de Cuenca ye situau a piet de la Muela de Val de Cuenca (Sierras Universals), a 1.331 metros d'altaria dencima de lo livel d'a mar, a una distancia de 34 km de Teruel, la capital de la suya provincia. En lo termin municipal de Val de Cuenca se troba atros nuclios de población como Roclos, Torre Cabrero y Zarzoso. Buena part de lo suyo termin municipal ye en la paramera de Saldón, que tiene los suyos cabos en lo rodenal de la Sierra de Penya Redonda y en las foces fluvio-karsticas de la Fuent d'el Berro. Los tarabinars d'esta paramera son protechius adintro de la LIC (puesto d'importancia comunitaria) "Sabinars de Saldón y Val de Cuenca".
Mugas
Lo termin municipal de Val de Cuenca ye rodiau de tot por lo termin d'Albarrazín. Ye repitiau a lo norte y a lo sud por una estreita faixa u "manga" de lo termin d'Albarrazín, que desparte Val de Cuenca de los termins de Saldón y Chabaloyas respectivament, mientres que a l'este y ueste dos mangas més amplas desparten Val de Cuenca de Bezas y Terrient.
Historia
Val de Cuenca estió una aldeya de la Sexma de Chabaloyas adintro de la Comunidat d'aldeyas d'Albarrazín. Fació part tamién de la Sobrecollida de Teruel por lo menos dende 1488 dica 1495, de la Vereda de Teruel en lo sieglo XVII y de lo Correchimiento d'Albarrazín entre 1711 y 1833. En 1785 prenió la categoría de "lugar".
Río d'a Nata
O río d'a Nata (a suya etimolochía ye incierta) ye un río d'a comarca de Sobrarbe, afluent d'o río Cinca por a man ezquierda, que naixe d'a baixant meridional d'a Sierra Ferrera a poca distancia d'a localidat de Sant Chuan, en a part norte d'a subcomarca natural que ye a Fueva, y circula en sentido sud-sudueste bells 20 km recullendo l'augua de bells atros barrancos y torrents que dimanan d'a mesma sierra, dica que desaugua en l'entibo de Mediano a poquetz metros por debaixo d'o nuclio de Cherbe. O nombre popular conoix tamién una forma en plural, «as Natas», que s'emplega más que más ta referir-se a lo congosto por a on que iste río esnaviesa en o suyo zaguer tramo.
O vivero d'a Nata se puede trobar en l'endreto que se conoix como Espluga Escala, por una espluga habitable que se troba en a baixant sud d'a Sierra Ferrera, por debaixo d'o Collau d'o Ueso Santo. Iste espacio ye accesible a piet dende Sant Chuan y yera lo camín tradicional que s'emplegaba en as localidaz que fizon parte d'o municipio de Toledo d'a Nata (que saca lo nombre d'o río), d'entre Sant Veturián y a partida de a Foradada d'o Toscar, ta pasar cara t'a valle d'a Espunya, en a que teneban acuerdo ta tirar madera.
Michelangelo Antonioni
Michelangelo Antonioni, naixito de Ferrara (Emilia-Romanya, Reino d'Italia, hue Italia) o 29 de setiembre de 1912 y muerto en Roma (Lacio, Italia) o 30 de chulio de 2007, estió un director cinematografico italiano, activo en o cine italiano dende primerías d'os anyos 1940, con cuantos premios recibitos mientres a suya carrera cinematografica y que ye considerato como uno d'os prencipals directors d'a historia d'o cine italiano.
Elefant
Os elefants (u alifants) son grans mamifers terrestres de l'orden d'os proboscidios. Bi'n ha tres especies vivients: l'elefant africano de sabana, l'elefant africano de selva y l'elefant asiatico (tamién conoixiu como elefant d'a India). Atras especies de proboscidios s'han extinguiu dende a zaguera edat glacial. Os mamuts, as formas nanas d'os cuals podrían haber sobreviviu dica o 2000 aC, son as mas conoixidas. D'antis mas se'n clasificaba, chuntament con atros animals de piel gorda, adintro de l'orden actualment descartau d'os paquidermos.
Os elefants son os animals terrestres mas grans que existen en l'actualidat, encara que en o pasau existioron dinosaurios y mesmo atros mamifers que los superaban en peso y mida. O periodo de chestación d'os elefants ye de 22 meses, o mas luengo de toz os animals terrestres. Ye habitual que as crias d'elefant pesen bels 120 kilogramos en naixer. Gosan vivir entre cincuanta y setanta anyos, pero l'animal mas viello conoixiu vivió 82 anyos. O elefant mas gran nunca no conoixiu morió d'un tiro en Angola en 1956. Yera un masclo que pesaba bellas 12 toneladas, con una altaria en a esquena de 4,2 metros, un metro mas gran que o elefant africano meyano. Os elefants mas chicoz, que teneban a mida aproximada d'un vetiello u un tocín gran, fuoron una especie prehistorica que vivió en a isla de Creta mientres a epoca d'o Pleistoceno.
O elefant ha apareixiu en culturas de tot o mundo. En as culturas asiaticas son un simbolo de sapencia y son conoixius por a suya memoria y intelichencia, ya que se creye que son d'o grau intelectual d'os cetacios y os hominidos. Aristótil dició que o elefant yera "a bestia que supera toda as atras en inchenio y mente".
Os elefants adultos sanos no tienen depredadors naturals, pero os lions pueden cazar crías u individuos febles. Manimenos, cada vegada son mas menazaus por a intrusión y a caza por parti d'os humans. Mientres que d'antis mas bi'n heba millons, a població actual d'elefants africanos s'ha desplomau entre 470.000 y 690.000 individuos, seguntes una estimación de marzo de 2007. Encara que l'elefant ye un animal protechiu en tot o mundo, con restriccions sobre a suya captura, uso domestico y o comercio en productos como o vori, a reapertura por parti d'o CITES d'a venda de catirons de vori ha resultau en una puyada d'a caza furtiva. Bel estau d'o centro d'Africa ha informau d'una cayida d'as suyas poblacions d'elefants de dica dos tercios y as poblacions de bella aria protechida se troban en periglo de desaparición. Como a caza furtiva recient ha augmentau dica un 45%, a población actual ye desconoixida (2008).
Etimolochía
A palabra "elefant" tien o suyo orichen en o etimo griego ἐλέφας, que significa "vori" u "elefant".
En aragonés medieval se feban servir as palabras orifant y oriflan antimás d'elefant.
Os elefants y a suya relación con os humans
200px|thumb| Elefant portando una carga. Os elefants han estato emplegatos por os humans ta fer treballos y atras fayenas
Ta fer treballos
Os elefants son emplegatos ta portiar cargas, estibar cargas pesatas y carriar personas. A suya utilización como animal de treballo vién de luent y ye documentata a suya utilización en a Cultura d'o val de l'Indo dica l'actualidat.
Animal de guerra
200px|thumb|As tropas cartachinesas con os suyos elefants cargan contra a infantería romana en a [[batalla de Zama (202 a.C.)]] Os elefant han estato emplegatos historicament como instrumentos de guerra, equipatos con armaduras ta protechir-los y entrenatos ta luitar contra os caballos y hombres enemigos. A primera referencia como animal de guerra ye en a epopeya india Mahabharata escrita en o sieglo IV a.C. anque se creye que relata succesos entre os sieglos XI a.C y VIII a.C., actualment no s'emplega como animal de guerra.
Animal de exhibición
Os elefants han estato emplegatos dica l'Antigüedat ta fer exhibicions anque a forma de exhibir-lo cambeya seguntes a cultura y a epoca historica a on se fa. En l'antigo Echipto, antiga China, antiga Grecia, y l'antiga Roma yeran amostraus en una mena de zoolochicos, anque en Roma tamién se feban luitas entre humans, y atros animals con elefants. En a Edat Moderna a suya exhibición ye prencipalment en zoolochicos y circos, a on que fan trucos ta entretenedera d'a chent, o mas conoixito d'istos elefants estió un elefant dito Jumbo que estió muito popular en zaguerias d'os sieglo XIX.
Os elefants en a cultura popular
200px|thumb| Representación en piedra d'un elefant. Os elefants son un tema muito recurrent en as diferents culturas y epocas en as que teneban presencia y son representatos dende o Paleolitico. En Africa d'o Sud y o Sahara bi ha pinturas y petroglifos rupestres a on están representatos. En l'Extremo Orient son un tema recurrent en os santuarios y templos budistas y hindús.
Alcalá de Henares
Alcalá de Henares ye una ciudat castellana situata a 31 km d'a ciudat de Madrit, en a Comunidat de Madrit. A suya población ye de 200.768 habitants (2014), en una superficie de 87,7 km² y una densidat de población de 2.286,26 habitants/km².
Fa parte d'a Organización d'as Ciudaz d'o Patrimonio d'a Humanidat.
Toponimia
O suyo nombre significa Castiello d'o Río Henares. En castellano antigo s'escribiba Alcalá de Fenares (pero a F- se pronunciaba aspirata, no como F). Prene nombre d'o río homonimo.
Mugas
O termin municipal d'Alcalá muga a o norte con Meco y Camarma de Esteruelas, a o sudeste con Anchuelo, a o sud con Villalbilla, a o sudueste con San Fernando de Henares, y a l'ueste con Torrejón de Ardoz. Con Los Santos de la Humosa muga a l'este y a o nord-este, chunto con una chicota francha divisoria entre Alcalá y Azuqueca de Henares, en a provincia de Guadalachara.
Districto de Rochefort
O districto de Rochefort (en francés arrondissement de Rochefort) ye un districto d'o departamento francés de Charente Maritimo y rechión de Nueva Aquitania.
A capital d'o districto ye a subprefectura de Rochefort, y en fan parte 12 cantons y 78 comunas.
Curiel de Duero
Curiel de Duero ye un municipio d'a provincia de Valladolit, en a comunidat autonoma de Castiella y Leyón, Espanya.
A suya población ye de 126 habitants (2007), en una superficie de 18,75 km² y una densidat de población de 6,72 hab/km².
Cheografía
A localidat de Curiel de Duero se troba situata a una distancia de 61 km d'a ciudat de Valladolit, a capital d'a suya provincia.
Manzoni (metro de Roma)
A gara de Manzoni (en italiano, stazione di Manzoni) ye una gara d'a linia A d'o Metro de Roma, y estió debantada en 1980 como una gara soterrania.
Se troba en a confluyencia d'o viale Manzoni con as vias Emanuele Filiberto y San Quintino, en o rione Esquilino.
Historia
A gara de Manzoni estió construita como parti d'o trachecto orichinal (dende Anagnina dica Ottaviano) d'a linia A d'o Metro de Roma, debantada en servicio o 16 de febrero de 1980.
Servicios
A gara apresta os siguients servicios:
Gerry Mulligan
Gerry Mulligan (nombre artistico de Gerald Joseph Mulligan), naixito de Nueva York (Nueva York) o 6 d'abril de 1927 y muerto en Darien (Connecticut) o 20 de chinero de 1996, estió un musico y compositor estausunidense de jazz, activo dende 1944 dica la suya muerte. Tocaba o saxofón, o clarinet y o piano. Ye considerato uno d'os prencipals repersentants d'o cool jazz.
Leslie Howard
Leslie Howard (nombre artistico de Leslie Howard Steiner, naixito de Londres o 3 d'abril de 1893 y muerto en o Golfo de Bizcaya (Oceano Atlantico) o 1 de chunio de 1943 mientres a Segunda Guerra Mundial, estió un actor, director y productor cinematografico britanico, activo en o mundo d'o teatro y d'o cine britanico dende primerías d'os anyos 1910 (y en o cine estausunidense dende primerías d'os anyos 1930) dica la suya muerte. Morió cuan avions d'o Tercer Reich derriboron l'avión de transporte en que viachaba dende Lisbona enta Londres a 200 millas a costa de Galicia frent de Cedeira.
Se puet destacar as suyas interpretacions en bellas cintas, como Service for Ladies (1932, Alexander Korda), Berkeley Square (1933, Frank Lloyd), The Scarlet Pimpernel (1934, Harold Young), The Petrified Forest (1936, Archie Mayo), Pygmalion (1938, Anthony Asquith) u Gone with the Wind (1939, Victor Fleming).
Premios
En 1933 Leslie Howard fue nominato a o premio Oscar a o Millor Actor por o suyo papel en a cinta Berkeley Square, de Frank Lloyd.
Senlana
Senlana (en francés Saint-Lanne) ye una comuna occitana en o departamento francés d'Altos Pireneus, districto de Tarba, cantón d'a Val d'Ador-Arrostanh-Madiranés y rechión d'Occitania. A comuna yera parte de l'antiga provincia de Bigorra.
A suya población ye de 119 habitants (1999) en una superficie de 13,10 km², con una densidat de población de 9,08 hab/km².
Leslie Howard
Premios
En 1938 fue nominato a l'Oscar a o Millor Actor por o suyo papel en a cinta Pygmalion, d'Anthony Asquith y o propio Leslie Howard.
Postumament, en 1960, se li adhibió una estrela a lo Paseyo d'a Fama de Hollywood, estando a suya estrela situada en o 6550 de Hollywood Boulevard d'a ciudat de Los Angeles.
Quatretonda
Quatretonda ye un municipio de lo País Valenciano de la provincia de Valencia, situau en la comarca de la Val d'Albaida y partiu chudicial d'Ontenyent.
La suya población ye de 2.338 habitants (2016), en una superficie de 43,5 km² y una densidat de población de 53,69 hab/km².
Toponimia
Lo toponimo Quatretonda ye d'orichen mozarabe y s'interpreta a partir de lo latín CORTE RETǓNDA.
Cheografía
La localidat de Quatretonda se troba situada a 190 metros d'altaria sobre lo livel d'a mar, a una distancia de 33,1 km d'Ontenyent, la capital de lo suyo partiu chudicial, y de 73,2 km de la ciudat de Valencia, la capital de la suya provincia y de lo País Valenciano.
Mugas
Lo suyo termin municipal muga con os termins de Barxeta, Barx, Benigànim, Luchent, Pinet, la Pobla del Duc y Simat de la Valldigna.
Cintas de 2010
Ista ye una lista d'as prencipals cintas de l'anyo 2010. A lista ye ordenata por o nombre orichinal d'a cinta, con o nombre en aragonés entre parentesi.
Recauto
As diez cintas con mayor recauto en 2010
Enguero
Mientres l'anyo 2010 s'engueraron as siguients cintas en as salas de cine :
L'Isleta e Arnès
L'Isleta e Arnès (L'Isleta e Arnès en occitán, L'Isle-Arné en francés y oficialment) ye una comuna occitana en o departamento francés de Gers, rechión d'Occitania, districto d'Aush y cantón d'Aush-2.
Pozuelo de Alarcón
Pozuelo de Alarcón ye una ciudat madrilenya, que fa parte de l'Aria metropolitana de Madrit.
A suya población ye de 87.134 habitants (2021), en una superficie de 43,2 km² y una densidat de 1981,6 hab/km².
Casas tipicas de Santana
thumb|230px|Casa tipica de Santana. As casas tipicas de Santana son unas edificacions que se troban en o concello de Santana, estando un punto turistico important d'a isla de Madeira. Istas casas tiene una forma triangular y son cubiertas por palla. Popularment se conoixen como casinhas de Santana (en aragonés casetas de Santana).
Orichinalment, istas casas yeran composatas d'un soterranyo, a on s'alzaban os productos agricolas, y por un piso a l'altaria d'a carrera, por un regular aria habitacional, que yera dividito en dos partis deseparatas por una paret.
Alchecira (Valencia)
Alchecira (en catalán Alzira; en castellano Alcira ) ye un municipio valenciano situau en a provincia de Valencia. Ye en a comarca d'a Ribera Alta, y en ye la suya capital. Tamién ye la capital d'o partiu chudicial d'Alchecira.
A localidat tien una superficie de 110,40 km², una población de 44.518 habitants en 2014 y una densidat de población de 403,24 habs/km²; ye situada a 14 metros d'altaria sobre lo livel d'o mar.
Cheografía
O suyo termin municipal ye partiu en dos partes, una de 83,24 km² y l'atra de 28,22 km², y muga con os termins municipals d'Alberic, Algemesí, Antella, Benimodo, Benimuslem, Carcaixent, Guadassuar, Massalavés, Sumacàrcer y Tous (en a miesma comarca); con Corbera, Fabara y Polinyà de Xúquer (en a Ribera Baixa); y Simat de la Valldigna, Tavernes de la Valldigna y Benifairó de la Valldigna (en a comarca d'a Safor).
Por o suyo termin municipal pasa o río Xúcar, y o termin ye prencipalment en a suya marguin dreita. O Xucar estió un río navegable dica Alchecira dica lo sieglo XVI.
Historia
En o suyo termin municipal hi han restos arqueolochicos anteriors a l'arribada d'a dominación romana, y se creye que en Alchecira yera l'antiga ciudat prerromana de Saetabicula.
Estió una ciudat important mientes la dominación islamica, periodo en que s'amuralló o suyo casco urbán, a partir d'o nuclio fundau por os musulmans, Al-Chazirat Xuquar.
Estió conquerida o 30 d'aviento de 1242 por o rei d'Aragón Chaime I, o Conqueridor, que la repobló y li concedió bels privilechios. O rei d'Aragón Alifonso III o Franco li concedió o privilechio de mercau. Alchecira habió puesto en as Corz d'Aragón.
En os sieglos XVI y XVII, padexió a despoblación dimpués d'a expulsión d'os moriscos y a deseparación de Carcaixent, Guadassuar y Algemesí.
Felipe V d'Espanya, dimpués d'a Guerra de Succesión Espanyola, suprimió todos os suyos privilechios.
En a Guerra d'o Francés, s'estableixió en Alchecira a Chunta de Defensa d'a provincia.
En 1853 plega o ferrocarril ta Alchecira.
Garona
A garona ye la parti naixedera d'un río, con es suyos libradors y es chicoz afluents que bi confluyen en o curso alto suyo. A sobén, tamién se'n diz garona d'es primers kilometros a on se mueve. En son eixemplos a on encara se vei este emplego A garona de l'Irués, Garona d'Anyisclo y altros.
Uesca
Uesca (en castellano: Huesca) ye una ciudat d'Aragón y capital d'a provincia d'o mesmo nombre u tamién clamata Alto Aragón y d'a comarca d'a Plana de Uesca. Situata en o centro d'una depresión clamata tamién Plana de Uesca tién una población de habitants en una superficie de 161,04 km2 a 488 m. dencima d'o mar d'Alicant y a una distancia de 70 km d'a vecina Zaragoza. O clima de Uesca ye mediterranio con matices continentals y as precipitacions son arredol os 550 mm anyals.
A suya fiesta mayor ye Sant Lorient y se celebra a semana d'o 9 al 15 de agosto. Ye caracterizada por a vestimenta de color blanco y panyoletas verdes. O dia 9 ye o chupinazo y o dia 10 ye Sant Lorient y os Danzants bailan enfrente d'a basilica de Sant Lorient.