cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ilesia de Santa María d'o Temple de Zaragoza
A ilesia de Santa María d'o Temple yera una ilesia perteneixient a la Orden d'o Temple que se devantaba en l'actual carrera Temple n°20 de Zaragoza.
Hispania romana
thumb|right|Cabeza d'una [[Escultura romana|antiga estatua romana de bronce. Trobata en o templo romano d'o Cabezo d'Alcalá, en Zaila (Baixo Martín).]]
Ilesia de Santa María d'o Temple de Zaragoza
Descripción
Yera una ilesia de planta cercular en o suyo interior y planta octogonal en l'exterior. Teneba un altar dedicau a Sant Chorche y i yeran enronaus entre atros Gil Tarín, merino d'o rei Chaime II d'Aragón.
Hispania romana
A presencia de tropas romanas encomienza en l'anyo 218 aC mientres la Segunda Guerra Punica. Dimpués d'a victoria romana n'esta guerra los territorios presos a los cartachineses en Hispania quedan baixo control d'a Republica Romana pa cutio. A conquiesta romana d'Hispania continó en diferents campanyas y remató en ixas envueltas de César Augusto con as Guerras Cantabras quedando Hispania adhibita a l'Imperio Romano.
Ilesia de Santa María d'o Temple de Zaragoza
Historia
A ilesia estió construyida en o sieglo XII pa estar usada per los templers. Dimpués d'a disolución d'a orden pasó a estar propiedat d'a Orden de Sant Chuan de Cherusalem (los clamaus hespitalers) en o sieglo XIV. En o sieglo XIX, dimpués d'a Desamortización de Mendizábal, estió usada como magazén. Fue espaldada en as anyadas 1860 pa contruyir en o suyo puesto un edificio de viviendas.
Hispania romana
Dimpués d'a conquiesta romana d'Hispania, este país esdevinió una part fundamental de l'Imperio Romano, aportando recursos materials y humans, representando por muitos siglos una d'as parz mes estables d'o mundo romano y l'orichen de bels gobernants de l'Imperio, como Trachán y Teodosio I.
Ilesia de Santa María d'o Temple de Zaragoza
Restas
Mientres a renovación de l'edificio en 1991 se troboron restas d'a ilesia amás d'una domus romana d'o sieglo I sobre la quala heba estau construyida.
Bentué de Nocito
Bentué de Nocito ye un lugar aragonés d'a provincia de Uesca situato en o municipio de Samianigo, en a comarca de l'Alto Galligo, y en a val de Nocito.
A suya población yera de 1 habitant en 2017.
Cheografía
Bentué de Nocito ye situato a 840 metros sobre o livel d'a mar.
Historia
O lugar ye citato en 1038, y o 17 de chunio de 1258 o rei d'Aragón Chaime II cambeó iste lugar con García Pérez de Figuerolas por o lugar de Burchazot.
Bentué de Nocito yera trescruzato por un ligallo u cabanyera reyal, con orichen en Linars de Broto (val de Broto) dica Sarinyena.
Toponimia
Ye un caso de terminación -ué dezaga d'un antroponimo hipotetico *Ventus relacionato con Ventinus (documentato en Espanya), Ventinius, Ventilius, Venticius u Ventidius.
Sierra Carbonera (sierras exteriors pirenencas)
La sierra Carbonera ye una sierra de exterior prepirenenca situada a l'este de la sierra de Mont-roig, a lo sud de lo Montsec, en la marguin ezquierda de lo río Segre, en la comarca de La Noguera y en los termins municipals de Camarasa y d'Alòs de Balaguer. La suya altaria principal ye de 789 m.
Juan Manuel Lillo
Ha entrenato a o Salamanca, Reyal Uvieu, Tenerife, Mirandés, Reyal Zaragoza, Ciudat de Murcia, Terrassa y os Dorados de Sinaloa, dentre atros.
Tranca
thumb|right|250px|Una tranca y tranquils en una [[puerta.]] A tranca ye una pieza de madera tallada y de prou largura pa entrascar-se a canto y canto d'una puerta, ya sía contra la paret con foratos (as tranqueras) u en bel suporte que se diz tranquil, pa que no se pueda ubrir. Una puerta que tiene mesa la tranca se diz que ye «trancada», y d'aquí viene o verbo «trancar» que tamién ye zarrar con clau.
A variant tranga ye un caso de sonorización de consonant xorda dezaga de consonant liquida y se documenta, por eixemplo, en aragonés belsetán y chistabín. En Tella se diz «trangazo» por cuentas de «trancazo» a o golpe propinau con un tocho de madera.
PlayStation 5
thumb|300px|PlayStation 5. PlayStation 5 (u PS5) ye una videoconsola domestica desembolicada por Sony Interactive Entertainment. Anunciada en 2019 como que a sucesora de PlayStation 4, a PS5 se lanzó o 12 de noviembre de 2020 en Australia, Chapón, Nueva Zelanda, America d'o Norte, Singapur y Corea d'o Sud, y o 19 de noviembre de 2020 en adebant en atros mercatos importants fueras de China y India.
A plataforma se lanzó en dos variants: un modelo base con una unidat de disco optico Ultra HD compatible con Blu-Ray y una edición dichital sin ista unidat, que sirve como modelo de menor coste pa qui prefieren mercar chuegos a traviés de descarga dichital.
Arredol (diario dichital)
Arredol estió una publicación dichital d'información cheneral en aragonés. Naixita o 19 de setiembre de 2011, un anyo dimpués d'a muerte de Labordeta, estió o primer medio de comunicación escrito de raso en aragonés. Con una redacción en un primer inte de tres personas, quereban que a chent tamién participase en iste prochecto ninviando articlos, noticias, imáchens, etc.
A grafía que fació servir estió a de l'Academia de l'Aragonés.
A primera edición d'iste diario estió feita por Chorche Romance, Lucía López Marco y Carlos García Esteban, con os refirmes y articlos de chent como Quim Monzó, Antón Castro, Eduardo Lolumo, Gonzalo González, Pepín Banzo, Daniel Torres Burriel u Marc Martí.
O diario se feba baixo licencia Creative Commons Reconoiximiento y Compartir Igual 3.0.
O logo d'ista publicación ye una creyación de Laira Gonzalo.
Marqués de Sade
Donatien Alphonse François de Sade, Marqués de Sade naixito de París (Isla de Francia, Francia) o 2 de chunio de 1740 y muerto en Charenton-Saint-Maurice (Isla de Francia, Francia) o 22 d'aviento de 1814, estió un filosofo, escritor, dramaturgo, poeta y politico francés, considerato uno d'os prencipals autors d'o Libertinismo y d'o Ilustración en luenga francesa y uno d'os prencipals escritors d'a Literatura francesa.
Alta Viena
Alta Viena (87) (Nauta Vinhana u Nauta Viena en occitán, Haute-Vienne en francés) ye un departamento francés situato en a rechión de Nueva Aquitania.
Osasco
Osasco ye un d'os 645 municipios d'o Estato de São Paulo, Brasil. A suya población ye de 718.646 habitants (2009), en una superficie de 65 km².
3 de mayo
Siglo XX
right|thumb|250px|L'actriz estausunidense [[Mary Astor, qui naixió o 3 de mayo de 1906.]]
Brian T. Delaney
Brian T. Delaney (Brian Thomas Delaney), naixito de Filadelfia (Pennsilvania) o 17 de noviembre de 1976, ye un actor estausunidense.
Viena (Francia)
Viena (86) (Vinhana u Viena en ocitán, Vienne en francés y oficialment) ye un departamento francés situato en a rechión de Nueva Aquitania.
A suya población ye de 421.891 habitants (2007) en una superficie de 6.990 km², con una densidat de población de hab/km².
A suya capital se troba en a ciudat de Piteus, y en fan parte 3 districtos, 38 cantons y 281 comunas.
Taixera
As taixeras son selvas de taixos.
Taixeras eurosiberanas
O taixo ye freqüent de trobar en o matigal de diferents formacions forestals como por eixemplo fayars, caixicars, selvas mixtas, abetullars y pinars de repoblación. Se puet trobar dende a man d'o livel d'a mar dica en montanya meya y alta.
Ye raro que forme corros u selvas puras de gran extensión, pero quan bi ha un cierto numero d'eixemplars grans destacan muito en o paisache, sobretot en hibierno y dan a impresión de formar autenticas taixeras, quan en realidat son selvas mixtas de diferents especies de caducifolios on se troban muitos taixos. Eixemplos d'este tipo de taixeras aparents son o teixedal de Casaio en o macizo de Peña Trevinca (Orense) y atra en o macizo d'o Caurel (Lugo).
Taixeras mediterranias
As taixeras mediterranias se troban a mayor altaria que as taixeras eurosiberianas, por un regular encomienzan por dencima d'os 1000 m d'altaria. No ye mica estranio de trobar taixos en cotas muito alteras d'as cordeleras mediterranias como o Sistema Iberico u o Sistema Central. En as versants meridionals d'a sierra de Gredos se troban en costeras u tormagals por d'encima d'os 1.700 m y en os monts d'o norte d'Africa supera os 2000 m.
En zonas menos alteras mira as orientacions de paco u a proteción d'as vals y puet soportar as temperaturas elevadas d'o clima mediterranio si bi ha humidat. Por ixo manca en os ambients més xerotermicos u més xerocontinentals d'as zonas de clima mediterranio d'a Peninsula Iberica: o sudeste y a depresión d'Ebro.
A sobén se troban taixos ixemenaus entre pinars de Pinus nigra u Pinus pinaster, caixicars y carrascals humidos, u en mezcla con caducifolios submediterranios como Pistacia terebinthus, l'acirón Acer opalus granatensis, a senera Amelanchier ovalis u a moixera Sorbus aria.
Encara que o taixo troba as millors condicions en suelos frescos y profundos, ye tipica a suya presencia en crebazas y fisuras de roca u a lo piet de cinglos on a vegadas bi ha muita iluminación.
Puestos on o taixo ye abundant son a versant norte de sierra Tejeda en a provincia de Malaga y bel barranco d'a sierra de Guara, con taixos muito grants, beluns con més de 18 m d'altaria que ocupan os fondons d'os principals cursos d'augua. En o fondón d'o río Alcanadre plegan a formar corros on os taixos se troban espaciatos y dominando un denso matical de buixo de 2–3 m d'altaria. En a Val de Carreres (Montagut, Girona) tenemos a taixera de Misaclós en un paco a 300 m d'altaria.
Glaciar de Pocez
O glaciar de Pocetz ye un glaciar d'os Pireneus situau en o Macizo de Pocez, en o municipio de Saúnc, comarca de Ribagorza. Se troba entre os 3.200 y os 3.060 metros d'altaria y tien una superficie de 10,9 hectarias y orientación Este.
Taixera
Taixeras en o sureste de Teruel
Bi ha microtoponimos en Teruel como El Tajo, El Tajal (Chabalambre, Gúdar) y La Tajera (bi'n ha dos, la una en Linars de Mora y l'atra en Villar Luengo).
Glaciar de Pocez
D'o suyo retacule apareixe l'ibón Chelau de Lardana.
Taixera
Taixeras en o sureste de Teruel
En as estribacions de lo Mont Negro, en a sierra de Gúdar, se troba La Tajera, enclau situau a 1850 on bi ha encara 50 taixos bien desarrollaus. N'esta sierra tamién se troba o microtoponimo L'Acebar en o barranco del Tajo a on entre os 1550 m e 1700 m bi ha un pinar de pin albar con grevoleras y taixos.
En a sierra de Chabalambre se troba a Tajera del Barranco del Prado, en o termin municipal de La Puebla de Valverde a més de 1000 m d'altaria, con un taixo monumental.
Entre as especies que creixen en as taixeras tenemos os tilers Tilia platyphyllos, matullos rupicolas como l'arto Rhamnus alpina, Ribes alpinum, a senera Amellanchier ovalis, l'acirón Acer monspessulanum, Prunus mahaleb, a cerbera Sorbus domestica, a moixera Sorbus aria y Rosa micracantha. Tamién os megaforbios Laserpitium gallicum, L.latifolium, L.siler y Ligusticum lucidum.
Garòs (Pireneus Atlanticos)
Garòs (Garòs en occitán, Garos en francés y oficialment) ye una comuna occitana en o departamento francés de Pireneus Atlanticos, districto de Pau, cantón d'Artics y País de Seuvèstre y rechión de Nueva Aquitania. A comuna yera parte de l'antiga provincia de Biarn.
A suya población ye de 191 habitants (1999) en una superficie de 12,06 km², con una densidat de población de 15,84 hab/km².
Demografía
2007: población provisional seguntes o INSEE (fuent: INSEE).
Tesla Model 3
Tesla Model 3 ye un auto electrico d'o segmento D desembolicau por Tesla, Inc. que se fabrica en Fremont, California, Estaus Unius.
A versión "Performance" tien una autonomía de 499 km seguntes l'EPA. Tien dos motors, un en cada eixe, que le proporcionan tracción total y una potencia combinada de 379 kW (515 CV). Accelera de 0 a 100 km/h en 3,4 segundos. A velocidat maxima ye de 260 km/h.
En 2018 lo Tesla Model 3 estió l'auto premium mas vendiu en Estaus Unius.
En 2018 y en 2019 estió lo modelo electrico mas vendiu en o mundo. En 2019 lo Tesla Model 3 estió lo seteno turismo mas vendiu en Estaus Unius con 154 836 unidaz.
En agosto de 2021 superó lo millón d'unidaz vendidas.
Vacarisses
Vacarisses (Vacarisses en catalán y oficialment, Vacarisas en castellano) ye un municipio catalán situato en a comarca d'o Vallés Occidental y provincia de Barcelona, en o partiu chudicial de Terrassa.
A suya población ye de 5.872 habitants (2009), en una superficie de 40,44 km² con una densidat de población de 145,20 hab/km².
Cheografía
A localidat de Vacarisses se troba situata a 382 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, a una distancia de 12 km d'a ciudat de Terrassa, a capital d'a suya comarca y d'o suyo partiu chudicial, y de 44 km d'a ciudat de Barcelona, a capital d'a suya provincia y de Catalunya.
D'o suyo termin municipal fan parte os lugars de Bonavista, Ca l'Oliva, Can Serra, Els Caus, La Colònia Gall, La Coma, La Creu, L'Eixample, La Farinera, El Fresno, El Pou Gran, El Raval del Palà, Vacarisses y El Ventayol.
Cerrullo
Puede ir acopmpanyau de bel candau u bella zarralla pa asegurar-se que a puerta queda trancada.
En clau d'humor, a parola zarrallo tamién puede designar a os chenitals externos d'una muller.
Sintaxi d'oracions con infinitivo en aragonés
A sintaxi d'oracions con infinitivo en aragonés presenta unas peculiridatz destacables.
Un tipo d'oración tipica d'o latín y que conserva l'aragonés consiste en que o "subchecto lochico" d'o infitivo amaneix como acusativo (en latín) u como complemento directo (en aragonés). Eixemplos:
En as perifrasis factitivas de verbos transitivos dezaga d'o verbo tipo fer o infinitivo tien como subchecto un complemento indirecto. Eixemplo:
O infinitivo simple va dezaga d'a preposición de dezaga de bella locución verbal u verbos tipo permitir, fer goyo. Eixemplos:
Un d'os pocos autors que han parau cuenta d'esta estructura ye Chabier Tomás Arias, en especial en os verbos volitivos, comparando con emplegos que tamién se documentan en catalán, occitán y francés.
Ye de destacar que permaneixe mesmo quan os verbos chenuínament aragoneses son substituitos por verbos propios d'o castellano en as zagueras pervivencias d'a luenga aragonesa:
Gronostué
Gronostué ye un lugar medieval situau en l'actual municipio de Samianigo, entre as localidaz d'Ipiés y L'Hostal d'Ipiés.
Nomás bi ha en l'actualidat bellas muntoneras de piedras entre as selvas de caixicos y buixos. Belunas d'as antigas piedras d'iste lugar fuoron emplegadas en a construcción de casetas y trincheras mientres a Guerra Civil Espanyola.
Toponimia
L'orichen podría estar un antroponimo con o sufixo preindoeuropeu de posesión -ué. O toponimo encara se conserva alterau en os campos de Monostué, a bells 200 metros d'on se trobaba o lugar.
Alfambra
Alfambra ye un municipio d'a provincia de Teruel, situato en a comarca d'a Comunidat de Teruel. A suya población ye de habitants en una superficie de 122,4 km² con una densidat de 0 hab/km².
Gronostué
Historia
Apareixen referencias a iste lugar en cinco documentos d'o Cartulario de Sant Andreu de Fanlo entre os anyos 1035 y 1235:
Alfambra
Cheografía
A parte viella d'o lugar ye situata en un pueyo testimonial en meyo d'a fuesa de Teruel u d'Alfambra. A parte nueva ye en o plan. Ye o lugar d'a Peninsula Iberica a on ye mas abundant a quenopodiacia Kraschesninnikovia ceratoides, una especie mas bien propia d'Europa Oriental y Asia Central; bi tien un nombre vernaclo, alarba.
Mugas
O suyo termin municipal muga con Orrios, Escoriuela, Peralellos, Teruel, Celadas, Camanyas, Visiedo y Perals.
Toponimia
Lo toponimo Alfambra ye d'orichen arabe, Al-hamra significa a roya, fendo referencia a las archilas royas d'o Mioceno que bi ha arredol d'o lugar; o fonema arabe representau por a letra Ḥā s'adaptó foneticament como f en mozarabe y aragonés. A roya de Granada, conoixida como Alhambra no tien f porque a zona fue conquiesta por os castellanos y en un periodo prou tardano con poca mozarabía.
Aldude
Aldude (en francés Aldudes) ye un municipio francés, perteneixient a la rechión de Nueva Aquitania, a lo departamento de los Pireneus Atlanticos. Tradicionalment fa parti de la comarca de Tierra de Baigorri-Osés en Ultrapuertos.
A suya población ye de 374 habitants (2009) en una superficie de 23,27 km², con una densidat de población de 16,07 hab/km².
Glaciar deras Oletas de Gauba
O glaciar deras Oletas de Gauba (en occitán glacièr deras Oletas de Gauba, en francés glacier des Oulettes de Gaube) ye un glaciar d'os Pireneus situau en o macizo de Camachibosa, en a versant norte d'a muga entre Aragón y Francia en o departamento d'os Altos Pireneus y en a rechión d'Occitania.
Ye o glaciar más baixo d'os Pireneus con o suyo frent a 2.285 metros d'altaria.
Toponimia
Oletas (en francés Oulettes) significa "olletas". Iste toponimo describe a cheografía d'o glaciar que ye situau en una chicota foya a o piet d'a Camachibosa.
Cheografía
O glaciar se troba en a cara norte d'a Camachibosa, a os pietz d'o couloir de Gauba. As auguas d'o suyo deschele alimentan a gave de Gauba.
O glaciar ye situau a una altaria meyana de 2.400 metros. A presencia d'un glaciar a una altura asinas de baixa en os Pireneus ye o resultau d'a unión de qualques parametros: ye exposau de tot enta o norte y a os pietz d'una muralla de 800 metros d'altaria formada por a Camachibosa. Asinas, o glaciar ye a la uembra, prou bien prototechiu d'a radiación solar y recullindo a-saber-los lurtes. Amás, o glaciar se beneficia d'abundants precipitations gracias chustament a ista barrera formada por a Camachibosa.
O glaciar deras Oletas de Gauba poseye tamién qualques d'as crepazas más impresionants d'os Pireneus. Belunas tienen más de 30 metros de fondura y atros tantos d'amplo. Iste fuerte crepazau leva asociada una important dinamica glaciar. L'asociación Moraine i ha mediu velocidatz de desplazamiento d'entre 50 y 70 metros/anyo, lo que fa que siga o glaciar más rapedo d'a cordelera.
Historia
Dimpués de rematar a chicota edat de chelo arredol de l'anyo 1850, o glaciar de Petita Vinhamala yera uniu fisicament a o glaciar deras Oletas de Gauba. Se nombraba ta par d'alavez a iste aparato unico como "glaciar Norte d'a Camachibosa". Iste zaguero s'estendillaba por una superficie de 0,60 km² y teneba o frent más baixo d'os Pireneus a 2.190 metros.
Os dos glaciars s'han deseparau tiempo dimpués, estando la suya ruptura definitiva en primerías d'os anyos 1930.
O retacule d'o glaciar deras Oletas de Gauba no ha estau pas liniar, como amostran as suyas morrenas: se i veyen lichers abances en os anyos 1890, 1920, 1945, 1990 y 1997. En rematar o zaguer chicot abance en 1985, o glaciar s'estendillaba sobre 0,18 km². O suyo deschele ha estau prou susteniu dende alavez: 0,13 km² en 2012 y 0,09 km² en 2020.
Dende 2007, una gradera rocosa prencipió a apareixeer en a parti inferior y más crepazada d'o glaciar, tendendo iste a deseparar-se en dos.
Trallo (desambigación)
Trallo puede fer referencia a:
Cuitre
thumb|right|250px|Debuixo d'un cuitre. O cuitre u cutre (d'o latín <*CULTURE) ye un apero de labranza que se fa servir ta «cuitrar» u romper a napa superficial d'a tierra d'un campo nuevo u que haiga estau d'erial antes de poder-la labrar con l'aladro romano.
Con l'uso d'o cuitre se miraba d'evitar a fractura de partes de l'aladro, mas delicau, u que se malmetese as partes metalicas d'aquell, como a rella, que en o mundo tradicional quan a ferrería yera un treballo d'artesanía suposaba un esfuerzo important recomponer-la.
Estructuralment, o cuitre yera un aladro de tipo romano, que s'asemella a la forma que tiene un aladro romano común pero más chicorrón y feito totalment de madera. Ista ye a forma mas desarrollada que podeba tener. En muitos casos, o cuitre no yera sique un palo esluciau por a punta que se punchaba en tierra y serviba ta esgarrar as venas d'a vechetación anterior y vulcar as tozas.
Camarenilla
Camarenilla ye un municipio d'a provincia de Toledo, en a comunidat autonoma de Castiella-La Mancha, Espanya. A suya población ye de habitants, en una superficie de 24,35  km² y una densidat de población de 0 hab/km².
Organización d'o fútbol en Aragón
O fútbol aragonés ye organizato por a Federación Aragonesa de Fútbol, anque os clubs de mayor ran s'integran en competicions organizatas por a Federación Espanyola de Fútbol.
Competicions absolutas masculinas
Os clubs aragoneses masculins de fútbol s'integran en una escala de nueu categorías. As cuatro primeras son organizatas por a Federación Espanyola de Fútbol. Dende a cinquena lo son por a Federación Aragonesa de Fútbol. As tres primeras categorías son profesionals. A cuatrena categoría combina clubs semi-profesionals u amateurs y dende a cinquena toz os clubs son amateurs. Dende a Tercera División (cuarta categoría) os diferents grupos son formatos nomás por clubs aragoneses y bel club soriano. A Segunda División B (tercer ran) la forman clubs d'una mesma zona d'a Peninsula Iberica. Os equipes aragoneses gosan estar adintro de grupos formatos por equipos d'a zona este (Catalunya y Valencia y a vegatas Castiella-A Mancha y Murcia) u zona norte (Navarra, A Riocha y País Basco)
Competicions absolutas femeninas
O clubs aragoneses femenins de fútbol s'integran en una escala de tres categorías, organizata de forma pareixita a la masculina, pero con menos categorías, debito a la menor existencia de clubs. Todas as categorías son amateurs, anque a primera tien bels clubs semi-profesionals.
Sierra de Sant Mamet
La sierra de Sant Mamet ye una sierra de exterior prepirenenca situada a lo nord-este de la sierra de Sant Miquel, a lo sud de lo Montsec, chunto a lo entibo de Camarasa en la marguin ezquierda de la Noguera Pallaresa, en la marguin dreita de lo río Segre, en la comarca de La Noguera y entre los termins municipals de Camarasa, Alòs de Balaguer, Artesa de Segre y Vilanova de Meià. La suya altaria principal ye de 1.391 m (Sant Mamet).
Binueste
Binueste ye un lugar aragonés d'a provincia de Uesca situato en o municipio de Samianigo, en a comarca de l'Alto Galligo.
En 2008 o lugar yera despoblato.
Historia
Seguntes Agustín Ubieto Arteta, a primera cita d'o lugar ye en o sieglo XIII, recullita en a obra d'Antonio Duran Godiol Geografía medieval de los obispados de Jaca y Hueca (Uesca, 1962), y documenta as formas Benuest y Vinueste.
Molimentos
A Ilesia de Sant Martín de Tours de Binueste, una ilesia d'o sieglo XVII adedicada a Sant Martín de Tours, que ye la ilesia parroquial d'o lugar y que hue se troba en runas. Ye un edificio de nomás que una sola nau en mampostería con vuelta de canyón.
Stepanakert
Stepanakert (en azerín Xankəndi, Han’-kèn’-di o Khankendi; en armenio Ստեփանակերտ) ye una ciudat d'Azerbaichán y a ciudat con mayor numero d'habitants de l'Alto Karabakh, con una población de 53.000 (2010).
Ye situata en o estato no reconoixito d'a Republica d'Artsakh, estando a suya capital
Cuevas Labradas
Cuevas Labradas ye un municipio de la provincia de Teruel, situato en la comarca de la Comunidat de Teruel. La suya población yera de 131 habitants (2018), en una superficie de 41 km² con una densidat de 3,73 hab/km².
Cheografía
Ye situato en la depresión de l'Alfambra, amán de lo río.
Mugas
Lo suyo termin municipal muga con Peralellos, Corbalán y Teruel.
Toponimia
"Cueva" vien d'o latín COVA, y "Labrada" vien d'o latín LABORATA seguntes tendencias foneticas d'as luengas iberorromances centrals. Existe atro Cuevas Labradas en Guadalachara.
Arangután (mitolochía)
thumb|right|200px|Sasquatch u o Big Foot d'[[America d'o Norte, un ser muit aparent a la desripción que s'ha feto d'os orangutans.]] Os arangutans, ongarutans, gotagutans u cabe suposar que tamién orangutans, son unas creyaturas antropomorfas de mito que s'ha documentau nombradas bellas veces en o sieglo XX en o Perineu central aragonés, como habitants presumptos d'as alturas y as cimas.
D'alcuerdo con as descripcions, os arangutans serían sers bipedos d'apariencia antopomorfa, pero con o cuerpo cubierto de pelo como animals. Tamién estarían prou más grans que un humano, y d'alcuerdo con bel testimonio, eventualment podrían furtar bistiar en as estivas pa alimentar-se. S'ha descrito que podrían desencadenar chiros de l'orache chusto antes d'atacar, como que se meta boira preta u que esclate bella tronada entre medio de la qual aprofitarían pa apoderar-se de bel animal.
Presumptos avistamientos
Os arangutans amaneixen más que más en a tradición d'as valles de Sobrarbe, anque tamién s'ha contau historias d'avistamientos de sers semellants en a val de Benás, en Sarrablo, en Luesia u en Riglos.
L'arangután de las Paniellas
thumb|right|200px L'arangután de las Paniellas ye una historia popular de Chistén que parla sobre dos ninas que iban pastoras con las crabas de casa suya ta una partida que en dicen Las Paniellas. Las zagalas yeran enchugardidas y se deixaban de cosirar a lo ganau de camín, asinas que es animals se les meteban en o fener a un vecín suyo. L'avuelo d'este atro prau teneba que atruar-les-ne y, farto de que se le redisen quan las carranyaba, furdió un plan.
Asinas que un día que las chiquetas yeran en o prau fendo fatezas, va y les amaneix un bicho cerrudo con cuernos y rabo, y les brama:
A las quatre suelas baixón las zagaletas enta lugar, y quan plegan ta casa, su mai les preguntó que qué les pasaba, a lo que ellas le'n explican. Luego se sabió que ixe ser no yera si que l'avuelo de l'atra casa, que s'heba disfrazau. Nunca más se deixoron escapar las crabas ta'l prau de garra vecino.
Etimolochía
D'una traza prou evident, a parola «arangután» y totas as suyas variants dimanan de o nombre d'ixe gran simio tropical a través d'o castellano <orangután. La parola ye d'orichen malayo y no puede haber estau amprada directament por l'aragonés: <ōrǎng, "hombre", y <ūtǎn, "selva"; «Hombre d'a selva».
A razón por a qual reciben ixe nombre y no lo d'un atro simio que agora nos pueda pareixer más conoixiu, como chimpanzés y gorilas, ye que pareix que os orangutans fuen os primers grans simios que se vido en as ferias en Europa. Ya a principios d'o sieglo XIX ye documentau que la emperatriz Josephine, esposa de Napoleón, en teneba un de mascota. Tampoco s'ha de descartar que s'exhibise bel animal d'estes en as ferias francesas d'ixa epoca, a las quals os ganaders y artesans d'a montanya aragonesa trescruzaban a sobén.
Curiosament, a parola orangután apareixió por primer vez en o Diccionario de la Real Academia en a edición de 1843, mientres que gorila y chimpancé no i saldrían dica 1884.
Los Altos (Burgos)
Los Altos ye un municipio d'a comunidat autonoma castellanoleyonesa d'a provincia de Burgos, situau en a comarca de Páramos y partiu chudicial de Villarcayo de Merindad de Castilla la Vieja.
A suya población ye de habitants, en una superficie de 139,85 km² y una densidat de 0.
Cheografía
A localidat de Los Altos ye situada a 1.023 metros d'altaria sobre lo livel d'a mar, a una distancia de 56 km d'a ciudat de Burgos, a capital d'a suya provincia.
D'o suyo termin municipal fan parte os lugars d'Ahedo de Butrón, Cubillo del Butrón, Dobro, Escóbados de Abajo, Escóbados de Arriba, Huidobro, Pesadas de Burgos, Porquera del Butrón, Quintanilla-Colina, Tubilleja, Tudanca, Villaescusa del Butrón y Villalta.
Carmena
Carmena ye un municipio d'a provincia de Toledo, en a comunidat autonoma de Castiella-La Mancha, Espanya. A suya población ye de habitants, en una superficie de 46,67  km² y una densidat de población de 0 hab/km².
Zarralla
thumb|right|250px|Una zarralla. Una zarralla u cerralla  (d'o latín < SERRACULUM) ye un mecanismo de metal que se mete en as puertas, ventanas, caixons, armarios y mundos pa que no se puedan ubrir sin a clau. Tamién pa asegurar puestos, casas, establimientos y asinas protecher lo suyo conteniu. L'artesano que construye zarrallas y as suyas claus ye o zarrallero.
1888
Atros países
right|thumb|250px|L'emperador [[Guillén II d'Alemanya, que puya a la cadiera reyal o 15 de chunio de 1888.]]
Chunio
right|thumb|250px|L'actriz catalana [[Margarida Xirgu, naixita o 18 de chunio de 1888.]]
Aviento
right|thumb|250px|O director cinematografico alemán [[Friedrich Wilhelm Murnau, naixito o 28 d'aviento de 1888.]]
Sufixo -lochía
En a Edat Meya a suya presencia se reduciba a helenismos arribaus a traviés d'o latín como astrolochía, etimolochía, y teolochía, pero sieglos dimpués como a revolución scientifica y o desembolic d'a sciencia en diferents brancas y se fació productivo en as luengas romances y as luengas occidentals en cheneral y s'aplicó a parolas de diferents orichens y sin radiz griega ni latina.
Como muitas parolas griegas rematan en nominativos en -os u acusativos en -on as parolas con este sufixo rematan en -olochía, con pocas excepcions como mineralochía.
Ilesia de Nuestra Sinyora de l'Asumpción de Navardún
Ye una ilesia en estilo romanico d'os sieglos XII-XIII, que se troba situata en o casco viello d'o lugar, baixo l'antigo castiello.
Historia
En o sieglo XII Navardún estió a seu d'un arciprestato que dirichiba o monesterio de Leyre, centrato en a suya ilesia. A meyatos d'o sieglo XII o monesterio, por barallas internas d'os suyos monches, cedió os suyos dreitos sobre a villa, o castiello y a ilesia de Navardún a l'arcebispato de Pamplona; sindembargo, en 1299 tornoron a reclamar-los.
Sufixo -lochía
Bi ha parolas como trilochía, tetralochía u eulochía que no designan disciplinas scientificas y que se remontan a una etimolochía liucherament diferent a partir d'o griego λόγος ("discurso", "informe", "historia"), indicando un tipo especial d'escribir u de parlar y que no presentan ixa terminación en -olochía.
Aspectos ortograficos en l'aragonés
En aragonés medieval s'escribiba con -g- seguindo la ortografía latina, y ye bien domentau l'uso d'astrolochía, etimolochía, y teolochía.
En as actas d'o proceso de Corz de Zaragoza de 1398-1400 podemos leyer:
Quan se produció lo desembolic de la sciencia en diferents brancas que heban de designar-se d'una traza prenendo o sufixo -lochía estió qualques sieglos dimpués que l'aragonés hese estau eclixau como luenga d'uso escrito (y de cultura), por lo castellano. D'esta traza l'aragonés yera una luenga que no s'escribiba y la chent preneba los neolochismos y parolas pa designar conceptos cultos dreitament d'o castellano, incluitas las designacions de las sciencias: biolohía, heolohía, ecetra, como encara lo fan os zaguers parlants nativos, como tamién se fa entre os parlants nativos d'atras luengas minorizadas por o castellano a on no plega con fuerza una normalización lingüistica.
Os que encomenzoron a creyar un stándard de luenga aragonesa en las decadas de 1970 y 1980 rearagonesizoron incorrectament estas parolas castellanas con xeada d'una traza sistematica, creyando composicions como teunoloxía, cheoloxía, ecoloxía, ecetra que no responden a la fonetica aragonesa pero que pueden veyer-se masivament en os textos escritos de zaguers d'o sieglo XX.
L'Academia de l'Aragonés ha establiu que estas parolas s'adapten dende o latín con lo fonema africau que se representa con lo digrafo ch seguindo criterios etimolochicos por estar en a forma latina orichinal a silaba -GI- posando eixemplos como Biolochía.
Fababuix
Fababuix (Ababuj en castellano) ye un municipio aragonés d'a provincia de Teruel, situato en a comarca d'a Comunidat de Teruel y partiu chudicial de Teruel.
Móstoles
Móstoles ye una ciudat situata en a Aria metropolitana de Madrit, Comunidat de Madrit. Ye localizata a 18 km d'a capital. A suya población ye de 212.301 habitants(2006), en una superficie de 45 km² y una densidat de población de 4717,8 hab/km².
Fababuix
A suya población ye de 76 habitants (2018), en una superficie de 54,30 km², con una densidat de población d'1,53 hab/km².
Cheografía
Ye situato chunto a lo río Seco, a 1.368 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, a una distancia de 45 km d'a ciudat de Teruel, a capital d'o suyo partiu chudicial y d'as suyas comarca y provincia.
Toponimia
En 1269 s'escribiba Fabbatux; en 1385, Ababuix, cuan reinaba Pero IV d'Aragón; en o sieglo XV ya ye documentato Fababux, Fabaux en 1543, cuan Carlos I dixó o Gubierno en mans d'o suyo fillo Felipe I d'Aragón. A forma con F- inicial, Fababux, se documenta dica o sieglo XVIII (censo de Camplorido) cuan apareixe tamién a forma sin de F, Ababux. En 1762 trobamos a variant Albabux.
Molimentos
miniaturadeimagen|Torre Viella
Anthony Quinn
Antonio Rodolfo Quinn Oaxaca (Anthony Quinn), naixito de Chihuahua (Chihuahua) o 21 d'abril de 1915 y muerto en Boston (Massachusetts) o 3 de chunio de 2006, estió un actor mexicano.
Premios
Anthony Quinn recibió en 1952 o Premio Oscar a o Millor Actor Segundario por o suyo papel en a cinta Viva Zapata!, dirichita por Elia Kazan; tamién en 1956 por a suya interpretación en Lust for Life, una cinta dirichita por Vincente Minnelli.
Antiparte, Quinn fue nominato en 1957 a o Premio Oscar a o Millor Actor por a suya interpretación en a cinta Wild Is the Wind, de George Cukor; tamién en 1964 por o suyo papel en a cinta Zorba the Greek, de Michael Cacoyannis.
Libro vermello de l'Archivo Colechial de Daroca
Lo Libro vermello de l'Archivo Colechial de Daroca ye un códiz conservau en l'Archivo de la Ilesia Colechial de Santa María de los Corporals de Daroca con fuellas de pergamín encuadernadas con tapas de fusta recubiertas con cuiro. Se diz "vermello" porque teneba una color royenca que ya s'ha perdiu.
Aspectos lingüisticos
Los textos son cuasi toz en latín, no bi n'ha que ueito en romanz aragonés y un en castellano. En los textos en latín s'escriben los toponimos en aragonés u latinizaus. Lo títol, escrito en lo sieglo XVI ye en latín amuestra un grau de castellanización: LIBER BERMEXUS CARTUARIUS SANCTAE ECCLESIAE SANCTISSIMUM CORPORALIUM DAROCENSIS, con a -x- que en la epoca se feba servir pa castellanizar las palabras con -ll- en aragonés, n'este caso vermello. En estos textos se puet deducir a castellanización intencional de lo sieglo XVI: en un texto de 1551 en latín dicen qui dicitur El Capitol ("que ye dito El Capítol") mientres que en un texto anterior de 1543, que ye en castellano escriben Capítol e capitulo.
En o texto d'adchudicación de decimas y primicias de 1205 podemos leyer muitos toponimos dreitament aragonés u latinizaus:
Sierra de Comiols
La sierra de Comiols ye una sierra de exterior prepirenenca situada a lo nord-este de lo Montsec de Rúbies, entre las comarcas de La Noguera y Pallars Chusán, y entre los termins municipals d'Artesa de Segre, Gavet de la Conca y Isona i Conca Dellà. La suya altaria principal ye de 1.125,3 m.
Río Sotón
O río Sotón ye un río afluent por a izquierda d'o río Galligo. En o suyo curso ye particularment important l'entibo d'a Sotonera.
Entibo d'a Sotonera
L'entibo d'a Sotonera ye un laco en o río Sotón creyau por una entibadera en o río con a fin de servir como fuent d'a canal de Monegros.
L'entibo s'ha convertiu en un habitat pa aus aquaticas, tartugas y bivalvos y ha esdeveniu en una zona d'intrés listada como un habitat important por a Sociedat Espanyola d'Ornitolochía dende 1987 asinas como por o gubierno d'Aragón.
Azkoitia
Azkoitia (Azkoitia en basco y oficialment, Azcoitia en castellano) ye un municipio d'a comunidat autonoma d'o País Basco, provincia de Guipuzcua y comarca d'Urola Erdia.
Saturrarán
A placha de Saturrarán perteneix a o municipio guipuzcuano de Mutriku. Situada en a bahía d'Ondarroa, compartindo puesto con l'amanada placha de Harrigorri, chusto en a muga d'as provincias de Guipuzcua y Bizcaya, a la fin d'a val d'o Mijoa que desaugua en o costau ezquierdo de l'arenal.
Carriches
Carriches ye un municipio d'a provincia de Toledo, en a comunidat autonoma de Castiella-La Mancha, Espanya. A suya población ye de habitants, en una superficie de 18,67  km² y una densidat de población de 0 hab/km².
Saturrarán
As suyas arenas s'esparden por una longaria de 300 metros dica las rocas, unas tucas de loseta que surten d'a mar, que mugan por o costau Ueste. O cambio de corrients debiu a las obras d'o puerto d'Ondarroa ha erosionau a parti Este d'a placha deixando bels codols, que trucan más l'atención con a marea baixa.
Tarn y Garona
Tarn y Garona (82) (Tarn e Garona en occitán, Tarn-et-Garonne en francés) ye un departamento francés situato en a rechión d'Occitania.
Saturrarán
A placha de Saturrarán remata en a construcción conoixida como Saturrarán Zahar, un poliu y singular mas u caserío d'o sieglo XVIII d'alta valura historica y unica con as suyas trazas maritimas en a costa guipuzcuana, fuent d’inspiración de relatos y novelas como Las inquietudes de Shanti Andia de Pío Baroja u Siete Relatos de José María de Areilza, conde de Mutriku y propietario d'o mas. Hue diya, Saturrarán Zahar ye propiedat d'os succesors d'o conde de Mutriku, a l'igual que as tierras amanadas. A instancias de l'asociación naturalista Mutriku Natur Taldea, o Servicio de Costas de Guipuzcua d'o Ministerio de Medio Ambient d'Espanya ha mirau de fer-lo pasar a propiedat publica, pero no ha estau posible por l'alta suma de diners demandada por os propietarios.
Azkoitia
A suya población ye de 11.266 habitants (2009) en una superficie de 54,71 km², con una densidat de población de 205,92 hab/km².
Tarn y Garona
A suya población ye de 231.763 habitants (2007) en una superficie de 3.718 km², con una densidat de población de hab/km².
Azkoitia
Cheografía
A localidat d'Azkoitia se troba situada a 113 metros d'altaria sobre lo livel d'a mar, estando ubicada a una distancia de 57 km d'a ciudat de Sant Sabastián, a capital de Guipuzcua.
Tarn y Garona
D'o departamento de Tarn y Garona en fan parte 2 districtos, 15 cantons y 195 comunas. A capital departamental ye a ciudat de Montalban, y l'actual President d'o Consello Cheneral d'o departamento ye Jean-Michel Baylet.
Saturrarán
As auguas, de qualidat deficient debiu a os repuis d'o puerco Mijoa y o Artibai, que desaugua en Ondarroa, asinas como la que proviene d'o puerto d'ista localidat, esboldregan a fama de principios d'o sieglo XX an que se feba servir como puesto pa hotels, puestos que serían convertius en garcholas de mullers dimpués d'a Guerra Civil Espanyola.
A garchola de Saturrarán
Por a garchola de Saturrarán pasoron mas de 4.000 presas politicas dende 1937 dica 1944, entre ellas belunas aragonesas. Seguntes os datos d'a Sociedat de Sciencias Aranzadi, en a garchola de Saturrarán morioron bellas 107 reclusas y 48 ninos, tanto por maltractos feitos por as monchas de l'orden d'as mercedarias-encargadas de cusirar a garchola, asinas como por fambre, tifus y tuberculosis Mesmo se fació despareixer bel centenar de ninos, como se diz en o testimonio replegau por o chuez Baltasar Garzón: . En 1943, una anyada antis que se trancase, encara contaba con una población de 1.050 presas, a metat de todas las que bi heba en Espanya. En 1944, se trancó a garchola y os edificios estioron cedius a l'Ilesia Catolica ta dar-les un emplego como seminario. D'ixas construccions no'n queda garra repui.
center|thumb|550px|Anvista cheneral d'a placha de Saturrarán.
Belgrado
Belgrado (Београд en serbocroata y alfabeto cirilico, Beograd en serbocroata y alfabeto latino) ye una ciudat de Serbia, que ye a capital y a prencipal ciudat d'ixe país.
Sesa
Sesa ye un municipio aragonés d'a provincia de Uesca, situato en a comarca d'a Plana de Uesca.
Belgrado
A suya población ye d'1,166,763 habitants en una superficie de 359,96 km², con una densidat de población de 3.241,3 hab/km². y d'1,659,440 habitants en o suyo destrito.
A ciudat se troba situata a 117 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, a o norte d'o país, y en o forcallo d'o río Danubio con o suyo afluent o río Save.
Sesa
Cheografía
A localidat de Sesa se troba situata a 437 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, a una distancia de 22 km d'a ciudat de Uesca, a capital d'a suya provincia y d'a suya comarca.
Historia
Se relaciona a vegadas a Sesa con a ceca ibera de Sesars, d'una man por estar as suyas monedas parellanas a las de Bolskan y d'atra por a homofonía con iste toponimo.
Comuna
Una comuna ye una división administrativa menor que corresponde a una zona urbana, rural, u mixta. Ye equivalent a o municipio, concello, atras instancias de administración local, u colectividats de base en a organización administrativa. L'origen d'o nombre y a suya función esdevien d'as comunas urbanas en a Edat Meya, quan yera o nombre que teneban as ciudades italianas independientes d'un sinyor feudal.
Qualques países ta a suya unidat administrativa mas chicota y basica tién o nombre de comuna, o a suya variant en o lenguache local, por eixemplo: Alemanya (Gemeinde), Archentina (comuna), Uruguai (comuna), Belchica (Communauté/Gemeente), Perú (Comuna), Chile (Comuna), Colombia (Comuna), Francia (Communauté), Italia (Comunità), Luxemburgo (Communauté), Países Baixos (Gemeenschap), Polonia (Gmina), Suecia (Kommun), Suiza (Gemeinde/Commune/Comunità), Dinamarca (Kommune), Venezuela (Comuna) y Andorra (comú)
Barranco de Penyaflor
Lo barranco de Penyaflor ye un tributario de lo río Millars por la suya marguin dreita.
Naixe de la unión de la rambla de la Pila y de lo barranco d'el Val, que baixan dende las versants orientals d'un sector de la sierra de Camarena a lo norte de penya Blanca y entran en la depresión de Sarrión. Traviesa en sentiu Ueste-Este un sector de lo termin municipal de La Puebla de Valverde a lo sud d'esta localidat, recibe las auguas de lo barranco de Vallomba, y caye en Millars en la muga de los termins municipals de Sarrión y Valbona, auguas enta baixo d'a on ha caito la rambla de la Penyuela.
Hidronimia
L'hidronimo barranco de Penyaflor u rambla de Penyaflor deriva d'un oronimo Penyaflor recurrent en la toponimia aragonesa y peninsular en cheneral. Se fa mención de lo barranco de Penyaflor en l'anyada chudicial 1483-1484 de las "Cronicas de los Chudeces de Teruel":
Glaciar de la Paúl
O glaciar de la Paúl ye un glaciar d'os Pireneus situau en o Macizo de Pocez, en o municipio de Benás, comarca de Ribagorza. Se troba entre os 3.100 y os 2.900 metros d'altaria y tien una superficie de 12,2 hectarias y orientación nord-este.
D'o suyo retacule apareixe l'ibón de la Paúl.
Toponimia
Paúl, d'o latín PADULE, ye a denominación dada a una zona con suelo humido y vechetación higrofila. Amaneixe prou en a toponimia aragonesa, de l'este peninsular (El Padul), y tamién en atras rechions como en os Alpes Reticos a on se troba por eixemplo a cima d'o Piz Palü (3.901 m), nombre con o mesmo orichen.
Idioma franco-contés
L'idioma franco-contés (frainc-comtou) ye una luenga d'oïl charrata en o Franco Condau, en Sundgau y en part d'a Suiza Romanda (Cantón de Chura y Chura Bernés). Ye una luenga d'oïl con gran influencia chermanica que muga con l'arpitán.
Mugas
As mugas d'o franco-contés con as atras "luengas d'oïl" y con l'arpitán son mugas con parlas de transición como en muitas luengas y dialectos latinos.
En a Suiza Romanda l'aria d'o Cantón de Berna constituye una zona de transición entre o franco-contés y l'arpitán.
En o Franco-Condau a muga entre l'arpitán churasián y o franco-contés churasián corresponde d'alto u baixo a la muga historica entre as a Bailía d'o Milieu y a Bailía d'Aval (organización territorial enantes de 1790). Carlo Tagliavini, que no parla d'un dialecto franco-contés, considera que os dialectos d'a part occidental d'o Franco Condau de Poligny a Vesoul son predominantment borgonyons y que mes a lo sud, en a redolata de Saint Claude se charra l'arpitán.
Villobas
Villobas ye un lugar d'a provincia de Uesca situato en o municipio de Samianigo, en l'Alto Galligo.
Toponimia
O toponimo Villobas s'ha formau a partir de "villa" y d'un forman oba que se puede explicar a partir d'o latín ALBA d'acuerdo con una lei fonetica que perdió fuerza en o sieglo XII y que ha orichinau atros toponinos peninsulars como Ova, Torroba y Terroba. Sería un equivalent arcaizant d'os muitos toponimos Villalba. En o Libro del Reparo del General de 1489-1491 s'escribe Billuas.
Glaciar de Lardana
O glaciar de Lardana ye un glaciar d'os Pireneus situau en o Macizo de Pocez, en o municipio de Sant Chuan de Plan, comarca de Sobrarbe. Se troba entre os 3.080 y os 2.900 metros d'altaria y tien una superficie de 17,8 hectarias y orientación Norueste.
¡Átame!
¡Átame! (títol en castellano) ye una cinta espanyola de l'anyo 1989 de cine de comedia y drama dirichida por Pedro Almodóvar seguntes lo suyo propio guión, con una dirección de fotografía de José Luis Alcaine y una banda sonora orichinal de Ennio Morricone. Producida por Agustín Almodóvar ta El Deseo, en o suyo reparto incluye a destacatos actors como Victoria Abril, Antonio Banderas, Loles León, Julieta Serrano, Rossy de Palma, Francisco Rabal, Lola Cardona y María Barranco.
La cinta ye recordada per tener lo récord de mayor numero de nominacions en os Premios Goya y sin de ganar garra gualardón (optaba a 15 premios).
Trallo
thumb|right|250px|Trallos que delimitan un [[camín ta quan a nieu o tapa.]] Un trallo ye qualsiquier tipo de palo mas u menos recto en o qual a lonchitut sia muito mas gran que o diametro. A palabra designa un palo especialment largo y mas u menos recto.
Se tracta d'un termino chenerico, que s'aplica con freqüencia a palos de madera u de fusta poco treballada, siempre con a condición de que tiengan una lonchitut considerable.
En o vocabulario profesional d'os navaters, o vocable «trallo» s'emplega ta denominar os troncos que, una vegada ligaus, forman os trampos d'a navata. Se les da ixe nombre porque os compradors de madera gosan preferir os troncos rectos y finos d'os árbols chovens, de manera que predominan en a navata.
Una forma femenina d'a palabra, tralla, ye o nombre que recibe tradicionalment o palo con o qual s'arrea a os animals de carga u de tiro.
Puèi Domat
Puèi Domat (63) (Puèi Domat en occitán, Puy-de-Dôme en francés) ye un departamento francés situato en a rechión d'Auvernia-Roine-Alpes.
Chenero gramatical en francés
Lo chenero gramatical en francés puede estar masculín u feminín. Las palabras que presentan diferents formas dependendo de lo chenero son sobre tot substantivos, adchectivos, articlos, pronombres y participios.