cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Artigaloba
A suya población ye de 1.074 habitants (1999) en una superficie de 10,74 km², con una densidat de población de 116,57 hab/km².
Demografía
2007: población provisional seguntes o INSEE.
Catarina I de Rusia
Catarina I de Rusia, naixita de Livonia (Suecia, hue Estonia) o 15 d'abril de 1684 y muerta en Sant Petersburgo (Imperio Ruso) o 17 de mayo de 1727, estió una zarina de l'Imperio Ruso, que ocupó a cadiera reyal dende o 8 de febrero de 1725, cuan morió o suyo esposo Pero I, dica la suya muerte.
Denis Marion
Denis Marion (seudonimo de Marcel Defosse), naixito de Sint-Joost-ten-Node (Rechión de Bruselas-Capital, Belchica) o 15 d'abril de 1906 y muerto en Eaubonne (Val de l'Oise, Isla de Francia, Francia) o 15 d'agosto de 2000, estió un escritor, periodista, guionista y critico cinematografico belga. Amigo y colaborador d'André Malraux, fació con iste autor o guión d'a cinta Espoir, sierra de Teruel (1937), dirichita por Malraux y basata en o suyo libro L'Espoir; a cinta se rodó en territorio encara en mans d'a Segunda Republica Espanyola mientres a Guerra Civil espanyola.
Era Broquèra
Era Broquèra (Era Broquèra en occitán, Labroquère en francés y oficialment) ye una comuna occitana en o departamento francés d'Alta Garona, districto de Sent Gaudenç, cantón de Banyeras de Luixón y rechión d'Occitania.
A suya población ye de 269 habitants (1999) en una superficie de 4,37 km², con una densidat de población de 61,56 hab/km².
Joe Mantegna
Joseph Anthony "Joe" Mantegna, Jr., naixiu de Chicago (Illinois) o 13 de noviembre de 1947, ye un actor, actor de voz, director cinematografico, guionista y productor cinematografico estausunidense, activo en o cine estausunidense dende zaguerías d'os anyos 1960.
D'entre as suyas cintas, cal destacar belunas como Three Amigos (1986, John Landis), The Godfather Part III (1990, Francis Ford Coppola), Forget Paris (1995, Billy Crystal) u Up Close & Personal (1996, Jon Avnet). Tamién ha partecipau en cuantas series de televisión, y en The Simpsons fendo a voz de Fat Tony, actualment partecipa en a serie Criminal Minds.
Cerro de Barabanto
O cerro de Barabanto ye un pueyo de 1.414 metros d'altaria situau en a provincia de Teruel, en a muga entre os municipios de Pozondón y Almofalla.
En a suya cima bi ha un vértiz cheodesico.
Sphenodon punctatus
A tuatara (Sphenodon punctatus (Gray, 1842) ) ye una especie de reptil d'a orden d'os Rhynchocephalia y familia Sphenodontidae que ye endemica de Nueva Zelanda.
Cièr d'Arribèra
Cièr d'Arribèra (Cièr d'Arribèra en occitán, Cier-de-Rivière en francés y oficialment) ye una comuna occitana en o departamento francés d'Alta Garona, districto de Sent Gaudenç, cantón de Banyeras de Luixón y rechión d'Occitania.
A suya población ye de 250 habitants (1999) en una superficie de 9,26 km², con una densidat de población de 27,00 hab/km².
Basilica de Sant Istevan de Budapest
A Basilica Sant Istevan (en hongaro: Szent István-bazilika) ye un edificio relichioso de culto catolico, baixo o patrocinio de Sant Istevan I d'Hongría, situata en a ciudad de Budapest, capital d'Hongría.
A Basilica de Sant Istevan ye a seu de Budapest y tal como diz o suyo nombre, en 1931 o Papa Pío XI le atorgó o títol de "basilica menor".
Arquitectura
200px|left|thumb|Cupula, obra de Lotz Károly Chunto con o Parlamento de Budapest, son os dos edificios mas altos d'a ciudat de Budapest (con 96 m), amás d' edificio relichioso mas gran d'o país, con capacidat ta 8.500 personas.
Prencipió a construyir-se en l'anyo 1851, rematando-se 54 anyos dimpués, debito a que s'habió d'espaldar a cupula en 1868, en l'anyo 1905 y se consagró ixe mesmo anyo.
Por debaixo d'o granizo edificio, a frontera d'o qualo mira enta l'amanato río Danubio, s'habioron de construyir unos alazetz de tres rans, quasi tan grans como a propia ilesia.
En a capilla situata dezaga d'o santuario, s'alza a reliquia mas important d'a cristiandat hongara: a diestra momificata d'o rei Istevan I d'Hongría, primer rei d'Hongría y fundador d'a ilesia d'Hongría. D'entre as obras d'arte d'a ilesia cal nombrar as estatuas d'Alajos Stróbl y a pintura de Gyula Benczúr: Sant Istevan pide a protección d'a Virchen ta o país.
Pabillonis
Pabillonis (Pabillonis en sardo; Pabillonis, en italiano y oficialment) ye una comuna sarda en a provincia italiana de su Campidanu de Mesu y rechión de Cerdenya, que feba parte de l'antigo reino de Cerdenya.
A suya población ye de 2.978 habitants (2006) en una superficie de 37,56 km², con una densidat de población de 79,29 hab/km².
Cheografía
A localidat de Pabillonis ye situata a 42 metros d'altaria sobre o livel d'a mar.
El Cerro (Pancrudo)
El Cerro ye un mont de 1.367 metros d'altaria situau en a provincia de Teruel, en o municipio de Pancrudo.
En a suya cima bi ha un vértiz cheodesico.
Túnel de Bielsa-Aranyonet
O túnel de Bielsa-Aranyonet u simplament o túnel de Bielsa ye un túnel carretero internacional situato en o Perineu central. Une as vals de Bielsa (Aragón) y d'Aura (Bigorra).
Historia
left|thumb|250px|O puerto en o suyo canto occitán. left|thumb|250px|Dentrada dende Occitania. thumb|250px|Panel informativo a la dentrada d'o túnel dende Occitania. Fue construito por un convenio internacional entre o Gubierno espanyol y o Consello Cheneral d'o departamento d'os Altos Perineus en a decada d'os anyos 1970. L'alcalde d'a localidad de Sent Lari e Sola, Vincent Mir, estió o suyo prencipal empentador. Dimpués de quantos retrasos debitos a problemas tecnicos o túnel s'inauguró en octubre de l'anyo 1976.
Debito a o duro clima perinenco y la manca d'atención por parti d'as autoridatz espanyolas y francesas o túnel s'estropició prou, por lo que en primerías d'o sieglo XXI se facioron obras de reforzamiento y s'amilloró a seguridat en instalar-se un semaforo que impide que dos camions se crucen en l'interior d'o estreito túnel. En l'anyo 2008 o Gubierno d'Aragón y o departamento d'os Altos Perineus sinyoron un alcuerdo ta formar un consorcio que chestiona de traza conchunta tanto o túnel internacional como quantos kilometros (4,5 km d'a carretra autonomica A-138 en Aragón y 6,1 km d'a carretera departamental RD-118 en os Alto Perineus) d'as carreteras que sirven d'acceso a o mesmo dende os dos países, estando l'obchectivo prencipal a limpieza hibernal ta mantener ubierto o paso transperinenco.
Sent Bertran de Comenge
Sent Bertran de Comenge (Sent Bertran de Comenge en occitán, Saint-Bertrand-de-Comminges en francés y oficialment) ye una comuna occitana en o departamento francés d'Alta Garona, districto de Sent Gaudenç, cantón de Banyeras de Luixón y rechión d'Occitania.
A suya población ye de 237 habitants (1999) en una superficie d'11,17 km², con una densidat de población de 21,22 hab/km².
Túnel de Bielsa-Aranyonet
Historia
A solución finitva ta o túnel de Bielsa sería a de construir un segundo tubo de traza que cadagún d'os túnels fuese unidireccional, manimenos no pareixe que agane muito d'enamplar o túnel dende dengún d'os dos cantos d'a muga. Amás d'iste feito, o Gubierno Francés ye mirando de derivar parti d'os traficos perinencos d'a carretera enta o ferrocarril y d'atra man, cal decir que a versant francesa ye una zona protechita con una carretera de carácter secundario.
Caracteristicas
Ye un túnel d'un solo tubo de doble dirección con una longaria de 3.070 metros, d'os que 1.298 se troban en tierra aragonesa y 1.772 en Occitania. A dentrada d'o costato aragonés ye a 1.664 metros d'altaria y a occitana a 1.821 metros. Debito a l'altaria ye un túnel que se gosa zarrar a la circulación frecuentment d'hibierno.
Asociación de Nacions d'o Sudeste Asiatico
Miembros
Os siguients países son miembros de l'ASEAN y a suya calendata d'ingreso:
Basco bizcaíno
O bizcaíno u basco occidental (en idioma basco, bizkaiera u mendebaldeko euskara) ye un "euskalki" u dialecto d'a luenga basca, tradicionalment dito bizcaíno. Parando cuenta d'o territorio en que se charra, ye mas precisa a denominación basco occidental, porque cal tamién parar cuenta de que amás en Bizcaya, tamién se charra iste dialecto en as comarcas occidentals guipuzcuanas de l'Alto Deba y Debabarrena, amás d'en as localidaz d'Aramaio y Legutio a o norte d'Alaba.
Amás o que estió o basco d'Alaba yera clasificato adintro d'iste dialecto, igual que os repuis de basco trobatos en Burgos y A Riocha tamién presentaban carcateristicas d'iste dialecto.
A finales del siglo XIX fue el dialecto bizcaíno u occidental en el que se basó Sabino Arana para crear su propio vocabulario y el euskara sabiniano o estandard empleado extensamente entre 1890-1937 incluso por hablantes del resto de los dialectos del euskara, en contraposición al resto de dialectos, debido a que el Nacionalismo Basco surgió primeramente en Bizkaia y luego se extendió al resto de territorios basco.
A diferencia del actual euskara batua o euskara estandard, surgido en los año 60 del siglo XX, basado en mayor grado en los dialectos centrales: dialectos de Gipuzkoa, occidente de Navarra y occidente de Iparralde. Quedando hoy en día como dialectos mas diferenciados del euskara batua, el propio dialecto bizcaíno, el souletino, el roncales, salacenco y aezcoano, estos cuatro últimos, muy "exóticos" o periféricos para el resto de hablantes del euskara batua (al igual que el catalán de las islas Baleares, la Franja, Murcia o el Alguer), debido a que no son habituales o comunes en los medios de comunicacion oficiales, ni poseen tantos hablantes como el dialecto guipuzcoano, bizcaíno, alto navarro o labortano.
Chunto con o dialecto soletán ye o dialecto mas esferenciato u distanciato d'a resta de dialectos centrals d'o basco y d'o mesmo ''euskara batua' (adintro d'iste grupo de dialectos esferenciatos u perifericos sería tamién o dialecto roncalés, desapareixito en 1991, y con muito vinclo u conexión con o dialecto soletán y o dialecto salacenco, gracias a la larga historia de relaciones de los valles de ambos lados de los Pirineos).
Vocabulario
En o dialecto bizcaíno puet existir un vocabulario diferent de comarca a comarca, tamién d'un lugar enta atro (por eixemplo, en bels lugars a on se parla bizcaíno emplegan os verbos nahi = "querer" y gaizki = "mal", que son mas propios d'atros dialectos; tamien se fan servir istos verbos en o bizcaíno, encara no apareixcan en a lista d'abaixo, y os verbos mas emplegatos y muito mas habituals en bizcaíno sían gura = "querer" y txarto = "mal"). Aquí no citaremos mas que unas pocas y conoixitas parolas. En a web Hiztegia.net, adintro d'a sección "Herriz herri", existe a forma de consultar o vocabulario local de cada lugar. En istos zaguers anyos a persona que mas ha treballato y editato sobre iste tema ye Iñaki Gaminde.
Caracteristicas especiales
En el dialecto bizcaíno hay varios "castellanismos" que no existen en el resto de dialectos del euskara, ejemplos:
Castellanismos utilizados en el bizkaitarra en participios que en castellano acaban en -ado e -ido. a) -ado > -au: pentsau ("pensar"), akabau ("acabar"), amenazau ("amenazar"). En euskara batua y otros dialectos: pentsatu / gogoeta egin (pensar), bukatu/amaitu ("acabar"), mehatxatu ("amenazar"). b) -ido > -idu: korrejidu ("corregir", sentidu ("sentir", mobidu/mogidu ("mover"). En euskara batua y otros dialectos: zuzendu ("corregir"), sentitu ("sentir"), mugitu ("mover").
Arcipestrau de Gallur
L'arcipestrau de Gallur ye un arcipestrau de l'archidiocesi de Zaragoza que incluye 8 parroquias situadas en as comarcas d'a Ribera Alta d'Ebro y Cinco Villas.
Parroquias
Perteneixen a l'arcipestrau de Gallur as siguients parroquias:
Aussavièla
Aussavièla (Aussavièla en occitán, Aussevielle en francés y oficialment) ye una comuna occitana en o departamento francés de Pireneus Atlanticos, districto de Pau, cantón d'Artics y País de Seuvèstre y rechión de Nueva Aquitania. A comuna yera parte de l'antiga provincia de Biarn.
A suya población ye de 479 habitants (1999) en una superficie de 3,26 km², con una densidat de población de 146,93 hab/km².
Ilesia de Sant Nicolau de Chirona
A ilesia de Sant Nicolau de Chirona (esglèsia de Sant Nicolau de Girona en catalán) ye una ilesia romanica catalana, debantata en o sieglo XII (data en a que se constata a suya existencia, que poderba mesmo ser anterior) y adedicata a Sant Nicolau, que se troba situata en o municipio de Chirona (comarca d'o Chironés). Actualment ye propiedat de l'Achuntamiento de Chirona y se fa servir como sala d'exposicions municipal. Ye protechita legalment con a suya declaración como Bien d'Intrés Cultural.
Se debantó en o fosal d'o monesterio de Sant Per de Galligants con a finalidat d'ufrir-ne-ie servicios de culto.
Arquitectura
A ilesia tién nomás que una nau con tres absidiolos disposatos en forma de trefla, con una planta en forma de cruz latina. A suya vuelta de canyón tién una amplaria de 13,8 metros dica la paret que la desepara d'o crucero, dica o fundo de l'abside de 22,2 metros y 6,4 metros d'amplaria. O crucero tién 8,6 metros d'amplaria y remata en os suyos cabos en un abside semicercular d'as mesmoas dimensions que l'abside que forma a cabecera d'o templo. En o suyo centro se i debanta un cimborrio en forma octogonal que s'emplegaba como base ta un chicot campanal. As caracteristicas d'o cimborrio fan pensar que, encara que s'hese concebito a suya existencia, no se debantó dica un sieglo dimpués d'a resta d'o templo.
L'interior d'o tempo se troba desprovisto de qualsiquier ornamento; tanimientres, en o suyo exterior bi ha una serie d'arcos ciegos con lesenas que embolican o cimborrio.
A puerta actual d'a ilesia ye d'o sieglo XVIII, quan en puyar de livel o hespital desparixió a frontera prencipal de l'edificio.
En 1943 s'esvielló o templo, y mientres as excavacions se constató que d'antis mas a ilesia teneba un quatreno abside, que se trobaba a on hue s'alazeta a nau prencipal. Si s'hese conservau, a ilesia de Sat Nicolau de Chirona sería a sola ilesia de Catalunya en tener una planta tetrabsidial.
Historia
En 1835, con a desamortización de Mendizábal se vendió a ilesia, que en primeras se fació servir como magazén y dimpués como aserradero de fusta, dica que la mercó en 1936 l'Achuntamiento de Chirona, que actualment en ye o propietario.
Vuixiga
thumb|250px|Vuixiga
A vuixiga urinaria, voixica, veixiga u veixica (d'o latín vesīca) ye un organo bueito musclo-membranoso que fa parti d'o tracto urinario y que reculle a orina d'os uréters y a expulsa a traviés d'a uretra a l'exterior d'o cuerpo mientres a micción.
Denominacions tradicionals
A denominación vuixiga se documenta en aragonés d'a Valle de Tella, en chistabín , en fovano , en benasqués y en aragonés baixo-ribagorzano. En Ribagorza Baixa tamién se documenta veixiga y vixiga, y en Campo vuxiga.
As formas con e u i se documentan bien en aragonés occidental: vexiga en ansotano, vixiga en cheso sin que a documentación l'auna excluya a presencia de l'atra en estas parlas. A zaguera forma se documenta tamién en aragonés de Fuencalderas.
En aragonés central se documenta formas con a xorda intervocalica latina conservada -K- como voixica u veixica, por eixemplo en Alwin Kuhn rechistró en Torla vexica. En aragonés de Valle de Vio se diz vuxica. En belsetán se documenta vuixica.
En parlas alto-aragonesas afectadas por o fenomeno d'a cheada trobamos formas como vochiga u vechiga, que tamién se documentan en cualques lugars d'o Norte d'a provincia de Teruel a on a desaparición de l'aragonés estió tardana. D'acuerdo con as normas ortograficas estas formas s'han s'escribir con -x-.
En aragonés bi ha expresions como fer-se vuixigas pa dicir fer-se ambollas u bambollas. Antoni Maria Badia i Margarit dió como una d'as accepcions de vuixica en belsetán a de bambolla reflectando a existencia d'esta expresión.
Antoni Maria Badia i Margarit tamién documentó vuixiquetas como las bambollas que l'augua de plevia fa en os balsons y que son presachio que ixo trairá mes agua.
Orichen embriolochico
A vuixiga urinaria ye present en toz os mamifers. Procede d'a parti inferior d'o pediclo de l'alantoide, obliterando-se progresivament a parti superior d'iste pediclo ta formar l'uraco.
Situación
A vuixiga urinaria ye situata en a excavación d'a pelvis. Por debant ye fixata a o pubis, por dezaga muga con o recto, con a parti superior d'a prostata y as vesiclas seminals en l'hombre, y con a vachina en a muller. Por alto ye recubierta por o peritoneu parietal que la desepara d'a cavidat abdominal, y por debaixo muga con a prostata en l'hombre y con a musculatura perineal en a muller.
Forma
A vuixiga urinaria cuan ye plena tien una forma esferica, y cuan ye bueita s'asemeya a un tetraedro con:
L'interior d'a vuixiga se visualiza reyalizando una cistoscopia, que observa a mucosa vesical, os meatos ureterals y o cuello vesical (a unión con a uretra). Istos tres puntos delimitan o trigono vesical, que ye una porción fixa y no distensible de l'organo.
Rechions de l'interior d'a vuixiga
250px|thumb|Interior d'una vuixiga
El Morteruelo
El Morteruelo ye un mont de 1.416 metros d'altaria d'a sierra de la Costera situau en a provincia de Teruel, en o municipio de Pancrudo.
En a suya cima bi ha un vértiz cheodesico.
Hundertwasserhaus
A Hundertwasserhaus ye un bloque d'apartamentos d'a ciudat de Viena, Austria, construyiu partindo d'una ideya y concepto de l'artista austriaco Friedensreich Hundertwasser con l'arquitecto Joseph Krawina como co-autor. Iste molimento expresionista de Viena ye situato en o districto de Landstraße en a esquina entre as carreras Kegelgasse y Löwengasse.
Hundertwasser y l'arquitectura
Friedensreich Hundertwasser prencipió como pintor. Dende primerías d'os anyos 1950, manimenos, prencipió a enfocar a suya actividat artistica enta l'arquitectura, a escritura y a lectura de manifiestos y ensayos controvertitos en publico (por eixemplo en 1958 un Manifiesto floreixito tractando formas naturals de descomposición) En 1972, fació os primers decoratos ta o programa de televición Wünsch dir was, en os que trató de contrimostrar as suyas ideyas sobre tellatos fusionatos con o entorno natural, "árbols huespedes" que se integran con l'edificio y o "dreito de finestra" a on cada propietario puet trigar a forma de decorar a frontera arredol d'a suya finestra. En istos modelos Hundertwasser tamién desenvolicó nuevas formas d'arquitectura, como a casa "ranura de uello" u a casa "alto tozal"
En presentacions en universidaz y antis en asociations d'arquitectura, Hundertwasser exposó as suyas opinions arredol de l'arquitectura en harmonía entre a naturaleza y l'hombre. En una carta escrita o 30 de noviembre de 1977 a l'alcalde de Viena, Leopold Gratz, o alavez canciller federal, Bruno Kreisky, suchirió que habría que permitir a Hundertwasser reyalizar as suyas ideyas en o campo de l'arquitectura permitiendo-le construyir un prochecto de casa, dimpues d'o que Leopold Gratz, en una carta d'o 15 d'aviento de 1977, invitó a Hundertwasser a creyar un edificio d'apartamentos d'alcuerdo a istas ideyas. A busqueda d'una parcela adecuata ta l'edificio tardó cuantos anyos. Como Hundertwasser no yera garra arquitecto pidió a la Ciudat de Viena que metese a un profesional a o suyo servicio t'aduyar-le a expresar as suyas ideyas en o papel. Alavez, l'arquitecto Josef Krawina fue invitato a unir-se a l'artista y aduyar-le a fer as suyas ideyas reyalidat.
Lunamadrona
Lunamadrona (Lunamadrona en sardo; Lunamatrona, en italiano y oficialment) ye una comuna sarda en a provincia italiana de su Campidanu de Mesu y rechión de Cerdenya, que feba parte de l'antigo reino de Cerdenya.
Cheografía
A localidat de Lunamadrona ye situata a 180 metros d'altaria sobre o livel d'a mar.
Campionato d'o Mundo d'Atletismo
O Campionato d'o Mundo d'Atletismo ye una competición d'atletismo organizata por la IAAF dende o anyo 1983, as primeras edicions yeran cada cuatre anyadas, pero dende o anyo 1991 son organizatas cada dos.
Corona d'Aragón
A Corona d'Aragón estió un estato desapareixito que abracaba a lo conchunto d'hombres y territorios que estieron chusmesos a la churisdicción d'o rei d'Aragón, de 1134 a 1714. O nombre s'aplica historicament dende a unión dinastica d'os reis d'Aragón y os contes de Barcelona. Dimpués, por conquistas de nuevos territorios, ista corona encluyirba atros dominios: Reino de Mallorca, Reino de Valencia, Reino de Sicilia, Reino de Corcega, Reino de Cerdenya, Reino de Nápols, Ducau d'Atenas, Ducau de Neopatria y atros.
A numeración d'os monarcas varía, en función d'o territorio a lo que se fa referencia: asinas, Pero IV d'Aragón, ye Pero III de Barcelona.
A formación d'a Corona d'Aragón
A Corona tien o suyo orichen en a unión dinastica entre o Reino d'Aragón y o condau de Barcelona, en o matrimonio entre Peironella d'Aragón y Remón Berenguer IV de Barcelona que se fació en Balbastro.
Luengas
I heba muita diversidat linguistica. En cada territorio y cada sieglo as luengas yeran unas u atras (arabe, griego, basco, navarro, aragonés, catalán, balear, occitán, corso, sardo, siciliano, napolitán, luengas d'Italia). As luengas vernaclas podeban tener bel emplego oficial u escrito, pero o latín yera a luenga que teneba mas prestichio. A nivel mas cheneral, en puestos como cancillería reyal en o sieglo XIV personaches como Bernat Metge escribiban en latín, catalán y aragonés.
En as relacions epistolars con soberans d'atros países s'emplegaban diferents luengas:
Vespula vulgaris
A vespeta (Vespula vulgaris (Linnaeus, 1758) ) ye una especie d'insecto d'a orden d'os Hymenoptera y familia Vespidae que ye present en a mayor parte d'Eurasia y ha estau introducida en Australia y Nueva Zelanda.
Selhan
Selhan (Selhan en occitán, Seilhan en francés y oficialment) ye una comuna occitana en o departamento francés d'Alta Garona, districto de Sent Gaudenç, cantón de Banyeras de Luixón y rechión d'Occitania.
A suya población ye de 187 habitants (1999) en una superficie de 4,68 km², con una densidat de población de 39,98 hab/km².
Belbimbre
Belbimbre ye un municipio d'a comunidat autonoma castellanoleyonesa d'a provincia de Burgos, situau en a comarca d'Odra-Pisuerga y partiu chudicial de Burgos.
A suya población ye de 77 habitants (2007) en una superficie de 10,23 km², con una densidat de 7,53 hab/km².
Cheografía
A localidat de Belbimbre ye situada a 796 metros d'altaria sobre lo livel d'a mar, a una distancia de 37 km d'a ciudat de Burgos, a capital d'a suya provincia y d'o suyo partiu chudicial.
Mielsa
250px|thumb|Mielsa d'un caballo
A mielsa (d'o chermanico < *miltja ) u banzo ye un organo de l'abdomen que tien a función de destruir eritrocitos viellos y servir de reservorio de sangre. Ye un centro d'actividat d'o sistema reticuloendotelial, parti d'o sistema immunitario. A suya ausencia predisposa a determinatas infeccions.
Anatomía humana
A mielsa humana ye situata en a parti ezquierda superior de l'abdomen, por dezaga d'o estomago y chusto debaixo d'o diafragma. En condicions normals, as suyas dimensions son de 125 × 75 × 50 mm y o suyo peso meyo ye de 150 g.
Ye l'organo mas gran derivato d'o mesenquima. Ye formata por masas de teixito limfoides d'aspecto granular situatos arredol de venas y arterias.
Alto u baixo, un 10% d'a población presenta una u mas mielsas accesorias.
Bi ha diversos ligamentos peritoneals que sirven ta subchectar a mielsa:
As seccions transversals d'a mielsa amostran una superficie roya que se divide en dos tipus de polpa, con funcions diferents:
Embriolochía humana
A mielsa tien o suyo orichen en a diferenciación mesenquimatosa d'o mesogastrio dorsal. Mientres d'o desembolique embrionario se pueden formar mielsas accesorias (dica un 30% d'a población en tiene) que son chicoz nodulos y se localizan en un 70% entre a coda d'o páncrias y o hilio esplenico.
Malautías asociatas
Malautías que causan esplenomegalia:
Tanzania
A Republica Unida de Tanzania, u simplament Tanzania ye un país y estau situau en a costa este d'Africa Central. Muga a o norte con Kenya y Uganda, a l'ueste con Ruanda, Burundi, a Republica Democratica d'o Congo, a o sud con Zambia, Malawi y Mozambique y a l'este con l'oceano Indico.
Samassi
Samassi (Samassi en sardo; Samassi, en italiano y oficialment) ye una comuna sarda en a provincia italiana de su Campidanu de Mesu y rechión de Cerdenya, que feba parte de l'antigo reino de Cerdenya.
A suya población ye de 5.332 habitants (2004) en una superficie de 42,21 km², con una densidat de población de 124,95 hab/km².
Tanzania
Tanganika, colonizada en primeras por l'Imperio Alemán, como conseqüencia d'a redota alemana en a Primera Guerra Mundial esdevenió una colonia britanica, a la que s'adhibió l'antigo estau independient de Zanzíbar, que dimpués d'a Guerra Anglo-Zanzibariana heba esdeveniu un protectorau britanico.
Historia
Encara que l'actual Tanzania ye o producto d'a fusión de l'antiga Tanganika con Zanzíbar, o suyo territorio tien una luenga historia, que ya s'alazeta mientres a Prehistoria, en estar Tanzania uno d'os lugars a on s'ha puesto trobar os mas antigos repuis d'a humanidat.
Prehistoria
Asinas, uno d'os chacimientos arqueolochicos mas antigos d'a Humanidat ye o que se troba en a foz d'Olduvai, en a val d'o Rift, chunto as planas d'o Serengeti, a o norte d'o país y amán d'a suya muga con Kenya. Ye en o espacio protechiu de l'aria de conservación d'o Ngorongoro y por as suyas circunstancias quasi excepcionals dende o punto d'anvista de l'Arqueolochía premite o estudio en prou buenas condicions d'a presencia humana mientres un periodo contino de 2 millons d'anyadas, en un treballo arqueolochico que s'alazetó en 1911 y que se desembolicó a escape dende 1931 con os treballos de Mary Leakey y Louis Leakey. Asinas, en 1959 se i descubrió un cranio d' Australopithecus boisei y dende alavez cuantos repuis, encluyendo-ie l'holotipo d'Homo habilis.
Primers pobladors conoixius
Se suposa que os primers pobladors d'o territorio de l'actual Tanzania yeran chents que charraban as ditas luengas khoisanidas, amanadas a las luengas d'os actuals bosquimans y hotentoz d'o suid d'o continent africano. Encara que en quedan repuis d'ixos primers habitants, a mayor parte d'ells fuoron expulsaus con as inmigracions d'os pueblos bantús dende l'ueste y dende o sud en os sieglos V aC y IV aC y con as inmigracions de pueblos niloticos plegaus dende a cuenca d'o río Nilo en o norte, en succesivas inmigracions dende o sieglo X aC dica o sieglo XVIII, destacando-ne os masais, que plegoron en o norte de Tanzania arredol d'o sieglo XIV.
Quan i plegoron os primers misioners y exploradors europeus, en o territorio ya s'heban organizau estaus codesionaus, encara que hue mos son muit poco conoixius.
Sí se conoix millor a historia de Zanzíbar, en a costa de Tanzania, y d'a resta d'a zona costera d'o país. Destacaba l'antiga ciudat de Rhapta, en una ubicación desconoixida con exactitut pero que se trobaba alto u baixo entre o río Pangani a o norte y Dar es-Salaam a o sud. Rhapta estió una ciudat bien present dende o sieglo I en o sistema comercial de l'oceano Indico con mercaderías que proveniban dende a India, dende a peninsula arabiga y dende Echipto a traviés d'a mar Roya, y mesmo d'atras partes de l'Imperio Romano. Ta la navegación se feban servir os monzons, en un sistema de viaches estacionals bien regulaus, plegando en Zanzíbar y en a costa en aviento y marchando-ne en marzo u abril. As mercaderías que s'exportaban yeran oro, vori, fustas preciosas, piels d'animals, cera y esclavos. Un manuscrito escrito en idioma griego, o Periplo d'a mar Eritrea, que data d'o sieglo I, ya amuestra a mercaders griegos casaus con mullers bantús d'a costa tanzana y charrando a luenga local.
As ciudaz-estau comerciants
Dende o sieglo VII se constata a presencia en a redolada de comerciants instalaus de forma definitiva, en chicotas factorías adedicadas a o comercio con l'interior d'o territorio. Tmién puet estar que en morir Mahoma en 632 y prencipiar barallas t'a suya succesión bel uns optasen por marchar dende a peninsula arabiga enta las costas tanzanas. Asinas i plegó, por eixemplo, Ali ibn Hasan, qui yera soldán de Shiraz, en Persia, y i plegó con toda a suya familia arredol de 950, succdindo-se miqueta a miqueta as inmigracions, mas que mas de chents procedents d'a peninsula arabiga. Ta istos inmigrants, fablants d'a luenga arabe, o lugar a on i plegaban yera "Zenji-bar", ye decir, a "tierra d'os negros" en idioma persa, estando posible que ista sía a etimolochía d'o toponimo de Zanzíbar.
Iste ye l'orichen d'a cultura suahili que s'estendilla por a costa de l'oceano Indico, y que consiste en a mezcla de tradicion culturals d'orichen africano con elementos procedents d'a cultura arabe. Un eixemplo en ye l'idioma suahili, una luenga que dencima d'una estructura lingüistica propia d'as luengas bantús amuestra una ampla capa d'elementos procedents de l'arabe y d'o persa.
Os inmigrants arabes establioron cuantas ciudaz-estau costeras, entre as quals podemos citar Lamu, Pate, Pemba, Zanzíbar, Malindi, Mombasa u Sofala. Antiparte, os inmigrants d'orichen persa s'establioron en Kilwa, una ciudat que floreixió entre os sieglos XI y XIV adedicada mas que mas a o comercio de vori procedent d'a cazata d'elefants y hipopotamos, y tamién de l'oro d'as amanada menas de Sofala, en o territorio de l'actual Mozambique. O puesto de destín d'as mercaderías yera no nomás l'Africa d'o norte y atros territorios musulmans, so que tamién países d'Europa. Pero ixa riqueza de ciudaz que composabano territorio no estioron capables de fer frent unidas quan i plegoron os primers europeus en zaguerías d'o sieglo XV.
A presencia portuguesa (1498-1729)
O primer en plegar en a costa tanzana estió o portugués Vasco de Gama, plegando-ie en 1498 mientres o suyo primer viache enta la India dimpués de pasar dende l'oceano Atlantico enta l'oceano Indico por o cabo de Buen Esperanza, en l'actual Sudafrica. No trobó muita cooperación (mas bien a o contrario) entre os comerciants d'orichen arabe d'a rechión, fácil que no nomás por de razons relichiosas (os portugueses pofesaban o Cristianismo tan y mientres que os arabes d'a redolada profesaban l'Islam) so que tamién por razons comercials, en considerar que a nueva rota maritima ubierta por os portugueses que uniba a India dreitament con Portugal los podeba dixar a la marguin d'o lucrativo comercio que dica l'ine practicaban y que os portugueses podioron constatar.
Asinas que Vasco de Gama tornó en 1502, nomás que ista vegada ya no yera un solo vaixiello, so que una vintena de barcos prou bien equipaus amás, amenazando a las oligarquías locls con represalias de no pagar un tributo anyal en oro a o rei de Portugal. En refusar-ne os arabes, os portugueses imposoron a la fuerza a suya dominación, mesmo con gran brutalidat. Asinas, en 1502 espulloron Kilwa, que yera a ciudat-estau situada mas enta o sud, y en 1503 facioron igual con Zanzíbar, ta continar dimpués con ciudaz situadas mas a o norte, como Mombasa u Lamu. Nomás que Mogadiscio, en a costa norte de l'actual Somalia, podió fuchir d'ista destrucción, y os portugueses plegoron en o control d'o comercio de l'oro en l'oceano Indico dimpués de continas luitas mientres tot un decenio, en una autentica Cruzada contra o Islam en a redolada. Amás, os portugueses prenioron tamién o control d'as rotas comercials en l'oceano Indico entre India y Africa, fendo de Zanzíbar o suyo prencipal puerto comercial en a redolada, por a suya situación estratechica en una isla.
She Wore a Yellow Ribbon
right|thumb|250px|Os actors [[Joanne Dru y John Wayne en una scena d'a cinta.]] right|thumb|250px|Un primer plano de [[John Wayne, en una scena d'a cinta.]] right|thumb|250px|Os actors [[John Wayne, Victor McLaglen y Michael Dugan en una scena d'a cinta.]] She Wore a Yellow Ribbon (títol orichinal en anglés, en aragonés Ella portaba una cinta amariella; enguerada en Aragón con o títol en castellano de La legión invencible, A lechión invencible en aragonés) ye una cinta de western belico de cine estausunidense dirichida en 1949 por John Ford, como la segunda cinta d'a suya clamada trilochía d'a caballería chunto con Fort Apache (1948) y Rio Grande (1950). Con un guión de Frank S. Nugent y Laurence Stallings adaptau de dos obras de James Warner Bellah publicadas en The Saturday Evening Post (The Big Hunt en 1947 y War Party 1948), una Banda Sonora Orichinal de Richard Hageman y una dirección de fotografía de Winton C. Hoch, produció la cinta Merian C. Cooper (no acreditau) ta la productora Argosy Pictures. Entre l'elenco d'a cinta podemos trobar a destacaus actors, como John Wayne, Joanne Dru, John Agar, Ben Johnson, Harry Carey Jr., Victor McLaglen, Mildred Natwick u George O'Brien, entre d'atros.
Tanzania
A presencia portuguesa (1498-1729)
Sindembargo, dende o sieglo XVII os portugueses troboron cada vegada mas resistencia d'as poblacions locals, amás de no tener a suficient capacidat militar ta controlar territorios tan amplos. Os suahilis recibiban amás aduya d'osoldanato d'Omán, que teneba as suyas propias barallas con os portugueses por o control d'ogolfo Persico y d'as suyas rotas comercials enta India. Asinas, en 1587 os suahilis facioron una mortalera con os portugueses instalaus en Pemba, continando un periodo de luitas dica que en 1698 tropas omanís refirmoron as sublevacions d'os arabes y conquerioron Mombasa, conquiesta que continó en 1699 con Kilwa y Pemba. Os portugueses facioron una contra-ofensiva y mesmo reconquirioron Mombasa, pero en 1729 rebloron definitivament, contentando-se con mantener as suyas bases en l'actual Mozambique.
She Wore a Yellow Ribbon
Lo títol d'a cinta ye alusivo a la canción She Wore a Yellow Ribbon, muit popular en as Fuerzas Armadas d'Estaus Unius y que fa referencia a bella costumbre d'a sociedat estausunidense de portar una cinta de color amariella u de marcar a casa u bello elemento d'a mesma, como un árbol d'o chardín u la suya frontera, ta indicar que s'aspera que torne una persona aimada.
Argumento
O capitán Nathan Cutting Brittles ye en 1876 un viello militar con cuantos anyos de servicio en a Caballería de l'exercito estausunidense y se troba bien amán d'a suya chubilación, que no podrá gaudir con a suya esposa en haber muerto ista bel tiempo entazaga. Se troba destinau en Fort Starke, un chicot puest militar d'abanzada que tiene como misión de cosirar a las tribus de cheyennes y arapaho que se troban en a reserva india. Tanimientres, en ixas envueltas se produz una revuelta d'os lakotas (participando-ne tamién bellos indios arapaho) en o norte que redotan y matan en a batalla de Little Big Horn a lo cheneral George Armstrong Custer. En tener noticias d'ixe exito, bellos cheyennes y arapaho d'a reserva optan por fuyir ta luitar contra las tropas estausunidenses.
A lo capitán Brittles se li ordena de perseguir a los fuyius a l'empar que de protecher a la muller y a la filla d'o suyo superior, Abby Allshard y Olivia Dandridge, que han de marchar ta pillar una dilichencia y dixar d'estar en periglo con a revuelta. Lo viache se complica en existir un trianglo amoroso entre Olivia, la filla, y los oficials Flint Cohill y Ross Pennell, preocupaus amás en estar bien amanada la chubilación d'o suyo capitán. Brittles aparentment fracasa en os suyos dos obchectivos y torna en o fuerte con as mullers, con bella amargura en no haber podiu cumplir a suya zaguera misión, que continarán los suyos subordinaus.
Rodache
O rodache d'a cinta se fació en a suya mayor parte en scenarios naturals en Monument Valley d'Arizona, un puesto a lo qualo lo director John Ford yera muit aficionau ta rodar-ie, por a espectacularidat d'as suyas imáchens. De feito, ya bi n'heba rodau la primer parte d'a suya dita trilochía d'a caballería (Fort Apache) l'anyo anterior. La espectacularidat d'as imáchens d'a cinta (yera la vez primera que se filmaba ta bella cinta lo Monument Valley en color) se completa en inspirar-se Ford y lo director de fotografía d'a cinta, Winton C. Hoch, en os quadros d'o pintor estausunidense Frederic Remington sobre scenas d'a vida cotidiana en o Far West. Antiparte, la calidat d'o suyo treballo fació que li concedisen l'Oscar a la Millor Fotografía en Color, conseguindo amás la cinta una nominación a lo Premio a lo Millor Guión de Western d'os Premios Writers Guild of America (curiosament, la mesma nominación que ya li heban concediu l'anyo anterior a la suya predecesora en a trilochía), encara que la cinta ganadora d'o premio estió Yellow Sky (1948, William A. Wellman). Cal parar cuenta que la relación d'as cintas de toda la trilochía con la obra de Frederic Remington ya s'acoladia en a darrera scena d'a primer cinta d'a trilochía, Fort Apache, quan un d'os periodistas li pregunta a lo capitán Kirby York (John Wayne) si ha podiu veyer o quadro de Remington sobre la heroica carga de caballería d'o tenient coronel Owen Thursday (Henry Fonda).
Borg Garbèr
Borg Garbèr (Borg Garbèr en occitán, Bougarber en francés y oficialment) ye una comuna occitana en o departamento francés de Pireneus Atlanticos, districto de Pau, cantón d'Artics y País de Seuvèstre y rechión de Nueva Aquitania. A comuna yera parte de l'antiga provincia de Biarn.
Castellanos de Castro
Castellanos de Castro ye un municipio d'a comunidat autonoma castellanoleyonesa d'a provincia de Burgos, situau en a comarca d'Odra-Pisuerga y partiu chudicial de Burgos.
Borg Garbèr
A suya población ye de 1.029 habitants (1999) en una superficie de 10,29 km², con una densidat de población de 63,17 hab/km².
Castellanos de Castro
A suya población ye de 56 habitants (2008) en una superficie de 9,93 km², con una densidat de 5,64 hab/km².
Tanzania
Dende 1729 dica meyaus d'o sieglo XIX
O sieglo XVIII esdevenió un sieglo fosco, dende o punto d'anvista economico, ta toda la redolada. Nomás continaba en expansión o comercio d'esclavos, en amenistar-se una gran cantidat de mano d'obra en os soldanatos d'o golfo Persico y d'a peninsula arabiga, amás d'as propias necesidatz d'os terratenients arabes de Zanzíbar y Pemba t'as suyas plantacions. Tmién os europeus feban emplego intensivo d'ista fuent, destacando-ne o reino de Francia, t'as lucrativas plantacions de canya de zucre en isla de Francia (hue Reunión) y isla de Francia (hue Mauricio), as dos en l'oceano Indico. A fuent d'os esclavos yera l'interior d'o continent, ninviando os esclavos dende l'actual Malawi y zons amanadas en rotas de caravanas con destín en Zanzíbar, que en 1811 heba esdeveniu un emporio comercial en o mundo d'o trafico d'esclavos.
A prencipios d'o sieglo XIX plega a estar nuevo soldán d'Omán Said bin Sultan Al-Busaid. Iste enampló os dominios omanís en as costas de l'oceano Indico en Africa, luitando ontra o clan Mazrui que 1814 no nomás controlaba que Mombasa so que tamién Pate y Lamu. Ta fer frent a ista amenaza, Said bin Sultan Al-Busaid cambeó a capital d'o suyo soldanato dende a ciudat de Mascat en Omán enta Zanzíbar y alazetó tamién un plan d'expansión. Por eixemplo, s'heban importau plantas de Syzygium aromaticum (clavo d'olor) dende a colonia francesa d'a isla Borbón en 1812 y Said bin Sultan Al-Busaid alentó a producción d'ista nueva especia, dica que Zanzíbar concentraba as tres quatrnas partz d'a producción mundial. Tamién fomentó a expnsión d'o trafico d'esclavos y con os benificios de toz dos comercios ta 1840 heba rematau con o poder d'os Mazrui y controlaba firmament as costas de l'Indico dende l'actual Somalia dica l'actual Mozambique. Sindembargo, ya se feba nortar a presencia d'as potencias colonials europeas.
Cheografía
thumb|right|250px|Cráter d'o Ngorongoro. Tanzania ye un país de l'Africa de l'Este d'una superficie de 945.087 km². Os países mugants son:
Vista dende a mar, Tanzania forma un altiplano d'uns 1.000 metros d'altaria que s'estendilla dica os lacos Malawi y Tanganica que surte dende a val d'o Gran Rift, que comprende os lacos Natron, Eyasi y Manyara que desepara a cadena de montanyas d'o norte, dominada por o Kilimanjaro, amán d'a muga con Kenya.
As condicions climaticas semiaridas d'o norte y a presencia d'a mosca tsé-tsé en as rechions d'o centro y de l'ueste ha prevocau que a población s'agrupase en a resta d'o país.
En a rechión d'Arusha, que se troba a o norte d'o país, podemos trobar-ie as restas d'o cráter d'o Ngorongoro. O cráter Ngorongoro, con a suya forma de caldera, formau fa bels 2.500 anyos, s'ha feito famoso debiu a que con o suyo diametro de 20 km. y una superficie d'alto u baixo uns 300 km² ye un paradiso natural, una "arca de Noé" equatorial a on as condicions climaticas permiten a os animals habitar mientres tot l'anyo, dende os hipopotamos dica os flamencos rosas que habitan en l'amanau laco Makat.
En Tanzania i trobamos numerosos vulcans pero nomás un d'ells se troba activo: l'Oi Onyo Legaï. O mont mas altero ye o Kilimanjaro que tamién ye un vulcán.
Hidrografía
thumb|Mapa de Tanzania, con l'antiga capital. O punto mas relevant d'a hidrografía de Tanzania ye o laco Victoria, que se troba a l'este d'o país, mugando con os estaus d'Uganda y Kenya. Ye o laco mas amplo d'Africa y tradicionalment se l'ha conoixiu como a fuent d'o río Nilo. A o sudueste, deseparando Tanzania d'a Republica Democratica d'o Congo, i trobamos o laco Tanganica. S'estima que iste laco ye o segundo mas viello (y o segundo mas fundo) d'o mundo dimpués d'o laco Baikal en Siberia.
D'entre os suyos ríos, cal destacar o río Ruvuma, con una longaria de 800 km y que forma a o sud en a mayor parti d'o suyo recorriu a muga con Mozambique. Tamién o río Ruvubu, que por contra fa parte d'a cuenca hidrolochica d'o río Nilo en estar afluent d'o río Kagera, que desaugua en o laco Victoria (considerando-se que iste laco ye afuent d'o río Nilo).
Ecolochía
thumb|250 px|[[Sabana d'acacias en o Parque Nacional de Tarangire.]] A mayor parti d'o territorio de Tanzania corresponde a o bioma de sabana. O WWF i distinge siet ecorrechions de sabana:
As rechions montanyosas son cubiertas de selvas umbrofilas y, a mayor altaria, praus de montanya:
As costas son ocupadas por selvas costeras (selva mosaico costera de Zanzíbar a o norte y o centro, y selva mosaico costera d'Inhambane a o sud) y manglars (Manglar de l'Africa Oriental).
A ecolochía de Tanzania se completa con diversos enclaus de praus inundaus:
Clima
Tanzania tien un clima tropical. En os altiplanos, as temperaturas varían entre os 10˚C y os 20˚C mientres as estacions calidas y fredas, respectivament. A resta d'o país tien temperaturas que rarament baixan por debaixo d'os 20˚C. O periodo mas calido se troba entre os meses de noviembre y de febrero (25˚C - 31˚C), y o periodo mas fredo se da entre mayo y agosto (15˚C - 20˚C).
En Tanzania i trobamos dos rechimens de plevias: uno ye "unimodal" (aviento - abril) y l'atro ye "bimodal" (octubre - aviento y marzo - mayo). O primero lo trobamos a o sud, sudeste, centro y l'ueste d'o país, y o segundo se da en a parti norte y a costa norte. En o caso d'o modo bimodal, as plevias entre os meses de marzo y mayo se conoixen como plevias luengas u masika, mietres que as plevias d'octubre dica aviento, por un regular se conoixen como pevias curtas u vuli.
Parolas d'orichen chinés en bavaro
As palabras d'orichen chinés en bavaro son aquellas palabras presents en l'idioma bavaro provenients d'o chinés. Muitas d'istas palabras tamién se troban actualment en l'aragonés y atras luengas occidentals.
Castellanos de Castro
Cheografía
A localidat de Castellanos de Castro ye situada a 881 metros d'altaria sobre lo livel d'a mar, a una distancia de 39 km d'a ciudat de Burgos, a capital d'a suya provincia y d'o suyo partiu chudicial.
Denzel Washington
Denzel Washington (nombre artistico de Denzel Hayes Washington, Jr.) ye un actor y director cinematografico estausunidense, naixito o 28 d'aviento de 1954 en Mount Vernon (Nueva York), activo en o cine estausunidense dende meyatos d'os anyos 1970 y con cuantos premios recibitos mientres a suya carrera cinematografica.
D'entre a suya filmografía, se puet citar as cintas Cry Freedom (1987, Richard Attenborough), Glory (1989, Edward Zwick), Malcolm X (1992, Spike Lee), The Pelican Brief (1993, Alan J. Pakula), Philadelphia (1993, Jonathan Demme), Crimson Tide (1995, Tony Scott), Courage Under Fire (1996, Edward Zwick), He Got Game (1998, Spike Lee), The Hurricane (1999, Norman Jewison), Remember the Titans (2000, Boaz Yakin), Training Day (2001, Antoine Fuqua), Antwone Fisher (2002, Denzel Washington), Inside Man (2006, Spike Lee), American Gangster (2007, Ridley Scott), u The Book of Eli (2010, Albert Hughes y Allen Hughes).
Premios
Denzel Washington recibió un premio Oscar a o Millor Actor en 2001 por o suyo papel en a cinta Training Day, d'Antoine Fuqua (o segundo actor de raza negra en recibir-lo, dimpués de Sidney Poitier). En 1989 recibió un Oscar a o Millor Actor Segundario por Glory, d'Edward Zwick. Antiparte, fue nominato en 1992 a l'Oscar a o Millor Actor por o suyo papel en a cinta Malcolm X, dirichita por Spike Lee.
En 1990 recibió un Globo d'Oro a o Millor Actor Segundario por Glory; y en 1999 un Globo d'Oro a o Millor Actor Dramatico por The Hurricane, de Norman Jewison.
En 1993 recibió un Onso de Plata a o Millor Actor d'o Festival Internacional de Cine de Berlín por Malcolm X, de Spike Lee; y en 2000 un segundo Onso de Plata a o Millor Actor por The Hurricane.
Vombatus ursinus
O vombat común (Vombatus ursinus (Shaw, 1800) ) ye una especie de mamifero marsupial d'a orden d'os Diprotodontia y familia Vombatidae que se troba en Australia.
Barack Obama
Barack Hussein Obama II (prenunciato en anglés ), naixito lo 4 d'agosto de 1961 en Honolulu (Hawaii). Miembro d'o Partiu Democrata y senador junior por Illinois dende o 3 de chinero de 2005 dica o 16 de noviembre de 2008, estió el 44° president d'os Estaus Unius dimpués d'haber ganau as eleccions presidencials estausunidenses celebratas o 4 de noviembre de 2008, encara que fue formalment esleito como President d'os Estaus Unius por o colechio electoral surtiu d'ixas eleccions en aviento de 2008. Barack Obama prenió oficialment o suyo cargo como 44eno President d'os Estaus Unius o 20 de chinero de 2009.
Obama ye o primer afro-americano en estar esleito president d'os Estaus Unius, y tamién estió o primero en estar nominau candidato a iste cargo por un d'os grans partius politicos d'iste país. Graduato por a Universidat de Columbia y a Escuela de Dreito de Harvard, a on a mas estió president d'a Harvard Law Review, publicación sobre leis d'a Universidat, Obama treballó como organizador comunitario y como avogau en Dreito Civil antis d'estar esleito como senador por Illinois entre 1997 y 2004. Estió profesor de Dreito Constitucional en a Escuela de Dreito d'a Universidat de Chicago entre os anyos 1992 y 2004. Dimpués de no obtener un puesto en a Cambra de Representants d'os Estaus Unius en l'anyo 2000, prencipió una campanya ta estar senador en chinero de 2003. Fue esleito a la fin como senador en noviembre de 2004 con un 70% d'os votos.