cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Sexo oral
O sexo oral, a vegadas denominau coito oral, ye una actividat sexual que embreca la estimulación d'os chenitals d'una persona per parti d'unatra persona fendo servir a boca. Lo cunnilingus ye lo sexo oral realizau en a vulva u la vachina, mientres que la felación ye lo sexo oral realizau en o pene. Anilingus, atra forma de sexo oral, ye la estimulación oral de l'ano. A estimulación oral d'atras partis d'o cuerpo no se considera sexo oral.
Fingering
thumb|300px|Eixemplo de fingering.
O fingering gosa estar l'emplego d'os didos u as mans pa estimular sexualment a vulva (incluyiu lo clitoris) u la vachina. O fingering tamién puede incluyir l'emplego d'os didos pa estimular sexualment l'ano. Puede fer-se servir pa l'excitación sexual, constituir una trobada sexual completa, u usar-se como una forma d'actividat sexual sin penetración.
Nn
Nn u n cheminada (en minusclas nn y tamién a vegatas escrito n·n) ye una secuencia de letras emplegada en l'aragonés y en atras luengas.
Plinio o Viello
Plinio o Viello (Gaius Plinius Secundus en latín), naixito de Como (Imperio Romano) en 23 y muerto en Stabia (Imperio Romano) o 25 d'agosto 79, estió un escritor romano en luenga latina, autor d'o libro Naturalis Historia.
Nn
En aragonés
En aragonés no se puet considerar un digrafo, sino una cheminación d'a letra n, ya que representa una pronunciación alargada y con valor distintivo d'ixa mesma consonant.
Ibonet de Creuenya
L'ibonet de Creuenya (prenunciato, en castellano ibonet de Cregüeña) ye un ibón situau en Ribagorza en o municipio de Benás. Se troba aintro d'o Parque Natural de Pocetz-Maladeta.
Idioma rumanche
Dialectos
Rumanche ye una denominación batiauguas que acubilla un grupo de dialectos amanaus y perteneixients a o subgrupo de luengas retorromanicas. Os cinco dialectos d'o rumanche son:
Ç
A ç u ce crebada ye una letra que se feba servir en a ortografía medieval d'as luengas iberorromanicas, y que a grafía d'a SLA ha recuperau pa l'aragonés moderno d'a mesma manera que s'ha recuperau en a ortografía actual d'o catalán.
Idioma rumanche
Dialectos
Se gosa referir a ormino a os dialectos puter y vallader como una variedat especifica dita ladino, ya que fan servir ista parola ta decir "rumanche". Sindembargo, en cheneral gosa clamar-se ladino a la luenga d'os Dolomitas italianos. Os codigos ISO 639 d'o rumanche son  y.
Ç
Encara que no se fa servir en a ortografía d'o castellano actual, dende o modelo d'una ortografía castellana antiga, fue presa por a ortografía francesa con o nombre castellano afrancesau de c cédille.
A marca diacritica en a parti inferior d'ista letra se conoixe como zedilla.
En aragonés
Seguntes a grafía d'a SLA debant de a/o/u en posición interior representa o soniu interdental fricativo xordo [θ] en aragonés stándard y o soniu apicoalveolar xordo [s] en benasqués: acapiçar-se ([akapi'θase]), arronçar ([aron'θaɾ]), encomençar ([eŋkomen'θaɾ]), engalçar ([eŋgal'θaɾ]), carbaça ([kaɾ'βaθa]), ribagorçano ([riβaɣor'θano]), charraço ([tʃa'raθo]).
Allier (desambigación)
Allier puet estar:
Il postino
Il postino (títol en italiano, en aragonés O cartero, enguerada en Aragón con o títol en castellano de El cartero y Pablo Neruda, O cartero y Pablo Neruda en aragonés) ye una cinta italo-franco-belga de l'anyo 1994 de cine de drama y cine de comedia dirichita por Michael Radford seguntes un guión d'Anna Pavignano, Michael Radford, Furio Scarpelli, Giacomo Scarpelli y Massimo Troisi (basato en a novela Ardiente paciencia, d'Antonio Skármeta), con una banda sonora orichinal de Luis Enríquez Bacalov y una dirección de fotografía de Franco Di Giacomo. Producita por Mario Cecchi Gori, Vittorio Cecchi Gori y Gaetano Daniele, en o suyo reparto incluye a destacatos actors como Philippe Noiret, Massimo Troisi y Maria Grazia Cucinotta.
Yeuna cinta que ha recibito cuantos premios.
Loís XIII de Francia
Loís XIII de Francia y II de Navarra, dito O Chusto, naixito de Fontainebleau (Francia) o 27 de setiembre de 1601 y muerto en Saint-Germain-en-Laye (Francia) o 14 de mayo de 1643, estió un rei de Francia y tamién un rei de Navarra, fillo d'Henrique IV de Francia y III de Navarra y de María de Médicis.
Oríchens familiars
Loís XIII de Francia yera naixito d'o castiello de Fontainebleau, estando o fillo primochenito d'o rei Henrique IV de Francia y III de Navarra y d'a ya segunda muller María de Médicis. Yera asinas nieto d'os reis Antonio I de Navarra y Chuana III de Navarra por linia paterna, estando-ne por linia materna de Francisco I de Toscana, gran duque de Toscana y de l'archiduquesa Chuana d'Austria. Antiparte, con a voda de su chirmana Isabel con Felipe III d'Aragón esdevenió cunyato d'iste.
27
Defuncions
20er
Senta Regonda (Gers)
Senta Regonda (Senta Regonda en occitán, Sainte-Radegonde en francés y oficialment) ye una comuna occitana en o departamento francés de Gers, rechión d'Occitania, districto de Condòm y cantón de Florença-Lomanha.
A suya población ye de 170 habitants (1999) en una superficie de 9,82 km², con una densidat de población de 17,31 hab/km².
Los Caballers
Los Caballers (en castellano Caballero) ye un lugar de lo termin municipal de Sant Agostín, en la comarca de Gúdar-Chabalambre y en la provincia de Teruel.
Toponimia
Como en atros barrios rurals de Sant Agostín y Olba, recibe o nombre d'os suyos primers pobladors cristianos, a familia Caballero.
Alièr (Altos Pireneus)
Alièr (Alièr en occitán, Allier en francés y oficialment) ye una comuna occitana en o departamento francés d'Altos Pireneus, districto de Tarba, cantón de l'Ador Meyo y rechión d'Occitania. A comuna yera parte de l'antiga provincia de Bigorra.
Cheografía
O termin municipal d'Allier se troba situato a una altaria meya de 398 metros sobre o livel d'a mar, con altarias minima de 368 y maxima de 503 metros.
Cantón de Soleura
O cantón de Soleura (en alemán Kanton Solothurn, en alemán suizo Kanton Soledurn) ye un cantón de Suiza. Se troba en a parte noroccidental. A suya capital ye Soleura.
Dinastía d'os Paleologos
thumb|150px|L'[[alica de dos cabezas, emblema d'os Paleologos y de l'Imperio Bizantín]] Os Paleologos son una dinastía que gobernó en l'Imperio Bizantín dende 1261 dica 1453.
O 21 de chulio de 1261 as tropas de Miguel Paleologo prenioron Costantinoble y facioron fuyir a Balduín II ta Occident, feito que se considera como una reconstrucción de l'Imperio Bizantín u Imperio Romano d'Orient. Miguel Paleologo esdevinió Miguel VIII. O Imperio Bizantín de Miguel VIII yera achiquiu respecto a l'imperio anterior a la cuatrena cruzada y rodeyau por estaus independients y hostils: Imperio de Trapisonda, Despotau d'Epiro, Ducau de Neopatria, Ducau d'Atenas, Principato de Morea, y las plazas costeras d'os chenoveses y venecianos. Os chenoveses y venecianos teneban en as suyas mans toz os antigos nuclios comercials bizantins que serviban d'enlace con Orient.
Con l'aduya d'a diplomacia y a fuerza Miguel VIII enfeblió as pretensions d'os poders d'occident: o Papato, Carlos d'Anchú, Venecia.
Manimenos baixo os succesors de Miguel VIII os turcos, especialment os otomans conquirioron cuasi tota Asia la Chica y os serbios s'amanaban a Costantinoble. Os paleologos podioron aturar o abance turco en Anatolia occidental y a costa Echea bel tiempo con l'aduya d'os almogávars, pero dimpués de traicionar-los os turcos podioron tornar a abanzar.
Cuan Chuan V s'asentó en a cadiera imperial l'imperio se reduciba a Costantinoble, Tracia, Tesalonica y bella isla, (os atros territorios los heban conquiestos os serbios u bulgaros u yeran en a practica autonomos, como Morea). Chuan V miró l'aduya de Roma en 1355, 1366 y 1369. En tiempos de Chuan V (1341-1391) os turcos otomans entroron en os Balcans ya de pa cutio, dirichius por Murat I y conquirioron Tracia, Filinopolis y Adrianopolis, preferindo dedicar-se a la conquiesta de territorios en os Balcans en cuenta de conquerir a ciudat de Costantinoble. Os turcos iban abanzando en a conquiesta d'os Balcans, vencendo a los serbios en 1389 en a batalla de Kosovo y poco dimpués a los bulgaros.
Baixo Manuel II (1391-1425) y Chuan VII (1425-1448) os otomans plegoron a reducir l'Imperio Bizantín a la capital y pocos puestos mes. Os emperadors bizantins demandaban aduya a las corz occidentals pero no conseguían ni res. O 29 de mayo de 1453 Mehmet II prenió Costantinoble y l'emperador Costantín XI morió en a suya defensa.
Karl Adolph Gjellerup
Karl Adolph Gjellerup, naixito de Roholte (Dinamarca) o 2 de chunio de 1857 y muerto en Klotzsche (Republica de Weimar, hue Alemanya) o 13 d'octubre de 1919, estió un escritor, dramaturgo y poeta danés, que recibió por a suya obra o Premio Nobel de Literatura en 1917, chunto con o tamién escritor danés Henrik Pontoppidan. Dende 1892 viviba en Alemanya, a on escrebió obras en alemán, a mas d'a suya obra en danés.
Algas
As algas son organismos eucariotas aquaticos fotosinteticos sin de teixius. As algas no representan un grupo natural con valura taxonomica (son un grupo polifiletico). Se considera algas tanto a organismos unicelulars como as Bacillariophyta como a organismos multicelulars como qualques Phaeophyta de dica 50 m. En a clasificación de Whittaker s'incluyiban en o reino Protoctista.
As algas tienen importancia ecolochica como productors en os ecosistemas aquaticos. O fitoplancton ye formau por algas unicelulars, destacando as diatomeas, as Chlorophyta unicelulars y as Dinoflagellata. As algas bentonicas tienen importancia en as plataformas continentals y en as costas, destacando as Chlorophyta multicelulars, as Phaeophyta y as Rhodophyta. En auguas continentals destacan como algas planctonicas as Chlorophyta y as Charophyta.
Distancia
A distancia ye una expresión cuantitativa d'o cerca u luent que son dos obchectos, u o intervalo de tiempo que desepara dos succesos. Tamién se fa servir como expresión ta indicar una relación de aluenyamiento afectivo entre dos personas: o desafecto.
Algas
Fitonomia
En aragonés a denominación alga se troba ya en a traducción aragonesa d'o "Libro de Paladio":
Distancia
thumb|right|Plano de Manhattan. A distancia euclidiana (segmento verde), no corresponde a o «camín mas curto entre dos puntos d'a debantdita ciudat, antiparte que íste no ye unico. thumb|A menor distancia entre dos puntos recorrida sobre a superficie d'una esfera ye un arco de circumferencia maxima: a [[ortodromica.]]
En matematicas, a distancia entre dos puntos d'o espacio euclidio ye a longaria d'o segmento de recta que los une, expresau numericament. En espacios mas complexos, como os definius en a cheometría no euclidiana, o «camín mas curto» entre dos puntos ye un segmento de curva.
En fisica, a distancia ye una magnitut escalar, que s'expresa en unidaz de longaria u tiempo.
Distancia en cheometría
Se clama distancia euclidia entre dos puntos A(x_1, y_1) y d'o plano a la longaria d'o segmento de recta que tiene por cabos A y B. Se puet calcular asinas:
A distancia entre un punto P y una recta R ye a longaria d'o segmento de recta que ye perpendicular a la recta y la une a o punto P(x_1, y_1). Puet calcular-se asinas:
Palacio d'Ursua
O palacio d'Ursua (en basco Urtsua jauregia) ye una casa-torre u casa fortificata situata en o barrio d'Ordoki d'o lugar d'Arizkun, en a localidat de Baztan d'a provincia de Navarra. D'antis mas yera a residencia d'a familia Ursua y ye amanata d'o palacio de Goienetxe y o barrio de Bozate.
Historia
O palacio d'Ursua estió a residencia d'o clan u linache d'os Ursua (a o menos mientres o sieglo XV), estando o suyo miembro mas famoso o conqueridor y militar Pedro de Ursua (1520 u 1526-1561), muerto por orden d'o rebelde onyatiarra Lope de Agirre (1510-1561) en l'Amazonas mientres a Expedicion a o Dorado, d'a que estió chefe en primeras o dito Pedro de Ursua, y mas tardi destituito dimpués una rebelión dirichita por o propio Agirre.
Distancia
Distancia en cheometría
A distancia entre dos rectas paralelas ye a longaria d'o segmento de recta perpendicular a las dos que las une.
Palacio d'Ursua
Edificio
A la suya dreita ye rodiato por una chicota muralla que en a suya puerta de dentrata poseye un arco de meyo punto. A la suya ezquierda, a frontera ye enlucita y poseye una bastida de fusta, iste chicot edificio s'adhibió a o palacio tardanament. A casa-torre ye construita con piedra d'o Baztan (tipo de piedra royenca tipica que se gosa quitar d'a val d'o Baztan y con a que son construitos a-saber-los edificios d'ista val).
Leyenda
En a val d'o Baztan bi ha una leyenda sobre o palacio d'Ursua y os suyos habitadors. Seguntes ista leyenda, una polida mesacha d'a casa de Lantain en Iparralde se casó con o hereu d'o Palacio d'Ursua. En a cerimonia de voda, o marito veyió que a suya muller yera embarazata. L'hombre le'n dició a la suya muller que antis de que fuesen a dormir chuntos iban a ir a l'armita d'o palacio. En a portalada d'o palacio l'hombre insulto a la muller, le quito o su vestito de novia y dimpués la estrangulló con un panyuelo de seda. Dimpués o marito asasino prenió o suyo caballo y fuyó enta Francia. Seguntes contan beluns, l'hombre clavó a o suyo caballo as ferraduras d'o reves, ta asinas dificultar que l'encorresen y confundir a os suyos perseguidors.
Distancia
Distancia en cheometría
A distancia entre un punto P y un plano L ye a longaria d'o segmento de recta perpendicular a o plano que lo une a o punto P (x1,y1,z1) y se puet calcular asinas:
Monteagudo de las Vicarías
A suya población ye de 229 habitants (2014), en una superficie de 97,04 km² y una densidat de 2,36 hab/km².
Cheografía
A localidat de Monteagudo de las Vicarías se troba situata a 972 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, a una distancia de 60 km d'a ciudat de Soria, a capital d'a suya provincia, y de 139 d'a ciudat de Zaragoza.
Masturbación anal
A masturbación anal ye la estimulación erotica de l'ano y lo recto. Pa los humans, os metodos comuns de masturbación anal incluyen a estimulación manual d'a obredura anal y l'inserción d'un obchecto u obchectos como didos, luenga, elementos con forma de pene, u chuguetz sexuals como bolas anals, butt plug, consoladors, vibradors u esfregadors pa la prostata especialment disenyaus.
Monteagudo de las Vicarías
Historia
O 29 de noviembre de 1291, por a Concordia de Monteagudo, os reis de Castiella y Aragón pactoron en Monteagudo de Vicarías o reparto d'arias d'influencia en a costa de Berbería, quedando Túniz y Alcheria baixo influencia futura d'a Corona d'Aragón.
Novelda
Novelda ye un municipio de la provincia d'Alicant, situato en la comarca de lo Vinalopón Meyo. La suya población ye de 27.104 habitants (2010), en una superficie de 75,7 km² y una densidat de población de 358 hab/km².
Mugas
200px|thumb|Right|Novelda en relación con los municipios de la redolada Lo suyo termin municipal muga con Montfort, Asp, La Romana, Monòver, Elda y Petrer.
Toponimia
Veyemos Nonouella en la "Cronica de Sant Chuan de la Penya" cuan parlan de tractatos de mugas entre la Corona d'Aragón y lo Reino de Castiella:
Bula de Lucio III
La Bula de Lucio III ye un documento escrito en 1182 que confirma la patrimonialidat de las Ilesias de Calatayú y la suya comunidat d'aldeyas d'alcuerdo con lo que establió Alifonso I lo Batallero en lo Fuero de Calatayú.
Aspectos linguisticos
Lo texto ye en latín, bi ha toponimos en aragonés (Berdello, Castellon, Cervera, Terrer, Turrillo, Vadiello), pero la mayoría de los toponimos son latinizatos (Fontes, Rosca, Paracollos, Petra, Turealba, etc...).
Copias
L'orichinal d'este documento y de la Bula de Lucio III, yeran en tan mal estato a fins de lo sieglo XIII que Alifonso III ordenó reparar lo manuscrito, confirmando de nuevo lo fuero. No se conserva ni l'orichinal ni la confirmación de lo fuero, y en tenemos només que bellas copias con modificacions:
Plinio o Chóven
Plinio o Chóven (Gaius Plinius Secundus en latín), naixito de Como (Imperio Romano) en l'anyo 61 y muerto en o 112, estió un escritor y politico romano en luenga latina.
Uello
right|thumb|250px|Uello humano. O uello (pronunciato /'gweʎo/; d'o latín <OCŪLU) ye un organo sensible a la percepción d'a luz, que en os humanos s'identifica con o sentito d'a vista. Os uellos mas simples no fan que detectar si arredol d'élls ye claro u escuro. Os uellos mas complexos son acostumbratos a ofreixer una percepción visual. Muitos organismos complexos, como los mamiferos, os paixaros, os reptils u os peixes, tienen dos uellos que pueden enfocar-se bien enta un mesmo plano, resultando-ne una sola "imachen" tridimensional (visión binocular) como en o caso d'os humans, bien enta planos diferens, creyando asinas dos "imáchens" deseparatas (visión monocular), como en o caso d'os coniellos y os camalions.
En a mayoría de vertebratos y en bels moluscos, a función d'o uello ye de prochectar imáchens sobre una retina sensible a la luz, en a cual se detecta la luz y os sinyals son trasmesos ta o cerebro per meyo do niervo optico. Istos uellos, per un regular, son alto u baixo esfericos, contienen una substancia trasparent chelatinosa dita humor vitria, con una lent d'enfoque dita cristalino y a ormino un musclo, l'iris, que regula la intensidat de luz que penetra en o uello. Os uellos d'os cefalopodos, os peixes, os anfibios y as serpients acostumbran a tener cristalinos fixos y o enfoque se consigue de manieras pareixitas a las d'a lent d'una camara.
A evolución d'os uellos
Ye una cuestión difícil, dende o punto de vista d'a teoría d'a evolución, determinar cómo puede haber-se desarrollato una estructura tan complicata como a d'o uello. Anque a suya precisión y complexidat son grans, os modelos d'evolución ocular per ordinador que realizoron Dan-Erik Nilsson y Susanne Pelger contrimostroron que un organo sensitivo optico primitivo podeba evolucionar ta un complexo uello humanoide en un periodo de tiempo razonable, menor a un millón d'anyos, solo que per meyo de chiquetas mutacions y a selección natural.
Os uellos s'adaptan a las necesidaz de cada animal. Per eixemplo, as rapinyaderas tienen una agudeza visual muito mas gran que a d'os humanos y bellunas, como as diurnas, pueden veyer a luz ultravrioleta. A ormino s'ha parlato d'as diferents formas de uello en, per eixemplo, os vertebratos y os moluscos como sinyal d'una evolución paralela, socherindo que o desarrollo d'os uellos per evolución no ye tan improbable como pareix. Manimenos, a evolución d'o uello se considera monofiletica, o que significa que toz os uellos actuals, per variatos que sigan, tienen os suyos oríchens en un proto-uello que aparentment s'habría desarrollato fa bels 540 millons d'anyos.
Anatomía d'o uello
right|thumb|250px|[[Iris (uello)|Iris humano (engrandamiento).]] En os mamiferos, a estructura d'o uello ye especialment disenyata ta o quefer d'enfocar a luz sobre a retina. Toz os components per os que pasa la luz adintro d'o uello antis de plegar en a retina son trasparents, en minimizando lo escureiximiento d'a luz. A cornia y o cristalino aduyan a que os rayos de luz converchan en a retina. Ista luz causa uns cambeos quimicos en as celulas fotosensibles d'a retina, prevocando asina que uns empulsos niervosos endrecen enta o cerebro.
A luz dentra en o uello dende un meyo externo como l'aire u l'augua y pasa a traviés d'a cornia dica la primera d'as dos humors, l'humor acuosa. Gran parti d'a refracción d'a luz ocurre en a cornia, que tiene una curvatura fixa. A primer humor ye una masa clara que conecta la cornia con o cristalino, aduya a mantener a forma convexa d'a cornia (necesaria ta la converchencia d'a luz en a lent) y subministra nutriens a lo epitelio d'a cornia. L'iris, entre o cristalino y a primer humor, ye un circlo coloriato de fibras musculars. A luz ha de pasar en primeras per o centro de l'iris, a pupila u nineta d'o uello. Os musclos circular y radial s'encargan activament d'achustar a grandaria d'a pupila ta mantener un nivel mas u menos contino de luz que penetra en o uello. Si bi n'entrase de mas, a retina podría resultar danyata; y si bi n'entrase de menos, no se i captaría garra imachen. O cristalino, dezaga de l'iris, ye un disco elastico convexo que enfoca la luz, a traviés d'a segunda humor, sobre a retina.
A l'altro canto d'o cristalino se troba la segunda humor, a humor vitria, que i deixa entrar a luz sin refracción, aduya a mantener a forma d'o uello y suspende o delicato cristalino.
Tres napas de teixito rodeyan l'humor vitria. Amás externa ye a esclerotica, que da ixa color blanca a la mayor parti d'o uello. Ye feita de teixito conchuntivo de fibrina y s'encarga de protecher os components internos d'o uello y de mantener a suya forma. En a parti interna d'a esclerotica se troba la coroides, que contién os vasos sanguinios que subministran l'oxicheno necesario a las celulas d'a retina y eliminan o rebús d'a respiración celular. Ye a que da una color escura a la parti interna d'o uello, privando asinas cualsiquier reflexo perchudicioso en l'interior d'o uello. A napa mas interna ye a retina, que contién as fotorreceptoras celulas gayatas y celulas conicas, y neuronas.
Ta maximizar a visión y l'absorción de luz, a retina ye una napa relativament lisa, anque curvata. Con tot, bi ha dos puntos en que ye diferent: a «fovea» y o punto ciego. A fovea ye a responsable d'a visión en color d'os humans y de l'alta agudeza visual necesaria, per eixemplo, a la hora de leyer. O punto ciego ye aon que o niervo optico penetra en a retina ta conectar con as celulas niervosas d'o suyo interior. En no existindo celulas fotosensibles en iste punto, le dicen punto "ciego". En bels animals, a retina contién una napa reflectora que acreixenta la cantidat de luz que percibe cada celula fotosensible, premitindo a l'animal de veyer millor en condicions de baixa luminosidat. right|thumb|250px|Un uello d'Esparvero codirroyo ([[Buteo jamaicensis).]] En resumen, as prencipals partis d'o uello son:
Cambeos oculars per a edat
Con o paso d'os anyos, o uello adopta bels cambeos que nomás que pueden acumular-se en o proceso d'envellimiento. Muitos d'istos procesos anatomicos y fisiolochicos siguen un decliu gradual. Con a edat, a calidat d'a visión s'apiora per razons que no siempre son relacionatas con malotías oculars. Anque son muitos os cambeos que se producen, os mas significativos son a reducción d'a grandaria d'a nineta y a perduga de capacidat ta enfocar, a presbiopía. L'aria d'a nineta decide a cantidat de luz que puede plegar en a retina. Tamién decreix a capacidat de dilatación d'a pupila. O feito d'haber una nineta mas chica fa que os uellos viellos reciban mas luz en a retina, como si portasen espiellos de sol de densidat meya a clara luz d'o día y espiellos bien escuros a las fuscas. Per ixo, as personas grans han a menister de mas luz ta realizar quefers que requieran una buena iluminación.
Vega Baixa d'a Segura
A Vega Baixa d'a Segura (en castellano y oficialment Vega Baja del Segura, en catalán Baix Segura) ye una comarca d'o sud d'o País Valenciano, con capital en Oriuela.
Muga a o norte con o Vinalopón Meyo y o Baixo Vinalopón, a l'este con a Mar Mediterrania, y a l'ueste y a o sud con a Rechión de Murcia, en a comarca d'o Campo de Cartachena.
Luenga
Ye una comarca de luenga castellana de fueras d'o municipio de Guardamar del Segura, a o sud d'o río, y o barrio de Barbarroja d'Oriuela, en que a chent de mas edat encara charra o catalán valenciano. Manimenos, igual que en Murcia, bi ha lumerosos repuis de catalán. Ixo se debe a o feito de que ista comarca yera, en os sieglos XIII a XVIII, valencianofablant de tot, pero ciudaz como Oriuela se castellanizoron en o sieglo XVIII por os repoblamientos d'o sieglo XVII y posteriors.
Río de las Albaredas
Lo río de las Albaredas (río de la Cuba en castellano) ye un tributario de lo río de Cantaviella por la suya marguin dreita.
Tiene lo suyo naixedero cerca de lo mas d'el Porcar (Cantaviella) por la unión de los barrancos d'el Porcar y de la Nava, y poco dimpués de pasar baixo lo puent de la carretera A-227 entre Cantaviella y La Iglesuela fa de muga entre los termins municipals d'estas dos localidaz dica lo molín d'Ames, baixo La Cogullada y chunto a lo casal de Las Albaredas de Lo Portiel. Dende ixe punto fa de muga entre los termins municipals de Lo Portiel y succesivament de Cantaviella, Mirambel y La Cuba, dimpués entre los de esta zaguera localidat y La Mata, fendo doncas tamién de muga entre las provincias de Teruel y Castellón. Dende la Torre Guillermo entra en lo termin municipal de La Mata pa cayer en lo río de Cantaviella.
Hidronimia
L'hidronimo río de las Albaredas s'emplegaba ya en lo sieglo XIII y se relaciona con lo casal de Las Albaredas de Lo Portiel. En este toponimo se puede veyer en plural lo sufixo de formación vechetal -eda acompanyando a albar, y ye cognato de lo toponimo documental benasqués Albareta.
28
Defuncions
20er
Río de las Albaredas
Hidronimia
Se nombra lo río de las Albaredas en lo texto de delimitación de lo termin de Moriella de 1232. Esta delimitación estió por orden de Blasco d'Alagón y fue confirmada por Chaime I d'Aragón en 1250:
Se torna a fer mención d'este río en la carta de población de La Iglesuela atorgada por los templers en 1241:
Tamién se nombra lo río de las Albaredas en la carta de población atorgada por los templers en 1241 a La Cuba:
Parque Metropolitano de l'Augua
O Parque Metropolitano de l'Augua (oficialment Parque del Agua Luis Buñuel) ye un parque d'a ciudat de Zaragoza, situato en o districto d'a marguin ezquierda, en o Meandro de Raniellas, chunto a o recinto a on que se celebró a Expo 2008, exposición con motivo d'a cual fue construito.
Tien una amplaria de 125 hectarias. A debantadera oficial se fació l'11 de chunio de 2008 y se ubrió a o publico o día 15 de chunio d'ixe mesmo anyo.
Espadiella (Castellón)
Espadiella (Espadilla en castellano; Espadella en catalán) ye un municipio de la provincia de Castellón, situau en la comarca de l'Alto Millars. Fa parte de lo partiu chudicial de Nules.
La suya población ye de 85 habitants (2010), en una superficie de 12,00 km² con una densidat de 7,08 hab/km².
Toponimia
La parola espadiella ye en aragonés un instrumento de fusta que talla y que se fa servir pa espadar lo lino u lo canyimo pa quitar lo tamo y poder filar. Manimenos no ye probable que lo toponimo Espadiella remonte a este instrumento y ye probable que se remonte a l'aragonés antigo espata, talment usual tamién en mozarabe, con lo diminutivo -iello y con significau topografico.
La forma orichinal en aragonés ye bien documentada, por eixemplo en un texto de 1319, quan Pero Churdán d'Arenoso y la suya muller Marquesa Lopiz de Rada donan propiedaz a lo suyo fillo Gonzalvo:
Cheografía
miniaturadeimagen|Espadiella. La localidat d'Espadiella se troba situata a 294 metros d'altaria sobre lo livel d'a mar, a una distancia de 40 km de la ciudat de Castellón de la Plana, la capital de la suya provincia, y de 99 km de la ciudat de Valencia, la capital de lo País Valenciano.
Demografía
miniaturadeimagen|Lavadero publico d'Espadiella.
Masturbación mutua
thumb|300px|[[Frot ye una mena de masturbación mutua practicada entre parellas homosexuals masculinas. ]]
A masturbación mutua ye una practica sexual en a quala s'estimulan dos u mas personas sin que i haiga penetración (vachinal, anal u oral). Per un regular se fan servir as mans pero tamién se pueden fer servir vibradors, os pietz u atros chuguetz sexuals.
A masturbación mutua se da tanto entre personas homosexuals como heterosexuals y puede estar practica habitual.
Los Povils
Toponimia
Como en atros barrios rurals de Sant Agostín y Olba, recibe o nombre d'os suyos primers pobladors cristianos, a familia Povil.
Marie Curie
Maria Salomea Skłodowska u Marie Curie (Varsovia, Polonia 1867 - Salenches, Francia 1934) estió una fisica y quimica francesa d'orichen polaco, una pionera en os primers tiempos d'o estudio d'as radiacions.
Biografia
Naxita en a ciudat de Varsovia o 7 de noviembre de 1867 con o nombre de Maria Skłodowska. A los 15 años remata os estudios secundarios, tresladando-se a París ta poder estudiar fisica y quimica en a Sorbona, gracias a que su chirmana viviba en ixa ciudat francesa.
Carrocera
Carrocera ye un municipio d'a provincia de Leyón, en a comunidat autonoma de Castiella y Leyón, Espanya. Fa parte d'a comarca de Luna y partiu chudicial de Leyón.
A suya población ye de 561 habitants (2009) en una superficie de 65,98 km², con una densidat de población de 8,50 hab/km².
Cheografía
A localidat de Carrocera se troba situada a 752 metros d'altaria sobre lo livel d'a mar, a una distancia de 50 km d'a ciudat de Leyón, a capital d'a suya provincia y d'o suyo partiu chudicial, y de 215 d'a ciudat de Valladolit, a capital de Castiella y Leyón.
29
Defuncions
20er
Carrocera
Cheografía
D'o suyo termin municipal en fan parte os lugars de Benllera, Carrocera (en ye a suya capital) Cuevas de Viñayo, Piedrasecha, Otero de las Dueñas, Viñayo y Santiago de las Villas.
Oxford
Oxford ye una antiga ciudat universitaria anglesa situata en o condau d'Oxfordshire, en Anglaterra. Seguntes o censo de 2004, a suya población ye de 145.100 habitants, alto u baixo. A suya ubicación cheografica ye latitut 51°44'29"N y lonchitut 1°16'38" U (que corresponde a la situación d'a Torre Carfax, a cual se considera o centro d'a ciudat).
Se la conoixe como "a ciudat d'as agullas de suenio", expresión creyata por Matthew Arnold ta describir l'armonia en l'arquitectura d'os edificios universitarios. Siempre ha estato un afer de muito intrés a relación ocasionalment retilant entre "o pueblo y l'academia", que en 1355 derivó en una revuelta con cuantos estudiants universitarios muertos. A diferencia d'a suya gran rival, Cambridge, Oxford ye una ciutat industrial, asociada prencipalment con a industria de l'automóvil en o suburbio de Cowley.
Toponimia
O toponimo anglés Oxford ye d'orichen anglosaxón y presenta a terminación ford, que significa "vado". A forma en anglés antigo yera Oxenaforda, que significaba "o vado d'os bueis", en uns tiempos en os que bi heba mes vados que puents.
Alexandra Rinder
Alexandra Rinder ye una bodyboarder profesional dos vegadas campiona d'o APB World Tour. Ye a campiona mas choven d'a historia d'iste esporte.
Biografía
Rinder naixió de Las Palmas de Gran Canaria, Islas Canarias, Espanya en 1998. Su pai ye austriaco y su mai alemana. Ha viviu en as Islas Canarias, en Las Palmas de Gran Canaria toda a suya vida y astí prencipió a fer bodyboarding con 9 anyos d'edat. Compite profesionalment dende que teneba 12 anyos.
Sena de Luna
Sena de Luna ye un municipio d'a provincia de Leyón, en a comunidat autonoma de Castiella y Leyón, Espanya. A suya población ye de 400 habitants (2009), en una superficie de 147,71 km² y una densidat de población de 2,71 hab/km².
Antonio Moreno (actor)
Antonio Moreno (nombre artistico d'Antonio Garrido Monteagudo Moreno), naixiu de Madrit (Espanya) o 26 de setiembre de 1887 y muerto en Beverly Hills (California, Estaus Unius) o 15 de febrero de 1967, estió un destacau actor y director cinematografico hispano-estausunidense, activo en o cine estausunidense dende primerías d'os anyos 1910 dica finals d'os anyos 1950. Emigrau con a suya familia en os Estaus Unius de muit choven, con nomás que quinze anyadas, mientres os primers tiempos d'o cine mudo en o suyo país d'adopción estió considerau como un sex symbol masculín, en compartindo scenas con as mas destacadas actrices d'ixas envueltas.
Premios
O 2 d'agosto de 1960 se li adhibió una estrela a lo Paseyo d'a Fama de Hollywood, estando a suya estrela situada en o 6651 de Hollywood Boulevard d'a ciudat de Los Angeles.
Los Barrios de Luna
Los Barrios de Luna ye un municipio d'a provincia de Leyón, en a comunidat autonoma de Castiella y Leyón, Espanya.
A suya población ye de 318 habitants (2009) en una superficie de 94,29 km², con una densidat de población de 3,37 hab/km².
Cheografía
A localidat de Los Barrios de Luna se troba situada a 1.039 metros d'altaria sobre lo livel d'a mar, a una distancia de 45 km d'a ciudat de Leyón, a capital d'a suya provincia.
Lucien Briet
Lucien Henri César Briet (París, 2 de marzo de 1860 - †Charly-sur-Marne, 4 d'agosto de 1921) estió un escritor, fotografo, explorador y pireneista francés.
Recorrió lo Pireneu aragonés y contribuyó a espandir muitos puestos d'iste, especialmén a val d'Ordesa que conoixió en 1881. As suyas obras contribuyoron a amostrar a necesidat d'a creyación d'o Parque Nacional d'Ordesa.
Beluns d'os suyos treballos destacatos sobre o Pireneu aragonés nos fablan d'o macizo de Marmorés, a Penya Montanyesa, a sierra de Guara, os congostos d'Entremont y d'o río Vero, a val de Vió, o río Flumen, o salto de Rolando u Bielsa. Muitos d'istos escritos, a mayor parti cuadernez manuscritos, chunto con fotografias d'istos puestos (unas 1.600 imachens), se troban en o Museu d'os Pireneus de Lorda. Important tamién ye o suyo libro Bellezas del Alto Aragón (Bellezas de l'Alto Aragón) publicato en Uesca en 1913 an conta as suyas gambadas por Ordesa, a val de l'Ara, Escuaín, Bielsa u Mascún.
Actualment en Sobrarbe a comarca organiza anyalmén un certamen fotografico, con o tema d'o patrimonio cultural d'ista comarca, que leva o nombre de Lucien Briet y en a dentrada d'a val d'Ordesa bi ha un molimento en memoria d'o explorador francés.
Lo Villarello (Xiloca)
Lo Villarello (El Villarejo de Olmos en castellano) ye un lugar de la provincia de Teruel, situato en lo municipio de Calamocha. La suya población ye de 4 habitants (1991).
Panthera
Panthera (Ocken, 1816) ye un chenero de mamiferos carnivoros de a familia Felidae, en a orden Carnivora. Fa parte d'a subfamilia Pantherinae, de a qual en ye o chenero tipo.
Lo Villarello (Xiloca)
Toponimia
Talment corresponda con lo Villardecosa de lo texto d'adchudicación de decimas y primicias de Remón de Castrocol (Texto adhibito a lo "Libro vermello de l'Archivo Colechial de Daroca"). En dos textos, de 1382 y 1403, d'ixe mesmo Libro vermello bi ha mencions a Villareio de Cosa.
Agustín Ventura Conejero considera os toponimos Villar y Villa como de tiempos d'a reconquiesta.
Panthera
O chenero aglutina belunas d'as especies de grans felidos actuals mas conoixidas, como o lión (Panthera leo), o tigre (Panthera tigris), o leopardo (Panthera pardus) y o yaguar (Panthera onca), con todas as suyas subespecies, y tamién qualques especies extinctas como o lión d'as cavernas (Panthera spelaea) y o yaguar europeu (Panthera gombaszoegensis).
Caracteristicas
O pellizo ye cubierto de picas u ocelos, que en o caso concreto d'a especie Panthera leo son marcaus quan naixe, pero tienden a desapareixer a mesura que l'animal se torna adulto. Como en muitos felidos, a presencia de tacas en o pelo ye un caracter basal que se relaciona con o mimetismo y con a estratechia de caza a la guait que practican, y se troba present en os chens de toz ellos. En Panthera tigris, as tacas s'han fusionau en formando rayas verticals.
O gramido
Tradicionalment se pensaba que l'hioides de ueso yera lo que les permitiba gramar (a diferencia d'atros felidos, que no pueden), pero estudios mas recients han mostrau que o gramido que fan estaría imposible sin belatras adaptacions no esqueleticas que os miembros de Panthera tienen, como o diametro d'a larinche (mas ampla en proporción) y un engruiximiento d'as cuerdas vocals.
A pantera d'as nieus (Panthera uncia) ye o solo miembro d'o chenero Panthera que no tiene l'hioides feito ueso, por a qual cosa no puede gramar. O ueso hioides semi-osificau de P. uncia ye un d'os caracters que han forzau a revisión d'a taxonomía d'iste chenero. En l'actualidat se debate si P. uncia ye un miembro de Panthera u s'ha de sacar pa creyar con ella unatro chenero, de nombre Uncia.
Tiedra
Tiedra ye un municipio d'a provincia de Valladolit, en a comunidat autonoma de Castiella y Leyón, Espanya. Fa parte d'a comarca de Tierra del Vino.
A suya población ye de 350 habitants (2010), en una superficie de 47,16 km² y una densidat de población de 7,42 hab/km².
Cheografía
A localidat de Tiedra ye situata a una distancia de 60,1 km d'a ciudat de Valladolit, a capital d'a suya provincia.
D'o suyo termin municipal fa parte o lugar de Pobladura de Sotiedra.
Michel Galabru
Michel Louis Edmond Galabru, naixito de Safi (Protectorau francés de Marruecos, hue Marruecos) o 27 d'octubre de 1922 y muerto o 4 de chinero de 2016 en París, fue un destacato actor francés, activo en o cine francés dende meyatos d'os anyos 1940 y con cuantos premios recibitos mientres a suya carrera cinematografica.
D'entre a suya amplisma filmografía, se puet mencionar belunas d'as suyas interpretacions en bellas cintas como La Guerre des boutons (1962, Yves Robert), Le Gendarme de Saint-Tropez (1964, Jean Girault), Les Gaspards (1974, Pierre Tchernia), La Cage aux folles 2 (1980, Édouard Molinaro), L’Été meurtrier (1983, Jean Becker), Uranus (1990, Claude Berri), Les Acteurs (1999, Bertrand Blier), Bienvenue chez les Ch'tis (2008, Dany Boon).
Moneghetti
Moneghetti u Moneghetti e Baloard de Belgica (en occitán Moneghetti e Baloard de Belgica, en monegasco Muneghëti, en francés, Moneghetti/Bd de Belgique) ye un d'os once barrios de Mónegue, situato en l'antiga comuna de la Condamina.
Michel Galabru
Premios
L'actor Michel Galabru recibió en a 2a edición d'os Premios César en 1977 o Premio César a o Millor Actor de l'Academia d'as Artes y d'as Tecnicas d'o Cine por a suya interpretación de Joseph Bouvier en a cinta Le Juge et l'Assassin, dirichita por Bertrand Tavernier.
Moneghetti
Ye considerato como un d'os barrios residencials mas tranquilos, chunto con La Condamina, encara que bi ha a-saber-las botigas y comercios.
Demografía
Tien una población de 3.003 habitants y una superficie de 0,10 km².
Situación
Moneghetti se troba en a parti norte central d'o país, chunto a la muga con Francia. Muga con a comuna francesa de Bèusoleu y con os barrios munegascos de Fòntvièlha, Ciudat de Mónegue, La Condamina, Sant Miquel, La Còla y Las Reveras.
Turismo
thumb|left|250px|[[Gara de Mónegue]] Moneghetti chuega un papel esencial en a industria d'o turismo en oe prencipau, con mas de 50 hotels localizatos astí, encara que muitos d'istos hotels tienen nomás entre 15 y 20 cambras.
Caracteristicas
O barrio ye conoixito por a suya pendient, ya que se situa chusto en o puesto a on os Alpes baixan dreitament enta a Mediterrania.
A ilesia parroquial ye adedicata a o Sagrato Corazón, y ye amás a seu de l'Asociación de Scouts y Guidas de Mónegue (Association des Guides et Scouts de Monaco).
A sola gara de Mónegue (Gara de Mónegue Montcarles) se troba situata en iste districto administrativo.
Tanto a policía como a Compagnie des Carabiniers du Prince tienen comisarías en Moneghetti.
Lowell Observatory Near-Earth-Object Search
Lowell Observatory Near-Earth-Object Search (LONEOS) ye un programa dirichito por a NASA y por l'Observatorio Lowell ta descubrir obchectos proximos a la Tierra. O sistema prencipió as suyas observacions en aviento de 1993 dica l'anyo 1998 mientres iste periodo ha descubrió muitos asteroides.
30
Defuncions
30er
Punta Maury
A punta Maury (en francés Pointe Maury) ye un pico de 2.840 metros d'altaria situau en a cordelera d'o Pireneu, en a muga entre os municipios de Benás (Aragón) y Lodenvièla (Occitania).
Toponimia
O pico ye nombrau en honor a Léon Maury cartografo y toponimista qui chunto a Denis Eydoux fació un mapa d'os Pireneus Centrals en 1906.
Cantón d'o Tesino
O cantón d'o Tesino (en italiano Cantone Ticino, en lombardo Canton Tesin, en alemán suizo Kanton Tessin) ye o cantón mas meridional de Suiza, sobre a versant sud d'os Alpes. O nombre deriva d'o río que o trescruza (río Ticino) puyando por o Passo della Novena (en alemán Nufenenpass) dica o Laco Mayor. O cantón d'o Tesino ye cuasi de tot de luenga italiana (excepto o municipio de Bosco/Gurin) y forma chunto con bellas rechions d'o cantón d'os Grisons a clamata Suiza Italiana.
Isabel d'Urchel (desambigación)
Isabel d'Urchel puet estar:
Portalrubio
Portalrubio ye un lugar de la provincia de Teruel, situato en lo municipio de Pancrudo. La suya población ye de 39 habitants.
Toponimia
S'escribe Portelrubeo en lo texto d'adchudicación de decimas y primicias por Remón de Castrocol (texto de 1205 adhibito a lo Libro vermello de l'Archivo Colechial de Daroca). En la versión romance de lo fuero de Teruel s'escribe Portiel Ruvio. En lo "Libro de manifestación de lo morabetín de las aldeyas de la Comunidat de Daroca" s'escribe Portal Ruvio.
Internet Movie Database
Internet Movie Database (en aragonés base de datos de cintas en Internet) ye una base de datos accesible por o rete a traviés d'una pachina web en a cual se i puet trobar información sobre cintas, series de televisión, actors, directors cinematograficos, productors cinematograficos, guionistas u cualsiquier belatra persona relacionata con o mundo d'o Cine. A devantadera d'a pachina estió o 17 d'octubre de 1990, y actualment bi ha no nomás a versión prencipal en anglés, sino tamién versions en francés y castellano.
Kyle Gass
Kyle Gass (Kyle Richard Gass), naixito de Walnut Creek (California) o 14 de chulio de 1960, ye un actor estausunidense.
Luis del Val Velilla
Luis del Val Velilla (Zaragoza, 28 de chunio de 1944) ye un politico, periodista y escritor aragonés.
Plutarco Elías Calles
Francisco Plutarco Elías Campuzano (conoixito como Plutarco Elías Calles), naixito de Guaymas (Sonora) o 25 de setiembre de 1877 y muerto en Ciudat de Mexico o 19 d'octubre de 1945, estió un militar y politico mexicano, una fegura clau en a Historia de Mexico mientres a primera metat d'o sieglo XX. Dimpués d'estar cuantas vegatas Gubernador de Sonora, o suyo estato natal, estió ministro (secretario, en o luengache politico-administrativo de Mexico) tamién cuantas vegatas y establidor d'o Partido Nacional Revolucionario (que hue ye o Partido Revolucionario Institucional) y remató en estar President de Mexico en 1924-1928, continando dimpués d'a suya presidencia en a primer fila d'a escena politica mexicana. Destacó mientres o suyo mandato en impulsar a mudernización d'o país, encara que tamién tenió problemas con a Ilesia Catolica en a dita Guerra Cristera.
Luis del Val Velilla
Biografía
Ye autor de una ucena de libros de narrativa y ensayo, d'entre os que cabe estacar as novelas Los ejecutivos también sueñan (1986), Buenos días, señor ministro (1988, premio Café Gijón), Los juguetes perdidos (1996), Las amigas imperfectas (2003, premio de novela Ateneo de Sevilla) y Volveremos a Venecia (2005); o libro de relatos Cuentos del mediodía (1999), Los caballos cojos no trotan, una obra de teatro en forma de monologo, y os ensayos Prietas las filas (1999), acerca del Frente de Juventudes, y Con la maleta al hombro (2000), prexinanza sobre a emigración en Espanya.
A suya labor periodistica ha sito destinguita con muitos galardons, entre os que se contan o "Micrófono de Oro" d'a Asociación de Profesionales de Radio y Televisión (1999), por os suyos Perfiles sonoros emitidos en a Cadena SER, y dos premios Ondas, uno concedito en 1990 por o suyo programa Sé que estás ahí, que dirichió y presentó en a Cadena COPE, y atro en 2002 por "La foto del día", sección incluita en o programa Hoy por hoy d'a Cadena SER.
Dende 2004, o Concello de Sallent de Galligo convoca en homenache suyo o Premio de Relatos Luis del Val, de relatos curtos (para leyer en tres menutos), con periodicidat anyal.
Wikipedia en aragonés
A Wikipedia en aragonés u Biquipedia ye a edición en idioma aragonés d'a enciclopedia libre Wikipedia. A edición en luenga aragonesa de Wikipedia existe dende o 21 de chulio de 2004 y tien actualment articlos.
O 16 de marzo de 2011 a wikipedia en aragonés blincó d'os 25.000 articlos.
== Estatisticas ==
Antonio María Javierre Ortás
Antonio María Javierre Ortás, naixito de Sietemo (Plana de Uesca) o 21 de febrero de 1921 y muerto en Roma (Italia) l'1 de febrero de 2007, estió un bispe, arcebispe y cardenal aragonés, d'a orden d'os salesianos. Yera chermano d'o periodista y mosén José María Javierre Ortás.
Formato en a Universidat Pontificia de Salamanca, enampló estudios en Roma y en Leuven, ocupando dimpués cargos destacatos en o Vaticano, estando proclamato cardenal por o Papa Chuan Pavlo II o 28 de chunio de 1998.
La Sauvedat (Gers)
La Sauvedat (La Sauvedat en occitán, La Sauvetat en francés y oficialment) ye una comuna occitana en o departamento francés de Gers, rechión d'Occitania, districto de Condòm y cantón de Florença-Lomanha.
A suya población ye de 359 habitants (2007) en una superficie de 27,71 km², con una densidat de población de 12,96 hab/km².
Mont-reyal (Canadá)
Mont-reyal (en grafía SLA Mont Reyal; en francés Montréal, prenunciato ; en anglés Montreal, prenunciato ) ye una ciudat quebequesa, en o Canadá. Ye a capital d'a rechión quebequesa de Mont-reyal.
Mont-reyal tien una superficie de 363,52 km², una población de 1.637.563 habitants en 2006 y una densidat de población de 4.505 hab/km². Con a suya población, ye a prencipal ciudat de Quebec, a segunda ciudat mas poblata de Canadá, y a segunda u a cuatrena ciudat francofona d'o mundo (a segunda seguntes os fablants nativos, a cuarta seguntes o numero total d'habitants). Antimás ye tamién a solenca ciudat francofona d'America d'o Norte.
Esporte
Mont-reyal estió a seu d'os Chuegos Olimpicos de 1976.
Angòs
Angòs (Angòs en occitán, Angos en francés y oficialment) ye una comuna occitana en o departamento francés d'Altos Pireneus, districto de Tarba, cantón de l'Ador Meyo y rechión d'Occitania. A comuna yera parte de l'antiga provincia de Bigorra.
A suya población ye de 203 habitants (1999) en una superficie de 2,98 km², con una densidat de población de 68,12 hab/km².
Alionor de Borbón y Ortiz
Alionor de Borbón y Ortiz (Madrit, Espanya, 31 d'otubre de 2005), naixita Alionor de Toz os Santos de Borbón y Ortiz (Leonor de Todos los Santos de Borbón y Ortiz en castellano), Princesa de Chirona, Viana y Asturias, Duquesa de Montblanc, Contesa de Cervera y Sinyora de Balaguer, ye a Princesa hereua d'o Reino d'Espanya. Ye a primera filla d'os Reis Felipe VI d'Espanya y Letizia Ortiz Rocasolano.
Carl Spitteler
Carl Friedrich Georg Spitteler, naixito de Basilea (Cantón de Basilea-Ciudat, Suiza) o 24 d'abril de 1845 y muerto en Lucerna (Cantón de Lucerna, Suiza) o 19 d'aviento de 1924, estió un escritor y poeta suizo en luenga alemana, que recibió por a suya obra o Premio Nobel de Literatura en 1919.
31
Defuncions
30er
Fuents d'Ebro
Fuents d'Ebro (Fuentes de Ebro en castellano) ye una villa y municipio aragonés d'a provincia de Zaragoza, situato en a Comarca Central.
A suya población ye de 4.566 habitants (2016), en una superficie de 141,73 km², con una densidat de población de 31,16 hab/km².
Cheografía
A localidat de Fuents d'Ebro ye situata a 196 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, en un plan (o Plan(o) de Fuentes d'os textos medievals) y una costera en a muga entre materials terciarios y cuaternarios d'o río Ebro, un poquet luent de l'Ebro, a o canto de l'afluyent río Chiner. En a suya huerta se cautiva la famosa Cebolla dulza de Fuents.
Fuents d'Ebro se troba a una distancia de 26 km d'a ciudat de Zaragoza, a capital d'a suya comarca, d'a suya provincia y d'Aragón.
Mugas
O suyo termin municipal muga con Mediana d'Aragón, Zaragoza, Lo Burgo d'Ebro, Villafranca d'Ebro, Osera d'Ebro, Pina d'Ebro, Quinto y Belchit.