cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Selachimorpha
Ye un rasgo caracteristico a presencia de radios branquials ceratohial y hiomandibular que presentan una hemibranquia hioidea con función endocrina.
Tamién ye caracteristico y diferent d'as mantas u rayas ye que l'elemento basal més anterior de l'aleta peitoral, dito propterichio, no s'une a lo cranio. Tampoco son unitas dorsalment as dos cinturas escapulars.
Def Con Dos
Def Con Dos ye un grupo de música d'orichen vigués, activo dende zaguerias d'os anyos 1980, anque gran parti d'a suya carrera artistica ye feita en Madrit. A caracteristica prencipal d'a suya musica ye o mezclayo que fan entre o rap y o rock que puet incluyir-se en o Rapcore, rap rock, u rap metal, chunto a Sindicato del Crímen estioron os primeros en fer ista musica. Tamién cal destacar as letras d'as suyas cancions caracterizatas por a ironía, os chuegos metaforicos y o doble sentito en as que fan referencias a la cultura (cómic, mosica, filosofía, historia, etc), o maltrato as mullers y a os ninos, as inchusticias socials, o culto a o consumo y o excesivo control d'os ciudadans por o estau.
O suyo nombre face referencias a o escala d'alerta d'o gubierno d'Estaus Unius dende o nivel Def con cinco, que ye una situación normal en tiempos de paz y situación tranquila dica o nivel Def con uno que segnifica un conflicto u ataque inminente.
Gran Cisma d'Orient
O Gran Scisma d'Orient u Gran Scisma d'Orient y Occident ye o escaicimiento que dividió a la ilesia cristiana que aceptaba la dotrina d'o Concilio de Calcedonia, en o cristianismo catolico romano occidental y o cristianismo ortodoxo de l'este. A ormino a calendata d'a división ye considerata l'anyo 1054, cuan o papa León IX y o patriarca Miguel I se excomulgoron l'un a l'atro.
Manimenos o escisma estió lo resultato d'un periodo mas amplo d'aleixamiento entre as dos ilesias. A causa principal d'o escisma estió a desputa sobre l'autoridat papal: o papa habeba de tener autoridat sobre os cuatro atros patriarcas, y istos diciban que a supremacía d'o patriarca de Roma yera nomás honoraria, y que a suya churisdicción nomás yera sobre a suya rechión, l'occident. Bi habió atras causas menors que producioron o escisma, principalment chicoz conflictos dotrinals u de practicas tradicionals d'a litúrchia.
Uello (desambigación)
Uello puet estar:
Caudet
Caudet (Caudé en castellano) ye un barrio rural de la ciudat de Teruel.
Chunto a iste barrio rural se troba l'aeropuerto de Teruel.
Cheografía
Lo municipio de Teruel obtién augua de los pozos de Caudet.
Nombre
En las Cronicas de los Chueces de Teruel s'escribe Caudet, por eixemplo referindo-se a feitos esdevenius en 1453:
Lake Placid
Lake Placid ye un lugar d'o Condau de Essex, en l'Estau de Nueva York d'os Estaus Unius, amán d'o laco Lake Placid.
En o 2010 teneba una población de 2.521 y ye conoixida mundialment por estar un important puesto turistico y as suyas intalacions pa practicar esportes d'hibierno.
Esporte
Lake Placid ye conoixida esportivament por as suyas instalacions acondicionadas prencipalment pa la practica d'esportes d'hibierno, a on se han organizau as competicions mas importants d'istos, tals como os Chuegos Olimpicos d'hibierno, y campionatos d'o mundo de diferents esportes y modalidats.
Competicions esportivas
Lake Placid estió a seu esleyita ta a organización d'os Chuegos Olimpicos d'hibierno de 1932 y 1980.
Arabismos en francés
250px|thumb|right|Arribada de [[Loís IX de Francia|Loís IX en Nicosia en la Setena Cruzada. Las relacions comercials y militars de los habitants de lo Reino de Francia con las tierras islamizadas d'Al-Andalus, Berbería, Sicilia y la Mediterrania oriental permitioron la entrada de los primers arabismos.]] Los arabismos en francés son palabras arabes u transmesas por l'arabe que esta luenga romanz ha iu amprando d'entre la suya historia. Destacan los arabismos medievals de rechistro culto plegaus a traviés de las luengas iberorromanicas, l'occitán u las luengas italorromanicas. Este vocabulario se relaciona con las ciencias y las tecnicas, en especial la medicina, l'alquimia, las matematicas y l'astronomía; en bel caso ha puesto plegar a traviés de lo latín medieval. Lo comercio medieval y posterior a la Edat Meya trayó arabismos a traviés d'atras luengas neolatinas u d'atras, se tracta de nombres de mercaderías. Bi ha tamién arabismos recients ligaus a la expansión de l'Imperio colonial francés por países arabofonos como Alcheria u a la immigración provinient d'estos países arabes que fan part de la Francofonía.
Persismos transmesos por l'arabe
Bi ha palabras d'orichen persa transmesas por l'arabe a las luengas romances occidentals y a bella luenga chermanica como l'anglés. Las formas francesas d'estas palabras son:
Arabismos transmesos por lo latín medieval
Son arabismos transmesos por lo latín medieval palabras de rechistro culto como:
Arabismos transmesos por lo italiano
Son arabismos transmesos las luengas italianas:
Arabismos transmesos por l'occitán
Son arabismos presents en occitán y ampraus por lo francés:
Conchugación verbal en aragonés
A conchugación verbal en aragonés consiste en tres conchugacions resultau d'a evolución d'as quatre conchugacions latinas y d'o paso d'a mes gran part d'os verbos d'a tercera conchugación latina (esdrúixola) a la segunda conchugación (plana), de fueras d'un pocos verbos que pasoron a la quatrena conchugación latina u a la tercera conchugación aragonesa.
Arabismos en francés
Arabismos transmesos por l'iberorromanz
Son arabismos transmesos por las luengas iberorromanicas:
Conchugación verbal en aragonés
En a conchugación verbal aragonesa bi ha formas personals y formas impersonals y diferents tiempos verbals, simples y composaus. Bi ha tres modos: indicativo, subchuntivo e imperativo.
Arabismos en francés
Arabismos transmesos por lo turco
Son arabismos transmesos por lo turco:
Conchugación verbal en aragonés
A primera conchugación aragonesa ye formada por verbos con infinitivos en -ar y ye resultau d'a evolución d'a primera conchugación latina de verbos con infinitivos en -ARE. Como modelo de verbo regular se gosa prener o verbo cantar, encara que bel autor fa servir o verbo aduyar.
Arabismos en francés
Arabismos recients
Son arabismos recients, plegaus dende lo sieglo XIX por la conquiesta francesa de países arabofonos como Alcheria palabras como:
Epiro
200px|thumb|Mapa d'o viello Epiro de Heinrich Kiepert en 1902
Epiro ye una rechión d'a Peninsula Balcanica que corresponde a un territorio montanyoso que bi ha en a versant occidental d'a cordelera d'o Pindo y una serie de montanyas que pueden plegar a los 2000 m y deseparatas por depresions. A Bahía de Vlorë ye o suyo cabo septentrional, o golfo d'Arta o suyo cabo meridional y i ye a principal zona de tierra plana, continata por a marina.
Conchugación verbal en aragonés
A segunda conchugación aragonesa ye formada por verbos con infinitivos en -er y ye a evolución directa d'a segunda conchugación latina de verbos con infinitivos plans en -ĒRE. A tercera conchugación latina de verbos con infinitivos esdrúixols en -ĔRE quedó vuida por o cambio accentual, que suposaba pasar a l'anterior conchugación de verbos con infinitivo plan, de fueras de poquetz que pasoron a la quatrena conchugación latina u a la tercera conchugación aragonesa. Manimenos en aragonés benasqués en quedan restos, a l'igual que en catalán y luengas galorromanicas. Se gosa fer servir como modelo d'a segunda conchugación aragonesa os verbos temer y meter, encara que meter puet presentar un participio fuerte.
Epiro
Actualment ye dividita entre Grecia y Albania. A suya población la forman os griegos, os albaneses y os arrumans.
Angelina Jolie
Angelina Jolie (nombre artistico d'Angelina Jolie Voight), naixita de Los Angeles (California) o 4 de chunio de 1975, ye una actriz estausunidense, filla de l'actor Jon Voight, con una important carrera cinematografica y cuantos premios recibitos. D'entre as suyas cintas, cal destacar: Girl, Interrupted (1999, James Mangold), Lara Croft: Tomb Raider (2001, Simon West), A Mighty Heart (2007, Michael Winterbottom) u Changeling (Clint Eastwood, 2008).
Conchugación verbal en aragonés
A conchugación verbal de l'aragonés ye un d'os sistemas gramaticals que ha sufriu en mayor grau a castellanización d'o sieglo XX.
Celula
200px|thumb|Diferencias entre as celulas procariotas y eucariotas. A celula (d'o latín CELLULA, diminutivo de CELLA, "cela" con sufixo -ula) ye a unidat estructural y funcional d'os sers vivos. Una celula tipica tien ADN (material chenetico), un medio liquido, ribosomas y una membrana celular.
O termin celula fue creyato por Robert Hooke a partir d'o latín CELLULA por o parexito d'os vueitos deixatos por as celulas muertas d'a lama de zuro con as celas que fan as abellas en as arnas.
Celula procariota
A celula procariota no tien una deseparación entre o material chenetico y o liquido d'o resto d'a celula, no presenta organulos celulars que os ribosomas, y presenta paret celular.
Celula eucariota
A celula eucariota presenta un nuclio celular bien diferenciato, con una membrana nucleyar que desepara o liquido cheneral d'a celula (citoplasma) d'o liquido de dentro (carioplasma), on ye o material chenetico (cromatina, ye dicir ADN con proteínas). En o nuclio bi ha tamién un nucliolo.
O citoplasma d'a celula eucariota presenta gran variedat d'organulos celulars.
A membrana celular puet estar cubierta por una paret celular de celulosa (en plantas y algas) u de quitina (en os fongos).
Goticismos en astur-leyonés
250px|thumb|right|Miniatura de lo "Libro de los testamentos de la Seu d'Oviedo" representando a [[Alifonso II d'Asturias, rei que se lechitimaba como succesor de los reis visigodos mirando de copiar en lo Reino d'Asturias la organización de lo reino visigodo de Toledo, con cargos oficials de tradición toledana: comites palatii, primicerius, strator, ecetra.]] Los goticismos en astur-leyonés son elementos lingüisticos provinients de la luenga chermanica gotica y presents en esta luenga romance.
Estratificación de los goticismos
D'acuerdo con Ernst Gamillscheg los goticismos se pueden dividir entre los mes antigos y distribuitos amplament en las Luengas romances occidentals y los goticismos restreitos a la Peninsula Iberica. Estos zaguers corresponderían a lo periodo de lo Reino visigodo de Toledo, a diferencia de los primers que corresponderían a lo periodo de lo Reino visigodo de Tolosa, u mesmo a los primers contactos entre godos y romanos.
Primer estrato de goticismos
Han estau consideraus de lo periodo tolosán:
Segundo estrato de goticismos
Han estau consideraus de lo periodo toledán:
Ganadería y zoonimia
250px|thumb|right|Grupo d'[[aucas de Tolosa. L'auca puede recibir la denominación d'orichen gotico gansu en astur-leyonés.]]
Verbos
Los verbos goticos s'adaptan a la primera conchugación
Tortiellas (Aísa)
Tortiellas (en castellano Tortillas) yera un lugar despoblau aragonés d'a provincia de Uesca, pertenexient a o municipio d'Aísa, en a comarca d'a Chacetania.
Gorreta d'os Gavachos Norte
A Gorreta d'os Gavachos Norte (en castellano Gorreta de los Gabachos Norte) ye una montanya pirenenca que se troba situada en a val d'Ansó, en os Pireneus d'Aragón, a 2.270 metros d'altaria.
Fa parti d'o Parque Natural d'as Vals Occidentals y administrativament d'o municipio d'Ansó.
Toponimia
Prene iste nombre por o suyo pareixiu con o tipo de sombrero que gosaban levar os franceses u, despectivament, "gavachos".
Mercadal
Mercadal (agora Pardina de Mercadal en castellano) ye un lugar despoblato de la provincia de Teruel, pertenexient a lo municipio de Loscos. La suya población ye de 0 habitants (2006).
Historia
Pertenexió a la Sexma de Trassierra de la Comunidat de Daroca. No i heba que un fuego (familia) en 1495 y 1646. La pardina formata por las tierras de lo suyo termin municipal la administroron los cinco lugars vecins dica que en la decada de 1960 la metioron en lo termin de Loscos.
Toponimia
En la manifestación de lo Morabetín de 1373 lo claman Mercadal; la mesma palabra se troba entre los elementos romances de textos latinos aragoneses.
Mercadal u Mercatal significa mercato en aragonés medieval, mozarabe y arabe antigo de Fez (ciudat poblata en parte con musulmans d'orichen andaluz). Se pareix tamién a lo gascón marcàdau, que se vei en lo toponimo tensino Puerto de Marcadau
Badèth
Badèth (en francés Bazet) ye una comuna occitana en o departamento francés d'Altos Pireneus, districto de Tarba, cantón de Bordèras y rechión d'Occitania. A comuna yera parte de l'antiga provincia de Bigorra.
A suya población ye de 1.298 habitants (1999) en una superficie de 2,84 km², con una densidat de población de 457,04 hab/km².
Santiurde de Toranzo
A suya población ye de 1.512 habitants (2009) en una superficie de 36,82 km², con una densidat de población de 41,06 hab/km².
Rebost
thumb|right|250px|Un rebost en l'actualidat. Un rebost, reboste u reposte (d'o latín < REPOSITUS) ye una cambra u un espacio fresco de la casa a on s'almagazena los alimentos. Los rebostes yeran comuns en las casas antes que se cheneralizás l'uso de los frigorificos.
Un rebost ha d'estar lo mes fresco que siga posible en la casa y a mán d'a on se prepara los alimentos. Antiparte s'ha d'evitar que i entren moscas y ha d'estar fácil de mantener bien limpio. Los rebostes han de tener aparadors y armarios adequaus pa alzar-ie los alimentos.
En lo hemisferio norte la mes gran part de las casas gosaban tener lo suyo rebost y cocina en lo costau norte u este de la casa, a on menos sol recibiba. En lo hemisferio sud posaban los rebostes en los costaus sud y este los la mesma razón.
Muitos rebostes tienen finestras chicotas sin veire con la obridura cubierta por una malla fina. Esto permite la circulación libre de l'aire sin permitir que i entren las moscas. En muitos rebostes han enrecholau u pintau as paretz pa fer-ie mes fácil la limpieza. Los rebostes viellos y de los casalicios mes grans teneban camatrillos y ganchos en lo teito pa pinchar-ie carne u animals cazaus. Atros rebostes teneban envases aislants pa lo chelo, como precursors de los refricheradors modernos. Un rebost puet contener una losa u un aparador de piedra pa mantener l'alimento fresco en tiempos quan no existiba la tecnica de refricheración.
Guardar, recullir u amagar un alimento en un rebost u puesto cerrau suposa a sobén agafar-lo con las mans y situar-lo a una altaria mes gran, d'astí que en aragonés se pueda dicir que s'alza tot lo que se guarda bien en un rebost dixando-lo reculliu u amagau. Esta accepción especializada de lo verbo alzar se repite como alçar tamién en catalán occidental, sobre tot en valenciano (encara que en desuso).
Xbox 360
thumb|300px|Xbox 360 Xbox 360  ye una videoconsola domestica de setena cheneración desembolicada por Microsoft. Estió lanzada a lo mercato en 2005. Tien una CPU 3.2 GHz IBM PowerPC y una memoria de 512 MB GDDR3 @ 700 MHz, y s'han vendiu 84 millons d'unidatz.
Rebost
En una casa prou gran de lo sieglo XIX, totas ixas cambras se posaban tan abaixo como fuese posible y convenient en l'edificio pa fer servir la masa de tierra pa conservar-los a baixa temperatura mientres lo verano.
Muitas pocas casas modernas tienen rebostes en lo sentiu antigo, dicindo-se rebost agora a las cambras chicotas chunto a la cocina u a los armarios que bi ha, a son s'alza la bebida y los alimentos envasaus.
Puiggròs
Puiggròs ye un municipio catalán de la comarca de las Garrigas. La suya población ye de 314 habitants (2011), en una superficie de 9,85 km² y una densidat de población de 31,57 hab/km².
Pico d'a Madalena
O pico d'a Madalena ye un mont d'o Pireneu aragonés que tien una altaria de 2.299 m.
Se troba situau administrativament en muga entre o municipio d'Aísa y un enclau d'o municipio de Borau en a sierra d'a Madalena.
Abárzuza
A suya población ye de habitants en una superficie de 14,7 km² y una densidat de población de 0 hab/km².
Toponimia
En 1251, cuan o rei Tibalt I de Navarra confirma a los d'Aranaz o fuero atorgato por Sancho VII lo Fuerte s'escribe Auarçuça:
Estallo (Candarenas)
Estallo ye un lugar aragonés d'o municipio de Candarenas, situato en a comarca de l'Alto Galligo (Uesca).
A suya población yera de 6 habitants en o 2007.
Toponimia
Estallo ye una palabra aragonesa que amaneix a sobén en a microtoponimia.
Demografía
A la fin d'o sieglo XV i heba 3 fuegos; a metat d'o sieglo XIX, 9 fuegos y 70 habitants; y en 1981, seguntes o censo yeran encara 21 os vecins d'o lugar, encara que ya dengún mientres tota l'anyada.
Molimentos
A Ilesia de Sant Martín d'Estallo, una ilesia d'o sieglo XVII adedicada a Sant Martín, que ye la ilesia parroquial d'o lugar. Ye un edificio en mampostería (con refuerzos de piedra picada en las esquinas) con nomás que una sola nau dividida en cuatre trampos, con planta rectangular y con una torre adosada en planta cuadrada y cuatre pisos d'altaria.
En arquitectura civil destaca casa El Baile d'o sieglo XVII, estando l'edificio mas antigo d'o lugar. Atros eixemplos d'arquitectura popular destacables son casa Simón, casa Juan Ramón y casa Marieta.
El Condado (Alfacharín)
El Condado ye una urbanización aragonesa, que se troba en o termin d'o municipio d'Alfacharín, en a comarca Central y provincia de Zaragoza.
Batalla de Ponza
Con o nombre de batalla de Ponza se puet fer referencia a istas batallas escaicitas en a isla de Ponza (mar Tirrena):
Rivendell
Rivendell (en sindarin Imladris) ye o nombre en anglés d'un puesto d'abanzata d'os Elfos en a Middle-Earth (Tierra Meya u Tierra d'o Meyo), un mundo imachinario creyato per J.R.R. Tolkien. Tamién se i refiere bella vegata como "a zaguer casa acullidora a l'Este d'o mar". Fue fundato per Elrond en tiempos d'a Segunda Era d'a Tierra Meya, quatre u cinco mil anyos antis d'o desvenito en O Sinyor d'os Aniellos. Amás d'Elrond, d'altros elfos de renombre que i habitan son Arwen y Glorfindel.
O nombre de Rivendell en anglés significa "val profundament sarrallata", de riven "sarrallato, fendito" y dell "val". Bellas traduccions como as feitas ta las versions castellana y catalana d'o libro, Rivendel y Rivendell respectivament, no traducen o concepto, eliminando sólo que a le final en castellano ta acomodar o nombre foneticament, y conservando-la o catalán, probablemen ta amanar-lo a la toponimia catalana, como en Sabadell. Manimenos, son muitas as luengas que miran de traducir u adaptar o toponimo. Asinas, a denominación francesa ye Fondcombe "Coma fonda"; a italiana, Gran Burrone "Gran fueva" u Forraspaccata "Galacho rallato"; l'alemana, Bruchtal "Val fendita"; ecetra. En altros casos, se dan doples versions, como en a luenga portuguesa, an se conserva Rivendell en a traducción ta Portugal pero se traduz como Valfenda en a brasilera. O libro no ye estato tradueito encara ta l'aragonés, an que una simple adaptación fonetica podría dar Rivendel. Con tot, pareix preferible una traducción d'o concepto. Muitas podrían estar as opcions posibles: Coma Fonda, Coma Rallata, Val d'a Ripa, Val d'o Sarrato, Vallifonda...
En O Hobbit, Bilbo Baggins fa estacha en Rivendell chunto con os nanos de camín ta o Lonely Mountain (Mont Solitario) y chunto con Gandalf de tornata ta la Shire (Comarca).
En O Sinyor d'os Aniellos, Frodo Baggins y os suyos companyers hobbits viachan ta Rivendell, an se troban con Bilbo, que se i yera retirato dimpués d'a suya fiesta de cabodanyo. Tamién complegan en Rivendell bells elfos, nanos y hombres con diferens comandas, si bien en o Concello d'Elrond aprenden que totas as comandas son relacionatas con o destín de l'Aniello Unico y deben de decidir qué ferán con éll. A la fin, son os hobbits os que influirán en a decisión.
Rivendell ye situata a la marguin d'una estreita foz d'o río Bruinen (un d'os camins prencipals enta Rivendell viene d'un rasal amanato d'o Bruinen), pero prou amagato en os tremedals y baixants d'os Hithaeglir (Monts de boira).
O nombre sindarin ta Rivendell (d'o qual no ye que una traducción) ye Imladris, que significa "val fonda d'a ralla".
Sierra Pedregosa
La sierra Pedregosa ye un sarrau de la sierra de Segura situau en lo termin municipal de Segura de los Banyos y con dirección NW-SE. Se situa en la part sudoriental de unidat morfoestructural dita depresión de Calatayú y Mont Albán, pero en contacto con las serranías de Cucalón-Mont Albán.
Toponimia
L'oronimo sierra Pedregosa ye transparent en aragonés, presentand lo sufixo -osa seguindo a l'infixo -eg-. Lo resultau de la meteorización de los almendrons conduce a la liberación de los ruellos de glera, que una vegada sueltos contribuyen a la formación de suelos pedregosos.
Hidrolochía
La sierra Pedregosa desparte las vals de los ríos Segura y Fuent Ferrada. La vertient nordoriental desaugua enta barrancos que cayen en Segura. La vertient sudoccidental lo fa enta lo barranco de Pardillos (tributario de Segura), u enta lo barranco de Lobera, un curso d'augua peneconseqüent que complega con lo barranco de la Manzanera tamién peneconseqüent, desauguand los dos chuntos enta lo barranco d'el Valleamargo (tributario de lo río de Fuent Ferrada).
A lo norueste de sierra Pedregosa, entre las sierras de Pelarda y de Segura bi ha tres lagunas: laguna Alta, laguna Baja y laguna d'en Medio.
Cheolochía
La sierra Pedregosa ye formada por rocas sedimentarias detriticas d'edat paleochena. La sierra Pedregosa ye en una zona monoclinal con los almendrons y piedras d'arena d'edat eocena y oligocena (Sannoisián) situaus estratigraficament baixo almendrons oligocenos d'edat stampiana y d'almendrons d'edat miocena superior-pliocena.
Bi ha un capuzamiento de bells 35º enta lo sudueste en la formación inferior a continación de capuzamientos de bells 5º en la formación miocena a causa d'una discordancia progresiva. Estos capuzamientos permiten la formación de cuestas.
Vechetación
La vechetación natural ye de caixigars de Quercus pyrenaica y Quercus faginea, buena part d'ellos substituitos por pinars de Pinus pinaster y Pinus sylvestris. Tamién bi ha sabinars de Juniperus phoenicea. Arredol de las tres lagunas bi ha chuncars y fraixinals. En la laguna d'en Medio bi ha una representación d'Elatine hexandra, planta aqüatica escasa y amenazada.
Feguras de protección
Las versants sudoccidentals de la sierra son protechidas adintro de lo Puesto d'Importancia Comunitaria dito sierra de Fuent Frida, que se prolonga enta lo norueste por la comarca de Xiloca.
Tractau de Lunéville
right|thumb|250px|As mugas d'o Sacro Imperio Romano Chermanico dimpués d'o Tractau de Lunéville en 1801. Se conoix con o nombre de tractau de Lunéville u paz de Lunéville a un tractau internacional sinyau o 9 de febrero de 1801 en a localidat de Lunéville (Meurthe y Mosela, Francia) entre os representants d'a Primera Republica Francesa y os representants d'o Sacro Imperio Romano Chermanico, en o marco d'as Guerras revolucionarias francesas, rematando-se asinas a dita Segunda Coalición y dixando a o Reino Uniu como o solo país en luitas contra os revolucionarios franceses dimpués d'as greus redotas d'os imperials en as batallas de Marengo y Hohenlinden.
Sinyoron o tractau Chusé Bonaparte, en representación d'a Republica Francesa, y Johann Ludwig von Cobenzl en representación de l'Imperio.
Seguntes as clausulas d'o tractau, os imperials habrían de cumplir con o tractau de Campo Formio de 1797, amás de perder bells territorios y posicions de preeminencia en Alemanya. Antiparte, Francia enamplaba as suyas mugas enta l'este a costa d'o Sacro Imperio, plegando dica o canto d'o río Rin, encara que renunciaba a fer reclamacions en a marguin dreita d'o Rin. Tamién se fixoron as mugas en bells territorios italianos, estando adhibius a Francia bells territorios, encluyendo-ie o Gran Ducau de Toscana. Tamién s'alcordaba respectar a independencia d'estaus satelites de Francia, como a Republica Batava, a Republica Cisalpina, a Republica Helvetica y a Republica Ligur. En compensanción, Austria s'anexionaba o bispato de Trento y o bispato de Brixen.
Ángel Castel
Ángel Castel Gil, conoixiu esportivamente como Castel, naixiu de Zaragoza lo 30 de noviembre de 1913 y muerto lo 6 d'agosto de 1989, fue un chugador de fútbol aragonés que chugó como portero.
Angkor Wat
A lo prencipio yera adedicato a Viṣṇu, pero mas entabant s'adató como templo budista. A la suya importancia historica, como capital d'o reino, y artistica, cal adhibir o intrés turistico, ye o puesto mas vesitato de Cambocha y, de seguras, de tota la rechión. O mesmo país en reconoixe a suya importancia adibindo-lo a la bandera.
O templo d'Angkor Wat bi ha estato parti d'os rodaches de bellas cintas de cine como, como Lara Croft: Tomb Raider (2001), Fa yeung nin wa (2000), Deux frères (2004) entre d'atras.
Rosa Sierra
María Rosa Sierra Girón, conoixitia esportivament como Rosa Sierra u Rosita Sierra y naixita de Balbastro en 1944, ye una atleta aragonesa especializata en prebas de velocidat y medio fundo que estió campiona d'Espanya en a preba de 400 metros lisos en a edición de 1964, estando a primera atleta aragonesa en ser campiona d'Espanya en una preba d'atletismo.
Principió a practicar atletismo en Monzón con atras zagalas en a pista d'atletismo de 286 metros de cuerda habilitata en o campo de fútbol de L'Arboleda, os suyos equipos estioron o CA Monzón y CE Universitari o o suyo unique entrenador Ernesto Bribián pioner y gran impulsor d'a practica de l'atletismo en ixa localidat. Rosita, chunto a atras aragonesas como as zaragozanas Blanca Miret y María Luisa Orobia fuoron bellas d'as prencipals figuras d'a tornada de l'atletismo femenín en Aragón y Espanya dimpués d'a prohibición d'a practica esportiva femenina d'o rechimen de Franco. Rosa consiguió un total de siet medallas en os campionatos d'Espanya en os que partecipó, en a edición de 1963 dos medallas una d'archent en 100 metros lisos y unatra de bronze en 200, en a edición de 1964 una d'oro en 400 metros lisos, en 1965 y 1966 medalla archent en cadaguna d'as edicions en 400 m.lisos, y en 1967 y 1968 una medalla de bronze en cada edición tamién en 400 metros lisos. Tamién cal destacar dos victorias en a Cursa Jean Bouin de Barcelona en as edicions de 1965 y 1967.
Compitió con o CA Monzón y o suyo zaguer anyo con a sección d'atletismo d'o CE Universitari de Barcelona, a suya retirada esportiva fue prematura con 26 anyos quan se trasladó ta Barcelona a vivir y no podió compatibilizar os entrenamientos con o treballo. Ye tía de l'atleta olimpico Javier Moracho.
Eratsun
Eratsun (Erasun en castellano, Eratsun en basco y oficialment, en a prenuncia d'o lugar Eatsune) ye un municipio d'a Comunidat Foral de Navarra, merindat de Pamplona y comarca d'Alta Bidasoa.
A suya población ye de 165 habitants (2008), en una superficie de 26,13 km² y una densidat de población de 6,31 hab/km².
Cheografía
A localidat d'Eratsun ye situata a 521 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, a una distancia de 62 km d'a ciudat de Pamplona, a capital de Navarra y d'a suya merindat.
Provincia d'Olt
A provincia de Olt (en rumano Judeţul Olt) ye una provincia de Rumanía con capital en Slatina.
A población d'esta provincia ye de 489.274 habitants (en 2002) en una superficie de 5.498 km², con una densidat de población de 89 hab/km².
Población por etnias y nacionalidatz
Os vlacos u rumanos son lo 98,06 %. Os chitans son l' 1,86 %.
Divisions administrativas
O districto conta con 2 municipios, 6 ciudaz y 93 comunas.
Saro (Cantabria)
Saro ye un municipio d'a comunidat autonoma uniprovincial de Cantabria, Espanya. Fa parte d'a comarca d'as Vals Pasiegas.
A suya población ye de 520 habitants (2009) en una superficie de 17,82 km², con una densidat de población de 29,18 hab/km².
Cheografía
A localidat de Saro se troba situada a 165 metros d'altaria sobre lo livel d'a mar, a una distancia de 30 km d'a ciudat de Santander, a capital d'a suya provincia y d'a suya comunidat autonoma.
Münster
Münster (prenunciato en alemán /ˈmʏnstɐ/, en baixo saxón Mönster, en latín Monasterium) ye una ciudat d'o estato federato de Renania d'o Norte-Westfalia. Ye situata sobre os ríos Ems y Aa.
Nino Manfredi
Nino Manfredi (nombre artistico de Saturnino Manfredi, naixito de Castro dei Volsci (Provincia de Frosinone, Lazio, Reino d'Italia) o 22 de marzo de 1921 y muerto en Roma (Italia) o 4 de chunio de 2004, estió un actor, director cinematografico y guionista italiano, considerato como uno d'os prencipals actros d'o cine de comedia en o cine italiano, y con cuantos premios recibitos. D'entre as suyas cintas, cal destacar Anni ruggenti (Luigi Zampa, 1962), Riusciranno i nostri eroi a ritrovare l'amico misteriosamente scomparso in Africa? (Ettore Scola, 1968), Nell'anno del Signore (Luigi Magni, 1969) u In nome del Papa Re (Luigi Magni, 1977).
Vertebrata
Os vertebraus (ditos scientificament Vertebrata, d'o latín vertebra) son o subfilum meá numeroso d'o filum Chordata y se caracterizan por tener un sistema niervoso central dorsal con un miollo espinal protechiu por unas vertebras aliniadas que forman a columna vertebral, de teixiu osio u cartilachinoso. En a part de debant d'a medula o sistema niervoso presenta un ixamplamiento u encefalo protechiu por un conchunto de uesos que forman o cranio.
Chavela Vargas
María Isabel Anita Carmen de Jesús Vargas Lizano, Isabel Vargas Lizano y artisticament conoixita como Chavela Vargas, naixita de San Joaquín de Flores, Costa Rica o 17 d'abril de 1919 y muerta en Cuernavaca, Mexico o 5 d'agosto de 2012, estió una cantaire que ye considerata una d'as prencipals figuras d'a música ranchera, estando pionera en iste tipo de musica d'as mullers cantaires.
Vertebrata
Os primers vertebraus yeran aquaticos, pero en o curso d'a suya evolución han conseguiu adaptar-se y colonizar diferents medios, tanto marins como terrestres, incluitos beluns de muito extremaus. Hi ha quasi 60.000 especies de vertebraus, a mitat d'as qualas son peixes.
Maya Angelou
Maya Angelou (Marguerite Annie Johnson), naixita de Saint Louis (Missouri) o 4 d'abril de 1928 y muerta o 28 de mayo de 2014 en Winston Salem, Estaus Unius, estió una actriz, poeta, bailarina, cantaire y activista d'a cultura negra estausunidense.
Münster
A suya población ye de 291.754 habitants en una superficie de 302,89 km, con una densidat de población de 963 hab/km².
Guilloma
thumb|300px|A guilloma u garlopa.
Batalla de Lepanto
A batalla de Lepanto estió una batalla naval escaicita o 7 d'octubre de 1571 en o golfo de Corinto (una parti d'o golfo de Patrás, en a mar Chonica) a on luitoron d'una man os vaixiellos de l'Imperio Otomán y d'atra as naus d'a Liga Santa, una alianza militar formata ta luitar contra os otomans entre Espanya, a Republica de Venecia, os Estatos Pontificios, a Republica de Chenova, o ducau de Saboya y la Orden de Malta.
O resultau d'a batalla estió una victoria decisiva d'a Liga Santa, en fuyir d'a batalla nomás que 30 galeras d'as que en en prencipiar a batalla feban parte de l'Armata turca, estando asinas a batalla de Lepanto un freno a l'abance turco en a mar Mediterrania occidental, anque no se logró reconquerir territorios que os turcos ya heban ocupato ni fer que reblasen en os suyos ataques y incursions contra territorios cristianos.
En a batalla luitó entre os soldatos espanyols Miguel de Cervantes, quedando-ie curro en perder-ie a movilidat d'a man ezquierda.
Bordèras (Altos Pireneus)
Bordèras (Bordèras en occitán, Bordères-sur-l'Échez en francés y oficialment) ye una comuna occitana en o departamento francés d'Altos Pireneus, districto de Tarba, cantón de Bordèras (en ye a suya capital) y rechión d'Occitania. A comuna yera parte de l'antiga provincia de Bigorra.
A suya población ye de 4.014 habitants (2008) en una superficie de 15,95 km², con una densidat de población de 251,66 hab/km².
Río de la Val
Lo río de la Val ye un tributario de Guadalop por la suya marguin ezquierda.
Ojingeo Geim
thumbnail| thumbnail|Lo logotipo en anglés de Squid Game, que amuestra l'uso incorporau d'as formas circulars, triangulars y quadradas. Squid Game (traducción a l'anglés d'o nombre orichinal en coreano, 오징어 게임; romanización revisada d'o coreano, Ojingeo Geim; en aragonés: Lo chuego d'o calamar) ye una serie de televisión sudcoreana de suspense y drama de supervivencia enguerada lo 17 de setiembre de 2021 en Netflix.
Escrita y dirichida per Hwang Dong-hyuk y protagonizada per Lee Jung-jae, Park Hae-soo, Wi Ha-joon, Jung Ho-yeon, O Yeong-su, Heo Sung-tae, Anupam Tripathi, y Kim Joo-ryoung, la serie se centra en un concurso en o qual 456 chugadors, toz de diferents ambitos d'a vida, pero toz fundament endeudaus, chugan a una serie de chuegos infantils con conseqüencias fatals si pierden, pa tener la oportunidat de ganar 45 600 millons de wons. Hwang heba concebiu la ideya basando-se en as suyas propias luitas economicas a lo prencipio d'a suya vida, asinas como en a desigualdat economica en Corea d'o Sud.
En noviembre de 2021 s'anunció que la serie heba estau renovada pa una segunda temporada.
Sinopsi
La serie narra la historia de 456 personas que deciden convertir-sen en chugadors d'una serie de misteriosos y malaudizos chuegos infantils de supervivencia mortal pa tener la oportunidat de ganar la cantidat maxima de 45.000 millons de wons. Per cada persona que i muere s'anyaden 100 millons de wons a lo pote, enzurizando lo conflicto entre los chugadors.
Lo chuego final, tamién lo que da títol a la serie, ye lo chuego d'o calamar, muit fisico y en o qual només i puet haber que un ganador. Lo chuego se diz asinas ya que l'aria en que se chuga tien diferents formas cheometricas (cerclo, quadrau u trianglo) dibuixadas en o goso que, en o suyo conchunto, pareixen formar un calamar. Si un atacant aconsigue trascruzar a lo defensor y dentrar en o tozuel d'o calamar, se proclama como ganador d'o chuego.
Topas
Topas ye un municipio d'a provincia de Salamanca, en a comunidat autonoma de Castiella y Leyón, Espanya. A suya población ye de 674 habitants (2007), en una superficie de 112,30 km² y una densidat de población de 6,00 hab/km².
Punta d'a Madalena
A punta d'a Madalena ye un mont d'o Prepireneu aragonés que tien una altaria de 2.271 m.
Se troba situau administrativament en muga entre o municipio d'Aísa y un enclau d'o municipio de Borau en a sierra d'a Madalena.
Mendaro
Mendaro (Mendaro en basco y oficialment, Mendaro en castellano) ye un municipio d'a comunidat autonoma d'o País Basco, provincia de Guipuzcua y comarca d'o Baixo Deba.
A suya población ye de 1.839 habitants (2008) en una superficie de 25,39 km², con una densidat de población de 72,43 hab/km².
Cheografía
O termin municipal de Mendaro ye situau entre 28 y 661 metros d'altaria sobre lo livel d'a mar, estando a una distancia de 48 km d'a ciudat de Sant Sabastián, a capital de Guipuzcua.
D'o suyo termin municipal fan parte os lugars de Mendarozabal, Azpilgoeta y Garagartza.
Gallus gallus domesticus
O Gallus gallus domesticus u gallo ye un au domesticata, a suya fembra se diz gallina y os individuos encara no maturos pollos. Se cría dende antigo pa aproveitar as plumas, os uegos y a carne, en especial d'os pollos, en l'actualidat ye o animal domestico mes estendillau en o mundo con una estimación de mas de 24.000 milions de eixemplars,, en Espanya bi ha uns 47 milions. Tamién i hai cualques variedaz que se crían y entrenan pa lo suyo uso en barallas de gallos y atras como aus ornamentals.
En Aragón cal destacar as razas, gallina de Sobrarbe y gallina serrana endemicas de Sobrarbe y Teruel respectivament y hue en recuperación pero encara en periglo de desapareixer.
PlayStation 3
thumb|300px|PlayStation 3 PlayStation 3  ye una videoconsola domestica de setena cheneración desembolicada por Sony. Estió lanzada a lo mercato en 2006. Tien una CPU 3.2 GHz Power ISA 2.03 y una memoria de 256 MB GDDR3 @ 650 MHz, y s'han vendiu 87.4 millons d'unidatz.
Conducto deferent
thumb|300px|O conducto deferent (numero 15).
O conducto deferent ye parti de l'aparato reproductor masculín de muitos vertebraus. Os conductos transportan esperma dende l'epididimo a los conductos eyaculadors antis d'a echaculación. Lo conducto deferent ye un tubo parcialment enrollau que sale d'a cavidat abdominal a traviés d'a canal inguinal.
A vasectomía ye un metodo d'esterilización en o qual os conductos deferents son tallaus.
Tresoro
Un tresoro (d'o latín thesaurus y iste d'o griego θησαυρός) ye una concentración de riqueza (especialment de metals preciosos, piedras preciosas, monedas, alfayas, obras d'arte u qualsequier unatro bien economico d'escasez relativa) perdida u sin fer servir. A suya finalidat ye servir de deposito de valor economica.
Sufixo -ugo
O sufixo -ugo deriva d'o latín -UCU y ye present en pocas parolas aragonesas. Presenta a variant -uco en aragonés central, que i converche con o resultau d'a evolución d'atro sufixo -UCCU.
Son parolas con sufixo -ugo:
Lana Sobiran
Lana Sobiran (Lana Sobiran en occitán, Lanne-Soubiran en francés y oficialment) ye una comuna occitana en o departamento francés de Gers, rechión d'Occitania, districto de Condòm y cantón de Gran Baish Armanhac.
A suya población ye de 89 habitants (1999) en una superficie de 6,67 km², con una densidat de población de 13,34 hab/km².
1916
Aviento
right|thumb|250px|L'actriz, cantaire y bailarina estausunidense [[Betty Grable, naixita o 18 d'aviento de 1916, en una imachen de 1943 que la fació muit conoixita entre os soldatos de l'Exercito estausunidense mientres d'a Segunda Guerra Mundial.]]
Sastre
thumb|300px|Un sastre con un client.
O sastre (en femenino sastresa ) ye la persona que exerce l'oficio d'a sastrería, un arte que consiste en a creyación de prendas de vestir sobretot masculinas de forma artesanal y a medida, disenyando exclusivament d'alcuerdo con as midas y preferencias de cada client, sin fer un emplego normalizau de numeración preexistent.
Río de Campos
Lo río de Campos ye un tributario de Guadalop por la suya marguin ezquierda.
Naixe en lo termin municipal de Cuevas d'Almudén a lo sud de la loma d'el Vuitre (sierra de Sant Chust) y a l'este de las lomas d'el Pajaranco y traviesa lo racón norte de lo termin municipal d'Exarc de la Val. La mes gran part de lo suyo curso ye en lo termin municipal d'Aliaga, a on que traviesa una fondada terciaria (fondada d'el río de Campos), situada entre Campos y Cirulleda a lo sud de la sierra de Sant Chust, a lo sudueste de la sierra d'Exulve, a l'ueste de la sierra d'el Sinyor y a lo norte y nord-este de la sierra d'Exarc. Caye en Guadalop auguas enta baixo d'Aldeyuela y de la loma de Sant Antón pero auguas ent'alto de la muela d'el Galabardal, a cantos de la masía de la Tosca.
Trabanca
Trabanca ye un municipio d'a provincia de Salamanca, en a comunidat autonoma de Castiella y Leyón, Espanya. A suya población ye de 257 habitants (2007), en una superficie de 29,70 km² y una densidat de población de 8,65 hab/km².
Tesalia
200px|thumb|L'antiga Tesalia Tesalia ye una rechión natural y historica de Grecia situada a l'este d'o Pindo, a lo sud d'o Macizo de l'Olimpo y a lo norte d'os monts Otris, correspondendo en part a la cuenca d'o río Peneu.
En a división administrativa de l'actual Grecia ye a Periferia de Tesalia.
O sud de Tesalia perteneixió en a Baixa Edat Meya a lo ducau de Neopatria, pero fue conquiesto por os serbios en tiempos de Estéban Uroš IV Dušan.
Abadía
thumb|Lo [[Monesterio de Poblet]] Una abadía u badía (de lo latín abbatia, que deriva de l'arameu sirián abba, "pai") ye un monesterio cristiano gobernau por un abat u abadesa, que ye lo pai u mai espiritual de la comunidat y que ye esleito u esleita por un numero determinau d'anyos u pa tota la vida.
Manimenos en l'Alto Aragón ha palabra abadía u badía ha preso tamién lo significau de "casa de lo mosén".
Corz de Monzón (1542)
As Corz de Monzón de 1542 estioron unas Corz Chenerals d'Aragón que fuoron convocadas por Carlos I d'Aragón dende a ciudat de Valladolid o 5 d'abril y se celebroron entre o 23 de chunio y o 6 d'octubre de 1542.
En istas Corz, o 10 de setiembre de 1542, o rei Carlos I a instancia d'os sindicos de Zaragoza sinyó un privilechio que elevaba o estudio d'artes d'a ciudat a o rango d'"Universidad cheneral de todas as sciencias", en o que se considera a fundación de l'actual Universidat de Zaragoza.
O hereu y futuro rei Felipe, que ta par d'alavez teneba 14 anyos, churó o suyo cargo en istas Corz :
Corz catalanas
Respective a lo prencipau de Catalunya os temas tractaus estioron recurrents: financiamiento pa la esfensa mediterrania frent a los turcos y midas de control internas d'a Cheneralidat. En concreto, la obligación de liquidar as deudas quan s'abandonaba la institución y la obligatoriedat de que os oidors fesen una lista con as deudas trobadas a o prencipio de cada mandato. Se metió de manifiesto un claro enfrontinamiento entre os deputaus y os miembros d'o Consello de Ciento, acusando-se mutuament d'incompetencia y de desconfianza; dezaga d'esto i heba un tema de poder institucional que se manifestó mesmo en as formas, con la disputa sobre lo puesto que heba d'ocupar o Conseller en cap en as reunions y que estió causa d'a no presentación d'os deputaus. Respective a la economía, s'alcordó protecher lo textil, con arancel d'un 20% a las importacions de seda de Francia y Chenova. Antiparti, o rei refusó un prochecto pa fer una canal que unise o río Segre con a Plana d'Urchel pa amillorar o cautivo de cerials.
Diocesi de Cartachena
A diocesi de Cartachena ye una diocesi situata en a Rechión de Murcia y dependient de l'Archidiocesi de Granada. Fue creyata en o Taifa de Murcia en tiempos d'o protectorau castellano pa cristianizar un territorio de mayoría musulmana, aproveitando o feito que bels sieglos enantes heba existito un bispato en Cartachena.
Valdemierque
Valdemierque ye un municipio d'a provincia de Salamanca, en a comunidat autonoma de Castiella y Leyón, Espanya. A suya población ye de 53 habitants (2007), en una superficie de 17,30 km² y una densidat de población de 3,06 hab/km².
Wii
thumb|300px|Wii Wii  ye una videoconsola domestica de setena cheneración desembolicada por Nintendo. Estió lanzada a lo mercato en 2006. Tien una CPU 729 MHz PowerPC y una memoria de 64 MB "external" GDDR3 SDRAM, y s'han vendiu 101.63 millons d'unidatz.
Ha Seok-jin
Ha Seok-jin, naixito de Seúl o 5 de marzo de 1982, ye un actor y presentador sudcoreano muit popular en o suyo país.
Selaya
Selaya ye un municipio d'a comunidat autonoma uniprovincial de Cantabria, Espanya. Fa parte d'a comarca d'as Vals Pasiegas.
A suya población ye de 2.044 habitants (2009) en una superficie de 39,29 km², con una densidat de población de 52,02 hab/km².
Cheografía
A localidat de Selaya se troba situada a 228 metros d'altaria sobre lo livel d'a mar, a una distancia de 36 km d'a ciudat de Santander, a capital d'a suya provincia y d'a suya comunidat autonoma.
Casa de Trastamara
thumb|right|200px|[[Ferrando I d'Aragón, o primer Trastamara d'a Corona d'Aragón.]]
A Casa de Trastamara (Trastámara en a epoca) estió una dinastía de reis d'orichen castellano. Os suyos miembros reinón en Castiella (de 1369 dica 1504), en Aragón (de 1412 dica 1516), en Navarra (de 1425 dica 1479), y en Nápols (de 1458 dica 1501).
A Casa prene o suyo nombre d'o Condau de Trastámara, en o norueste de Galicia, títol que teneba antis o rei Henrique II de Castiella.
A Casa de Trastamara reinó en Aragón por o Compromís de Casp (1412) y substituyó la Casa d'Aragón dimpués d'a muerte de Martín I l'Humanista cuan pasó un interregno que podió haber estato una guerra civil.
A zaguera reina d'ista casa en gubernar en Espanya estió a reina Chuana I a Loca, que por o suyo matrimonio con Felipe o Fermoso, duque de Borgonya y a traviés d'o fillo d'os dos, Carlos I, dió paso a lo gubierno d'Espanya por reis d'a casa d'Habsburgo.
William Henry Harrison
William Henry Harrison, naixito d'o condau de Charles City (Colonia de Virchinia, Reino Uniu, hue Virchinia, Estaus Unius) o 9 de febrero de 1773 y muerto en Washington, DC (Estaus Unius) o 4 d'abril de 1841, estió un militar y politico estausunidense, militant d'os Whigs y President d'os Estaus Unius dende o 4 de marzo de 1841 dica a suya muerte (estió asinas nomás que un mes en o cargo).
En a suya carrera militar, partecipó en a Guerra India d'o Norueste (setio de Fort Recovery y batalla de Fallen Timbers), en a guerra de Tecumseh (batalla de Tippecanoe) y en a Guerra anglo-estausunidense de 1812 (con o setio de Fort Wayne y a batalla d'o Thames). Alavez s'adedicó a la politica, ocupando bellos cargos en os territorios conquiestos en o ueste y tamién bellos cargos representativos por o estato d'Ohio.
Estió esleito President d'os Estaus Unius con 68 anyos, edat sólamént superata por Ronald Reagan que estió esleito en 1980 con 69 anyos. Muere de polmonía, causata por haber estato esposato a una temperatura ambiént muito frida mientres daba o discurso de posesión d'a presidencia d`o país; o discurso perduró dos horas y lo fació sin lebar abrigallo.
Torre Eiffel
miniaturadeimagen A Torre Eiffel (Tour Eiffel, en francés) ye una estructura disenyata por o incheniero francés Gustave Eiffel ta la Exposición universal de 1889 en París. Ye situata en o Campo de Marte a o canto d'o río Sena. Se construyó en dos anyos, dos meses y cinco días.
Galeria d'imachens
En a següent galeria d'imachens se veiga l'abance d'os treballos d'a construcción d'a torre:
Brian Drummond
Brian Drummond, naixito de Salmon Arm (Columbia Britanica) o 10 d'agosto de 1969, ye un actor canadiense.
Esplancnocranio
250px|thumb|right|Azul: vómer. Amariello: maxilar superior. Violeta: maxilar superior. Rosa: ueso nasal. Royo: ueso palatín. Azul claro: ueso lacrimal. Verde escuro: ueso zigomatico. Verde claro: cornet nasal inferior. Lo splancnocranio, viscerocranio u cranio facial forma lo cranio chunto con lo neurocranio. Ye constituito por pars d'arcos viscerals (u branquials), ligaus a livel ventral. D'entre evolución estos arcos se transforman. Lo primer arco branquial orichinará l'arco mandibular y lo segundo l'arco hioideu. Los atros cinco arcos s'asociarán a lo segundo.
En los sers humans, se considera que lo viscerocranio comprende los catorze uesos siguients:
Penya Agüerri
A penya Agüerri ye un mont de 2.283 m d'altaria d'o Prepireneu Occidental.
Toponimia
O toponimo Agüerri ye d'orichen basco. Podría derivar d'as voces "aguai/aguer" y "herri", significando literalment tierra d'aguas u alternativament d'a voz "agor", que significa seco/arido.
Espolsador
thumb|300px|Un espolsador.
O espolsador ye una ferramienta emplegada pa o escoscamiento y l'aseo domestico. Cheneralment consiste en un tocho y un cabo a lo qual se le han apegau plumas naturals u artificials, que fan a superficie pa escoscar. Ye particularment util pa sacar o polvo d'as superficies.
Beluns d'os espolsadors modernos son proveyius d'un mango telescopico, que os fa especialment utils pa escoscar tirarainas y polvo en puestos altos u de dificil acceso. Fue inventau en 1870.
Molín d'aceite
O molín d'aceite u almazara se fa servir pa obtener aceite d'as olivas.
Un molín d'aceite tien cuatro parz:
A tecnolochía d'os molins d'aceite cuasi no cambeó dende tiempos d'os romanos dica prencipios d'o sieglo XX con as modernas prensas hidraulicas.