cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Sierra de Penya
Toponimia
L'oronimo sierra de Penya s'emplega en Sos d'o Rei Catolico pa nombrar a un conchunto d'elevacions de bells 700 m que desparte lo termin municipal en dos versants. Como toponimo ye ligau con o despoblau de Navarra. En o termin municipal de Sos d'o Rei Catolico s'emplega o chenerico sierra tamién pa la sierra de Secún d'a zona de Mamillas, y en textos antigos se fa referencia a una sierra de Barués en unatra part d'o termin.
Altarias
La principal altaria ye la cima de Penya (1069 m), seguida d'atras como El Rojal (977 m), penya Roya (976 m) y San Cristóbal (705 m).
Cheolochía
La sierra de Penya ye formada en gran part por almendrons d'edat miocena, los almendrons d'a Formación Uncastiello.
Provincia de Tulcea
A provincia de Tulcea (en rumano Judeţul Tulcea) ye una provincia de Rumanía con capital en Tulcea.
A población d'esta provincia ye de 265.349 habitants (en 2002) en una superficie de 8.499 km², con una densidat de población de 31 hab/km².
Divisions administrativas
O districto conta con 1 municipio, 4 ciudaz y 46 comunas.
Sant Fulgenci
Mugas
200px|left|thumb|Situación de Sant Fulgenci con respecto a los atros municipios de la comarca de lo Baixo Segura Lo termin municipal de Sant Fulgenci muga con Guardamar del Segura, Rojals, Formentera del Segura, Daia Vella, Dolors y Elch.
Historia
Fue fundato en l'anyo 1729 por iniciativa de lo bispe de Cartachena, que posó en practica lo prochecto de desecar tierras paulencas a man de la desembocadura de la Segura y fer-ie cautivos. Lo nombre de San Fulgencio y lo títol de Villa Real concedito por Felipe V tamién se deben a esta iniciativa de lo bispe.
Tornós Darrèr
Tornós Darrèr (en francés Tournous-Darré) ye una comuna occitana en o departamento francés d'Altos Pireneus, districto de Tarba, cantón de los Costalats y rechión d'Occitania. A comuna yera parte de l'antiga provincia de Bigorra.
A suya población ye de 76 habitants (1999) en una superficie de 5,63 km², con una densidat de población de 13,50 hab/km².
Morrón (desambigación)
Un Morrón puet estar:
Barraballa
A barraballa ye un material de construcción feito per esmicazamiento de piedra dica conseguir diferents midas seguntes l'emplego. A barraballa, tamién clamada ragualla, gosa tener menos de 25 mm de diametro. S'emplegan ta fer o leito de camins que gosan fer-se en chanfuricals y tamién como elemento arido de o fornigón. A barraballa puede estar natural, cascolletz, boletz, u artificial, esmicando piedra de diferent dureza, seguntes o mineral que la conforma: calsinera, granito, dolomita, basalto, piedra d'arena, quarz u quarcita.
Seishas de Savés
Seishas de Savés (Seishas de Savés u Seishas-Savés u Seishes en occitán, Seysses-Savès en francés y oficialment) ye una comuna occitana en o departamento francés de Gers, rechión d'Occitania, districto de Aush y cantón d'a Val de Sava.
A suya población ye de 259 habitants (2007) en una superficie de 13,26 km², con una densidat de población de 19,53 hab/km².
Sierra d'Uncastiello
La sierra d'Uncastiello ye una sierra d'o semontano d'a sierra de Santo Domingo. Se situa en os termins municipals d'Uncastiello (Cinco Villas, Zaragoza), y Petiella d'Aragón (Navarra).
Altarias
La principal altaria ye lo pico Selva (1.159), seguida d'atras como la cima de la Cruz (1.145 m), l'alto de Banyón (1.129 m), y lo Rincón de la Iglesia (1.127 m).
Cheolochía
La sierra d'Uncastiello ye formada en gran part por almendróns d'edat miocena, los almendrons d'a Formación Uncastiello.
Mark Moseley
Mark Moseley, naixito de Hattiesburg (Mississippi) o 2 d'agosto de 1961, ye un actor estausunidense.
Congostrina
Congostrina ye un municipio d'a provincia de Guadalachara, en a comarca de Sierra Norte de Guadalachara, partiu chudicial de Sigüenza y comunidat autonoma de Castiella-La Mancha, Espanya.
A suya población ye de 53 habitants (2007), en una superficie de 26,10 km² y una densidat de población de 2,03 hab/km².
Cheografía
Congostrina ye situato a 1.018 metros d'altaria sobre o livel d'a mar.
William Friedkin
William Friedkin, naixiu de Chicago (Michigan, Estaus Unius) o 29 d'agosto de 1935 en una familia de chodigos orichinarios d'Ucraína y muerto en Los Angeles (California, Estaus Unius) o 7 d'agosto de 2023, estió un destacau director cinematografico, guionista y productor cinematografico estausunidense, activo en o cine estausunidense dende meyaus d'os anyos 1960 dica la suya muerte y con cuantos premios recibius mientres a suya carrera cinematografica.
D'entre a suya filmografía, se puet mencionar o suyo treballo en bellas cintas como The Night They Raided Minsky's (1968, con Jason Robards, Britt Ekland, Norman Wisdom y Bert Lahr), The French Connection (1971, con Gene Hackman, Fernando Rey, Roy Scheider, Tony Lo Bianco y Marcel Bozzuffi), The Exorcist (1973, con Ellen Burstyn, Max von Sydow, Lee J. Cobb, Kitty Winn, Jack MacGowran, Jason Miller, Linda Blair y Mercedes McCambridge), Rampage (1987, con Michael Biehn, Alex McArthur, Nicholas Campbell), u Rules of Engagement (2000, con Tommy Lee Jones y Samuel L. Jackson).
Lista de municipios d'a provincia d'a Coruña
Municipios d'a provincia d'a Coruña:
thumb|300px|Provincia d'a Coruña
Charles Boyer
Charles Boyer estió un actor occitán naixito de Fijac (Òlt) o 28 d'agosto de 1899 y muerto en Phoenix (Arizona, Estaus Unius) o 26 d'agosto de 1978.
Premios
En 1937 Charles Boyer fue nominato a l'Oscar a o Millor Actor por o suyo papel en a pelicula Conquest, de Clarence Brown. Tamién fue nominato en 1938 por o suyo papel en Algiers, de John Cromwell, en 1944 por a suya actuación en Gaslight, de George Cukor y en 1960 por a suya interpretación en Fanny, de Joshua Logan.
Gara de Zuera
A Gara de Zuera ye una gara de ferrocarril situata en o municipio aragonés d'o mesmo nombre. Tién servicios de Meya Distancia.
Corduente
Corduente ye un municipio d'a provincia de Guadalachara, en a comunidat autonoma de Castiella-La Mancha, Espanya. A suya población ye de 416 habitants (2006), en una superficie de 48,51 km².
Cultura nurachica
250px|thumb|right|O [[Nuraghe Losa de Abbasanta.]] thumb|right|250px|Interior d'o [[Nuraghe Arrubiu.]] A cultura nurachica ye una cultura naixida alto u baixo en o 1700 aC en a isla de Cerdenya (edat de Bronze media). A civilización nurachica abraca un período que va dende a edat de bronze dica o sieglo II.
O suyo nombre ye derivau de os nuragas, (nuraghe) que yeran torrazas feita a piedra ixeca y cerrando as suyas cupulas por o sistema d'acercamiento. Los nuragas son os repuis más grans y millors conservaus en Europa d'una cultura megalitica. Más de 7.000 d'estas construccions son ixemenadas per toda Cerdenya, muitas en un estau de conservación sorprendent.
A suya funcionalidat en primerías se pensaba yera relichiosa, quan en o sieglo XIX i heba poca información d'esta cultura, pero hue os estudios son d'acuerdo en atorgar-lis una funcionalidat civil a las torres y una funcionalidat funeraria a las clamadas "fuesas de chigants", corredors funerarios de qualques metros con grans losangas debantadas y decoradas.
Se divide esta cultura en dos periodos en función de a tipolochía de construccions y o tiempo cronolochico:
O periodo protonurago se caracteriza por construccions más chicotas y sin as amplas cambras interiors pero con largos corredors.
O periodo nurago, ye o más prolifico en construccions, altrizas torres de grans alazetz, tamién clamadas tholos. Os nurague d'este periodo son torrazas troncoconicas feitas con zaborros y cantals de diferent tamanyo que se van ficando de forma progresiva, en construcción a piedra ixeca, fendo dentro bovidas por aproximación de fileras. Dentro bi ha una u más cambras y tienen una dentrada a ran de suelo. Por un estreito sistema d'escalerons en piedra, se puya por dentro enta o terrau. S'ha podiu trobar nuragos con restanyos ta liquidos, foradiecos ta alzar materials u ferramienta y alborins. Tot ixo fa pensar en emplegos civils y no pas relichiosos d'os nuragos.
Dica zaguerías de o sieglo XIX os molimentos de a cultura nurachica estioron intactos, pero o Gubierno italiano autorizó a demolición de muitas d'istas torres ta fer barraballa ta o rete viario y a construcción d'ilesias y güegas de campos con a clamada lei "chudende".
Sot de Ferrer
Sot de Ferrer ye un municipio d'a provincia de Castellón, situato en a comarca de l'Alto Palancia. A suya población ye de 470 habitants (2005), en una superficie de 8,6 km² con una densidat de población de 54,65 hab/km².
Toponimia
Natividad Nebot Calpe interpreta o toponimo Sot como derivau d'o latín SALTUS.
Asisat Oshoala
Asisat Oshoala naixita de Ikorodu, Nicheria, o 9 d'octubre de 1994 ye una futbolista nicheriana que chuga como debantera en o Fútbol Club Barcelona d'a Primera División Femenina. Ye habitualment internacional con a selección femenina de fútbol de Nicheria, dende l'anyo 2011. Ye una d'as millors chugadoras africanas d'a historia consiguiendo o Premio ta a millor chugadora africana quatre vegatas igual que Perpetua Nkwocha.
Zinaida Kupriyanovich
Zinaida Alexandrovna Kupriyanovich (belarruso: Зінаіда Аляксандраўна Купрыяновіч, ruso: Зинаида Александровна Куприянович; naixita o 17 de setiembre de 2002), de vegadas conoixida profesionalment como Zina Kupriyanovich u Zena (estilitzada como ZENA), ye una cantaire, actriz y presentadora de televisión belarrusa. Kupriyanovich representó a Belarrusia en o Festival d'Eurovisión 2019 con a canción "Like It", quedando en vichesima quarta posición en la final. Amás, ha co-presentau lo Festival d'Eurovisión Junior 2018 chunto a Evgeny Perlin y Helena Meraai en Minsk y tamién ha dau a suya voz a lo doblache ruso d'o personache prencipal d'a cinta Vaiana.
Historia
Naixió lo día 17 de setiembre de 2002 de Minsk. O suyo pai - Kupriyanovich Alexander Igorevich, ye lo director d'o centro de producción "Super Duper", y la suya mai - Kupriyanovich Nelly Nikolaevna, ye una psicologa familiar.
Filmografía
Fació a voz de Moana Waialiki (Vaiana en Europa) en Vaiana y Ralph creba Internet en l'anyo 2016 y 2018
Tupolev Tu-22M
Tupolev Tu-22M ye un bombardero desembolicau por Tupolev. O suyo primer vuelo estió en 1969. Tien dos motors Kuznetsov NK-25, una velocidat maxima de Mach 1.88 y capacidat d'aventar dica 24.000 kg de bombas. S'han construyíu 497 unidaz.
Entre a Guerra Fría, o Tu-22M estió operau por as Fuerzas Aerias Sovieticas (VVS) en un paper de bombardeyo estratechico de porteya misils, y por l'Aviación Naval Sovietica (Aviacija Vojenno- Morskogo Flota, AVMF) en un paper anti-maritimo de largo alcanz. Un numero significativo remaneix en servicio con a Fuerza Aeria Rusa, y en 2014 mas de 100 Tu-22M son en emplego.
Sauvatèrra (Gers)
Sauvatèrra (Sauvatèrra en occitán, Sauveterre en francés y oficialment) ye una comuna occitana en o departamento francés de Gers, rechión d'Occitania, districto d'Aush y cantón d'a Val de Sava.
A suya población ye de 229 habitants (1999) en una superficie de 16,45 km², con una densidat de población de 13,92 hab/km².
Winona Ryder
Winona Ryder (nombre artistico de Winona Laura Horowitz), naixita de Winona (Minnesota) o 29 d'octubre de 1971, ye una actriz y productora cinematografica estausunidense, activa en o cine estausunidense dende meyatos d'os anyos 1980 y con cuantos premios recibitos mientres a suya carrera cinematografica.
Alto de López
L'alto de López ye un mont de 1.584 m d'altaria situau en o termin municipal de Calomart.
En a suya cima bi ha un vértiz cheodesico.
Villarejo (A Riocha)
Villarejo ye un municipio d'a comunidat autonoma uniprovincial d'a Riocha en a comarca de Nachera.
A suyA población ye de 39 habitants (2005) en una superficie de 6,38 km², con una densidat de población de 6,11 hab/km².
Cheografía
A localidat de Villarejo se troba situada a 834 metros d'altaria sobre lo livel d'a mar, a una distancia de 44 km d'a ciudat de Logronyo, a capiral d'a suya provincia y d'a suya comunidat autonoma.
Mali
Mali ye un país d'Africa. Muga a lo norte con Alcheria, a l'este con Nícher, a l'ueste con Mauritania y Senegal, y a lo sud con Costa de Vori, Guinea y Burkina Faso.
A suya población ye de 11.340.000 habitants (2002) en una superficie de 1.240.000 km², con una densidat de población de 11 hab./km².
A capital d'o país ye a ciudat de Bamako, dende a independencia d'o país o 22 de setiembre de 1960 (d'antis mas yera una colonia francesa. L'actual president de Mali ye Ibrahim Boubacar Keïta, y o primer ministro ye Modibo Keita.
Mali ye o ueiteno país mas extenso d'Africa y limita a lo norte con Alcheria, a l'este con Nícher, a l'ueste con Mauritania y Senegal, y a lo sud con Costa de Vori, Guinea y Burkina Faso. A suya grandaria ye de 1.240.192 km² y a suya población estimada ye d'arredol de 14,5 millons d'habitants (2009). A suya capital y ciudat mas poblada ye Bamako. Constituyida per ueito rechions, Mali tien as buegas a lo norte en o meyo d'o desierto d'o Sahara, mientres que a rechión meridional, an vive a mayor parti d'os suyos habitants, ye amanada a los ríos de Nícher y Senegal. A estructura economica d'o país se centra en l'agricultura y a pesca. Tot y que beluns d'os suyos recursos naturals son l'oro, l'uranio y a sal. Lo territorio maliense estió seu d'os tres imperios d'Africa Occidental que controlaban o comercio transahariano: l'Imperio de Ghana, l'Imperio de Mali (d'o cual Mali prene lo suyo nombre) y l'Imperio songhay. En zaguerías d'o sieglo XIX, Mali cayió baixo lo control de Francia, pasando a formar parti d'o Sudán francés. En 1959 aconsiguió a suya independencia de conchunta con Senegal, convertindo-se asinas en a Federación Mali, a cual se desintegraría un anyo dimpués. Dimpués un tiempo en o cual nomás existiba un solenco partiu politico, un golpe d'estau en 1991 levó a la redacción d'una nueva constitución y a l'establimiento de Mali como una nación democratica con un sistema pluripartidista. Lo 18 d'agosto de 2020, o president d'a nación y o suyo primer Ministro estioron arrestaus per os militars dimpués d'un motín surtiu a resultas de protestas sobre as continas dificultaz economicas y l'empioramiento d'a situación de seguranza nacional. A l'atro'l día renuncioron.
Cheografía
thumb|200px|right|A montanya clamada "Man de Fatina" en [[Hombori.]] Mali ye un estau sin litoral situau en Africa Occidental, a sudueste d'Alcheria. Con una superficie de 1.240.192 kilometros cuadraus, se troba en o puesto numero vinticuatreno d'a lista de países per superficie, y a suya grandaria ye semellant a la de Sudafrica y Angola. A mayor parti d'o país forma parti d'o sud d'o Sahara, per lo que ye caloroso y, comunament, se forman tronadas d'arena mientres as estacions ixutas. Lo país s'extiende a lo sudueste a traviés d'o Sahel dica la sabana sudanesa. Lo territorio maliense ye en a suya mayoría plano, encara que en ocasions ista plana ye interrumpida per pueyos rocosos. L'Adrar d'os Iforas se troba en o nord-este, y os relieus mas importants son os Monts d'Hombori —que sobreixen os mil metros d'altaria— a lo sudeste y os Monts Bambouk y Manding, a lo sudueste.
Os recursos naturals d'iste país son considerables, y l'oro, l'uranio, os fosfatos, o caolín, a sal y a piedra calsinera son os mas explotados. Mali ha de fer frent a problemas medioambientals como a desertificación, a desforestación, a erosión d'o solero, y l'augua contaminada.
Clima
thumb|200px|left|Una [[tronada d'arena s'amana a Camp Castor, amán de Gao.]] O clima d'o país vareya de subtropical en o sud a l'arido en o norte. A mayor parti d'o país sufre d'insignificants precipitacions, per lo que as sequeras son frecuents. A temporada pleviosa abarca de zaguerías de chunio dica primerías d'aviento; en ella son comuns as inundacions d'o río Nícher. Os prencipals biomas presents en Mali son o desierto, a lo norte, y a sabana, a lo sud. Seguntes WWF, as prencipals ecorrechions de Mali son, de norte a sud:
Amás, son presents o mont xerofilo d'o Sahara occidental en as montanyas d'o norte (Adrar d'os Iforas), y a sabana inundada d'o delta interior d'o Nicher-Bani en o forcallo d'ixos dos ríos, en o centro d'o país. En o norte, a flora y fauna de Mali, ye distintiva d'o clima desertico: plantas xerofilas, chicota matullera, reptils y cualques insectos. Mas a lo sud, gracias a l'influxo d'o río Nícher, a flora y fauna tipica d'as sabanas predomina con plantas como as alcacias y a sericuras. Amás, en ista rechión se troba una mayor diversidat d'animals, dende aus y chicoz mamifers, dica animals como os elefants.
Historia
En l'antiguidat, o territorio de l'actual Mali estió seu d'os tres grans imperios d'Africa Occidental que controlaban o comercio transahariano de sal, oro y atras materias primas preciosas. Istos reinos sahelianos mancaban tanto de buegas cheopoliticas como d'identidaz etnicas abuegadas clarament.
En la era colonial, a rechión cayió baixo o control francés en zaguerías d'o sieglo XIX. Arredol de 1905, a mayor parti d'a rechión yera dominada per Francia, que lo suyo territorio se denominaba Sudán Francés. En primerías de 1959, Mali (per alavez clamau Republica Sudanesa) y Senegal s'unioron pa integrar a Federación de Mali, que obtenió a suya independencia de Francia o 20 de chunio de 1960. A retirada senegalesa d'a federación en agosto de 1960 permitió a l'antiga Republica Sudanesa creyar a nación independient de Mali o 22 de setiembre de 1960. Modibo Keita, qui estió chefe de gubierno d'a Federación de Mali dica a suya disolución, estió trigau primer presidente. Keita estableció un Estau unipartidista, adoptando a la suya vegada una orientación africanista independient y socialista con cerenyos lazos con l'Unión Sovietica, y levó a cabo una ampla nacionalización d'os recursos economicos.
En 1968, como consecuencia d'a creixent baixada economica, Keita estió derrocau en un golpe d'estau militar enfilau per Moussa Traoré. Lo subsiguient rechimen militar, con Traoré como president, tractó de reformar a economía. Tot y con isto, os suyos esforzos estioron frustraus per l'achitación politica y una sequera devastadora entre 1968 y 1974. Lo rechimen de Traoré enfrontinó disturbios estudiantils que prencipioron en zaguerías d'o decenio de 1970, asinas como tres prebatinas de golpes d'estau. Manimenos, os disidents estioron reprimius dica zaguerías d'o decenio de 1980. Lo Gubierno continó fendo un poder d'aplicar reformas economicas, pero a suya popularidat entre a población disminuyió cada vegada mas. En respuesta a las creixents demandas d'una democracia multipartidista, Traoré consintió una liberalización politica abuegada, pero se negó a establir un sistema democratico pleno.
En 1990, empecipioron a surtir movimientos d'oposición pero lo proceso estió interferiu per l'incremento d'a violencia etnica en o norte d'o país a resultas d'a tornada de muitos tuaregs enta Mali. As protestas en contra d'o gubierno en 1991 conducioron a un golpe d'estau, seguiu d'un gubierno de transición y a elaboración d'una nueva constitución. En 1992, Alpha Oumar Konaré ganó as primeras eleccions presidencials democraticas d'o país. Dimpués d'a suya reelección en 1997, o president Konaré empentó reformas politicas y economicas y luitó contra a corrupción. En 2002, estió reemplazau per Amadou Toumani Touré, un cheneral retirau que lideró o golpe d'estau en contra d'os militars y imposó a democracia en 1991.
Lo 21 de marzo de 2012 una colla de militars derrocó a lo president Amadou Toumani Touré con un nuevo golpe d'estau; os militars golpistas, que chustificoron l'acción per l'insuficient refirme de Touré y lo suyo gubierno a los militars en a luita contra os separatistas tuareg d'o norte d'o país, zarroron as buegas d'o país y formoron una chunta militar de gubierno. Manimenos militars leyals a Touré afirmoron que este se trobaba en una base militar acompanyau de miembros de l'unidat d'elit d'a guardia presidencial, conoixius como os Boinas royas fendo un poder pa resistir o golpe militar. Dimpués o golpe, os tuaregs s'estioron apoderando de cuantas ciudaz a lo norte d'o país y ganando posicions, aprofitando o vuedo de poder y o 6 d'abril de 2012, o Movimiento Nacional pa la Liberación d'o Azawad (MNLA) proclamó, unilateralment, a secesión d'a rechión d'Azawad. Lo mesmo 6 d'abril s'organizó a Comisión Nacional pa la Recuperación d'a Democracia y Restauración de l'Estau, que dictó una nueva carta constitucional pa una celebración d'eleccions presidencials a lo cabo de cuaranta días. Sanogo acceptó a suya renuncia pa ubrir paso a las eleccions y Dioncounda Traoré en calidat de president d'o senau asumió provisionalment a presidencia de Mali lo 12 d'abril. Lo recrudimiento d'o conflicto en Mali provocó lo desplazamiento de milars de personas refuchiadas en zonas afectadas per a fambrera en países vecins: Mauritania, Burkina Faso, Nícher u Alcheria. Lo 26 de mayo, dimpués a fusión d'os dos grupos tuareg MNLA y de l'islamista Ansar Dine que alcordoron formar un gubierno paritario y convocar una asamblea consultiva u shura, se proclamó l'autodenominau Estau Islamico d'o Azawad an a sharia sería la fuent d'o dreito. Manimenos, beluns informes posteriors indicoron que o MNLA i heba decidiu retirar-se d'o pacto, distanciando-se d'Ansar Dine. Finalment os enfrontinamientos entre o MNLA y Ansar Dine culminoron en a Batalla de Gao o 27 de chunio, en a cual la colla islamista Movimiento pa l'Unicidat y l'Alchihad en Africa Occidental y Ansar Dine prenen o control d'a ciudat, forachitando a lo MNLA. A l'atro'l día Ansar Dine anunció tener baixo lo suyo control totas as ciudaz d'o norte de Malí.
En chinero de 2013 s'encomenzó una intervención militar per parti de Francia (Operación Serval) pa frenar a expansión d'os rebeldes islamicos en o norte d'o país. En febrero de 2014 se creya o G5 d'o Sahel d'o cual Mali forma parti. En agosto d'o mesmo anyo a Operación Serval se convirtió en a Operación Barkhane que se mantiene en 2020 mas de 5000 soldaus en a rechión d'o Sahel. En 2015 se sinyó un alcuerdo de paz que no aconsiguió tornar a estabilidat a lo país. A violencia s'extendió enta lo centro d'o país con o reclutamiento de fulani per parti d'os grupos chihadistas, enfrontinaus con a etnia bambara que son labradors y a etnia dogón dedicada a la cazata. En marzo de 2019 se produció un punto d'inflexión con a matazía de 160 personas en Ogossagou, en a mayoría civils fulani. A matazía estió atribuyida a las milicias dogons, concretament a lo grupo d'autodefensa Dan Na Ambassagou. Lo gubierno de Mali exiche alavez a disolución d'istas milicias que no s'ha compliu. En marzo de 2020 s'estableix a creyación per parti de cuantos países europeus chunto a Mali y Nícher d'a Fuerza especial Takuba un grupo de treballo integrau a lo mando d'a Operación Barkhane pa combatir a los grupos terroristas d'a zona.
En 2020 a chestión realizada per o president Ibrahim Boubacar Keïta en relación a la situación de seguranza y a la chestión politica yera cada vegada mas cuestionada dando puesto a protestas en a carrera cada vegada mas frecuents lideradas per una coalición heterochenia de chefes relichiosos, politicos y sociedat civil denominada Movimiento d'o 5 de Chunio. En agosto de 2020 una colla de chovens d'as Fuerzas Armadas de Mali levoron a cabo un devantamiento militar. Lo proceso desembocó en a elección en setiembre de 2020 d'un president interino, Ba N'Daou, o lider d'o golpe Coronel Assimi Goita, asumió a vicepresidencia d'o país y lo diplomatico Moctar Ouane o puesto de primer ministro con un gubierno que tien o compromiso de desembolicar una transición. En cuestions de seguranza cada vegada ye mas cuestionada a presencia d'as fuerzas francesas sobre o terreno -seguntes informes en as anyadas de presencia no han aconseguiu frenar a presencia d'os grupos chihadistas- y a población resulta cada vegada mas afectada per a violencia. En abril de 2021 a Coalición ciudadana per o Sahel creyada en chulio de 2020 publica l'informe Sahel: Ce qui doit changer que reclama situar a protección d'a población civil en a respuesta d'a crisi d'o Sahel. Un d'os aspectos mas polemicos ye o dialogo con toz os actors d'a crisi que incluyiría a grupos armaus. Tamién s'exiche tolerancia zero pa as violacions d'os dreitos humans cometius per as fuerzas de seguranza.
Gubierno y politica
Mali ye una democracia constitucional gobernada per a constitución d'o 12 de chinero de 1992, que estió revisada en 1999. A constitución estableix una división de poders entre l'executivo, o lechislativo y o chudicial. Lo sistema de gubierno puede estar descrito como semipresidencialista. Lo poder executivo ye representau per o president, qui riche per un mandato de cinco anyos y ye limitau a dos termins. Lo president oficia tamién de chefe d'Estau y comandant en chefe d'as Fuerzas Armadas de Mali. Lo primer ministro, designau per o president, exerce o paper de chefe de gubierno y nombra a la suya vegada a los integrants d'o Consello de Ministros. L'asamblea Nacional unicameral ye o solo cuerpo lechislativo de Mali y ye integrau per 160 deputaus trigaus pa un mandato de 5 anyadas de durada. Dimpués d'as eleccions de 2007, l'Alianza per a Democracia y Progreso aconsiguió 113 d'as 160 cadieras de l'asamblea. L'asamblea celebra dos sesions regulars cada anyo, mientres as cuals se debaten y votan as lechislacions presentadas per un miembro u per o gubierno. A constitución de Mali estableix l'independencia chudicial, pero lo poder executivo exerce influxo sobre o poder chudicial en virtut d'a facultat de designar chueces y supervisar tanto as funcions chudicials como l'aplicación de lei. Os tribunals malienses de mayor hierarquía son a Corte Suprema, que tien competencias chudicials y administrativas, y un Tribunal Constitucional independient que proporciona control churisdiccional d'os actos lechislativos y sirve como arbitro electoral. Existen cuantos tribunals menors, encara que os chefes d'os lugarons y os viellos s'encargan de resolver os conflictos locals en os lugarons.
Economía
Mali ye un d'os países mas pobres d'o mundo, con una economía esencialment agropecuaria y informal. En Mali entre 1992 y 1995, o gubierno implementó un programa d'achuste economico que resultó en o creiximiento d'a economía y a reducción de balances negativos. Lo plan incrementó as condicions economicas y socials, y le permitió unir-se a la Organización Mundial d'o Comercio lo 31 de mayo de 1995. O producto interno bruto (PIB) s'ha elevau dende alavez: pa 2002 puyaba ta 3.400.000.000 dolars, y en 2005 s'incrementó ta 5.800.000.000 dolars, dando como resultau una taxa de creiximiento anyal d'arredol d'o 17,6 %. thumb|200px|left|Mercau en [[Djenne.]]
A clau d'a economía maliense ye l'agricultura. Lo cotón ye a cullita mas exportada d'o país, y s'exporta sobretot enta Senegal y Costa de Vori. Entre 2002, se producioron 620.000 toneladas de cotón, pero os pres d'iste cautivo disminuyoron significativament dende lo 2003. Amás de cotón, se produz roz, millo, panizo, verduras, tabaco y cullitas d'arbol. L'oro, o bestiar y l'agricultura suman l'80 % d'as exportaciones. L'80 % d'os treballadors son emplegaus en l'agricultura, mientres que o 15 % lo fan en o sector de servicios. Manimenos, as variacions estacionals deixan sin emplego temporal a muitos d'os treballadors agropecuarios. En 1991, con aduya de l'Asociación Internacional de Fomento, Mali relaxó o complimiento d'os codigos d'explotación menera, lo que levó a un intrés esviellau y inversión extranchera en l'industria menera. L'oro s'extraye en a zona sud, a cual tien a tercera taxa de producción d'oro mas gran d'Africa (dimpués de Sudafrica y Ghana). L'aparición de l'oro como o prencipal producto d'exportación dende 1999 aduyó a metigar l'impacto negativo d'a crisi d'o cotón y de Costa de Vori. Atros recursos naturals son o caolín, a sal, o fosfato y a piedra calsinera. A electricidat y l'augua son mantenius per Energie du Mali, u EDM, y os textils son producius per a Industry Textile du Mali, u ITEMA. Mali fa un emplego eficient de l'hidroeletricidat, que provedeix mas d'a metat d'a enerchía electrica d'o país. En 2002, se cheneroron mas de 700 kWh d'enerchía hidroelectrica. Lo gubierno estimula en l'inversión extranchera, en os campos de comercio y privatización. Mali prencipió a suya reforma economica sinyando alcuerdos en 1988 con o Banco Mundial y o Fundo Monetario Internacional. Entre 1988 y 1996, o gubierno maliense reformó gran parti d'as interpresas publicas. Dende l'alcuerdo, deciséis interpresas estioron privatizadas, doce parcialment privatizadas y vinte liquidadas. En 2005, o gubierno maliense le atorgó una companyía de ferrocarrils a la sinyatura estatounitense Savage Corporation. Mali ye miembro d'a Organización pa l'Harmonización en Africa d'o Derecho Mercantil (u OHADA).
Demografía
En chulio de 2009, a población total yera estimada en 13.000.000 d'habitants, con un creiximiento anyal d'o 2,7 %. A población ye predominantment rural (68 % en 2002), y entre lo 5 % y 10 % ye nomada. Mas d'o 90 % d'a población vive en o sud d'o país, especialment en Bamako, a capital y a ciudat mas gran d'o país, con mas d'un millón d'habitantes. En 2007, arredol d'o 48 % d'os malienses teneba menos de 15 anyadas d'edat, o 49 % entre 15 y 64 anyadas, y o 3 % restante 65 u mas. A edat promeyo yera de 15,9 anyadas. A taxa de natalidat en 2007 estió de 49,6 naixencias cada 1000 habitants, y a taxa de fertilidat 7,4 naixencias per muller. A taxa bruta de mortalidat ixe mesmo anyo estió de 16,5 muertes cada 1000 habitantes. L'esperanza de vida en naixer ye de 49,5 anyos (47,6 pa os hombres y 51,5 pa as mullers). Lo país conta con una d'as taxas de mortalidat infantil mas altas d'o mundo, con 106 muertes per cada 1000 naixencias.
A población maliense abarca un gran numero de grupos etnicos subsaharians, d'os cuals a mayoría poseyen concordancias historicas, culturals, lingüisticas y relichiosas. Os bambaras, per luent, ye o grupo etnico mas extenso, conformando lo 36,5 % d'a población. En conchunto, os bambaras, os soninkés, os khassonkés y os malinkés (toz éls parti d'o grupo mandé) constituyen o 50 % d'a población. Atros grupos significativos son o peul (17 %), o voltaic (12 %), o songhai (6 %) y os tuareg y arabes (10 %). Historicament, Mali ha goyau de buenas relacions interetnicas; manimenos, existen tensions entre os songhai y os tuaregs. thumb|200px|right|Una nina d'a etnia Bozo en [[Bamako.]]
L'idioma oficial de Mali ye o francés, pero una cantidat numbrosa (cuaranta u mas) de luengas africanas son ampliament emplegadas per cuantos grupos etnicos. Amán de l'80 % d'a población de Mali se puede comunicar en bambara, que ye a prencipal luenga vehicular y idioma de comercio. En o norte d'o país (Azawad) son demograficament importants as luengas songai y as luengas tuareg.
Rechions
Mali se trestalla en diez rechions y lo districto d'a capital d'o país. thumb|200px|right|Rechions de Mali.
Diez ciudaz mas importants
As diez ciudaz mas importants son:
Religión
L'80 % d'os malienses ye, seguntes estimacions, musulmán y a mayor parti d'istos son sunníes; arredol d'o 10 % d'a población ye cristiana (dos tercios de l'ilesia catolica y atro tercio protestante); o 10 % restante corresponde a creyencias animistas tradicionals u indichenas. L'ateísmo y l'agnosticismo no son muit comuns entre os malienses, d'os cuals a mayoría practica a suya relichión diariament.
Luengas paleohispanicas
[[Imachen:Iberia_300BC-en.svg|right|thumb|350px|Dominios lingüisticos en o 300 aC..]] right|thumb|350px|Arias de distribución de chacimientos As luengas paleohispanicas son as luengas indichenas fabladas en a Peninsula Iberica antis d'a plegada d'os romanos.
A mayoría d'as luengas fabladas en a península antis d'a plegada d'os romanos son practicament desconoixitas. D'as que mos son conoixitas, nomás en tenemos conoixencias por textos romanos, griegos y fenicios y de belunas inscripcions. Son luengas que gosan meter-se en a misma categoría que o ligur antigo, o retico y o etrusco.
As luengas paleohispanicas d'as que se conoixen textos escritos son:
TBO
TBO estió una revista d'historieta catalana en castellano que encomenzó a suya publicación en l'anyo 1917 dica l'anyo 1998 con bells interrupcions. Os editors d'a publicación dica 1983 estioron Buigas, Estivill i Viña, en l'anyo 1986 l'Editorial Bruguera y en zagueras Ediciones B.
Yera una publicación d'historieta humoristica ta un publico infantil y chovenil prencipalment. Estió una revista que tenió muita influencia en debuixants, editors d'historieta y en a vita d'a sociedat en cheneral. A suya importancia estió tan gran que o suyo títol acabó estando-ne un sinonimo de cómic u historieta, en Espanya a sobén son conoixitos como tebeos.
Avro Lancaster
Avro Lancaster ye un bombardero desembolicau por Avro. O suyo primer vuelo estió en 1941. Tien quatro motors Rolls-Royce Merlin XX V-12, una velocidat maxima de 320 km/h y capacidat d'aventar dica 6400 kg de bombas. S'han construyíu 7377 unidaz.
Sauvimont
A suya población ye de 39 habitants (1999) en una superficie de 3,44 km², con una densidat de población d'11,34 hab/km².
Centenera de Andaluz
Centenera de Andaluz ye un municipio castellanlionés, situato en a provincia de Soria. A suya población ye de 25 habitants (2006), en una superficie de 19,87 km² y una densidat de población de 1,26 hab/km².
Manuel Pallás
Manuel Pallás, naixito de Zaragoza (comarca de Zaragoza) en 1901 y muerto en ixa mesma capital o 20 d'abril de 1977, estió un musico vriolinista aragonés.
Manuel Pallás se formó en una academia d'a suya ciudat natal, rematando por un examen en o Reyal Conservatorio de Madrit. Quan nomás teneba que 18 anyadas ya ganó o Premio Sarasate (en a honor de Pablo de Sarasate), treballando dimpués en a Oquesta Filharmónica de Madrit. Perfeccionó a suya tecnica con o vriolinista aragonés Teodoro Ballo Tena, establindo-se en Zaragoza como profesor en una Academia privata (que con o tiempo esdevenió o Conservatorio de Musica de Zaragoza, a on i continó treballando dica a suya chubilación en 1972.
Siberia
thumb|270px|         [[Districto federal siberiano            Siberia dende un punto de vista cheografico en Rusia             Siberia historica ]]
thumb|270px|Paisache de [[Taiga en a plana de Siberia occidentale : o curso d'a Vassiougan.]]
A Siberia (Sibir en ruso) ye a partita asiatica d'a Federación Rusa: une immensa rechion d'una superficie de 13,1 millons de km² muit poco poblata (39 millons d'habitants serían arredol de 3 habitants por km²). Situato en l'est de Rusia, s'estendilla dende os Monts Urals a l'ueste dica l'Oceano Pacifico y dende l'Oceano Arctico a lo norte dica Cazaquistán, os Monts de l'Altai y as mugas con Mongolia y China. Siberia constituye a partita asiatica de Rusia y a part norte d'Asia. Esta rechión que representa o 77% d'a superficie de Rusia pero no tien que o 27% d'a suya población se caracteriza por un clima frido y extramadament continental, y un paisache u releu travesato por grans ríos (Obi, Yenisei, ecetra). Historicament yera habitato por poblacions con diferents modos de vida por un regular no cautivadors (cazadors-recolectors y pastors transhumants), de diferents orichens etnicos: ugricos, turquicos, mongols, tunguses, y atros aborichens siberianos (paleosiberianos), pero dende o sieglo S XVI fue colonizato progresivament por os rusos en o periodo de l'Imperio Ruso y, accelerando-se o proceso de rusificación en o periodo sovietico. Siberia conoixió un desembolique economico gran en o sieglo XX por una politica d'inversions baixo o rechimen sovietico, espleitando-ne os inmensos recursos minerals y enercheticos
Etimolochía
O toponimo Siberia se remonta a lo Khanato de Sibir, un estato con clase dirichent tartaro conquiesto por cosacos rusos en o Sieglo XV. Sibir ye una ciudat chicota y a suya etimolochía ye de probable orichen turquico.
Campo de Belchit
Muga a o norte con a comarca de Zaragoza, a l'ueste con Campo de Carinyena y Campo de Daroca, a o sud con Xiloca y Cuencas Meneras y a l'este con Baixo Martín.
Valdenarros
Historia
En o censo de 1789, ordenau por o Conte de Floridablanca, apareixeba como lugar d'o Partiu de Osma en a Intendencia de Soria,  conoixiu ta par d'alavez como Val de Narros, que significaba val d'os Navarros que baixaban dende Navarra con o suyo ganau a pastar astí en as epocas d'hibierno y primavera. Teneba churisdicción de sinyoría baixo l'autoridad de l'alcalde pedanio, nombrau por o Duque d'Uceda. Contaba alavez con 229 habitants.
En cayer l'Antigo Rechimen a localidat se constituye en municipio constitucional en a rechión de Castiella la Viella que en o censo de 1842 contaba con 55 fuegos y 204 vecinos.
A meyaus d'o sieglo XIX o termin d'o municipio creixe en incorporar a Velasco.
En zaguerías d'o sieglo XX (entre os censos de 1960 y 1970) iste municipio desapareixe porque s'integra en o municipio de Burgo de Osma-Ciudad de Osma. As dos localidaz contaban por ixas envueltas con 87 fuegos y 302 habitantes.
En l'actualidat, a localidat ye tasament poblada y ye emplegada como segunda residencia en periodos de vacanzas.
Demografía
Valdenarros contaba a 1 de chinero de 2010 con una población de 17 habitants, 8 hombres y 9 mullers.
Molimentos
Os molimentos mas importants son a ilesia gotica de Santa María Madalena que tien incoau expedient como Bien d'Intrés Cultural en a categoría de Molimento dende o 8 de febrero de 1983. y as ruinas d'as ermitas de Santa Chuliana y de Sant Roque.
Fiestas y costumbres
As fiestas y celebracions más importants son o 9 y o 21 d'agosto, en honor d'a Virchen d'o Rosario, tresladadas d'o 7 d'octubre; prencipian o viernes anterior, con una caldereta en comunidat.
Bi habió dos confrarías en o lugar: la d'a Vera Cruz y la d'o Nino Chesús. En a decada de 1980 as penyas teneban gran popularidat mientres as fiestas, ofrindo sangría y animando a borina en a plaza mayor, entre ellas i yera a "Penya del Huevo Draculín", formada por os más chicotz del pueblo. En l'actualidat, a localidat conta con dos penyas, a "Penya de los Mohito" y a enguerada en 2009 "Erreache", que tienen a suya actividat prencipal mientres las fiestas d'a Virchen d'o Rosario.
Exoplaneta
thumb|right|marzo 2022 ([[NASA - JPL-CalTech - M. Russo & A. Santaguida) 5000+ exoplanetas]] Una exoplaneta (u tamién clamada planeta extrasolar) ye una planeta que existe difuera d'o Sistema Solar. A primera exoplaneta estió descubierta en chinero de 1992 por os radioastronomos Aleksander Wolszczan y Dale Frail orbitando o pulsar PSR 1257+12. Dica o 21 de marzo de 2022 s'han descubierto 5000 exoplanetas. A exoplaneta mas amán a la Tierra ye Proxima Centauri b que orbita a estrela Proxima Centauri a 4.2 anyos luz. A sciencia que estudeya las exoplanetas se diz exoplanetolochía. As exoplanetas pueden tener tamién satelites naturals que se dizen exolunas.
Nomenclatura
As exoplanetas prenen o suya nombre d'a suya estrela anyadiendo una letra minuscla. Asinas a primera exoplaneta descubierta d'una estrela prene a nombre d'ixa estrela anyadiendo "b", a siguient exoplaneta prene o nombre "c" y asinas as de demás. Nomás un numero muit limitau d'exoplanetas han recibiu un nombre propio como por eixemplo l'exoplaneta "Draugr" (u tamién clamata PSR B1257+12 b).
Metodos de detección
Tasament un 3% d'as exoplanetas han estau descubiertas obtenendo a suya imachen dreita.
Ferrando II de Ribagorza
Ferrando II de Ribagorza u Ferrando de Gurreya y Aragón, naixito de Pedrola (Reino d'Aragón) o 20 d'abril de 1546 y muerto en o castiello de Miranda d'Ebro (Miranda d'Ebro, Reino de Castiella) o 6 de noviembre de 1592, estió un noble aragonés, conte de Ribagorza y duque de Villafermosa dende 1581, quan succedió a su pai Martín I de Ribagorza, dica a suya propia muerte.
China (desambigación)
China puet estar:
Ferrando II de Ribagorza
Continó con a luita con os suyos vasallos sublevatos, que teneban o refirme d'a Corona, en un proceso que ya s'heba alazetato con o suyo pai. En no estar capable de rematar con a revuelta, en zaguerías plegó en un alcuerdo con o monarca, a qui cedió o condau de Ribagorza recibindo comandas en o reino de Valencia. Sindembargo, en 1591 se trobaba en a ciudat de Zaragoza y prenió parte en as alteracions de 1591 (fácil que dende o suyo punto d'anvista fuesen a continación d'as suyas luitas con a Corona), estando engarcholato. Morió en a garchola en o castiello de Miranda d'Ebro, sospeitando-se que a suya muerte no estió una muerte natural. O títol pasó alavez a mans de su chermano Francisco I de Ribagorza.
Exoplaneta
Metodos de detección
O 97% d'as exoplanetas son descubiertas usando metodos indreitos como o metodo de transito, o metodo d'a velocidat radial u fendo servir de lentes gravitacionales.
China (desambigación)
Cheografía
República de China, conoixita tamién como Taiwán, y en competicions esportivas China Taipéi.
Aurimont
Aurimont (Aurimont en occitán, Aurimont en francés y oficialment) ye una comuna occitana en o departamento francés de Gers, rechión d'Occitania, districto de Aush y cantón d'Astarac-Gimona.
A suya población ye de 133 habitants (2006) en una superficie de 8,07 km², con una densidat de población de 16,48 hab/km².
Tria de Baïsa
Tria de Baïsa (Tria de Baïsa en occitán, Trie-sur-Baïse en francés y oficialment) ye una comuna occitana en o departamento francés d'Altos Pireneus, districto de Tarba, cantón de los Costalats (en ye a suya capital) y rechión d'Occitania. A comuna yera parte de l'antiga provincia de Bigorra.
A suya población ye de 1.034 habitants (1999) en una superficie d'11,20 km², con una densidat de población de 92,32 hab/km².
Marktoberdorf
Marktoberdorf (en suabio Oberdorf) ye una ciudat de Bavera, Alemanya. Ye a capital d'o districto d'Algovia Oriental.
Cerro de Santa Ana
O cerro de Santa Ana ye un pueyo de 1.607 m d'altaria situau en o termin municipal de Moscardón.
Marktoberdorf
Alcaldes
Lista d'alcaldes democraticos dende 1945:
Cerro de Santa Ana
En a suya cima bi ha un vértiz cheodesico.
Roksana Węgiel
Roksana Emilia Węgiel (naixita o 11 de chinero de 2005), de vegadas conoixida como Roxie, ye una cantaire, y presentadora (en Eurovisión Junior 2019) polaca. Węgiel representó a Polonia en lo Festival d'Eurovisión Junior 2018 con a canción "Anyone I Want to Be", quedando en a primera posición. Amás, co-presentó lo Festival d'Eurovisión Junior 2019 chunto Ida Nowakowska y Aleksander Sikoraa en Gliwice.
Louise Fletcher
Estelle Louise Fletcher, naixita de Birmingham (Alabama, Estaus Unius) o 22 de chulio de 1934, ye una destacata actriz estausunidense, activa en o cine estausunidense dende zaguerías d'os anyos 1950 y con quantos premios recibitos mientres a suya carrera cinematografica.
Riotorto
Riotorto ye un municipio gallego d'a provincia de Lugo, situato en a comarca de Meira.
Bavaro carintio
O carintio (en bavaro Karntnarisch u Karntnerisch) ye un dialecto d'o bavaro parlau en o estau austriaco de Carintia. Todas as variants dialectals parladas en Carintia, igual que en parti de Tirol, en a rechión de Lungau (Salzburgo) y en parti d'Estiria, se clasifican como bavaro meridional.
Riotorto
A suya población ye de 1.559 habitants (2008), en una superficie de 66,3 km² y una densidat de 23,51 hab/km².
Cheografía
A localidat de Riotorto ye situata a 190 metros d'altaria sobre o livel d'a mar.
Bavaro carintio
Se puet dividir o carintio en tres subdialectos: alto carintio, carintio central y baixo carintio. A mas en as mugas d'o estau se charran tamién dialectos tiroleses u salzburgueses. D'atra man cal destacar que o bavaro hutterita, parlau en Nordamerica, ye un dialecto con base en o carintio.
Louise Fletcher
D'entre a suya ampla filmografía, se puet mencionar as suyas interpretacions en bellas cintas como One Flew Over the Cuckoo's Nest (1975, Miloš Forman), The Lady in Red (1979, Lewis Teague), Brainstorm (1983, Douglas Trumbull), u Flowers in the Attic (1987, Jeffrey Bloom).
Premios
L'actriz Louise Fletcher recibió un premio Oscar a la Millor Actriz en 1975 por a suya interpretación d'a enfermera Mildred Ratched en One Flew Over the Cuckoo's Nest, una cinta dirichita por Miloš Forman.
Monts de Biel
Los monts de Biel son una sierra d'o semontano d'a sierra de Santo Domingo. Se situa entre los termins municipals de Biel, Luesia y Sos d'o Rei Catolico, en a comarca de Cinco Villas y en a provincia de Zaragoza. La principal altaria ye 1.206 m.
Toponimia
L'oronimo monts de Biel apareixe en la documentación de Remiro II:
Cheolochía
La sierra de ye formada en gran part por almendróns d'edat miocena, los almendrons d'a Formación Uncastiello.
Espejón
Espejón ye un municipio castellanlionés, situato en a provincia de Soria. A suya población ye de 208 habitants (2006), en una superficie de 21,97 km² y una densidat de población de 9,47 hab/km².
Provincia de Timiș
A provincia de Timiș (en rumano Județul Timiș) ye una provincia de Rumanía con capital en Timișoara.
A población d'esta provincia yera de 677.926 habitants (en 2002) en una superficie de 8.697 km², con una densidat de población de 77,95 hab/km².
Divisions administrativas
O districto conta con 2 municipios, 8 ciudaz y 89 comunas.
Arnediello
Arnediello (Arnedillo en castellano y oficialment) ye un municipio d'a comunidat autonoma d'a Riocha, en a comarca d'Arnedo.
A suya población ye de 469 habitants (2006) en una superficie de 48,33 km² con una densidat de 9,70 hab/km².
Cheografía
Arnediello se troba situau a 654 metros d'altaria sobre lo nivel d'a mar, a una distancia de 62 km d'a ciudat de Logronyo, a capital d'as suyas provincia y comunidat autonoma.
Chuseu
Chuseu (en grafía SLA Juseu, en catalán Jusseu, en castellano Juseu) ye un lugar a 13 km de Graus y pertenexient a este municipio, situau en la comarca de Ribagorza. En 2019 teneba 18 habitants.
Cheografía
Chuseu ye a lo norte de la sierra de la Carrodilla. Bi ha una buena envista de la val de Sarrón.
Toponimia
Seguntes Coromines lo toponimo vien de IOVIS AEDES u templo de Chupiter:
Luengas y parlas
La parla tradicional de Chuseu ye l'aragonés baixo-ribagorzano, en grau abanzau de substitución por part de lo castellano. Lo baixo-ribagorzano de Chuseu ye en una zona de de transición estricta u microcheografica entre l'aragonés y catalán. Seguntes lo mapa feito por Artur Quintana i Font la linia Chuseu-Torres-Alins desparte a l'este parlas catalanas de transición enta l'aragonés y a l'ueste parlas aragonesas de transición enta lo catalán.
En Chuseu y Aler lo participio de lo verbo ser ye en -ito, sito, relacionau con set de lo catalán nordoccidental de bel lugar d'Aragón u que muga con Aragón, y sit de lo maellán. En Chuseu y Torres bi ha ciertas palabras no diftongadas como espòna (pronunciada con o ubierta).
Unatra cosa intresant de la parla de transición de Chuseu y d'atros lugars de la val de Sarrón, como Aler y Torres, ye que la terminación -rn de lo catalán se prenuncia -rt (fort, hivèrt, infèrt en cuenta de forn, hivern y infern).
Benidoleig
Benidoleig (Benidoleig en catalán y oficialment; Benidoleig en castellano) ye un municipio valenciano, situato en a comarca d'a Marina Alta, provincia d'Alicant y partiu chudicial de Denya.
A suya población ye de 1.261 habitants (2010) en una superficie de 7,48 km², con una densidat de población de 168,58 hab/km².
Saori Hayami
Saori Hayami (早見 沙織 en chaponés) naixito de Tokio, o 29 de mayo de 1991  ye un actor de voz desde chaponés.
Antonia Anaut
Antonia Anaut Garde (????, Isaba, Navarra - mayo de 1978, Isaba, Navarra) estió a zaguera persona viva que charraba o dialecto roncalés (erronkariera) de l'idioma basco en a localidat d'Isaba. Naixió de casa Katalin-Garde d'ista localidat.
Basilio Martín Patino
Basilio Martín Patino, naixito de Lumbrales (Salamanca, Castiella y Leyón) o 29 d'octubre de 1930, ye un director cinematografico espanyol, activo en o cine espanyol dende meyatos d'os anyos 1950. Ye chermano d'o mosén José María Martín Patino.