cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Mstislav Rostropovich
Mstislav Rostropovich (Mstislav Leopoldovich Rostropovich, Мстислав Леопольдович Ростропович en ruso y alfabeto cirilico), naixito de Bacú (Unión Sovietica, hue Azerbaichán) o 27 de marzo de 1927 y muerto en Moscú (Rusia) o 27 d'abril de 2007, estió un violoncellista y director d'orquesta ruso, considerato o mas destacato interprete d'ixe instrumento musical mientres o sieglo XX. Antiparte, en estar un luitador por a democracia en l'antiga Unión Sovietica, vivió exiliato dende prencipios d'os anyos 1970, plegando mesmo a perder a suya nacionalidat sovietica en 1978.
León XI
Alessandro di Ottaviano de Medici, esleito Papa con o nombre de León XI (en latín Leo XI, en italiano Leone XI), estió Papa d'a Ilesia Catolica, dende l'1 d'abril de 1605 dica la suya muerte o 27 d'abril de 1605, 26 días dimpués. Yera naixito de Florencia (Gran Ducau de Toscana) o 2 de chunio de 1535 y morió o 27 d'abril de 1605 en Roma (Estatos Pontificios).
Mstislav Rostropovich
En l'anyo 1984 estió premiato con un Premio Grammy en a categoría de musica clasica por a millor actuación de musica de cambra por a suya interpretación chunto a Rudolf Serkin d'a Sonata for Cello and Piano in E Minor, Op. 38 and Sonata in F, Op. 99 de Johannes Brahms.
Porreres
Porreres ye un municipio d'as Islas Balears situato en a isla de Mallorca. A suya población ye de 5.428 habitants (2009), en una superficie de 86,91 km² y una densidat de población de 62,46 hab/km².
Islas Ashmore y Cartier
As Islas Ashmore y Cartier (en anglés: Ashmore and Cartier Islands) son un territorio externo d'Australia formau por dos grupos d'islas tropicals deshabitadas situadas en l'Oceano Indico a o norueste d'Australia y a o sud d'Indonesia. O grupo ye composau por l'arrecife Ashmore (isletas ueste, centro y este) y a Isla Cartier, que tienen en total una superficie de 5 km². Encara que contan con 74,1 km de costa, no bi ha puertos u badías.
O territorio ye administrau dende Canberra. Se'n encarga o Ministerio de Medio Ambient, que tamién se responsabiliza de l'administración d'os territorios d'a Isla de Nadal, as Islas Cocos, as Islas d'a Mar de Coral, o Territorio d'a Badía de Jervis y a Isla Norfolk.
Punta de Treserols
La punta de Treserols (ocasionalment Mont Perdito, oficialment Punta de Treserols / Monte Perdido, en francés Mont Perdu) ye una punta d'es Pireneus centrals adintro d'a provincia de Uesca, en a comarca de Sobrarbe. La suya altaria maxima sobre lo nivel d'el mar ye de 3.355 m y ye la punta mes altera d'el macizo de las Tres Serols, lo macizo calsinoso mes voluminoso d'Europa. La punta de Treserols ye la tercera punta mes altera de tot el Pireneu, no rebasando-la que l'Aneto (3404)y la punta de Lardana (3375 m) y igualata en altaria a la punta d'Astorg. En a suya cima bi ha un vértiz cheodesico.
Toponimia
L'adchetivo «perdito» d'el suyo nombre le'l metió lo pireneísta francés Louis Ramond de Carbonnières, lo primer a puyar-ie alto, per no poder-se veyer esta punta dende la vesant francesa per a on que él inició l'ascenso, en es prencipios d'el sieglo XIX (1802).
No existiba un termino patrimonial ta designar lo pico concreto de la punta de Treserols en garra variedat de l'aragonés, que se'l deciba como parte de las Tres Serols, estando la denominación «Monte Perdito» una adopción d'es naturals de la valle de Bielsa a partir de la expresión orichinal de De Carbonnières y es suyos companyers, que el baltizoren como «Mont Perdu», en francés. Ta comprender esto cal pensar de como feban de poco interesants ta la vida d'antes las puntas, es picos y las alturas, a on que tradicionalment no se i puyaba se no ye que fués preciso ta bel menester, y que gosaban tener nombre solo en es casos que fuesen puntas isolatas que marcasen bel·la fita cheografica que ise bien a denominar. En el caso d'el macizo de las Tres Serols, que se troba muto mes t'alto que no garra nuclio poblato, en o cul de Pineta, y que per l'altaria que tiene ye petroso y no tiene tampoco garra estiva que le faiga intrés ganader, el nombre popular que ostentaba no feba referencia sique a la montanya (macizo) entera de la que fa parte, que ye las Tres Serols. Ixo ye, que no se feba garra diferenciación d'entre es tres picos que composan el macizo.
Ciento diez anyos dimpués que De Carbonnières i puyás, en l'anyo 1912, lo macizo de las Tres Serols el nombroren en chunto con a valle d'Ordesa (que i tiene la cul pe'l costato de ponient) lo segundo parque nacional d'Espanya, baixo el nombre de «Parque Nacional d'Ordesa y d'as Tres Serols».
En a valle de Bielsa ye conoixito localment como punta de las Tres Herodes.
Ecosistema
250px|thumb|right|La [[selva de ribera y la zona humida que representa lo galacho son los principals ecosistemas representaus en lo Galacho de Chuslivol.]] Un ecosistema ye lo conchunto formau por una asociación u comunidat de sers vivos (u biocenosi) y lo suyo entorno biolochico, cheolochico, edafico, hidrolochico, climatico, ecetra (lo biotopo). Los elementos que constituyen un ecosistema desembolican un ret d'intercambio d'enerchia y materia que permite lo mantenimiento y desembolique de la vida. Lo termin fue forchau por Arthur George Tansley en 1935 pa designar la unidat de base de la naturaleza. Unidat en la quala las plantas, los animals y l'habitat interactuan en lo seno de lo biotopo.
Common Sense (Thomas Paine)
L'ensayo exerció una gran influencia sobre a opinión publica en a guerra d'Independencia d'os Estaus Unius, presentando un argumento a favor d'a independencia debant d'o dominio britanico en un momento en que a qüestión d'a independencia encara provocaba refuso y gran parte d'os colonos se sentiban indecisos debant de a dita qüestión. Paine lo escribió en un estilo corrient ta que a chent podese entender-lo sin dificultat, renunciando asinas a la Filosofía y a o Latín, referencias utilizadas por os escritors d'a era d'a Ilustración.
Ecosistema
En 2004, los autors de lo informe acomandau por la ONU y titulau la Evaluación de los ecosistemas pa lo milenio, han integrau explicitament la necromasa definindo un ecosistema como un « complexo dinamico composau de plantas, d'animals, de microrganismos y de la naturaleza muerta present arredol actuando en interacción en tanto que unidat funcional ».
Dialectos d'o castellano
Os diferents dialectos d'o castellano han cambiau con o tiempo y con a expansión d'o castellano. Bi ha dialectos en Espanya, America y Africa. Cal destacar tamién que en a población hispanoamericana prencipalment d'Estaus Unius y o Mexico amán d'Estaus Unius se dan mesclas linguisticas sin garra normalización conoixidas como spanglish y pocho respectivament.
Rosemary's Baby (cinta)
Rosemary's Baby (títol orichinal en anglés, en aragonés O bebé de Rosemary, enguerada en Aragón con o títol en castellano de La semilla del diablo, A simient d'o diaple) ye una cinta de cine estausunidense de cine de terror de l'anyo 1968 dirichida por Roman Polanski seguntes un guión adaptau por él mesmo a partir d'a novela Rosemary's Baby d'Ira Levin, que s'heba publicau en 1967. Con una Banda Sonora Orichinal de Krzysztof Komeda, una dirección de fotografía de William A. Fraker y una producción cinematografica a'l cudiau de William Castle ta la suya propia productora cinematografica William Castle Enterprises, en l'elenco d'actors d'a cinta podemos terobar en os suyos papels principals a Mia Farrow, John Cassavetes, Ruth Gordon, Sidney Blackmer, Maurice Evans y Ralph Bellamy.
Dialectos d'o castellano
Dialectos orichinals
En primeras, antes d'a conquista de Toledo i heba cuatre dialectos:
Ecosistema
Totas las relacions que bi ha entre los components vivos (bioticos) y sin vida (abioticos) tamién fan part de lo ecosistema. Los ecosistemas pueden estar tan amplos como un laco u una selva u tan chicos como la marguin d'un río u un forato en un árbol. . La enerchía de lo ecosistema ye d'orichen solar u quimico, fixada por los organismos autotrofos u productors y transferida a los consumidors y descomponedors. Encara que los nutrients son siempre en movimiento y aproveitaus por los diferents elementos bioticos de lo ecosistema, los ecosistemas no son sistemas cerraus de tot.
Dialectos d'o castellano
Dialectos orichinals
O primero limitaba con l'astur-leyonés y teneba influencias astur-leyonesas. O tercero teneba substrato navarro-aragonés y adstrato basco. Yera representato por a obra de Gonzalo de Berceo. O cuatreno teneba influencia navarro-aragonesa y yera representato por o Poema de Mio Cid.
Boxmeer
Boxmeer ye un municipio neerlandés situato en a provincia de Brabant Septentrional.
Manuel García Gargallo
Manuel García Gargallo (Barcelona, 24 de chunio de 1973) ye un investigador y escritor espanyol, especializau en historia d'o esporte, tamién ye activista ta a conservación d'o patrimonio cultural esportiu de balears. Ye licenciau y doctor en Historia por a Universidat de Barcelona (UB). Os suyos treballos s'han centrau en as Islas Balears, espezialment en fútbol y ciclismo. Ha colaborau en a prensa d'as Balears escribindo sobre ditos temas y atros como historia, musica clasica u actualidat. Tiene orichens d'Aragón (Fuents Claras, Teruel) y ha levau a cabo incursions en a prensa aragonesa colaborando con o Diario de Teruel y El Periódico de Aragón.
Castro de Alcañices
Castro de Alcañices ye una localidat d'o municipio de Fonfría en a provincia de Zamora, en a comunidat autonoma de Castiella y Leyón. A suya población ye de 99 habitants.
Boxmeer
A suya población ye de 28.575 habitants (2010) en una superficie de 113,95 km², con una densidat de población de 256 hab/km².
Rosemary's Baby (cinta)
A cinta conta la historia d'una parella que tiene un fillo y que parixe estar o fillo d'o Diaple, encara que la mai no lo sabe, y s'ambienta en os anyos 1965 y 1966 en a ciudat de Nueva York; as escenas d'a cinta se filmoron en ixa mesma ciudat y en a ciudat de Los Angeles, en California. Se tracta d'una cinta que tenió muito exito de publico y que recibió u fue nominada a cuantos premios, destacando-ne una nominación y un Premio Oscar en a suya 41ena edición (Oscar a la Millor Actriz Segundaria para Ruth Gordon y nominada a l'Oscar a lo Millor Guión Adaptau para Roman Polanski), 4 Premios Globos d'Oro en a suya 26ena edición, un Premio BAFTA y dos Premios David de Donatello.
Puerto de Barrosa
O puerto de Barrosa u puerto de Barroseta (en francés Port de Barroude) ye un puerto de montanya situau en a muga entre Aragón y Francia a 2.534 m d'altaria.
Dialectos d'o castellano
Baixa Edat meya
Cuan Castiella s'estendeba por o centro y o sud d'a peninsula existiban 3 arias lingüisticas:
Puerto de Barrosa
Se troba entre a punta de Tormoseta (3.083 m) y o pico Occidental de Barrosa (2.574 m) y une o cul de Barrosa, en Aragón, con os ibons de Barrosa, en Occitania.
Dialectos d'o castellano
Edat moderna y contemporania
Cuan se fació un estato centralizato en Madrit, l'aria septentional influyó en a central, a parla de Toledo perdió muitos caracters tipicos, y quedó disuelta, quedando huei por o que fa a o castellano peninsular dos arias linguisticas:
O castellano de l'Alto Ebro, o baturro y o churro tienen substrato navarro-aragonés y o murciano tiene muita influencia catalana y aragonesa.
Isla d'Eivissa
Eivissa (en castellano Ibiza) ye a mas gran d'es Islas Pitiusas y a mas occidental d'as islas de l'archipielago Balear, a lo centro-ueste d'a Mediterrania occidental. Con una longaria de costa de 210 km, en a cual s'alternan chicotas calas d'arena, as distancias maximas d'a isla son de 41 kilometros de norte a sud e de 15 kilometros d'este a ueste, y tien una morfolochía muit irregular, formata por una gran cantidat de chicotas montanyas, d'as cuals amás alta ye Sa Talaia –en o municipio de Sant Josep de sa Talaia– con 475 metros d'altaria. Con un alto grado d'urbanización (a sobén incontrolata), conserva bellas zonas de gran valor natural como son o Parque Natural de ses Salines, Cala d'Hort u os auguamols de ses Feixes. A suya economia pende mayoritariament d'os ingresos d'o sector turistico, l'actividat d'o cual ye centrata en a temporada de verano. A isla se divide tradicionalment en Vila (nombre tradicional d'a ciudat) y Fora Vila, d'a mesma traza que Mallorca se divide en Ciutat y Part Forana.
En 1999 fue nombrata Patrimonio d'a Humanidat por a UNESCO. Fa parte d'a Organización d'as Ciudaz d'o Patrimonio d'a Humanidat.
Chuan II de Castiella
Chuan II de Castiella, naixito de Toro (Reino de Castiella) o 6 de marzo de 1405 y muerto en Valladolit (Reino de Castiella) o 24 de chulio de 1454, estió un Rei de Castiella dende 1406 dica la suya muerte. Yera fillo d'Henrique III y d'a suya muller Catarina de Lancaster.
Isla d'Eivissa
Vida nocturna
Ibiza ye considerada un destín turistico muit popular, especialment por a suya vida nocturna, centrada en dos zonas, por un costau en a ciudat d'Ibiza y por l'atro en Sant Antón Abat. Tien muitos clubs y discotecas muit conoixius. Entre o verano, muitos d'os millors productors y DJs de mosica acuden a treballar ta Ibiza, tenendo una nueit d'a semana adedicada a éls en bel club. Muitos d'istes Djs fan servir Ibiza como plataforma de presentación de nuevas cancions y temas de mosica house, trance y techno. O tiempo de fiestas tradicionalment prencipia en chunyo con as fiestas d'obridura y remata en octubre con as fiestas de clausura.
O Consello Insular d'Ibiza ye mirando de promocionar una mena de turismo mas tranquilo y familiar, o cual inclui l'aprebación de normas que obligan a os clubs a zarrar a las 6.00 d'o maitín como tarde y mirando que toz os nuevos hotels sían de 5 estrelas.
Lista de municipios d'a provincia de Santa Cruz de Tenerife
Municipios d'a provincia de Santa Cruz de Tenerife:
thumb|300px|Mapa municipal
Glis glis
A mincharra grisa (Glis glis (Linné, 1758) ) ye un radedor nueiturno perteneixient a la familia Gliridae que se troba en a mayor parte d'Europa y partes d'Asia occidental.
A forma d'iste animal recuerda a los esquiruelos, manimenos a mincharra grisa ye muito mas chicota, tien grans uellos negros, orellas redondiadas y una coda menos preta. A cara no tien debuixos, sino largas mostaixas. As patas d'istos animals a tota hora son liucherament humidas y son feitas de tal traza que as mincharras pueden puyar arbols y paretz sin dengún problema. Istos animals pueden vivir dica 9 anyos y pesar entre 70 y 160 g. A longaria capeza-cuerpo ye de 13 a 18 cm, mas a coda de 11 a 15 cm de largo.
Plataforma Lochistica de Zaragoza
Fue creyato por iniciativa d'o Gubierno d'Aragón, o Concello de Zaragoza, Ibercaja y CAI.
Antiparte de l'aria ta interpresas bi ha 2.192.987 m² de zonas verdas y atros 442.402 m² d'aria comercial. Cheograficament PLAZA muga a lo norte con a Canal Imperial d'Aragón, a l'ueste con l'Aeropuerto de Zaragoza, a l'este con o Cuatreno Centurón y a lo sud y a lo sudeste con l'autovía A-2 y a línia ferroviaria d'Alta Velocidat.
Monya
thumb|right|250px|Una monya. Una monya ye una figura que de regular representa un ninón, una nina u una muller, ye feita de fusta, cartón, trapo u plastico, y s'emplega pa chuguet u pa fer bonico. En un sentiu amplo, ye a equivalent feminina d'un monyaco.
Castro de Sanabria
Castro de Sanabria ye una localidat d'o municipio de Cobreros en a provincia de Zamora, en a comunidat autonoma de Castiella y Leyón. A suya población ye de 65 habitants.
Tagüenca
Tagüenca (Tabuenca en castellano) ye un municipio aragonés de l'ueste de la provincia de Zaragoza, situau en la comarca de lo Campo de Borcha.
La suya población ye de habitants, en una superficie de 85,49 km² y una densidat de 0 hab/km².
Cheografía
Ye situau a 778 metros d'altaria sobre lo livel d'a mar, en la versant nord-este de la Sierra de Nava Alta, dichós la Penya de las Armas y lo Puerto de la Chabola, a una distancia de 74 km de Zaragoza, la capital de la suya provincia y d'Aragón.
Comprende lo despoblau medieval de Montaltet u Montalteto citau por primera vegada en 1245.
Toponimia
Una de las primeras mencions ye en textos relacionaus con la comanda hespitalera de L'Almunia de Donya Godina:
En las actas de lo proceso de Corz de Zaragoza de 1398-1400 s'escribe Tahueca:
Jordán de Asso lo denominaba Tagüenca en Historia de la Economía Política de Aragón (1798):
Encara queda chent d'edat abanzada en esta localidat que dice Tagüenca a lo suyo lugar.
Bi ha microtoponimos en aragonés u con component aragonés como Barranco de Valderrobres, Fuente del Royal y Cabezo Satamón.
Cusiosidatz
Bi ha repuis d'un molín de viento pareixiu a lo de Malanquiella, lo de Sestrica u lo de Torralba de Ribota. Ixo mos fa pensar que en esta comarca, una de las primeras comarcas d'Aragón con aerocheneradors, ha teniu una tradición antiga d'aproveitamiento eolico.
Avaros
Historia
Entroron en Europa en l'anyo 567 y dimpués ocuporon a Cuenca Panonica. En l'anyo 561 arriboron en o baixo Danubio. Desfacioron o Reino d'os Chepidas y fixoron o centro operativo en a val d'o Theis. O apocheu d'os avaros se produció baixo o reinau d'o khan Bayan (565-602), baixo qui s'establioron en Panonia en l'anyo 565. A presencia d'os avaros en Panonia fació que os Longobardos emigrasen ta Italia y aceleró a dentrada d'os eslaus en os Balcans.
O Imperio Romano d'Orient los fació servir a vegadas como federaus, pagando-lis un tributo dica tiempos de Chustín II, porque yeran en condicions de crebar a muga d'o Danubio, como facioron en os anyos 581 y 582 unius a grupos eslaus cuan plegoron dica Sirmia en una incursión. Os avaros chunto con os eslaus atacoron en muitas ocasions l'Imperio Romano d'Orient contribuindo a la desromanizazión de l'antigo Illiricum.
En l'anyo 626 os avaros y persas asitiaban Costantinoble, pero sufrioron una derrota decisiva que deixó a los avaros sin capacidat de tornar a atacar en os Balcans. L'emperador Heraclio permitió a os croatas y serbios que s'establisen en territorios de l'Imperio Romano d'Orient mugants con os avaros pa que fesen d'etnia-tampón.
En 796 son derrotaus por Carles Magno. O Imperio d'os Avaros fue repartiu entre l'Imperio Carolinchio y o Primer Imperio Bulgaro con o río Tizsa como muga.
Se fa mención d'os avaros en a traducción herediana de "Historia Langobardorum" de Paolo Diacono:
Caperucheta Roya
thumb|250px|Caperucheta Roya y o lupo malvau en una ilustración de 1939. thumb|250px|Fuent d'a Caperucheta Roya y o lupo malvau situada en Barcelona. Esculpida por [[Josep Tenas i Alivés|Josep Tenas l'any 1921 y bronzeyada por Gabriel Bechini.]] Caperucheta Roya ye un cuento popular europeu d'o qualo existen a-saber-las variants. Ha estau transcrito, entre atros, por Charles Perrault (Le Petit Chaperon Rouge) y os chirmans Grimm (Rotkäppchen). Encara que ye considerau un cuento infantil, contiene elementos referents a la violencia, o sexo y o canibalismo.
A historia se centra en o contraste entre o mundo luminoso y seguro d'o lugar y l'obscuro d'a selva, una antitesi tipicament medieval.
Castiello de Codo
O Castiello de Codo yera un castiello construyíu en o sieglo XIV que se trobaba en Codo (Campo de Belchit, Aragón). . Estió destruyiu entre la batalla de Belchit, en 1937, mientres a Guerra Civil Espanyola.
Caperucheta Roya
A trama
A versión más conoixida d'o cuento ye a d'os chirmans Grimm, versión de 1857. Caperucheta Roya ye una nena que ha de portar un capazo con birolla pa la suya agüela malauta. A suya mai le heba dito de no trescruzar a selva, consello que Caperucheta Roya no siguió. En a selva, Caperucheta Roya se troba a o lupo, que la embolica y le fa decir-le a on vive l'agüela. Dimpués o lupo s'avanza a Caperucheta Roya y, en plegar ta casa de su agüela, o lupo malvau se mincha a l'agüela de Caperucheta Roya. Quan arriba Caperucheta Roya, o lupo, que ye en o leito chitau con a ropa de l'agüela de Caperucheta Roya, se fa pasar por l'agüela de Caperucheta Roya y en zagueras consigue minchar-se tamién a Caperucheta Roya. Tot se resuelve l'arribada d'un lenyero, que talla a pancha d'o lupo pa que Caperucheta Roya y a suya agüela puedan salir-ne ilesas y tamién sanas y salvas.
Orichens y variants
A historia de Caperucheta Roya ye un cuento que s'estendilló por diferents rechions europeas a traviés d'a tradición oral. Se sabe que o cuento ya yera recentau en o sieglo XIV en Francia. La finta nonna ("La falsa agüela") ye o títol d'una antiga versión italiana, en a que Caperucheta Roya lo soluciona tot ella sola emplegando a suya propia estrucia. Beluns afirman que ista versión ye a más amanada a la orichinal y que o personache d'o lenyero s'incluyó dimpués. En qualsiquier caso, a versión escrita más antiga d'o cuento ye Le Petit Chaperon Rouge, que apareixe en a replega de cuentos de Charles Perrault del 1697. A primera versión d'o cuento de Caperucheta Roya de Charles Perrault ye muito más siniestra y muito más fosca que a segunda versión posterior, escrita por os chirmans Grimm. En ista versión Caperucheta Roya ye una "mesacha atractiva de buena familia" que en rematar o cuento de Charles Perrault ye minchada por o lupo malvau, qui tamién s'ha minchau a la suya pobra agüela. A la fin d'o cuento de Caperucheta Roya, Charles Perrault da una explicación explicita d'a moral, d'a que no ye dificil quitar-ne o evident conteniu sexual:
En o sieglo XIX, os chirmans Grimm en recullen dos versions alemanas, as de Jeanette Hassenpflug (1791–1860) y Marie Hassenpflug (1788–1856). Os chirmans Grimm transformoron una d'as versions en a historia prencipal y a segunda en una continación. A primera, con o títol de Rotkäppchen, fue incluyida en a primera edición d'a suya replega de cuentos Kinder- und Hausmärchen (1812). En ista segunda versión d'a historia de Caperucheta Roya d'os chirmans Grimm, Caperucheta Roya y a suya agüela son salvadas por un cazataire intresau en a piel d'o lupo. En a segunda historia Caperucheta Roya y su agüela, gracias a la experiencia con o primer lupo, en escubren, capturan y matan un atro.
Mientres a Guerra Civil Espanyola o cuento se politizó y a color d'o chambergo y a caperucha yera royo u azul pendendo d'o bando:
En a musica
Caperucheta Roya, ha teniu cuantos autors que le han meso musica. Un d'istos que'n composó una opereta infantil, estió o checo Anton Ptacek, obra que tenió prou acceptación en a suya patria.
Permacultura
A permacultura ye una branca de disenyo ecolochico, a incheniería ecolochica, y el disenyo d'o medio ambient que desembolica l'arquitectura sostenible y os sistemas agricolas d'automantenimiento modelaus dende os ecosistemas naturals.
O termino permacultura (como un metodo sistematico) fue acunyau por primer vegada por os australianos Bill Mollison y David Holmgren en 1978.
A parola permacultura (en anglés permaculture) ye una contracción, que orichinalment se referiba a la agricultura permanent, pero s'ixampló pa significar tamén cultura permanent, debiu a que s'ha visto que os aspectos socials son parte integral d'un sistema verdaderament sostenible, inspirau en a filosofía de l'Agricultura Natural de Masanobu Fukuoka.
Luz (desambigación)
A parola luz puet estar:
Puigpunyent
Puigpunyent ye un municipio d'as Islas Balears situato en a isla de Mallorca. A suya población ye de 1.867 habitants (2009), en una superficie de 42,31 km² y una densidat de población de 44,13 hab/km².
K2
K2 (en China oficialment: Qogir 乔戈里峰) ye, con 8.610 metros d'altaria, a segunda montanya mas alta d'a Tierra, dimpués de l'Everest (con 8.849 metros d'altaria), fendo asinas parte d'as montanyas clamadas ueitomils. Se troba en a cordelera de l'Himalaya, en a buega entre Pakistán y China.
O nombre Chogori, derivau de dos parolas balti, chhogo ཆོ་གྷའོ་ ("gran") y ri རི ("montanya") ha estau sucheriu como un nombre local, manimenos a evidencia d'o suyo emplego cheneralizau ye radiu. Puede haber estau un nombre compuesto inventau per exploradors occidentals.
Primera puyada
A primera puyada rechistrada a la suya tuca estió feita en 1954 per os italianos Lino Lacedelli y Achille Compagnoni.
Polje
right|thumb|300px|Envista dende o [[Puerto de Alisas con a val de Matienzo (Cantabria) a lo fondo, un polje habitau.]]
Un polje ye una depresión gran situada en un macizo karstico.
A suya demominación ye presa de luengas eslavas, a on que significa campo, ye muito recurrent en a toponimia (por eixemplo en o toponimo Polska), y tien a mesma radiz indoeuropea que l'aragonés plan, plana y l'anglés field. Polje se lei en serbocroata /polie/. En aragonés d'as comunidaz aragonesas y castellano gosa coincidir, no siempre, con toponimos en nava, porque a vechetación y uso d'o suelo ye diferent.
Tien forma de val luenga, zarrada, con fondón plan, d'escala kilometrica y contornos irregulars.
As suyas marguins son empinadas y i aflora a roca calsinera. I gosa haber rigachuelos que lo trescruzan y pueden desapareixer de sopetón por un forato que fa de sumidero (ponor).
O polje puet estar embadinau temporalment, ser una zona paulenca u tener augua siempre, constituindo un lago, si l'augua superficial rebasa a capacidat de desaugüe d'o ponor.
O fondón, plan, puet estar cubierto de terra rossa, suelo con archila de descalcificación d'a roca calsinera. Gosan estar por ixo vals muito fértils, y muito diferents d'os terrenos calsinosos d'arredol sobre calsineras masivas.
Poljes en a Peninsula Iberica
En o Prepireneu bi ha presencia de Poljes en as Sierras Exteriors, por eixemplo en Abeles y Ciano (Sierra de Guara) y en Saganta y Estanya (Ribagorza Baixa).
Kangchenjunga
Kangchenjunga ye, con 8.586 metros d'altaria, ye la tercera montanya mas alta d'a Tierra. Se troba en a cordelera de l'Himalaya, en a buega entre India y Nepal.
Polje
Poljes en a Peninsula Iberica
En o Sistema Iberico bi ha sectors con poljes por tener amplas zonas calsinosas. En os Monts Universals bi n'ha en a zona de Guadalaviar, Villar d'el Cobo, Fridas d'Albarracín y naixedero d'o Tacho, (en un texto d'a sinyoría d'Albarracín de 1278 se menciona una nava seca cerca d'o Tacho). A l'este d'a fuesa de Teruel bi n'ha en Torrillas, en Mosqueruela y en Fortanet. Un polje de Torrillas se diz La Nava. En Castellot tenemos os poljes La Hoya del Pinar y Llano de Villasecos, sin salida superficial pero con salida subterrania en a surchencia d'o Salto de San Juan.
Kangchenjunga
Dica 1852, se suposaba que Kangchenjunga yera la montanya mas alta d'o mundo, pero los calculos y las medicions d'o Gran Estudio Trigonometrico d'a India en 1849 amostroron que l'Everest, conoixiu como Tuca XV en ixe inte, en realidat ye mas alto.
Primera puyada
A primera puyada rechistrada a la suya tuca estió feita lo 25 de mayo de 1955 per Joe Brown y George Band.
Polje
Poljes en a Peninsula Iberica
Un d'os poljes mayors d'a Península Iberica ye o plan de Zafarraya (Granada), en l'interior d'o macizo de Sierra Gorda.
En a Serranía de Ronda destacan por as suyas grans midas os llanos de Líbar, entre os municipios de Benaoján, Montejaque, Cortes de la Frontera y Villanueva del Rosario.
En Cabra bi ha un polje en un puesto dito La nava dentro de lo Parque Natural de las Sierras Subbeticas En Cantabria son o polje de Matienzo (Ruesga) y o polje que conforma a Val de Liendo en o termin municipal de Liendo, en as desembocaduras de l'Asón y l'Agüera.
Castrogonzalo
Castrogonzalo ye un municipio d'a provincia de Zamora, en a comunidat autonoma de Castiella y Leyón. A suya población ye de 513 habitants, en una superficie de 25,11 km² y una densidat de población de 20,43 hab/km².
Portiella de las Blancas
A portiella de las Blancas (en francés Col de Bounèu) ye un puerto de montanya situau en a muga entre Aragón y Francia a 2.664 m d'altaria.
Se troba entre a punta Baixa de las Blancas (2.702 m) y o paso d'el Burro (2.736 m) y une a valle de la Larri, en Aragón, con o cul de Tormoseta, en Occitania.
Die fetten Jahre sind vorbei
Die fetten Jahre sind vorbei (en alemán; Os anyos d'abundancia son rematatos en aragonés), enguerada en Aragón como Los edukadores (Os edukadors en aragonés), ye una cinta austro-alemana d'o anyo 2004 escrita y dirichita por l'austriaco Hans Weingartner y protagonizata por Daniel Brühl. Fue nominata a la Palma d'Oro como millor filme de 2004 en o Festival de Cine de Canas.
A cinta recenta os feitos desvenitos a tres activistas anticapitalistas anarquistas: Jule (Julia Jentsch), Peter (Stipe Erceg) y Jan (Daniel Brühl).
Argumento
Jule ye una cambrera que treballa ta pagar a deuda por haber chocato con l'auto carismo d'un millonario (Hardenberg); debito a os compromisos d'a deuda no puet pagar o loguero d'o piso y be de mudar-se con o suyo novio Peter, que comparte piso con o suyo amigo Jan.
Peter marcha de vacanzas a Barcelona, por o que dixa a la suya novia con Jan, qui informa a ista d'as actividaz a las que s'adedican Peter y él de nueits; os chovens dentran en as casas de personas millonarias, desordenan as cosas y dixan mensaches como "Os suyos diyas d'abundancia son contatos" con o que quieren causar medrana psicolochica a os millonarios, pues no furtan brenca. Jule demanda a Jan dentrar en a casa de Hardenberg, a qui adeuda os diners y que se troba de vacanzas. Dimpués de realizar as suyas actividaz Jule xublida o suyo telefono móbil en a mansión, por o que han de tornar-ie. Ya aintro son vistos por Hardenberg, qui bi torna inesperadament, asinas que deciden de gritar a Peter, qui tamién ha tornato d'o suyo viache y entre os tres prenen como ostache a Hardenberg adugando-lo enta una casa de campo d'un familiar de Jule an que remanen por bels diyas mientres resuelven que han de fer.
Astí se chenera una relación sentimental entre Jan y Jule que afecta la relación d'amistat entre os tres. A la fin deciden de tornar a Hardenberg a casa suya, qui promete no denunciar-los. Dimpués aparentement no cumple a suya promesa y poco dimpués acude con un operativo policial a casa d'os chovens, pero se la troban vueda y en a paret una nota que diz Manche Menschen ändern sich nie (bellas personas nunca no cambean). Peter, Jan y Jule ya han "eslampato" a Barcelona dimpues d'haber solucionato as suyas esferencias y dende asti continan con os suyos plans anticapitalistas.
Sant Joan (Balears)
Sant Joan ye un municipio d'as Islas Balears situato en a isla de Mallorca. A suya población ye de 1.962 habitants (2009), en una superficie de 38,54 km² y una densidat de población de 50,91 hab/km².
Bloque Independentista de Cuchas
300px|thumb|Logo d'o Bloque Independentista de Cuchas
Bloque Independentista de Cuchas (B.I.C.) ye o bloque formato per Chobenalla, A Enrestida, o Sendicato d'os Treballadors d'Aragón (SOA) y Puyalón en 2007 con a intención de chuntar a las organizacions independentistas aragonesas en un mesmo bloque que fa prochectos en común t'aconseguir a independencia y o socialismo t'Aragón.
Dende setiembre de 2008 Estau Aragonés, miembro fundador, y Astral, que yera alavez a suya mozardalla, no fan parti d'o BIC. O primero fue expulsato per serias discrepancias con a resta d'organizacions d'o bloque, y a suya mozardalla, que en yera miembro colaborador, albandonó o bloque voluntariament.
Dende que se creyó o bloque, han estato cuantos os actos que se'n han feito, como chornadas sobre sindicalismo, manifestacions en pro d'a independencia y o socialismo, participazion en plataformas, barras y actividaz alternativas en as Fiestas d'o Pilar, presencia en as cincomarzadas, 23 d'abril, etc.
O sendicato universitario Universidat, s'integró en o Bloque Independentista de Cuchas en febrero de 2012.
Hue ye a plataforma que arrocla os principals y mayoritarios movimientos y organizacions independentistas y socialistas en Aragón.
Dende que en 2010 Chobenalla pasase a conformar l'actual Purna, y en 2016 A Enrestida pasar-se a fusionar-se con istos zagueros, o Bloque Independentista no tiene mica actividat ni vichencia. Pa forro bota, atro d'os colectivos soberanista Unibersidat pasaría a integrar-se y clamar-se Purna. Por lo que se podría considerar que ha quedau conformau un espacio soberanista aragonés con Purna como colectivo chovenil y sindicato estudiantil, y Puyalón como partiu de referencia sobiranista. SOA continaría estando o sendicato d'os treballadors/as.
Paso d'el Burro
O paso d'el Burro ye un puerto de montanya situau en a muga entre Aragón y Francia a 2.664 m d'altaria.
Se troba entre a portiella de las Blancas (2.664 m) y a punta Alta de las Blancas (2.902 m) y une a valle de la Larri, en Aragón, con o cul de Tormoseta, en Occitania.
Castiello de Moyuela
O Castiello de Moyuela ye un castiello construyíu en o sieglo XII que se troba en Moyuela (Campo de Belchit, Aragón). .
Gamere-Zihiga
Gamere-Zihiga (Gamere-Zihiga en basco, Camou-Cihigue en francés y oficialment) ye una comuna d'Iparralde en o departamento francés de Pireneus Atlanticos, districto d'Aulorón, cantón de Montanya Basca y rechión de Nueva Aquitania. A comuna yera parte de l'antiga provincia de Sola, en a suya comarca de Basabürüa.
A suya población ye de 114 habitants (1999) en una superficie de 10,08 km², con una densidat de población de 11,31 hab/km².
Demografía
2007: población provisional seguntes o INSEE.
Rodrigo de Rocabertí
Rodrigo de Rocabertí estió bispe de Zaragoza entre 1200 y 1201.
Lista de pavillons esportivos d'Aragón por capacidat
Ista ye una lista d'os pavillons esportivos d'Aragón, ordenatos por o suya capacidat. S'incluyen os pavillons de más de 1.000 personas.
Batalla de Zaragoza
A Batalla de Zaragoza (20 d'agosto de l'anyo 1710), dita tamién batalla d'o Mont de Torrero, estió una batalla d'o conflicto d'a Guerra de Succesión Espanyola. En ista batalla luitoron d'una banda as tropas leyals d'o monarca Carlos III d'Aragón, d'a Monarquía habsburguica, d'o Reino de Gran Bretanya, d'as Provincias Unitas, y d'o Reino de Portugal, mandatas por Guido Starhemberg, y d'atra banda os leyals a o monarca Felipe V d'Espanya y o Reino de Francia, mandatas por Felipe V d'Espanya; con superioridat numerica d'os primers, que rematoron por ganar a batalla, en una victoria que lis permitió expulsar a los felipistas d'os territorios d'a Corona d'Aragón, entrando Carlos III en a capital aragonesa a l'atro diya.
Castronuevo
Castronuevo ye un municipio d'a provincia de Zamora, en a comunidat autonoma de Castiella y Leyón. A suya población ye de 312 habitants, en una superficie de 47,89 km² y una densidat de población de 6,51 hab/km².
Jújols
Jújols (en francés Jujols) ye una comuna catalana situata en o departamento francés de Pireneus Orientals, o districto de Prada, o cantón d'els Pireneus Catalans y a rechión d'Occitania.
Rechión de Nitra
A rechión de Nitra (en eslovaco Nitrianský kraj, en hongaro Nyitrai kerület) ye una d'as 8 rechions d'Eslovaquia.
Futuro d'indicativo en bavaro
O futuro d'indicativo en bavaro (Indikativ Futur I) se fa servir ta expresar accions futuras y se construye con o verbo auxiliar weàn y o infinitivo d'o verbo correspondient.
Rechión de Nitra
Muga a o sud con Hongría, a l'ueste con a rechión de Trnava, a o norte con a rechión de Trenčín y a l'este con a rechión de Banská Bystrica. A suya capital ye a ciudat de Nitra. Atras ciudaz importants son Topoľčany, Nové Zámky, Komárno y Levice. O norte d'o territorio ye travesau por os Carpatos y se fa plan enta o sud. A muga meridional la forma o Danubio. Atros ríos importants d'a rechión son o Váh, o Nitra y o Hron. En o sud reside una significativa minoría de lengua hongara, o centro principal ye Komárno.
Jújols
A suya población ye de 56 habitants, en una superficie de 10,11 km².
Futuro d'indicativo en bavaro
Formación d'o futuro d'indicativo
Un eixemplo de chugación con o verbo singà (en aragonés "cantar") sería:
Rechión de Nitra
Districtos
thumb|left|350px|Districtos d'a rechión de Nitra. A rechión de Nitra se subdivide en 7 districtos (en eslovaco okresy):
Jújols
Cheografia
A localidat de Jújols ye situata a 975 metros d'altaria sobre o livel d'a mar.
Futuro d'indicativo en bavaro
Formación d'o futuro d'indicativo
As formas de futuro d'indicativo se fan servir tanto en a luenga escrita como en a luenga parlada quan se quiere expresar una acción futura, por eixemplo: Encara que muitas vegadas s'emplega tamién o present d'indicativo ta charrar en futuro:
Rechión de Nitra
Municipios
Conta con 354 municipios
Jújols
Demografía
thumb|300px|center|Población 1962-2008
Futuro d'indicativo en bavaro
Usos
O futuro d'indicativo puet fer-se servir ta expresar diferents ideyas:
Boxtel
A suya población ye de 30.300 habitants (2010) en una superficie de 64,77 km², con una densidat de población de 476 hab/km².
Alcaracejos
Alcaracejos ye un municipio andaluz en a provincia de Cordoba, comarca de Los Pedroches y partiu chudicial de Pozoblanco.
Bandeja paisa
A bandeja paisa u bandeja de arriero (en aragonés "servilla paisa" u "servilla de trachinero"), ye un conoixito plato tradicional d'a cocina de Colombia, d'a rechión paisa. Ye pareixito a la frijolada, pero se sirve en una sola servilla.
Alcaracejos
A suya población ye de 1.548 habitants (2010) en una superficie de 175,62 km², con una densidat de población de 8,81 hab/km².
Bandeja paisa
Ta 2005, o gubierno colombiano emplantillaba de fer d'a bandeja paisa o plato nacional de Colombia, anque con o nombre de bandeja montañera. Manimenos, bi habió personas que s'oposoron a ixa designación, argumentando que nomás que un percentache chiquet d'a población colombiana en consume, y que a designación no ranca d'a opinión d'expertos en gastronomía sino d'os concietos d'os gobernants.
Alcaracejos
Cheografía
A localidat d'Alcaracejos ye situata a 602 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, a una distancia de 74 km d'a ciudat de Cordoba, a capital d'a suya provincia.
Mugas
O suyo termin municipal muga a o norte con Dos Torres y Villaralto; a l'este con Añora; a l'ueste con Villanueva del Duque; a o sudeste con Pozoblanco; y a o sudueste con Espiel.
Bandeja paisa
Per un regular, a bandeja paisa porta fríjoles (chodigas), roz, carne en polvo, chorizo, uevo frito y chichón. Gosa d'acompanyar-se con aguacate (u abacate). Bellas versions bi incluyen trunfas u belaltro ingredient.
Añora
Añora ye un municipio andaluz en a provincia de Cordoba, comarca de Los Pedroches y partiu chudicial de Pozoblanco.
A suya población ye de 1.532 habitants (2007) en una superficie de 112,57 km², con una densidat de población de 13,61 hab/km².
Cheografía
A localidat d'Añora ye situata a 624 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, a una distancia de 90 km de Cordoba, a capital d'a suya provincia.
Chorche I de Grecia
Chorche I de Grecia y d'antis conoixito como prencipe Vilheim o por o suyo nombre de naixencia Christian Vilhelm Ferdinand Adolf Georg af Slesvig-Holsten-Sønderborg-Glücksborg naixito de Copenaguen, (Dinamarca), o 24 d'aviento de 1845 y muerto en Tesalonica o 18 de marzo de 1913, estió Rei de Grecia dende o 30 de marzo de 1863 dica o 18 de marzo de 1913.
Jakob Fugger
Jacob Fugger, naixito d'Augsburg (alavez una ciudat libre d'o Sacro Imperio Romano Chermanico, hue Bavera, Alemanya) o 6 de marzo de 1459 y muerto en ixa mesma ciudat o 30 d'aviento de 1525, estió un banquero alemán miembro d'a familia Fugger, os banquers mas destacatos en ixas envueltas. Estió banquero de Maximilián I d'o Sacro Imperio Romano Chermanico y tamién de l'emperador Carlos I d'Aragón.
The Times of India
The Times of India ye un periodico diario d'India en anglés publicato en a ciudat de Nueva Delhi por The Times Group, distribuito por l'India y muitos atros países. Fue fundato o 3 de noviembre de 1838.
Bild
Bild (oficialment Bild-Zeitung) ye un periodico diario d'Alemanya escrito en idioma alemán publicato en a ciudat de Berlín, distribuito por Alemanya y belatros países. Fue fundato o 24 de chunio de 1952 por o periodista alemán Alex Springer en Berlín.
Castroverde de Campos
Castroverde de Campos ye un municipio d'a provincia de Zamora, en a comunidat autonoma de Castiella y Leyón. A suya población ye de 364 habitants, en una superficie de 64,00 km² y una densidat de población de 5,69 hab/km².
Puerto de la Forqueta (Bielsa)
O puerto de la Forqueta (en francés Port de Bielsa, en castellano Puerto de Bielsa) ye un puerto de montanya situau en a muga entre Aragón y Francia a 2.429 m d'altaria.
Se troba entre o pico de Marioules (2.563 m) y a punta Batalienza (2.604 m) y une a Bielsa, en Aragón, con a Aranyonet, en Occitania por dencima d'o trazau d'o túnel de Bielsa-Aranyonet.
Castiello de Plenas
O Castiello de Plenas ye un castiello construyíu en o sieglo XIV que se troba en Plenas (Campo de Belchit, Aragón). . Estió destruyiu en 1950 per o Concello de Plenas pa enamplar una plaza cercana.
Cul
thumb|300px|right|O [[cul de Gavarnía, en es pireneus franceses.]] Un cul u casco glacial ye cualsiquier formación orografica que tienga forma d'amfiteatro en a cabecera d'una valle, cheneralment orichinada per a fuerza d'a erosión d'os glaciars, encara que también pueden estar clamadas asinas en a fabla popular altras formacions d'orichens diversos que no sian pas d'orichen glacial.
Gosan estar formatos per dos partis clarament diferenciadas; a man baixa, a on s'acumulan a nieu y o chelo, y a cabecera alta, a on a nieu ye mes espesa, dipositada nevazo a l'arreo d'altro, zaguer repui d'o glaciar en l'actual clima calido. Son culs con glaciars remasas dica l'actualidat, en Aragón, o Pineta y a faldada d'o Mont Perdito.
A toponimia que emplega a parola cul ye muito frecuent en l'Alto Aragón. Asinas, i trobamos culs per eixemplo en:
En o Pireneu bi n'ha de mida gran en Gavarnía, Barrosa, Estaubé, Tormoseta, Armenya y Marmorés, y de mida chica en Cotiella (Ribereta Ciega), l'Aneto (Ixalenques) y Belarra.
O fondón d'os culs gosa estar muit escarbato (sobreexcavación glacial), y cuan i desapareixe o chelo por cambios climaticos queda ocupato por augua de fusión orichinando ibons. A mesma morrena glacial u un umbral rocoso pueden fer d'entibadera.
Referencias
Glaciar
Sierra d'a Monchoya
A sierra d'a Monchoya u d'a Manchoya ye una sierra de materials sedimentarios cenozoicos situata en os Pireneus d'Aragón, concretament en as sierras interiors pirenencas, en l'aria occidental d'o que actualment ye a comarca de Sobrarbe. A suya mayor altura ye a punta d'a Monchoya, que le da nombre, con 2033 msnm.
O macizo d'a Monchoya, que popularment se conoix tamién como «cerro» d'a Monchoya/Manchoya, ye una d'as barreras naturals que delimitan o Sobrepuerto, concretament por a valle d'Otal, contra la valle de Broto, en a qual a d'Otal afluye. Dende o punto d'envista de la dita valle d'Otal, a «sierra» d'a Monchoya determina toda la suya baixant oriental, en cheneral más solana, y la zarra dica alto, en as estivas d'Otal, a on que arriba a achuntar-se con o tozal de Pelopín a traviés d'una cresta u lumera en a que se concatenan cerros menors, como o tozal de Matils (1909 m).
Orografía
O macizo de Monchoya tiene una cresta con forma de "C", leverament escorada ta la esquerna, y tiene puntas que son fiteras ta tres valles, despartindo por igual a valle de Broto (costau oriental), a valle d'Otal de Sobrepuerto (costaus occidental y sud) y una chiqueta parte d'a valle d'o río Sorrosal (valle de Linars) en norte, por as garras d'o Pelopín.
Por o nord-este, se despincha dende o Pelopín de camín ta la villa de Broto un sarrato important, que recibe o nombre de sarrato de Yosa y delimita la valleta de Yosa, cuenca d'o barranco de Yosa y puesto a on que se troba un solo despoblau: Yosa.
En as diferents garras d'o macizo se troba os lugars de Yosa, Ayerbe de Broto y Escartín, más a Isuala, pardina despoblada que como a vegadas pasa s'ha emplegau pa bordas mientres os nuclios yeran habitaus.
Barrancos
thumb|right|250px|A Monchoya, con [[Escartín en alto d'un d'os suyos garrotz.]] En sentiu anti-horario:
Toponimia
O toponimo Monchoya dimana de <*MONS GAUDII («mont d'o goyo»), seguntes Jesús Vázquez Obrador. O toponimo ye común en os territorios a on que se parla o catalán con a forma Monjoia, y se gosa referir a fitas importants en os camins, especialment en os que se feba con razón de bella pelegrinación relichiosa. Vázquez Obrador considera que o más probable ye que o toponimo arribás t'aquí, no pas a traviés d'o catalán, sino a traviés de l'occitano.
Queensland
Queensland ye un estau d'Australia situau a o nord-este d'a isla. Muga a o sud con Nueva Galas d'o Sud, a o sudueste con Australia Meridional y a l'ueste con o Territorio d'o Norte, mientres que a l'este i tién a Mar de Coral.
Sierra d'a Monchoya
Toponimia
Iste tipo de rebaptismos relichiosos con a toponimia fuen freqüents en os primers sieglos medievals y d'expansión d'o cristianismo. S'ha de pensar que as autoridatz relichiosas por ixas envueltas miraban de rodeyar a os fidels de referents cristianos que achudasen a substituir as suyas anteriors creyencias paganas. Muit a sobén, isto pasaba por re-baptizar os referents cheograficos d'o entorno a on que viviban. En o caso de Sobrepuerto, que fue obchecto de repoblación u evanchelización por medio d'a implantación de tres monesterios impulsaus por o bispau de Chaca y os reis de Pamplona entre l'anyo 900 y l'anyo 1000, os toponimos relichiosos y especialment os hachiotoponimos (toponimos «con nombre de santo») son especialment abundants, o que podría respaldar ixa tioría.
Queensland
Ye o segundo estau d'a federación por superficie (dimpués d'Australia Occidental) y o tercero por población (dimpués de Nueva Galas d'o Sud y Victoria). A suya población se concentra a o sudeste d'o estau, a on se troba a capital Brisbane asinas como nuclios turisticos importants como Gold Coast. A economía d'o estau ye dominada por a menería y o turismo.
Naixedero d'o Tacho
thumb|300px|Naixedero d'o Tacho O naixedero d'o Tacho ye un puesto d'a Val de l'Alto Tacho en una prolongación u "manga" d'o termin municipal d'Albarracín, pero no guaire luent de Guadalaviar y Fridas y d'o Puerto del Cubiello.
Representa un conchunto de vals con fondón plan que se recullen en una de prencipal, igualment con fondón plan, ixas vals son poljes karsicos capturaus por o rete fluvial d'o Tacho. Como en atros poljes d'o sistema de Navas de Villar del Cobo os fondons de val s'embadinan en epocas de fuertes plevias.
Oficialment y tradicionalment o naixedero d'o Tacho s'ha establiu en un puesto a on bi ha un monumento de fierro dedicau a o Padre Tajo, a lo norueste de Fuente García. En realidat as auguas d'o Tacho provienen d'os poljes u navas que bi ha mes ta o norte como Nava Seca, que fluyen tanto superficialment como con auguas sotorranas enta ixe puesto.
A vechetación n'ixe puesto ye a pinar con sabina chaparra, pero os fondons d'a val tienen praus y chuncals.
Herpestes ichneumon
A mangosta u lo melonet (Herpestes ichneumon (Linné, 1758) ) ye un mamifero d'a orden d'os Carnivora y familia Herpestidae que se troba sobretot en Africa a lo sud d'o Sahara, dende lo sud de Senegal y Gambia dica Africa oriental, asinas como en Angola, Zambia, Malawi y Mozambique.
Pola (Taust)
Pola ye un mont de 688 metros d'altaria, situau en a depresión d'Ebro, en a muga entre os municipios de Taust y Torres de Berrellén, en a provincia de Zaragoza.
Herpestes ichneumon
Amás d'en Africa, existe en a peninsula d'o Sinai, sud de Turquía, y en Europa, en a peninsula iberica, an amuestra una liuchera tendencia expansiva y ocupa a redolada suroccidental, estando sobretot abundant en l'Algarve, Sierra Morena, Coto de Doñana y sarradets d'as provincias de Malaga y Cádiz.
Pola (Taust)
Se troba a o borde d'a plana de Artajona y chunto a la foya de Pola, que le da nombre. En a suya cima bi ha un vértiz cheodesico.