cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Badalona
Demografia
En 1553 encorpora Llefià, y en 1717, Canyet y Pomar (antis Quadre de Blanes).
Casas de Búcar
Casas de Búcar ye un casal despoblau de lo termin municipal de Villar d'el Cobo. Un poquet a lo sud de la foz de Búcar entre Casas de Búcar y Villar d'el Cobo s'ha construito la Urbanización Casas de Búcar.
Toponimia
Lo toponimo Casas de Búcar se remonta a l'antroponimo Búcar. Lo feito que en lo "Poema de Mío Cid" se fese mención d'un rei Búcar de Marruecos li anyade intrés, por estar esta zona un de los scenarios d'este cantar de chesta.
Cheografía
Casas de Búcar se troba a lo norueste de Villar d'el Cobo auguas ent'alto de lo río Griegos u Búcar y a la dreita d'este río, muito cerca de la ermita de la Malena. La suya altaria sobre lo livel d'a mar ye 1.581 m.
Foz
200px|right|thumb|Envista de la [[Foz d'Arbayún en Navarra.]]
Una foz ye un tallo de parez cuasi verticals que ha esgarrapau un río en lo terreno.
Toponimia
L'abundancia de terrenos calsinosos en la val d'Ebro y Sistema Iberico ha feito que la palabra foz y atras de la suya familia se troben muito en la toponimia.
Tamién en lo Prepireneu abundan los toponimos con foz: Foz d'Arbayún, Foz de Lumbier, Foz de Biniés, ecetra.
Bi ha atros toponimos referius a foces con atras formas chenericas que dependen de caracteristicas: congostos, focinos, gargantas, palomeras, pasos, ecetra.
Focino
250px|thumb|dreita|[[Envista d'un focino en lo Parque natural de las Foces de l'Alto Ebro y Rudrón (Provincia de Burgos).]]
La palabra Focino se troba muito en la toponimia de la zona entre las provincias de Teruel y Zaragoza, por eixemplo en la sierra Gorda de Fuent de Todos.
Los focinos de Fuent de Todos son barrancos encaixaus de mida mes chica que no las foces de la redolada y corresponden a vals en fondo de saco d'orichen karstica.
En atras localidaz bi ha atros focinos que son congostos chicos correspondients a foces fluvio-karsticas, como lo focino de Blesa.
Bidumajore
Bidumajore (Bidumajore en sardo; Aidomaggiore, en italiano y oficialment) ye una comuna sarda en a provincia italiana d'Oristán y rechión de Cerdenya, que feba parte de l'antigo reino de Cerdenya.
Cheografía
A localidat de Bidumajore ye situata a 250 metros d'altaria sobre o livel d'a mar.
O suyo termin municipal muga con os termins de Bòrore (Nùgoro), Duarche (Nùgoro), Bilartzi, Norghiddu, Sèdilo y Soddie.
Orden d'o Hespital
A Orden de Sant Chuan de Cherusalem (tamién conoixita como Orden de Sant Chuan d'o Hespital de Cherusalem, Orden d'os Chirmans Hespitalers u Orden de Malta) se fundó con unas fins beneficas pa esdevenir dimpués un cuerpo armato a lo estilo templer con gran fama por os feitos d'armas en os que participoron.
Os hespitalers en Tierra Santa
L'orichen d'esta orden de caballería se remontan a l'anyo 1084 cuan uns mercaders d'a ciudat d'Amalfi, en o reino de Nápols, decidioron fundar un hespital pa pelegrins a lo costato d'a ilesia d'o Santo Sepulcre de Cherusalem, baixo l'advocación de Sant Chuan Baptista. Este templo yera tan a man que la chent clamó a la orden como Orden de Sant Chuan d'o Hespital de Cherusalem.
Dimpués que os cruzatos conquerisen a Ciudat Santa en 1099, o primer mayestre d'a orden, o provenzal Gerard de Sant Geniés, que os documentos citan como fundador y como prior, decidioron d'extender a obra por Palestina, Siria y mesmo Europa, con un rosario d'Hespitals en a rota de pelegrinache ta Tierra Santa.
A primera seu que tenioron yera en Cherusalem, fendo-sen dimpués cargo en 1142 de lo impresionant Castiello de lo Crac de los Caballers y en facioron una fortaleza inexpugnable. Dimpués la caita de Cherusalem en mans de Saladín en 1187 (en la que morió lo Gran Mayestre de la orden), pasó ta Sant Chuan d'Acre, on construyen un gran hespital.
Os hespitalers en Rodas
Una vegata los cristianos fuoron forachitatos de Tierra Santa (1291), os hespitalers pasoron ta lo reino de Chipre y d'allí ta la isla de Rodas, que conquerioron en 1310. La orden, dita alavez de Sant Chuan de Cherusalem y Rodas, esdevenió una potencia naval en la mar Mediterrania. Con los hespitalers, Rodas esdevenió una fortaleza inexpugnable que resistió cinco setios durismos. Un munebregán castellano d'Amposta esdevenió Gran Mayestre en o sieglo XIV: Johan Ferrández d'Heredia, y en as Cronicas d'os Chudeces de Teruel dicen que yera un Mayestre de Rodas.
Lo zaguer setio de Rodas, en 1522, mandato por Solimán lo Magnifico, duraría seis meses. A la fin, la orden ha de capitular y albandonar la isla.
Os hespitalers en Malta
Dimpués la expulsión, s'establioron por breu tiempo en Sicilia, dica que en 1530, o Rei Carlos I d'Espanya, con lo beneplacito de lo papa Climent VII lis donó Malta, y por ixo tamién se claman a Orden de Malta. A mes de Malta lis cedió las islas de Gozo, Comino y Tripoli. En 1565 defendioron Malta heroicament d'una invasión otomana. Permaneixioron en Malta dica que l'exercito de Napoleón los venció.
Gavarnía e Gèdra
Gavarnía (Gavarnia en occitán; Gavarnie en francés) ye un lugar y antiga comuna occitana situada en Bigorra, administrativament en o departamento d'Altos Pireneus d'a rechión d'Occitania. Se formó en 2016 por a unión d'as antigas comunas de Gavarnía y Gèdra pa formar una nueva comuna.
Orden d'o Hespital
Primers hespitalers en Aragón
Dimpués d'a derrota final de Alifonso I Lo Batallero en Fraga, y vinient muerte, en o testamento suyo os hespitalers i feguran chunto con os templers y atros como hereders d'o reino, o cual permeterá l'establimiento d'a orden en o centro y sud d'Aragón.
Gavarnía e Gèdra
Cheografía
En ista comuna se troba parti d'o Parque Nacional d'os Pireneus y adintro d'ell ye o cul de Gavarnía, declarau Patrimonio d'a Humanidat por a Unesco chunto con o Parque Nacional d'Ordesa y d'as Tres Serols con o que muga.
Orden d'o Hespital
Primers hespitalers en Aragón
Remón Belenguer IV creyó en Amposta un priorato independient d'o priorato de Sant Chil de Provenza, que yera de qui dependeban dica l'inte os hespitalers catalans. Este priorato se deciba Castellanía d'Amposta y en dependerán con o tiempo a mas gran part d'as comandas y bailías d'a Corona d'Aragón.
Gavarnía e Gèdra
Cheografía
Gavarnía da nombre a una d'as prencipals napas tectonicas d'os Pireneus, a napa de Gavarnía.
Toponimia
Aparixe o toponimo Gavarnía en un documento notarial de Sallent de Galligo en l'anyo 1425 :
Rus
Rus ye un municipio espanyol d'a comunidat autonoma d'Andalucía (Provincia de Chaén). A suya población ye de 3516 habitants (2021) en una superficie de 47,3 km².
Dar es Salaam
Dar es Salaam (en arabe دار السلام ; antigament Mzizima) ye una ciudat de Tanzania, que ye a mayor ciudat d'o país, o suyo principal centro economico y a suya antiga capital (hue a capital ye Dodoma, dende 1973).
A suya población ye de 2.456.100 habitants (2005) en una superficie de 162,50 km², con una densidat de población de 15.114,46 hab/km².
Dar es Salaam ye a l'este d'o país, a o canto de l'Oceano Indico, y a mayor parte d'os suyos habitants son de relichión islamica.
Historia
O primer europeu en plegar ta a ciudat estió l'alemán Albert Roscher, plegato en 1859 dende Hamburgo.
En 1866 o soldán de Zanzíbar Seyyid Madjid cambeó o nombre d'a ciudat ta l'actual, que significa a casa d'a paz. Dimpués d'a suya muerte en 1870 a ciudat esmorteció, dica a plegata d'a Companyía Alemana de l'Africa Oriental, que bi establió una factoría. A ciudat esdevenió a capital d'a colonia de l'Africa Oriental Alemana.
Mientres a Primera Guerra Mundial, os Aliatos conquerioron l'Africa Oriental Alemana, que esdevenió dimpués d'a guerra a colonia britanica de Tanganyika, y Dar es Salaam continó estando a capital d'a colonia.
En 1961 o Reino Uniu concedió a independencia a Tanganyika, y en 1964 iste país s'unificó con Zanzíbar ta formar a clamata Tanzania. Mientres istos cambios, Dar es Salaam continó como capital, dica 1973, en que a capital administrativa se tresladó ta Dodoma, en l'interior d'o país.
Mitolochías pirenencas
As mitolochías pirenencas son o conchunto de mitolochías d'os pueblos que habitan en os Pireneus, actualment os aragoneses, catalans, gascons, nabarros, occitans y bascos.
Os mitos que trobamos en o País Basco, Navarra, Iparralde, Aragón, Catalunya, Lenguadoc y Gascunya tienen elementos comuns por representar un aria natural que ha recibito as mismas influencias con importancia desigual.
Bi ha diferents estratos: elementos preindoeuropeus, elementos indoeuropeus (en especial celtas), elementos romanos, (y ya os romanos heban asimilato elementos griegos), elementos cristianos y elementos d'o ciclo carolinchio.
Gasava
Gasava (en francés Gazave) ye una comuna occitana en o departamento francés d'Altos Pireneus, districto de Banyeras de Bigorra, cantón de Nestés, Aura y Loron y rechión d'Occitania. A comuna yera parte de l'antiga provincia de Bigorra.
Mitolochías pirenencas
Entre os elementos que destacan y se troban mas estendillatos tenemos:
A mitolochía pirenenca se troba en grau mas puro en as zonas bascofablants, pero os mesmos elementos gosan trobar-sen en atras zonas con menor intensidat. Tamién ye verdat que en o País Basco i ha habito una labor de replega mas gran.
En as zagueras decadas s'ha descubierto que l'aria catalana conserva recontamientos mitolochicos de folletz y menutos, relacionatos con l'antigo consumo d'o fongo Amanita muscaria, y que tienen paralelos en o centro y norte d'Europa.
AliExpress
miniaturadeimagen|300x300px|AliExpress Logo AliExpress ye un servicio minorista en linia con seu en China propiedat d'o Grupo Alibaba. Lanzau en 2010, ye composau por chicotas interpresas en China y atros puestos, como Singapur, que ofreixen productos a compradors internacionals en linia. Ye o puesto web de comercio electronico mas visitau de Rusia y o deceno puesto web mas popular de Brasil. Facilita a las chicotas interpresas vender a clients de toz.
AliExpress ye diferent d'Amazon porque actúa solament como que una plataforma de comercio electronico y no vende productos dreitament a os consumidors. Connecta dreitament a las interpresas chinesas con os compradors. AliExpress se diferencia de Taobao, filial d'Alibaba, en que AliExpress ye endrezau prencipalment a compradors internacionals. AliExpress no vende a clients en China continental, encara que a mayoría d'os minoristas son chineses. O puesto web ofreix un popular programa de marketing d'afiliaus an os socios son recompensaus ​​por ninviar vesitants a o puesto con una comisión sobre as vendas. En noviembre de 2020, o Ministerio d'Electronica y Tecnolochía d'a Información d'a India prohibió AliExpress y atras 42 aplicacions de China.
HTML
thumb|309px|Un eixemplo de codigo HTML HTML (HyperText Markup Language) ye un luengache de marcación entrepitato por os navegadors web que mete forma a los contenius d'os documentos d'o rete.
Sierra de Penyagolosa
La sierra de Penyagolosa ye una aliniación montanyosa de lo Sistema Iberico que fa part de la branca levantina y de la unidat morfoestructural dita "Serranías de Gúdar". Ye situada entre los termins municipals de Villafermosa, Vistabella y Chodos. La principal cima ye lo puntal de Penyagolosa (1.813 m), seguida de lo tozal de Fraga (1.709 m).
Toponimia
L'oronimo sierra de Penyagolosa fa referencia a la celebre punta de 1.813 m, y tiende a substituir-se sierra por macizo.
Cheolochía
La sierra de Penyagolosa ye en la unidat morfoestructural dita Serranías de Gúdar, representando lo suyo cabo meridional en la provincia de Castellón, en contacto con materials triasicos d'atra unidat.
La sierra de Penyagolosa ye un releu estructural creyau un en plego sinclinal amplo que ha perdiu por erosión la mes gran part de los estratos de calsinera cretacia de lo suyo flanco meridional, que se presenta topograficament prou horizontal dica plegar dica lo cabaixo de Penyagolosa. Antes de formar-se las serranías de Gúdar por un abombamiento centrau en la sierra de Mont Negro, la Penya Golosa representaba ya un releu residual en la superficie d'erosión fundamental de la Cordelera Iberica de zaguers de lo Terciario.
Fauna y flora
La vechetación ye principalment pinars que no son que una continación de los pinars de la sierra de Gúdar terolana. Lo barranc de la Pegunta ye una microreserva botanica y existe un itinerario senyalizau con los nombres de las especies. Cerca de la Penyagolosa, por lo camín de Puerto Mingalvo, bi ha una selva de lo caixigo Quercus pyrenaica, la sola de Castellón. Bi ha presencia d'especies de distribución eurosiberiana como Podarcis muralis. Tamién bi ha una población relicta de Salamandra salamandra, la sola de Castellón, a canto de la provincia de Teruel, a on que no bi n'ha garra cita confirmada. Por todas las suyas valuas naturals la Cheneralidat Valenciana lo declaró Parque Natural en 2006.
Curiosidatz
La sierra de Penyagolosa fa de muga entre L'Alto Millars y L'Alcalatén, y doncas como Turbón fa de muga lingüistica, n'este caso entre lo catalán a lo norte y lo castellano churro a lo sud (antigament entre lo catalán y l'aragonés).
Cerca de la cima ye la ermita y antigo monesterio de Sant Chuan de Penyagolosa, puesto de pelegrinache pa los pelegrins de Las Useras. L'abundant turismo que recibe los cabos de semana ye atra traza de pelegrinache.
Solar Impulse
Solar Impulse ye un prochecto suizo d'avions experimentals de largo alcanz propulsaus ​​por enerchía solar, y tamién o nombre d'os dos avions operativos d'o prochecto. O prochecto, con financiamiento privau, ye endrezau por l'incheniero y interpresario suizo André Borschberg y o psiquiatra y aeronautico suizo Bertrand Piccard, qui copilotó lo Breitling Orbiter 3, o primer globo en dar a tornada a o mundo sin escalas.
Os obchectivos d'o prochecto Solar Impulse yeran realizar a primera circumnavegación d'a Tierra en un avión pilotau d'ala fixa que utiliza solament enerchía solar y clamar o ficacio sobre as tecnolochías limpias. L'avión ye un monoplano d'un solament asiento alimentau por celulas fotovoltaicas; ye capaz de desapegar por os suyos propios meyos.
Solar Impulse 1
O prototipo Solar Impulse 1 estió disenyau pa remanir en l'aire dica 36 horas. Realizó o suyo primer vuelo de preba en aviento de 2009. En chulio de 2010, realizó un ciclo solar diurno completo, incluidas quasi nueu horas de vuelo nocturno, en un vuelo de 26 horas. Piccard y Borschberg completoron con exito vuelos con enerchía solar dende Suiza enta Espanya y dimpués a Marruecos en 2012, y realizoron un vuelo de quantas etapas a traviés d'os Estaus Unius en 2013.
Solar Impulse 2
Un segundo avión, rematau en 2014, leva mas celulas solars y motors mas potents, entre atras milloras. O 9 de marzo de 2015, Piccard y Borschberg prencipioron a dar a tornada a lo mundo con Solar Impulse 2, partindo d'Abu Dhabi en os Emiratos Arabes Unitos. L'avión heba de tornar a Abu Dhabi en agosto de 2015 dimpués d'un viache de quantas etapas arredol d'o mundo. En chunio de 2015, l'avión heba trascruzau Asia, y en chulio de 2015, completó o trango mas luengo d'o suyo viache, dende Chapón enta Hawaii. Entre ixe trango, as baterías d'a aeronau sufrioron mals termicos y tardoron meses en reemplazar-se. S'instaló un sistema de refricheración por batería y lo Solar Impulse 2 reprenió a circumnavegación en abril de 2016, quan voló enta California. Continó por os Estaus Unius dica que plegó a la ciudat de Nueva York en chunio de 2016. Mas tardi ixe mes, l'aeronau crució l'Oceano Atlantico enta Espanya. S'aturó en Echipto antis de tornar a Abu Dhabi o 26 de chulio de 2016, mas de 16 meses dimpués d'a suya partida, completando a primera circumnavegación d'a Tierra d'aproximadament 42.000 kilometros d'un avión pilotau d'ala fixa utilizando solament enerchía solar.
Otal (desambigación)
Otal ye un toponimo repetiu en qualques puestos de l'Alto Aragón, especialment un lugar de Sobrepuerto que enantes fue municipio y teneba qualque cosa d'entidat, y en a val alta de l'Ara, que se conoix como val de Buixaruelo, a on que os toponimos se vinculan con o primero. Asinas, Otal puede fer referencia a:
Buixaruelo
Os toponimos «Otal» en Buixaruelo se deben a la influencia pasada d'aquel lugar de Sobrepuerto, especialment a traviés d'a ganadería y os usos privativos de qualques paraches en o complexo de vals de l'alto Ara.
Labitolosa
Labitolosa estió un municipio romano situato a man de l'actual Puebla de Castro (baixa Ribagorza, Uesca) habitato dende o sieglo I aC dica principios d'o sieglo III.
No fegura en garra fuent literaria clasica, pero que se conoixe por estudios arqueolochicos y ha proporcionato intresants repuis y inscripcions.
Labitolosa plegó ta lo estatus municipal en epoca flavia, de cuan data a monumentalización d'o suyo centro publico, on s'ha trobato l'edificio dedicato a lo chenio municipal que s'emplegó como Curia.
Unos pedestals desenterratos d'un edificio publico amuestran como personaches importants d'a vida municipal a un tal Marco Clodio Flaco caballer romano d'a epoca de l'emperador Hadrián que sirvió como oficial en Moesia Superior (Kosovo y Serbia oriental actuals), y a Cornelia Neila.
O nombre de Cornelia Neila y un personache a man d'ella, Lucio Emilio Attaeso son interpretatos como d'orichen basco-aquitano, contrastando con as inscripcions de Calvera d'onomastica ibera. centro|miniaturadeimagen|Placa de Labitolosa en o [[Museu de Uesca.]]
Islas Malvinas
As Islas Malvinas (en anglés Falkland Islands, en castellano Islas Malvinas) forman un archipielago situato a lo sud de l'Oceano Atlantico. Actualment son baixo l'administración britanica, pero Archentina reclama a suya churisdicción.
A suya población ye de 2.967 habitants (estimación de 2005) en una superficie de 12.173 km², con una densidat de población de 0,24 hab/km².
A prencipal ciudat de l'archipielago (y a suya capital) ye Stanley (Puerto Argentino seguntes os archentinos).
thumb|250px|center|[[Eudyptes chrysocome en as Islas Malvinas.]]
Cowboy Bebop (serie de televisión)
thumb|Cowboy Bebop. Cowboy Bebop ye una serie de televisión de sciencia ficción/western creyada per Netflix basada en a serie manga chaponesa d'o mesmo nombre de 1998. A serie ye desenvuelta per André Nemec, escrita per Christopher Yost, y ye protagonizada per John Cho, Mustafa Shakir, Daniella Pineda, Elena Satine y Alex Hassell. A serie de 10 episodios se lanzó lo 19 de noviembre de 2021 en Netflix.
Achar de Forca
L'Achar de Forca ye un pico d'o Prepireneu aragonés que tien una altaria de 2.390 m.
Gosa considerar-se un conchunto con a penya Forca, d'a que dista 185 metros, formando un grupo de cotas d'a mesma altaria que constituyen o cobalto d'a sierra d'Alano.
Toponimia
Posiblement relacionau con a radiz basca "atxa", que significa penya, muit estendillada en a zona occidental d'o Perineu aragonés en atros picos como l'Achar d'Alano u o Castiello d'Acher.
Una forca ye una faixa de tierra en que se trestalla un campo ta a suya labranza.
Fuellas
Se centra en información d'actualidat sobre as actividaz d'o Consello d'a Fabla Aragonesa por l'aragonés y a cultura feita en aragonés: literatura, amostranza, publicacions, politica lingüistica, textos populars, actividaz, ecetra. Admite recensions de publicacions, textos curtos de creyación literaria y bels treballos d'investigación u de replega arredol d'o lexico, a gramatica u atros aspectos de l'aragonés.
Ye bimestral y cada numero, por un regular, gosa tener entre 32 y 44 planas. A suya directora, dende 2014, ye a periodista oscense Amaya Gállego Lamarca.
Es Mercadal
Es Mercadal ye un municipio d'as Islas Balears situato en a isla de Menorca. A suya población ye de 5.134 habitants (2009), en una superficie de 136,93 km² y una densidat de población de 37,49 hab/km².
Campome
Campome (en francés Campôme) ye una comuna catalana situata en o departamento francés de Pireneus Orientals, o districto de Prada, o cantón d'els Pireneus Catalans y a rechión d'Occitania.
A suya población ye de 106 habitants, en una superficie de 5,26 km².
Cheografia
A localidat de Campome ye situata a 550 metros d'altaria sobre o livel d'a mar.
Demografía
thumb|300px|center|Población 1962-2008
Malavath
Malavath (Malavath en occitán, Malabat en francés y oficialment) ye una comuna occitana en o departamento francés de Gers, rechión d'Occitania, districto de Miranda y cantón de Miranda-Astarac.
A suya población ye de 87 habitants (1999) en una superficie de 5,40 km², con una densidat de población de 16,11 hab/km².
Pozo Alcón
Pozo Alcón ye un municipio espanyol d'a comunidat autonoma d'Andalucía (Provincia de Chaén). A suya población ye de 4706 habitants (2021) en una superficie de 138,61 km².
Ibons de Remunye
Os ibons de Remunye (en castellano ibones de Remuñe) son un conchunto d'ibons pirenencos situatos en a val de Remunye, Benás, Ribagorza.
Fue orichinau por o retacule d'o glaciar de Tusse de Remunye.
Toponimia
Remunye podría proceder d'a forma remunus, chentilicio derivau d'os remenses celticos.
Boira
thumb|200px|En mel meyo d'una boira. Boira (d'o latín < BOREAS ) ye a denominación que recibe una masa de gotas microscopicas d'augua present en l'atmosfera y que s'ha orichinato por o proceso de condensación a causa d'o enfriamiento que produce o contacto con a superficie d'o terreno (boira baixa), a puyata en altura (formación de nubles, boiras con diferents formas que tamién pueden tener nombres tradicionals) u atros procesos. A etimolochía de boira se troba en o latín BOREAS, o viento d'o norte, a l'igual que o nombre d'o viento local gura en dalmata y serbocroata.
A lueca
A lueca (A historia d'una mozeta d'o Semontano) ye una novela autobiografica escrita por a escritora aragonesa Chuana Coscujuela. Ye a obra mas important d'ista escritora, asinas como o libro mas vendito y leyito d'a literatura moderna en aragonés.
Ye escrito en aragonés d'o Semontano de Balbastro con prous castellanismos y tien una segunda parti en o libro "Continazión".
A fins d'os anyos 70 escribe novelatas as suyas memorias de nina en Adauesca y a redolada. O libro se publicó en 1982 con o títol A lueca (a historia d'una mozeta d'o Semontano) (Uesca, Publicazions d'o Consello d'a Fabla Aragonesa). Yera o primer libro que se publicaba en aragonés popular d'o Semontano. L'acceptación estió enorme, mas que mas por a espontaneidat y naturalidat con as que recenta os mas duros episodios d'a suya vida, y por a sencilleza con a que replega a vida tradicional en un lugar d'o Semontano. O suyo estilo ye pleno antimás d'expresions y frases feitas de carácter coloquial que li dan a o texto una gran viveza.
Dimpués d'acotolata a primera edición (de 2000 eixemplars), se'n facióron una segunda y una tercera edición en 1998, tamién de 2000 eixemplars cadaguna.
Sant Lluís
Sant Lluís ye un municipio d'as Islas Balears situato en a isla de Menorca. A suya población ye de 6.997 habitants (2009), en una superficie de 34,75 km² y una densidat de población de 201,35 hab/km².
Jayson Tatum
Jayson Christopher Tatum (3 de marzo de 1998 de Saint Louis, Missouri, Estaus Unius) ye un chugador profesional estausunidense de baloncesto. Tien una altaria de 2,03 metros y ocupa a posición d'alero. En l'actualidat chuga en os Boston Celtics d'a NBA d'os Estaus Unius.
Monts Universals (muelas)
Los Monts Universals son unos releus de la Serranía d'Albarracín constituitos sobre tot por unas muelas aliniadas en dirección norueste-sudeste y situadas a lo sud de unas parameras d'esta serranía, y a lo nord-este d'una fondada que s'ha feito en lo sinclinal de l'Alto Tacho-Val de Cabriuel.
Langa
Langa (Langa del Castillo en castellano) ye un municipio aragonés de la provincia de Zaragoza, situato en la comarca de lo Campo de Daroca. La suya población ye de 159 habitants(2006), en una superficie 50,1 km².
Monts Universals (muelas)
Toponimia
L'oronimo Montes Universales y las suyas variants son aplicadas por autors de diferents disciplinas d'una traza diferent.
Langa
Fan parte d'o suyo termin municipal os despoblaus de Narros del Monte, Valtodano y Garciaválago.
Cheografía
Ye situato en lo semontano de la Sierra Modorra, en lo cabalto de la compleganza de lo río Miedes, afluent de lo Xalón con naixedero en Langa.
Monts Universals (muelas)
Toponimia
Lo primer significau estió churidico y no orografico, dicindo-se con Sierras Universales, Universidad de Albarracín, Sierras y Montes Universales u Las Universidades de la ciudad y comunidad de Santa María de Albarracín un conchunto de monts u terrenos de pastura y selvas que perteneixeban a la Comunidat d'Albarracín como una universitas y no a una villa en concreto. Por extensión pasó a dicir a toda la comunidat.
Langa
Mugas
Lo suyo termin municipal muga con Torralbiella, Retascón, Manchons, Murero, Villafelich, Miedes d'Aragón y Codos.
Monts Universals (muelas)
Toponimia
L'orichen d'este rechimen de condominio se remonta a un privilechio atorgau por Carlos II lo 27 d'agosto de 1689 que concedió a las aldeyas de la Comunidat d'Albarracín constituir cadaguna d'ellas lo suyo gubierno civil y municipal. Pa facilitar la execución d'este privilechio lo 15 de mayo de 1691 s'atorgó escritura de concordia entre la comunidat d'aldeyas y la ciudat d'Albarracín. Se convinió que los terrenos que no perteneixerían a los termins de garra aldeya y que yeran arredol de cada termin seguisen comuns y con lo nombre de Sierras Universales, con churisdicción conchunta y con un uso común. En los sieglos XVIII y XIX se feba servir la denominación de Sierra Universal, que ye la que Isidoro de Antillón y Marzo transmitió en la suya descripción de la redolada d'Albarracin:
Langa
Historia
En la Edat Meya yera lo centro de la Sexma de Langa: Baduls, Carinyena, Cosuenda, Cucalón, Langa, Lechón, Mainar, Romanos, Torralbiella, Villadolz, Villafermosa y Villa-reyal de la Uerba.
Nombre
Langa sin apelativo dica 1910, oficialment Langa del Castillo dende 1920.
Monts Universals (muelas)
Toponimia
Bi ha cheografos que dicen Montes Universales a toda la comarca que huei oficialment ye Sierra d'Albarracín. Cualques mapas y cheografos reservan la denominación de Montes Universales a las muelas y releus que mugan con la Serranía de Cuenca. Bel texto lo explica por la divisoria d'auguas que bi ha.
Situación
A lo nord-este ye cerca de la Sierra d'el Tremedal y a lo sudueste, de la Serranía de Cuenca; a l'este la suya marguin oriental ye en contacto con la fuesa de Teruel. Las zagueras estribacions enta lo Sudeste plegan dica lo Rincón d'Ademuz con la Cruz de los Tres Reinos (1.555 m).
Principals altarias
Las principals altarias son la Muela de Sant Chuan (1.830 m), la Muela de Moscardón, la Muela de Saldón, la Muela de Val de Cuenca, la Muela de Fridas y la Sierra de Chabalón (1.692 m).
Lo cabalto d'estas muelas ye relacionau con antigas superficies d'erosión finiterciarias de la Cordelera Iberica y se situa en altarias entre los 1.600 y los 1.935 metros d'altaria, correspondendo l'altaria mes gran a la Muela de Sant Chuan.
Hidrografía
250px|thumb|right|Naixedero de lo [[río Guadalaviar|Guadalaviar.]] En los Monts Universals ye la muga entre la "versant atlantica" y la "versant mediterrania", naixendo-ie los ríos Tacho, Cabriuel y Guadalaviar, y cerca lo río Xúcar.
Cheolochía
Los suyos materials son d'edat mesozoica. Son los mesmos materials mesozoicos que rodeyan a los materials paleozoicos de la Sierra d'Albarracín que bi ha a lo norte.
Cheomorfolochía
Las muelas de los Monts Universals son una serie de sinclinals pendius tabulars que fuoron afectaus por la formación de las superficies d'erosión finiterciarias por lo que tienen forma de plataforma u muela. Los suyos cinglos mes alteros son de lo Cretacio superior (Muela de Sant Chuan, de Moscardón, de Saldón, de Val de Cuenca y de Chabalón), fueras de la Muela de Fridas, con cinglos d'edat churasica.
En lo plan de la Muela de Sant Chuan ye una muestra de la superficie d'erosión intramiocena, y devez la Muela de Sant Chuan representaba a zaguers de lo terciario un releu residual adintro de la superficie d'erosión fundamental de la Cordelera Iberica.
La solifluxión ye activa en las versants de lo cabalto de las vals de Tacho y Cabriuel y en la Muela de Sant Chuan.
Maó
Maó ye un municipio d'as Islas Balears situato en a isla de Menorca. Fa parte d'o partiu chudicial d'o suyo nombre, estando-ne a suya capital.
Ibón de Marmorés
L'ibón de Marmorés (en castellano lago de Pineta) ye un ibón pirenenco situato en a val d'Ordesa, Sobrarbe. Amán d'a forqueta de Tucarroya.
Maó
A suya población ye de 29.050 habitants (2010), en una superficie de 117,20 km² y una densidat de población de 247,87 hab/km².
Ibón de Marmorés
Ocupa una fondata irregular erosionata por a glaciar d'as Tres Serols.
Penya Roya (Gúdar)
Por a suya posición y litolochía s'ha visto afectada por procesos karsticos y periglacials quaternarios.
Maó
Historia
Maó ye un important puerto en a isla sobre a mar Mediterrania, que se diz fundato por o cheneral cartachinés Magón. Baixo l'Imperio Romano a ciudat esdevenió o Portus Magonis, pasando dimpués a mans d'o Reino vandalo, a qui la conquerió l'Imperio Bizantín. Fue adhibita en 903 a o Califato de Cordoba dica 1287, cuan la conquirió o rei Alifonso III d'Aragón.
Penya Roya (Gúdar)
Lo mas característico d'a suya cima ye o suyo granizo vértiz cheodesico —de bells 10 m d'altaria— por o que se puet puyar. Dende a cima se puet alufrar o Mayestrato y a sierra de Chabalambre.
Tarja Turunen
Tarja Soile Susanna Turunen Cabuli ye una soprano lirico-dramatica naixita o 17 d'agosto de 1977 en Kitee (Finlandia) famosa por haber feito parti d'o grupo de metal sinfonico Nightwish que establió con os suyos companyers Tuomas Holopainen y Emppu Vuorien en 1996. Mientres l'anyo 2005, Tarja fue forachitata d'o grupo por diferencias con a resta d'os suyos companyers, estando reemplazata en 2007 por a sueca Anette Olzon.
Biografía
Tarja prencipió a estudiar musica a la edat de 6 anyos tanyendo o piano, en primeras solenca y a la edat de 15 anyos con o suyo mayestro particular. A la edat de 18 anys prencipió os suyos estudios superiors musicals de canto clasico en l'Academia Sibelius en la ciudat de Kuopio en Finlandia, concentrando-se en iste tipo d'arte. Astí tenió como companyero a Tuomas Holopainen qui la convidó a cantar en o prochecto que yera elaborando por ixas envueltas. Baixo o nombre de Nightwish presentoron una maqueta a la companyia finesa Spinefarm y graboron o primer disco titulato Angels Fall First, que produció un impacto inusitato en a scena metalera mundial. Iste impacto se magnificaría con a edición d'o segundo álbum, Oceanborn, en 1998, conventindo-se Nightwish en una d'os grupos mas importants d'o power metal con cantaire femenina chunto con The Gathering y Theatre of Tragedy, y una influencia decisiva en bells grupos posteriors como Epica y Xandria. A la vegata, Tarja feba parti d'o coro d'o Savonlinna Opera Festival, interpretando temas de Richard Wagner y Giuseppe Verdi.
Gracias a o impacto causato, Tarja se convertió en a cara d'o grupo y apareixió en as portaladas d'as revistas metaleras mas prestichiosas de Noruega, Alemanya, Espanya, Brasil, Francia, Suecia, Belchica, Finlandia y Archentina, entre atras: Scream Magazine, Revista Epopeya y Roadie Crew. Estió mas que mas en Finlandia a on que o suyo estatus d'estrela no s'aturó de creixer. Continó con Nightwish nueu anyos, pero paralelament continó tamién con os suyos estudios de canto y tenió oportunidat de realizar bellas actividatz en iste terreno especifico cantando opera, musica erudita y como solista de bells coros. A saber, en zaguerías de 1999, participó como cantaire solista en una producción de ballet moderno d'o Finnish National Opera House, titulata "The Evankeliumi"; a partir de 2001 integró os conciertos ditos "Nit Escandinava" en teatros de Chile y Archentina chunto a Ingvild Storhaug, Izumi Kawakatzu y Marjut Paavilainen; tamién estioron importants os conciertos con cancions de Nadal que en ixas calendatas ha ofreixito en as prencipals ciudaz d'Europa con repertorio de Sibelius, Bach y Mozart os zaguers anyos. Entre as participacions relativas a o rock y a o metal, destaca la d'o prochecto Beto Vázquez Infinity, álbum debut d'o baixista archentino Beto Vázquez, que tenió gran repercusión internacional, la d'o single d'o cantanire y guitarrista alemán Martin Kesici titulato ''"Leaving You For Me"', y la d'o disco d'o suyo chirmán Timo Turunen.
En primerías de 2000 Nightwish participó en a clasificación finlandesa d'o Festival d'Eurovisión, obtenindo o segundo puesto con o tema "Sleepwalker" y un important refirme d'o publico.
O 22 d'octubre de 2005 deixó Nightwish y prencipió a suya carrera en solitario.
Riparia riparia
A volandrina de ribera (Riparia riparia (Linnaeus, 1758) ) ye una au d'a orden d'os Passeriformes y familia Hirundinidae que se troba de verano en practicament tota Europa y os países mediterranios d'Africa y pasando per Asia dica l'Oceano Pacifico. Tamién se troba en America d'o Norte. Pasa d'hibierno en Africa oriental y meridional, America d'o Sud y lo subcontinent indio.
A suya alimentación consiste en chicotz insectos.
Dreito
thumb|200px|[[Iustitia (Lucas Cranach d. Ä., 1537. Amsterdam, Fridart Stichting)]] O dreito (d'o latín < DERECTUS) ye o conchunto de normas que richen a vida d'una sociedat, reglando o comportamiento d'os individuos y grupos que la conforman, y resolvendo os conflictos que se producen entre ellos. Ista definición sirve ta o dreito positivo, pero atras definicions alternativas tamién han estau proposadas por churistas, filosofos y teoricos d'o dreito, sin que bi haiga un consenso. A Filosofía d'o Dreito estudea o concepto de Dreito.
Orichen
O naiximiento d'o Dreito no ye esclatero. Os autors se trestallan en dos opinions:
Candressa
A suya población ye de 807 habitants (2007) en una superficie de 8,54 km², con una densidat de población de 94 hab/km².
Dreito
Orichen
Historicament, o naiximiento d'a norma churidica se preduz como imposición de qui exerce o poder. Iste concepto se suavice posteriorment, dica plegar a sistemas como l'occidental vichent, en que as leis brotan d'o pueblo a traviés d'a esleción que iste fa d'o poder lechislativo.
O Dreito naixe d'as ditas fuents d'o Dreito y que son:
Conteniu
O Dreito se trestalla tradicionalment en as categorías de Dreito publico y Dreito privau u civil. Manimenos, ista troxadura ha estau amplament creticada y enguán no en tien tanta de fuerza, debant d'a aparición d'atros campos de l'Ordenamiento Churidico en as que as esferencias entre o publico y o privau no son tan evidents (p. ex, o Dreito laboral, en o que a relación privada entre o treballador y lo interpresario se troba intervenida por una normativa publica.
Contino se enumeran as prencipals brancas churidicas:
Reyal Monesterio de Sant Veturián
O monesterio de Sant Veturián (oficialment y en castellano "Real Monasterio de San Victorián" ) estió o mas importante monesterio d'a metat oriental d'o Pireneu aragonés, que chuntaba baixo a suya churisdicción, en a suya epoca mas dorata, mas de 50 lugars y lugarons d'as comarcas de Sobrarbe y Ribagorza, que el convertiban en una d'as referencias mas importants de toda Espanya en ixas envueltas. Estió, tamién, d'alcuerdo con a tradición, o primer monesterio que se devantó a iste canto d'as montanyas (con o nombre de Monesterio d'Asán), anque tota una man de reformas posteriors con os sieglos n'han borrau os rasgos d'ixa epoca mas antiga.
O conchunto d'edificios que uei forman o monesterio se troban en o cabo mas nord-oriental de l'actual termino municipal d'O Pueyo d'Araguás (Sobrarbe), en a redolada natural de Baixo Penyas (a vesant de mas ta'l sud d'a Sierra Ferrera), en a parte mas alta d'a valle d'A Fueva, a on que lo monesterio se devantó orichinalmente en o sieglo XI, diz que denzima d'unaltro que ya i heba en o puesto.
O monesterio d'Asán
thumb|right|200px|As partes más antigas d'o monesterio son muito malmesas. En a imachen, o deambulatorio d'o claustro apuntalato ta que no caiga. O monesterio de Sant Veturián el constituyen un conchunto d'edificacions que s'alzan en o puesto a on que antes se i devantó un altro orichinalment dito Monesterio d'Asán (dende lo sieglo VI u talment VII). D'aquel monesterio mos n'han quedato nomás que bellas quantas trazas, mesas en o monesterio actual, que se costruyó astí en diferents tongadas entre os sieglos XI y XVIII.
O monesterio d'Asán diz que talment el fundoron en os tiempos d'o rei visigodo Gesaleico, entre os anyos 507 y 511. Si fuese asinas, sería o mas antigo d'Espanya, sin que d'ista información s'en tienga garra certeza. Se'n sabe que, ta part d'alavez, o santo Veturián, que meditaba en a tranquila espluga d'A Espelunga (hue feta ermita) el mantenioron os monches d'o monesterio dica que el fayoron abat d'ell, arredol de l'anyo 511 (quan apareixe un documento suyo con a norma que habió de rechir a vida monastica d'o lugar). thumb|right|200px|As [[barzas y a broza s'han feto duenyas d'o claustro romanico.]] Altros historiadors, no obstant, dicen que o monesterio d'Asán se podeba trobar en a redolada de Mont Aragón (Foya de Uesca), qüestión que malmetería os argumentos que tradicionalment s'han dato d'as radices orichinals de Sant Veturián en Sobrarbe. Os partidarios d'ista teoría sostienen que os monches asanenses marchoron d'o monesterio orichinal ta resguardar-sen d'o reinato d'os musulmans en a Fueva alta, porque o puesto yera guardato por os vecins contes de Ribagorza, de tot en o sieglo X, y que alavez se'n levoron os despullos d'o santo Veturián ta enterrar-los en o lugar, a on que i devantoron una ilesia que fayó d'embrión ta l'actual monesterio.
O monesterio d'Asán, tamién, lo emplegoron de largo de tota la epoca visigotica como seminario ta os bispes d'a rechión oriental d'o Pireneu. Se crei, por ixo, que heban estato monches d'Asán os bispes Gaudioso de Tarazona, Aquilino de Narbona, Tranquilino de Tarragona, Audeberto y Vicient de Uesca.
Refundación y poderío medieval
thumb|right|225px|O monesterio de Sant Veturián, refundau por [[Sancho III de Navarra|Sancho "Lo Mayor", se devanta dende o sieglo XI por alto d'A Fueba y Sobrarbe.]]
O monesterio el refundoron por orden d'o rei Sancho III de Navarra (1000 - 1035) ta dar-le vida a lo suyo prochecto d'organización d'os territorios de reconquiesta por medio de l'establimiento de comunidaz monacals que els chestionasen, ta fer o qual se trayoron una comunidat de monches franceses d'a Orden de Clunyego. Mientres o reinato d'o fillo borde de Sancho, Remiro I d'Aragón (1044 - 1063), y d'o fillo d'éste, Sancho Remíriz (1063 - 1094), o monesterio se devenió un d'os mas importants d'o reino, concentrando-ie tota la febrera politica y militar d'a suya epoca en os condatos de Sobrarbe y Ribagorza, bella traza como en yera Sant Chuan de la Penya ta lo viello Aragón.
Ramiro I d'Aragón fació importants donacions a lo monesterio, incluyindo entre atros, dos familias d'esclaus —la de Oriolus y la suya muller Elo, de Villa Alascore, y la d'unatro hombre, muller y fillos, de Villa Luzares— y las suyas propiedatz y los suyos descendents, en perpetuidad:
As posesions que ya teneba a sinyoría de Sant Veturián, con l'adición d'os territorios que le'n dió Remiro I (entre ells, as fincas d'altros monesterios d'a redolada) el convertioron en una gran sinyoría d'estilo feudal, que achuntaba baixo a suya churisdicción a-saber-los lugars y tierras, fendo que lo suyo rolde d'influencia (no nomás relichiosa, tamién politica y militar) adquirise especial trascendencia por trobar-se tan amanato d'a muga inferior con l'Al-Andalus, t'a on que s'habrían de dirichir os esfuerzos de reconquiesta d'os siguients anyos (reconquiestas enta la valle d'a Isabana, as ciudaz de Graus y Balbastro, etc.).
En as siguients decadas, quan la reconquiesta s'adebantó enta la tierra plana y la depresión d'Ebro, o interés d'os monarcas se desvinculó muito d'as sinyorías d'a montaña, que no teneban ya ixe intrés estratechico que heban puesto tener en epocas anteriors. A partir d'ixe momento, Sant Veturián caye, no pas en l'oblido, pos tenió una gran importancia como centro relichioso por diferents sieglos, pero perdió muita importancia en retirar-se la muga mas ta lo sud, dixando-ie una distancia considerable por meyo. Asinas, o puesto deixó d'estar lo cenobio a on que se feban enterrar os nobles de Sobrarbe y Ribagorza (asegura a tradición que ye astí a on que se fayó lo enterramiento de Enego Ariesta, anque ixo ye poco probable), y se convirtió en una sinyoría que se susteneba nomás que d'as rentas agricolas.
A incorporación de nuevas ordens monasticas a lo reino d'Aragón, en o sieglo XII, fayó mas limitato lo poder que teneban os benedictins en a politica, rematando de perfilar el que ya s'heba feto previsible en os anyos anteriors, que a sinyoría de Sant Veturián habría de valer-se por ella mesma en os tiemos veniders. A sbusistencia autarquica d'o gran siñorato pirenenco se fayó en os siguients 100 anyos, dica que l'escaiximiento d'as pestes y d'a despoblación d'o sieglo XIV en as arias rurals que lo susteneban complicoron a suya situación. A reacción d'os abatz, puyando os impuestos, fayó mermar-se os animos d'os campesins, y s'alimentó asinas o proliferar de bandolers (fenomeno que tendría una gran transcendencia en tot Aragón en os siguients sieglos) y lo malestar cheneral d'a población.
O sieglo XVI estió un sieglo de luces y foscor ta'l monesterio; d'una parte, bells enfrentamientos y asuntos de sangre en a redolada mos parlan d'una epoca en a que, talment por estar atabalatos economicament, os abatz de Sant Veturián s'aduyaban de bandolers y altros criminals ta posar miedo en a chent d'os suyos dominios ta que pagasen os impuestos que les demandaban, de l'altra, as construccions d'o recinto monastico diz que charran por ellas soletas, un enample d'as fortificacions d'o monesterio (ta part d'alavez, o monesterio teneba murallas) y la construción d'un Casal Abatial (una gran abadía), datato de l'anyada de 1575, que se i conserva encara, ilustran que os diners ya correban bien alavez.
Manimenos, en l'anyo 1571 una bula papal, que promulgó lo Papa Pío V, desproveyó lo monesterio de Sant Veturián de muitas d'as suyas fincas en o interés pontificio de fer dotación ta la nueva diocesi que heban creyato en Balbastro. A perduga d'ixas fincas fincó la territorialidat de Sant Veturián en malas condicions ta concarar os anyos veniders, y se desmembró buena parte d'o suyo sinyorato, deixando ta os anyos posteriors una uembra firme de pobreza que se podeba poner en qualsiquier momento a l'alto de l'antigo monesterio. A decadencia d'o cenobio sobrarbenco se tornó mas fura a partir d'o cayent d'o sieglo XVI enta lo XVII, quan lo monesterio amenistó que l'aduyase la casa reyal ta mantener-se. Os esfuerzos que heban feito gran a suya figura, por mans d'os antigos reis d'Aragón, se fayoron asumitos alavez por os reis Felipe III (en o XVII), Felipe V y Carlos III (en o XVIII) en diferents intervalos de tiempo inconnexos, que en cuenta d'empentar-ne la economía y restituir-le a viabilidat, nomás contribuyoron a meter-le obras y reformas (como la construción d'a nueva ilesia prencipal) que el cobrioron de galanura pero que no feban pas que os monches d'o lugar vevisen guaire millor.
A ilesia
Se fayó important, en rematar a Guerra de Succesión espanyola, o patronato y relación d'o rei Felipe de Borbón con o monesterio, d'o qual en asumió los gastos de reforma y enamplación d'a ilesia prencipal (d'entre os anyos 1734 y 1736). En a ilesia, se metioron dos esculturas de cheso por alto d'as dos puertas laterals de l'altar. La una con a imachen d'o mesmo rei (actualment, perdita en cayer lo tellato) y l'atra d'a reina (actualment mutilata, pero encara distinguible).
A ilesia anterior, que yera fundamentalment romanica, teneba unas galerías laterals goticas, formando un conchunto dificil de datar, anque en devantar-se la nueva forma barroca, con o tellato muito mas alto, se conservoron as galerías laterals. As paretz d'o templo son fetas de piedras picatas polidas en a frontera meridional, a on que s'ubre una roseta discreta y ne fa meyo tapata la paret d'o fosato que la redola, que estió un pensamiento prou agudo d'o mayestro constructor ta isolar-la d'a humedat d'o terreno, pos finca o conchunto en un puesto desnivelato que habría forzato que la ilesia tenese uno d'os suyos laterals parcialmente enronato en a montanya.
A nau tiene arcatas en l'alto que son fetas de ladriellos, que en o cimborrio central d'alto d'a crucera son o material que i predomina. A crucera sustién lo cimborrio con quatro arcadas que deixan puesto en os quatro cantos suyos ta que i haiga pechinas, a on que son marcatos en altorrelieu os quatro bispes, pais d'a ilesia. As arcadas formeras, que s'alzan d'entre os pilars prencipals d'a nau central d'o templo, tienen importants motivos en altorrelieu d'estilo barroco, a l'uso d'a epoca en que fayoron a obra, compuestos fundamentalment d'escudos chicolons (os suyos debuixos interiors s'han perdito) arredolatos de grans sargas y tiras vechetals que representan cardelinas y altras fuellas caracteristicas de hierbas comuns.
A sacristía tiene dos puertas, la una a cada costato de l'altar d'a ilesia, y a l'alto d'ellas se troban as esculturas d'o rei y d'a reina que costeyoron a reforma d'a ilesia. Por debaixo d'a sacristía ibi ha una cripta a on que se feban enterramientos en nichos. A portalada d'a ilesia, en o tercer segmento d'a suya frontera sud-ueste, ye a-saber-lo de falastrosa, feta de piedras picatass polidas, tiene l'escudo emblematico d'o monesterio gravau en a piedra d'o suyo timpano.
A torre d'o campanar se devantó mayoritariament en a segunda metat d'o sieglo XVIII, mientres o reinato de Carlos III, anque conserva en o quairón d'a puerta d'acceso una figura santa gravata en a piedra, d'un santo de mal identificar que ye sentato en una cadiera con un libro en as mans. A más gran parte d'os expertos consideran que ixa piedra ye una d'as pocas restas d'a epoca mas antiga d'o monesterio que se van conservar en as reformas posteriors, estando talment d'epoca romanica. A resta d'a torre tiene 5 pisos d'alto, y ye una d'as mas altas de tot o Sobrarbe. A estructura ye alazetata entre l'abadía y la ilesia d'o conchunto, per alto d'a sacristía meridional, y se construyó con piedras picatas bien parellatas, polidas, y con firmes esquadras bien definitas. A cambra d'as campanas tiene quatro uellos; uno ta levant, l'atro ta ponient, y dos ta'l sud, enta A Fueba, mientres que no'n tiene garra en o canto norte por a on que se troba a Sierra Ferrera y asinas no fería negocio de tener-ne. En toda a escalera ta puyar-ie se troban quantasd aspilleras por a on que en epocas de conflicto se podeba disparar.