cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
El Parrissal
Fauna y flora
Bi ha una important población de cabra montés en a zona, asinas como una gran riqueza d'aus rapinyaderas. Destacan l'aguila perdiguera (Aquila fasciata), l'aguila reyal (Aquila chrysaetos) y o falcón peregrín (Falco peregrinus) que comparten habitat con bellas rapinyaderas nueiturnas como o bubons (Bubo bubo) y con aus carnuceras como a voleta (Neophron percnopterus) y o vueitre leonado (Gyps fulvus). Entre os peixes presents se i troban as truitas (Salmo trutta) y atras especies de gran valura como a madrilla (Parachondrostoma toxostoma) u a madrilleta roya (Achondrostoma arcasii), o barbol de casta (Luciobarbus graellsii) y o pez fraile (Aphos porosus). Cal destacar tamién a presencia en istas augua d'a loira (Lutra lutra).
Mont de Pinatonar
En a suya cima bi ha un vértiz cheodesico que ye d'acceso restrinchiu por trobar-se en un terreno militar perteneixient a o campo de maniobras de Sant Gregorio.
El Parrissal
Fauna y flora
A vechetación propia d'os puertos de Bezeit ye diversa con importants masas forestals de pin royo (Pinus sylvestris) y de pin nasarro (Pinus nigra), antimás de carrascas (Quercus ilex), caixicos (Quercus), avellaneras (Corylus avellana) y atras especies como acirons (Acer) y cardoneras (Ilex aquifolium). Entre os arbustos destaca o buixo (Buxus) y o chinebro (Juniperus oxycedrus). Chunto a o recorriu bi ha huertos y terrenos de cautivo en faixas con oliveras (Olea europaea) y almendreras (Prunus dulcis).
Cheomorfolochía
thumb|250px|left|Les Gúbies del Parrissal O río Matarranya recorre ista zona encaixau entre calsineras d'os periodos Churasico y Cretacico, creyando un poliu canyón fluvial con a-saber-las gorgas fundas y d'auguas transparents. O modelau karstico ye present con muitas formas de disolución y precipitación. Se pueden veyer toscas y travertinos a o largo d'o río creyando piscinas naturals como a existent en Mas de Lluvia.
Acceso
250px|thumb|El Parrissal Se i plega dende o lugar de Bezeit a traviés d'una pista parcialment asfaltada de 6 kilometros dos aparcamientos dende a on s'accede andando a El Parrissal.
Feguras de protección
El Parrissal s'incluye en as siguients feguras de protección:
K2-18b
K2-18b, también conocido como EPIC 201912552 b, una exoplaneta que orbita la estrela nana roya K2-18, situata a 124 anyos luz (38 pc) d'a Tierra. A planeta, en primeras descubierta gracias a o telescopio espacial Kepler, tien bellas ueito vegatas a masa d'a Tierra, e asinas se clasifica como una supertierra. Tien una orbita de 33 días en a zona d'habitabilidat.
En 2019, dos estudios de rechira independients, combinando datos d'o telescopio espacial Kepler, d'o telescopio espacial Spitzer e d'o telescopio espacial Hubble, concluyó que bi heba quantidatz significativas de vapor d'augua en a suya atmosfera, a primera planeta con tals caracteristicas en a zona d'habitabilidat.
Descubrimiento
K2-18b fue identificato como parti d'o programa d'o telescopio espacial Kepler, una entre bellas 1 200 exoplanetas descubiertas durando a misión "Second Light" K2 mission. O descubrimiento de k2-18b se fizo en 2015, en orbitar una estrela nana roya (agora dita K2-18) con un tipo espectral estelar de M2,8 a 124 anyos luz u 38 parsecs dende a Tierra. A planeta fue detectata a traviés d'as variacions d'a curva de luz d'a estrela causata per o transito d'a planeta debant d'a estrela veyita dende a Tierra A planeta fue clamata "K2-18b", pus fue a deciueitena planeta descubierta durando a misión K2. O predito contraste relativament baixo entre a planeta e a suya estrela anfitriona ferba mes facil alufrar l'atmosfera de K2-18b en l'esdevenidero.
En 2017, os datos d'o telescopio espacial Spitzer enfortioron que K2-18b orbita en a zona d'habitabilidat arredol d'o K2-18 con un periodo de 33 días, prou curto ta permitir observacions d'a-saber-los ciclos orbitals e ta amillorar a importancia estatistica d'o sinyal. Isto levó a un mayor intrés per continar as observacions de K2-18b.
Posteriors estudios sobre K2-18b meyant as ainas d'o Buscador de Planetas per Velocidat Radial d'Alta Precisión (HARPS) e d'a Busca de Calar Alto de Nanas M con Exotierras meyant Espectografos de Quasi-infrarroyo e Optico Echelle (CARMENES) tamién identificoron probablement una segunda exoplaneta, K2-18c, con una masa estimata de 5,62±0,84 M⊕ en una orbita mes abracata de nueu días, pero ista planeta adicional encara no se ye enfortita, e puet deber-se, manimenos, a l'actividat estelar.
Localización
thumb|Puesto en o cielo de K2-18, rodiato per un cerclo blanco. As coordinatas en o Sistema de Referencia Celeste Internacional (ICRS) son: ascensión recta 11h 30m 14,518s e declinación +07° 35' 18,257". Ista planeta se sitúa en a constelación de Leo, pero difuera d'o suyo asterismo de lion. Quan en primeras se descubró, a distancia de K2-18 d'a Tierra s'estimó que yera de 110 anyos luz u 34 parsecs. Sindembargo, datos mes precisos d'o prochecto de mapeo estelar Gaia ha amostrato que ye a una distancia de 124,02 ± 0,26 anyos luz u de 38,025 ± 0,079 parsecs. Ista mida de distancia amillorata aduyó a afinar mes as propiedatz d'o sistema exoplanetario.
Caracteristicas fisicas
K2-18b orbita a bellas 0,1429 ua u 21,38 millons de km, chacendo doncas adintro d'a zona d'habitabilidat calculata ta la nana roya, entre 0,12 e 0,25 ua u 18 e 37 millons de km. A exoplaneta ha un periodo orbital de bells 33 días, o que suchier que ye acoplato de marea, dando a mesma cara enta a suya estrela anfitriona. S'estima que a temperatura d'equilibrio planetario ye de bells 265 ± 5 K u −8 ± 5 °C u 17 ± 9 °F, debito a la suya irradiancia estelar d'alto u baixo 94% d'a d'a Tierra. S'estima que K2-18 ha un radio de 2,71±0,07 R⊕ e una masa de 8,63±1,35 M⊕, seguntes un analís meyant as ainas HARPS e CARMENES. En primeras se li consideró un minineptuno quan se descubrió; a distancia de K2-18 d'a Tierra s'estimó que yera de 110 anyos luz u 34 parsecs, pero datos amilloratos de K2-18b lo ha clasificato como una supertierra. Una contimparanza d'a grandaria, orbita e atras caracteristicas de K2-18b con atras exoplanetas detectatas suchier que a planeta poderba acubillar una atmosfera que contiengan atros gases chunto con l'hidrocheno e l'helio.
Descubrimiento d'augua
Se son realizatos estudios mes amplos meyant o telescopio espacial Hubble que han corroborato los resultatos d'as observacions d'o Kepler e d'o Spitzer e que han permitito midas adicionals de l'atmosfera d'a planeta. Dos analises deseparatos de rechiradors d'a Universidat de Mont-reyal et d'o Colechio Universitario de Londres (con as siglas en anglés UCL) sobre os datos d'o Hubble se publicoron en 2019. Os dos examinoron os espectros d'a luz estelar que esnavesan l'atmosfera durando los transitos, trobando-ie que K2-18b ha una atmosfera d'hidrocheno y helio con una alta concentración de vapor d'augua, que poderba variar entre 0,01 e 12,5%, dica entre 20 e 50%, pendendo de qué atras menas de gases son presents en l'atmosfera. En os livels maximos de concentración, o vapor d'augua poderba estar prou alta ta formar-n'i de boiras. L'estudio menato per o UCL se publicó l'11 de setiembre de 2019 en a revista Nature Astronomy; l'estudio menato per a Universidat de Mont-reyal, que encara no se ye visurato, se penchó un día antis en o servidor arXiv.org. L'analís menato per o UCL detectó augua con una significación estatistica de 3,6 d'esbarres tipicos, equivalent a un livel de confitanza d'o 99,97%.
Ista fue a primera exoplaneta superterrestre adintro d'a zona d'habitabilidat d'a suya estrela e que l'atmosfera se'n detectó; e o primer descubrimiento d'augua en una exoplaneta en a zona d'habitabilidat. Se yera previament detectata augua en as atmosferas de exoplanetas de zonas no habitables como HD 209458 b, XO-1b, WASP-12b, WASP-17b e WASP-19b.
Os astronomos fan refirmanza en que o descubrimiento d'augua en l'atmosfera de K2-18b no significa que en pueda acubillar de vida u mesmo que siga habitable, ya que probablement manca qualsiquier superficie solida u una atmosfera que en pueda acubillar de vida. Manimenos, trobar-ne d'augua en una exoplaneta en a zona d'habitabilidat aduya a replecar cómo se forman as planetas. S'aspera agora que K2-18b siga alufrato con o telescopio espacial James Webb, con una lanzamiento programato ta 2021, e con o telescopio espacial ARIEL, con un lanzamiento ta 2028. Os dos portiarán ainas disenyatas ta determinar a composición d'as atmosferas exoplanetarias.
1109
right|thumb|250px|O rei [[Alifonso I de Portugal, naixito o 25 de chulio de 1109.]]
Val de Gavín
A val de Gabín ye una val pirenenca travesata por o barranco de Sía. Se troba en a redolada de l'Alto Galligo en a marguin ezquierda d'o río Galligo entre os municipios de Biescas y Yesero.
Fan parti d'a val os lugars de Gavín y Yesero. A val sirve de comunicación de l'Alto Galligo con o Sobrarbe a traviés d'o puerto de Cotefablo.
Malpica
O toponimo Malpica puet referir-se a:
Macedonya
Macedonya ye a denominación antiga d'a tierra d'os antigos macedonyos, toponimo que ha persistito en diferents contextos puet referir-se a:
Rodeno
250px|thumb|right|Pinar de [[Pinus pinaster en o Paisache Protechiu de los Pinars de Rodeno d'a Sierra d'Albarrazín.]] Rodeno ye como se diz en o sud d'a provincia de Teruel y en as comarcas churras a la piedra d'arena de color roya, en especial a las piedras d'arena d'a formación Buntsandstein (Permico superior-Triasico inferior) y a lo terreno a on bi n'ha, constituindo un paisache caracteristico. Una piedra d'arena será ya roya por o menos con un 1% de hematites.
Por extensión se puet aplicar o termin "rodeno" a qualsiquier material royo d'esta formación cheolochica u qualsiquier atra que li se pareixca como a formación Weald, relacionau con o toponimo Rubiuelos de Mora. O termin rodeno puet traducir o termin red sandstone d'os países anglosaxons pa referir-se a las piedras d'arena que se formoron por a erosión de diferents orochenos paleozoicos: as formacions old red sandstone d'o Devonián y new red sandstone d'o Permico equivalents a las molasas pirenencas tardiherzinicas d'o Pireneu axial. Tamién a piedra roya d'arena de l'antiga Nabatea (a on ye a ciudat de Petra), ye por extensión rodeno. Manimenos en a compleganza d'o río Martín en o norte d'a provincia de Teruel no se fa servir tradicionalment a palabra "rodeno" y dicen piedra roya a esta roca y royales a os puestos a on se troba. Una formación rocosa con rodeno pueden recibir a denominación de rodenal.
Etimolochía
Seguntes Joan Coromines a palabra rodeno puet estar una variant mozarabe de roano que presenta e por imela, y se remontaría a lo gotico rauda, estando un goticismo propio de l'aragonés terolán y d'as comarcas churras antes de la suya castellanización.
O rodeno como part d'o paisache
Os terrenos con rodeno tienen un modelau y una vechetación diferents a los que bi ha en os materials calsinosos que predominan en o Sistema Iberico oriental.
En a Sierra d'Albarrazín bi ha una zona con rodeno protechida dita Pinares de Rodeno.
O rodeno ye responsable de bel toponimo como Rodenas, Rubiales, Rubiuelos/Rubielos, La Foz de la Viella, ecetra. En as comarcas churras bi ha microtoponimos derivaus d'a palabra rodeno como El Rodenet (en Segorb), El Rodenal (en Alcudia de Beyo), El Rodeno (en Figueras, Gátova, Altura y Sonecha), El Rodano (en Beixix), y Castillo de Rodana (en Almedíxar).
O rodeno en construcción
Si a piedra d'arena siempre s'ha feito servir como piedra picada, a color roya li da un cierto atractivo que fa que o rodeno lo faigan servir como material de construcción en a zona a on se troban os afloramientos, y dica en lugars d'a redolada ya a cierta distancia.
Se fa servir o rodeno como material de construcción en a provincia de Teruel, (destacando o Castiello de Peracens), en Las Paúls (Ribagorza), en a Sierra de Prades (a Ilesia de Prades ye d'este material), y en o Baztán.
Bèthplan
Bèthplan (Bèthplan en occitán, Betplan en francés y oficialment) ye una comuna occitana en o departamento francés de Gers, rechión d'Occitania, districto de Miranda y cantón de Miranda-Astarac.
A suya población ye de 122 habitants (2006) en una superficie de 5,46 km², con una densidat de población de 22,34 hab/km².
Territorio d'a Badía de Jervis
O Territorio d'a Badía de Bay Jervis (en anglés Jervis Bay Territory) ye un territorio d'Australia, administrau dreitament por o gubierno federal.
L'orichen d'o territorio se remonta a 1915, quan fue segregau d'o estau de Nueva Galas d'o Sud ta adhibir-lo a o Territorio d'a Capital Australiana (TCA), fendo asinas que iste zaguero tenese salida a la mar, encara que no bi ha continuidat cheografica entre os dos territorios. En 1989 se deseparó administrativament d'o TCA, encara que electoralment i contina integrau.
O Territorio de Jervis Bay ocupa nomás 67,8 km² en a costa d'a mar de Tasmania, a 150 km a l'este de Canberra. O 90% d'a suya superficie ye reconoixida actualment como tierra aborichen. A suya población, d'uns 700 habitants, fluctua muito por o feito d'estar relacionada mas que mas con a Escuela d'a Marina Australiana, que i ye radicada. A comunidat aborichen ye d'unas 200 personas.
Santa Cruz de Tenerife
thumb|250px|right|Auditorio de Tenerife Santa Cruz de Tenerife ye una ciudat espanyola, capital d'a provincia de Santa Cruz de Tenerife, en as Islas Canarias. A suya población ye de 220.902 habitants (2007), en una superficie de 150,56 km² y una densidat de población de 1.467,2 hab/km².
Población
Se clama a os habitants de Santa Cruz de Tenerife santacruceros (en castellano), u tamién chicharreros (nombre que a sobén se fa servir ta toz os habitants d'a isla de Tenerife).
Consello d'Aragón
L'asamblea convocata en Burcharaloz a la fin de setiembre de 1936 por o Comité Rechional d'a CNT d'Aragón, con delegacions d'os lugars y as columnas confederals (siguindo as directivas proposatas d'o 15 de setiembre de 1936 en Madrit por a Plana Nacional de Rechionals d'a CNT, de proposar a toz os sectors politicos y sendicals a formación de Consellos Rechionals d'Esfensa ligatos federativament a un Consello Nacional d'Esfensa que fería as funcions d'o gubierno central) alcuerda a creyación d'o Consello Rechional d'Esfensa d'Aragón, formato por as localidaz d'Aragón en as que s'ha proclamato o comunismo libertario a o paso d'as columnas de milicias libertarias que salen de Valencia y Barcelona dende o 24 de chulio de 1936, formando alto u baixo 450 colectividaz rurals, a practica totalidat d'ellas en mans d'a CNT, con un chicot numero de bellas 20 a cargo d'a UGT. 250px|left|thumb|[[Billet de 25 centimos d'o Consello d'Aragón]] A tamas d'o suyo orichen revolucionario ye en primerías reconoixito o 6 d'octubre por decreto d'o gubierno. Celebra a suya primera asamblea oficial o 15 d'octubre d'o mesmo anyo, estando o suyo maximo responsable Joaquín Ascaso, miembro d'a CNT y primo de Francisco Ascaso, encara que no ye definitivament legalizato y regulato por o gubierno d'a Republica dica o 23 d'aviento de 1936, con a condición de que sían representatos en l'administración d'o Consello os partius d'o Frent Popular por lo que dende chinero de 1937 o caracter revolucionario d'o Consello se veyerá progresivament esmermado por a presión d'os miembros d'o partiu gubernamental cual presencia y numero se fa mayor gradualment por ixas calendatas. Ascaso fue nombrato oficial de delegato gubernamental d'o Consello o 19 de chinero de 1937.
A meyatos de febrero de 1937 se celebra un congreso en Casp con o proposito de creyar una Federación de Colectividaz rechional a on que asisten 500 delegatos que representan a 80.000 colectivistas de l'Aragón libertario.
O 10 d'agosto de 1937, mientres o gubierno de Juan Negrín, tropas d'a 11ª División de l'Exercito republicano baixo o mando d'Enrique Líster (militant d'o PCE) ocupan militarment o territorio almenistrato por o Consello Rechional d'Esfensa d'Aragón, disapareixiendo asinas o Consello por orden gubernamental y detenendo a Joaquín Ascaso y a la resta de responsables d'o Consello, baixo cuantas acusacions.
Dimpués d'a disaparición d'o Consello y d'a detención d'Ascaso, o Gubierno nombró a Jose Ignacio Mantecón como Gubernador Cheneral ta chestionar a rechión.
Composición d'o Consello d'Aragón
thumb|250px|Municipios d'o CRE Fuent: GEA
Buyumbura
Buyumbura (Bujumbura oficialment) ye una ciudat de Burundi, capital d'o país dende a suya independencia de Belchica l'1 de chulio de 1962. Se troba situata en a provincia de Buyumbura Ciudat.
Ye situata a 774 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, a o canto d'o laco Tanganica.
Club Deportivo Grañén
250px|thumb|right|O Club Deportivo Grañén en un partito d'a temporada 2009/10.
O Club Deportivo Grañén (en aragonés Club Esportivo Granyén) ye un club de fútbol aragonés, d'a localidat de Granyén en a Provincia de Uesca. Actualment chuga en a Primera Rechional (Grupo II).
Estadio
O club chuga os suyos partidos en o Campo Municipal de Fútbol de Grañén, que ye de céspet natural.
Pinilla Trasmonte
Pinilla Trasmonte ye un municipio d'a comunidat autonoma castellanoleyonesa en a provincia de Burgos, situau en a comarca de Ribera del Duero y partiu chudicial d'Aranda de Duero.
A suya población ye de 201 habitants (2008), en una superficie de 68,31 km² y una densidat de 2,94 hab/km².
Cheografía
A localidat de Pinilla Trasmonte ye situada a 935 metros d'altaria sobre lo livel d'a mar, a una distancia de 65 km d'a ciudat de Burgos, a capital d'a suya provincia.
Cepo
thumb|right|250px|A [[rabosa en o cepo (Renard pris dans un piège, 1860), olio sobre lienzo de Gustave Courbet.]] Un cepo, en sentiu amplo, ye un dispositivo u aparello que s'emplega pa atrapar y inmovilizar personas, animals u vehiclos. En l'ambito d'a caza, un cepo ye un aparello mecanico que se para en o suelo, amagau entre a maleza a modo de trampa, y que se dispara quan un animal lo pisa pillando-le con violencia la pata u qualsiquier atra extremidat.
Os cepos de caza son prohibius en l'actualidat porque no discriminan prou entre as presas y por o sufrimiento que les causan a os animals engalzaus, que pueden sofrir que se les ampute a pata u tener una agonía larga dica que o cazador arribe y decida si los deixa sueltos u si s'estima más fer-los muertos.
Cobra (cinta de 1986)
Cobra (títol en anglés, enguerada con iste zaguer títol en Aragón) ye una cinta estausunidense de l'anyo 1986 de cine d'acción y cine policiaco dirichita por George Pan Cosmatos, seguntes un guión de Sylvester Stallone (basato en a novela Fair Game de Paula Gosling), con una banda sonora orichinal de Sylvester Levay y una dirección de fotografía de Ric Waite. Producita por Menahem Golan y Yoram Globus ta Cannon Group, Golan-Globus Productions y Warner Bros., en o suyo reparto incluye a destacatos actors como Sylvester Stallone, Brigitte Nielsen, Reni Santoni, Andrew Robinson, Brian Thompson, Art LaFleur y Lee Garlington.
Historiografía en aragonés
thumb|200px|Pachina d'o Liber regum.Igual como a poesía u a novela no tenioron brenca importancia en a literatura medieval en aragonés, i hai buena cosa de textos d'historia. A luenga y a historia estioron dos elementos fundamentals en a costrucción d'a identidat d'os reinos medievals, y talment por ixo ya s'escribiba d'historia en aragonés, cuan a resta de cosas se feban en latín.
O Liber Regum ye una cronica anonima, considerada a primera historia d'Espanya en romance, datada entre 1194 u 1209. Comienza en o Chenesi, y fa una breu descripción d'as dinastías que heban gobernau en Persia, Roma, Francia y os reinos d'a Peninsula Iberica. Fue traducida enta o castellano t'alla ta 1220.
En 1252/1253 s'escribió a Estoria de los Godos, traducción aragonesa d'a obra De Rebus Hispaniae de Rodrigo Ximénez de Rada. Ixe libro fa una visión cheneral d'a Espanya d'o periodo visigotico, d'al-Andalus y d'os reinos cristianos. L'orichinal ye muito tendencioso enta Castiella, pero a traducción aragonesa favorix os intereses de Navarra y Albarracín.
En 1305 mas u menos se redactó a clamada Cronica d'os Estaus peninsulars, d'a cual nomás se'n conserva bellas fuellas en una biblioteca privada de Sena (Uesca), encara que conoixemos tot lo texto por copias antigas. Describe a historia de toz os reinos cristianos d'a Peninsula Iberica, encara que mira de defender Aragón: por eixemplo afirma que Eneco Ariesta yera aragonés, y no pas navarro.
En o reinau de Pero IV se mandó d'escribir a Cronica de Sant Chuan d'a Penya, y se'n facioron versions en latín, aragonés y catalán. Ye una historia global d'a Corona d'Aragón, que encomienza con a historia d'o monesterio que le dio nombre, y contina con a historia d'Aragón y os condaus catalans, y dimpués d'a unión de 1137.
Johan Ferrández d'Heredia encargó una compilación d'a historia d'Espanya, clamada Grant Cronica d'Espanya, en tres volumens, d'os cuals o segundo recontaba a historia d'Aragón. Por desgracia, ye o solo tomo que no se n'ha conservau.
En 1423 o Chusticia d'Aragón Joan Ximénez Cerdán escribió una curiosa historia d'a institución, clamada "Letra Intimada" u Litera Intimata porque prenió o formato d'una carta. Bi apareixen bellas leyendas que tendrán muita repercusión, sobre l'orichen d'a institución u o reino de Sobrarbe.
Dende o sieglo XII dica o XVI s'escribioron as Cronicas d'os Chudeces de Teruel: yera un texto analitico, en do se enumeraban os chudeces que heban menato o gubierno d'a ciudat en cadagún d'os anyos, y dimpués s'adibiban bellas notas d'o que heba pasato en ixe tiempo, que a vegatas forma textos amplos como os capitols adedicatos a la fundación d'a ciudat, a guerra d'a Unión Aragonesa u a guerra contra Castiella.
As Crabetas
As Pleyades, conoixidas popularment en aragonés como As Crabetas, As Crapetas u o Corralet d'as Crabetas, ye un cumulo ubierto d'estrelas en a constelación de Tauro que se troba relativament cerca, a uns 440 anyos luz.
Només de 6 a 10 estrelas pueden estar vistas per o simple uello, pero con o telescopio se'n i vei dica 3.000. As estrelas azuls y blancas luminosas son as mes visibles. Se creye que a suya edat no brinca d'os 100 millons d'anyos, y que les ne queda bels 250 millons mes per debant.
En Chapón las conoixen per Subaru, y la marca d'autos que porta iste nombre emplega las Pleyades como logotipo.
En a mitolochía griega, as Siete Chirmanas yeran identificatas con:
Sierra de la Batalla
La sierra de la Batalla ye aliniación montanyosa de lo Sistema Iberico que fa part de la branca levantina y de la unidat morfoestructural dita "Serranías de Gúdar". Ye situada entre los termins municipals de Puertomingalvo y Vistabella, ye a saber, entre las provincias de Teruel y Castellón. La principal cima ye l'alt de l'Atzevar (1.650 m), seguiu de lo Tozal de la Batalla (1.507 m).
Toponimia
L'oronimo sierra de la Batalla tiene lo suyo orichen en un feito belico pasau.
Libro d'el Trasoro
O Libro d'el Trasoro ye una obra escrita por Brunetto Latini (1220-1294), intelectual florentin que vivió cuasi toda la vida en Francia. En o Libro d'el Trasoro miró de fer una visión global d'o saber universitario d'ixe tiempo, y tien capítols adedicaus a un bestiario, a la politica, a la historia, etc., asinas que ye a enciclopedia medieval mas famosa y leyida.
A luenga d'a traducción aragonesa d'o Libro d'el Trasoro amuestra trazas mas populars y amanadas enta l'aragonés moderno que a mas gran parti d'as traduccions y textos en aragonés medieval.
Capuzamiento
400px|right|thumb|esquema de [[releu (cheografía)|releu en cuesta con capuzamientos enta a ezquierda]] Capuzamiento ye l'anglo que forma una superficie cheolochica con un plan horizontal.
Se puet referir a plans d'estratificación, a plans axials de plegos u a plan de falla.
O capuzamiento s'expresa dicindo a direción d'o plan respecto a lo norte-sud y dimpués l'anglo d'inclinación y o suyo sentito d'inclinación en relación a ixa dirección.
Praia
Praia ye una ciudat de Cabo Verde, capital d'o país dende a suya independencia de Portugal o 5 de chulio de 1975. Se troba situata en o municipio homonimo.
A suya población ye de 200.000 habitants (2010, estimación), y se troba situata en a isla de Santiago, a o canto de l'Oceano Atlantico.
Castiello de Burbaguena
O castiello de Burbaguena (u tamién castiello de Burbacana u Burbaca) ye un castiello construyíu en o sieglo XII que se troba en Burbaguena (Xiloca, Aragón). .
Casas d'el Reino
As Casas d'el Reino (en aragonés medieval Casas del Reyno; en aragonés moderno Casas d'o Reino) estió un edificio que s'acordó de construir en 1436, como seu d'a Deputación Cheneral d'Aragón y d'o Chusticia d'Aragón, en a plaza d'a Seu de Zaragoza.
O palacio yera un edificio gotico situau en Zaragoza a o costau d'a Puerta de l'Ánchel, d'o Puent de Piedra y d'a Loncha. Yera l'edificio mas important de Zaragoza por o suyo simbolismo, a suya importancia politica y artistica.
L'edificio estió incendiau durant os Setios de Zaragoza y en acabar a guerra se deixó en ruinas dica que estió arranau ta construir o Seminario Conciliar.
Descripción
L'edificio de tres plantas s'organizaba arredol d'una gran luna central. O goso d'a mesma yera empedrato con cantos rodaus formando dibuixos.
Teneba tres fronteras: una enta la plaza d'a Seu, un atra enta las Casas del Puent, y a zaguera -a mas conoixida- ent'o paseyo d'Ebro.
I heba dos accesos a l'edificio: uno dende a carrera Cuytellería (actual carrera Don Chaime) y un atro dende a plaza d'a Deputación (actual plaza d'a Seo).
Primera Planta
En a primera planta i heba una capiella con un retablo de 1502 de Gil Morlanes labrau en alibastro y trestallau en tres partis: en o centro la "Coronación d'a Virchen", a los dos costaus historias de Sant Chorche y de Santa Engracia. En as parez i heba pinturas de Pablo Raviella. En a primera planta se trobaba tamién l'archiu d'a Deputación d'o Reino en una sala situada chusto debaixo d'o salón de Sant Chorche y alzada per una puerta de Bronze.
Segunda planta
En a segunda planta se trobaba lo clamau salón de Sant Chorche (u tamién salón de Corz u salón d'o Reino), que mediba 292 palmos de largo, 52 d'amplo y 56 d'altura. Astí se celebraban as Corz y atros actos solemnes. Teneba seis grans finestras, dos a orient y cuatro a lo norte. En o fondo de dita sala, en a paret d'o costau este yera colocada a traza d'altar la imachen en alibastro de Sant Chorche y lo dragón, que yera obra d'escultor pamplonés Miguel de Ancheta. En as parez penchaban os cuadros de toz os reis d'Aragón, pintaus per Felipe Oriosto con as suyas respectivas inscripcions latinas de Cheronimo de Blancas. O teito yera mudéchar, dorau y adornau con figuras de grifos, lións, centauros y atros animals mitolochicos. En una sala a lo canto se reuniba lo Tribunal d'o Chusticia y yera adornada con retratos de os Chusticia d'Aragón pintaus per Rolan de Moys. En a segunda planta se trobaban amás dos chicotas salas que serviban de archiu de Bailía y Mestre racional y de archiu d'o Chusticia.
Tercera planta
En a tercera planta se trobaba la armería y lo clamau "archiu alto" an s'almagazenaban as restas d'as obras editadas per a Deputación amás d'as planchas d'arambre emplegadas en a impresión d'o mapa elaborau per João Baptista Labanha.
I heba un tellau de rombos construiu con tellas d'Alemanya negras y blancas.
A chicota ilesia de Sant Chuan d'o Puent tamién formaba parte d'o complexo y yera usada como capiella reyal.
Construcción
En as Corz d'Aragón celebradas en 1427 se decidió construir una seu permanent ta la Deputación d'o Cheneral d'o Reino d'Aragón. L'edificio estió construito baixo l'adreza economica de Ramón de Mur y las obras duroron entre 1437 y 1450. Os mayestros prencipals responsables d'a obra estioron: Johan de Laredo, mayestro d'a obra de piedra, Moris Perrin, mayestro d'a obra de fustería y disenyador d'o tellau de rombos construiu con tellas d'Alemanya, y Mahoma Rafacon. Os mayestros subordinatos yeran Bernart Arnault, Bernart Soler y Ibrahim de Ceuta. thumb|300px|Escudo de l'antigo palacio conservau en o [[Museu de Zaragoza.]]
Reforma
En 1559 se construye lo mirador d'o costau d'o río Ebro baixo l'adreza de Juan de Gali y Jaime Crosian.
Se fació una reforma d'a luna dentre mayo de 1656 y chulio de 1657 seguntes as trazas de José Felipe de Businyac. Os mayestros d'obras estioron Gaspar de Bastarrica, Juan de Mondragón y Jerónimo Gastón menor.
En 1670 se construye una cubierta que cubre la luna interior.
En 1707 s'abole o Reino d'Aragón y todas as suyas institucions a causa d'os Decretos de Nueva Planta de Felipe V Borbón. A Reyal Audiencia se fa cargo de l'edificio que pasa a denominar-se "Casas de la Audiencia".
thumb|300px|Suelo de l'edificio funcionando como "Casas de la Audiencia" en [[1756.]] thumb|300px|Alzaria de l'edificio funcionando como "Casas de la Audiencia" en [[1756.]]
Incendio
O 27 de chinero de 1809 bella bomba de l'exercito de Napoleón que sitiaba Zaragoza cayió en l'edificio creyando un incendio de tres días de duración. Manimenos, l'edificio no estió por completo cremau por as flamas y gran part se salvo.
Una parti d'a documentación alzada en os archius podió estar salvada de l'incendio gracias a que estió arrullada per las finestras a la plaza d'a Seu.
A resta d'os archius remanioron en o domicilio particular de Ramón de Les dica que en 1820 ye tresladau a la recientment creyada "Deputación Provincial d'Aragón" (en l'actualidat Deputación Provincial de Zaragoza).
Izpura
Izpura (Ispoure en francés y oficialment) ye un municipio francés, perteneixient a la rechión de Nueva Aquitania, a lo departamento de los Pireneus Atlanticos, en o districto de Bayona y cantón de Montanya Basca. Tradicionalment fa parti de la comarca de Tierra de Cisa en Ultrapuertos.
Casas d'el Reino
Abandono
Abandonau a suya labor institucional, y amenestiu d'una reconstrucción, estió abandonau por as institucions publicas mientres permeneba a pilla d'os vecins que aprofitaban os materials.
Izpura
A suya población ye de 618 habitants (1999) en una superficie de 7,85 km², con una densidat de población de 78,73 hab/km².
Casas d'el Reino
Abandono
thumb|300px|Restas d'as Casas d'el Reino en Zaragoza (ezquierda d'a imachen).
Izpura
Demografía
(fuent: INSEE).
Casas d'el Reino
Abandono
O palacio estió convertiu parcialment en viviendas que estioron habitadas dica 1828.
Etapa como Seminario Conciliar
En 1830 o palacio estió reblau a l'Arcebispe de Zaragoza. Immediatament se prencipió a construcción d'o Seminario Conciliar aprofitando as restas de l'antigo palacio.
thumb|300px|L'antigo seminario construyiu sobre as restas d'as Casas d'el Reino en Zaragoza.
En 1845 s'espaldaba a resta d'a ilesia de Sant Chuan d'o Puent.
Dimpués d'a etapa como Seminario Conciliar, l'edificio paso a estar seu d'Acción Catolica. La luna estió ocupau per o cine PAX dende 1963 dica 1984 an s'instaloron 600 butacas. Entremistanto la interpresa AGRAR, S.A. ubrió una usina y dimpués a  "Caja de Ahorros y Monte de Piedad de Zaragoza, Aragón y Rioja" (a futura Ibercaja). En 2007 se reubrió dimpués d'una serie d'obras como "Casa d'a ilesia" pa servir de seu d'administración d'a Diocesi y d'a Curia Episcopal.
Restas y posible reconstrucción
Parte d'os archius estió salvau y forma parte d'a Deputación Provincial de Zaragoza.
Unatra parte sigue desapareixida en mans particulars como una subasta en 2017 metió en evidencia.
Macedonyos (desambigación)
Os macedonyos pueden estar:
Fernando Lázaro Carreter
Fernando Lázaro Carreter (Zaragoza, 13 d'abril de 1923 - Madrit, 4 de marzo de 2004), yera un filologo, lingüista y escritor aragonés. Yera estato director d'a Real Academia Española de la Lengua a o largo de siete anyadas.
Casas d'el Reino
Restas y posible reconstrucción
L'escudo d'armas de l'edificio se conserva en o Museu de Zaragoza.
Fernando Lázaro Carreter
Yera naixito en Zaragoza o 13 d'abril de 1923, en o sino d'una familia con muitos vinclos con o lugar de Magallón (Campo de Borcha, Zaragoza), de do yeran sus pais. Estudió Bachiller en o Instituto Goya de Zaragoza y Filosofía y Letras en a Universidat de Zaragoza ta continar dimpués en a sección de Filolochía en a Universidat Complutense de Madrit, en do se licenció en Filolochía Romanica en 1945 y se doctoró en 1947. En 1949 obtenió a catedra de Lingüistica Cheneral y Critica Literaria en a Universidat de Salamanca y bi permaneixió dica 1971. En l'anyada 1972 ocupa la catedra de Luenga Espanyola en a Universidat Autonoma de Madrit. A la fin, en 1978 pasó ta la Complutense de Madrit como catedratico de Gramatica Cheneral y Critica Literaria.
Casas d'el Reino
Restas y posible reconstrucción
Diversas restas escultoricas procedents de l'edificio amaneixioron entre las obras d'excavación d'a plaza d'a Seu en 1989.
Fernando Lázaro Carreter
O suyo treballo en a docencia estió paralelo a o quefer de creyación, critica teatral y publicación d'estudios lingüisticos y literarios. Una d'as suyas primeras publicacions sobre temas lingüisticos estió ''El habla de Magallón. Notas para el estudio del aragonés vulgar (Zaragoza, IFC, 1945)''. Pero no siguió pon por ixas endreceras d'a dialectolochía. Se centró en a historiografía lingüistica, con obras como Las ideas lingüísticas en Espanya durante el siglo XVIII (1949; bi ha nueva edición en 1985), uno d'os suyos estudios mas importans; u Crónica del Diccionario de Autoridades (1713 - 1740), que estió lo discurso d'ingreso en a RAE. En estudios propiament lingüisticos, filolochicos y gramaticals, que se replegan principalmén en Estudios de lingüística (1980). En ixa endrecera cal emponderar o Diccionario de términos lingüísticos (1963), important obra de consulta, con muitas edicions, que contina fendo honra. Tamién en estudios sobre a luenga literaria, que se replegan mas que mas en Estudios de poética (La obra en sí) (1986), De poética y poéticas (1980), asinas como en obras mas didacticas: ''¿Qué es literatura? (1979), Cómo se comenta un texto literario (con E. Correa, 1989); u en comentarios concretos sobre grans creyadors, epocas u cheneros literarios: Estilo barroco y personalidad creadora (1966; 1984), El Lazarillo de Tormes en la Picaresca (1973; 1983), Francisco de Quevedo, Vida del Buscón (edición critica, 1965, 1980), Introducción a la poesía de Vicente Aleixandre (1979), Clásicos españoles: de Garcilaso a los niños pícaros (2002)''.
Casas d'el Reino
Restas y posible reconstrucción
Bi ha una propuesta pa reconstruyir l'edificio de nuevo.
Fernando Lázaro Carreter
Pero por o que ye mas conoixito ye por dos cosas: 1) os libros de texto de luenga castellana y literatura ta Bachillerato y ESO, con os que muitos estudiants espanyols han estudiato; 2) os articlos en os que con humor y somardonería criticaba os usos dolentos d'a luenga espanyola, y que con o títol de "El dardo en la palabra" escribió en a prensa (primero en Informaciones, dimpués en ABC; en zagueras, en El País) y que replegó en libro en dos series: El dardo en la palabra (1997) y El nuevo dardo en la palabra (2003). No cal olbidar a suya critica teatral en a prensa, ni tampoco no a suya creyación literaria en o cambo d'o teatro popular: talmén ye poco conoixito y no ha intresato charrar-lo, pero estió autor de La ciudad no es para mí, que en cinta de cine protagonizó Paco Martínez Soria.
Ingresó en l' Academia de la Lengua Española en 1972 i estió lo suyo director entre 1991 e 1998. Lázaro Carreter se considera como un renovador y dinamizador d'a Real Academia Española: la ubrió a la sociedat y a os medios de comunicación, asinas como a Latinoamerica; se preocupó por a financiación y potenció a informatización, metendo en marcha dos "bancos de datos": O Corpus de referencia del espanyol actual, que replega mas de 95 millons de rechistros de textos escritos y fuents orals d'Espanya y de Latinoamerica dende 1975, y o Corpus diacrónico del espanyol, que replega mas de 56 millons de rechistros de l'idioma espanyol dende os comienzos d'a luenga dica 1975.
As suyas cenisas se tresladoron ta Magallón y se dixoron en o suyo fosal, ta que i escansen chunto con os restos de sus pais e d'os paisanos suyos.
Anyos 1540
Os anyos 1540 ye o periodo de tiempo formato por os anyos entre l'anyo 1540 y l'anyo 1549, istos dos tamién encluyitos.
Reni Santoni
Reni Santoni, naixito de Nueva York (Nueva York, Estaus Unius o 21 d'abril de 1939, ye un actor y actor de voz estausunidense, activo en o cine estausunidense dende primerías d'os anyos 1960.
D'entre a suya filmografía, se puet destacar bellas d'as suyas interpretacions, en cintas como Lo sbarco di Anzio (1968, Edward Dmytryk y Duilio Coletti), Dirty Harry (1971, Don Siegel), Cobra (1986, George Pan Cosmatos), The Package (1989, Andrew Davis), u The Late Shift (1996, Betty Thomas).
Territorio d'a Capital Australiana
O Territorio d'a Capital Australiana (en anglés Australian Capital Territory) ye un districto federal d'Australia. Ye formau por un enclau sin de salida a la mar en o estau de Nueva Galas d'o Sud, a 320 km a o sudueste de Sydney. O gubierno australiano lo adquirió formalment l'1 de chinero de 1911 y prencipió a construcción d'a capital, Canberra, en 1913. O territorio tien una superficie de 2432 km² y a suya unica ciudat, Canberra, ye a capital nacional y seu d'o gubierno federal australiano.
O Territorio Federal d'a Capital tien una población de 406.400 habitants (2016), d'os que a gran mayoría viven en Canberra. Una gran parti d'a población de Canberra ye formada por funcionarios públicos. L'11 de mayo de 1989 o territorio obtenió l'autogubierno. Dos miembros y dos senadors lo representan en a Cambra de Representants federal.
Saubuça
Saubuça (Saubuça en occitán, Saubusse en francés y oficialment) ye una comuna occitana en o departamento francés d'as Landas, rechión de Nueva Aquitania, districto de Dacs y cantón de lo Marensin Sud.
Anyos 1550
Os anyos 1550 ye o periodo de tiempo formato por os anyos entre l'anyo 1550 y l'anyo 1559, istos dos tamién encluyitos.
Aranda de Moncayo
Aranda de Moncayo ye un municipio aragonés d'a provincia de Zaragoza situato en a comarca de l'Aranda. Se troba en o partiu chudicial de l'Almunia de Donya Godina.
Toponimia
O toponimo Aranda ye d'orichen celtibero.
Cheografía
Ye situato en a parte alta d'a val de l' Aranda, a 907 metros d'altaria sobre o livel d'a mar y a una distancia de 110 km de Zaragoza, a capital d'a suya provincia y d'Aragón.
Historia
En l'actual territorio d'o municipio d'Aranda de Moncayo i habió bellas ciudaz u castri d'os celtibers, entre as que destaca o chacimiento d'Aratikos. En l'Imperio Romano y en l'Alta Edat Meya continó la suya presencia humana, encara que en as zonas mas planeras.
Lucio Anneu Seneca
Lucio Anneu Seneca (Latín: Lucius Annæus Seneca), dito Seneca o Choben (Cordoba, 4 a. C.- Roma, 65), fillo d'o parlero Marco Anneu Seneca, estió consellero de l'emperador Nerón e un filosofo moralista.
Ye mencionato en o "Libro d'o Trasoro" como Seneca u como Senecha (ch con valor de /k/):
E tamién en o "Liber Regum":
Castèths (Gers)
Castèths (Castèths en occitán, Castex en francés y oficialment) ye una comuna occitana en o departamento francés de Gers, rechión d'Occitania, districto de Miranda y cantón de Miranda-Astarac.
A suya población ye de 94 habitants (2007) en una superficie de 5,38 km², con una densidat de población de 17,47 hab/km².
Breyten Breytenbach
Ha estato un activo luitador antiapartheid. En París s'unió a la organización Okhela, formata por exiliatos que luitaban contra o racismo en Sudafrica. En anyo 1975 fue preso en dentrar clandestinament en o suyo país y, acusato d'actividaz terroristas, fué condenato a nueu anyos de garchola. En anyo 1983 fué liberato debito a las fuertes presions internacionals y s'exilió en Francia, aon obtenió a ciudadanía honoraria. Ye considerato o mas gran poeta vivo en luenga afrikaans, pero por razons politicas ha decidito de renunciar a la suya luenga, y o suyo libro mas famoso, True Confessions of an Albino Terrorist (1985), aon que charra con una mezcla de crudeza y lirismo d'as suyas experiencias en a garchola, ha estato escrito en anglés.
San Pelaio (Bermeu)
San Pelaio ye un barrio rural de Bermeu, (Bizcaya). Actualment a mayor parti d'o barrio perteneix a o municipio de Bakio, habendo quedau en o lugar de Bermeu nomás os caserios d'a parti ueste d'a zona montanyosa. A parti que pertoca a Bermeu se troba trestallata en dos zonas: a compleganza superior d'Ureta y a compleganza d'o rio, Txarale.
Caseríos
Os caseríos (Baserriak en basco) d'o barrio de San Pelaio son os siguients: Arantzadi, Urkidi, Goientzabale, Erdikoetxe, Gisesti, Sagarraga, Zurtzuri, Txarale, Ermugoikoa y Ermubekoa.
Caseríos desapareixitos
Arantzadi.
Vals Pasiegas
As Vals Pasiegas (en castellano Valles Pasiegos), tamien conoixida como Pas-Miera u Pas-Pisueña-Miera ye una comarca de Cantabria encara sin de entidat oficial, que s'estendilla dende a suya muga a lo norte con a Comarca de Santander, a l'este con a de l'Asón-Agüera, a l'ueste con a d'o Besaya, y a lo sud con Espinosa de los Monteros en a provincia de Burgos..
A población total d'a comarca yera de 23.257 habitants, seguntes datos de l'INE de l'anyo 2006. Seguntes os datos d'o mesmo anyo, os suyos tres nuclios mas poblatos, de mayor a menor, son: Santa María de Cayón (7.377), Puente Viesgo (2.522) y Corvera de Toranzo (2.199). Y os suyos tres nuclios menos poblatos, de menor a mayor, son: San Roque de Riomiera (461), Saro (510) y San Pedro del Romeral (561).
A tamas que ya existe una lei de comarcalización de Cantabria, ista encara no ha estau desembolicata por tanto a comarca no tien encara entidat oficial.
Quimica
A Quimica ye a Ciencia que estudea a estructura, propiedaz y transformacions d'a materia a partir d'a suya composición. Describe a manera en que os composants d'a materia (moleculas, atomos, etc.) s'achuntan y interaccionan. A quimica estudia as transformacions d'a materia por oposición a la fisica que estudia os estaus d'a materia.
Castiello de Baguena
O castiello de Baguena ye un castiello construyíu en o sieglo XI que se troba en Baguena (Xiloca, Aragón). .
Mientres a guerra d'os Dos Peros, en 1363, estió asediau por tropas castellanas. O suyo alcaide Miguel de Bernabé lo defendió dica o zaguer inte quan o castiello estió pretau fuego y preso. Se trobó o suyo cuerpo de raso calsinau fueras d' un brazo que encara sosteneba as claus d'o castiello.
Alaior
Alaior ye un municipio d'as Islas Balears situato en a isla de Menorca. A suya población ye de 9.257 habitants (2009), en una superficie de 109,86 km² y una densidat de población de 83,2 hab/km².
Simón o Mago
200px|thumb|A muerte de Simón o Mago de [[Benozzo Gozzoli.]] Simón o Mago u Simón de Chitta vivió en o sieglo I y estió un cristiano gnostico samaritano considerato tradicionalment o fundador d'a secta d'os Simonians. A sola referencia biblica suya se troba en os "Feitos d'os apóstols" 8:9-24, pero tamién tien un important papel en os evanchelios apocrifos. Bells autors antigos lo consideran l'orichen de totas as herechías.
En os "Feitos d'os apóstols" dicen que estió un bruixo de Samaria a qui l'apostol Felipe convirtió.
Ye mencionato en o "Liber Regum":
Lo mencionan breument en o "Libro del Trasoro":
Y tamién en a "Cronica d'Espanya" de García de Eugui:
Durfòrt (Gers)
Durfòrt (Durfòrt en occitán, Duffort en francés y oficialment) ye una comuna occitana en o departamento francés de Gers, rechión d'Occitania, districto de Miranda y cantón de Miranda-Astarac.
Philippe Pétain
Philippe Pétain (Henri Philippe Benoni Omer Joseph Pétain), naixito de Cauchy-à-la-Tour (Paso de Calais) o 24 d'abril de 1856 y muerto afusellato por traidoría o 23 de chulio de 1951 en Port-Joinville (Vendée), estió un militar y politico francés. Pétain destacó mientres a Primera Guerra Mundial por o suyo papel como militar, y en 1940, dimpués d'a redota de Francia en a batalla de Francia (Segunda Guerra Mundial), esdevenió o Primer ministro d'o país, proclamando-se poco dimpués Chefe d'o Estato francés. O suyo rechimen politico estió una dictadura que practicó o colaboracionismo con o Tercer Reich, y se conoix con o nombre de Francia de Vichèi, por o nombre francés d'a localidat de Vichèi, a on s'establió a suya capital.
Basús de Nestés
Basús de Nestés (en francés Bazus-Neste) ye una comuna occitana en o departamento francés d'Altos Pireneus, districto de Banyeras de Bigorra, cantón de Nestés, Aura y Loron y rechión d'Occitania. A comuna yera parte de l'antiga provincia de Bigorra.
A suya población ye de 45 habitants (1999) en una superficie de 2,49 km², con una densidat de población de 18,07 hab/km².
Gamarte
Gamarte (Gamarthe en francés y oficialment) ye un municipio francés, perteneixient a la rechión de Nueva Aquitania, a lo departamento de los Pireneus Atlanticos, en o districto de Bayona y cantón de Montanya Basca. Tradicionalment fa parti de la comarca de Tierra de Cisa en Ultrapuertos.
A suya población y de 105 habitants (1999) en una superficie de 9,91 km², con una densidat de población de 10,60 hab/km².
Ennio Morricone
Ennio Morricone, naixito de Roma (Reino d'Italia, hue Italia) o 10 de noviembre de 1928, yera un compositor italiano, muit conoixito por as suyas composicions de bandas sonoras ta cintas, encara que ye autor de cuantas atras obras. Prencipió a suya actividat en o campo d'a musica a meyatos d'os anyos 1940, en rematar a Segunda Guerra Mundial. Ha recibito cuantos premios mientres a suya carrera musical.
En a suya actividat mas conoixita, a composición de bandas sonoras, cal destacar as composicions feitas ta cintas como Per un pugno di dollari (Sergio Leone, 1964), Per qualche dollaro in più (Sergio Leone, 1965), Il buono, il brutto, il cattivo (Sergio Leone, 1966), La battaglia di Algeri (1966, Gillo Pontecorvo), C'era una volta il West, (Sergio Leone, 1968), Le clan des Siciliens (1969, Henri Verneuil), Sacco e Vanzetti (1971, Giuliano Montaldo), Il mio nome è Nessuno (1973, Tonino Valerii), Salò o le 120 giornate di Sodoma (1975, Pier Paolo Pasolini), Novecento (1976, Bernardo Bertolucci), The Mission (1986, Roland Joffé), The Untouchables (1987, Brian De Palma), In the Line of Fire (1993, Wolfgang Petersen), Sostiene Pereira (1994, Antonio Tabucchi), u Ripley's Game (2002, Liliana Cavani).
Fue nominato ta o Premio Oscar a la Millor Banda Sonora en 1978, 1987, 1988, 1992 y 2001, a mas a mas de ganar un Oscar honorifico en l'anyo 2006 por a suyas contribucions ta a música de cine.
Bellestar (Fenolleda)
Bellestar (Bellestar en catalán, Belhestar en occitán, en francés y oficialment Bélesta) ye una comuna catalana situata en o departamento francés de Pireneus Orientals, o districto de Perpinyán, o cantón de la Vall de l'Aglí y a rechión d'Occitania.
A suya población ye de 214 habitants (2007), en una superficie de 20,52 km².
Luenga
Se parla catalán de transición enta l'occitán como en Montalbà del Castell.
Cheografia
A localidat de Bellestar ye situata a 360 metros d'altaria sobre o livel d'a mar.
Demografía
thumb|300px|center|Población 1962-2008