cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Selección masculina de baloncesto d'Archentina
Os suyos títols encluyen una medalla d'oro en os Chuegos Olimpicos d'Atenas 2004 y una medalla de bronze en os chuegos de Pequín 2008; una medalla d'oro en a Copa Mundial de 1950 y una medalla d'archent en 2002; y dos FIBA AmeriCup (2001, 2011).
XI Lechislatura d'as Corz d'Aragón
A XI Lechislatura d'as Corz d'Aragón prencipió o 23 de chunio de 2023 cuan, dimpués d'a celebración d'as eleccions a Corz d'Aragón, se constituyoron as Corz d'Aragón. Le precedió a X Lechislatura.
Resultau electoral
En as eleccions a Corz d'Aragón de 2023, celebradas o domingo 28 de mayo, o Partido Popular de Aragón ganó as elecciones, quedando o Partido de los Socialistas de Aragón en segundo puesto, Vox en tercer puesto, Chunta Aragonesista en cuatreno puesto, Aragón Existe en cinqueno puesto, Podemos-Alianza Verde en seiseno puesto, Ezquierda Unida d'Aragón en seteno puesto y el Partido Aragonés en ueiteno puesto. O dato más destacable d'a chornada electoral estió a irrupción de Aragón Existe con 3 deputaus. Asinas, os resultaus en as eleccions fuoron os siguients:
Investidura
En a sesión d'investidura feita o 10 d'agosto de 2023, salió eslechiu como president d'o Gubierno d'Aragón o candidato d'o Partido Popular de Aragón con os votos a favor d'o suyo partiu y o refirme de Vox y Partido Aragonés y con os votos en contra d'o Partido de los Socialistas de Aragón, Chunta Aragonesista, Aragón Existe, Podemos Alianza Verde y Ezquierda Unida d'Aragón.
Ibón de Farradura
L'ibón de Farradura ye un ibón situau en o municipio de Saúnc y en o Parque Natural de Pocetz-Maladeta.
Toponimia
Recibe o suyo nombre por a suya forma de farradura.
Ilesia basilica de Santa Engracia de Zaragoza
A Ilesia Basilica de Santa Engracia ye una basilica situata en a ciudat de Zaragoza (Aragón).
O suyo orichen se troba en una capiella cristiana d'o sieglo III-IV a on que se rendiba culto a las restas mortals de Santa Engracia y atros mártirs zaragozanos. D'iste periodo se conserva en a cripta d'a ilesia dos sarcofagos paleocristianos feitos por tallers romanos d'a primera metat d'o sieglo IV: o d'a Receptio animae (restaurato en 1998) y o d'a Trilochía petrina (restaurato en 1991).
En a segunda metat d'o sieglo XV, Chuan II d'Aragón quiso promover un monesterio en honor a Santa Engracia dimpués d'a suya curación de una malautía de cataractas, pero a construcción d'o mismo no s'encetó dica o reinato de Ferrando o Catolico. O monesterio d'estilo plateresco quedó en estato de ruina y fue esboldregato de tot dimpués d'os Setios de Zaragoza, encara que se salvó d'a destrucción a portalada renaixentista d'a ilesia, obra creyata y realizata dica 1514 por Chil Morlans o Viello, y rematata por o suyo fillo Chil Morlans o Choven.
Historia
thumb|left|190px|Asalto d'as tropas francesas a o Monesterio de Santa Engracia o 8 de febrero de 1809 mientres os [[Setios de Zaragoza.]] Dita basilica nomás conserva a portalada renaixentista d'un anterior Reyal Monesterio de Santa Engracia, destruito en 1808 debito a o Setio de Zaragoza y que a la vegata se construyó dencima d'una cripta a on que se trobaban as restas de Santa Engracia y atros deciueito mártirs d'os sieglos III y IV y que estió templo mozarabe mientres a dominación musulmana d'a Taifa de Saraqusta, con o nombre d'"Ilesia d'as Santas Masas", estando asinas cabeza de l'arrabal mozarabe, barrio situato extramuros d'a medina y que, por tanto, mantenió culto cristiano dende o sieglo III dica a iglesia actual, pasando o suyo periodo de mas esplendor con o establimiento d'o Monesterio mudéchar-renaixentista. Hue encara aculle, en a cripta, un sarcofago paleocristiano d'o sieglo IV.
Descripción
A portalada d'alabastro fue feita entre 1512 y 1515 por Chil Morlans O Viello y rematata por Chil Morlans O Choven y fue restaurata por o escultor Carlos Palao, que completó y substituyó bellas feguras, con a construcción d'o nuevo templo en zaguerías d'o sieglo XIX. Ye una portalada renaixentista en forma de retablo adornata con medallons y esculturas de diferents personaches y santos. Cuatre hornacinas a os costatos d'a puerta representan os pais d'a Ilesia occidental. As hornacinas superiors contienen a Virchen d'as Santas Masas con os Reis Catolicos a os suyos costatos, promotors d'a construcción.
O retablo actual ye d'o sieglo XIX y fue realizato por os escultors barceloneses Josep Llimona y Eusebi Arnau.
Antigo monesterio
300px|thumb|Aspecto d'o Monesterio de Santa Engracia en 1808 dimpués d'o [[Setios de Zaragoza|Setio de Zaragoza.]] D'o conchunto d'o Reyal Monesterio de Santa Engracia nomás se'n ha conservato a portalada, que ye d'a primera metat d'o sieglo XVI.
O Monesterio Hieronimo de Santa Engracia fue fundato por Chuan II d'Aragón, pai de Ferrando o Catolico, en agradeiximiento por a cura d'anas cataractas a mans d'un medico chodigo. Pai, fillo y biznieto, Carlos I d'Aragón, construyoron un magnifico conchunto monastico en estilo mudéchar renaixentista sobre una ilesia soterrana, que dende o sieglo IV aculliba o "Santuario d'as Santas Masas", a on que s'alzaban as restas de Santa Engracia y atros 18 mártirs d'os sieglos III y IV. As choyas d'o monesterio yeran o Claustro Gran (imachen d'a dreita), o mayor d'os dos que poseyeba, y a portada, que s'ha conservato. D'o esplendor d'o monasterio parla Jerónimo Zurita, que diz que bi heba en o sieglo XVI una biblioteca con 2.000 libros.
O monesterio fue estricallato por as tropas francesas mientres os Sitios de Zaragoza, concretament a nueit d'o 13 a o 14 d'agosto de 1808, cuan se retiraban d'o primer Setio. A portalada fue prou danyata y a resta de l'edificio yera feito ruinas. Lo poco que s'hese puesto conservar fue esboldregato en 1836 por as autoridaz d'a epoca.
Cripta
En as excavacions s'ha trobato o pavimento d'a cripta orichinal, consistent en una nau prencipal en o centro y dos laterals. Como yera costumbre, yera orientata enta Cherusalem (este), por lo que o primitivo baptisterio se troba a la dentrata (ueste). En él estioron baptizatos os neofitos d'a ciudat a o largo d'os sieglos IV a o VII. Por ixas envueltas nomás bi heba un baptisterio por ciudat, isto fa pensar que o templo de Santa Engracia yera ta par d'alavez a seu bispal.
O baptisterio ye una piscina hexagonal que en o caso de Santa Engracia tien a singularidat de tener una rampa en cuentas d'escalons; por ella accedeban os catecumenos ta estar baptizatos y dentrar a fer parti d'a Ilesia. Ya con os vestitos blancos, recibiban a comunión y a confirmación, pues os tres sacramentos se recibiban d'una vegata.
Sarcofagos
A cripta d'a basilica de Santa Engracia alza dos sarcofagos de marbre d'o sieglo IV paleocristianos especialment sobresalients, heredatos de l'antiga ilesia d'as Santas Masas: thumb|350px|Sarcofago dito Receptio animae u de l'Asumpción, 330-350 d. C.
Plegoron ta Caesaraugusta a traviés d'a vía fluvial de l'Ebro procedents de tallers romanos.
Amás poseye atros sarcofagos en os que s'han trobato inscripcions visigodas. Istos fuoron cubiertos en o sieglo XVIII con un muro de ladriello.
Baixo l'altar d'a cripta s'ha meso un chicot sarcofago con as restas d'a santa, a o que fuoron tresladatos dimpués d'a invasión musulmana ta evitar a suya profanación.
Sarcofago Receptio animae
Dito asinas debito a la escena que ocupa o centro d'o relieu d'o frontal d'o sarcofago. Tamién ye conoixito como de l'Asumpción. Son esculpitos o frontal y os dos laterals en marbre d'a Isla de Marmara. A suya elaboración ye vinclata a un taller de Roma estilisticament amanato a o que treballó en l'Arco de Constantín y ye datata arredol d'o 330.
En os ánglos apareixen atlants, en a parti debantera s'amostran d'ezquierda ta dreita a curación d'a hemorroísa, un hombre orando acompanyato por atras dos feguras, a receptio animae, a curación d'o ciego y o miraglo d'a conversión de l'augua en vin en as vodas de Caná.
Sarcofago Trilogía petrina
thumb|350px|Sarcófago Trilogía petrina (340-350). Ye esculpito en marbre de Paros y nomas en a parti debantera, a on que se veyen a la ezquierda escenas relativas a Pero: o miraglo d'a fuent, o prendimiento de Pero y a escena d'o canto d'o gallo. O centro d'o frontal ye ocupato por una muller rezando, y chusto a la dreita ye representata a curación d'o ciego, o miraglo d'o vin de Caná, y o d'a multiplicación d'os pans y os peixes y, ta rematar, a resurrección de Lazaro. Ye datato en o segundo cuatreno d'o sieglo IV y a suya realización s'atribuye a o taller romano que produció o Sarcofago d'os Dos Chirmans.
Anderson Mesa
Anderson Mesa (en anglés Observatorio Nacional de Kitt Peak Anderson Mesa Station; Estación en Anderson Mesa de l'Observatorio Lowell en aragonés) ye un observatorio astronomico estausunidense (codigo 688 d'a Unión Astronomica Internacional), que se troba situato en Flagstaff (Arizona), establito en 1959 por o Lowell Observatory (u Observatorio Lowell), a 2.163 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, que fa parte d'o Lowell Observatory Near-Earth-Object Search de l'Observatorio Lowell y d'a NASA ta descubrir obchectos proximos a la Tierra.
Rafal
Rafal ye un municipio de la provincia d'Alicant, situato en la comarca de la Vega Baixa d'a Segura. La suya población ye de 4.181 habitants (2010), en una superficie de 1,60 km² y una densidat de población de 2.613,13 hab/km².
Mugas
200px|thumb|left|Lo termin de Rafal respecto a los atros municipios de lo Baixo Segura Lo termin municipal de Rafal ye rodeyato por o termin d'Oriuela.
Cerveruela
Cerveruela u Cervera de la Uerba ye un municipio aragonés de la provincia de Zaragoza, situau en lo Campo de Daroca. La suya población ye de 42 habitants (2013), en una superficie 23.5 km², con una densidat de población de 1,79 hab/km².
Cheografía
Ye situau a piet de la Sierra de Peco, chunto a La Uerba.
Historia
Pertenexió a la Sexma de Trassierra.
Toponimia
Lo toponimo Cerveruela ye un diminutivo toponimico de Cervera forma como tamién se troba en textos medievals, en latín u aragonés.
La forma con diminutivo toponimico se documenta ya latinizada como Corberola en lo texto de 1205 d'adchudicación de decimas y primicias de Remón de Castrocol (Texto adhibiu a lo "Libro vermello de l'Archivo Colechial de Daroca").
Las formas sin diminutivo toponimico son Cervera de la Uerba u Cervera de la Foz. S'escribe Çervera dela Huerba en lo "Libro de la manifestación de lo morabetín de las aldeyas de la ciudat de Daroca" (1373). S'escribe Cervera de la Foz en un texto de 1409.
Ibons d'el Pico Royo
Os ibons d'el Pico Royo son un conchunto d'ibons situaus en o municipio de Benás y en o Parque Natural de Pocetz-Maladeta.
Toponimia
Reciben o suyo nombre por trobar-se baixo o pico Royo de la Paúl (2.832 m), en a cabecera d'a val d'Estós.
Fraella
Fraella ye un lugar aragonés en l'actual termin municipal de Granyén, en a comarca d'os Monegros y provincia de Uesca.
Toponimia
Carlos Laliena Corbera interpreta este toponimo a partir de l'antroponimo gallego Fruilla y se sabe que bi heba un personache dito asinas a lo servicio de Pero I d'Aragón. Atra interpretación ye a partir d'o latín FRAGUA, que da en aragonés farga, y que iría acompanyada d'un diminutivo.
Manimenos en a Peninsula Iberica bi ha diferents toponimos derivaus de FRAGUM ("terreno abrupto", "puesto con penyas", "puesto con muita vechetación") u d'o suyo plural neutro FRAGA. A forma medieval Frayella ye explicable como una forma con diminutivo -iella dende o plural neutro FRAGA; a forma actual ye explicable como una perduga d'a epentesi antihiatica que no siempre se representa en aragonés medieval u que se pierde en o proceso de castellanización. En Galicia bi ha bels toponimos y microtoponimos con a parola Fraguela, que derivan de FRAGA a traviés un diminutivo, y serían os cognatos de Fraella:
Cheografía
Amán de Fraella ye a Serreta de Fraella y o parache d'Os Torrollons, con interesants formas erosivas.
Saviano
Saviano (Saviano en napolitán, Saviano en italiano y oficialment) ye una localidat y comuna italiana d'a rechión de Campania, en a provincia de Nápols. D'antis mas, fació parte de l'antigo reino de Nápols y d'a Corona d'Aragón y dimpués d'o reino d'as Dos Sicilias antes d'a suya incorporación enta o reino d'Italia.
A suya población ye de 15.410 habitants (2010), en una superficie de 13,00 km², con una densidat de población de 1.185,38 hab/km².
Cheografía
A localidat de Saviano se troba situata a 35 metros d'altaria sobre o livel d'a mar.
Romeu Sescomes
Carrera eclesiastica
Romeu Sescomes tenió una carrera eclesiastica important y estió un relichiós influyent en a suya epoca. Dende 1345 a 1350 desembolicó importants funcions en a ciudat de Tarragona, dimpués estió canonche de Barcelona y conseller de Pero IV d'Aragón, dende 1361 fue bispe de Leida a on tamién partecipó en a vida munecipal de Leida.
President d'a Cheneralidat
Mientres o mandau de Berenguer de Cruïlles estió diputau, dica que en as Corz de Monzón de l'anyo 1362 estió esleyiu como o segón President d'a Cheneralidat. As suyas atras ocupacions li feban sortir de Barcelona de contino por o que fue substituyiu por Ramon Gener en 1364 tornando a estar esleyiu President por segunda vegada pa o periodo 1375-1376.
Dallas Mavericks
Os Dallas Mavericks conoixitos tamién simplament como Os Mavericks ye un club de baloncesto estausunidense d'a ciudat de Dallas fundato en l'anyo 1980. Chuga en a NBA, a maxima competición de baloncesto d'os Estaus Unius y o pabillón a on chuga como local ye l'American Airlines Center.
Pavillons
150px|thumb|left| Frontera de l'[[American Airlines Center.]]
Montdavesan
A suya población ye de 2.109 habitants(1999) en una superficie de 21,09 km², con una densidat de población de 30,49 hab/km².
Linus Torvalds
Ye conoixiu por desembolicar a primera versión de Linux, nuclio d'o sistema operativo basau en o prochecto GNU (mal clamau sistema operativo Linux, pos asinas se dice a lo que ye lo nuclio). Actualment ye responsable d'a coordinación d'o prochecto.
Salmonelosi
thumb|300px|Imachen d'a bacteria Salmonella typhimurium (en color roya), una d'as que causa la salmonelosi.
A salmonelosi ye una infección sintomatica causada per bacterias d'o tipo Salmonella. Tamién ye una malotía transmitida per as virollas y se define como malotías, per un regular de naturaleza infecciosa u toxica, causadas per achents que ingresan a lo cuerpo a traviés d'a ingestión de virollas. En os humans, os simptomas mas comuns son caguera, calentura, garrampas abdominals y gomecatizos. Os simptomas cheneralment ocurren entre 12 y 36 horas dimpués d'a exposición y duran de dos a siet días. Ocasionalment, una malotía mas important puede resultar en deshidratación. Os viellos, os chovens y atras personas con un sistema immunitario debilitau tienen mas prebabilidatz de desembolicar una malotía grieu. Tipos especificos de Salmonella pueden provocar fiebre tifoidea u fiebre paratifoidea.
I hai dos especies de Salmonella: Salmonella bongori y Salmonella enterica con muitas subespecies. Manimenos, os subgrupos adintro d'una especie pueden estar substancialment diferents en a suya capacidat pa causar malotías. Isto suchiere que la clasificación epidemiolochica d'organismos a livel de subespecies puede amillorar o manello de Salmonella y patochenos semellants.
Tanto as poblacions vechetarianas como as no vechetarianas son susceptibles a las infeccions per Salmonella a resultas d'o consumo de carne y leit contaminadas. A infección per un regular se propaga en minchar carne, uegos, augua u leit contaminaus. Atras virollas pueden propagar a malotía si han estau en contacto con o fiemo. Quantas mascotas, como mixins, cans y reptils, tamién pueden portiar y propagar a infección. O diagnostico se realiza per meyo d'un analisi de fieces u analisi de sangre.
Os esforzos pa aprevenir a malotía incluyen o lavau, a preparación y la cocción adequaus d'as virollas a la temperatura adecuada. Per lo cheneral, a malotía lieu no requiere un tractamiento especifico. Os casos mas significativos pueden requerir tractamiento de problemas d'electrolitos y reposición de liquidos per vía intravenosa. En aquells con alto risgo u en qui la malotía s'ha propagau difuera d'os bodiellos, se recomiendan antibioticos.
A salmonelosi ye una d'as causas mas comuns de caguera en tot o mundo. En 2015, se producioron 90.300 muertes per salmonelosi no tifoidea y 178.000 muertes per salmonelosi tifoidea. En Estaus Unius, cada anyo se producen arredol de 1,35 millons de casos y 450 muertes per salmonelosi no tifoidea. En Europa, ye la segunda malotía transmitida per virollas mas comuna dimpués d'a campilobacteriosi.
Basetas d'el Portillón
As basetas d'el Portillón son un conchunto de chicotz ibons situaus en o municipio de Benás y en o Parque Natural de Pocetz-Maladeta.
Toponimia
Reciben o suyo nombre por trobar-se chunto a o portillón de Benás.
Shenh Dessús
Shenh Dessús (Shenh Dessús en occitán, Chein-Dessus en francés y oficialment) ye una comuna occitana en o departamento francés d'Alta Garona, districto de Sent Gaudenç, cantón de Banyeras de Luixón y rechión d'Occitania.
A suya población ye de 184 habitants (1999) en una superficie de 12,69 km², con una densidat de población de 14,50 hab/km².
Melchor Serrano Lázaro
Melchor Serrano Lázaro, naixito de Badenas (Xiloca) o 26 d'abril de 1738 y muerto en Belchit (Campo de Belchit) o 31 d'aviento de 1800, estió un bispe, teologo y escritor aragonés.
Amostró Teolochía en Daroca, Sos d'o Rei Catolico, Valencia y Zaragoza, estando dimpués (1788) nombrato bispe auxiliar de Valencia y simultaniament bispe d'Arca (en Armenia). Tamién estió rector d'o Seminario de Valencia.
Dimpués d'a Revolución francesa, destacó por a suya aduya a os relichiosos fuyitos que plegaban en Valencia, tenendo por ixo descusions con o Capitán cheneral de Valencia, qui remató por desterrar-lo a Daroca en 1794, morindo poco dimpués en Belchit. Ye apedacato en as Escuelas Pías de Zaragoza, uno d'os muitos puestos a on estuó mayestro.
Frontón de falla
FaultLineScarp.JPG|250px|thumb|right|Frontón de falla en los [[Apenins.]] 250px|thumb|right|Frontón de falla de [[Red Canyon formau en 1959 en Montana dimpués d'un movimiento de falla en un tierratremo.]] 250px|thumb|right|[[Envista de penya Palomera, faceta trapezoidal de lo frontón de la falla de Palomera. La falla de Palomera fundió la fuesa de Xiloca en relación a sierra Palomera.]] Un frontón de falla ye un escalón topografico produeito por lo movimiento relativo entre los dos bloques d'una falla. L'altaria de lo frontón ye igual a la component vertical de lo salto de falla.
En un frontón de falla la topografía cambia de sopetón con formas rectilinias y planas en perspectiva frontal. Los achents erosivos tienden a fer desapareixer luego las diferiencias topograficas entre lo bloque levantau y lo fundiu erosionando antes en primero, por crebar-se lo perfil d'equilibrio local.
A piet d'un frontón de falla gran y sobre lo bloque fundiu, pueden fer-se-ie ventallos aluvials, que se conservan bien en las zonas aridas.
Si lo encaixamiento de lo ret fluvial (u torrencial) tiene un ritmo menor que lo levantamiento de lo bloque se formarán vals pendidas, que creban lo frontón en facetas trapezoidals u triangulars vistables en alto.
Baixo alemán oriental
O baixo alemán oriental (en alemán Ostniederdeutsch) ye un grupo de dialectos d'o baixo alemán, incluyindo-ie qualques variedatz conoixidas como pomeranio y prusiano, charradas en o nord-este d'Alemanya asinas como por minorías en o norte de Polonia. Chunto con o baixo alemán occidental, constituye o baixo alemán. Antis de 1945 iste dialecto yera charrau en toda a costa baltica alemana, dende Mecklenburgo, en pasando por Pomerania, Prusia Occidental dica bellas localidaz d'a rechión de Memel-Klaipėda en Prusia Oriental.
As variedatz conoixidas como pomeranio (en alemán Pommersch) no han de confunir-se con o pomeranio (en alemán Pomoranisch), luenga eslava occidental.
Luengas relacionadas
O baixo alemán oriental perteneixe a o continuum dialectal d'as luengas chermanicas occidentals continetals. Se desenvolica a partir d'o baixo alemán meyo.
En l'ueste bi ha una transición suau enta o baixo alemán occidental. Se fa referencia por un regular a la distinción entre ells por a rematanza plural d'os verbos: en baixo alemán oriental as rematanzas se basan en l'antiga rematanza de primera persona: -e(n), mientres que en baixo alemán occidental as rematanzas se basan en l'antiga rematanza de segunda persona: -(e)t. No toz os lingüistas fan a mesma categorización d'os dialectos d'o baixo alemán entre oriental y occidental.
En o sud tamién existe una transición suau enta l'alto alemán central oriental. A mayor diferencia entre istos dos grupos ye que as variedatz d'o baixo alemán oriental no se veyen afectadas por a segunda mutación consonantica. As arias afectadas por a segunda mutación consonantica continan estendillando-se en l'actualidat, mas que mas o dialecto berlinés que ye ganando terreno en as zonas propias d'o brandemburgués, dialecto por o que ye rodiau.
Dialectos
Os dialectos d'o baixo alemán oriental son:
S'incluye en ista clasificación a o Plauttdietsch (orichinal de Gdańsk), que charran as comunidaz menonitas en America d'o Norte, Mexico y belatros puestos d'o mundo. En Berlín una versión d'o brandemburgués yera charrau en epoca medieval dica que a ciudat asimiló un dialecto alemán central oriental que incorpora elementos d'o brandemburgués y que se desenvolicó en l'actual berlinés.
O Baltendeutsch, d'atra man, ye una variedat altochermanica influyenciada por o baixo alemán oriental que yera parau d'antis mas por os alemán en os Estatos balticos.
Dialectos pomeranios
Os dialectos alemans de Pomerania son replegaus y descritos en o Pommersche Wörterbuch ("Diccionario pomeranio"), un diccionario d'os dialectos alemans charraus en as mugas d'a provincia de Pomerania en 1936.
Os dialectos pomeranios d'o baixo alemán oriental se parlan también en Brasil (se veiga Pomerode, en Santa Catarina, Santa Maria de Jetibá, en Espírito Santo, y Arroio do Padre, Morro Redondo, Turuçu, Canguçu, São Lourenço do Sul y Pelotas, en Rio Grande do Sul).
Peter Sellers
Peter Sellers (nombre artistico de Richard Henry Sellers), naixito de Southsea (Portsmouth, Hampshire, Anglaterra) o 8 de setiembre de 1925 y muerto en Londres o 24 de chulio de 1980, estió un actor britanico.
Premios
Peter Sellers fue nominato en 1964 a o Premio Oscar a o Millor Actor por a suya interpretación en a cinta Dr. Strangelove, de Stanley Kubrick; tamién en 1979 por o suyo papel en Being There, una cinta dirichita por Hal Ashby.
Streamer en linia
Un streamer, tamién clamau realizador de trasmisions en direuto, realizador de trasmisions en linia, realizador de direutos u transmisor de direutos, ye una persona que fa emisions en direuto u en proalargau. L'aconsiga d'os streamers ha creixiu pa incluyir diferens cheneros que van dende chugar videochuegos dica tutorials e chats en solitario (just chating).
Istoria
Si bien os streamers como se conoixen hue no surtioron dica prencipios de 2010, os suyos orichens se remontan ta puestos como YouTube, do los usuarios pueden puyar videos d'ellos mesmos en forma de videoblogs u vidios de chugabilidat. Si bien la gran parti d'o conteniu no yera en direuto, os usuarios encara podeban obtener una audiencia considerable y una buena cantidat de conduzitos a los suyos canals. Muitos se tornoron tan populars que podioron siguir una carrera y ganar-se la vida dan os ingresos que cheneraban dan o suyo conteniu. No estió sino dica la popularidat d'os puestos de trasmisión como Twitch que cada vegada més chen podió trasmitir en linia y ganar encara més diners pa convertir-se en trasmisors de raso. A resultas d'os millons de diners que pueden ganar os locutors, as trasmisións s'han convertiu en una opción profesional viable t'as presonas que tienen personalidat u habilidat d'una traza u atra. Hue en diya, bi hai muitas plataformas diferents do las presonas pueden trasmitir y creyar un nicho pa ellas mesmas dan o suyo propio conteniu onico.
Bigastre
Bigastre (Bigastro en castellano) ye un municipio de la provincia d'Alicant, situato en la comarca de la Vega Baixa d'a Segura. La suya población ye de 6.757 habitants (2010), en una superficie de 4,1 km² y una densidat de población de 1.648,05 hab/km².
Mugas
200px|thumb|left|Lo termin de Bigastre respecto a los atros municipios de lo Baixo Segura Lo termin municipal de Bigastre ye rodeyato por Oriuela, pero tien un enclau tamién rodeyato por Oriuela que muga a l'este con Xacariella.
Alerchia
250px|thumb|right|Piet con [[urticaria, un tipo de reacción alerchica en a piel.]] L'alerchia ye una reacción anormal y excesiva d'o sistema immunitario chenerada por un contacto con una sustancia cheneralment estranya a l'organismo. Se diz antichén a una sustancia que produce una respuesta immunitaria, pero en o caso d'as alerchias se diz alerchén. L'alerchén ye bien tolerau por a mes gran part d'a población, manimenos as personas alerchicas desembolican una reacción inadaptada, excesiva y patolochica, l'alerchia, que ye una forma d'hipersensibilidat.
Una sustancia inofensiva pa ciertos individuos puet provocar una reacción alerchica a personas ditas "sensibilizadas".
Os tractamientos que consisten en fer tolerant l'organismo a la sustancia son ditos de "desensibilización". As reaccions alerchicas mes comuns son eccema, urticaria, rinitis alerchica, ataques d'asma, alerchias alimentarias y reaccions a los verenos dimpués d'una fizadura d'insecto como as viespas u as abellas.
Jeanne-Marie Leprince de Beaumont
Jeanne-Marie Leprince de Beaumont, naixita de Roan (Normandía, Reino de Francia) o 26 d'abril de 1711 y muerta en Chavanod (Reino de Francia) o 8 de setiembre de 1780, estió una escritora, novelista y periodista francesa. Autora de cuantas obras de literatura infantil y de literatura chovenil, a suya obra mas conoixita ye La Belle et la Bête.
Entropán
thumb|250px|Un entropán de [[calamars con una biera.]] Un entropán ye un troz de pan ubierto por a metat a on se mete bel alimento u combinación d'alimentos, como por eixemplo embutiu, tortiella u ensalada (mas que mas en os entropans vechetarians). Tamién se gosa untar o pan con tomate u aceite.
Javier Velasco Rodríguez
Javier Velasco Rodríguez, naixiu de Safagún (Leyón, Castiella y Leyón) o 6 de febrero de 1951, ye un politico aragonés d'orichen leyonés, militant d'o Partido de los Socialistas de Aragón (PSOE) con una luenga trachectoria en a politica d'Aragón, en estar rechidor y alcalde de Teruel, deputau por o suyo partiu en o Congreso d'os Deputaus y en as Corz d'Aragón y consellero d'Obras Publicas, Urbanismo y Transportes d'o Gubierno d'Aragón (1999-2007), consellero de Presidencia (dende 2007 dica 2009) y consellero de Ciencia, Tecnolochía y Universidat (dende 2009 dica hue).
Scisciano
Scisciano (Scisciano en napolitán, Scisciano en italiano y oficialment) ye una localidat y comuna italiana d'a rechión de Campania, en a provincia de Nápols. D'antis mas, fació parte de l'antigo reino de Nápols y d'a Corona d'Aragón y dimpués d'o reino d'as Dos Sicilias antes d'a suya incorporación enta o reino d'Italia.
A suya población ye de 5.769 habitants (2010), en una superficie de 5,00 km², con una densidat de población de 1.153,80 hab/km².
Cheografía
D'o suyo termin municipal fan parte os lugars de Cerreto di Scisciano, Masseria Camaldoli, Palazzuolo, San Martino, Spartimento, Torre y Frocia; antiparte, muga con as comunas de Marigliano, Nola, San Vitaliano, Saviano y Somma Vesuviana.
Cabanyal
O Cabanyal (oficialment y en catalán El Cabanyal-El Canyamelar; conoixito en Valencia simplament como el Cabanyal) ye un barrio d'a ciudat de Valencia que ye parti d'o districto d'os Poblats Marítims. Se troba en l'este d'a ciudat y muga con la Malva-rosa por o norte, con a mar Mediterrania por l'este, con o barrio de Lo Grau y por l'ueste con os barrios d'Aiora, L'Illa Perduda y Beteró.
A suya historia ye important t'a ciudat ya que estió un antigo barrio de pescataires, que dentre os anyos 1837 y 1897 estió un municipio independient clamato O Pueblo Nuevo (en catalán, El Poble Nou), y o qual con as anyadas transformar-se en un lugar de discanso y ocio.
Ye famoso por o suyo urbanismo ortogonal fruito de lo enanto de la linia de costa y a debantadera de nuevas filas de cabanas a piet de playa.
Houston Rockets
Os Houston Rockets conoixitos tamién simplament como Os Rockets ye un club de baloncesto estausunidense d'a ciudat de Houston fundato en l'anyo 1967. Chuga en a NBA, a maxima competición de baloncesto d'os Estaus Unius y o pabillón a on chuga como local ye o Toyota Center.
Corèth
Corèth (Corèth en occitán, Couret en francés y oficialment) ye una comuna occitana en o departamento francés d'Alta Garona, districto de Sent Gaudenç, cantón de Banyeras de Luixón y rechión d'Occitania.
A suya población ye de 189 habitants (2009) en una superficie de 4,34 km², con una densidat de población de 43,54 hab/km².
Taroda
Taroda ye un municipio castellanlionés, situato en a provincia de Soria. A suya población ye de 69 habitants (2006), en una superficie de 36,91 km² y una densidat de población de 1,87 hab/km².
Hainichen
Hainichen ye una chicota ciudat saxona situata en o centro d'o districto de Mittelsachsen. Ye situata a bels 26 km a lo norte de Chemnitz.
Municipios mugants
Hainichen muga con os municipios de Frankenberg/Sa., Striegistal, Rossau, Frankenstein y Oberschöna.
Localidaz d'o municipio
<!--
Istoria
Hainichen wurde im Jahr 1276 erstmals urkundlich als Marktflecken villa forensis Heynichen erwähnt. Im Jahr 1282 wird das Städtchen civitas genannt.
Am 23. April des Jahres 1800 wurde Hainichen von einem Tornado der Klasse F5 (nach der Fujita-Skala) heimgesucht. Im Jahr 1835 gab es in der Stadt einen großen Brand.
Am 14. Juli 1870 erfolgte die amtliche Festlegung der Schreibweise Hainichen für den Stadtnamen.
Während des Zweiten Weltkrieges von September 1944 bis April 1945 wurde in der damaligen Gottlob-Keller-Straße 2 ein Frauen-Außenlager des KZ Flossenbürg betrieben, in dem 500 weibliche KZ-Häftlinge für die Framo Werke GmbH Zwangsarbeit verrichten mussten. Dazu kamen weitere Frauen und Männer aus den von Deutschland besetzten Ländern als Zwangsarbeiter. Im Jahr 1985 fand die 800-Jahrfeier statt.
Im Jahre 1995 erregte der Fall des Vorstandsvorsitzenden der Kreissparkasse Hainichen Kurt Fischer für Aufsehen, der einer geplanten Entführung des Landrates Andreas Schramm für schuldig befunden wurde. Im Jahr 2005 wurde das Gellertgymnasium geschlossen.
Eboluzión d'a población
(ab 1960 Stichtag: 31. Dezember):
Alcalde
Dieter Greysinger (SPD), seit dem 1. Dezember 2004
Cultura e puestos d'intrés
thumb|right|Gellert-Denkmal vor dem Hainichener Rathaus
Comunicazions
Hainichen ist über die Anschlussstelle 73 der Bundesautobahn 4 und die Bundesstraße 169 zu erreichen. Die Stadt befindet sich im Tarifgebiet des Verkehrsverbund Mittelsachsen (VMS), welcher von Hainichen aus einige Strecken bedient, unter anderem auch nach Chemnitz. Im Jahr 2004 wurde die Eisenbahnstrecke Niederwiesa–Hainichen–Roßwein (Kursbuchstrecke 516) nach umfangreicher Rekonstruktion auf dem Abschnitt bis Hainichen wieder eröffnet und von der City-Bahn Chemnitz bedient. Der Streckenabschnitt von Hainichen nach Roßwein durch das malerische Striegistal blieb von dieser Rekonstruktion ausgeklammert. Ende des Jahres 2005 begannen im Bahnhof Böhrigen die Abrissarbeiten der Gleise, um einem Radwanderweg zu weichen.
Ibons de Chíes
Os ibons de Chíes u ibons d'O (castellano ibones de Gías) son un conchunto de dos ibons situaus en o municipio de Benás y en o Parque Natural de Pocetz-Maladeta.
Toponimia
Reciben o suyo nombre por trobar-se baixo a tuca d'O u tuca de Chíes (3.013 m). O toponimo "O" tien o suyo orichen en o gascón Òu y iste a la vegada en l'aragonés ibón, termín que se troba en os Pireneus occitans con diferents grafías locals baixo as formas -o-, -eo- u -eù-.
A denominación "ibons d'O" sería un tautotoponimo ya que literalment significaría os "ibons de l'ibón".
Chi dorme non piglia pesci
Significato
Lo significato ye que si yes chagandiando, no obtiens cosa. Lo pescataire ha d'estar constantment atento, sin espiguardar-se ni adormir-se, pa poder tirar d'o peix quan mosiegue.
En latín trobamos en o Rudens de Plauto un lema semellant: nam qui dormiunt libenter, sine lucro et cum malo quiescunt.
Río de ra Ripera
O río de ra Ripera ye un río aragonés que se troba en o municipio de Pandicosa. O río naixe en a val de ra Ripera y desemboca en o río Bolatica.
Mario Benedetti
Mario Orlando Hardy Hamlet Brenno Benedetti Farrugia (Paso de los Toros, 14 de setiembre de 1920 - Montevideo, 17 de mayo de 2009), mas conoixiu como Mario Benedetti, estió un escritor y poeta uruguayo perteneixient a la Cheneración d'o 45, a la que perteneixen tamién Idea Vilariño y Juan Carlos Onetti, entre atros. Tenió una abundant producción literaria incluindo mas de 80 libros, beluns tradueitos amás de 20 idiomas.
Primers anyos
Mario Benedetti naixió o 14 de setiembre de 1920 en Paso de los Toros, Uruguay. Estió o fillo de Brenno Benedetti y Matilde Farrugia, qui lo baptizoron con cinco nombres.
Vivió en Paso de los Toros chunto a la suya familia os primers dos anyos d'a suya vida, ta dimpués tresladar-se con els ta Tacuarembó por afers de negocios. Astí estioron victimas d'una estafa ), dimpués d'a cual, a familia se tresladó ta Montevideo, cuan Mario Benedetti teneba cuatro anyos d'edat. En 1928 inicia os suyos estudios primarios en o Colegio Alemán de Montevideo, d'an que li retiran en 1933. Estudió en o Liceo Miranda por un anyo, y en 1934 dentra en a Escuela Raumsolica de Logosofía. Curso estudios secundarios en o Liceo Miranda en 1935, pero continó por libre por razons economicas. Dende os catorce anyos treballó en a empresa Will L. Smith, S.A de repuestos ta automóvils.
Entre 1938 y 1941 residió cuasi de contino en Buenos Aires, Archentina.
Escomienzos literarios
En 1945 s'entegró en l'equipo de redacción d'o semanario Marcha, an que s'estió dica 1974, anyo en que o gubierno de Juan María Bordaberry lo clausuró. En 1954 ye nombrau director literario de dito semanario.
O 23 de marzo de 1946 se casa con Luz López Alegre, o suyo gran amor y a suya companyera de vida. En 1948 enfila a revista literaria Marginalia y publica o volumen d'asayos Peripecia y novela.
En 1964 treballó como critico de teatro y codirector d'a pachina literaria semanal «Al pie de las letras» d'o diario La mañana, colaboró como humorista en a revista Peloduro y escribió critica de cine en La Tribuna Popular. Torna ta Cuba ta fer-ie parte en o churau d'o concurso Casa de las Américas. Partecipó en a trobada sobre Rubén Darío y viachó ta México ta partecipar en o II Congreso Latinoamericano de Escritores.
Partecipó en o Congreso Cultural de La Habana con a ponencia “Sobre las relaciones entre el hombre de acción y el intelectual" y tornó como Miembro d'o Consello de Dirección d'a Casa de las Américas. En 1968 establió y enfiló o Centro d'investigacions literarias d'a Casa de las Américas, cargo que tendría dica 1971.
De conchunta con atros miembros d'o Movimiento de Liberación Nacional - Tupamaros, establió en 1971 o Movimiento de Independientes 26 de Marzo, un grupo que pasó a fer parte d'a coalición de cuchas Frent Amplo dende os suyos oríchens. Benedetti estió representant d'o Movimiento 26 de Marzo en a Mesa Executiva d'o del Frent Amplo, dende 1971 dica 197. Manimenos, ista alternativa se veyió frustrada por a fuerza. Antiparte, fue nombrau director d'o Departamento de Literatura Ispanoamericana en a Facultat de Humanidaz y Ciencias d'a Universidad de la República, de Montevideo.
Publica Cronica d'o 71, feito en gran parte d'editorials politicos publicaus en o semanario Marcha, igual como d'un poema inedito y tres discursos prenunciaus durant a campanya d'o Frent Amplo. Tamién publicó Los poemas comunicantes, con entrevistas a cuantos poetas latinoamericans.
Feneiximiento
O día 17 de mayo de 2009, pasadas as 18:00h Benedetti finió en a suya casa de Montevideo, con 88 anyos d'edat. O Palacio Lechislatibo fue designau como o puesto d'o suyo velatorio. En a bastida d'iste feito, o gubierno uruguayo decretó duelo nacional y disponió que o suyo velatorio se fese con honors patrias en o "Salón de los Pasos Perdidos" d'o Palacio Lechislativo dende as 9:00 d'o luns 18 de mayo.
Obra
A su ya ampla obra abracó osgeneros narrativos, dramaticos y poeticos. Asinas mesmo, l'autor d'asayos literarios y a suyo voz recitando os suyos poemas fue gravada en cuantos casetes y cds en companyía de Daniel Viglietti u solenco.
Lusismos en aragonés
250px|thumb|right|Quatro [[Numida meleagris|pintadas y un gallo. Los portugueses troboron pintadas en las suyas exploracions y colonizacions de la costa africana y las reintroducioron en Europa, estando presents dica fa pocos decenios en los corrals d'Aragón.]] Los lusismos en aragonés son elementos lingüisticos provinients de lo portugués. En cheneral son palabras que han pasau dende lo portugués a l'aragonés a traviés de lo castellano. Los portugueses encomenzoron con las exploracions maritimas y la construcción d'un imperio en lo sieglo XV y transmitioron a las luengas romances occidentals termins relacionaus con la navegación maritima, la cheografía, los productos d'Asia, Africa y Ocianía, la fauna y la flora exotica, que encara que puedan estar d'orichen patrimonial, por un regular provienen de luengas d'Africa, Asia y Ocianía. Manimenos en lo sieglo XV tamién estió quan l'aragonés desapareixió como luenga escrita y de cultura, con una gran diglosia dende lo sieglo XVI por lo que las clases cultivadas que podioron haber-los conoixiu no los amostroron en textos escritos en aragonés. En aragonés actual estos termins no gosan presentar una fonetica guaire diferent de la castellana, y no gosan figurar en los diccionarios y descripcions filolochicas, que amuestran los caracters diferencials, que en este caso se pueden reducir a formas muito locals (pintarda), u a formas vulgarizadas.
Alimentación
250px|thumb|right|Mermelada d'alberche. La palabra orichinal en portugués no se referiba que a lo [[codonyate u confitura de codonyo, que ye marmelo en portugués.]]
Los nombres d'orichen portugués de ciertos dulces y laminerías se remontan a lo Sieglo d'Oro.
Atros
thumb|250px|right|Catre tradicional de [[Tamil Nadu.]]
Aragonés de Sobrepuerto
L'aragonés de Sobrepuerto u sobrepuertano ye a parla local aragonesa que se charra en o Sobrepuerto, parzana de l'actual Sarrablo que buega con o Sobrarbe. Ye muito pareixito a l'aragonés d'a Tierra de Biescas, pero tiene bels rasgos comuns con o polo oriental de l'aragonés, (aragonés oriental y aragonés centro-oriental). Se conoixe gracias a os triballos lexicografitos y literarios de Jose Mª Satué.
Fonetica
Eixemplos de xordas intervocálicas conservatas:
Casos de perduga de –o final:
En a toponimia bi ha casos d'evolución d'a -LL- cheminata latina enta sonitos cacuminals analogos a la che vaqueira de l'asturiano occidental: -ch- en Ainielle, Basarán y Otal, -t- en Escartín:
Casos d'evolución de –ND- enta –ny-
Esto ye un feito curioso que mos aduya a interpretar a evolución fonetica de l'aragonés pirenaico preliterario:
Palamenic
A suya población ye de 1.113 habitants (1999) en una superficie de 11,13 km², con una densidat de población de 56,51 hab/km².
Guldreguda
Guldreguda estió contesa consort d'Aragón entre os anyos 844 y 867 por o suyo matrimonio con Galindo I Aznárez. Tenió dos fillos, una filla de nombre desconoixiu y futuro conte d'Aragón Aznar II Galíndez.
Historia d'Aragón
300px|thumb|Situación d'[[Aragón, comunidat autonoma d'a Espanya contemporania.]] 300px|thumb|Portalada d'a obra historica de [[Cheronimo de Blancas, Aragonensium rerum comentarii, publicato en 1588 en Zaragoza per os fraires Lorient y Diego Robles. Se tracta d'una d'as primeras historias d'Aragón.]] A presencia humana en as tierras que hue forman a Comunidat Autonoma d'Aragón data de fa cuantos milenios, pero Aragón, como muitas d'as actuals rechions historicas, ye fruito d'a Edat Meya. O nombre d'Aragón apareixe por primera vegada en l'anyo 828.
A Historia d'Aragón prencipia con a invasión musulmana en o sieglo VIII. Dende allora iría enamplando as suyas mugas mientres os sieglos en os que primer fue Condau, dimpués Reino, y mes tardi Consello y Audiencia, dica constituir hue en día una Comunidat Autonoma, tot ixo a tamas de mancar d'unidat cheografica u natural, lingüistica y mesmo etnica.
En a Edat Meya se forcha y afinca l'Aragón actual. Os suyos prencipals pilars fuoron a Corona, as Corz, a Deputación d'o Reino y o Dreito foral. Cabecera dende o sieglo XII d'una federación d'estatos d'entidat diversa, a Corona d'Aragón; o suyo peso especifico fue eslanguindo china a chana adintro d'ella dica plegar a l'Edat Muderna, cuan s'integró en un encara mes centralizato Reino d'Espanya. Cal sinyalar que en 1412 en o Compromís de Casp a dinastia que escomencipió a reinar, per muerte d'o zaguero hereu d'a casa anterior estio a casa castellana d'os Trastamara.
Dende l'incident de 1591, anyada cuan Felipe II d'Espanya mata a o chusticia d'Aragón, Don Chuan V de Lanuza, dica o sieglo XVIII, anyada de 1707 cuan fuoron proclamatos os Decretos de Nueva Planta, Aragón fue cedendo china chana toz os suyos dreitos, fueros y atras particularidaz historicas que heba conseguiu con o paso d'as anyadas.
A Guerra d'o Francés en proporcionó d'enchaquias de reactivación. mientres lo sieglo XIX, os carlistas, que miroron adeptos ta la suya causa en ista tierra, ofreixioron a retornar pasatas libertaz forals.
Asinas en o sieglo XX, en a etapa republicana, o sentimiento rechionalista agafa mayors cotas, pero a Guerra Civil espanyola borró toz os prochectos autonomicos.
O rechimen franquista adormió as langarias aragonesistas que huei, reforzatas, preban d'acucutar.
Periodo paleolitico
thumb|250px|O Paleolitico en Aragón (ortografía d'as [[normas graficas de l'aragonés de 1987).]] Os testimonios mes antigos de vida humana en Aragón se'n remuntan ta l'epoca d'as glaciacions, en o Pleistoceno meyo, fa bels 600 000 anyos, mientres lo Paleolitico Inferior. Istas poblacions en dixoron de testimonios d'artesanía achelense. Se son ovtos bifaces de pedrenya y fendidors de cuarcita, en particular en as faixas de Sant Blas en Teruel, en a zona de Cauvaca en Casp, en o Barranco d'Arbolitas amán de Borcha y tamién en a comarca de Calatayú, en a zona de Miedes. A val de Xalón en ye allora una zona a-saber-lo abundant.
Mientres a glaciación de Würm, arredol d'o 80 000 a.C., aparixió un nuevo tipo humán en ista rechión, l'hombre de Neandertal. Muitas restas humanas, como caixals, se son aobatas en as Esplugas d'os Moros de Gabasa, amán de Uesca. mientres lo Paleolitico Meyo se desembolicó a cultura d'o Musteriense, que remanió dica o 40 000 a.C., aproximatament. Ista se caracteriza per o treballo d'a pedrenya en forma de punta, rasqueta de dients, pero igualment per un important treballo d'o ueso. Os puestos mes conoixitos son o d'o Covacho Eudoviches d'Alacón en Teruel, a d'a Fuent d'o Trucho en Colungo y as d'as Esplugas d'os Moros de Gabasa.
Periodo epipaleolitico
As restas de l'Epipaleolitico, entre o sietén y o cinquén milenio a.C., se concentran en o Baixo Aragón. Os obchectos microliticos se fan mes numerosos, entre que a decoración ye cada vegada mes cheometrica, emplegando-ne de formas de trianglos, trapecios y semilunas.
L'habitat se gosa desembolicar a o largo de paretes cantalosas poco fundas, enfilato enta o sol y dominando os ríos Matarranya y Algars. Os puestos prencipals son os d'os dos recuestos d'as Botiguería d'os Moros y os d'Els Secans en Mazalión en a provincia de Teruel; y os puestos d'a Costalena en Maella, d'El Serdà y d'o Sol de la Pinyera en Favara en a provincia de Zaragoza. A economía d'istas poblacions contina estando esencialment depredadera, basata en a caza, a pesca y a collita.
Periodo neolitico
thumb|250px|O Neolitico en Aragón. En a primera metat d'o cinquén milenio antis de Cristo aparixió una nueva traza de vida basata en una economía de productors, conoixedors de l'agricultura y d'a ganadería, que continan cazando-ne d'animals como una actividat complementaria.
A existencia de molins de man, de piedra dura, atestiguan l'actividat d'a moltura, d'a mesma traza que bellas estrals pulimentatas presentan en o tallo racadas d'estar-se emplegatas como ixuelas ta fainas agricolas.
Se troban restas neoliticas en as Sierras Exteriors Uescanas y en o Baixo Aragón.
Periodo calcolitico
O periodo calcolitico se caracteriza per dos fenomenos: a multiplicación d'as construccions megaliticas y a extensión d'a cultura d'o vaso campaniforme. Os megalitos mes importants s'observan en as sierras exteriors y en as altas vals pirinencas.
Edat de Bronce
thumb|125px|Fegura femenina de terracota, d'a Edat d'o Bronce final, entre o 650 y 500 a.C., bata en [[Fuents d'Ebro.]] En a espluga d'o Moro d'Olbena se son trobatas puntas de flechas en ueso, que datan d'os sieglos XVI y XV antis de Cristo y que son os millors eixemplos d'o Bronce antigo.
Os zaguers periodos d'a Edat d'o Bronce final, arredol d'o 1 100 a.C., se caracterizan per a cultura d'os campos d'urnas. Se tracta de poblacions indoeuropeas, orichinarias d'o centro d'Europa, qui se mezcloron con as poblacions mediterranias. Istos incineraban os suyos muertos y en ficaban as cenisas en urnas funerarias. Eixemplos n'existen en a espluga d'o Moro en Olbena, a Masada del Ratón en Fraga y o Cabezo de Monleón en Casp. A fuga d'a metalurchia se caracteriza per l'augmento d'os moldes de fundición que se son trobatos en puestos habitatos.
Edat de Fierro
thumb|left|200px|Escritura [[idioma ibero|ibera. Un bronce d'o sieglo I a.C. trobato en a muga d'as actuals provincias de Soria y de Zaragoza.]] thumb|250px|right|Os pueblos d'Espanya en o 200 a.C. A Edat de Fierro ye millor documentata. Os puestos anteriors continan estando ocupatos sinse interrupción. Mesmo as necropolis continan fendo honra a os ganaders, agricultors y artesanos d'o nuevo periodo.