cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Preterito perfecto d'indicativo en bavaro
Formación d'o preterito imperfecto d'indicativo
En bavaro, igual que en alemán se forma o preterito perfecto con aduya d'os verbos auxiliars "sei" y "håm". A formación d'iste tiempo verbal ye igual a como se fa en alemán.
Existen manimenos verbos que sinyalan que expresan una posición fixa como "schdeh" (en alemán "stehen", permaneixer) u "sitzn" (en alemán "sitzen", posar-se) y que tanto en bavaro como en alemán bavaro se conchugan con sei (en alemán "sein"), mientres que en alemán stándard se fa con haben. O emplego d'o verbo "håm" (en alemán "haben") en a formación d'o pasau perfecto en os dialectos d'o sud da un significau totalment diferent a la frase (asinas en alemán stándard en o sud "er ist gesessen" significa "(ell) se posó", mientres que a forma que s'emplegaría en o norte, "er hat gesessen", s'entendería como "(ell) yera en a garchola").
Finestrat
Finestrat ye un municipio de la provincia d'Alicant, situato en la comarca de la Marina Baixa. La suya población ye de 6.386 habitants (2010), en una superficie de 42,2 km² y una densidat de población de 151,33 hab/km².
Lotzeri
Lotzeri (Lotzeri en sardo; Loceri, en italiano y oficialment) ye una comuna sarda en a provincia italiana de s'Ogiastra y rechión de Cerdenya, que feba parte de l'antigo reino de Cerdenya.
Lotzorai
Lotzorai (Lotzorai en sardo; Lotzorai, en italiano y oficialment) ye una comuna sarda en a provincia italiana de s'Ogiastra y rechión de Cerdenya, que feba parte de l'antigo reino de Cerdenya.
Lotzeri
A suya población ye de 1.311 habitants (2003) en una superficie de 19,31 km², con una densidat de población de 67,89 hab/km².
Lotzorai
A suya población ye de 2.205 habitants(2007) en una superficie de 16,84 km², con una densidat de población de 131,00 hab/km².
Lotzeri
Cheografía
A localidat de Lotzeri ye situata a 206 metros d'altaria sobre o livel d'a mar.
Finestrat
Mugas
200px|thumb|left|Lo termin de Finestrat respecto a los atros municipios de la Marina Baixa Lo termin municipal de Finestrat muga con Benidorm, La Vila Joiosa, Orxeta, Sella, Benimantell y Polop.
Lotzorai
Cheografía
A localidat de Lotzorai ye situata a 11 metros d'altaria sobre o livel d'a mar.
Museu Guggenheim de Bilbau
Lo Museu Guggenheim (en basco: Guggenheim Bilbao Museoa) ye un museu d'arte contemporanio disenyau por l'arquitecto canadiense Frank Gehry situau en a ciudat de Bilbau en o País Basco. Se tracta d'un d'os bellos museus d'a Fundación Solomon R. Guggenheim. S'inauguró lo 18 d'octubre de 1997 por lo rei Chuan-Carlos I d'Espanya. Quasi dende la suya ubertura lo museu esdevenió una atracción turistica que atraye visitants internacionals. Ha esdeveniu un d'os simbolos mas importants d'a ciudat de Bilbau.
Dende la suya devantadera en 1997, lo museu ha recibiu una meyana superior a lo millón de visitants anuals, causando un impacto extraordinario en a economía y la sociedat bascas, amás d'amillorar la imachen d'a ciudat. Tot este fenomeno, baltizau por los medios de comunicación como «efecto Guggenheim» u «efecto Bilbau», ha posau en relleu la importancia d'o turismo cultural.
Arquitectura
La Fundación Solomon R. Guggenheim seleccionó lo gabinet de arquitectos de Frank Gehry, en animando-lo a disenyar bella cosa atrivida y innovadora. Las curvas de l'exterior de l'edificio parixen aleatorias. L'interior ye disenyau arredol d'un gran atrio pleno de luz con anvistas a l'estuario de Bilbau y los pueyos que l'arredolan.
The Petrified Forest
The Petrified Forest (títol en anglés, en aragonés A selva petrificata, enguerada con en Aragón con o títol de El bosque petrificado) ye una cinta estausunidense de l'anyo 1936 de Cine negro, dirichita por Archie Mayo, que en o suyo reparto incluye entre atros a actors como Leslie Howard, Bette Davis, Humphrey Bogart, Genevieve Tobin u Dick Foran.
Boçan
Boçan (Boçan en occitán, Boussan en francés y oficialment) ye una comuna occitana en o departamento francés d'Alta Garona, districto de Sent Gaudenç, cantón de Casèras y rechión d'Occitania.
A suya población ye de 202 habitants (2006) en una superficie de 12,45 km², con una densidat de población de 16,22 hab/km².
Reperós
Reperós (en catalán Roperós) é un llugar d'el municipio de Vall de Lierp, a la comarca de Ribagorza y la provincia de Uesca. Anque ha estau vuedo moltos anys, s'ha tornau a habitar fa poco y en 2018 teniba 2 habitants. En l'actualidat Reperós é una propiedat privada y s'ha condicionau como establimento de turismo rural (casa Tomaso).
El parlar d'els antigos poblladors de Reperós s'ha cllasificau tecnicament como catalán ribagorzano de transición ta aragonés, y como toz los nuclios de la vall de la Ribera é a la boga entre els dos idiomas, con un parlar que en realidat ten caracteristicas de la un y de l'atro idioma, condimentadas con tantos elementos que son propios de Ribagorza y que donan forma a'l que moltos per estos llugars dicen simplament «el ribagorzano».
Cheografía
Reperós é a 1174 metros d'altaria sobre el livel d'a mar, a una distancia de 127 kilometros de Uesca, la capital de la suya provincia.
El llugar se troba a la envista de la cabecera municipal de Torlarribera, a la encuentra d'el barranco de la Vall, de la conca d'el cual els dos fan parte. Como tal, Reperós é dentro de la vall de la Ribera, anque pende d'el concello de Vall de Lierp, que é en Eixea.
Toponimia
Una atra interpretación la fa un autor local, y diu que Reperós podría venir de «Riba» (en el sentiu de «ribazo») u «Ribera», perque el llugar é en una zona d'espondals. Atras formas historicas d'el toponimo han estau «Riperós» y «Riperas».
Casas
Las casas de Reperós yeban: casa Chuan, casa la Mariana, casa Molinero, casa Perichuán y casa Tomaso.
Llengua
Como tot el municipio de Vall de Lierp, Reperós é en zona de transición llingüistica entre l'aragonés y el catalán, en las suyas variants ribagorzanas. Reperós é a la parte oriental d'el termino municipal, aon las aiguas marchan cara ta l'Isabana, como tamén eba Piniello. La parla d'esta parte de la vall se considera catalán ribagorzano de transición ta aragonés, mentres que la parte occidental (Eixeya, Pueyo, Sarrat, Padarnín y l'Obago) s'ha cllasificau como aragonés ribagorzano de transición ta catalán.
La dita transición é tan progresiva que de regular las parlas de tota la Ribagorza, tanto las que pertencen a la un como a l'atro idioma, son comprensibles entre si y tenen elementos comuns que son propios d'esta comarca. Manimenos, els habitants actuals d'el llugar no son orichinarios de la vall.
Aristide Briand
Aristide Briand, naixito de Naoned (Loira Atlantica, Países d'a Loira, Bretanya, Francia) o 29 de marzo de 1862 y muerto en París (Isla de Francia) o 7 de marzo de 1932, estió un periodista y politico francés mientras a Tercera Republica Francesa, primer ministro de Francia cuantas vegatas dende l'anyo 1909 dica l'anyo 1929. Tamién ocupó cuantas vegatas cuantos ministerios dende 1908 dica 1929.
Antiparte, en 1926 recibió, conchuntament con l'alemán Gustav Stresemann, o Premio Nobel d'a Paz por a suya labor de reconciliación entre Francia y Alemanya, plasmata en os ditos Alcuerdos de Locarno de 1925. Estió tamién uno d'os impulsors d'a Sociedat de Nacions, encara que en primerías d'os anyos 1930 o suyo sistema s'esboldregó por a crisi economica chenerata por o crack de 1929 y por a puyata d'o faixismo en Italia y Alemanya.
Cerro Miralbueno
O cerro Miralbueno ye un pueyo de 1.230 metros d'altaria situau en o municipio de Perals, en a provincia de Teruel.
En a suya cima bi ha un vértiz cheodesico.
Lacerta dugesii
A Lacerta dugesii ye una especie de sargantana d'a familia Lacertidae. Ye endemica de l'archipielago de Madeira, Portugal. En as Azores ista sargantana s'ha naturalizato dimpués d'a introducción involuntaria a traviés d'un barco que comerciaba entre os dos archipelagos.
Os suyos habitats naturals son as selvas templatas, as zonas d'arbustos de tipo mediterranio, zonas rocosas y arenosas, arias de cautivo, tierras de pastura y plantacions, chardins rurals y arias urbanas.
No existe una taxonomía bien definita ta a especie y se puet trobar como Lacerta dugesii, Teira dugesii u Podarcis dugesii. Bi ha mas citas como Lacerta dugesii.
Archie Mayo
Archie Mayo, naixito de Nueva York (Nueva York, Estaus Unius) o 29 de chinero de 1891 y muerto en Guadalajara (Jalisco, Mexico) o 4 d'aviento de 1968, estió un director cinematografico estausunidense.
Aguilar de Segarra
Aguilar de Segarra ye un municipio catalán situato en a comarca d'o Baches y provincia de Barcelona.
A suya población ye de 249 habitants (2008), en una superficie de 42,32 km² con una densidat de población de 5,88 hab/km².
Cheografía
A localidat d'Aguilar de Segarra ye situata a 480 metros d'altaria sobre o livel d'a mar.
Mugas
O termin municipal d'Aguilar de Segarra muga a o norte con Sant Mateu de Bages y Fonollosa; a l'este con Rajadell; a o sudeste con Castellfollit del Boix; a lo sud con Rubió y Els Prats de Rei; y a l'ueste con Sant Pere Sallavinera.
Reparto de concellers
Fuent: MUNICAT, en a pachina web d'a Generalitat de Catalunya.
Orbest Orizonia Airlines
Orbest Orizonia Airlines (dica 2011 yera conoixita como Iberworld) ye una aerolinia d'Espanya, fundata en 1998. Os suyos aeropuertos prencipals son Palma de Mallorca, Madrit-Barajas, Tenerife Sud, Gran Canaria y estacionalment Barcelona-El Prat.
Orbest en Aragón
Orbest ofreixe cuantos vuelos nacionals en l'aeropuerto de Zaragoza:
Lalonga
Lalonga (Lalonga en occitán, Lalongue en francés y oficialment) ye una comuna occitana en o departamento francés de Pireneus Atlanticos, districto de Pau, cantón d'as Tierras d'os Luis y Tuquets de Vic Vilh y rechión de Nueva Aquitania. A comuna yera parte de l'antiga provincia de Biarn.
A suya población ye de 180 habitants(1999) en una superficie de 7,94 km², con una densidat de población de 22,67 hab/km².
Mollón d'Altonrillo
O mollón d'Altonrillo (en castellano mojón de Altonrillo) ye un mont de 1.232 metros d'altaria situau en o municipio de Visiedo, en a provincia de Teruel.
En a suya cima bi ha un vértiz cheodesico.
Cerro de Cabeza Gorda
O cerro de Cabeza Gorda ye un mont de 1.286 metros d'altaria situau en o municipio de Visiedo, en a provincia de Teruel.
En a suya cima bi ha un vértiz cheodesico.
Monarch Airlines
Monarch Airlines ye una aerolinia charter de Reino Uniu, fundata en 1967. Os suyos aeropuertos prencipals son Londres-Luton, Londres-Gatwick, Manchester y Birmingham.
Sinyoría de Villena
thumb|right|250px|[[Escudo d'Armas de los Manuel.]] thumb|255px|Territorio d'a Sinyoría de Villena en [[1340.]] La base territorial de la sinyoría de Villena se extendilló por una amplisma comarca mugada a lo norte por l'alfoz de la ciudat de Cuenca y a lo sud por o termin de la ciudad de Murcia. Este territorio s'estructuró sobre tot, en dos centros politicos: la Tierra d'Alarcón, a lo norte, y la Tierra de Chinchiella, a lo sud. Y, arredol d'ellos, s'aplegoron atras villas con termins més redueitos, entre ellas, Iniesta, la Tierra d'Exorquera, Hellín, Tobarra, Almansa, Yecla, Xaix y Villena, que, a tamas de dar-li nombre a la sinyoría, ocupo una situación periferica respecto a tot o conchunto. La senyoria experimento con lo tiempo cambios a causa de l'anexión temporal de bella población de cerca, como Villarrobledo, Lezuza, Munera, Chumiella u Utiel en lo sieglo XV, u tamién las perdugas de bellas villas.
Este conchunto senyorial tien un doble orichen historico, por un costau las poblacions de la Tierra d'Exorquera, Hellín, Ves, Tobarra, Almansa, Yecla, Xax y Villena, heba pertenexiu a lo infant don Manuel en lo sieglo XIII, uniu a atras villas alicantinas. Por ixo, s'encomenzó a denominar Tierra de don Manuel. Por lo contrario, lo sector norte, la Tierra d'Alarcón y Iniesta, perteneixió a lo reyalenco mientres los sieglos XII y XIII, quan don Juan Manuel lo adhibió a la sinyoría de Villena.
Formación
O feito ye que dende 1262 por o menos don Manuel ye sinyor de pleno dreito d'Elch, Crevillent, Asp y tota a val d'Elda; y adelantado d'o Reino de Murcia, a més. Ixe mesmo anyo, quan delimitaban o bispato de Cartachena se menciona:
A manca de documentación no mos permite precisar as condicions en as que se produció a entrega de don Manuel d'as suyas primeras sinyorías murcianas. No ye improbable que, como suchieren bells historiadors, a mercé tenese un caracter d' apanage (terminolochía francesa) u infantado (terminolochía castellana) seguntes o uso alavez muito común en as corz europeas, ye dicir, un dominio confiau a un miembro d'a familia reyal, con excepcionals facultatz, que dimpués heba de adhibir-se de nuevo a la corona si no i hese un ereu varón. Esta donación no comportaba a sobiranía, pero si una ampla churisdicción, y Manuel debió abusar-ne, rodeyando-se d'un cerimonial pareixiu a lo d'os reis, exercindo un poder omnimodo en o cobro de tributos y repartindo heredatz entre vasallos.
James Ensor
James Ensor, naixito d'Oostende (Flandres, Belchica) o 13 d'abril de 1860 y muerto en ixa mesma ciudat o 19 de noviembre de 1949, estió un pintor belga d'o Expresionismo, qui destacó por a orichinalidat d'a suya obra pictorica.
Vueling Airlines
Vueling Airlines S.A., mas conoixita simplament como Vueling, ye una aerolinia d'Espanya, fundata en 2004. O suyo aeropuerto prencipal ye Barcelona-El Prat, y os suyos aeropuertos secundarios son Alicant, Amsterdam-Schiphol, Bilbau, Eivissa, Madrit-Barajas, Malaga-Costa d'o Sol, Mallorca, Sevilla, Tolosa y Valencia.
Artés (Baches)
Artés ye un municipio catalán situato en a comarca d'o Baches y provincia de Barcelona.
A suya población ye de 5.515 habitants (2010), en una superficie de 17,90 km² con una densidat de población de 308,10 hab/km².
Cheografía
A localidat d'Artés ye situata a 316 metros d'altaria sobre o livel d'a mar.
D'o suyo termin municipal fa parte a urbanización Vista Pirineu.
Mugas
O termin municipal d'Artés muga a o norte con Sallent de Llobregat y Avinyó; a lo sud con Calders; y a o sudueste con Sant Fruitós de Bages.
Puerto de Monrepós
O puerto de Monrepós ye un puerto de montanya aragonés situato en a provincia de Uesca que une as comarcas de l'Alto Galligo y a Plana de Uesca.
A embotada d'o trazau tradicional d'a carretera data de l'anyo 1946 cuan acaba a construcción d'o viaducto ta trescuzar o río Flumen. O trazau aproveita as pistas fetas mientres a Guerra Civil Espanyola por os eixercitos y atras vias tradicionals.
En 1994 se cambeó o trazato y se facioron dos tónels en a suya versant sud.
Progresión d'o récord mundial femenín de 200 metros lisos
thumb|200px|[[Florence Griffith-Joyner|Florence Griffith Joyner actual récord d'o mundo de 200 metros lisos.]]
En iste articlo s'amuestra a progresión d'o récord mundial femenín de 200 metros lisos dende l'anyo 1922. O primer récord mundial en os 200 metros pa mullers estió reconoixiu per la Fédération Sportive Féminine Internationale (FSFI) en 1922. A FSFI estió absorbida per l'Asociación Internacional de Federacions d'Atletismo (hue World Athletics) en 1936. Manimenos, la IAAF no mantenió una categoría récord de 200 m. en curva en comparanza con 200 m. en recta dica dimpués de 1951. La IAAF eliminó o récord de 200 m en recta dimpués de l'anyo 1976.
Present de conchuntivo en bavaro
O present de conchuntivo en bavaro (Konjunktiv Präsens) se fa servir ta esprisar deseyos en tiempo present. Ye alto u baixo equivalent a o present de subchuntivo en aragonés.
Progresión d'o récord mundial femenín de 200 metros lisos
Cronometrau electronicament
Dende 1975, a IAAF deseparó d'as listas de récords os tiempos rechistraus electronicament pa cursas dica os 400 metros. Dende l'1 de chinero de 1977, se requirió que toz os tiempos homologaus como récord d'o mundo estasen rechistraus de forma automatica cronometrando a la centesima d'un segundo.
Present de conchuntivo en bavaro
Present de conchuntivo
En bavaro no existen formas propias de present de conchuntivo, fueras de bellas esprisions emplegadas ta saludar y agradeixer como as siguients:
En l'uso normal en que l'aragonés fería servir o present de subchuntivo y l'alemán o present de conchuntivo I, o bavaro fa servir as formas de present d'indicativo. Un eixemplo ye o estilo indreito:
Osini
Osini (Osini en sardo; Osini, en italiano y oficialment) ye una comuna sarda en a provincia italiana de s'Ogiastra y rechión de Cerdenya, que feba parte de l'antigo reino de Cerdenya.
Cheografía
A localidat d'Osini ye situata a 645 metros d'altaria sobre o livel d'a mar.
Sócrates Brasileiro Sampaio de Souza Vieira de Oliveira
Sócrates Brasileiro Sampaio de Souza Vieira de Oliveira, conoixito como Socrates o por a suya embotada O doctor, naixito de Belém (Brasil) o 19 de febrero de 1954 y muerto o 4 d'aviento de 2011 en São Paulo. Estió un destacato futbolista de Brasil que partecipó con a suya selección en as Copas Mundials de Fútbol de Espanya 1982 y Mexico 1986 y nominato millor chugador sudamericán d'o anyo 1983. Estió doctor en medicina y chirmán d'o tamién futbolista Raí.
Present de conchuntivo I en alemán
O present de conchuntivo I en alemán (Konjunktiv I Präsens) se fa servir ta charrar en estilo indreito. Ye alto u baixo equivalent a o present de subchuntivo en aragonés.
Piedra d'arena
250px|thumb|Muestra de piedra d'arena. A piedra d'arena ye una roca sedimentaria formada a partir de particlas d'arena cementadas, fendo part d'as rocas silicico-clasticas, y, por tener una mida de gran d'entre 0,063 mm y 2 mm, ye en o grupo d'o grupo d'as arenitas. A mayor part d'os clastos son de quarz por estar d'entre os minerals abundants un d'os més resistents. O cemento puet estar de quarz, calcita, y menos a sobén de cheso u hematites.
Present de conchuntivo I en alemán
Present de conchuntivo I
A conchugación d'o present de conchuntivo I en alemán d'o verbo sein (estar-ser) ye:
Piedra d'arena
As piedras d'arena gosan estar resistents en o paisache si las comparamos con as archillitas, y creyan resaltes bien visibles en a topografía d'a depresión d'Ebro y cuencas marguinals d'o Sistema Iberico. Abundan sobre tot en as marguins d'a depresión d'Ebro, ye dicir, en os semontanos iberico y pirenenco, y constituyen o cabalto de muitas muelas d'os semontanos. Os paleocanals d'o Baixo Aragón son a sobén de piedra d'arena, y tamién muitos tormos en os tormagals.
Tudesquismos en aragonés
Los tudesquismos son escasos en aragonés y a vegadas comuns con lo castellano, por lo que los estudios lingüisticos, que son diferencials, no los amuestran. Igual como en castellano a vegadas han entrau a traviés de lo francés. Bi ha tudesquismos de tradición militar (chambergo, sable) y tudesquismos relacionaus con las bebidas alcoholicas (brindis, vermut). La importancia de los quimicos, de los cheologos y de la menería y la industria alemanas en la historia de la sciencia y de la tecnolochía ha feito que part de lo lexico scientifico internacional siga d'orichen tudesco, mesmo orichinau en dialectos (gneiss). L'adaptación d'este lexico en textos sobre estas disciplinas ha feito que l'Academia de l'Aragonés haiga establiu criterios sobre la suya ortografía (quarz).
Piedra d'arena
En materials permiáns y triasicos d'o Sistema Iberico as piedras d'arena royas (o "rodeno") presentan un modelau apalachián destacable chenerando un paisache caracteristico.
Tudesquismos en aragonés
Bebidas alcoholicas
250px|thumb|right|[[Vermutz de diferents colors. En aragonés chistabín se distingue entre vermut negro y vermut blanco.]]
Piedra d'arena
Denominacions
Por un regular o termin tradicional "piedra d'arena" corresponde a las quarzarenitas adintro d'as clasificacions que de fa d'as arenitas, no podendo aplicar-se o termin "piedra d'arena" a las arenitas con grans de composición calcaria (calcarenitas). Si que se puet aplicar quan os clastos son silicios y lo cemento calcario, correspondendo a las "arenita calcaria" d'as clasificacions en petrolochía exochena, y que son comuns en as marguins d'a depresión d'Ebro.
Tudesquismos en aragonés
Guerra
thumb|right|250px|Sable briquet modelo AN XI. Lo [[sable briquet lo feba servir la infantería francesa en los sieglos XVIII y XIX.]]
Sciencia y tecnica
250px|thumb|right|[[Skutterudita u esmaltita provinient de la Val de Chistau, a on que bi ha una mena de cobol ubierta y espleitada por los alemans en lo sieglo XVIII. En esta mena la esmaltita ye chunto con atros minerals de cobol en: cobaltina y eritrina. ]] De fueras de cobol y sen, que se troban en la microtoponimia chistabina, los tudesquismos referents a elementos quimicos no son tradicionals y provienen de l'adaptación de la terminolochía internacional.
Piedra d'arena
Denominacions
A denominación "rodeno" ye exclusivament aplicable a las piedras d'arena royencas y a los paisaches que mandan como as pinars de rodeno d'a sierra d'Albarrazín. O paisache rodeno se troba en o Sistema Iberico on afloran os materials de facies Buntsandstein u Weald, y ye l'orichen de muitos toponimos como "Rubiuelos", "Rubiales" y talment "Royuela". En a compleganza d'o río Martín dicen piedra roya a lo "rodeno" y royal a on que se troba.
Tudesquismos en aragonés
Sciencia y tecnica
L'Academia de l'Aragonés ha adaptau lo nombre d'orichen tudesco de bel mineral que perteneixe a la terminolochía internacional (Quarz).
Piedra d'arena
Denominacions
A piedra d'arena de color amariella se diz piedra salada en a compleganza d'o Martín.
Tudesquismos en aragonés
Musica y danza
thumb|right|250px|Una demostración de vals en un [[fenaquistiscopio.]]
Calvera
Calvera (en castellano Calbera) ye un lugar de lo municipio de Beranui, situato en la val d'Isabana, en la comarca de Ribagorza. En 1991 teneba 25 habitants.
Toponimia
En la part aragonesa de la Ribera d'Ebro "Calvera" ye un terreno sin de vechetación.
Suertes Altas
Suertes Altas ye un mont de 1.292 metros d'altaria situau en o municipio de Camanyas, en a provincia de Teruel.
Canberra
Canberra u Camberra (prenunciato /kaNˈbera/) (en anglés y oficialment Canberra, prenunciato en anglés australiano /ˈkænbɹə/), ye un municipio y ciudat australiana, que en ye a capital d'o país, amás d'estar a capital d'o Territorio d'a Capital Australiana.
A suya población ye de 332.798 habitants (2006) en una superficie de 805,60 km², con una densidat de población de 413,11 hab/km².
A ciudat ye situata a 650 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, a una distancia de 280 km a o sudueste de Sydney y a 650 km a o norueste de Melbourne, y fue esleyita como a capital d'o país en 1908 como compromís en a rivalidat entre istas dos ciudaz, as prencipals ciudatz d'o país, que aspiraban a estar-ne a suya capital.
Cortes de Tajuña
Cortes de Tajuña ye un lugar d'o municipio d'Alcolea del Pinar, en a comarca d'a Sinyoría de Molina-Alto Tajo, partiu chudicial de Sigüenza, provincia de Guadalachara y comunidat autonoma de Castiella-La Mancha.
Jarderés
Jarderés (Jarderés en occitán, Gerderest en francés y oficialment) ye una comuna occitana en o departamento francés de Pireneus Atlanticos, districto de Pau, cantón d'as Tierras d'os Luis y Tuquets de Vic Vilh y rechión de Nueva Aquitania. A comuna yera parte de l'antiga provincia de Biarn.
Cheografía
O suyo termin municipal ye trescruzato por o río Léez, un afluent d'o río Ador.
Historia
A primera mención d'o lugar ye en 1154, con o nombre de Gerderes.
Demografía
2006: población provisional seguntes o INSEE.
Ron Perlman
Ron Perlman (nombre artistico de Francis Ronald Perlman), naixito de Nueva York (Nueva York) o 13 d'abril de 1950, ye un actor estausunidense, que se fació popular a radiz d'o suyo papel de Salvatore en a cinta Der Name der Rose (1986), dirichita por Jean-Jacques Annaud, quan pensaba en albandonar o mundo d'o Cine; dende ixe inte, fació quantas colaboracions con iste director qui, gracias a ixa cinta, fació que no l'albandonase.
Avinyó
A suya población ye de 2.222 habitants (2008), en una superficie de 63,25 km² con una densidat de población de 35,13 hab/km².
Cheografía
A localidat d'Avinyó de Segarra ye situata a 353 metros d'altaria sobre o livel d'a mar.
D'o suyo termin municipal fan parte os lugars d'Horta d'Avinyó y Santa Eugènia de Relat.
Club Atlético de Madrid (fútbol femenín)
O Club Atlético de Madrid, a sobén conoixito como Atlético de Madrid, ye a sección de fútbol femenín de l'equipe espanyol d'o mesmo nombre, con seu en a ciudat de Madrit. Fue establito en 2001 y chuga en a Primera División d'Espanya.
Modo imperativo en bavaro
O modo imperativo en bavaro (Imperativ) ye o modo gramatical que se fa servir ta esprisar ordens, requestas u deseyos. Ye un modo defectivo que no presenta formas ta todas as personas.
Chistén
Chistén (Gistaín en castellano, Gisten en Grafía SLA) ye un municipio situau en a comarca de Sobrarbe y provincia de Uesca en a val de Chistau. Es suyos habitants se dicen chistabins.
Modo imperativo en bavaro
Formación d'o imperativo
Igual que en aragonés y en muitas atras luengas, en bavaro nomás existen formas propias ta o modo imperativo en a segunda persona de singular y de plural. L'alemán, como l'aragonés, por substituyen a resta de formas por as equivalents de present de subchuntivo (Konjuntiv Präsens), fueras d'a primera persona de plural que ye present d'indicativo. En bavaro como no existe o present de subchuntivo istas personas son igual que en present d'indicativo. Contino s'amuestra a conchugación d'o verbo "geh" (ir-se-ne) en bavaro:
Chistén
La población suya ye de habitants, y la superficie d'el municipio 76,14 km², con una densidat demografica de 0 gab/Km2. D'es 76,14 km² d'el termin municipal, garra ye per baixo d'a cota d'es 1.000 metros d'altitut, mes d'el 50% son per alto d'es 2.000 metros, y belas puntas (en el Pico d'a Pez, la Vachimala u la Culfreda) pasan per alto d'es 3.000. Ixo fa que el municipio de Chistén siya un d'es mes altos de tot el Pireneu espanyol.
Modo imperativo en bavaro
Formación d'o imperativo
S'observa que a segunda persona de plural pierde a desinencia, estando a forma d'imperativo "gäh" (ves-te-ne) y a de present d'indicativo "du gähsd" (te'n vas). A forma de segunda persona de plural "gähds" (i-tos-ne) se conchuga como en present d'indicativo "ià gähds" (tos n'itz), encara que sin o pronombre personal ià.
Chistén
El lugar
thumb|left|180px|La puerta de Casa de Rins de Chistén (anyo [[1600), d'un momentet que le va tocar el sol.]] El lugar de Chistén se troba per alto de Sant Chuan, a 1.378 metros d'altitut a la falda recuesta d'el Cuezo, poquet mes d'un kilometro seguindo la carretera d'a val de Chistau t'alto en pasar Sant Chuan, que fa buenas curvas y tien tamién dos esbarres que son la pista que puya ta Viadors y tamién ye d'un canto per on se baixa ta'l Puent Pecador que ye dintro d'el municipio de Sant Chuan. Esta carretera, de Sant Chuan ta Chistén, la son arreglando estes anyos (2007) ta fer que tienga dos carrils en cuentas d'uno solo que en teneba. La villa mira ta la val de Chistau, anque la mes gran parte d'el termino municipal ye abocau ta la val de Viadors.
Modo imperativo en bavaro
Imperativo con doa
En bavaro se puet fer servir o imperativo d'o verbo auxiliar "doa" (fer) ta construyir imperativos d'atros verbos. A suya conchugación ye:
Chistén
El lugar
El nuclio de Chistén, que ye el solo que fa parte d'el municipio, ye una villa chicota (u mesmo se'n podría dir un lugar gran) en l'alto d'una faixa recuesta de la Penya d'el Cuezo (1926 m), y ixo el fa d'estar el solo lugar de Chistau que no toca el Cinqueta, pos en ye bels centenars de metros de leixos. De tot el patrimonio que este lugar tien, s'abrí de fer mención d'as casas nobles, belunas d'elas de tan antigas que se van fere d'es siglos XVI y XVII. D'ixes tiempos nos i trobem Casa de Rins, que i tiene la calendada en a portalada que diz que ye feta d'el 1600, y que encara conserva el porte suyo tradicional y las formas tipicas de qu'habría estau una d'as casas mes ricas d'a localidat pos en el decir d'es vecins de Chistén se recuerda que enantes teneban rivalidat con es de Casa Tardán, qui yeran tamién bien prencipals. Altras casas como Casa Palacín nos amuestran qué bien que en s'han adaptau ta fer negocio de cosas como ye el turismo que ye el que hoi fa que la villa tienga economía buena.
Modo imperativo en bavaro
Imperativo con doa
Asinas se combina o imperativo de "doa" con o infinitivo d'o verbo prencipal. Ista forma con "doa" ye menos autoritaria que si s'emplega dreitament o imperativo d'o propio verbo:
Chistén
El lugar
El turismo y sobretot, que s'han fetas prou segundas residencias en a villa, l'han chuflato vida nueva pos encara que el municipio tiene buenas estivas y teneba buena cantidat de bestiar, con es anyos en heba marchau mutisma chent y ya no yera Chistén la villa que heba siu en atros tiempos.
Las torres
thumb|left|180px|La [[torre de Tardán (S. XVI), a part d'a ilesia, ye la mes antiga y tamién mes chicota.]] Chistén ye una villa que va tener la suya importancia historica perque yera el zaguer puesto d'a on que se saliba ta pasar es puertos ta Francia, y tamién cuan se tornaba d'allá t'aquí. Podría estar que se i hes de pasare el puerto de Plan per el barranco d'a Sallena, u tamién que se remontás ta'l puerto d'a Madera u d'a Pez per la val de Taberners (de Viadors t'alto), y tamién, en rematando, per Anyes Cruces. Ye per la suya ubicación que en Chistén i van tener especial negocio d'el contrabando con as vals francesas a traviés d'ixes puertos (ye important que nos en haigan quedau puestos con nombres d'ixa epoca, como el paso d'es caballos en La Sallena) y asinas se fesen grans fortunas ta beluns d'el lugar. Asinas se an alzar, sobretot en es siglos XVI y XVII, las torres que son es monumentos prencipals d'a villa, que en heban siu mes, pero que atualment no mos en trobem que dos. thumb|right|180px|La monumental [[torre de Rins, feta per es d'el Tardán, fendo uembra a casa de Rins, ye protagonista d'una falorieta popular d'a localidat.]] De la construcción d'una d'estas torres, la mes alta, en dicen es vecins de Chistén que va estar bien curiosa, pos i heba ya en el lugar una torre, la dita torre de Tardán, per baixo d'a ilesia, (propiedat de Casa de Tardán) que yera l'argüello d'es amos suyos pos yera el costumbre d'ixes tiempos de fer-se alzar torres t'amostrar qué diners se teneban en a casa, mes que no ta defender-se guaire (anque, obviament, tamién yeran utils si nunca se precisasen ta ixe menister). Alavez, perque es amos de Casa de Rins se feban dir con despeito con es de Casa Tardán, y siempre les feban renuga perque teneban una torre a'l canto d'a ilesia, diz que un diya que yera uno de Rins redindo-se-ne le'n va dir a l'amo de Tardán: "¡Cosa no vales, que vales menos qu'un gran d'hordio!" y alavez le va dir l'amo de Tardán "Pos ya te cal que mires bien... perque este gran d'hordio te foterá un pino debant d'a casa que ni el sol no tornarás a viyere". Poquez tiempos dimpués, teneban es de Rins una torre que yera dos veces d'alta la de Tardán, y puesta debant de casa d'éstes ta quitar-les el sol. La dos torres encara las podem viyer a'l puesto, y l'antigisma portalada de casa Rins debaixo la uembra d'a torre de Rins siempre en as horas centrals d'el diya.
Amés, es casaches de la villa de Chistén tienen un puesto tercero que repunta per alto, que ye la ilesia de Sant Vicent el Martir, feta d'es siglos XVI y XVII. Atros monumentos son la ermita de Sant Fabián, 2,5 u 3 Km leixos a par d'el barranco d'el Pacín, feta d'el siglo XVIII, y tamién es conchuntos de bordas que i heba per alto en Viadors y en Taberners, belunas que encara conservan es tellaus de palla que gosaban tener d'antes. l'Hespital de Chistén y el santuario d'a Vírgen Blanca, a on que s'achuntan el Cinqueta d'a Pez y el d'Anyes Cruces.
Fiestas
thumb|right|225px|Las casas de Chistén tamién i tienen simbolos de suerte en as fronteras.
José Solana Dueso
José Solana Dueso va naixer en Plan, en l'anyo 1946. Va estudiar filosofía en las universidaz de Zaragoza y Barcelona. Se va doctorar con una tesis adedicada a'l sofista griego Protagoras d'Abdera, per la que va ganar el premio estraordinario.
Ha adedicau la suya vida a la docencia y la investigación: primer, como catedratico de filosofía en ensenyanzas medias y, dimpués, dende 1990, como profesor titular y catedratico de la Universidat de Zaragoza.
Ha publicau troballos d'investigazión en castellano sobre filosofía griega: se'n puede fer menzión d'es siguients libros: ''Teofrasto. Sobre las sensaciones (1989); Aspasia de Mileto. Testimonios y discursos (1994); Los sofistas. Testimonios y fragmentos (2013); y, Más allá de la ciudad. El pensamiento político de Sócrates'' (2013). Tamién ha publicau tres novelas en castellano relacionadas con la cultura y la filosofía griegas: La malva y el asfódelo (2006); Ciudadano Sócrates (2008); El canto del filósofo (Edhasa 2014).
Los amantes de Chistau (Prames, 2016), la suya primera novela sobre l'Aragón medieval, conta una falordia romantica entre un pastor de Plan y una choven musulmana de L'Aínsa. Amás d'estes libros, ye autor d'una tremenera d'articlos en revistas espezializadas.
Se alcordó conceder-li el "XXII Premio Arnal Cavero" en 2017.
Sent Andrèu (Alta Garona)
Sent Andrèu (Sent Andrèu en occitán, Saint-André en francés y oficialment) ye una comuna occitana en o departamento francés d'Alta Garona, districto de Sent Gaudenç, cantón de Casèras y rechión d'Occitania.
Ibirque
Ibirque ye un lugar d'a provincia de Uesca situato en a Guarguera, en o municipio de Samianigo.
Cheografía
O lugar se troba en a versant norte d'a Sierra de Guara y se puet i plegar dende o Monrepós por un camín forestal.
Historia
Anque hue ye deshabitato de tot as suyas casas son en ruinas, encara teneba a meyatos d'os sieglo XIX 10 fuegos y 74 habitants. Os suyos zaguers habitadors se'n fuoron en os anyos sisanta d'o sieglo XX.
Molimentos
A Ilesia de Sant Martín de Tours d'Ibirque, una ilesia d'os sieglos XVII-XVIII adedicada a Sant Martín de Tours, que ye la ilesia parroquial d'o lugar y hue se troba en runas. Ye un edificio en mampostería irregular con piedra picada en las suyas esquinas, de nomás que una sola nau con planta rectangular y con dos capiellas, una a cadagún d'os suyos cantos, cubiertas con vuelta de canyón y dentrando-ie a traviés d'arcos de meyo punto y con un campanal. En o canto ueste de l'edificio se bi troba la suya dentrada, a traviés d'un arco de meyo punto. En l'interior suyo, la nau ye dividida en tres trampos y yera cubierta por vuelta de canyón con lunetos, hue espaldada.
Camereta
right|thumb|[[Charles Darwin y as suyas cameretas.]] A camereta, u mas cheneralment, as cameretas, son as bandas de pelo facial que s'han deixato creixer a os dos costatos d'a cara d'un hombre, chunto a os oyius descendendo por a variella.
Ibirque
Molimentos
Entre a suya arquitectura popular destaca casa Otín.
Camereta
Tipos de cameretas
As cameretas pueden variar prou en largaria u forma y pueden trobar-se un gran numero de variacions a o largo d'a historia. As cameretas pueden estar finas u amplas; con muito u poco pelo; y a meya orella u luengas dica a variella. Atras cameretas se convierten en prolongacions d'a mostaixa.
Ibirque
Molimentos
Por atra parti ye important o dolmen d'Ibirque, situato amán d'o lugar, cuasi ya en o municipio de Nocito. Descubierto en 1949 y dito popularment a "caseta d'as bruixas", porque se diz que istas s'acubillaban astí, ye un d'os prencipals molimentos megaliticos d'a comarca de l'Alto Galligo.
Camereta
Tipos de cameretas
As cameretas se pueden fer servir conchuntament con atros estilos de vello facial, tals como a mostaixa u a zoqueta, pero si van d'oyiu ta oyiu por a barbeta deixan d'estar cameretas ta convertir-se en una barba.
Puebla del Prior
Puebla del Prior ye un municipio extremenyo d'a provincia de Badajoz. Se troba situato en a comarca de Tierra de Barros y perteneixe al partiu chudicial de Villafranca de los Barros.
A suya población ye de, en una superficie de 35,9 km².
Dido index
thumb|200px|O dido index
O dido index, dido endice u indice ye o segundo dido d'a man humana, chusto a o costato d'o pulgar.
Por un regular ye o dido mas expresivo y sensitivo d'a man, encara que no ye o mas luengo. Bels estudios han contrimostrato que tener un dido index mas chicot que o dido anular ye indicativo d'una propensión a estar un individuo mas atletico. Os hombres presentan una probabilitat 2.5 vegatas superior a las mullers de tener un index mas curto que l'anular, feito que allora s'ha correlacionato con un incremento d'a probabilitat por parti d'as mullers de desembolicar artritis.
Chestos
Ye un dido que por un regular s'usa ta sinyalar, encara que en bels países ye considerato un chesto de mala educación. Tamién se fa servir como simbolo d'haber ganato en una competición esportiva. D'atra man si se mueve de dreita ta ezquierda en un movimiento oscilant representa una negación. Si se zarra la boca de forma tanchencial con él, gosa significar una petición de silencio.
Denominacions populars
L'ALEANR reculle diferents denominacions como indice, indiza, endice, endiza (tanto esdrúixulas como planas) y atras formas como nicial en localidaz dica fa poco aragonesofonas de l'Alto Aragón, a vegadas coexistindo.
As formas que encomienzan por in- se tienden a documentar mas en as arias mas conservaderas d'as vals d'o Pireneu axial: Hu 101, Hu 100, Hu 102, Hu 103, Hu 104, Hu 105, Hu 106, Hu 107, Hu 108, Hu 111, Hu 112, Hu 200, Hu 301, Hu 303, Hu 401, Z 200, ecetra.
As formas con en- se pueden trobar en o Pireneu axial (Hu 202), pero son mas comuns en o prepireneu y semontano, sobre tot o sector central: Hu 400, Hu 302, Hu 109, Hu 110, Hu 107 y Z 202.
Lechbruck am See
Lechbruck am See (dica 1999 Lechbruck) (en suabio Lech) ye un municipio de Bavera, Alemanya. Se troba en o districto d'Algovia Oriental.
Benca
Benca (Benca en occitán, Benque en francés y oficialment) ye una comuna occitana en o departamento francés d'Alta Garona, districto de Sent Gaudenç, cantón de Casèras y rechión d'Occitania.
A suya población ye de 154 habitants (1999) en una superficie d'11,30 km², con una densidat de población de 13,63 hab/km².
Sant Mateu de Galligo
A suya población ye de 2.031 habitants (2005), en una superficie de 35,9 km².
Cheografía
Ye situato amán d'o río Galligo, a 281 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, y a una distancia de 24 km d'a ciudat de Zaragoza, a capital d'a suya comarca, d'a suya provincia y d'Aragón.
Toponimia
En o fogache de 1495 s'escribiba Sant Matheu y figura como un barrio de Zaragoza.
Punta de la Umbría
A punta de la Umbría ye un mont de 1.054 metros d'altaria situau en a muga entre os municipios de Foz Espalda y Penyarroya de Tastavins, en a provincia de Teruel.
Cabezo de Santa Barbara
O cabezo de Santa Barbara ye un pueyo de 1.105 metros d'altaria situau en a sierra de Mont Albán, en o municipio de Mont Albán, en a provincia de Teruel.
Provincia d'Arad
A provincia d'Arad (en rumano Judeţul Arad) ye una provincia de Rumanía en a rechión de Transilvania, con capital en Arad.
A población d'esta provincia ye de 461.791 habitants (en 2002) en una superficie de 1.802 km², con una densidat de población de 256,26 hab/km².
Benque
Benque (Benque en occitán, Benque-Dessous-et-Dessus en francés y oficialment) ye una comuna occitana en o departamento francés d'Alta Garona, districto de Sent Gaudenç, cantón de Banyeras de Luixón y rechión d'Occitania.
A suya población ye de 19 habitants (1999) en una superficie de 3,72 km², con una densidat de población de 5,11 hab/km².
Villa-reyal de la Uerba
Villa-reyal de la Uerba (Villareal de Huerva en castellano) ye un municipio aragonés d'a provincia de Zaragoza, situato en a comarca d'o Campo de Daroca.
A suya población ye de 199 habitants (2007), en una superficie de 27,10 km², con una densidat de población de 7,34 hab/km².
Cheografía
Ye situato a piet d'a Sierra de Peco, chunto a la Uerba, a una distancia de 70 km d'a ciudat de Zaragoza, a capital d'a suya provincia y d'Aragón.
Toponimia
En o libro Los pueblos y los despoblados d'Agustín Ubieto Arteta dicen que estió Villarreal dica 1910 y Villarreal de Huerva, dende 1920. Encara que Ubieto no lo mencione a forma con epentesi antihiatica -y-, ye documentata en a Edat Meya, por eixemplo en o libro de manifestación d'o morabetín d'as aldeyas d'a Comunidat de Daroca de 1373 ( Villa Reyal ).
Agustín Ubieto Arteta no gosa detallar u citar variants foneticas d'o nombre que pareixcan mes aragonesas, y muitas vegatas nomás menciona os casos de cambio de radiz u apelativo. L'apelativo de Uerba ye doncas recient, pero ye en a linia con l'apelativo de la Uerba que tienen lugars d'a redolada dende antigo cuan se i charraba l'aragonés.
Fiestas
Ermita d'a Nuestra Sinyora d'o Rosario, a on que a chent va de romería o 6 de chunio. Tamién bi ha romería ta la ermita l'1 de mayo, pa celebrar o día de las Mozas y o 25 de mayo pa celebrar o día de los Mozos. Se celebra Sant Miguel o 8 de mayo.
Supercopa d'Espanya de Baloncesto
A Supercopa d'Espanya ye uno d'os títols prencipals d'o baloncesto espanyol. Fue creyata en 2004 y chugan en ella quatre equipos: o campión de l'ACB, o campión d'a Copa d'o Rei, o equipo con o millor participación en competicions europeas en o anyo anterior, y o equipo d'a ciudat organizadora.
Foghesu
Foghesu (Foghesu en sardo; Perdasdefogu, en italiano y oficialment) ye una comuna sarda en a provincia italiana de s'Ogiastra y rechión de Cerdenya, que feba parte de l'antigo reino de Cerdenya.
A suya población ye de 1.900 habitants en una superficie de 77,73 km², con una densidat de población de 29,99 hab/km².
Croacia
A Republica de Croacia (Republika Hrvatska, en croata), ye un país europeu d'a Europa Central, que muga a o norte con Eslovenia y Hongría; a o nord-este con Serbia; a l'este con Bosnia y Herzegovina; y a o sud con Montenegro. Ta o sudueste muga con a mar Hadriana, amás de tener una muga maritima con Italia en o Golfo de Trieste.
A suya población ye de 4.453.000 habitants (estimación de 2008) en una superficie de 56.542 km², con una densidat de población de 78,76 hab/km².
A principal ciudat d'o país (y a suya capital dende a independencia de Yugoslavia en 1991) ye Zagreb. Politicament, ye una republica parlamentaria; o president d'o país ye Kolinda Grabar-Kitarović y o primer ministro ye Jadranka Kosor.
Croacia ye miembro de Nacions Unidas, d'a OSCE, d'a OTAN y dende l'1 de chuliol de 2013 d'a Unión Europea. Dende l'1 de chinero de 2023 la suya moneda ye l'Euro, que ha sustituyiu a lo kuna (kn).
Cheografía
Croacia se troba en Europa central y sudoriental, en a costa d'a mar Hadriana. Buega con Hongría a lo nord-este, Serbia a l'este, Bosnia y Herzegovina y Montenegro a lo sudeste y Eslovenia a lo nordueste. Se troba sobretot entre as latituz 42 ° y 47 ° N y as longarias 13 ° y 20 ° E. Parti d'o territorio en l'extremo sud que rodia a Ragusa ye un enclau practico connectau con a resta d'o continent per auguas territorials, pero deseparau en tierra per una faxa costera curta que perteneix a Bosnia y Herzegovina arredol de Neum. Lo puent Pelješac, que la suya obridura ye prevista pa 2022, connectará l'enclau con a parti continental de Croacia.
Lo territorio cubre 56.594 kilometros cuadraus, que consta de 56.414 kilometros cuadraus de tierra y 128 kilometros cuadraus d'augua. Ye o 127eno país mas gran d'o mundo. A suya elevación vareya dende as montanyas d'os Alpes Dinaricos, con o suyo puesto mas alto en a tuca Dinara a 1.831 metros amán d'a buega con Bosnia y Herzegovina en o sud, dica a marguina d'a mar Hadriana, que constituye tot a suya buega sudueste. A Croacia insular consta de mas de mil islas y islotes de diferents grandarias. As islas mas grans son Cres y Krk, cada una d'ellas con un aria d'arredol de 405 kilometros cuadraus.
As partis montanyosas d'o norte de Hrvatsko Zagorje y as planas planas d'Eslavonia en l'este, que forma parti d'a cuenca de Panonia, son trascruzadas per ríos importants como o Danubio, Drava, Kupa y o Sava. Lo Danubio, o segundo río mas largo d'Europa, trascruza a ciudat de Vukovar en l'extremo este y forma parti d'a buega con Vojvodina. As rechions central y sud amán d'a costa y as islas d'a mar Hadriana consisten en montanyas baixas y tierras altas boscosas. Os recursos naturals que se troban en o país en cantidaz pro importants pa la producción incluyen petrolio, carbón, bauxita, mineral de fierro de baixa lei, calcio, cheso, gudrón natural, silica, mica, archilas, sal y enerchía hidroelectrica. A topografía karstica constituye arredol d'a metat de Croacia y ye especialment prominent en os Alpes Dinaricos. I hai cuantas espelungas fundas en Croacia, 49 d'as cuals a mas de 250 m, 14 d'ellas a mas de 500 m y tres a mas de 1000 m. Os lacos mas famosos de Croacia son os lacos de Plitvice, un sistema de 16 lacos con saltos que los connectan. Os lacos son famosos per as suyas colors distintivas, que van dende la turquesa dica la verde menta, grisa u azul.
Clima
A precipitación meya anyal vareya entre 600 milimetros y 3500 milimetros seguntes a rechión cheografica y lo suyo tipo de clima predominant. A menor precipitación se rechistra en as islas exteriors (Biševo, Lastovo, Svetac, Vis) y as partis orientals d'Eslavonia. Os livels maximos de precipitación s'observan en a cordelera de Dinara y en Gorski Kotar.
Os aires predominants en l'interior son de lieu a moderaus d'o nord-este u sudueste, y en l'aria costera, os aires predominants son determinaus per as caracteristicas de l'aria local. As velocidaz de l'aire mas altas se rechistran con mayor frecuencia en os meses mas fredos a lo luengo d'a costa, por un regular como o bura fredo d'o nord-este u con menos frecuencia como o jugo calido d'o sud. As comarcas mas soleyadas d'o país son as islas exteriors, Hvar y Korcula, an se rechistran mas de 2700 horas de sol per anyo, seguidas per a redolada meya y meridional d'a Mar Hadriana en cheneral, y a costa norte de l'Hadriana, totas con mas de 2000 horas de sol per anyo.
Historia
A historia de Croacia presenta diferents periodos temporals: l'arribada d'os croatas como etnia-tampón entre os avaros y bizantins, o Reino de Croacia medieval, o Reino de Croacia asociau a lo Reino d'Hongría en unión personal, una invasión otomana que deixó una part chica de Croacia en poder d'os Habsburgo, pa quedar dimpués en l'Imperio Austrohongaro, pasar a fer part de Yugoslavia con a desaparición d'os imperios centroeuropeus, y esdevenir dimpués d'as guerras yugoslavas de secesión un estau miembro d'a Unión Europea.
Condaus
Dende a suya constitución en 1992, Croacia se ha dividido en 20 condaus y a suya capital, Zagreb, que tien autoridat y estatus legal tanto de condau como de ciudat (independient d'o condau de Zagreb que la rodia).
Diez ciudaz mas importants
As diez ciudaz mas importants son:
Población por etnias y nacionalidaz
En Croacia en 1981 os croatas yeran 3.455.000, os serbios 532.000, os hongaros 25.000, os eslovenos 25.000, os bosnios (musulmans de luenga serbocroata) 24.000 y os yugoslavos de garra nacionalidat concreta 379.000.
Gastronomía
thumb|200px|left|[[Zagorski štrukli ye una birolla pro comuna.]] A cocina tradicional croata vareya d'una rechión a unatra. Dalmacia y Istria tienen influxos culinarios d'a cocina italiana y atras cocinas mediterranias que destacan per l'emplego de cuantos mariscos, verduras cuetas y pastas, y apanyos como l'aceite d'oliva y l'allo. Os estilos culinarios austriacos, hongaros y turcos influyioron en a cocina continental. En ixa comarca predominan as carnes, o peix d'augua dulza y os platos de verduras.