cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Stephen Frears
Stephen Arthur Frears, naixito de Leicester (Anglaterra) o 20 de chunio de 1941, ye un director y productor cinematografico britanico, activo en o cine britanico y dimpués tamién en o cine estausunidense dende zaguerías d'os anyos 1960, y con quantos premios recibitos por o suyo treballo. D'entre as suyas cintas, se puet destacar Dangerous Liaisons (1988, con Glenn Close, John Malkovich y Michelle Pfeiffer), The Grifters (1990, con John Cusack, Anjelica Huston y Annette Bening) u The Queen (2006, con Helen Mirren, Michael Sheen y James Cromwell).
Oracions de relativo en francés
As oracions de relativo en francés son oracions composadas por subordinación en as que a proposición subordinada ye introdueita por un pronombre relativo y cumple a mesma función que un adchectivo respecto a la proposición principal, que ye o suyo antecedent.
O verbo d'a proposición subordinada relativa puede ir en indicativo, en condicional, en subchuntivo u en modo infinitivo.
Oracions de relativo con indicativo
Bi ha casos en os que o emplego d'o indicativo en as oracions de relativo coincide en francés y en aragonés. Manimenos, en francés bi ha un emplego d'o futuro d'indicativo en esta clase d'oracions de relativo que correspondería a emplego d'o subchuntivo en as luengas iberorromanicas.
Oracions de relativo con subchuntivo
O modo subchuntivo se puede emplegar en uns pocos casos:
a) Quan a proposición subordinada leva a ideya de finalidat u conseqüencia:
b) Quan a proposición principal ye negativa, restrictiva u dubitativa:
c) Quan a proposición principal leva un superlativo.
Oracions de relativo con infinitivo
As oracions de relativo con infinitivo son introdueitas por o pronombre relativo où u por un atro pronombre relativo con preposición.
Vallecillo (desambigazión)
Vallecillo puet estar:
Rana dalmatina
A granota áchil (Rana dalmatina) ye una especie de rana d'a familia Ranidae y d'a orden Anura. En a Peninsula Iberica se troba nomás que en l'alta val d'Ebro. Se diferencia d'atras especies de ranas en a largura d'as patas zagueras que ye mayor, en os plegos dorsolaterals que son mas marcatos y en o tempán que ye mas gran.
Habitat
Caixicars de Quercus robur u de Quercus pyrenaica y a vegadas en fayars u selvas mixtas. En altarias entre 280 y 980 m (mas a sobén entre 500 y 600 m).
Se troba present en Alemania, Austria, Eslovaquia, Eslovenia, Francia, Hongría, Italia, islas Anglonormandas, Republica Checa, en os Balcans y en as costas turcas d'a mar Negra, amás d'en bel puesto de Dinamarca y d'o sud de Suecia.
Hita (Altos Pireneus)
Hita (en francés Hitte) ye una comuna occitana en o departamento francés d'Altos Pireneus, districto de Tarba, cantón d'a Val de l'Arròs y d'as Baïsas y rechión d'Occitania. A comuna yera parte de l'antiga provincia de Bigorra.
A suya población ye de 125 habitants (1999) en una superficie de 2,91 km², con una densidat de población de 42,96 hab/km².
Ermita de la Virchen de los Navarros
La ermita de la Virchen de los Navarros ye una ermita situada en a localidat aragonesa de Fuents Claras. Ye lo prencipal templo catolico de la población, de conchunta con a Ilesia parroquial, y la prencipal devoción local dende tiempos immemorials.
Historia
Fue devantada en mampostería en o sieglo XVII a las afueras de lo casco urbano, chunto a o camín reyal, por ixas envueltas la prencipal vía de comunicación que uniba Zaragoza y Teruel. D'una sola nau cubierta con vuelta de meyo canyón con lunetos. Lo suyo capitero ye poligonal y ye aliniada con dos edificios laterals. Tiene decoración d'estucos. La portalada, con arco de meyo punto de rechola baixo una ringlera de esquinillas, ye coronada per la imachen de la virchen en ceramica contemporania.
Inicialment se clamó Virchen de lo Camín, en trobar-se la ermita a lo costau de lo camín reyal mencionau; dimpués estió clamada "de la Fuent", ya que regaba l'hortal cercano; y finalment, "de los Navarros".
Sobre lo zaguer cambio de nombre i hai quantas leyendas populars. Seguntes un, fue debiu a uns navarros que de camín ta Valencia prencipioron una baralla y resultoron ferius, pero estioron aduyaus per la Virchen a recuperar la salut y dotoron a la ermita d'a-saber-las limosnas. Unatra teoría charra d'unatra baralla, tamién de navarros, que gracias a la intercesión de la Virchen se privó la muerte de la filla a mans de su pai. Finalment, unatra versión diz que uns navarros furtoron la Virchen de la ermita y fuyioron; quan ya s'heban aluenyau de lo lugar s'aturoron pa reposar y paroron cuenta que la imachen heba desapareixiu: miraglosament la Virchen se trobaba de nuevo en a ermita.
En 1789 lo relichioso fuentesclarino Joaquín Ibáñez de Jesús y María l'adedicó a la Virchen un novenario y uns goyos de devoción.
Catalogación
Se troba inscrita en l'Inventario de lo Patrimonio Cultural Aragonés per lo que seguntes la Lei 3/1999, de 10 de marzo, de lo Patrimonio Cultural Aragonés tiene la protección de Bien inventariau de lo patrimonio cultural aragonés.
Vaterstetten
Vaterstetten ye un municipio de Bavera, Alemanya. Se troba en o districto d'Ebersberg.
Alcaldes
Lista d'alcaldes democraticos dende 1945:
SEAT Ibiza
SEAT Ibiza ye un auto d'o segmento B desembolicau por SEAT, S.A.. SEAT Ibiza s'ensambla en diversas fabricas en diferents países, entre ellas en Martorell (Espanya) y Relizane (Alcheria). Amaneixió en o mercato en 1984 y se comerzializa dica hue y dica 2014 s'heban vendiu mas de 5 milions d'unidatz. I hai cinco cheneracions d'as qualas a zaguera ye de 2017, a primera estió o primer model desembolicau y fabricau integrament por SEAT como fabrica independient.
L'auto prene o suyo nombre d'o nombre en castellano d'a ciudat espanyola de Eivissa.
Competición
O modelo Ibiza mientres a suya historia ha contau con diversas homologacions pa competir en diferents campeonatos, entre os que cal destacar el SEAT Ibiza Kit Car, y as diversas preparacions para competir en a competición monomarca dita Copa Ibiza.
Confederación Mezmut
Los Mezmut estioron una de las confederacions tribals berbers mes importants de la Edat Meya chunto con las confederacions Zanata y los Zenacha. Los actuals berbers que charran lo Taxelhit descienden de los Mezmuz medievals.
Historia
Bellas tribus mezmutas s'establioron en Al-Andalus en la primera etapa d'invasions musulmanas. Yeran d'orichen mezmut familias como los Banu Tarif d'Osuna, los Banu Timlit d'Ateca y Pozuel de Fariza, los Banu Salim de Medinaceli y los Banu-Faradj de Guadalachara. En lo Matarranya unos mallos famosos pa los escaladors prenen nombre de los Mezmuz (Les Roques del Masmut).
Dende lo sieglo X, las confederacions Cenacha y Zanata invadioron as suyas tierras, y dimpués en lo sieglo XII los beduins arabes de la tribu Banu Hilal.
Ibn Tumart predicó una doctrina ortodoxa y achuntó las diferents tribus Mezmut a prencipio de lo sieglo XII fundando lo movimiento al-Muwahhidun (os "almuades"), que con lo tiempo ocuparía a mes gran parte de Berbería y l'Al-Andalus a tamás de la resistencia de lo Rei Lop. Los cristianos aragoneses lis diciban mezmuds a los almuades por l'orichen tribal de la mes gran part d'ixe exercito.
Cuan lo movimiento relichioso ortodoxo mezmut desapareixió lo modo de vida tradicional permaneixió. Bels pueblos berbers que descienden de los Mezmuz son los Hhaha d'Alcheria y los Xluh en l'Atlas.
Johan Ernst Gunnerus
Johan Ernst Gunnerus, naixiu de Christiania (Noruega) lo 26 de febrero de 1718 y muerto lo 25 de setiembre de 1773, estió un bispe, botanico y ornitologo noruego.
Río Balcez
O río Balcetz u Isuala ye un afluent d'o río Alcanadre por a suya marguin ezquierda. Dende o suyo naixedero en os sarratos sud-orientals d'a sierra d'o Gabardón, cerca de Mesón de Fuevola (termin municipal de Boltanya) baixa enta o Sud entre a sierra de Sevil a l'este y a sierra de Balcetz a l'ueste. Se reculle en l'Alcanadre cerca de Biarche. O suyo trampo alto ye conoixiu tamién como as gorgas de Balcetz.
Toponimia
O hidronimo Balcetz puet fer referencia a las pendients quasi verticals d'as foces que ha excarvau u a los movimientos de ladera asociaus estas pendients. En Chistau, Benás, Campo una esbalzada ye una masa de piedras y tierra caida dende un ribazo, y esbalzar-se ye esboldregar-se un ribazo u espuenda. En occitán se fa servir a parola bauç u balç pa dicir ripa u penyas, y se troba en a toponimia: Lei Bauç de Provença, Lo Bauçet.
En o Semontano de Balbastro tamién recibe a denoninación d'Isuala, y no s'ha de confundir con o suyo homonimo río Isuala u Isuela que traviesa Uesca capital.
Cabezo Alto
Toponimia
L'oronimo cabezo Alto ye transparent en aragonés y correlativo a un oronimo cabezo Bajo que bi ha a lo sudueste en la mesma sierra.
Bergen (Alta Bavera)
Bergen (en bavaro Bergn) ye un municipio d'o districto de Traunstein en Bavera, Alemanya.
Lobajac
Lobajac (Loubajac en francés y oficialment) ye una comuna occitana en o departamento francés d'Altos Pireneus, districto d'Argelèrs de Gasòst, cantón de Lorda-1 y rechión d'Occitania. A comuna yera parte de l'antiga provincia de Bigorra.
A suya población ye de 378 habitants(1999) en una superficie de 6,55 km², con una densidat de población de 57,71 hab/km².
El Cuenco (Garrapiniellos)
El Cuenco ye un barrio rural d'o municipio de Zaragoza, en la comarca Central y provincia de Zaragoza.
Monthòrt (Landas)
Monthòrt (Monthòrt en occitán, Montfort-en-Chalosse en francés y oficialment) ye una comuna occitana en o departamento francés d'as Landas, rechión de Nueva Aquitania, districto de Dacs y cantón de Costalat de Shalòssa, estando-ne a capital cantónal. Fa parte de l'antigo territorio d'a Shalòssa.
A suya población ye de 1.145 habitants (2008) en una superficie d'11,57 km², con una densidat de población de 99 hab/km².
Jakob Hübner
Jakob Hübner, naixito d'Augsburg (Sacro Imperio Romano Chermanico, hue Bavera, Alemanya) o 20 de chunio de 1761 y muerto en ixa mesma ciudat o 13 de setiembre de 1826, estió un entomologo alemán, especializato en os lepidopteros.
Johann Strauss
Johann Strauss puet estar:
Punta d'a Tosquera
A punta d'a Tosquera ye un mont situau en a val de Tena, en o municipio de Sallent de Galligo, Alto Galligo.
Pasau perfecto de subchuntivo en francés
O pasau de subchuntivo en francés (subjonctif passé) indica accions rematadas relacionadas con o deseyo, sentimiento, suposición, obligación, prohibición u mandato en oracions simples. Ye una forma composada con un participio pasau seguindo a un verbo auxiliar avoir u être.
Punta d'a Tosquera
Toponimia
O suyo nombre se debe a que se troba en una zona dominada por una tosquera, cantera d'on se ranca a tosca, piedra calsina lichera y porosa feita d'o calso que portian as auguas de bells barrancos. Ista piedra, por tallar-se facilment, se fa servir en a construcción de tabiques, chamineras, etc.
Pasau perfecto de subchuntivo en francés
Formas
As formas d'o pasau perfecto de subchuntivo con o verbo auxiliar avoir son:
As formas d'o pasau perfecto de subchuntivo con o verbo auxiliar être son:
Emplego
Se fa servir o pasau de subchuntivo quan l'acción ye rematada :
Si l'acción no ye rematada se fa servir o present de subchuntivo :
Johann Strauss (fillo)
Johann Strauss (u Johann Baptist Strauss u Johann Strauss II), naixito de Viena (Imperio Austriaco) o 25 d'octubre de 1825 y muerto en Viena (Imperio Austrohongaro) o 3 de chunio de 1899, estió un compositor y director d'orquesta austriaco, fillo de Johann Strauss, muit conoixito por as suyas composicions de musica de baile (polcas, valses...), encara que tamién componió Operas. As suyas composicions cal encluyir-las aintro d'o Romanticismo.
Bonaventura Gran
Miquel Baptista Gran Peris (Riudoms (Catalunya), 24 de noviembre de 1620 - Roma (Italia), 11 de setiembre de 1684) conoixiu actualment como Beato Bonaventura Gran u como Fra Bonaventura de Barcelona en vida suya, va estar un frare franciscano, proclamau beato por l'Ilesia catolica.
Biografía
Va naixer a Riudoms (Catalunya) o 24 de noviembre de 1620 en una modesta casa d'o que se conoixeba como carrer d'a Pocha y que hue porta o suyo nombre. Dimpués de casar-se con 18 anyos por deseyo de su pai y quedar viudo en pocos meses, dentró en o convento d'os franciscanos de Santo Miquel de Escornalbou y fació a profesión relichiosa o 14 de chulio de 1641 an cambió o suyo nombre por o de Bonaventura. En os siguients anyos va estar destinau a Móra d'Ebre, Figueras, la Bisbal d'Empordà y Terrassa án da nombre a un carrer.
O 1658 va estar ninviau a Roma án funda o Santo Retir que son quatro conventos a la provincia de Roma, entre ells Santo Bonaventura a o Palatino. Estió consellero de quatro papas: Aleixandre VII, Climent IX, Climent X y Inocencio XI. O 1662 va fundar a Roma a Riformella, un movimiento de reforma a o si de l'Orde d'os Frares Menors Reformaus de l'Estricta Observancia, por tal que os frares y preveyiés franciscanos que se dedicaban a l'apostolat popular podesen replegar-se en casas de recullimiento y retir espiritual, vivindo asinas l'esprito fundacional de l'orde franciscà.
L'anyo 1679, a petición d'os churaus riudomencs ninvió dende Roma as relíquies de Santo Bonifaci, Santo Julià y Santo Vicenç. Dende alavez, o segundo domingo de mayo se celebra a Riudoms a fiesta d'as Santas Relíquies.
Murió a Roma l'11 de setiembre de 1684.
Veneración
O 1775 estió declarau venerable y o 1906 estió beatificau por o Papa Santo Pío X, dimpués d'haber-se prebau dos curacions miraculosas. L'una o 1790 en qué una muller va quedar en un estau gravíssim dimpués de cayer d'o caballo y se va curar inexplicablement dimpués d'haber-lo invocau. L'atra, o 1818 en qué unatra muller, quedó inconscient entre tres días dimpués d'un part y se curó instantaniament dimpués d'aplicar-se-le una relíquia d'o venerable.
A Riudoms se conservan as suyas espullas dende 1972, anyo en qué se van transponer dende Roma. Actualment se troban a la capiella d'o Santismo de l'Ilesia de Sant Chaime Apóstol. A Riudoms i hai una gran devoción por o Beato Bonaventura y se celebra una fiesta en a suya honor cada 24 de noviembre án se quitan as suyas restas en procesión por o lugar.
Bailo
Bailo ye un municipio aragonés d'a provincia de Uesca, en a comarca d'a Chacetania. Fa parte d'a diocesi de Chaca.
1974
Marzo
right|thumb|250px|L'actriz y modelo estausunidense [[Eva Mendes, naixita o 5 de marzo de 1974.]]
Bailo
A suya población ye de habitants en una superficie de 164,43 km² y una densidat de población d'0 hab/km².
1974
Octubre
right|thumb|250px|L'actor portorriquenyo [[Joaquin Phoenix, naixito o 28 d'octubre de 1974.]]
Bailo
Cheografía
Bailo ye situato a 714 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, a una distancia de 65 km de Uesca, a capital d'a suya provincia y a 26 km de Chaca, a capital d'a suya comarca.
1974
Mayo
right|thumb|250px|O musico de jazz y compositor estausunidense [[Duke Ellington, muerto o 24 de mayo de 1974.]]
Bailo
Cheografía
Ye amán d'o puerto de Santa Barbara, entre a sierra de Sant Chuan d'a Penya y as estribacions d'a sierra de Santo Domingo, que comunica as cuencas d'o río Aragón, a o norte, y d'o río Asabón, afluent d'o río Galligo, a o sud.
Bailo ye trescruzato por o barranco Fondo, que desaugua en o barranco Begernal, afluent d'o río Aragón en o termin municipal d'a Canal de Berdún.
D'o termin municipal de Bailo fan parte os lugars d'Alastuei, Arbués, Arrés, Villanoviella d'Alastuei, Especiello, Esporret, Larués y Paternoi, amás de muitas pardinas, antigos lugars hue despoblatos, como Gabás, Pequera, Nociercos (u Nueveciercos), Chaz y Villamuerta, entre atros.
Mugas
O suyo termin municipal muga a o norte con Canal de Berdún y Puent d'a Reina de Chaca; a l'este con Chaca y Penyas de Riglos (iste zaguer, en a Plana de Uesca); a o sud con Penyas de Riglos; y a l'ueste con Longars y Bagüés (en a provincia de Zaragoza y comarca de Cinco Villas) y con Mians, en a provincia de Zaragoza y comarca de Chacetania.
Maixons
Maixons (Majones en castellano) ye un lugar d'a provincia de Uesca, en o municipio aragonés d'a Canal de Berdún, en a comarca d'a Chacetania.
A suya población ye de 12 habitants(2008).
Etimolochía
Seguntes Manuel Benito Moliner, miembro de l'Instituto de Estudios Altoaragoneses, o toponimo provién d'a palabra latina mansio, mansionis, talment como as palabras ''Mas y Masía.
Lanespeda
Lanespeda (en francés Lanespède) ye una comuna occitana en o departamento francés d'Altos Pireneus, districto de Tarba, cantón d'a Val de l'Arròs y d'as Baïsas y rechión d'Occitania. A comuna yera parte de l'antiga provincia de Bigorra.
Maixons
Cheografía
Maixons ye en a parte norte d'o termin municipal de Canal de Berdún, en a muga con o termin municipal de Fago, y ye trescruzato por o río Maixons, afluent d'o río Aragón.
Historia
Seguntes Agustín Ubieto Arteta, a primera cita d'o lugar ye en 920, en o Cartulario de San Chuan d'a Penya (Antonio Ubieto Arteta: Cartulario de San Juan de la Peña, I, en Textos Medievales-6, Valencia 1962), y apareix con os nombres de Majones, Maxonis, Maxones, Maxons, Mangones, Masconis, Maszonis, Mazones y Kastllum Mangones.
Lanespeda
A suya población ye de 149 habitants(1999) en una superficie de 4,47 km², con una densidat de población de 33,33 hab/km².
Idioma ge'ez
Actualment y dende o sieglo XII ye cuasi una luenga muerta, pero ye emplegata como luenga liturchica por cuantas Ilesias coptas y catolicas d'Etiopía y Eritrea, asinas como por os falaixas u chodigos d'orichen etíope.
Guetaria (Labort)
Toponimia
Bi ha atra Guetaria en Guipuzcua. La -a final ye equivalent a l'articlo en basco, estando lo toponimo Guetari. No ye segura la etimolochía y bi ha tres hipotesis pa explicar-la:
Río Ador
L'Ador (en occitán Ador, en basco Aturri, en francés Adour) ye un río d'Occitania. D'una longaria de 335 km, naixe en o macizo pirenenco d'o pico Midi de Bigorra en o puerto d'o Tourmalet (Altos Pireneus) y desemboca amán de Bayona en l'Oceano Atlantico entre as comunas de Tarnos (Landas) y Anglet (Pireneus Atlanticos)
Etimolochía
Ador, en basco Aturri, en latín Aturrus, ye un nombre de río prelatino que apareixe en as palabras basca iturri y lengadociana théron, as dos significan 'fuent'. O mesmo orichen tienen os nombres d'os ríos Eure (Atura), Aar (Arura), Arroux (Aturauos), Arve (Aturaua), Orne (Otorna), Ourcq (Aturicos) y Túria y d'as ciudaz de Tarazona (Turiasso), Tossa de Mar (Turissa) y Aira (Atura).
Térmens
Térmens ye un municipio catalán situau en la provincia de Leida, en la comarca de la Noguera y partiu chudicial de Balaguer.
A suya población ye de 1.521 habitants (2008), en una superficie de 27,5 km² con una densidat de población de 55,31 hab/km².
Cheografía
La localidat de Térmens ye situada a 208 metros d'altaria dencima de lo livel de la mar.
Mugas
Lo suyo termin muga a l'este con lo Plan d'Urchel y a lo sud con lo Segrián.
Toponimia
Térmens significa en catalán "termins".
Fuent de la Peniella
250px|thumb|right|Una [[fuent baixo una peniella en Aimet (Dordonya).]] Fuent de la Peniella u fuent de la Piniella ye un microtoponimo recurrent que se troba en textos baixo-medievals que indican mollonamientos y delimitacions de lo terreno, por eixemplo en las cartas de población.
Eixemplos
250px|thumb|rigth|[[Surchencia karstica de Goredale Scar (Yorkshire d'o Norte). Bi ha un toscar chicot.]]
Baixo Aragón
En 1260 lo comandador calatravo d'Alcanyiz y lo propietario de Camarón don Blasco d'Alagón estableixioron las mugas entre los termins de Mont-royo, Camarón y Bunyuel. En lo documento se nombró una fonte de la Peniella:
Bailías
En 1194 lo rei Alifonso II lo Casto cedió Villar Luengo a la Orden de lo Hespital de lo Santo Redentor pa que lo repoblás. Lo texto ye en catalán y nombró una font de Penela en lo vado d'Exulve como uno de los suyos termins:
Gúdar-Chabalambre
En lo cabo ueste de lo termin municipal de Mosqueruela bi ha una vaguada dichós Collado Frido conoixida como La Penilla, a on que se troba lo Mas de la Penilla y dende a on que baixa l' arroyo de la Penilla, que tiene un naixedero en la Fuente de la Penilla.
En un texto de 1265 de l'archivo d'aldeyas de la Comunidat de Teruel se nombra la fuent de la Peniella como un termin de Mosqueruela:
En Puertomingalbo bi ha una part de lo termin conoixida como La Penilla, un Mas de la Penilla y una Fuente de la Penilla que yera conoixida como de la Peniella en lo sieglo XV.
Comunidat de Teruel
En la carta de población de Villel se nombra como un termin d'esta localidat unatra fuent de la Penyella, relacionada en este caso con l'actual rambla de la Pinilla de Tramacastiel:
En Camariellas bi ha un río Penilla y una La fuente la Penilla que se remontan a las mesmas radices.
Sierra d'Albarrazín
En los Monts Universals bi heba una fuent de la Peniella en los dominios de los monches de Piedra.
Justinian Jessup
Justinian Jessup (23 de mayo de 1998 de Longmont, Colorado, Estaus Unius) ye un chugador profesional estausunidense de baloncesto. Tien una altaria de 2,01 metros y ocupa a posición d'escolta. En l'actualidat chuga en o Casademont Zaragoza, d'a liga ACB.
Anzing
Anzing ye un municipio de Bavera, Alemanya. Se troba en o districto d'Ebersberg.
Punta de la Camiseta
La punta de la Camiseta ye una cima de 1.206 m d'altaria situada en la muga entre Aragón y Valencia, entre los termins municipals de Mont-royo (Teruel) y Herbers (Castellón), en la sierra dels Savinassos. En lo suyo cabalto bi ha un vértiz cheodesico.
Rasengas
Rasengas (Rasengas en occitán, Razengues en francés y oficialment) ye una comuna occitana en o departamento francés de Gers, rechión d'Occitania, districto d'Aush y cantón de Gimona-Arrats.
A suya población ye de 104 habitants (1999) en una superficie de 4,35 km², con una densidat de población de 23,91 hab/km².
Idioma arameu
L'arameu ye una luenga semitica con una historia de a o menos 3.000 anyadas. Estió una lingua franca de comunicacions entre diferents pueblos d'Orient meyo antes d'o periodo helenistico y encara yera una d'as luengas prencipals d'a zona dica que a cheneralización de l'arabe fació que l'arameu quedase restrinchito como luenga charrata en bellas comunidaz cristianas y chodigas de zonas marguinals, cadaguna con un dialecto propio.
Historia de l'arameu
Iste periodo incluye l'arameu charrato por os arameus dende o suyo orichen dica que se consolida como luenga franca d'a rechión. L'arameu antigo comprende mas de trece sieglos d'historia d'a luenga. O punto mas important d'a historia de l'arameu antigo se troba arredol de 500 aC, cuan esdevién l'arameu imperial. L'arameu substituyó a atras luengas semiticas, como por eixemplo o hebreu, y por ixo ye l'idioma orichinal de bellas partes d'a Biblia asinas como a luenga prencipal d'o Talmut. A luenga aramea estió lingua franca dica que con o periodo helenistico habió de competir con o griego, pero encara en o periodo romano yera una d'as luengas prencipals y mes parlatas d'Orient meyo. Os diferents dialectos rechionals de l'arameu prenen relevancia cuán o griego reemplaza a l'arameu como luenga de poder en a rechión. Estió l'arameu y no o hebreu a luenga charrata por Chesús, y a luenga que se feba servir en o culto cristiano y textos sagratos competindo con o griego. Bellas formas de cristianismo que esdevinioron heterodoxias en relación a la ortodoxia imperial romana u bizantina refusoron de fer servir o griego y facioron servir l'arameu. L'arameu deixó de tener importancia como una d'as luengas prencipals d'a zona cuan con a invasión arabe se produció una islamización que siempre va acompanyata d'una arabización implicita, por estar l'arabe a luenga de l'Alcorán. D'esta traza l'arameu d'o sieglo XX, conoixito como neoarameu, yera a luenga de bellas comunidaz cristianas y chodigas de zonas marguinals en o Kurdistán y arredols. Con os esterminios d'as poblacions cristianas en a Primera Guerra Mundial, (que a mes d'afectar a os armenios en o conoixito chenocidio armenio tamién afectaba a os asirianos, caldeus y sirians) y a formación d'o estato d'Israel, (con a emigración de muitos chodigos d'Orient Meyo enta o estato chodigo), a presencia de l'arameu en a zona on se conservaba s'ha redueito muito, y en os países on s'han refuchiato ixas comunidaz ye en camín de desapareixer debant d'os idiomas oficials.
Archifonema
La teoria de l'archifonema diz que en bellas parlas rusticas de la Peninsula Iberica las vocals atonas se reducen dende las cinco orichinals ta tres.
Martínez Álvarez lo analiza por lo que fa a l'astur-leyonés y castellano en la suya obra Bable y castellano.
Brian Mott escribe en lo suyo libro El habla de Gistaín:
En chistabín palabras que tienen dandaleyo entre a y e atonas son:
Dandaleyo entre e y i:
Dandaleyo entre o e u:
The Dirty Dozen
The Dirty Dozen (títol orichinal en anglés, A dotzena d'o diaple en aragonés, enguerada en Aragón con o títol en castellano de Doce del patíbulo) ye una cinta estausunidense de l'anyo 1967 de cine belico, dirichita por Robert Aldrich, seguntes un guión de Nunnally Johnson y Lukas Heller (basato en una novela d'E.M. Nathanson), con dirección de fotografía d'Edward Scaife y banda sonora orichinal de Frank De Vol, y que en o suyo reparto incluye a destacatos actors como Lee Marvin, Ernest Borgnine, Charles Bronson, Jim Brown, John Cassavetes, Richard Jaeckel, George Kennedy, Trini Lopez, Ralph Meeker, Robert Ryan, Telly Savalas, Robert Webber, Clint Walker u Donald Sutherland.
Anyos 1510
Os anyos 1510 ye o periodo de tiempo formato por os anyos entre l'anyo 1510 y l'anyo 1519, istos dos tamién encluyitos.
Alovera
Alovera ye un municipio d'a provincia de Guadalachara, en a comunidat autonoma de Castiella-La Mancha, Espanya. Fa parte d'a comarca d'a Campinya de Guadalachara y d'o partiu chudicial de Guadalachara. A suya población ye d'12.247 habitants (2015), en una superficie de 14,00 km² y una densidat de población de 896,48 hab/km².
Toponimia
O toponimo Alovera se puede interpretar a partir de l'arabe Al hawar ("l'urmo"), talment a traviés d'una forma diminutiva Al huwayra Ye un toponimo comparable a lo terolano Alobras.
Cheografía
A localidat d'Alovera se troba situata a 644 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, a una distancia de 10 km d'a ciudat de Guadalachara, a capital d'a suya provincia, d'a suya comarca y d'o suyo partiu chudicial.
Clavería (Garrapiniellos)
Clavería ye un barrio rural d'o municipio de Zaragoza, en la comarca Central y provincia de Zaragoza.
Perteneixe a lo barrio rural de Garrapiniellos, situau en lo districto rural.
Potencia de diez
thumb|right|350px|Representación grafica de diferents potencias de diez, dende a [[Uno|unidat dica os mil millons.]] En matematicas, una potencia de diez ye qualsiquier potencia entera de o numero diez; ixo ye, diez multiplicau por ell mesmo qualque numero de vegadas (siempre que o numero de potencia sía un entero positivo).
Por definición, o numero uno tamién ye una potencia, no solo que de diez sino tamién de toz os numeros; ye a zeresma potencia (n 0 = 1) de toz os enteros. Por ixo tamién ye una potencia de diez.
Bells eixemplos de potencias de diez son: cient, mil, diez mil, cient mil... un millón... mil billons, etc.
Potencias positivas
En notación decimal, potencia enesma (ixa que corresponde a n, a on n ye un numero entero positivo) s'escribirá como "1 seguiu d' n zeros". Tamién podrá escribir-se 10n.
Una diferencia cultural entre países ye a denominación popular de diferents potencias de diez, especialment as que corresponden con as escalas curta y larga pa os multiples d'o millón. Asinas, un billón puede corresponder a un millón de millons en os países que emplegan a escala larga, y por contra no estar si que mil millons en os que emplegan a escala curta. O trillón ye un millón de billons pa os uns y mil billons pa os atros, etc.
Potencias negativas
A seqüencia d'as potencias de diez tamién puet fer-se extensiva a os numeros negativos.
Centena
A centena u o centenar (lat. <CENTĒNU, «centesmo» u «la uno que en fa cient») ye una agrupación de cient caracters, obchectos u cosas. Matematicament, ye o equivalent de cient unidaz, o que podría transcribir-se como 100 × 1 = 100, u 102 unidaz.
En o lenguache popular tamién ye común referir-se a ista cantidat como ciento u un ciento, pronunciau /ˈθiento/, u /ˈθjɛnto/ en aragonés central. De manera simbolica, «un ciento» tamién puede significar una gran cantidat de caracters, obchectos u cosas, mesmo si no son contadas estrictament: Mira-te si le quereban en Uesca, que pa l'entierro en vino un ciento, Un ciento (de) gallinas be de tener, etc.
Pasau perfecto de subchuntivo en aragonés
O pasau perfecto de subchuntivo en aragonés s'emplega pa expresar accions rematadas en relación a deseyo, sentimiento, suposición, obligación, prohibición u mandato. Ye una forma verbal composada con un participio seguindo a lo verbo auxiliar haber.
En aragonés medieval se feba servir o verbo ser como verbo auxiliar en as formas composadas d'os verbos pronominals, d'os verbos de movimiento y d'o verbo estar-ser. Encara en queda bel emplego en cheso, en aragonés de Valle de Vio y en belsetán.
Cuello de Pacino
O cuello de Pacino ye un puerto de montanya d'os Pireneus situau a una altaria de 1.827 metros.
Comunica a val de Tena y a val d'o río Escarra, chunto a la punta Pacino.
Toponimia
O toponimo pacino ye transparent en aragonés y provién d'o latín OPACINU derivau de OPACU, a radiz latina que ha orichinau paco/ubago en aragonés.
Agustín Pérez-Lizano García
Agustín Pérez-Lizano García, naixito de Zaragoza (comarca de Zaragoza) en 1871 y muerto en ixa mesma capital o 18 d'abril de 1936, estió un avogato, periodista y politico aragonés d'ideolochía republicana.
Dende 1927 tornó enta Zaragoza, mientres a dictadura de Miguel Primo de Rivera, organizando-ie un partiu politico republicano dito Derecha Liberal Republicana, vinclato con Niceto Alcalá-Zamora y Miguel Maura. Dimpués d'a proclamación d'a Segunda Republica Espanyola, estió Delegato Rechional de Treballo en Aragón, estando prou bien considerato en medios anarquistas d'a Confederación Nacional d'o Treballo por a suya ecuanimidat.
Casato con Victoria Pérez Labarías, yera pai de Manuel Pérez-Lizano y Pérez, qui estió alcalde de Zaragoza y president d'a Deputación Provincial de Zaragoza, ocupando iste zaguer cargo a la muerte d'o suyo pai. Pocos meses dimpués d'a suya muerte, o suyo fillo fue asasinato por os golpistas, albandonando-se o suyo cuerpo a o canto d'a Canal Imperial d'Aragón.
Peirosa
Peirosa (Peirosa en occitán, Peyrouse en francés y oficialment) ye una comuna occitana en o departamento francés d'Altos Pireneus, districto d'Argelèrs de Gasòst, cantón de Lorda-1 y rechión d'Occitania. A comuna yera parte de l'antiga provincia de Bigorra.
A suya población ye de 233 habitants (1999) en una superficie de 4,80 km², con una densidat de población de 48,54 hab/km².
Tozal Gros (Matarranya)
Lo tozal Gros (en catalán tossal Gros ) ye una cima de 1.151 m d'altaria situada en la muga entre Aragón y Valencia, entre los termins municipals de Torre d'Arcas, Mont-royo (Teruel) y Herbers (Castellón), en la sierra dels Savinassos.
Los materials que lo forman son calsineras y dolomías d'edatz que van dende lo Portlandián (Churasico superior) dica lo Valanchinián (Cretacio inferior).
Sierra Estronad
Sierra Estronad ye un lugar d'a provincia de Zaragoza, en o municipio aragonés de Santolaria de Galligo, en a comarca d'a Plana de Uesca y partiu chudicial d'Exeya d'os Caballers.
Molimentos
A Ilesia de San Antón Abat de Sierra Estronad, una ilesia moderna adedicada a San Antón Abat y debantada mientres os sieglos XIX y XX, que ye la ilesia parroquial d'o lugar.
Lespuei
Lespuei (en francés Lespouey) ye una comuna occitana en o departamento francés d'Altos Pireneus, districto de Tarba, cantón d'a Val de l'Arròs y d'as Baïsas y rechión d'Occitania. A comuna yera parte de l'antiga provincia de Bigorra.
A suya población ye de 163 habitants(1999) en una superficie de 2,96 km², con una densidat de población de 55,07 hab/km².
Cantarranas (Garrapiniellos)
Cantarranas ye un barrio rural d'o municipio de Zaragoza, en la comarca Central y provincia de Zaragoza.
Perteneixe a lo barrio rural de Garrapiniellos, situau en lo districto rural.
Río Guarga
O río trescruza d'este ta ueste a Guarguera, desembocando en o Galligo en l'entibo de Xabierre-Latre en o municipio de Candarenas.
Cabanes (Alto Empordán)
Cabanes (Cabanas en castellano) ye un municipio catalán situato en a comarca d'Alto Empordán y partiu chudicial de Figueres, en a provincia de Chirona. A suya población ye de 917 habitants (2007), en una superficie de 15,06 km² con una densidat de población de 60,89 hab/km².
Cheografía
Cabanes ye situato a 26 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, en una zona con inundacions a sobén, por estar entre os ríos Muga y Llobregat d'Empordà (no ye o río Llobregat). Por ixo o malnombre d'os becins de Cabanes ye potamolls, en alusión a ixas inundacions.
Cabanes se troba a una distancia de 7 km de Figueres, a capital d'a suya comarca y partiu chudicial; a 59 km de Chirona, a capital d'a suya provincia; y a 150 km de Barcelona, a capital de Catalunya.
D'o termin municipal de Cabanes fan parte os lugars de L'Aigüeta, El Forn d'en Gestí, Les Masies de Dalt y El Pla.
Reparto de concellers
Fuent: MUNICAT, en a pachina web d'a Generalitat de Catalunya.
Molimentos
right|thumb|250px|A torre romanica medieval de Cabanes.
Chuegos Olimpicos
thumb|[[Aniellos Olimpicos.]] Os Chuegos Olimpicos son un escaicimiento esportivo internacional celebrato mientres os zaguers quince días d'un periodo de cuatre anyos dito Olimpiada.
Punta Acuta
A punta Acuta ye un pico pirenenco situau en a val d'Ordesa con 2.242 metros d'altaria. Se troba en a muga entre os municipios sobrarbencos de Torla-Ordesa y Fanlo.
Se troba en l'extremo occidental d'a dita sierra Carquera que fa de muga d'a val d'Ordesa y o Parque Nacional d'Ordesa y d'as Tres Serols por o sud. Por o norte ye una penya baixo a que se troba a faixa de Pelai.
Chuegos Olimpicos
Nomás bi habió interrupcions en a organizació d'os Chuegos cuan istos coincidioron con gran guerras, por a I Guerra Mundial no se podioron organizar os Chuegos de Berlín 1916, os de Tokio 1940, por a guerra chino-chaponesa, y se substituyoron Helsinki 1940 que tampoco podioron fer-se por a  II Guerra Mundial, istas mesmas guerras tamién impidioron fer os Chuegos Olimpicos d'hibierno de 1940.
Chuegos Olimpicos de l'antigüidat
Os Chuegos Olimpicos de l'Antigüidat (en griego antigo: Ὀλυμπιακοὶ Ἀγώνες), ditos d'ista forma por fer-se aman d'o santuario de Zeus en a antiga ciudat de Olimpia, estioron una serie de competicions atleticas en as que partecipaban ciudadans d'as ciudaz-estato griegas.
En Olimpia se i celebroron 293 edicions d'os Chuegos Olimpicos de l'Antigüidat, dica que l'emperador romano Teodosio los abolió en l'anyo 393 dC por considerar-los un acto relichioso pagán (ye dicir, no cristiano).
Bellvís
Bellvís ye un municipio catalán situato en la provincia de Leida, en la comarca de la Plan d'Urchel.
A suya población ye de 2.506 habitants (2010), en una superficie de 46,70 km² con una densidat de población de 53,66 hab/km².
Mugas
Lo suyo termin muga con Bell-lloc d'Urgell, La Noguera y lo Segrián.
Toponimia
Provien de lo latín Bellum visum ("buena vista") con evolución fonetica catalana.
HafenCity
HafenCity (literalment a Ciudat puerto, en baixo saxón Hamborg-Mitt) ye un barrio situato en o districto d'Hamburgo-Centro en a ciudat estato alemana d'Hamburgo. Se troba situato sobre as islas d'o río Elba que d'antis mas se deciban Kehrwieder y Wandrahm.
A HafenCity ye en realidat un prochecto de ciudat planificata en a que os antigos almadazens d'o puerto d'Hamburgo serán sustituyitos por oficinas, hotels, botigas, edificios oficials y arias residencials. O prochecto ye por superficie o mas gran procheto de reconstrucción feito en Europa (alto u baixo 2,2 km²). L'aria ocupata por a HafenCity yera parti de l'antiga zona franca d'o puerto, encara que con l'actual libre comercio en a Unión Europea ista zona s'ha reducito muito en os zaguers antos deixando libre una gran superficie.
Quan s'haiga rematato tendrá una población de 12.000 habitants y dará treballo a 40.000 personas, a mayoría en edificios d'oficinas. A calendata en que remataran as obras no ye guaire clara, encara que s'aspera que será arredol de 2020-2030.
Hafenstraße
A Hafenstraße (en alemán Hafen - puerto; Straße - carrera) ye una carrera situata en o barrio de St. Pauli, en o districto d'Hamburgo-Centro en Hamburgo, Alemanya.
Ye conoixita por estar d'antis mas una zona d'ocupación. O movimiento ocupa prencipió en 1981 en casas viellas d'as carreras St. Pauli-Hafenstraße y Bernhard-Nocht-Straße que se trobaban desocupatas.
Actualment bi ha en a Hafenstraße 12 casas cooperativas administratas por os suyos residents.
Historía
thumb|left|250px|Manifestacions refirmando a Hafenstraße en 1986 Encara que se fa referencia a ista carrera como una zona d'ocupación, mientres a suya historia han existito cuantos contractos entre os habitadors d'as casas y l'antigo propietario d'istas, o concello d'Hamburgo.
Uello (hidrolochía)
250px|thumb|right|[[Uellos de Fuents Claras.]] Un uello ye un manantial con forma circular u ovalada. Se forman en zonas de surchencia d'auguas soterranas. A vegadas s'aplica a basas, estanyos u lagunas formadas en dolinas.
Hafenstraße
Historía
En os anyos 1980 a Hafenstraße estió un important punto de conflicto ta o movimiento ocupa. A solidaridat con dito movimiento fació que se creyase refuse contra o estato. En zaguerías d'os anyos 1984 y 1990 se i facioron reunions en as que participoron dica 5.000 personas. Os prencipals temas que se i tractoron estioron a ocupación, as politicas-OTAN y anti-nucleyars, os dreitos d'os prisioners politicos y a solidaridat international.
En 1987, en rematar o primer contracto con o concello, se i construyoron barracalas ta esfender as casas ocupatas. Una radio pirata, a "Radio Hafenstraße", se creyó un mes antis ta dar información d'a situación. Dimpués de 8 días de barracalas, se sinyó un nuevo contracto entre os ocupas y a chent que los refirmaba y a ciudat d'Hamburgo.
Uello (hidrolochía)
Uellos de Xiloca
250px|thumb|right|[[Uellos de Mont-reyal, antigo naixedero de Xiloca y abrebadero de la Comunidat de Daroca.]]
Atros uellos d'Aragón
250px|thumb|right|Uello d'el Cura de [[Casetas.]]
Hafenstraße
Historía
En 1990 s'encetó una campaya en contra d'a Hafenstraße, argumentando que i viviban seguidors d'a Fracción de l'Exercito Royo (RAF). A policía dentró en a zona por orden d'o fiscal cheneral d'o estato, encara que habió de marchar en no encontrar prebas que refirmasen ditas alegacions.
Chaime II d'Aragón
Chaime II d'Aragón (Valencia, 10 d'agosto de 1267 - †Barcelona, 2 de noviembre de 1327) estió rei d'Aragón y Sicilia entre 1291 y a suya muerte.
Hafenstraße
Historía
En rematar atra vegada o contracto as casas se vendioron a una cooperativa ta evitar potencials conflictos entre os residents y o estato.
Chaime II d'Aragón
Segundo fillo de Pero III y d'a suya muller Gonstanza II de Sicilia, de su pai heredó lo reino de Sicilia en 1285. Redotó a lo suyo competidor Carlos d'Anchú, de qui a flota estió estricallata en mas d'una batalla por l'amirant aragonés Rocher de Lauria. Conquerió Calabria y as islas d'o golfo de Nápols.
Lo empentoron pa que luitase contra os templers. Luitó contra a bailía templera de Castellot, uno d'os nuclios templers que mas resistioron. Sindembargo creyó a orden de Montesa con repuis de l'antiga orden templera.
Descendencia
Se casó cuatro vegatas: con Isabel de Castiella, Blanca de Nápols, María de Chipre y Elisenda de Moncada. No tenió descendencia que con a segunda muller, Blanca de Nápols, naixendo diez fillos:
Martés
Martés ye un lugar aragonés d'a provincia de Uesca, en o municipio aragonés d'a Canal de Berdún, en a comarca d'a Chacetania.
Ye una d'as etapas d'o Camín de San Chaime Aragonés, situata entre Arrés y Mians.
Cheografía
O lugar de Martés ye situato a 616 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, a man d'o río Aragón, en a parte mas planera d'o suyo territorio, encara que o suyo antigo termin, en a parte sud, ye muit montanyoso, con o Pui d'Arás, de 1.239 metros d'altaria, en a muga con Longars y a val d'Onsella, en a provincia de Zaragoza.
As plevias d'o suyo termin desauguan en o río Aragón a traviés de bellos torrents y barrancos, como o barranco d'o Tobo, estando a o suyo canto o lugar de Martés.
Historia
Dende l'anyo 1923 dica o 1925 tenió lugar un periodo de alta actividat sismica en A Canal de Berdún, o martes 10 de chulio de 1923 se produció un tierratremo de VIII graus d'intensidat en a escala de Mercal·li conoixito como o terratremo de Martés, por ser ista a población mas danyata d'as que estaban en o epicentro. Entre as 5:31 y as 13:41 horas bi habió cinco tremolons, as ondas sismicas que plegoron dica Zaragoza. Muitas casas s'esvoldregoron y muitos habitants habioron de vivir en tiendas de campanya de l'exercito en verano. Ixe mesmo anyo Martés estió l'epicentro d'atros 3 seismos, y en Villarreyal d'a Canal en rechistroron atros seis mes entre octubre de 1923 y chulio de 1924. Tamién Martés l'anyo 1923 estió o escenario d'atro desastre natural, con inundacions en as riberas d'o río Aragón y Galligo que tamién se notoron en Zaragoza, tot isto contribuyó a lo suyo proceso de despoblación.
Caterva
Una caterva (d'o latín <CATERVA, «multitut», «tropa» u «milicia» ) ye una cantidat gran de personas, animals u cosas, figurada (no corresponde a garra numero concreto) pero que s'aprecia como excesiva y desordenada, bien porque os elementos d'os qui ye feita se consideran molestos u bien porque a suya cantidat fa estorbo a bel interés.
Son eixemplos d'uso:
Etimolochía
En qualsiquier caso, y siempre d'alcuerdo con iste autor, pareix que a parola caterva ya heba preso un sentiu negativo u peyorativo, de desprecio, mesmo en l'Antiguedat.
Segofièla
Segofièla (Segofièla en occitán, Ségoufielle en francés y oficialment) ye una comuna occitana en o departamento francés de Gers, rechión d'Occitania, districto d'Aush y cantón de L'Isla de Baish.
A suya población ye de 866 habitants (2007) en una superficie de 5,24 km², con una densidat de población de 165,27 hab/km².
Marigliano
Marigliano (Marigliano en napolitán, Marigliano en italiano y oficialment) ye una localidat y comuna italiana d'a rechión de Campania, en a provincia de Nápols. D'antis mas, fació parte de l'antigo reino de Nápols y d'a Corona d'Aragón y dimpués d'o reino d'as Dos Sicilias antes d'a suya incorporación enta o reino d'Italia.
A suya población ye de 30.370 habitants (2010), en una superficie de 22,00 km², con una densidat de población de 1.380,45 hab/km².
Cheografía
A localidat de Marigliano se troba situata a 30 metros d'altaria sobre o livel d'a mar.
D'o suyo termin municipal fan parte os lugars de Lausdomini, Casaferro, Miuli, Faibano, Pontecitra y San Nicola; muga con as comunas d'Acerra, Brusciano, Mariglianella, Nola, San Vitaliano, Scisciano y Somma Vesuviana.
Karlsfeld
Alcaldes
Lista d'alcaldes democraticos dende 1945:
Críquet
220px|thumb|Logo olimpico d'o críquet. thumb|Partit de críquet. O críquet (de l'anglés cricket, forma mas usual) ye un esporte d'equipo practicato a l'aire libre entre dos equipos d'once chugadors cadagún con a finalidat d'emplegar una pilota ta fer cayer a lo menos un d'os dos wickets.
Historia
L'orichen d'o críquet tal como lo conoixemos actualment ye localizau en Anglaterra, ye por ixo que os puestos a on tien mas acullida son os países d'a Mancomunidat de Nacions. Entre éls ye un esporte de masas en o subcontinent indio (India, Pakistán, etcetra), en Anglaterra, en Australia y en o Caribe angloparlant. Estió esporte olimpico en os Chuegos Olimpicos de París 1900. A competicions mas importants son o mundial de críquet (ICC World Cup), que s'organiza cada cuatro anyos.
Howard Sant-Roos
Howard Sant-Roos (13 de febrero de 1991 de L'Habana, Cuba) ye un chugador profesional cubano de baloncesto. Tien una altaria de 2,01 metros y ocupa a posición d'alero. En l'actualidat chuga en o Casademont Zaragoza, d'a liga ACB.
Albero Baixo
Albero Baixo ye un municipio aragonés d'a provincia de Uesca, situato en a comarca d'os Monegros y partiu chudicial de Uesca.
A suya población ye de habitants, en una superficie de 22,08 km² y una densidat de población de 0 hab/km².
Cheografía
A localidat d'Albero Baixo ye situata a 411 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, a una distancia de 14 km d'a ciudat de Uesca, a capital d'a suya provincia y d'o suyo partiu chudicial.
Toponimia
En o Libro del Reparo del General de 1489-1491 s'escribe Albero de Iuso. Apareixe como Albero de Yuso en o Fogache de 1495.
Opel Astra
Opel Astra ye un auto d'o segmento C desembolicau por Opel. Opel Astra s'ensambla en diversas fabricas en diferents países, entre ellas en Xangai (China) y Gliwice (Polonia). Amaneixió en o mercato en 1991 y se comerzializa dica hue. I hai cinco cheneracions d'as qualas a zaguera ye de 2015.
Luengas na-dene
Distribución
A familia ye espardita per o nordueste d'America d'o Norte (Alaska y l'ueste de Canadá), y per bellas rechions d'o sud y d'a costa occidental d'Estaus Unius.
Clasificación
O navajo ye con diferencia l'idioma na-dene mas parlato; se charra prencipalment en Arizona, Nuevo Mexico y altras rechions d'o Sudueste d'Estaus Unius.
Filiación lingüistica
A luenga haida, con solo que unas 15 personas que lo charran fluidament (M. Krauss, 1995), se consideraba parti d'a familia na-dene, pero a mayoría de lingüistas no creyen que n'i haiga prou evidencia lingüistica y s'estiman mas de clasificar-la como una luenga aislata.
Seguntes a controvertita clasificación lingüistica de Joseph Greenberg, a familia ye un d'os tres grupos prencipals d'idiomas d'os nativos americanos, y representa una migración destintiva d'Asia enta America. Os altros dos son as luengas esquimalaleutianas, fablatas en Alaska e l'Artico canadense, y as luengas amerindias, una d'as clasificacions de Greenberg mas descutitas, que abraca totas as luengas d'os nativos americanos que no son na-dene u esquimalaleutianas. D'entre os que actualment refirman a teoría de Greenberg sobre a migración na-dene, bi ye o lingüista Merrit Ruhlen, ta qui a migración habría ocurrito fa bels seis u ueito mil anyos, alto u baixo cuatre mil anyos dimpués d'o poblamiento inicial d'as Americas per parti d'os amerindios. Seguntes Ruhlen, habrían arribato en barcas, establindo-sen en primeras cerca d'as Islas d'a Reina Carlota, uei en a Columbia Britanica, Canadá.