cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Tozal Gros (Litera)
Se troba en a depresión d'Ebro y en a suya cima bi ha un vértiz cheodesico dito Tozal.
Crono
Lo gosaban representar con una falz u dallo, que usó como arma ta castrar y destronar a su pai, Urán. En Atenas se celebraba o dotzeno día de cada mes (Hekatombaion) una fiesta dita Cronia en honor a Crono ta celebrar a collita, sucherindo que, como resultau d'a suya relación con a virtuosa edat dorada, seguiba presidindo como patrón d'a collita. Crono tamién fue identificau en a Antigüedat clasica con o dios romano Saturno.
Diminutivos en bavaro
Os diminutivos en bavaro se fan servir pa matizar o significau d'una palabra d'una traza que a palabra derivata tienga un significau de menor mida u de menor importancia.
Formación d'o diminutivo
A formación d'o diminutivo en l'idioma bavaro se fa con os sufixos -àl, -l, -e, -ei y -i.
Palabras rematadas en -à
Muitas palabras que rematan en -à fan o diminutivo adhibindo una -l:
Palabras rematadas en vocals
Bi ha excepcions a iste regle como Schnä (nieu) que fa o diminutivo como Schnäwàl (a "w" se trobaba en l'alto alemán medieval) u Kaffä (café) que fa o diminutivo como Kaffäzàl.
Palabras rematadas en -b
As palabras que rematan en -b cambean ista rematanza por una w y adhiben a rematanza -àl u vocalizan a -l final quedando una -e u -i:
Palabras rematadas en -bb, -f, -l u -m
As palabras que rematan en -bb, -f, -l u -m fan o diminutivo adhibindo -àl:
Palabras rematadas en -d u -dd
As palabras que rematan en -d u -dd fan o diminutivo adhibindo una -l:
Palabras rematadas en -n
As palabras que rematan en -n fan o diminutivo adhibindo -dl:
En quasi toz os casos istas palabras tamién admiten una variant d'o diminutivo con -dàl:
Palabras rematadas en -ch, -g, -gg, -s, -sch, -x y -z
As palabras que rematan en -ch, -g, -gg, -s, -sch, -x y -z fan o diminutivo adhibindo una -l:
Bellas palabras con istas rematanzas tamién fan o diminutivo adhibindo -àl:
Palabras con forma de diminutivo
Bi ha en bavaro palabras que nomás existen con forma de diminutivo.
Diminutivos en nombres propios
Os nombres propios tamién tienen diminutivos, emplegaus por un regular entre a familia u amigos, que siguen os regles que s'han descrito en os apartaus anteriors.
Diminutivos de verbos
Bi ha tamién bells poquetz verbos que tienen una forma de diminutivo que cambea o suyo significau. En iste caso forman o diminutivo como os substantivos, encara que, por estar verbos, rematan en -n:
Videlles
Videlles ye una comuna situata en o departamento francés d'Essonne, o districto d'Étampes, o cantón de Mennecy y a rechión d'a Isla de Francia.
A suya población ye de 655 habitants, en una superficie de 8,7 km².
Pico Fraixinito
O pico Fraixinito u pico d'as Canals de Fraixinito (en castellano Pico de las Canales de Fragineto) ye una montanya de 1.749 m d'altaria cobalto d'o dito Mont d'a Ronera, subsierra d'o sector central sierra de Guara y unida a o tozal de Guara a traviés d'o cuello de Petrenyals. A suya versant sudoriental caye 1.000 metros enta o río Guatizalema.
Perteneixe a o Parque Natural d'a Sierra y as Foces de Guara y administrativament se troba en a muga entre os municipios de Nueno y Loporzano.
Toponimia
Se conoixe como pico d'as canals por os estratos verticals de calsineras que forman canals en iste mont.
O toponimo "Fraixinito" ye d'orichen vechetal, presenta a forma metafonica d'o sufixo -eto y fa referencia a l'árbol Fraxinus, igual que atros toponimos de l'Alto Aragón como Fraixen, estando Fraixineto o suyo cognato sin metafonía.
Sonata Arctica
Sonata Arctica ye un grupo de Power Metal finlandesa orichinaria d'a ciudat de Kemi formata en 1996 baixo lo nombre de Tricky Beans, que dimpués cambeó a Tricky Means, e a la fin a Sonata Arctica, en 1999.
Sonata Arctica han estau influyitos por grupos como Stratovarius, entre atros.
Dozola
O Dozola ye un pico pirenenco que se troba situau en a muga entre Aragón (val d'Ansó) y Navarra (val de Roncal).
Fa parti concretament d'a sierra de Sant Miguel, entre os municipios de Garde y Fago.
Puntos de salida
As diferents distancias dende diferents puntos de salita dica la tuca son:
Geokichla sibirica
thumb|Geokichla sibirica davisoni
A torda siberiana (Geokichla sibirica (Pallas, 1776) ) ye una au d'a orden d'os Passeriformes y familia Turdidae que se reproduz en a taiga en Siberia. Ye fuertement migratoria, y la mayoría d'as aus se tresladan a lo sudeste d'Asia d'hibierno.
Ye omnivoro y s'alimenta d'una ampla gama d'insectos, leremicos y lulos.
La Cabrera
La Cabrera ye un municipio espanyol d'a comunidat autonoma de Madrit. A suya población ye de 2.782 habitants (2021) en una superficie de 22,40 km².
Mammalia
Os mamiferos (ditos cientificament Mammalia) son una clase d'animals vertebratos dintro d'o filo d'os cordatos. A desciplina cientifica que ne fa l'estudeo se diz mastozoolochía, antes mas dita teriolochía. Mammalia abraca bellas 5.490 especies.
Caracteristicas
A prencipal caracteristica, que fa referencia ta lo nombre d'a clase ye la posesión de glandulas mamarias en as fembras de totas as especies d'o grupo. Ixas glangulas escretan leit ta alimentar os cadiellos en os suyos primers tiempos de vida.
Altros caracters son a simplificación d'o esqueleto d'o cranio y d'a variella, fendo que con un solo ueso (dito dentario) y con dients mes especializatos, l'aparición d'un paladar segundario, condils osios en a parte occipital que heban a permitir l'articulación d'o cranio en relación con a columna vertebral, a cadena de uesez de l'oyiu meyo -que fan posible la transformación d'os sons-, l'olfato prou mes desarrollato que no en altros vertebratos, a complexidat d'o cerebro, a evolución d'un diafragma muscular ta deseparar as cavidaz toracica y abdominal, y en zagueras, una capa de pelo per dencima de tot o cuerpo suyo.
Son animals sinapsidos (con una sola ubridura temporal) y amniotas (toz os grupos tienen embrión, mimbrana y closcana).
Pueden estar claseficatos, dende lo suyo rechistro fosil, per caracteristicas como:
Piel
A piel, per un regular espesa, ye formada per una capa exterior u epidermis, una capa mes profunda, dita dermis, y un estrato subcutanio de teixiu adiposo plen de grasa que permite la protección contra d'as perdas de calor corporal, perque os mamiferos son animals homeotermos.
Os pelos son utils t'a homeostasia, camuflache y protección. Os pelos s'orichinan d'a epidermis (compuestos prencipalment de queratina) y adintro d'éls se i puet destinguir una parte que surte per alto d'a superficie d'a piel y una parte mes interna, dita radiz, que ye mes ampla y gosa clamar-se bulbo piloso. A radiz d'o pelo se troba guardada dintro d'una suerte d'estuchet d'orichen epidermico dito foliclo, ta lo cual i desauguan as glandulas sebacias (encargadas de lubricar o pelo) y s'insertar lo musclo piloerector que ha de fer alzar o pelo. En as especies que viven dintro de l'augua y tamién en ixas que fan vida en países tropicals, os pelos tienden a disminuir a suya mida y numero, cosa que tamién puet pasar no pocas vegadas con a edat de l'individuo en especies d'altros habitats.
Os pelos pueden estar clasificatos, seguntes a suya estructura y función, en:
En a piel, amás d'os pelos, s'implantan as glandulas mamarias y las glandulas sudoriparas, as cuals excretan a traviés d'a epidermis de l'animal as substancias toxicas enta l'organismo en forma de sudor.
Altras formacions cutanias de naturaleza cornia que se presientan en os mamiferos son as unglas, cuernos, y un pico en o caso exclusivo de l'ornitorrinco.
As unglas, fetas prencipalment de queratina, son utils en a protección d'as tovas d'os ditos de l'animal, como ferramienta y tamién, seguntes a suya estructura, se clasifica l'animal en un grupo u atro.
Os cuernos son útils como esfensa d'a bestia, como atractivos sexuals y tamién enta la clasificación. D'ixa traza, cientificament se'n consideran dos tipos, d'as cosas que son vulgarment ditas cuernos, que son:
Sistema osio
Contiene tres rechions prou bien definidas: a cabeza, con o cranio y la cara, o tronco y las extremidatz (dos toracicas y dos abdominals):
Toz es mamiferos tienen una formula dental bilateral.
As extremidatz, anque basicament son totas d'o tipo d'os Quiridios y presentan cuasi siempre la mesma organización, pueden manifestar modificacions seguntes as trazas ta desplazar-se de cada especie. D'ixa manera, en os mamiferos acuaticos son transformatas en aletas ta nadar, y en os afogacandils os didos d'as anterios son prou mes largos d'o normal y son unitos per una membrana u petachio. D'entre las especies terrestres tamién bi ha modificacions diversas a resenyar, seguntes as trazas que manifiesten en caminar: Os mamiferos que caminan con o piet plano son clamatos plantigrados; d'os uns que lo fan con os didos se'n diz dichitigrados, y d'es unos que nomás tocan o suelo con as suyas zagueras falanches, unguligrados.
Aparato dichestivo
L'aparato dichestivo d'os mamiferos ye formato per una boca con dients, labios y luenga en a cual i desauguan as glandulas salivals; una farinche curta; un esofago que trescruza lo diafragma, lo estomago con forma de saco a on desembocan totas as glandulas gastricas; un bodiello fino largo y dividito en tres grans partes: o duodeno, o chechuno y l'ílion, en o cual se produce l'absorción d'as substancias alimenticias, y un bodiello gordo (popularment dito bodiello) en o cual se troba lo cieco (muito important en os herbivoros) lo cólon y lo recto, bodiello cular u cavidat rectal que ye lo zaguer d'antes no s'ubra ta l'exterior a traviés de l'ano.
Amés d'ixas estructuras centrals, os mamiferos tienen un grupo de glandulas anexas, d'entre ellas s'han de mentar o ferito, gran y acompanyato d'a vesicla biliar, y dimpués un pancrias que aboca las suyas secreccions enta lo intestín per part d'o duodeno.
Sistema respiratorio
A respiración d'os mamiferos ye pulmonar en toz casos, y ta fer-la s'emplegan os polmons, os cuals son libres adintro d'a cavidat pleural, con una caracteristica estructura ramificada en bronquios, bronquiolos y alveolos pulmonars.
Sistema circulatorio
A circulación ye dople y completa. O corazón ye subdividito en dos auriclas y dos ventriclos, bombeyando la parte dreita la sangre venosa y la parte ezquierda l'arterial. Amés, bi ha un enreligato rete de vasos venosos y arterials que plegan enta toz os puestos de l'organismo. Ye caracteristico d'os mamiferos que os suyos hematíes (globulos royos) no tiengan garra nuclio.
Amés d'ixa cerculación de la sangre, existe en os mamiferos una circulación paralela de liquidos y bels tipos celulars a traviés d'os conductos limfaticos.
Sistema niervoso
O encefalo gosa tener una gran mida, estando particularment desembolicatos os hemisferios cerebrals. O cerebelo ye también mes gran en relación enta los altros grupos de vertebratos.
l'Actividat psiquica ye prou mes gran que no en altros grupos animals, y adintro d'as formas mes evolucionadas se i veyen trazas de memoria y d'intelichencia.
Reproducción
O esdevenir d'o embrión ye siempre acompanyato d'a formación de bels anexos embrionarios, como en están o corion, l'amnios, l'alantoides y lo saclo vitelín. As vellosidaz d'o corion, con l'alantoides, son vinculadas ta las parez de l'utero d'a fembra y mientres a chestación evolucionan ta deixar puesto a la placenta (esparrias). Ista ye relacionada con l'embrión a traviés d'o cordón umbilical y, precisament a traviés d'iste zaguer, ye per on l'embrión prene las sostancias nutritivas d'a suya mai.
Guasdualito
Guasdualito ye una ciudat de l'Estato Apure, en Venezuela, capital d'o Municipio Páez con una población de más de 100.000 habitants y a segunda mas important d'Apure.
Esporte
Guasdalito ye a sobén conoixita por a suya relación con o ciclismo estando l'esporte más popular d'a ciudat a on bi ha un equipo de ciclismo, a Fundación Samuel Villamizar - Herramientas y Herraduras La Andina de Rubio. Tamién son importants bells d'as prebas ciclistas organizatas en a ciudat como a Clasica La Cabaña.
Tozal Gros
Tozal Gros puet fer referencia a:
Mammalia
Distribución cheografica
O mes gran numero d'especies de mamiferos son terrestres y son adaptadas ta vivir en una variedat d'habitats ampla sin guaires dificultaz; se puede trobar especies en os disiertos, as tundras, montanyas y selvas de tot o planeta.
Dos ordens de mamiferos placentarios y cualques cheneros d'una tercera orden son animals acuaticos. Os monotremas son actualment restrinchitos enta Australia, Tasmania, Nueva Zelanda y Nueva Guinea, igual que la mayoría d'os marsupials (encara que ne bi ha dos grupos naturals d'America). Dos d'as ordens se troban esparditas per tot o planeta menos l'Antartida: os rosigadors y os quiropters. Os mamiferos placentarios, que son o mayor de toz os grupos, tamién se troban en l'Antartida y cualques especies en Australia (només o dingo, un can salvache que podría haber estato introdueito per l'hombre, y la rata que bi plegó con os baixels europeus).
Os primates son orichinals d'as rechions tropicals y subtropicals. Os insectivoros, lagomorfos, rosigadors y artiodactilos se pueden trobar en toz es continents, fueras d'Australia y l'Antartida; os perisodactilos (equidos y semilars) son naturals d'Europa y Asia. Os perezosos, armadillos, onsos fornigueros y semellants no se troban que en America. Os colugos només se troban a Tailandia, peninsula de Malaisia, Indonesia, Borneu y las islas Filipinas. Os oricteropos son exclusivament africanos mientres que os pangolins pueden mirar-se en Africa y Asia per igual, etcetera.
Clasificación d'os mamiferos
Os primeros mamiferos amaneixoron en a tierra en o triasico, fa bels 210 millons d'anyos, evolucionando dimpués a traviés d'a era Terciaria. En os eixemplars fosils d'aquella epoca se pueden trobar encara bellas afinidaz con os reptils.
Taxonomía
Os mamiferos actuals pueden ser clasificatos en dos subclases prencipals:
Arbol filochenetico
,_______ Morganucodonta + | _|     ___ Prototheria _____  Monotremata |     |   |___|___ Multituberculata + |      |             ,__ Metatheria (marsupials) |___ Theria___| |__ Eutheria
Orichen evolutivo
Anque tienen uns orichens bien antigos, os mamiferos habioron d'aguardar muitos millons d'anyos ta desembolicar-se dica lo papel relevant que fan hue en día. A suya diversificación evolutiva estió prou mes relacionada con a fin d'os dinosaurios que con altra cosa.
A clase d'os mamiferos vien d'un grupo de reptils cotilosaurios que, fa bels 250 millons d'anyos, habió una gran diversificación, deixando puesto ta os pelicosaurios. D'ixes en derivoron altros reptils con caracteristicas peculiars, a-saber-las d'as cuals yeran comuns con os actuals mamiferos: os terapsidos.
Ixes reptils mamiferoides no podioron pas resistir a competencia d'os dinosaurios y s'endrezaban enta a suya progresiva desaparición, encara que no plegoron a extinguir-se. Bels grupos, cubillatos en ambients boscanos prencipioron a fer una vida nocturna.
Tot pareix indicar que fa uns 180 millons d'anyos ya s'heba plegato enta las caracteristicas propias d'os mamiferos: a homeotermia ("sangre calient"), desarrollo d'o cerebro, pelo corporal y, talment, o viviparismo.
Mientres os siguients 100 millons d'anyos, aquels mamiferos primitivos, de la mida mesma que un ratón, habioron de vivir de nueit. A suya alimentación yera, fundamentalment, basada en os insectos y uevos.
A mayor explosión evolutiva d'os mamiferos habió lugar dimpués d'a extinción masiva de fins d'o Cretacio, fa uns 65 millons d'anyos, en a cual desapareixoron os dinosaurios no avianos.
As primeras restas fosils de mamiferos semellants d'os actuals datan d'ixa epoca y, per a suya dentadura, se'n sabe que teneban una alimentación insectivora. Os suyos descendients se multiplicoron- extraordinariament en aquellas nuevas condicions ambientals y, bels millons d'anyos dimpués, ya heban puesto la base ta la mayoría d'os grupos filochenicos que se conoixen hue.
Corz (Navarra)
Corz (Cortes en Castellano) ye un municipio de Navarra situato a 118 km de Pamplona. A suya población ye de 3362 habitants (2006), en una superficie de 36,6 km² y una densidat de población de 91,86 hab/km².
Mugas
O suyo termin municipal muga con Bunyuel a lo norte, con Noviellas (Aragón) a l'este, a l'ueste con Ribaforada y Ablitas, y a lo sud con Mallén (Aragón).
Historia
Lo Cerro de la Cruz ye un poblato de los Campos d'Urnas que s'ha feito famoso entre toz los historiadors de la Edat Antiga, pus ye d'una epoca de transición dende la Edat de Bronce ta la Primera Edat de lo Fierro.
Corz perteneixió a la diocesi de Zaragoza.
Toponimia
Ye tentador identificar a localidat de Crots de la Bula d'Hadrián IV (22 de chunio de 1158) con "Corz" por lo pareixito fonetico y porque nombran localidaz aragonesas muito a man.
En los textos medievals ye Cortes pus no se gosaba escribir los plurals en aragonés. Por eixemplo en "Rationes decimarum Hispaniae (1279-80): Aragón y Navarra" figura como Cortes. Bi ha presencias esporadicas de la forma con plural aragonés Corts u Corz en bels textos, pero pueden referir-se a atros Corz.
En un texto de 1145 de l'Archivo de lo Pilar mencionan a un Guillem de Corz chunto con navarros y occitans:
La forma con plural aragonés tamién amaneix en un texto d'impuestos de 1453 d'o reino d'Aragón: se menciona a un morisco dito Alí Corts cuan charran d'os impuestos relativos a compras y vendas en Auguaviva:
Lombrés
A suya población ye de 88 habitants(1999) en una superficie de 1,42 km², con una densidat de población de 61,97 hab/km².
Sint-Truiden
A ciudat tien una población de 39.309 habitants en 2010, con una superficie de 106,90 km² y una densidat de población de 368 hab/km².
Santa Cara
Santa Cara (Santacara en castellano, Santakara en basco) ye un municipio de Navarra situato a 58 km de Pamplona, a man d'o Río Ebro. A suya población ye de 1009 habitants (2005), en una superficie de 34,3 km² y una densidat de población de 29,42 hab/km².
Municipio Baruta
O Municipio Baruta ye uno d'os 21 municipios de l'Estato Miranda, Venezuela. Tien una superficie de 86 km² y a suya población yera de 240.765 habitants en 2011.
Rufus Wainwright
Rufus Wainwright (Rhinebeck, Nueva York, 22 de chulio de 1973) ye un musico y cantaire canado-estausunidense en anglés y francés.
Fernando Guillén
Premios
L'actor Fernando Guillén recibió en 1991 en a 6ena edición d'os Premios Goya un Premio Goya a o Millor Actor por a suya interpretación de Don Juan en a cinta Don Juan en los infiernos, dirichita por Gonzalo Suárez.
Mujeres al borde de un ataque de nervios
Mujeres al borde de un ataque de nervios (títol en castellano, en aragonés Mullers a o canto d'un ataque de niervos, enguerada en Aragón con o suyo títol orichinal) ye una cinta espanyola de l'anyo 1988 de cine de comedia dirichita por Pedro Almodóvar seguntes o suyo propio guión, con una dirección de fotografía de José Luis Alcaine y una banda sonora orichinal de Bernardo Bonezzi. Producita por Agustín Almodóvar ta El Deseo, en o suyo reparto incluye a destacatos actors como Carmen Maura, Antonio Banderas, Julieta Serrano, Rossy de Palma, María Barranco, Kiti Manver, Guillermo Montesinos, Chus Lampreave, Loles León y Fernando Guillén.
Recto (anatomía)
250px|thumb|right|Diagrama d'o [[bodiello gordo visto dende debant, con o recto u bodiello cular en royo.]] O recto u bodiello cular ye a part final d'o bodiello gordo, situando-se chusto dimpués d'o colon sigmoideu. Con una longaria de 15 cm, ye o zaguer tramo d'o tubo dichestivo. O recto recibe os materials de repui que quedan dimpués de tot o proceso d'a dichestión d'os alimentos, que constituyen os excrementos, y que son forachitaus a traviés de l'ano.
Histolochía
A histolochía d'o recto ye pareixida a la d'o colon, de fueras que presenta criptas de Lieberkühn mes profundas pero que se presentan en menor quantidat.
As columnas de Morgagni son plegos lonchitudinals d'a mucosa, que s'unen entre ellas pa formar as valvulas anals, que aduyan a l'ano a dar sustentación a la columna d'excremento.
O epitelio presenta una transición, dende un epitelio prismatico a un epitelio pluriestratificau no cornificau. Dimpués o epitelio se queratiniza. A lama propia alberga glandulas anals a livel d'a unión anorectal y glandulas circumanals a livel d'o extremo distal d'o conducto anal. A capa muscular d'a mucosa tien una constitución proptotipica.
A submucosa alberga o plexo venoso hemoroidal interno y externo.
O esfincter anal interno corresponde a un engrosamiento d'a capa circular interna d'a capa muscular, por o ye formada por musclo liso. O esfincter anal externo ye formau por musclos d'o suelo pelvián, y corresponde a musclo escletico voluntario.
Denominacions en aragonés
En aragonés bi ha denominacions relativas a lo recto a causa de l'uso que se'n fa pa fer embutius. En belsetán se reculle estentín culer. En o Semontano de Balbastro se reculle budillo cular. Este tipo de denominacions son paralelas a lo catalán budell culà, forma que se puet sentir en La Codonyera por eixemplo. Manimenos ciertos estudios lexicos locals consideran que bodiello cular u estentin(o) cular se refiere a tot o bodiello gordo.
Aguilar del Río Alhama
Aguilar del Río Alhama ye un municipio d'a Riocha situau a lo sudeste d'a comunidat, en a comarca de Cervera.
A suya población ye de 573 habitants (2009) en una superficie de 54,11 km² con una densidat de población de 10,59 hab/km².
Cheografía
A localidat d'Aguilar del Río Alhama se troba situada en o Sistema Iberico, a 637 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, a una distancia de 98 km d'a ciudat de Logronyo, a capital d'a Riocha, y de 7 km de Cervera del Río Alhama, a capital d'a suya comarca.
O suyo termin municipal ye banyau por o río Alhama.
Mugas
O termin municipal d'Aguilar del Río Alhama muga a o norte con Cervera del Río Alhama; a l'este con Cervera del Río Alhama; a l'ueste con Valdemadera y Navajún; y a o sud con Cigudosa, San Felices, Dévanos y Agreda.
Molimentos
right|thumb|250px|A ciudat de [[Contrebia Leukade.]]
Cerro (Belver d'a Cinca)
Cerro ye un mont de 325 metros d'altaria situau en o termin municipal de Belver d'a Cinca, en a Cinca Baixa.
Se troba en a depresión d'Ebro y en a suya cima bi ha un vértiz cheodesico.
Vigneux-sur-Seine
Vigneux-sur-Seine ye una comuna situata en o departamento francés d'Essonne, o districto d'Évry, o cantón de Vigneux-sur-Seine y a rechión d'a Isla de Francia.
A suya población ye de 26991 habitants, en una superficie de 8,77 km².
Club Deportivo Teruel "B"
O Club Deportivo Teruel "B" (en aragonés Club Esportivo Teruel "B") ye un club de fútbol aragonés, equipo filial d'o Club Deportivo Teruel, d'a ciudat de Teruel. Actualment no compite en denguna competición.
Estadio
O club chuga os suyos partidos en o campo de fútbol Luis Milla, que ye de céspet artificial.
Villabé
Villabé ye una comuna situata en o departamento francés d'Essonne, o districto d'Évry, o cantón de Corbeil-Essonnes y a rechión d'a Isla de Francia.
A suya población ye de 4847 habitants, en una superficie de 4,56 km².
Pronombres de subchecto en francés
Os pronombres de subchecto en francés son pronombres personals atonos que fan de subchecto. Encara que sigan atonos, beluns esdevienen tonicos en a inversión.
Por a naturaleza de luenga prefixal que tiene o francés, a liaison d'estos pronombres con o verbo siguient prene importancia. O pronombre je s'apostrofa si va seguiu d'un verbo encomenzau por vocal.
L'uso d'o pronombre de subchecto ye obligatorio chunto con as formas verbals que no sigan d'imperativo de no haber-ie un substantivo que cumpla con esta función.
A diferencia de l'aragonés y luengas ibero-romances, o pronombre il ("el") se fa servir con verbos impersonals (il y a), y con construccions impersonals.
Pronombre on
Lo pronombre on deriva de lo latín HŎMO, que orichinó tamién lo pronombre hom en catalán y homne > hombre en aragonés medieval y tamién en castellano antigo (se perdió en lo sieglo d'Oro). Encara que d'etimología latina, lo emplego pronominal ye un chermanismo, emplegando-se lo pronombre equivalent man en bella luenga chermanica como l'angles u l'alemán.
Lo pronombre on va seguiu siempre d'un verbo en singular. Indica un significau impersonal comparable a la chent, pero tamién puede prener significaus como nous ("nusatros"), como quelqu'un ("qualqún", "belún"), u mesmo tu.
Unión Deportiva Barbastro
A Unión Deportiva Barbastro (Unión Esportiva Balbastro en aragonés) ye un club de fútbol aragonés, d'a ciudat de Balbastro, en a provincia de Uesca. Establito orichinalment en 1934, actualment chuga en a Tercera División RFEF (Grupo XVII).
Pronombres de subchecto en francés
Pronombre on
Con lo significau de nous ("nusatros"):
Unión Deportiva Barbastro
Historia
O fútbol naixe en Balbastro en os anyos 1920, se chugaba en o campo de Cantarigal contra equipos d'atras ciudaz como Uesca, Monzón u Zaragoza, anque no ye dica 1934 cuan se funda l'actual U. D. Barbastro.
Pronombres de subchecto en francés
Pronombre on
Con lo significau de "un" (hombre u muller):
Unión Deportiva Barbastro
Historia
O primer títol en a historia d'o club plega en a temporada 1950 cuan son campions provincials d'aficionatos. En os anyos 60 l'equipo puya por primera vegata a la Tercera División (que d'antis mas yera equivalent a l'actual Segunda B), chugando con rivals como C. A. Osasuna, C. D. Logroñés, C. D. Tudelano, S. D. Eibar, S. D. Huesca u Arenas de Getxo.
En a temporada 69/70 o Balbastro elimina a o Nàstic de Tarragona en a Copa d'o Rei, anque dimpués perdió con l'Onteniense y baixó de división. Atra vegata puyó ta Tercera División en 72/73, anque ya heba chugato a eliminatoria ta puyar y la heba perdito con o Recreativo de Huelva a temporada anterior. En l'anyo 73/74 torna a baixar ta rechional, perdendo con l'Algeciras. No puyará ya ta a Tercera División dica l'anyo 82/83.
O 14 de mayo de 1989 a Unión Deportiva Barbastro puya por primera vegata dende a suya creyación ta a Segunda División B, cuan encara mancaban cuatre chornatas ta a rematanza d'a liga, ganando o campionato de Tercera División. Manimenos a siguient temporada baixará atra vegata ta Tercera, dimpués de perder 3-0 con o Endesa Andorra en a chornata 34. En a decada de 1990 chugó en a Tercera División anque chugo bel play-off ta puyar de división.
Filialidaz
O Atlético Somontano d'a Segunda Rechional d'Aragón ye o autual filial d'a Unión Deportiva Barbastro.
Estadio
O club chuga os suyos partidos en o Campo Municipal de Deportes de Balbastro, con capacidat ta 5000 espectadors.
Villagarcía de la Torre
Villagarcía de la Torre ye un municipio extremenyo situau en a provincia de Badajoz y en a comarca d'a Campinya Sud. Perteneixe a o partiu chudicial de Llerena y a suya población yera de 942 habitants en o 2016, en una superficie de 41,2 km².
Economía
A economía d'a población ye prencipalment agraria, destacando l'agricultura (prencipalment de cerials y d'olivera), y a ganadería de uellamen y bestiar porcino.
Masainas
Masainas (Masainas en sardo; Masainas, en italiano y oficialment) ye una comuna sarda en a provincia italiana de Carbònia-Igrèsias y rechión de Cerdenya, que feba parte de l'antigo reino de Cerdenya.
A suya población ye de 1.374 habitants(2008) en una superficie de 22,00 km², con una densidat de población de 62,45 hab/km².
Cheografía
A localidat de Masainas ye situata a 57 metros d'altaria sobre o livel d'a mar.
D'o suyo termin municipal fan parte os lugars d'Is Cannigonis, Is Crobbedus, Is Cuccus, Is Fiascus, Is Lais, Is Mancas, Is Murronis y Is Solinas.
Imperio Carolinchio
Lo periodo carolinchio significó una gran expansión territorial de lo Reino Franco y un cierto renaiximiento cultural.
La existencia d'una gran potencia cristiana a lo norte de los Pireneus permitió la creyación de la Marca Hispanica en la versant sud de los Pireneus, entidat territorial que evolucionaría ta estatos cristianos independients tanto d'Al-Andalus como de los francos.
Europe
Europe ye un grupo sueco de hard rock y glam metal, estando activa musicalment en dos periodos dende 1979 dica 1992 y dende 2003 dica l'actualidat. Ye una d'as collas con mas exito d'a historia de Suecia, habendo vendito mas de 15 millons d'albums en tot o mundo.
O suyo gran reconoiximiento internacional fue con o suyo tercer treballo The Final Countdown a on yeran encluyitas as suyas cancions mas conoixitas, The Final Countdown, a balada Carrie y Cherokee que estioron grans exitos mundials.
George Takei
George Takei (Hosato Takei), naixito de Los Angeles (California) o 20 d'abril de 1937, ye un actor, actor de voz y escritor estausunidense conoixito mas que mas por o suyo papel en a saga de Star Trek fendo o papel de Hikaru Sulu.
Cul d'Armenya
thumb|300px|O [[macizo de Cotiella cierra o cul d'Armenya]] O cul d'Armenya (en castellano circo de Armeña) ye un cul glaciar situau en o Pireneu aragonés. Fa parti administrativament d'o municipio de Seira en Ribagorza.
Entre as cimas que forman as suyas paretz destaca o macizo de Cotiella (2.915 m). Atras cimas son a punta Reduno (2.545 m), a punta Yali (2.706 m), Cotielleta (2.731 m), a punta d'Armenya (2.823 m), a punta de las Coronas (2.821 m), o pico de la Rivereta (2.685 m), o pico Llosa (2.708 m) y a punta Alta (2.735 m).
A os pietz d'o cul se troban o cubilar d'Armenya(1.827 m) y l'ibón d'Armenya, a os que s'accede dende o lugar de Barbaruens. Ye un puesto conoixiu por os amants d'a espeleolochía ya que bi ha un intresant rete hidrografico subterranio formau por a-saber-las esplucas.
Aldeanueva de Ebro
Aldeanueva de Ebro ye un municipio d'a comunidat autonoma d'a Riocha, situau en a comarca d'Alfaro.
A suya población ye de 2.774 habitants (2008) en una superficie de 39,08 km² con una densidat de población de 70,98 hab/km².
Copa d'o Rei de Voleibol 2012
A Copa d'o Rei de Voleibol 2012 estió a 37ª edicion d'a Copa d'o Rei de Voleibol. Se celebró en o Pavillón Municipal Los Planos de Teruel, entre o 26 y o 29 de chinero, con a participación d'os ueito millors equipes d'a primera vuelta d'a Superliga masculina.
O campión estió o Caja3 Voleibol Teruel, por segunda vegada en a suya historia, dimpués de redotar en a final a o Numancia CMA Soria.
Equipes participantz
Os ueito equipes participantz estioron:
Mill a h-Uile Rud
Mill a h-Uile Rud (en aragonés significa Destruir Tot) ye un grupo de musica punk celta d'a ciudat de Seattle (Washington, Estaus Unius) que canta en gaelico escocés.
Sant Joan (Altorricón)
Sant Joan (en castellano San Juan) ye un mont de 250 metros d'altaria situau en o termin municipal de Altorricón, en Litera.
Nostin
Nostin (Nostin en occitán, Nousty en francés y oficialment) ye una comuna occitana en o departamento francés de Pireneus Atlanticos, districto de Pau, cantón d'as Vals de l'Ossa y o Lagoin y rechión de Nueva Aquitania. A comuna yera parte de l'antiga provincia d'o Biarn.
A suya población ye de 736 habitants (1999) en una superficie de 9,70 km², con una densidat de población de 75,88 hab/km².
Demografía
2005: población provisional seguntes o INSEE.
Turdus pilaris
O charro gabacho (Turdus pilaris (Linnaeus, 1758) ) ye una au d'a orden d'os Passeriformes y familia Turdidae que se reproduz en selvas y matulleras en o norte d'Europa y en tot o Palearctico. Ye fuertement migratoria, con muitas aus d'o norte movendo-se enta lo sud d'hibierno.
A longaria promeyo d'un adulto ye de 25 cm y la longaria de l'ala ye de 14,5 cm. A envergadura vareya de 39 a 42 cm y lo peso vareya de 80 a 140 g.
Ye omnivoro y asinas mincha una ampla variedat de musclos, insectos y leremicos de tierra de verano; y lulos, granos y simients d'hibierno.
Los Alcázares
Los Alcázares ye un municipio espanyol situato en a Rechión de Murcia, comarca d'a Mar Menor y partiu chudicial de San Javier.
A suya población ye de 15.171 habitants(2008), en una superficie de 19,82 km² e una densidat de población de 765,44 hab/km².
Academia berber
Temendo desvirtuar o termin "academia", rebaptizoron a suya asociación como Agraw Imaziγen («Asamblea berber») en 1967. En 1978 la disolvioron.
L'Academia berber proposaba un alfabeto stándard sobre a base d'os tifinagh difundius en Marruecos y Alcheria (entre os kabilenyos, os targui y os rifenyos), pa recuperar una escritura d'una antiguidat d'arredol de 3.000 anyadas, y transcribir asinas toz os dialectos berbers.
Villebon-sur-Yvette
Villebon-sur-Yvette ye una comuna situata en o departamento francés d'Essonne, o districto de Palaiseau, o cantón de Les Ulis y a rechión d'a Isla de Francia.
Academia berber
Periodicament publicaban a revista Imazighen, y a sobén con textos en tifinagh.
Villebon-sur-Yvette
A suya población ye de 9611 habitants, en una superficie de 7,41 km².
Sauvatèrra
Sauvatèrra (Sauvatèrra en occitán, Sauveterre-de-Béarn en francés y oficialment) ye una comuna occitana en o departamento francés de Pireneus Atlanticos, districto d'Aulorón, cantón d'Ortès y Tierras d'as Gaves y d'a Sal y rechión de Nueva Aquitania. A comuna yera parte de l'antiga provincia de Biarn.
Cheografía
O suyo territorio ye trescruzato por a Gave d'Aulorón, un afluent d'a Gave de Pau.
Adolf Hitler
Adolf Hitler (Braunau am Inn, Austria, 20 d'abril de 1889 - †Berlín, 30 d'abril de 1945) estió un militar y politico alemán d'orichen austriaco, que establió un rechimen nacionalsocialista en o que teneba o títol de Reichskanzler (canceller imperial) y Führer (capitoste, líder u guía). Hitler estió un d'os dictadors mas poderosos d'o sieglo XX. Lideró dende 1921 lo Partiu Nacional Socialista d'os Treballadors Alemans y estió canceller d'o Tercer Reich dende o 30 de chinero de 1933 y President d'Alemanya dende 1934.
Adolf Hitler ye considerato un d'os dictadors mas notorios y cruels d'o sieglo XX. L'obchectivo prencipal d'a dictadura de Hitler estió "purificar" o pueblo alemán d'as "mallas no arias", fendo de Hitler o responsable prencipal de l'holocausto que en resultó. O suyo segundo obchectivo yera recuperar (por a vía militar, si yera menester) os territorios alemans que s'heban perdito dimpués d'a Primera Guerra Mundial. Manimenos, tamién quereba una mayor expansión enta l'este d'Europa (Lebensraum) y a la fin o dominio d'o mundo. Con a invasión de Polonia (1939), prencipió a Segunda Guerra Mundial, que encara que fació plegar a suya Wehrmacht dica las mugas d'Europa remató con a suya redota en mayo de 1945. Ta no estar prisionero d'os sovieticos, se suicidó lo 30 d'abril de 1945 en o suyo bunker.
A suya fegura ye considerata por a historiografía de forma muit negativa, asociata a los Crimens contra la Humanidat que se cometioron mientres o suyo gubierno, incluyindo-ie os campos d'exterminio y a shoah contra los chodigos, sin oblidar as mortaleras de civils en toz os países ocupatos y a destrucción d'Europa. Antiparte, encara que una d'as suyas finalidaz yera la d'eixamplar os dominios alemans, en rematar a guerra Alemanya perdió cuantos territorios alemans a l'este, en favor de Polonia y de l'Unión Sovietica, incluyindo-ie Prusia, o nuclio historico d'o militarismo alemán.
Introducción
En 1913, os sentimientos pro-Gran Alemanya de Hitler li empentoron a viachar a la ciudat alemana de Munich (Bavera). Se diz que cuan esclató a Primera Guerra Mundial (1914-1918), s'ofreixe a l'inte como voluntario. Sirvió mientres cuatre anyadas como soldato y como gefreiter (rango equivalent alto u baixo a cabo en o 16eno Rechimiento Bavaro d'Infantería de Reserva, luitando, entre atras, en a Primera Batalla d'Ypres, a batalla d'o Somme, a batalla d'Arrás y a batalla de Passchendaele. Fue ferito diversas vegatas. En Mesen, una bala li rozó a frent, y mas entabant amagó a cicatriz resultant con a tufa. Fue condecorato con as dos versions d'a Cruz de Fierro (1ª y 2ª clases) pero, por a suya frustración, nomás puyó dica o rango de gefreiter, ya que os suyos superiors opinaban que mancaba de cualidaz de liderache. En noviembre de 1918 decidió dentrar en a politica, unindo-se a una d'as muitas chicotas formacions politicas nacionalistas que existiban: o Partiu d'os Treballadors Alemans (DAP), que mas tardi se convertiría en o Partiu Nacional Socialista d'os Treballadors Alemans.
Hitler plegó a o poder en una epoca en que o pueblo alemán sufriba por l'ature, a pobreza y a humillación d'a Primera Guerra Mundial. Baixo o Tratato de Versailles, Alemanya fue obligata a compensar por o mal que heba feito en a guerra. Ista obligación pesaba significativament sobre o país. Cuan a fins d'octubre de 1929 Alemanya prencipiaba a recuperar-se, o crack d'a bolsa de Nueva York fació colapsar a economía alemana, dando a Hitler a suya oportunidat. A traviés d'una eficient maquinaria propagandistica, consigió fer-se a si mesmo y a o suyo partiu muit populars y obtenió mas y mas escanyos en o Parlamento alemán (o Reichstag).
Dimpués d'a suya victoria electoral en 1933, o president d'Alemanya Paul von Hindenburg li nombró finalment Canceller d'Alemanya (ye decir, primer ministro). A l'inte, mete en marcha os suyos plans ta apropiar-se de tot o poder en Alemanya, aleixar os chodigos d'a vida publica y preparar a Alemanya ta una guerra de conquiesta.
Armin Laschet
Armin Laschet, naixiu d'Aquisgrán (Alemanya) lo 19 de febrero de 1961, ye un politico alemán que dende lo 27 de chunio de 2017 ye lo 11eno Ministro-president de Renania d'o Norte-Westfalia, l'estau mas poblau d'Alemanya. Lo 16 de chinero de 2021 estió triau president d'a Unión Democrata Cristiana d'Alemanya (CDU). ​ Actualment tamién ye candidato d'a CDU a Canceller d'Alemanya pa las eleccions federals de 2021.
Adolf Hitler
Introducción
Dimpués de veyer que os nazis heban perdito a Segunda Guerra Mundial, o 30 d'abril de 1945 de tardis, se suicidó chunto con a suya mulller Eva Braun en o suyo búnquer de Berlín. S'heban casato o día d'antis en o mesmo búnquer. Ella s'enverenó, mientres que Hitler se disparó en o tozuelo. Una mica dimpués fuoron levatos a l'exterior, y pareixe que fuoron cubiertos de benzina y crematos en un forato. Posiblement, os sovieticos se levoron o cranio de Hitler y as restas d'os suyo cuerpos ta Moscú ta una posterior investigación. En a guerra desencadenata por Hitler, en Europa perdioron a vida 39 millons de personas, entre os cualos seis millons de chodigos. Gran parti d'Europa quedó destruita mientres l'ataque de Hitler, y o continent perdió a suya anterior hechemonía mundial a favor d'os Estaus Unius y a Unión Sovietica. Alemanya perdió un territorio considerable en as mugas orientals con Polonia y Rusia, os habitants d'o cualo fuoron perseguitos enta l'ueste. Lo que quedaba d'Alemanya fue dividita en una parti occidental y una oriental en o prencipio imminent d'a Guerra Freda. Europa y Alemanya continarían dividitas por o telón d'acero dica 1990.
As suyas primeras anyadas
right|thumb|150px|Adolf Hitler de nin. Encara que a fegura d'Adolf Hitler ye de gran importancia historia, encara hue bi ha muitas uembras en bels aspectos d'os suyos oríchens y d'as suyas primeras anyadas, incluyindo-ie a formación d'a suya personalidat con a suya ideolochía nacionalista, antimarxista, racista y antisemita. Hitler no escribió garra cosa pareixita a un diario, no gosaba dixar muitos textos escritos, y a suya unica obra, Mein Kampf, ye una autobiografía en gran parti reconstruita y que no amuestra a verdat, sino nomás ixo que l'intresaba a Hitler amostrar.
Os suyos oríchens familiars
Alois Hitler, o pai d'Adolf, yera un chicot funcionario d'a Monarquía austriaca, prestando-li os suyos servicios como duanero. Alois yera fillo ilechitimo de Maria Anna Schicklgruber, naixito o 7 de chunio de 1837, y fue baptizato con o nombre d'a suya mai, como Alois Schicklgruber, dica que o 6 de chunio de 1876 fue lechitimato por l'hombre de su mai, prenendo o suyo apellito de Hitler. No se conoix con seguridat si yera u no o suyo fillo, pero pareix que bi heba a lo menos una relación de proximidat familiar con l'autentico pai, estando asinas sin fundamento bellas teorías que dicen que o pai d'Alois yera en realidat un chodigo. Sindembargo, ista inseguridat sobre os suyos oríchens familiars pesaba sobre Adolf Hitler, qui, cuan estió dictador, esboldregó o lugarón a on bi heba naixito o suyo pai (Döllersheim) ta construir-ie unas instalacions militars.
A suya infancia
Cuan Adolf Hitler yera un nino, a su mai actuaba seguntes pareix de forma masiau protectora, mientres que su pai, que s'heba retirato dende 1895, incarnaba a fegura d'un pai dominant que feba sufrir a o suyo fillo amás estricta desciplina. O pai morió en 1903, cuan Hitler teneba 14 anyadas, y su mai morió en 1907, dixando a Hitler subchecto a la tutela d'atros familiars encara que en posesión d'as chicotas propiedaz familiars.
Adolf Hitler estudeyaba en a localidat de Linz, a capital de l'Alta Austria, y bel unas d'as fotografías d'a escuela en ixas envueltas amuestran que estió companyero de clase d'o futuro filosofo chodigo Ludwig Wittgenstein. Seguntes una teoría poco estendillata, Hitler habría desembolicato o suyo antisemitismo por antipatía respective d'o choven Wittgenstein, encara que os historiadors seriosos descartan ista hipotesi en no amostrar-se garra sinyal d'antisemitismo seguntes as conoixencias d'a vida de Hitler por ixas envueltas. En cualsiquier caso, Adolf Hitler estió ya dende as suyas primeras anyadas un mal estudiant.
A suya adolescencia en a vida bohemia de Viena
No tenendo pai ni mai, viviba d'os chicoz recursos que l'heban legato os suyos pais, y se tresladó enta Viena, a capital d'Austria. Ye fácil que por contraposición a l'austeridat y severidat d'a fegura paterna, Adolf Hitler pretendió convertir-se en artista, y miró mesmo dos vegatas de dentrar en l'Academia d'Artes Polidas de Viena (en 1907 y 1908), encara que suspendió as dos vegatas as pruebas d'acceso a l'Academia. Tan y mientres, s'adedicaba a una formación autodidacta, en leyendo as obras de Friedrich Nietzsche y ascuitando a musica de Richard Wagner, as suyas dos grans pasions. Ta vivir, en estar insuficient a suya chicota renta, s'adedicó a pintar acuarelas que, encara que feitas con tecnica, lis manca a capacidat de transmitir bella cosa a o espectador, y que vendeba a os paseyants por as carreras d'a ciudat. Tamién fació chicoz treballos eventuals, y mesmo plegó a la mendicidat.
En a primavera de 1913, ta evitar estar enrolato en l'Exercito austriaco, se treslada enta Múnich, a capital d'o Reino de Bavera, encara que iste feba parte de l'Imperio Alemán, y a on contaba de trobar un ambient no guaire diferent de l'ambient vienés. En a suya nueva residencia tornó a malvivir d'a venta d'as suyas acuarelas de mediocre calidat. Gritato ta una revisión medica, en haber-se trobato o suyo puesto de residencia, fue declarato inútil ta o servicio militar por a suya constitución feble, y Hitler tornó ta Múnich.
Voluntario en a Primera Guerra Mundial
right|thumb|250px|Adolf Hitler (en a dreita, posato) con atros soldatos d'a suya unidat mientres a guerra. En prencipiar a Primera Guerra Mundial, Hitler se trobaba encara en Múnich. S'ha descubierto mesmo una fotografía en a que apareix, cuan encara yera un desconoixito, en a multitut que celebra o prencipio d'a guerra. Con as suyas ideyas nacionalistas y panchermanistas, prenió a decisión d'alistar-se como voluntario ta luitar en a guerra, encara que no lo fació en un Exercito austrohongaro que no li cuacaba, sino en l'Exercito alemán, alistando-se en o 16º Rechimiento d'Infantería de Bavera, un rechimiento no de primera linia, sino de reserva. En plegar a o Frent Occidental fació parte d'a batalla d'Ypres en 1914, y teneba l'aprecio d'os suyos chefes, encara que consideraban que no teneba cualidaz ta mandar tropas como suboficial y li refusoron o suyo ascenso. Fació fainas d'estafeta, y partecipó en a guerra de trincheras dica setiembre de 1916, cuan o suyo Rechimiento partecipó en a batalla d'o Somme.
Joan Manuel Serrat
Joan Manuel Serrat i Teresa, naixito de Barcelona (Barcelona) o 27 d'aviento de 1943, ye un compositor y cantaire catalán en castellano y catalán. Ye, por a suya mai, d'orichen aragonés, de Belchit.
Adolf Hitler
Voluntario en a Primera Guerra Mundial
Cuan encara se trobaba en o hespital, conoixió que o Exercito alemán reblaba en o frent occidental, as noticias d'a Revolución en Berlín, o motín d'a Kaiserliche Marine, l'abdicación d'o kaiser Guillén II y a suya fuyita enta os Países Baixos, a proclamación d'a Republica por o socialista Philipp Scheidemann y a sinynatura de l'armisticio de 1918. Incapable de comprender os feitos escaicitos, Hitler s'adhibió dende ixe momento a la teoría d'a Dolchstoßlegende u punyalada en a esquena, seguntes a cual o Exercito alemán no heba perdito a guerra en o frent, sino que nomás a traidoría d'os chodigos y d'as chents d'ezquierda en a retraguarda heban feito posible a redota alemana; ista teoría estió muit estendillata en os medios d'o nacionalismo alemán. Seguntes diz en Mein Kamp, fue en ixe inte cuan prenió a decisión de dentrar en a vida politica.