cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Colera
thumb|200px|Vibrio cholerae: a [[bacteria que causa o colera (imachen feita con un SEM).]] O colera ye una malautía infecciosa intestinal aguda causata por a inchestión d'alimentos u augua contaminatos por a bacteria Vibrio cholerae. A sobén se presenta como una epidemia, y tien un periodo d'incubación curto, entre menos d'un día y cinco días, y a bacteria produce una enterotoxina que causa una diarrea copiosa, indolora y acuosa que puet conducir con rapideza a una grieu deshidratación y a la muerte si no se tracta a escape. A mayor parti d'os pacients tamién tienen gomitos.
A malautía que yera orichinaria d'Asia, concretament d'o delta d'o río Gangas, y s'estendilló dende zaguerías d'o sieglo XIX por tot o mundo, ta dimpués retacular y tornar a concentrar-se a lo sud d'Asia. Se rechistroron seis pandemias que matoron millons de personas en tota Europa, Africa y as Americas. A setena pandemia, que encara ye en curso, prencipió en 1961 a lo sud d'Asia, plegó en Africa en 1971 y en America en 1991. A malautía se considera endemica en muitos países y l'achent patocheno que causa o colera actualment no puet estar eliminato d'o medio ambient.
Robert Koch identificó a bacteria Vibrio cholerae como causa d'o colera en l'anyo 1883. Se tracta d'una proteobacteria en forma de coma, muit mobil y gramnegativa.
Pala d'Ip
A Pala d'Ip ye una tuca pirenenca que se troba situata en a muga entre as vals d'Izas y Ip. Tien una dople cima con unas altarias de 2.779 y 2.775 m. respectivament.
A rota normal de puyata prencipia en Canfranc u en o Fuerte de Coll de Ladrones, ye una rota fácil, anque muito larga por o suyo gran desnivel, que fa que pueda puyar-se tamién en hibierno.
Cazuelo
thumb|right|250px|Un cazuelo recio d'[[archila (en l'Alto Aragón soleban estar de paretz más finas).]] Un cazuelo ye un recipient pa liquidos d'a familia d'as charras, de mida mediana, d'entre 1,5 y 4 litros de cabida, que ye más alto que no amplo, con una mica de pancheta, y que tiene una ansa ta pillar-lo y transportar-lo. Una d'as caracteristicas morfolochicas más definideras d'o cazuelo ye que no tiene a punta de pichera que fan belatras charras, y por contra la suya boca ye redonda.
Os cazuelos s'emplegaban ta transportar y verter liquidos (muit especialment l'augua) en procesos relacionatos as más vegadas con a elaboración d'alimentos (p. ex. a masada d'o pan en artesas, queso, etc.), a on que yera preciso que l'augua no cayese de tot preta en un churro (razón ta no fer pichera) sino que s'espardise bien luego.
Toronto Raptors
Os Toronto Raptors ye un club de baloncesto canadiense d'a ciudat de Toronto, fundato en l'anyo 1995. Chuga en a NBA, a maxima competición de baloncesto d'os Estaus Unius y o pabillón a on chuga como local ye o Scotiabank Arena.
Pabillons
center|thumb|250px|Scotiabank Arena.
Botanica
A Botanica (d'o griego βοτάνη, hierba) ye a Ciencia que estudeya os vechetals. Tien dos brancas prencipals: botanica pura y botanica aplicada.
Se veiga tamién
Chent y historia: Botanicos famosos, Historia d'a botanica
Grillo
thumb|right|230px|Grillos d'una [[trunfa.]] Un grillo (presumptament, d'o latín <*GALLELLUS ) ye una chema que brosta en a superficie exterior d'as estructuras de resistencia de qualques plantas, como tuberclos, radices tuberosas, bulbos y rizomas, a partir de teixius meristematosos de os quals a especie les dota, y que puede desvenir o primordio d'un nuevo piet de a planta, tot reproducindo-la de forma vechetativa.
Alcaine (Alcanyiz)
Alcaine ye un pueyo de 551 m d'altaria situau en o termin municipal de Alcanyiz.
Grillo
Os grillos se producen en qualques especies domesticas, como a trunfa, a cebolla u l'allo, quan fa bel tiempo que reposan u son almagazenadas. A l'aparición d'iste tipo d'estructuras se le diz «grillar-se», y se diz que una d'istas hortalicias ye «grillada» quan l'han amaneixiu grillos en a superficie.
Alcaine (Alcanyiz)
En a suya cima bi ha un vértiz cheodesico.
Grillo
En o saber popular, as hortalicias d'ixes tipos que son grilladas se considera que han perdiu qualque cosa de as suyas propiedatz y caracteristicas organolepticas, por o que preferentment se desestiman de consumo y simplament se volan u se destinan ta simient.
Sierra d'Alcubierre
A sierra d'Alcubierre ye un sierra que se troba en a muga occidental d'os Monegros. Ye una zona subdesertica adintro d'a depresión d'Ebro.
Altarias
A suya mayor altaria ye o Mont Escuro, en Farlet con 822 m, seguida de Sant Crapasio con 811 m.
Cheolochía
Presenta una serie de formacions carbonatadas y detriticas que, subhorizontals, se corresponden con un aparato sedimentario lacustre de gran amplaria, con poquetz accidents tectonicos (plegos y fallas).
Cheomorfolochía
Os achents naturals externos (augua y aire más que más) han configurau un paisache de tozals, relieus tabulars chicos, zonas planas a vegadas endorreicas, barrancos, terrers y tipicas vals de fondón plan sin de cauces definius.
La Rochelle (desambigación)
La Rochelle puet estar:
Valdarachas
Valdarachas ye un municipio d'a provincia de Guadalachara, en a comunidat autonoma de Castiella-La Mancha, Espanya. A suya población ye de 29 habitants (2006), en una superficie de 10,07 km² y una densidat de población de 2,87 hab/km².
Cuello volcanico
thumb|[[Devils Tower National Monument|Devils tower, en o Wyoming (Estatos Unitos), ye o cuello d'un volcán viello de 40 millons d'anyadas.]] thumb|Agulla de [[Chapelle St Michel d'Aiguilhe, en o departamento francés d'Alta Loira, ye una construcción sobre un cuello volcanico que con a suya mida de 85 m d'altaria ha dato nombre a la localidat que bi ha a lo suyo piet.]]
Un cuello volcanico ye un releu volcanico residual en forma de punta de grans dimensions. Corresponde a una anterior chaminera volcanica on ha solidificato a lava a la fin d'una erupción y que dimpués a erosión d'o cono volcanico ha feito que se pueda veyer dende fuera. Esta estructura de roca volcanica resiste millor a la erosión que os materials d'echección que la rodeyan, y una vegata que o cono ye erosionato de tot queda como agulla, que ye a sola reliquia d'o cono desapareixito.
El Ràfol d'Almúnia
El Ràfol d'Almúnia (El Ràfol d'Almúnia en catalán y oficialment; Ráfol de Almunia en castellano) ye un municipio valenciano, situato en a comarca d'a Marina Alta, provincia d'Alicant y partiu chudicial de Denya.
Cheografía
A localidat d'el Ràfol d'Almúnia se troba situata a 88 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, a una distancia de 96 km d'a ciudat d'Alicant, a capital d'a suya provincia, y a 100 km d'a ciudat de Valencia, a capital d'o País Valenciano.
PHP
framed PHP ye un luengache de programación interpretato emplegato ta creyar aplicacions ta servidors, u creyación de contenito dinamico ta pachinas web.
Ola mundo
Iste programa en PHP s'escribe:
Ḏāl
right|A ḏāl en a suya forma aislataA ḏāl (en arabe ) ye a novena letra de l'alfabeto arabe (vinticinquena en l'orden abchadín). Ye una letra solar.
Escritura
A ḏāl no se liga a letra vinient d'a palabra. Lo fa con l'anterior si no ye alif, dāl, atra ḏāl, rā, zāy u wāw, que nunca no se ligan a la letra posterior.
Reinoso
Reinoso ye un municipio d'a comunidat autonoma castellanoleyonesa en a provincia de Burgos, situau en a comarca de La Bureba y partiu chudicial de Briviesca.
A suya población ye de 17 habitants (2008) en una superficie d'8,51 km², con una densidat de población de 2,00 hab/km².
Casa d'o Bispe de Zaragoza
A Casa d'o Bispe de Zaragoza ye un palacio que se troba en Zaragoza (Comarca Central,Aragón). Ye un palacio d'estilo neoclasico construyíu en os anyos 1779 - 1787.
Vancouver
thumb|250px|Vancouver
Vancouver ye una ciudat canadenca localizada en o sud-ueste d'a provincia d'a Columbia Britanica. Tien una población de 582.296 habitadors, y l'aria metropolitana, conoixida como Districto Rechional d'o Gran Vancouver, ye amás gran de l'ueste d'o Canadá y a tercera mas gran d'o país, con mas de 2 millons d'habitadors. Vancouver estió a seu d'os Chuegos Olimpicos d'hibierno en 2010.
O capitán espanyol José María Narváez estió, en 1791, o primer europeu en explorar o Estreito de Georgia, que desepara a parte continental d'o Canadá (an que se troba hue a ciudat de Vancouver) y a isla de Vancouver. A l'atro anyo, o capitán britanico George Vancouver, s'aunió t'a expedición espanyola con base en Nootka Sound, en a costa sud d'a isla de Vancouver, y exploró o Estreito de Georgia, y l'aria an que hue se troba a ciudat de Seattle.
Gracias a la suya situación costanera y a la protección d'as Montanyas Rocosas respective a las influencias continentals, Vancouver tien os hibiernos mas calidos de todas as grans ciudaz canadencas, con una temperatura meyana menima de 3 graus Celsius, y prous plevias, pero con poca nieu.
Como a resta d'o Canadá, Vancouver amuestra una gran variedat etnica. O barrio chino, Chinatown ye o segundo mas gran d'America, dimpués de San Francisco, y bi ha barrios multiculturals como o Mercau panchabi, o barrio chino a Chiqueta Italia, o barrio griego y o barrio coreano.
Competicions esportivas
Vancouver estió a seu d'os Chuegos Olimpicos d'hibierno en a suya XXI edición de 2010.
Abella (Uesca)
Abella ye un lugar aragonés amán de Las Pauls y pertenexient a iste municipio, en la comarca de Ribagorza y provincia de Uesca. En 1991 teneba una población de 29 habitants.
Parla
Se i charra catalán. Lo catalán d'Abella muga con lo benasqués; la muga natural ye lo Coll de Fadas, estando hue l'ueste d'iste cuello una zona de diftongación predominant d'as O y E curtas latinas y l'este d'iste cuello una zona de no diftongación predominant.
Toponimia
Lo nombre ye d'orichen latín, a partir d'apilia. Pareixe que los romanos rurals emplegaban a sobén embotadas animals, en iste caso un insecto.
Sierra d'as Zucas
A sierra d'as Zucas (en castellano sierra de las Sucas u sierra de las Tucas) ye una sierra pirenenca que se troba entre os foratars d'Escuaín (Puértolas) y a valle Verde (Bielsa), formando a muga d'o Parque Nacional d'Ordesa y d'as Tres Serols.
Ye situada chusto a l'ueste d'o macizo d'as Tres Serols, fendo parte d'o mesmo cordal. Facilment reconoixible por a silueta formada por as suyas tres cimas mas destacadas, as Tres Marías: Zuca Punchuda (2.781 m), Zuca Roncha (2.757 m) y Zuca Plana (2.702 m).
Cheolochía
En a suya versant norte, a sierra d'as Zucas se caracteriza por as granizas paretz rocosas de mas de 1.000 metros d'altaria que baixan enta la val de Pineta. A versant sud ye formada por laderas mas suaus con rocas erosionadas y quasi sin vechetación.
Bi ha dos culs en a sierra que deixan a evidencia de l'actividat d'as cheleras en o Quaternario, o cul de Gurrundué y cul d'Angonés.
Centenera
Centenera ye un lugar aragonés d'a comarca de Ribagorza y provincia de Uesca, situato a mán de Graus y perteneixient a este municipio.
A suya población ye de 10 habitants (2018).
Cheografía
O lugar de Centenera se troba situato en a val de Fantova, a 670 metros d'altaria sobre o livel d'a mar y a una distancia de 13 km de Graus, a capital d'o suyo municipio.
Faro de Punta Lucero
O faro de Punta Lucero ye un faro que se troba dentro d'o municipio de Zierbena, en o cabo d'o mesmo nombre, en Bizcaya, País Basco. Situato en a punta d'un dique trencaolas, o faro guaita a boca d'o Puerto de Bilbau.
Anyos 2020
Os anyos 2020 ye o periodo de tiempo formato por os anyos entre l'anyo 2020 y l'anyo 2029, istos dos tamién encluyitos.
Puègdanièl
Puègdanièl (Puègdanièl en occitán, Puydaniel en francés y oficialment) ye una comuna occitana en o departamento francés d'Alta Garona, districto de Muriel, cantón d'Autariba y rechión d'Occitania.
A suya población ye de 318 habitants (1999) en una superficie de 7,38 km², con una densidat de población de 43,09 hab/km².
Hannover
Hannover (prenunciato en alemán ) ye una ciudat alemana capital d'o Estau d'a Baixa Saxonia y una d'as mas importants ciudaz d'o norte d'Alemanya. Tien una población de bels 520.000 habitants y ye un d'os prencipals centros organizativos de ferias y congresos d'o país.
Alcaldes
Lista d'alcaldes democraticos dende 1945:
JavaScript
thumb|300px|Un eixemplo de codigo JavaScript. JavaScript(abreviau comunament JS) ye un luengache de programación interpretau, dialecto de l'estandar ECMAScript. Se define como que orientau a obchectos,basau en prototipos, imperativo, feblement tipado y dinamico. S'utiliza prencipalment d'o costau d'o client, implementau como que parti d'un navegador web permitindo milloras en a interficie d'usuario y pachinas web dinamicas​ y Javascript d'o costau d'o servidor (Server-side Javascript u SSJS).
O suyo emplego en aplicacions externas a la web, por eixemplo en documentos PDF, aplicacions d'escritorio (mayoritariament widgets) ye tamién significativo. Dende 2012, toz os navegadors modernos suportan completament ECMAScript 5.1, una versión de Javascript. Os navegadors mas antigos suportan a lo menos ECMAScript 3. A sexta edición se liberó en chulio de 2015.
Javascript se disenyó con una sintaxi semellant a C, encara que adopta nombres y convencions d'o luengache de programación Java. Manimenos, Java y Javascript tienen semanticas y propositos diferents.
Toz os navegadors modernos interpretan o codigo Javascript integrau en as pachinas web. Pa interactuar con una pachina web se provedeix a o luengache Javascript d'una implementación d'o Document Object Model (u DOM). Tradicionalment se veniba utilizando en pachinas web HTML para realizar operacions y solament en o marco de l'aplicación client, sin acceso a funcions d'o servidor. Actualment ye ampliament utilizau para ninviar y recibir información d'o servidor de conchunta con aduya d'atras tecnolochías como que AJAX. Javascript s'interpreta en l'achent d'usuario a o mesmo tiempo que as sentencias van descargando-se de conchunta con o codigo HTML. Dende o lanzamiento en chunio de 1997 d'o estandar ECMAScript 1, han existiu as versions 2, 3 y 5, que ye a mas emplegada actualment (a 4 s'albandonó). En chunio de 2015 se zarró y publicó a versión ECMAScript 6.
Chinchol
Chinchol ye un pueyo de 440 m d'altaria situau en o termin municipal de Alcanyiz.
En a suya cima bi ha un vértiz cheodesico.
Rius
Rius (Rius en occitán, Rieux-Volvestre en francés y oficialment) ye una comuna occitana en o departamento francés d'Alta Garona, districto de Muriel, cantón d'Autariba y rechión d'Occitania.
A suya población ye de 1.899 habitants (1999) en una superficie de 32,38 km², con una densidat de población de 58,65 hab/km².
Cancé
Cancé (en castellano Cáncer) ye un lugar aragonés de la comarca de Ribagorza situau cerca de Graus, pertenexient a este municipio. Huei ye despoblau por que estió abandonau cuan se construyió a presa de l'Entibo de Joaquín Costa.
Cheografía
Ye situau chunto a lo entibo de Barasona en lo cabaixo de la val de Sarrón, ; se troba situau a 460 metros d'altaria dencima de lo livel d'a mar.
Charro
thumb|right|250px|Un charro de [[vino.]] Un charro ye un recipient d'archila, vidre u metal d'a familia d'as charras, de mida mediana u chiqueta y normalment con una sola ansa por un d'es suyos costaus.
Ecolochía
thumb|200px A ecolochía ye a ciencia que estudia as relacions entre os sers vivos y o suyo entorno, tanto con atros sers vivos, como con os aspectos fisicos (clima, orografía, ecetra). Ye una branca d'a biolochía.
O ecosistema ye o conchunto de sers vivos (comunidat ecolochica u biocenosi), o medio fisico an viven (biotopo) y as relacions entre éls.
Historia
En 1866 Ernst Haeckel introdució lo concepto d'ecolochía, composau d'as palabras griegas oikoys (casa, vivienda) y logos (ciencia). En un prencipio, Haeckel entendeba por ecolochía la ciencia que estudia as relacions d'os animals con o suyo medio, tanto organico como inorganico. Mas tardi enampló ista definición a lo estudio d'as caracteristicas d'o medio, que tamién incluye o porte de materia y enerchía y a suya transformación por as comunidaz biolochicas.
Pichera
thumb|right|200px|Una pichera. Una pichera (d'o francés <pichier ) ye un tipo de charro menuto que especialment pensato pa servir bebitas liquidas en cantidatz relativament reducitas, como o vino u l'augua en vaso. Como tal, ye un utensilio que tradicionalment s'emplega en a mesa mientres as chentas, t'acompanyar os alimentos con bebitas.
A pichera tipica tiene forma de charret, con un cuerpo baixo más bien arronchadet (que fa como una pancha) y un cuello más u menos alto que se prolarga dica la boca. Por un d'os costatos, a dita boca no ye de tot redonda y tiene una «pichera» propiament dita, que ixo ye, como una albera por a on que o liquido de l'interior dimana canalizato quan se vulca o recipient, fendo más fácil que se concentre y forme un churro preciso y controlato que fer cayer. Normalment, en o costato contrario d'o recipient que a pichera se i troba una sola ansa pa pillar-lo.
Griego atico
O griego clasico u atico ye l'antiga parla de l'Atica y a suya principal ciudat Atenas, y a variant con més prestichio d'o griego antigo. Prenió muita importancia y difusión como conseqüencia d'a importancia politica, economica y cultural que tenió Atenas. Dimpués de perder importancia politica Atenas a parla atica continó tenendo importancia como luengache comercial y de transmisión de cultura, y en tiempos d'Aleixandre lo Gran s'imposó como luenga d'os negocios y de l'administración. Entre as antigas parlas griegas ye a més similar a lo griego que se parlaría sieglos dimpués (griego helenistico, seguito por o griego bizantín, pa dimpués evolucionar a lo griego moderno), y a forma stándard que s'estudia en as clases de "griego antigo" u "clasico".
En tiempos d'os reinos helenisticos a parla atica perdió belunas d'as suyas caracteristicas distintivas a lo mesmo tiempo que atras parlas griegas s'homocheizoron con a parla atica u simplament desapareixioron, creyando-se una koiné u "griego helenistico".
Valdearenas
Valdearenas ye un municipio d'a provincia de Guadalachara, en a comunidat autonoma de Castiella-La Mancha, Espanya. A suya población ye de 87 habitants, en una superficie de 15,44 km² y una densidat de población de 5,63 hab/km².
Griego atico
Beluns d'os prefixos d'as luengas neolatinas u d'atras luengas occidentals son en o suyo orichen preposicions d'o griego clasico.
Valdeavellano
Valdeavellano ye un municipio d'a provincia de Guadalachara, en a comunidat autonoma de Castiella-La Mancha, Espanya. A suya población ye de 104 habitants (2006), en una superficie de 35,00 km² y una densidat de población de 2,97 hab/km².
Almodí de Zaragoza
L'Almodí de Zaragoza yera un almodí que se trobaba en a plaza d'o Mercau en Zaragoza (Aragón) dica meyaus d'o sieglo XIX. En iste edificio se conservaban os cerials y yeran vendius cada chueves.
Allium sativum
L'allo (d'o latín <ALLIU(M); scientificament Allium sativum (L., 1753) ) ye una planta monocotiledonia amarilidacia, en a subfamilia d'as alióidias, de port herbacio, cautivada por o suyo bulbo caracteristico; l'allo propriament dito.
Ye a especie tipo tanto de a subfamilia d'as alióidias como d'o chenero Allium.
Descripción
A mata de l'allo ye una planta perén, estreitament emparentada con a cebolla, o puerro y a cebolleta, con as quals comparte o chenero Allium a on que l'allo ye a especie tipo.
As fuellas planas y finas, creixen dica fer más de 30 cm de lonchitut, y son leverament carnosas y con a nervadura paralela a l'eixe central. A planta en produz alto u baixo meya dotzena, que constituyen a mayor parte d'o volumen d'as partes aerias.
Rojas
Rojas ye un municipio d'a comunidat autonoma castellanoleyonesa d'a provincia de Burgos, situau en a comarca de La Bureba y partiu chudicial de Briviesca.
Oficalcita
200px|thumb|right|Oficalcita polita con a textura caracteristica bien visible, provinient d'a [[Val d'Aosta, o suyo nombre comercial ye Gressoney en Estaus Unius.]] A oficalcita ye una variant d'a serpentinita, roca metamorfica de color verde escura que presenta como mineral principal a serpentina y que resulta por un regular d'o metamorfismo de rocas ignias ultrabasicas como a peridotita.
Allium sativum
Descripción
As flors son blancas, y amaneixen en una inflorescencia terminal en alto d'un tallo que ye o mas largo que produz a mata. As venas son radials, y se fincan en a tierra dica más de 50 cm.
Oficalcita
Composición
O mineral principal ye a serpentina, pero tamién pueden mantener-sen os minerals princpals d'a roca orichinal como l'olivín, piroxén y o granat piropo. Entre os cantos trobamos carbonatos, por un regular dolomita, pero tamién magnesita u calcita.
Rojas
A suya población ye de 83 habitants (2007) en una superficie de 24,93 km², con una densidat de población de 3,33 hab/km².
Allium sativum
Descripción
O bulbo ye l'organo mas caracteristico d'a especie, y tamién a parte comestible que s'aprofita d'ella. Se tracta d'un bulbo segmentau, embolicau en una pela decidua blanquinyosa, que se seca dimpués d'a cullita, produciu por una segmentación tardana en a maturación. A os segmentos se les conoix como os «dients de l'allo» u os «dients d'allo». O bulbo, que tiene a consideración d'hortalicia, ye a parte que da nombre a la especie.
Oficalcita
Composición
Os minerals accesorios son o talco, magnetita y clorita. Os minerals accidentals son os anfíbols.
Rojas
Cheografía
A localidat de Rojas ye situada a 717 metros d'altaria sobre lo livel d'a mar.
Oficalcita
Textura
A textura ye catablastica, os cantos son predominantment de serpentina y a madriz ye de carbonato.
Allium sativum
Cautivo
Se crei que l'allo ye dimanau d'Asia central, pero se tiene prebas que ya se cautivaba en l'Antigo Echipto. Os romanos y os griegos antigos tamién en consumiban con asiduidat, por o que o suyo cautivo probablement s'extendilló por Europa y a cuenca Mediterrania encara en l'Antiguedat.
Rojas
Cheografía
D'o suyo termin municipal en fa parte o lugar de Quintanilla cabe Rojas.
Oficalcita
Aplicacions
200px|thumb|right|Incrustacions en [[márbol blanco y verde di Prato en Badia fiesolana.]] As variants de serpentinita verde con textura catablastica que se fan servir muito como roca polita pa cubrir as fronteras d'os locals comercials u como recholas; a suya denominación en medios cientificos ye d'oficalcita, pero tradicionalment s'han dito verd antique en francés y anglés. Os romanos diciban lapis atracius a la oficalcita y n'obteneban especialment de Casambala, a man de Larissa, en Tesalia. Actualment presentan diferents nombres comercials y muitas d'ellas provienen d'Italia: verde di Prato, ranocchiaia (provinients d'os Apenins), verde di Varallo, verde di Susa, verde di Polcevera (provinients d'os Alpes). En Espanya se puet trobar oficalcita en a pedrera de Macael (Almería), y se comercializa con o nombre de verde Macael, pero atras oficalcitas se venden con o nombre comercial de mármol verde jardín, y en Estaus Unius como Gressoney, fendo referencia a dos localidaz d'a Val d'o Lys (Val d'Aosta).
Allium sativum
Cautivo
L'allo se siembra d'entre marzo y abril, as menos vegadas en mayo, con dients anisolaus. Escapa millor si as temperaturas medias en os días quan s'ha sembrau no pasaban de bells 20 °C, pus una calor excesiva es gosa malmeter en ista fase incial, quan encara son tiernos. Os dients que se siembre han de tener o grillo ya un poquet escapau, de bells 3 u 4 cm d'altaria, y cal plantar-los con a punta t'alto porque si se fa a la contra l'allo futuro puede tener malformacions.
A cullita se fa en agosto y setiembre, quan a mata comienza a ixecar-se. Os allos que s'ha sacau quan a mata yera seca tienen o gusto más fuerte de toz, y se consideran os piors ta minchar-ne, pero os que millor valen ta simient. A la contra, os que se pilla quan a mata encara ye un poquet verde son os millors ta consumo.
Valdeaveruelo
Valdeaveruelo ye un municipio d'a provincia de Guadalachara, en a comunidat autonoma de Castiella-La Mancha, Espanya. A suya población ye de 703 habitants (2007), en una superficie de 17,36 km² y una densidat de población de 40,49 hab/km².
Utande
Utande ye un municipio d'a provincia de Gusdalachara, en a comarca de L'Alcarria de Guadalachara, partiu chudicial de Guadalachara y comunidat autonoma de Castiella-La Mancha, Espanya.
Sufixo -iu
Lo sufixo -iu, -ida deriva de lo latín -ITU, coincide con lo morfema pa formar participios y se fa servir pa creyar substantivos y adchectivos a partir de verbos y substantivos.
Utande
A suya población ye de 50 habitants (2009), en una superficie de 19,04 km² y una densidat de población de 2,63 hab/km².
Sufixo -iu
En aragonés central presenta la variant -ito, -ita. Los verbos de la segunda conchugación en -er presentan la variant -eu, -eda en benasqués. En la resta de l'aragonés, y a diferencia de lo sufixo -au, se puede sentir as formas masculinas orichinals con -d- -ido en bella palabra u en bella variedat.
Abstractos verbals
En latín s'anyade la desinencia -US, -ŪS a los participios pasivos de la quarta conchugación de verbos en -ĪRE y producindo derivaus como AUDĪTUS, BULLĪTUS, CROCĪTUS, MŪGĪTUS, ecetra, que son nombres d'acccions y los suyos resultaus. Belunas d'estas palabras esvevinioron palabras patrimonials en la evolución dende lo latín ta l'aragonés: Dende esta clase de resultaus con -ido l'aragonés con creyó nuevas palabras, que en los zaguers sieglos tienen la terminación -iu. Lo nombre de l'acción y lo suyo resultau ye de chenero feminín muitas vegadas:
segunda conchugación.
Fenomenos atmosfericos, meteorolochicos, cheolochicos y biolochicos
Los fenomenos y procesos naturals tienen una acción y un resultau que se pueden expresar con este sufixo. Bi ha casos de derivación a partir de substantivos y a partir de verbos.
Este mesmo matiz de nombrar fenomenos naturals lo da lo sufixo -au a los derivaus de verbos que no son de ni de la segunda conchugación ni de la tercera conchugación: chelada, pedregada, nevada, revesada, ruixada, tronada, volada, airada, barrancada, esbalzada, florada, riada, rosada, torrocada, ecetra.
Sonius
Entre los nombres d'acción y resultau de verbos de la quarta conchugación en -ĪRE bi heba muitos nombres de sonius u cosas que feban ruido (BULLĪTUS), en especial sonius produeitos por animals (CROCĪTUS, MŪGĪTUS):
Dende esta clase de resultaus patrimonials con -ido l'aragonés creyó nuevos substantivos que nombraban ruidos y sonius, mesmo relacionaus con la primera conchugación en -ar:
Sienita
A Sienita ye una roca plutonica formata por feldespatos potasicos predonando respecto a la plachiclasa y chicotas cantidatz de quarz u feldespatoides, correspondendo a lo campo 7 d'o diagrama de Streckeisen.
Sufixo -iu
Sonius d'animals
En especial s'emplega lo sufixo -ido > -iu pa nombrar sonius d'animals:
Comparanza con atras luengas romances
Las atras luengas romances presentan formas pareixidas, sobre tot en las formas femininas.
Sienita
Composición
O contenito en quarz ye por un regular entre o 0 y o 5% d'a suma d'o volumen conchunt d'o quarz y os feldespatos, y si ye d'entre 5 y 20% ye una variant d'a sienita dita quarz-sienita u sienita con quarz. Quan no bi ha quarz podemos trobar-ie feldespatoides, rarament olivín. Atros minerals que pueden estar presents son a hornblenda ya biotita.
Sufixo -iu
Comparanza con atras luengas romances
En las luengas ibero-romances como lo galaicoportugués, l'astur-leyonés y lo castellano las formas son -ido, -ida.
Sienita
Composición
Os minerals accesorios son o diopsido, a esfena, a magnetita, a titanomagnetita, a ilmenita, l'allanita, o granat, o zircón,l'apatito y a fluorita. Si no bi ha quarz podemos trobar tamién como accesorio o corindón.
Si o contenito en minerals escuros sobrepara o 35% a variant d'a sienita se diz melanosienita, y si ye de chos o 10% ye una leucosienita. En as quarz-sienitas se consideran atros porcentaches, respectivament o 30% y o 5%
Textura
200px|thumb|right|Estatua d'[[Ammón d'o templo de Karnak, de tiempos de Tutankamon feita de "sienita".]] Son rocas de mida de gran meya a gruesa. Os feldespatos alcalins forman un rete de cristals tabulars, a sobén con a macla de Calsbad. Os atros minerals son en os entresillos. Ocasionalment puet haber-ie una textura fluidal.
Sufixo -iu
Comparanza con atras luengas romances
En occitán y catalán las formas son -it, -ida. En francés la forma ye -i y -ie. En aragonés medieval s'adaptó dentre lo francés u l'occitán ardido.
Sienita
Etimolochía
Prene o nombre d'o chacimiento de Syena (Echipto). Manimenos en a clasificación actual, con o diagrama de Streckeisen, as rocas d'ixe chacimiento se consideran granitos por tener més d'o 20% de quarz.
Sufixo -iu
Comparanza con atras luengas romances
L'italiano, que conserva part de las xordas intervocalicas latinas, presenta formas pareixidas a l'aragonés central (-ito, -ita).
Sienita
Aplicacions
200px|thumb|right|Larvikita. Qualques variants d'a sienita se fan servir como recholas u pa cubrir fronteras en os locals. A part d'a quarz-sienita se fa servir muito a larvikita, con una color grisa y un aspecto diferent de tot a las sienitas tipicas.
Electronica
thumb|right|Detalle d'un circuito integrau.
A electronica ye una ciencia aplicada d'a familia d'a electricidat, que aproveita as propiedaz electricas d'os materials semicondutors ta distintos emplegos.
Ciencia que se basa en o estudio d'os electrons, ya siga como cargas estaticas (electroestatica) u en movimiento (electrodinamica).
thumb|right|Dos voltimetros dichitals
Arias
En l'actualidat a electronica ye emplegata ta una gran variedat de fainas. O suyo prencipal uso ye con circuitos electronicos ta o control, procesato y distribución d'a información, antiparte ta a distribución y conversión d'a enerchía electrica.
Por o suyo campo particular d'estudio y aplicación se distinguen as siguients arias d'a electronica:
Lied der Deutschen
Das Lied der Deutschen ye o títol de l'himno nacional d'Alemanya. A musica de l'himno fue composata por Joseph Haydn y as parolas fuoron escritas por August Heinrich Hoffmann von Fallersleben.
thumb|150px|right|August Heinrich Hoffmann
Sagra
Sagra (Sagra en catalán y oficialment; Sagra en castellano) ye un municipio valenciano, situau en a comarca d'a Marina Alta, provincia d'Alicant y partiu chudicial de Denya.
Cheografía
A localidat de Sagra se troba situada a 104 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, a una distancia de 88 km d'a ciudat d'Alicant, a capital d'a suya provincia.
Lista de chuegos y esportes tradicionals aragoneses
En ista lista se veigan os chuegos y esportes tradicionals aragoneses:
Ibón de ra Labaza Alto
L'ibón de ra Labaza Alto (en castellano Ibón de Lavaza Alto) ye un ibón situau en l'Alto Galligo, en o municipio de Pandicosa. Se troba baixo a penya de Chuans (2.838 m) y o Dient de ros Batans Occidental (2.885 m).
Toponimia
O nombre d'iste ibón proviene d'o termín gascón "labas", que a la vegada deriva d'o latín lapis, con o significau de losa.
Charra
thumb|right|250px|Colección de charras con motivos decorativos. As charras (de l'arabe hispanico <ğárra, dende l'arabe cheneral <ğárrah ) son tot un tipo de recipients especialment construitos ta concaber y transportar liquidos, dende cantidatz muy chicotetas dica de uns quantos litros.
Tienen a base plana y s'aguantan de piet, un cuerpo más u menos prolargato, con una pancha pronunciada en a metat inferior y una cintura que, tipicament, se fa más estreita antes de tornar a ubrir-se en un cuello más u menos largo que remata en una boca, por aon se fa verter o liquido de l'interior a conveniencia de l'usuario. Pueden tener un tape u no tener-ne, y normalment tienen una ansa u dos.
Dantumadiel
A suya población ye de 19.399 habitants (2009) en una superficie de 87,49 km², con una densidat de población de 127 hab/km².
Localidaz
O municipio de Dantumadiel tien un total de 19.399 habitants (1 de chinero de 2008), que viven en diez localidaz diferents.
Punda Güé
A punda Güé (en castellano punta Güé) ye una montanya prepirenenca aragonesa que se troba situata entre a Tierra de Biescas y a val d'Acumuer, en l'Alto Galligo.
Tien una altaria de 1.579 metros y en a suya cima bi ha un vértiz cheodesico.
En as costeras d'iste mont se trobaba o lugar medieval de Güé.
Alfolí de Zaragoza
L'Alfolí de Zaragoza yera un alfolí que se trobaba en a marguina de l'Ebro en Zaragoza (Comarca Central, Aragón). En iste edificio se conservaba a sal. Lo zaguer edificio yera de 1760 seguntes un prochecto de Francisco de Velasco y Julián de Yarza y estió espaldau a meyaus de 1970.
Mont Ardid
O mont Ardid ye un mont de 453 m d'altaria situau en o termin municipal de Alcanyiz.
En a suya cima bi ha un vértiz cheodesico.
Real Zaragoza
O Real Zaragoza ye un club de fútbol aragonés, d'a ciudat de Zaragoza. Estió establito en 1932 y actualment chuga en a Segunda división espanyola de fútbol.
Antecedents
150px|thumb|Escudo d'o [[Zaragoza CD.]] 150px|thumb|Escudo d'o [[Iberia SC.]] En 1903, a tamas d'o esconoiximiento cheneral d'a sociedat sobre o fútbol, naixe o primer equipo local, o Zaragoza Fútbol Club, a on a lo prencipio se impartiban as nocions alacetals d'iste esporte ta mirar de reunir prous chugadors ta formar l'equipo. Manimenos, a versión moderna de l'equipo estió establita en 1921 por un grupo de estudiants de Medicina y recibe un nombre diferent, Zaragoza CD, anque ye conoixito con a embotada d'os "tomates" por o suyo uniforme royo. Entre 1924 y 1925 l'equipo se fusiona con os equipos menors Fuenclara y Stadium, alquirindo mayor fuerza aintro d'o fútbol local y tamién trestallando-lo ya que existiba antimás unatro equipo en a ciudat l'Iberia SC.
L'Iberia SC naixe tamién en os primers anyos d'o sieglo XX y se torna en l'equipo dominador d'o fútbol local por a suya estructura, ya que atrayeba gran cantidat de publico a los partius y premitiba a participación d'o sector popular en as suyas filas. En os suyos primers anyos tenió dos oportunidaz de puyar t'a primera división espanyola, anque a la fin no lo consiguió. A iste equipo le metioron a embotada d'os "vriespas".
Fundación
right|thumb|Logo comercial d'o Real Zaragoza mentres os anyos novanta y dosmil. right|thumb|Escudo d'o Zaragoza Foot-ball Club.
O club estió establito lo 18 de marzo de 1932, con o nombre de Zaragoza Foot-ball Club, dimpués d'a desaparición d'o Iberia SC y o Zaragoza CD como consecuencia d'os suyos problemas economicos, cuan deciden fusionarse per formar aquesto. D'ista traza se respondeba a la demanda d'un gran club por parti d'a Federación Aragonesa de Fútbol. Con a fusión s'hereda la sección de natación que teneba l'Iberia, per lo que se creya tamién la sección de natación d'o Zaragoza Club de Futbol que se zarró con o comienzo d'a Guerra Cívil espanyola en 1936 y ya no tornó a restablir-se, tamién s'hereda a sección d'atletismo d'o Real Zaragoza pero no se formaliza dica 1934. En a temporada 39-40, dimpués d'a Guerra Civil, o Real Zaragoza chugó por primera vegata en Primera división. Estió en ixa decada cuan o Real Zaragoza reunió a suya primera cheneración destacata de chugadors, a conoixita como "Los Alifantes". Se diz que a embotada d'Alifantes apareixió mientres un partiu en Barcelona contra o CE Júpiter, cuan o Real Zaragoza ganaba por 0-3 un periodista aragonés sintió que un aficionato local deciba -"ye imposible de meter-les un gol, son como Alifantes"-, debito segurament a la gran altaria d'os chugadors aragoneses, bels cuantos d'ellos por dencima de 1'90. En l'anyo 2007 se celebró lo 75 cabo d'anyo d'o naiximiento d'o club.
Decada d'os 40 y os 50
En as dos siguients decadas, os 40 (conoixita como A epoca negra) y os 50 (caracterizata por l'equipo dito "Los millonarios") o Real Zaragoza dondió por o Campionato de Liga puyando y baxando de contino entre primera y segunda división. En a decada de 1940-50, l'equipo vive a suya pior etapa. En primeras desciende t'a Segunda División dimpués de dos anyos en Primera. Anque tornó t'a primera categoría en un anyo, baixó unatra vegata y dica l'anyo 1951 no tornaría a Primera (o mesmo anyo en o que adotó l'adchectivo "Real" (reyal) en o suyo nombre) baixando mesmo t'a Tercera División en 1947. A la fin d'os 40 y prencipios d'os 50 marcarba la epoca de "Los Millonarios", por a gran cantidat de diners que o president Julián Abril invirtió en os chugadors, pero bellas tensions en a plantilla facioron que ista epoca rematase con a tornata t'a Segunda División en l'anyo 1953.
Decada d'os 60
Ye en a decada d'os 60 cuan o club vive os suyos millors anyos con o mitico equipo d'"Os Magnificos", debantera formada por Canario, Santos, Marcelino, Villa y Lapetra, que levoron l'equipo ta cuatro finals de Copa d'Espanya, (en 1963, 1964, 1965 y 1966) d'as que ganoron dos (1964 contra l'Atlético de Madrid 1-2 con gols de Lapetra y Villa; y 1966 frent a l'Athletic de Bilbao con gols de Villa y Lapetra de nuevas), ta dos finals d'a Copa de Ferias (1964 y 1966) d'a que ganoron a primera contra o Valencia CF con gols de Villa y Marcelino, y una semifinal d'a Recopa de Europa (1965, estando redotatos por o West Ham Utd anglés).
Decada d'os 70
En a decada d'os 70 y d'a man de José Ángel Zalba, unatro equipo marcó una epoca en o Club: "Os Zaraguayos", clamatos asinas en honor a la colla de chugadors uruguayos y paraguayos que feban parti d'ixe equipo; "Cacho" Blanco, Soto, "Lobo" Diarte, Ocampos y "Nino" Arrua, que estió nombrato o millor chugador d'America y yera lo líder de l'equipo. Anque o suyo chuego les fació famosos, de man d'o entrenador Luis Cid Carriega, no consiguioron garra títol, estando un sozcampionato de copa en 1976 o suyo millor momento. Ta par d'alavez s'obtenioron os millors resultatos en a Primera división espanyola, tercers en l'anyada 1973/74 y segundos en a 1974/75, (encara se remera o 6-1 contra o Real Madrid, en dita temporada). Ista racha remató con o descenso de l'equipo en 1976/77, puyando ta Primera unatra vegata en l'anyada siguient.
Decada d'os 80
En a decada d'os 80 a trachectoria esportiva estió prou regular, estando los unicos trunfos destacables a Copa de 1986, ganata a lo FC Barcelona y a semifinal d'a Recopa d'Europa en 1987, a on estioron eliminatos por l'Ajax d'Amsterdam. En 1988 deixó a presidencia d'o club Miguel Beltran y José Ángel Zalba se tornó unatra vegata en president.
Griego antigo
O griego antigo (en griego Ἀρχαία Ἑλληνική) ye una fase u etapa de l'idioma griego que incluye o griego arcaico (entre os sieglos IX aC y VI aC), o griego clasico (sieglos V aC y IV aC), o griego helenistico (dende o sieglo III aC dica o sieglo VI), precedito por o griego micenico y succedito por o griego bizantín.
Real Zaragoza
Decada d'os 90
thumb|190px|left|O Real Zaragoza mentres o partido final d'a [[Copa d'o Rei en o Santiago Bernabeu de Madrid, que perdioron debant d'o RCD Espanyol.]]thumb|190px|right|[[José Ángel Zalba, l'hombre que ha presidito mas anyos a lo Real Zaragoza.]]
Griego antigo
O griego helenistico ye tamién conoixito como koiné y, por haber-se feito una traducción d'a biblia a esta etapa d'o griego, tamién ye dito griego biblico. Antes d'a koiné o griego d'os periodos clasico y arcaico yera esminglanato en diferents parlas y/u dialectos locals.
Real Zaragoza
Decada d'os 90
Manimenos ye o 10 de mayo de 1995 cuan o Zaragoza obtiene o suyo mayor trunfo: en o Parque d'os Prencipes de París gana a l'Arsenal FC por 2 a 1, proclamando-se campión d'a Recopa d'Europa de 1995. Ista victoria estió encara mas important porque o 2-1 definitivo s'aconsiguió faltando 10 segundos t'a fin d'o partiu con un gol de Nayim dende metat d'o campo, a mas de 60 metros d'a puerta. Iste equipo estió clamato a "Quinta de París" y l'once titular yera formato por: Cedrún, Belsué, Cáceres, Aguado, Solana, Nayim, Poyet, Aragón, Higuera, Esnáider y Pardeza. A l'anyo siguient chugó a Supercopa d'Europa pero la perdió contra l'Ajax d'Amsterdam.
En 1996 Alfonso Soláns fillo se convirtió en president d'a entidat, prencipiando una epoca de piors resultatos economicos y esportivos, sacato un buen puesto en a Liga en l'anyada 1999/2000.
Anyos 2000
En ista epoca l'equipo chuga tres finals de Copa: en 2001, que ganará a lo Celta de Vigo por 1-3, en 2004, cuan vence a lo Real Madrid por 3-2 y en 2006 que pierde con o RCD Espanyol por 4-1. Tanimientres, en a temporada 2001/02 baixa t'a Segunda División tornando t'a primera categoría a temporada siguient. En la temporada 2004/05 se gana la Supercopa d'Espanya a lo Valencia CF, dimpués de perder por 0-1 en La Romareda y ganar en Mestalla por 1-3. right|thumb|180px|Logotipo per os 75eno aniversario d'o Real Zaragoza.
O Real Zaragoza ficha en a primera temporada d'Agapito Iglesias y Eduardo Bandrés a seis chugadors: Aimar, Diogo, Sergio Fernández, Piqué, D'Alessandro y Juanfran. Tamién se produce un cambeo en a estructura administrativa d'o club destacando a baixa de Jerónimo Suárez como director cheneral y l'alta de Manuel de Miguel como director de comunicación.
En a temporada 2007-2008 o Real Zaragoza incorpora de verano a ueito chugadors: López Vallejo, Ayala, Pavón, Matuzalem, Gabi, Paredes, Oliveira y Luccin.
75 anyos d'historia
O club cumple en 2007 os 75 anyos d'historia, y o club organizó diversos actos ta celebrar-lo. En a parti esportiva, antimás d'a gran anyada que tenió l'equipo, o 18 de marzo de 2007 se celebró una fiesta en La Romareda con un partiu homenache entre o Real Zaragoza y l'Atlético de Madrid.
Estadio
O estadio de la Romareda s'inaguró con un partiu entre o Real Zaragoza y l'Osasuna o 8 de setiembre de 1957, estando president d'o club manyo Cesáreo Alierta. Ganoron os locals 4-3 con gols de Vila (o primer gol en La Romareda), Wilson, Murillo y Vila por segunda vegada y Areta, Gabino y Glaría t'os foranos.
O campo tenió cuantos apanyos entre 1977, cuan se construyoron os nuevos escalerons cubiertos de Norte y Sud y en 1982 cuan se construyoron as cubiertas de cheneral posato debito a que o estadio iba a estar seu d'o Mundial d'Espanya '82. As zagueras obras se facioron en 1994 ta adecuar-lo t'a normativa d'a UEFA que obliga a que bi haiga posientos en todas as localidaz.
Plantilla 2022/23
''Como desichen as normas d'a LFP, os chugadors d'a primera plantilla han de levar os dorsals de l'1 a o 25, entre que d'o 25 enta debant serán chugadors de l'equipo filial. Asinas, os chugadors con dorsals superiors a o 25 son, a toz os efectos, chugadors d'o Deportivo Aragón y como tals, podrán compachinar partius con o primer y segundo equipo. ''
''A lista encluye nomás a nacionalidat prencipal de cada chugador. Beluns d'os chugadors no europeus tienen doble nacionalidat de bel país d'a Unión Europea: ''
Equipo tecnico:
Deportivo Aragón
O Deportivo Aragón, ye l'equipo filial d'o club. Estió establito en 1958 y chuga actualment en Tercera División (Grupo XVII).
Himno
A musica y a letra son de Juan Ignacio Notario Romeo:
Carmen Avendaño
Carmen Avendaño Otero, naixita de Lavadores, Vigo (Comarca de Vigo) o 21 de noviembre de 1945, ye una muller gallega conoixita por a suya luita contra o narcotrafico en Galicia, ye a fundadora d'a fundación Érguete-Integración. Estió una pionera en a luita integral contra o narcotrafico, denunciando a os grans traficants y organizando plans integrals de rehabilitación y reinserción. Fue galardonata con a Cruz d'Archent d'a Solidaridat Social por suya labor con os colectivos marchinatos que le fue entregata por a reina Sofía.
Real Zaragoza
Vinclos externos
Pachinas no oficials:
Carmen Avendaño
En o anyo 2005 se fació a cinta Heroína, protagonizata por Adriana Ozores, basata en a suya liuta contra o narcotrafico.
Anglés britanico
Anglés britanico (en anglés British English u UK English, abreviato por un regular como BrE, BE u en-GB) ye un termin usato ta distinguir a forma d'a luenga anglesa utilizata en as Islas Britanicas. Encluye todas as variedaz de l'anglés parlatas en as islas, encluyindo as d'Anglaterra, Galas, Escocia y Irlanda.
Carmen Avendaño
Actualment ye a portavoz d'a Fundación Érguete-Integración y ye miembro d'o consello directivo de l'equipo de fútbol RC Celta de Vigo. Seguntes o diario El Correo Gallego amanixe en o puesto 94 en a lista d'os 125 gallegos mas influents.
Paso d'o Mito a o Logos
O paso dende o Mito enta o Logos fa referencia a l'orichen d'a filosofia occidental que apareixió en l'Antiga Grecia arredol d'o sieglo VI antes de Cristo con a fundación d'a Escuela de Chonia que prencipia con Tales de Mileto, o primer filosofo d'a historia. O termino “Mito” (d’o griego antigo μῦθος) ye traducito como palabra, narración oral sobre a vida, explicación fabulosa d'o orichen d'as cosas que cheneralment se transmite oralment. O termino “Logos” (d’o griego antigo λóγος) tamién ye traducito como palabra pero como discurso argumentativo, razón, expresion d'a razón, lochica u lei.
Cebolla (desambigación)
Cebolla puede fer referencia a:
Fortún Garcés de Pamplona
Fortún Garcés, rei de Pamplona (882-905). Zaguer rei d'a dinastía Arista-Enneca. Tamién ye, seguntes a tradición, o zaguero d'os siet reis d'o mitico reino de Sobrarbe (885-901).
Fillo d'o rei García Ennéguiz y d'a reina consorte Urraca d'Aragón. Fue conoixito como «lo Monche» u «o Tuerto».
Estió engarcholato en Cordoba dende que fue preso en l'anyo 860, dimpués d'a invasión de Pamplona por parti de Mohamed I, dica poco antis d'a muerte d'o suyo pai.
Manimenos, dimpués tenió una buena relación con o Banu Qasi Lope ibn Muhammad, por o que o rei Alifonso III d'Asturias y lo conte de Pallars, enemigos d'os banú Qasí, organizoron un "golpe d'estato" en que ocupó lo tron Sancho Garcés I, fillo de Garzía Ximeniz, qui heba estato rechent mientres Fortún yera preso.
Se creye que Fortún Garcés pasó a resta d'os suyos días en o Monesterio de Leyre.
Casado posiblement en 845 con Oria.
Paso d'o Mito a o Logos
L'orichen d'a filosofía occidental supone o intento racional d'o ser humano d'explicar a realidat y dar sentido a la existencia. Isto no quiere dicir que antes d'a naixencia d'a filosofía no existieran atras trazas de interpretar a realidat. Iste paso d'o Mito a o Logos ye o cambeo que se produce en o pensamiento griego, aquers que dixan de creyer en a explicación irracional d'o mito y miran de trobar l'orichen d'as cosas con o exercicio d'a razón, ye dicir, o logos. Mientres o mito se transmite doctrinariament de cheneración en cheneración, o logos forma parte d'o pensamiento racional que no se transmite oralment sino mediant a deducción o a inducción empirica. De ista traza prencipia o primer periodo d'a filosofía antiga occidetal; a Filosofía Presocrática.
thumb|350px|right|Mileto estió a ciudat natal d'o primer filósofo occidental, Tales
Laredo
O toponimo Laredo puet referir-se a:
Paso d'o Mito a o Logos
Causas
Bel autor ha estudiato o tema de l'orichen d'a filosofía, bi ha diferents interpretacions d'as causas que estieron decisivas t'a naixencia d'o pensamiento lochico en a Grecia Antiga:
Autors como John Burnet creyeban que a filosofía yera o gran miraglo griego, a suya chenialidat, a suya característica propia como pueblo. Sin dembargo cal dicir que iste pensamiento ye insuficient ya que no ofreixe argumentos lochicos sino que se limita a afirmar a excelencia d'o helenismo con respecto a os atros pueblos. Se le critica por tener un tinte discriminatorio, etnocentrico que li impide tener en cuenta o conchunto d'aportacions externas que empentoron l'orichen d'a filosofía.
Gençac de Garona
Gençac de Garona (Gençac de Garona en occitán, Gensac-sur-Garonne en francés y oficialment) ye una comuna occitana en o departamento francés d'Alta Garona, districto de Muriel, cantón d'Autariba y rechión d'Occitania.