cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Agulla de l'Acherito
L'agulla de l'Acherito (en francés Aiguille de l'Acherito) ye un pico de 2.101 metros d'altaria situau en a cordelera d'o Pireneu, en a muga entre Aragón y Occitania.
Corz de Monzón (1528)
As Corz de Monzón de 1528 estioron unas Corz Chenerals d'Aragón que fuoron convocadas por Carlos I d'Aragón dende Madrit o 27 de marzo de 1528. Prencipioron l'1 de chunio y rematoron o 16 de chulio d'o mesmo anyo.
Agulla de l'Acherito
Situau a l'este d'a breca d'Hanas (2.005 m), l'agulla ye formada por dos cimas de 2.101 y 2.089 metros d'altaria.
Corz de Monzón (1528)
Se tresladoron ta Zaragoza como Corzs particulars pa os aragoneses o 23 de chulio.
Villabona-Amasa
A suya población ye de 5.783 habitants (2009) en una superficie de 17,74 km², con una densidat de población de 325,99 hab/km².
Cheografía
A localidat de Villabona-Amasa se troba situada a 62 metros d'altaria sobre lo livel d'a mar, a una distancia de 19 km d'a ciudat de Sant Sabastián, a capital de Guipuzcua.
Fierro de paúl
200px|thumb|Limonita formada como fierro de paúl.
O fierro de paúl ye un sedimento de fierro propio d'as paúls y estanyos de latitutz altas y representa o solo medio actual a on se pueden formar acumulacions significativas de fierro. Consiste en precipitatos amorfos con estructuras ooliticas, pisoliticas, concrecions u masas terrosas a on predomina a goethita, y en menos mesura siderita, a vegatas tamién vivianita. A sobén bi ha tamién cantidatz variables d'oxidos de manganés (1%-40 %).
Estos precipitatos quimicos se forman quan as auguas freaticas acidas penetran en estanyos oxichenaus y paúls, a puyada d'o pH y eH fa que o fierro ferroso precipite como hidroxido ferrico.
En a Edat de Fierro europea s'espleitaba este tipo de chacimientos, y en o "Kalevala" se diz que os lenyadors trobaban o fierro seguindo as pisadas d'os lupos en as paúls.
Gave d'Aspa
A gave d'Aspa (en occitán gave d'Aspa, en francés gave d'Aspe) ye un río pirenenco situau en o departamento francés d'os Pireneus Atlanticos, en a rechión de Nueva Aquitania. Naixe o cul d'Aspa, en Aragón, y circula a traviés d'a val d'Aspa, una d'as tres vals pirenencas d'o Biarn.
O termin gascón gave designa un curso d'augua en a zona d'os Pireneus occidentals. Se tracta d'una parola d'orichen precelta muit emplegada en ista zona, dica o punto de que muitos cursos fluvials han perdiu fa nomás un sieglo o suyo nombre orichinal ta decirse agora ''a gave de... ''
Cheografía
O grupo formau por as gaves d'Aspa y d'Ardiòs figura en o rete Natura 2000.
Historia
O 27 de marzo de 1970 o puent de l'Estanguet, que trescruzaba a gave d'Aspa a o sud de Bedós, quedó destruyiu por un accident ferroviario, que levo a o cierre d'a sección Bedós-Canfranc d'a linia de Pau a Canfranc.
Mont-reyal (Teruel)
Mont Reyal (Monreal del Campo en castellano) ye una villa d'a provincia de Teruel, capital d'a comarca de Xiloca. A suya población ye de 2.301 habitants (2005), en una superficie de 89 km².
Cheografía
Comprende o despoblato de Villacadima.
Toponimia
Por eixemplo, cuan lo Papa Hadrián IV confirmó as ilesias y mugas d'a diocesi de Zaragoza a Pere de Torroja en 1158:
Apellitos
Ye caracteristica la gran frecuencia de l'apellito Plumed.
Carpio de Azaba
Carpio de Azaba ye un municipio d'a provincia de Salamanca, en a comunidat autonoma de Castiella y Leyón, Espanya. A suya población ye de 115 habitants (2007), en una superficie de 70,47 km² y una densidat de población de 1,63 hab/km².
Tosca
Tosca puet estar:
Glaciar de ro Espaldador
O glaciar de ro Espaldador (en francés glacier de l'Épaule) ye un glaciar d'os Pireneus situau en o macizo d'as Tres Serols, en a versant norte d'a muga entre Aragón y Francia, en o departamento d'os Altos Pireneus y en a rechión d'Occitania.
Cheografía
O glaciar se troba en a cara norte d'a punda de ro Espaldador. D'antis más yera a sobén confundiu con o suyo vecín situau una mica más t'abaixo, a l'ueste, o glaciar deth Col dera Chorrèra, hue desapareixiu.
As auguas d'o suyo deschele alimentan a gave de Gavarnía.
Historia
As chicotas morrenas amostran que i heba un glaciar activo mientres a chicota edat de chelo. Muit amugau en superficie debiu a o terreno crebau a on se i troba, no s'estendillaba más que por una superficie de 0,02 km² en 1850, con una largaria de 130 metros. O suyo frent ye a una altaria de 2.900 metros.
Pico de l'Acherito
O pico de l'Acherito (en francés Pic de la Chourique) ye un pico de 2.095 metros d'altaria situau en a cordelera d'o Pireneu, en a muga entre Aragón y Occitania.
Club Basket Bilbao Berri
O Club Basket Bilbao Berri, conoixito por motius comercials como Surne Bilbao Basket, ye un club de baloncesto basco d'a ciudat de Bilbau, establito en l'anyo 2000. Chuga en a liga ACB en l'anyada 2021/22 y en o Bilbao Arena como equipo local.
Plantilla 2014/15
! AP !! 7 !! 22px|border !! Mendía, Borja !! 2,00 m. !! 89 kg !! Cantera ! E !! 8 !! 22px|border !! Borg, Tobias !! 1,83 m. !! 74 kg !! 22px|border Södertälje Kings ! E !! 9 !! 22px|border !! Bertāns, Dairis (C) !! 1,93 m. !! 82 kg !! 22px|border VEF Rīga ! Base !! 10 !! 22px|border 22px|border !! Colom, Quino !! 1,88 m. !! 88 kg !! 22px|border CB Estudiantes ! P !! 11 !! 22px|border !! Todorović, Marko !! 2,08 m. !! 107 kg !! 22px|border FC Barcelona ! A !! 15 !! 22px|border !! Mumbrú, Álex !! 2,03 m. !! 100 kg !! 22px|border Real Madrid ! AP !! 17 !! 22px|border !! Hervelle, Axel !! 2,06 m. !! 109 kg !! 22px|border Real Madrid ! A !! 20 !! 22px|border 22px|border !! Todorović, Dejan !! 1,96 m. !! 89 kg !! 22px|border Unicaja ! A !! 21 !! 22px|border !! Williams, Latavious !! 2,03 m. !! 88 kg !! 22px|border Baloncesto Sevilla ! B !! 31 !! 22px|border !! López, Raül !! 1,83 m. !! 84 kg !! 22px|border Khimki ! E !! 33 !! 22px|border !! Anđušić, Danilo !! 1,96 m. !! 92 kg !! 22px|border CB Valladolid ! AP !! 34 !! 22px|border !! Wragge, Ethan !! 2,01 m. !! 102 kg !! 22px|border Creighton Bluejays
Historial
Campión Subcampión
Las Aigas
Las Aigas (Las Aigas en occitán, Eugénie-les-Bains en francés y oficialment) ye una comuna occitana en o departamento francés d'as Landas, rechión de Nueva Aquitania, districto de Lo Mont y cantón d'Ador-Armanhac.
A suya población ye de 484 habitants (2007) en una superficie d'11,03 km², con una densidat de población de 14,42 hab/km².
Escartín
Escartín ye un lugar aragonés d'o termin municipal de Broto situato en a comarca d'o Sobrarbe, en a provincia de Uesca, en a comarca conoixita como lo Sobrepuerto. Se troba a una distancia de 28 km de Broto, seu d'o suyo municipio, de 22 km de l'Aínsa, la capital d'a suya comarca y de 27 km de Uesca, la capital d'a suya provincia, a 1.130 metros d'altaria sobre lo livel d'a mar.
Dende o lugar pueden veyer-se Basarán y a Estiba. Dezaga d'él se i troba a Monchoya (2.034 m), o cobalto d'o Sobrepuerto.
Elephas maximus
L'elefant asiatico (Elephas maximus (Linnaeus, 1758) ) ye una especie de mamifero d'a orden d'os Proboscidea y familia Elephantidae que se troba en Asia.
Enguera
Enguera ye un municipio d'a provincia de Valencia (País Valenciano), situato en a comarca d'a Canal de Navarrés. La suya población ye de 5.762 habitants (2007), en una superficie de  241,8km² con una densidat de 23,83  hab/km².
Cheografía
Ye situada entre la sierra de Caroch y la Val de Montesa. En lo suyo termin ye lo nuclio de población de Nabalón con los casals de Puntal, Santich y Casas de Requena.
Historia
Ocupata por lo reino de Castiella, en o tractau d'Almizra s'incorporó a lo Reino de Valencia pa cutio.
Baixa Bavera
A Baixa Bavera (en alemán Niederbayern, en austro-bavaro Niadabayern) ye una d'as siet rechions administrativas en que ye dividiu o estau alemán de Bavera. Se troba en l'este d'o estau federal. A o norte muga con l'Alto Palatinato, a o nord-este con Bohemia, a o sudeste con Austria y a o sudueste con l'Alta Bavera. O termín Niederbayern apareixe por primera vegada en 1255.
Enguera
Nombre
Lo nombre antigo yera esdruixulo Énguera, y encara s'emplega, alternando con la variant Engra.
Parla
La parla enguerina tien muito substrato aragonés y adstrato catalán. Los caracters aragoneses que s'alzan a sobén son los comuns con lo catalán.
Baixa Bavera
A suya capital administrativa ye Landshut. Ocupa una superficie de 10.317 km² y tien una población de 1.193.820 habitants (en zaguerías de 2006). As ciudaz mas importants son Landshut, Passau y Straubing.
División administrativa
A rechión d'a Baixa Bavera ye compuesta por tres ciudaz-districto (Kreisfreie Städte) y vente districtos rurals (Landkreise):
Cultismos en aragonés
Los cultismos en aragonés derivan de palabras latinas u griegas y la suya radiz y morfolochía que reflecta estreitament lo suyo orichen etimolochico. En aragonés y atras luengas neolatinas los cultismos no siguen los cambios que la evolución de la luenga ha seguito dende lo suyo orichen en lo latín vulgar, (las leis foneticas de la fonetica aragonesa). Estas palabras s'han conservato u las han reintrodueitas por razons culturals, literarias u cientificas. Lo cultismo tiene una forma que depende de las normas ortograficas y fonolochicas, pero no sigue las leis foneticas que cambioron la radiz y lo morfema en lo desembolique de la luenga neolatina u romance. Entre meyo de las palabras patrimonials u vulgars, que siguen las leis foneticas y las palabras cultas u cultismos, que no las siguen tenemos los semicultismos, palabras on s'han aturato u esbarrato las leis foneticas por condicionants culturals.
En bels casos los cultismos s'emplegan pa introducir terminolochía tecnica u especializata, que yera present en la luenga clasica pero no en las fases inicials de la luenga romance por cayer en desuso en anyos de caos social y retacule cultural. Ye lo caso de muitos terminos literarios, churidicos y filosoficos de la cultura clasica. En atros casos son neolochismos como lo nombre de la mayor parte de las disciplinas cientificas.
No ye mica estranio que un termin clasico recuperato ya exista en lo patrimonio lexico d'una luenga, de maneras transformatas por las leis foneticas. D'esta forma bi ha doblez, una palabra foneticament aragonesa y un cultismo reintrodueito dimpués pero con significatos diferents:
En los casos de doblez los terminos cultos tienen significatos relativos a la cultura universal y los termins patrimonials tienen significatos relativos a la cultura tradicional mes local.
Cultismos en aragonés medieval
L'aragonés tenió cultismos y semicultismos en a Edat Meya. Como en los idiomas vecins la derivación a partir de lo latín yera lo proceso mes normal. La escuela de Johan Ferrández d'Heredia, Gran Mayestre de Rodas que aimaba y conoixeba lo griego, teneba muita tendencia a adaptar cultismos prenendo-los de lo griego, (por eixemplo monarquía, astrolochía, escrito astrología), pero muitos d'ixos helenismos no plegoron a cheneralizar-sen en aragonés escrito. S'atribuye a la escuela d'Heredia la introducción de cultismos como asimilar, iniquo, mutación, negligent, occorrir, olligarchía, ornado, pollítico, preiudicio, próspero, reputar, solicitar, solicitud, squisito, statuto, súbito, theremotu, victuperio y voluntario.
En aragonés medieval los cultismos y semicultismos presos de palabras latinas u d'atros orichens con grupo -PT- u -BT-, que en aragonés dan -t- por via patrimonial, (encetar, concieto) esdeveniban -t- (cativo) u sobretot -ut-:
Encara que s'escribisen -bt-, -pt-, (Zepta, capdiello, capbreu).
Los cultismos presos de palabras latinas con grupo -CT- (que en aragonés daba -it- por via patrimonial como en feito y dito), s'escribiban -ct-, (perfecta) pero se pronunciaban -tt- (s'escribe Beneditto una vegada en la Cronica de San Chuan d'a Penya), u -t- (perfeta, edito, pratico). En as glosas aragonesas d'a obra De regimine principium de Chil de Roma podemos veyer escrito perfeta y perfetament. A vegadas las palabras patrimonials como dito se plegaron a escribir como dicto como hipercorreccions.
Cultismos actuals derivaus de palabras con grupo -CT- que huei tienen -t- continando la tendencia medieval son: seta, (ya s'escribiba asinas en la Cronica de Sant Chuan d'a Penya), retor, dotor, vitoria, (ya s'escribiba asinas en aragonés medieval) y Veturián/Vitorián):
Ya en la baixa Edat Meya se trabucaban charrando con los resultaus cultos d'ixos grupos latinos y ya se conoixen palabras como septa en cuenta de seta. Lo resultau será que en lo sieglo XX uns poquez cultismos que en latín tienen -CT- desemboliquen lo resultau -ut- (perfeuto, trautor) a l'igual que en as parlas populars de totas as luengas iberorromanicas, coincidindo con os resultaus de -PT- en parolas como caudiello, documentau en aragonés medieval, y conceuto, documentau en aragonés meridional actual. Como mes abaixo s'explicará a pronunciación vulgarizada como -ut- d'os cultismos con -CT- no ye tan frecuent en aragonés actual como se pensaban os creyadors d'o standars aragonés d'as decadas de 1970 y 1980, y os eixemplos se troban sobre tot en parlas meridionals y occidentals on l'aragonés ye mes contaminau por vulgarismos d'orichen castellano y on ha sufrito mes erosión lingüistica.
Problemas de normalización de los cultismos
Manimenos a fins de lo sieglo XV la luenga escrita en Aragón converchió de tot con lo castellano escrito, (remató de castellanizar-se), s'aturó lo proceso autonomo de creyación de cultismos. Los grupos socials que seguiban charrando aragonés, dedicatos a las actividaz productivas, no precisaban bels termins cultos u abstractos de los textos medievals, y desapareixioron muitos cultismos. Los aragoneses que precisaban emplegar terminos tecnicos, cientificos, literarios, churidicos lo teneban mes fácil prenendo los terminos en castellano que se trobaban en los libros, y dimpués en los medios de comunicación.
Dende la decada de los anyos 70, cuan encomenzó lo proceso de creyación de l'aragonés común escrito, ha amaneixito lo problema d'ausencia de terminos cultos en las parlas vivas, y la necesidat d'adaptar muitos terminos pa emplegar l'aragonés como vehiclo de comunicación tamién de literatura, ciencia y arte. Los manuals pa aprender aragonés deixoron ubierta la cuestión y no se pronuncioron guaire n'este aspecto, y los neoaragonesoparlants escribiban los cultismos como quereban. Lo caso mes platero y greu ye "aragonesizar" los cultismos que en castellano tienen j cambiando a j por x (xeada), lo cual no ye d'alcuerdo con as leis foneticas de l'aragonés, on lo fonema prepalatal fricativo xordo no provién d'una GE, GI. Fa bellas anyatas lo Consello Asesor de l'Aragonés ha establito bellas normas. Atra error de l'aragonés stándard escrito a fins de lo sieglo XX yera la vocalización de los cultismos, en especial en lo grupo -CT- (perfeuto, fautor), feito observable en los cultismos vulgarizatos de lo castellano y luengas circunvecinas y que no son ni caracteristicos ni chenuinos de l'aragonés, trobando-se sobre tot en arias meridionals y occidentals on l'aragonés sufre mes erosión lingüistica.
En l'anyo 2010 l'Academia de l'Aragonés en presentó unas atras con mayor documentación y chustificación dende a conoixencia de las parlas vivas actuals y d'o estándard medieval.
A continación s'explican belunas d'as normas pa adaptar cultismos u as tendencias observables en aragonés y luengas d'arredol en l'adaptación de cultismos dende o griego u o latín:
Cheminada lateral latina -LL-
En muitos casos la l cheminada se simplifica en una l simpla. Eixemplos:
Palatal –ch- dezaga de n-, r-
Dezaga de n- u r- y debant de vocal cal fer servir –ch-, no pas X. Eixemplos:
Grupos cultos –gn-, -gm-, -cn-
En la escritura cal mantener os grupos consonanticos cultos –gn- y –gm-. Eixemplos:
Grupo culto -ct-
Se mantién debant vocal en los latinismos y helenismos encara que en la parla viva se pronuncien con -t- cuasi siempre, y en poquez casos con -ut-: No s'han de confundir los cultismos que presentan lo grupo -ct- con los semicultismos, que lo tienen reducito a -t-: retor, retrato
Tanto l'Academia de l'Aragonés como lo Consello Asesor coinciden en que s'ha de mantener lo grupo consonantico siempre en la escritura de tecnicismos u luengaches especializatos:
Grupo culto CT+YOD
Lo grupo culto -ct- seguito de YOD, (-CTY-) se fa interdental /z/, y se representa -cc-. Eixemplos:
Grupo -CC+vocal e,i-
S'escribe con -cc-, encara que se pueda pronunciar -c-.
Silabas IA, IO, IU, GE, GI
En estos casos a I u a G han evolucionato ta ch, u en cultismos actuals s'han d'adaptar con ch:
Lista de municipios d'a provincia d'Ávila
Lista d'os 248 municipios d'a provincia d'Ávila, en a comunidat autonoma de Castiella y Leyón, Espanya.
350px|thumb|Mapa municipal d'Ávila.
Ibón de Gorgutes
L'ibón de Gorgutes ye un ibón situato en Ribagorza en o municipio de Benás, chunto a o puerto de la Glera (2.367 m). Se troba aintro d'o Parque Natural de Pocetz-Maladeta.
Atlanta
Atlanta ye una ciudat d'os Estaus Unius que se troba en l'estau de Cheorchia, d'an ye a capital dende 1868. A suya población ye de 506.811 habitants (2019), con una superficie de 345.77 km² y ye a ciudat mas poblada de Cheorchia. .
Cinctorres
Cinctorres ye un municipio de la provincia de Castellón, situato en la comarca de Los Puertos de Moriella. La suya población ye de 524 habitants (2005), en una superficie de 34,9 km² con una densidat de 15,01 hab/km².
Mugas
Lo suyo termin muga con Moriella, con Castellfort, con Lo Portiel, con La Mata, con Todolella y con Lo Forcallo.
Toponimia
Significa en catalán "Cinco Torres".
La Trilha
A suya población ye de 168 habitants (2007) en una superficie de 6,84 km², con una densidat de población de 24,56 hab/km².
Lepanto (metro de Roma)
A gara Lepanto (en italiano, stazione Lepanto) ye una gara d'a linia A d'o Metro de Roma. A gara estió debantada en l'anyo 1980.
Se troba en a confluyencia d'o viale Giulio Cesare con via Lepanto y via Marcantonio Colonna, en o rione de Patri, en o Municipio I d'a ciudat.
En l'anyo 2005 estió redotata o cabo de linia de l'autobús interurbán y ye tresladato t'a gara de Cornelia.
Historia
A gara de Lepanto estió debantada como parti d'o trachecto orichinal (dende Anagnina dica Ottaviano) d'a linia A d'o Metro de Roma.
En l'anyo 2012 a gara, chunto con a gara d'Ottaviano, estió amillorata con nuevos panels blancos.
En o prencipio d'aviento de 2015 s'adhibió a o nombre o suxifo "Vaticano" con motiu d'o Chubileu d'a Misericordia t'a aduyar a l'aturadero d'Ottaviano – San Pietro – Musei Vaticani en a chestión d'os pelegrins.
Comarca d'o Río Mula
A Comarca d'o río Mula u Cuenca d'o río Mula ye una comarca d'a Rechión de Murcia (Espanya) travesata por o río Mula. Ye situata en o centro d'a rechión, por lo que muga con totas as comarcas, menos l'Altiplán, Oriental, Campo de Cartachena y Mar Menor.
Quimica fisica
thumb|250px|Imachen d'o manuscrito de Mikhail Lomonossov a on apareixe por primera vegata en [[1752 o termin "Quimica fisica".]] A quimica fisica u a fisicoquimica ye una branca d'a quimica que estudea os conceptos d'a quimica dende un punto d'anvista fisico.
D'alcuerdo con o quimico norteamericán de renombre Gilbert Lewis, "A Quimica fisica ye qualsiquier cosa intresant", probablement referindo-se a o feito de que muitos fenomenos d'a naturaleza relacionatos con a materia son de prencipal intrés en a quimica fisica.
A fisica quimica representa una branca a on bi ha una combinación de quantas sciencias, como a quimica, a fisica, a termodinamica, a electroquimica y a mecanica quantica a on as funcions matematicas pueden representar interpretacions a ran molecular y a ran atomico. Cambeos en a temperatura, presión, volumen, calor y treballo en os sistemas, solido, liquido y/u gaseoso se troban tamién relacionatos con istas interpretacions d'interaccions moleculars.
O quimico norteamericán d'o sieglo XIX Willard Gibbs ye tamién considerato o pai fundador d'a quimica fisica, ya que en a suya publicación de 1876 dita On the Equilibrium of Heterogeneous Substances (Estudio sobre o equilibrio de substancias heterochenias) parla sobre termins com enerchía libre, potencial quimico, u a regla d'as fases, que anyos dimpués serían obchecto d'intrés en o estudio d'ista disciplina.
A quimica fisica moderna tién as suyas bases en a fisica pura. Arias d'estudio muit importants en ista encluyen a la termoquimica (termodinamica quimica), cinetica quimica, quimica quantica, mecanica estatistica, electroquimica, quimica d'o estato liquido, quimica coloidal, quimica de superficies y espectroscopia. A quimica fisica fa parti fundamental en o estudio d'a sciencia de materials.
Casillas de Flores
Casillas de Flores ye un municipio d'a provincia de Salamanca, en a comunidat autonoma de Castiella y Leyón, Espanya. A suya población ye de 205 habitants (2007), en una superficie de 42,60 km² y una densidat de población de 4,81 hab/km².
Ibón d'el Sen
L'ibón d'el Sen ye un ibón pirenenco situau en o municipio de Sant Chuan de Plan, en o Parque Natural de Pocetz-Maladeta.
Bergosa
Bergosa ye un lugar aragonés en o termin municipal de Chaca, comarca de Chacetania y partiu chudicial de Chaca, en a provincia de Uesca.
Alesanco
Alesanco ye un municipio d'a comunidat autonoma d'a Riocha situau en a comarca de Nachera.
Bergosa
Toponimia
Seguntes Agustín Ubieto Arteta, a primera cita d'o lugar ye de 948/962, recullida en a obra d'o suyo chirmán Antonio Ubieto Arteta Cartulario de San Juan de la Peña, II, en Textos Medievales, 6 (Valencia, 1963), y documenta as variants Bergossa, Bergosi, Bergasa, Uergosa, Uergossa y Bergosa.
Un microtoponimo homofono Vergosa se troba en Ambel y s'interpreta a partir de "Verga" y d'o sufixo indicador de formación vechetal -osa.
Alesanco
Toponimia
O toponimo Alesanco presenta lo sufixo -anco d'orichen prerromano.
Bergosa
Historia
En os anyos 1990, o lugar fue espropiau, como a resta d'a Garcipollera, ta plantar pins ta evitar a colmatación con os sedimentos d'as suyas tierras de l'entibo de Yesa, en o río Aragón.
Alesanco
Cheografía
A localidat d'Alesanco ye situada a 568 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, a una distancia de 35 km d'a ciudat de Logronyo, a capital riochana, y de 9 km de Nachera, a capital d'a suya comarca.
Quimica analitica
thumb|220px|Animación d'a variación d'o [[ph mientres una valoración]] A quimica analitica ye a branca d'a quimica que consiste en l'analís de muestras de substancias diversas ta determinar-ne a suya composición quimica; asinas como o estudio d'as tecnicas ta fer analís y estudiar os datos (quimiometría).
Bi ha dos tipos prencipals d'analís quimica:
En quimica analitica cal meter prou ficacio en a cullita y tractamiento d'as muestras, y emplegar as ainas estatisticas adequatas ta poder obtener a maxima precisión y exactitut d'as mesuras.
As tecnicas fisico-quimicas emplegatas son muit variatas. As mas habituals hue en día se basan en a espectroscopia. Tamién existen tecnicas clasicas como a gravimetría y a volumetría, tecnicas basatas en mesuras electricas ya sía de potencial (potenciometría), de corrient (amperometría) u d'a relación entre as dos (voltamperometría).
Northrop Grumman B-21 Raider
Northrop Grumman B-21 Raider ye un bombardero actualment en desembolique dende 2015 per Northrop Grumman pa la USAF. Lo bombardero dentraría en servicio de combate en 2025 y reemplazaría a lo B-1 Lancer y a lo B-52 Stratofortress actualment en servicio con os Estaus Unius.
Sukarrieta
A suya población ye de 350 habitants (2009) en una superficie de 2,30 km², con una densidat de población de 152,17 hab/km².
Cheografía
A localidat de Sukarrieta se troba situata a 29 metros d'altaria sobre lo livel d'a mar, a lo canto d'o golfo de Bizcaya en a mar Cantabrica, a una distancia de 37 km d'a ciudat de Bilbau, a capital de Bizcaya.
Penya de l'Ibón
O penya de l'Ibón (en francés Pic du Lac de la Chourique) ye un pico de 2.138 metros d'altaria situau en a cordelera d'o Pireneu, en a muga entre Aragón y Occitania.
Ye deseparau de l'agulla de l'Acherito (2.101 m) y a punta d'Arralla (2.145 m) por a breca d'Hanas (2.035 m).
John Leguizamo
John Leguizamo (nombre artistico de Jonathan Alberto Leguizamo), naixito de Bogotá o 22 de chulio de 1964, ye un actor y productor cinematografico colombiano, activo en o cine estausunidense dende meyatos d'os anyos 1980 y con cuantos premios recibitos mientres a suya carrera cinematografica.
Tronchón
La suya población yera de 106 habitants (2010), en una superficie de 57,10 km².
Cheografía
thumb|left|250px|Anvista de Tronchón Ye situau a piet de la sierra de Palomita, con la vistable Muela Monchén (1.779 m) a lo sudueste de lo lugar.
Mugas
Lo suyo termin municipal muga con Olocau del Rei, con Mirambel, con Cantaviella, con Villar Luengo, con un cantón de lo termin de Bordón.
Historia
Alifonso II reconquerió lo lugar y dimpués lo donó a Gastón, mayestre de la Orden de lo Sant Redentor, con seu en Cantaviella. En 1212 pasó a lo Temple, con los atros lugars de la Bailía, Villar Luengo, La Canyada de Benatanduz, La Iglesuela, Mirambel y La Cuba. Los templers fortificoron lo castiello, que dimpués, quan la orden se disolvió, pasó a la Orden de lo Hespital de Sant Chuan de Cherusalém. En lo Quixot se fa mención de lo Queso de Tronchón, por lo que ye lo formache con nombre propio con más antigüedat documental.
Luengas y parlas
En Tronchón se charra lo castellano rechional d'Aragón, con substrato aragonés. Lo lexico d'intrés etnografico de Tronchón se conoix relativament bien por figurar esta localidat en l'ALEANR con la sigla Te 403
Bi ha aragonesismos coincidents con palabras catalanas a sobén, ababol, airegaz, aladro, alfalz, amprar, aspro, aturar, azarolla, bambollas, bandiar, vusotros, calcero, codigo postalarra, cheminera, chito, cocio, coda, con tú, dalla, dorondón, embolicar, envasador, emsobinar-se, escaicer, escatas, esclafar, esculla, escullar, escurzón, estronchinar, falsa, falcino, fetillero, figa, florecido, fumarro, garganchón, garza, gayato, guito, juñir, malfurrir, mardano, mangrana, masclo, matapuerco, moñaco, muir, niquitoso, prisco, purna, punza, robinau, royo, sargantana, sostobar, tarquín (por lo menos con lo significau de tarquín no pudent que li dan en aragonés oriental y centro-oriental), tierca, zaborro. Bi ha posibles catalanismos como goludo u calcos d'expresions catalanas como a palpón.
Acherito
Acherito ye un toponimo d'orichen basco estendillau por o Pireneu aragonés Occidental que puet fer referencia a os siguients accidents cheograficos:
Leganiel
Leganiel ye un municipio castellanomanchego, situato en a provincia de Cuenca. A suya población ye de habitants, en una superficie de 45,1  km² y una densidat de población de 0 hab/km².
La Línea de la Concepción
La Línea de la Concepción ye una ciudat andaluza, situada en a provincia de Cádiz. A suya población yera de 63.365 habitants en 2021, en una superficie de 19,24 km² y una densidat de población de 3282,02 hab/km².
La Peraleja
La Peraleja ye un municipio castellanomanchego, situato en a provincia de Cuenca y comarca de L'Alcarria.
A suya población ye de 134 habitants(2008), en una superficie de 34,91 km² y una densidat de población de 3,84 hab/km².
Cheografía
A localidat de La Peraleja se troba situata a 873 metros d'altaria sobre o livel d'a mar.
Bernués
Bernués ye un lugar en o termin municipal de Chaca, comarca de Chacetania y partiu chudicial de Chaca, en a provincia de Uesca. A suya población ye de 25 habitants censaus, pero nomás 8 viven asti tot l'anyo.
Luisa Larraga Cacho
María Luisa Larraga Cacho, (Zaragoza, 10 d'aviento de 1970) ye una atleta aragonesa especializata en cursas de fundo y medio fundo. Fue internacional con o equipo nacional espanyol 31 vegatas dende l'anyo 1996 dica o 2006. Tien en l'actualidat os récords d'Aragón de 3.000, 5.000, 10.000 m lisos, 1/2 maratón y maratón. Os suyos equipos estioron o CN Helios (1988-1992) o New Balance AC (1994-1996), o Adidas RT (1997-2003), o Puma Chapín de Jerez en o 2004, At. Olímpo (2005-2008) y o Scorpio-71 dende 2009 dica l'actualidat.
Bernués
Cheografía
O lugar de Bernués ye a 917 metros d'altaria, dencima d'un pueyo a man de l'antigo Camín Reyal de Chaca ta Uesca por Ayerbe, y tamién amanato a l'antiga vía romana que trescruzaba a sierra de Sant Chuan d'a Penya por Ena. Ye a lo sud de Penya Uruel y d'a sierra de Sant Chuan d'a Penya, a una distancia de 17 km de Chaca.
Luisa Larraga Cacho
Entre as suyas claseficacions destacan a victoria d'a maratón de Valencia y a medalla de bronce por equipos en o Campionato d'o Mundo de Meya Maratón en a suya edición de 1998 con l'equipo d'Espanya.
Bernués
Cheografía
As suyas coordenadas son: Latitud, 42,47798; Lonchitud: -0,5856466.
Historia
En 992 o rey de Navarra Sancho Garcés II (con a suya muller Urraca) donó o lugar a o monesterio de Santa Cruz d'as Serors. Sindembargo, a prencipios d'o sieglo XI o lugar fue cedito a o monesterio de Sant Chuan d'a Penya, que ye a poca distancia a o norte d'o lugar, por o rei Sancho o Gran.
Toponimia
Seguntes Gerhard Rohlfs se relaciona con l'antroponimo galo Bernus, con un sufixo aquitano de pertenencia -ossu que evolucionó ta -ués.
Alto Palatinato
L'Alto Palatinato (en alemán Oberpfalz, en austro-bavaro Owerpfålz) ye una d'as siet rechions administrativas en que ye dividiu o estau alemán de Bavera. Se encuentra a l'este d'o estau federal. A o norueste muga con l'Alta Bavera, a o sud con a Baixa Bavera, Franconia Meya y Alta Franconia. Amás tien una muga internacional con a Republica Checa.
A suya capital administrativa ye Ratisbona.
División administrativa
A rechión de l'Alto Palatinato ye compuesta por tres ciudaz-districto (Kreisfreie Städte) y siet districtos rurals (Landkreise):
Laút (desambigación)
Laút puet estar:
Mikoyan-Gurevich MiG-23
Mikoyan-Gurevich MiG-23 ye un avión de caza de tercera cheneración desembolicau por Mikoyan-Gurevich. O suyo primer vuelo estió en 1967. Tien un motor Khatchaturov R-35-300 y una velocidat maxima de Mach 2.35. Se'n han construyíu 5047 unidaz.
Río Yangtze
O Yangtze (en chinés 扬子江, en pinyin ) ye un río de l'Asia oriental, actualment conoixito tamién como Chang Jiang (en chinés 长江, en pinyin ), que quiere decir "o Gran Río". En tibetano se diz Drichu (འབྲི་ཆུ་), u río d'o yak fembra. Atros nombres que recibe en o suyo recorrito son os siguients: Dangqu (当曲), Tuotuo (沱沱河), Tongtian (通天河), Jinsha (金沙江) y, a la fin, Yangzi (扬子江), que ye como se'n diz en o trampo final entre Yangzhou y Zhenjiang en a provincia de Jiangsu, amán d'a desembocadura. Como iste zaguer estió lo primer nombre que sintioron os misioners y comerciants occidentals, estió lo que s'aplicó a tot o río en as luengas europeas. En chinés, Yangzi Jiang se considera o nombre historico u poetico d'o río. A más, en os países castellanoparlants, en Francia y Italia, se'n diz tamién Río Azul, probablement iste nombre lo inventoron en Francia ta diferenciar-lo de l'atro gran río de China: o río Amariello.
Uigurs amariellos
Os uigurs amariellos habitan a provincia chinesa de Gansu entre a Gran Muralla y los Monts Quilian. Parlan una luenga turquica propia encara que beluns prenioron fa sieglos o mongol. Son budistas lamaístas con restos de xamanismo.
Río Yangtze
Ye o tercer río más largo d'o mundo dimpués de l'Amazonas y d'o Nilo y o segundo de más cabal dimpués de l'Amazonas. Naixe en l'altiplán d'o Tibet, trescruza China d'ueste enta l'este y desemboca en un gran delta en a mar de China Oriental, a lo norte d'a ciudat de Xangai. A suya cuenca hidrolochica ye un 18% d'a superficie d'iste amplo país en os que bi ha mas de 200 especies de peixes.
Uigurs amariellos
Luenga
A luenga d'os uigurs de Gansu evolucionó aislata d'atras luengas turquicas dica plegar a un punto que ya no ye intercomprensible con l'idioma d'os neouigurs de Xinjiang (os pueblos turquicos que son conoixitos dende 1920 como uigurs). A luenga d'os uigurs amariellos tiene muita influencia tibetana y chinesa. En tiempos d'a dominación mongol bels uigurs amariellos prenioron l'idioma mongol, que evolucionó enta una parla mongola propia d'os uigurs amariellos dita yugur oriental, en oposición a l'idioma turquico d'os uigurs amariellos dita yugur occidental. Beluns han perdito l'uso tanto d'o yugur oriental mongol como d'o yugur occidental turquico y parlan chinés.
Cantón de Gran Baish Armanhac
A suya población ye de habitants  y en fan parte 40 comunas. A suya capital ye a localidat de Nogaròu.
Uigurs amariellos
Historia
Enta l'anyo 840 os Kirguizes d'o Yenisei destruyoron o Khanato Uigur y bels uigurs emigroron ta o Gansu quedando deseparatos de pa cutio d'os uigurs que emigroron ta lo norte d'a Cuenca de Tarim (actual Xinjiang) y fundoron o Reino de Karakhocha.
Os uigurs de Gansu creyoron arredol de l'anyo 870 un reino dito Yugor, que duró dica l'anyo 1036 y que teneba a capital a man de Zhangye. N'esta situación cheopolitica os uigurs amariellos no tenioron influencias musulmanas y pasoron de lo maniqueísmo a lo budismo lamaísta a fins d'o sieglo IX. Entre os anyos 1028 y 1036 os uigurs amariellos fuoron derrotatos y sozmesos por os tanguz, que dimpués serían sozmesos por os mongols.
Río Yangtze
Ye navegable en mils de kilometros; como eixemplo, premite que a ciudat más gran de China, Chongqing, que ye amás de 1.000 km d'a mar, i tienga un puerto. Tien una gran importancia economica, como vía de comunicación, como fuent de recursos naturals (pesca, menería) y como fuent d'augua potable ta os reganos y a población.
Mugant a la ciudat de Sandouping, en o distrito de Yiling, bi ha presa d'as Tres Foces, una d'as obras d'incheniería más grans que s'han feito nunca y a mayor productora de electricidat d'o mundo, que ye tenendo un gran impacto tan negatigament como positivament en os aspectos economico, social, ecolochico y politico.
Ciudaz más importants
A cuenca d'o río Yangtze pasa por istas grans ciudaz:
Olmeda de la Cuesta
Olmeda de la Cuesta ye un municipio castellanomanchego, situato en a provincia de Cuenca. A suya población ye de 39 habitants(2007), en una superficie de 23,12 km² y una densidat de población de 1,69 hab/km².
Club Baloncesto Valladolid
O Club Baloncesto Valladolid, ye un club de baloncesto castellano d'a ciudat de Valladolit, fundato en l'anyo 1976. Ye conoixito a sobén con o actual nombre de CB Valladolid. Chuga en a liga LEB Oro en a temporada 2014/15 y en o Poliesportivo Pisuerga d'a ciudat de Valladolit como equipo local.
San Fernando (Cádiz)
San Fernando  ye una ciudat andaluza, situada en a provincia de Cádiz. A suya población yera de 94.867 habitants en 2021, en una superficie de 30,66 km² y una densidat de población de 3119,47 hab/km².
Río Gangas
O Gangas (Ganga, en as luengas d'a India) ye un gran río situato a o norte d'a India, y que ye considerato como sagrato por os hindús.
Naixe con o nombre de Bhagirathi en o glaciar Gangotri, en o Himalaya, y s'une a o río Alaknanda amán de Deoprayag ta formar o Gangas. O Gangas desemboca en o golfo de Bengala dimpués de dividir-se en muitos ríos menors. Un d'ells ye o río Hoogli, a mán de Calcuta; un atro ye o Padma, río que dentra en Bangladesh. As rechions mugants con o delta amán d'o golfo de Bengala son conoixitas como os Sunderbans (literalment Selvas politas) – una rechión de espesas selvas de chinchebre, y l'habitat natural d'o tigre de Bengala.
O río Yamuna, un río practicament sagrato, ye un afluent d'o Gangas, y a suya unión ye amán d'a ciudat sagrata india de Prayag, hue en día conoixita como Allahabad.
En o Gangas, i viven dos especies de delfins, o delfín d'o río Gangas y o delfín Irrawaddy. Tamién bi habita una especie de tiburón quasi esconoxita, o Glyphis gangeticus.
Toponimia
En o "Libro d'o Trasoro" s'escribe Gangas y Gadeuas.
Tierra de buro
thumb|right|250px|Tierra de buro. Una tierra de buro (pronunciau lo más a-sobén como «tierra' buro») ye, en o vocabulario tradicional de buena cosa de l'Alto Aragón, un tipo de suelo an que predomina os sedimentos d'archila que saca u d'an se saca buro, popular como material de construcción pero tamién sedimento que arrociegan as plevidas y tinye l'augua.
Un eixemplo de «tierra de buro» ye o component principal d'as formacions que se diz «terreros» que abunda en a depresión intrapirenenca. Si bien ixe tipo de modelaus erosivos no son buenos pa quitar-ne buro material pa construcción, por a inconsistencia de l'archila que los forma, sí que sacan «buro» quan pleve abundante y fan tornar l'augua turbia.
Bescós de Garcipollera
Bescós de Garcipollera ye un lugar aragonés en o termin municipal de Chaca, comarca de Chacetania y partiu chudicial de Chaca, en a provincia de Uesca y antigo municipio. Dimpués d'a construcción de l'entibo de Yesa estió expropiau por l'estau y albandonau, estando despoblau mientres muito tiempo.
En l'actualidad en o suyo antigo termín municipial bi ha una piscifactoria y a suya población ye de 5 habitants en 2019.
Río Indo
L'Indo (en sindhi सिन्‍धु नदी, Sindh Nadi, conoixito como सिन्धु Sindhu en sanscrito) ye o prencipal río de Pakistán. Antis d'a división d'o subcontinent indio en os modernos estaus d'a India y Pakistan en 1947, l'Indo yera o segundo río en importancia en a rechión, dimpués d'o Gangas, tanto en termins culturals como comercials; amás, o nombre d'a India deriba d'iste río. En a suya val i apareixioron bellas d'as civilizacions urbanas mas antigas d'o planeta.
Ciudad Rodrigo
Ciudad Rodrigo ye un municipio d'a provincia de Salamanca, en a comunidat autonoma de Castiella y Leyón, Espanya. A suya población ye de 13922 habitants (2007), en una superficie de 239,61 km² y una densidat de población de 58,10 hab/km².
Río Indo
A suya largaria total ye d'entre 2.900 y 3.180 kilometros. O cabal meyano ye de 6.700 m³/s y l'aria total ocupata por a suya cuenca ye d'1.081.700 km². En a suya desembocadura en a mar d'Omán, l'Indo forma un amplo y fértil delta, con una superficie de 7.770 km² que s'estendilla a traviés de 200 km de costa.
O delta de l'Indo ye considerato una d'as rechions ecolochicas mas importants d'a planeta. En iste río se troba una especie unica de delfín, o delfín de l'Indo (Platanista minor minor), muit pareixito a la especie de delfín que habita en o Gangas (Platanista gangetica) que ye tamién ciego. Seguntes un censo elaborato en 2001, bi heba un total de 1.100 eixemplars vivos d'iste animal.
O nombre Indo deriva d'o nombre sanscrito d'o río, que yera y en ye Sindhu. En antigo persa en yera Hendu, en hebreu Hoddu. Os griegos convirtioron Hendu en Indu, pero en bellas narracions (como o Periplus Maris Erythraei) apareixe l'antigo nombre "Sindus".
Salz
Salz puet estar:
Yosa
Yosa conoixito tamién como Yosa de Broto ye un lugar aragonés d'o municipio de Broto, en a Comarca de Sobrarbe y provincia de Uesca. En l'actualidat ye despoblato dende l'anyo 1970 cuan os suyos dos zaguers habitants albandonaron o lugar.
Molimentos
A Ilesia de Sant Chaime o Mayor de Yosa, una ilesia adedicada a Sant Chuan Evanchelista, que ye la ilesia parroquial d'o lugar.
L'Aligar
L'Aligar (Aguilar en castellano) ye un lugar d'o municipio de Boltanya, en a provincia de Uesca. A suya población ye de 7 habitants.
Ibón Pixón
L'ibón Pixón ye un ibón pirenenco situau en o municipio de Sant Chuan de Plan, en o Parque Natural de Pocetz-Maladeta.
Dassault Mirage F1
Dassault Mirage F1 ye un avión de caza de tercera cheneración desembolicau por Dassault Aviation. O suyo primer vuelo estió en 1966. Tien un motor SNECMA Atar 9K-50 y una velocidat maxima de Mach 2.2. Se'n han construyíu 720 unidaz.
Perdix perdix
A perdiz charra (Perdix perdix (Linnaeus, 1758) ) ye una especie d'au d'a orden d'os Galliformes y familia Phasianidae que ye nativa d'Europa y Asia, y ha estau introducida en America.
Subespecies
thumb|Perdix perdix hispaniensis
Olmedilla de Eliz
Olmedilla de Eliz ye un municipio castellanomanchego, situato en a provincia de Cuenca. A suya población ye de 29 habitants(2007), en una superficie de 13,26 km² y una densidat de población de 2,19 hab/km².
Renun
A suya población ye de 472 habitants (2007) en una superficie de 21,95 km², con una densidat de población de 21,50 hab/km².
Villanoviella (Acín)
Villanoviella (Villanovilla en castellano) ye un lugar en o termin municipal de Chaca, comarca de Chacetania y partiu chudicial de Chaca, en a provincia de Uesca. A suya población ye de 9 habitants.
Cheografía
O lugar se troba en a Garcipollera y ye a unica localidat habitada d'a val.
28 d'octubre
Sieglo XI
right|thumb|250px|L'emperador [[Henrique III d'o Sacro Imperio Romano Chermanico, naixito o 28 d'octubre de 1017.]]
Anyos 1960
right|thumb|250px|L'actriz y modelo estausunidense [[Julia Roberts, naixita o 28 d'octubre de 1967.]]
ARN d'interferencia menudo
A expresión ARN d'interferencia menudo (per siglas, siRNA «ese í erreneá», de l'anglés  s mall i nterfering RNA, literalment «ARN interferidor menudo») fa referencia a moleculas d'acido ribonucleico (ARN) d'entre 20 y 25 nucleotidos de lonchitut que cumplen numerosas funcions en chenetica y biolochía molecular. D'entre ellas, a mas destacable ye a vía d'a interferencia d'ARN, en a cual i interfiere con a expresión de bel chen. A demés de lo dito proceso, o RNA d'interferencia menudo tamién interviene en bel altros procesos biolochicos d'a celula muit estreitament relacionatos con a interferencia d'ARN, como per eixemplo a oposición a os mecanismos replicativos d'os virus u en a estructuración d'a cromatina en o nuclio. A verdadera complxidat de toz istes procesos no se ye emprenzipato a dilucidar dica os zaguers anyos.
Arunachal Pradesh
Arunachal Pradesh ye un estato situato en l'este d'a India. Muga a o sud con o estato d'Assam, a o sudeste con o estato de Nagaland, a l'este con Birmania, a o norte con China y a l'ueste con Bután.
ARN d'interferencia menudo
Os siRNAs se descobrieron per primer vegada en o grupo d'investigación de David Bailcombe en o Sainsbury Laboratory de Norwich (Anglaterra) como parte d'os mecanismos silenciadors d'a expresión de cualques chens en plantas. Ixe grupo investigador expublicó lo suyo troballo en un articlo que heba títol "A species of small antisense RNA in posttranscriptional gene silencing in plants" («Una especie d'ARN menudo anti-sentido en o silenciamiento pos-transcripcional en plantas»). Poquet dimpués, en 2001, s'observó que bels siRNAs podeban inducir a interferenia d'ARN en celulas de mamifero.
Arunachal Pradesh
A suya capital ye Itanagar.
ARN d'interferencia menudo
Estructura
Cada cadena tiene un fosfato 5' («fosfato cinco prima») y un grupo hidroxilo 3' («hidroxilo tres prima»). La dita estructura procede d'a catalisi per partes d'o enzima dicer, que tiene a propiedat de convertir ARN de doble cadena u ARN curtos en forquilla de pelo en ARNs menudos d'interferencia. Os siRNAs tamién pueden introducir-se exochenament en a celula ta que i actúen como bloqueyadors de cualques chens concretos. En esencia, cualsiquier chen que tienga una secuencia conoixita puede ser subchecto d'un siRNA especialment disenyato contra él, que i «interferirá» per complementariedat de bases. Ista particlaridat ye feito d'os siRNAs una ferramienta prencipal en a función chenica y en a validación d'estudeos sobre dianas d'actuación de farmacos en os zaguers anyos.
Ferramienta
thumb|right|250px|Ferramientas. Una ferramienta (d'o latín < FERRAMENTA) ye un obchecto u estrumento feito con a intención de fer más fácil una fayena mecanica pa la qual ye preciso invertir enerchía. O termin ferramienta, en sentiu estricto, se fa servir pa referir-se a utensilios resistents, útils pa treballos pa los que cal fer qualque fuerza fisica.
A parola ferramienta ye d'uso cheneral en aragonés, y asinas amaneix en os diferents vocabularios de variedatz diatopicas, como l'ansotano, lo cheso, l'aragonés de Sobrarbe, etc. A forma «aina» s'ha documentau en benasqués nomás, en o limite oriental d'o dominio lingúistico aragonés con o catalán.
El Bodón
El Bodón ye un municipio d'a provincia de Salamanca, en a comunidat autonoma de Castiella y Leyón, Espanya. A suya población ye de 308 habitants (2007), en una superficie de 60,74 km² y una densidat de población de 5,07 hab/km².
Collau d'Arralla
O collau d'Arralla (en francés Col de Larraille) ye un collau d'os Pireneus situau a una altaria de 2.011 metros.
Comunica as vals de Echo y Aspa.
Alta Franconia
L'Alta Franconia (en alemán Oberfranken) ye una d'as siet rechions administrativas en que ye dividiu o estau alemán de Bavera. Se troba a o nord-este d'o estau federal y muga con Saxonia, Turinchia, a Baixa Franconia, a Franconia Meya y l'Alto Palatinato. Amás tiene una muga internacional con a rechión checa de Karlovarský kraj.
A suya capital administrativa ye Bayreuth.
División administrativa
A rechión de l'Alta Franconia ye compuesta por quatre ciudaz-districto (Kreisfreie Städte) y nueu districtos rurals (Landkreise):
Camín de Sant Chaime
300px|thumb|Rotas d'o Camín de San Chaime por Europa.
O Camín de Sant Chaime u Carrera de Sant Chaime (en gallego: Camiño de Santiago; en castellano: Camino de Santiago; en basco: Donejakue Bidea; en occitán: Camin de Sant Jaume; en francés: Chemin de Saint Jacques) ye una rota que recorren os pelegrins procedents d'Espanya y de toda Europa ta arribar a la ciudat de Santiago de Compostela, an se veneran as reliquias de l'apostol Sant Chaime. Mientres toda a Edat Meya estió muit concorrito, dimpués estió una mica olvidato y en a epoca actual ha tornato a prener una gran importancia.
Lista de municipios de Venezuela
En Venezuela bi ha 335 municipios distribuitos en 24 entidaz federals (23 estaus y un Districto Capital). A continación se veiga a lista de municipios de Venezuela ordenaus por estau.
Tarquín
thumb|right|200px|Sedimento atarquilau n'o fondo d'un [[entibo.]] O tarquín   u tarquil  (de l'arabe <*tarquim, «amontinar bardo») de traza cheneral ye qualsiquier tipo de sedimento fino-fino que queda asolau sobre o fondo y atras superficies que ha estau debaixo de l'augua u qualsiquier atro liquido con particulas en suspensión y que, una vez s'ha secau, puede tornar-se una crosta pegada.
En un sentiu más propio, o tarquín ye como se nombra o buro seco que queda en o fondo d'os entibos, as cequias y as balsas pa regar, en pasau un tiempo que han teniu augua adintro. A l'acción d'asolar-se u dipositar-se un sedimento n'o fondo d'un recipient se le dice «atarquilar-se».
En o Pireneu, que l'augua ye por regular calsinosa, o tarquín tiene lo más a-sobén una buena cosa de calso, por lo que a resultas a crosta d'iste material se cualla a-escape y ye bien dura, lo que fa que en belunas auguas puede tapar y solidificar-se alto de materials organicos (fuellas, palos, branquetas de hierba, etc.) antes mismo que se puedan descomposar. Ixo fa que se forme travertinos, que ye lo que da lugar a la tosca.
Asam
Asam ye un estato d'a India, situato en o nord-este d'o país. Muga con Arunachal Pradesh, Nagaland, Manipur, Mizoram, Tripura, Meghalaya, Bután y Birmania.
Monts Urals
Os Monts Urals u nomás Urals (en ruso Уральские горы u Урал) son una important cordelera de montanyas d'Europa. O suyo punto mas alto ye lo Narodnaya, con 1.895 metros d'altaria.
A cordelera forma parti d'a buega convencional entre as rechions d'Europa y Asia.