cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Castiello de Boltanya
No ye dica 1430 que Chuan de Bardaixí obteneriba lo títol de sinyorato de Boltanya, on que la fuerta oposición que i fayoron os infanzons que en a villa i veviban forzoron a lo qui alavez yera rei, Alifonso V d'Aragón lo Magnanimo, que revocase la concesión de fuers ta la villa, en tornando-se totas las potestaz que ésta u garra d'os suyos sinyors podesen tener a las mans d'o monarca.
Lamata
Lamata ye un lugar aragonés d'o municipio de l'Abizanda, en a provincia de Uesca y a comarca de Sobrarbe. A suya población ye de 27 habitants (2010 ).
En chunto con Escaniella formón un municipio, plegaus, dende 1834 (que en o censo de 1845 se deciba «Escanilla y Lamata») dica la suya absorción en l'Abizanda en 1857.
Cheografía
Lamata se troba en una planeta, que cheolochicament corresponde con una terraza fluvial, en a ribera dreita d'a valle d'o río Susía, en a subcomarca sobrarbenca que se conoix como Viello Sobrarbe.
Se i arriba por una pista asfaltada que naix en a carretera autonomica A-138, a bels 150 m d'antes de o Mesón de Ligüerre (tot circulando en sentiu Balbastro→l'Aínsa). A pista, que esnaviesa por o lugar en tornando-se a sola carrera que Lamata tiene, conduce dimpués ta o Elsón y Chabierre, Mondot y, en ixe sentiu, se'n va a morir ta la carretera local A-2205 (Alquezra-Guaso, por Lecina, Barcabo y l'Arcusa) en o corazón de o Viello Sobrarbe. Bel par de callizos confluyen en a carrera principal dende propiedaz privadas.
Estructura urbana
O nuclio urbano careix de a estructura condensada de belaltras poblacions, y as diferents casas se troban distanciadas bels metros as unas d'as atras, arredol de a sola carrera que recorre a población, y que, en realidat, ye a carretereta que puya ta o Elsón y Mondot.
Lamata destaca por o numer de casas nobles que i ha, con cualques edificios de grans dimensions, y con elementos arquitectonicos que cal destacar, como as finestras de piedra picada que i ha en casa Arasanz, u os puzos d'augua que cuasi todas as casas tienen.
Pareix que o numer de casas de Lamata ha bailau, en os zaguers cincocientos anyos, d'entre os 6 fuegos con que o contón en o fogache de 1488 y as diez casas que i ha en l'actualidat, en pasando por as doce que teneba en 1626, cuan que cualques d'os infanzons que i veviban asistión a las Corz de Balbastro.
A ilesia ye consagrada a Sant Icisclo y Santa Victoria de Cordoba y ye una construcción d'o sieglo XVI. En a placeta que queda adebant de a ilesia, d'entre ixa, casa Cosculluela y una grancha adhibida por dezaga d'ista zaguera, i ha o crucero de Lamata, que ye declarau Bien d'Intrés Cultural (codigo SIPCA 1-INM-HUE-003-002-052).
Historia
Teneba un castiello, anque en l'actualidat no se'n ha guardau restas, porque se'n sabe que Remiro lo Monche les ne cedió a os canonches de a seu de Uesca en 1137. En l'anyo 1290, o rei Alifonso lo Franco dio Lamata en sinyoría a un noble, de nombre Sancho d'Antillón.
En 1626, cualques vecins, infanzons, de Lamata fuen ta las Corz de Balbastro. Si bien diz que Lamata no ye o lugar que mas infanzons alportó a ixas corz, sí que pareix que d'entre os lugars d'a on que en i fué yera o que mas en teneba en proporción, pos en i fuen cuatorce d'un total de doce casas.
Fiestas
thumb|right|250px|A [[ilesia de Sant Icisclo y Santa Victoria de Lamata|ilesia de St. Icisclo y Sta. Victoria, d'o sieglo XVI.]]
Toponimia
Pareix que o toponimo no s'ha documentau nunca como «a Mata», con a primer silaba emplegada como articlo. De forma bien significativa, en o marco de l'estudio que Chabier Tomás fizo sobre a parla d'o Viello Sobrarbe en a segunda metat d'os anyos 90, os habitants de Lamata refusaban de plano, debant de a pregunta explicita, que nunca se l'hise dito «A Mata» ni en a localidat ni en a resta de nuclios d'a redolada.
En o estudio de Ch. Tomás se menciona, tamién, a unanimidat d'os naturals de Lamata en dicindo que o nombre de lugar no ye garra forma lexicalizada d'un substantivo con articlo, y que se refusa as formas d'escribir-lo «a Mata» y «la Mata» (a segunda, por estar conforme con o castellano, anque amaneix a sobén en publicacions y en toponimias no oficials, estaría erronia tamién).
Por contra, pareix que a palabra dimana de o latín <*LANDA, que significa «lanya» u «puesto con praus», y como «Lamata» se troba en toz os documentos a on que se menciona a'l nuclio, dende os primers que datan d'o sieglo XII, dica l'actualidat. En iste sentiu, M. Benito Moliner tamién apuntaba a la necesidat d'escribir-lo en chunto, anque él atorgaba la suya etimolochía a la radiz prerromana <*MATTA, que gosa significar «selva» u «matical».
Camaras
Camaras ye un lugar despoblau de los actuals termins municipals de Loscos y Badenas, en la comarca de lo Xiloca, y en provincia de Teruel.
Toponimia
En los textos medievals ye siempre Camaras, tal y quiento veyemos ya en Rationes decimarum Hispaniae (1279-80):
Lanapatz
Lanapatz (Lanapatz en occitán, Lannepax en francés y oficialment) ye una comuna occitana en o departamento francés de Gers, rechión d'Occitania, districto de Condòm y cantón de Fesensac.
Camaras
Toponimia
En tot caso lo río Camaras prene la suya denominación por lo suyo orichen en esta zona entre Collado de Per Esteban y Badenas.
Cheografía
En l'actualidat no bi ha garra partida de termin con nombre Camaras en garra lugar de la compleganza de lo río Camaras entre Zaragoza y Teruel. Manimenos ye posible la localización de Camaras seguindo textos antigos.
La localidat de Camaras yera situada en las localidaz de Badenas y Collado de Per Esteban. La localización de Camaras se conoixe gracias a un texto de 1390 en lo que tres miembros de la familia García Chil Tarín venden Camaras a la Comunidat de Daroca:
Por atra part un texto de 1560 relativo a la Casa de Ganaders de Zaragoza y la Comunidat de Daroca permite corroborar esta localización. Ye un texto d'amollonamiento de defesas y los habitadors de cada aldeya en feban una lista. Camaras ye mencionada dos vegadas como pertenencia tanto de Collado de Per Esteban como de Badenas:
Porta Furba (metro de Roma)
A gara Porta Furba (en italiano, stazione di Porta Furba) ye una gara d'a linia A d'o Metro de Roma. Se troba en a via Tuscolana, circa d'a Piazza dei Tribuni y d'a via del Monte del Grano.
Historia
A gara de Porta Furba estió construita como parti d'o trachecto orichinal (dende Anagnina dica Ottaviano) d'a linia A d'o Metro de Roma, debantada en servicio o 16 de febrero de 1980.
Servicios
A gara apresta os siguients servicios:
Casedón
Casedón ye un despoblau medieval situau en lo termin municipal de la Puebla de Valverde, en la comarca de Gúdar-Chabalambre, en la provincia de Teruel.
Cheografía
Corresponde a l'actual Mas de Puerto de Escandón, cerca de l'actual Estación de Puerto Escandón.
Historia
Una de las primeras mencions ye en un texto de lo 14 d'abril de 1212 de concordia entre lo bispe de Zaragoza y lo capítol eclesiastico de Teruel sobre lo pago de decimas.
Lo 22 de febrero de 1266 lo rei Chaime I disposó que no fesen nuevas poblacions en un sector important de lo termin cheneral de Teruel, que se destinaba a pastura pa lo bestiar. "Casedón" yera una de las mugas d'este territorio despoblau:
Las Palmas de Gran Canaria
Las Palmas de Gran Canaria u simplament Las Palmas ye una ciudat espanyola, capital d'a Provincia de Las Palmas, en a isla de Gran Canaria d'as Islas Canarias. A suya población ye de 381.123 habitants(2007), en una superficie de 100,55 km² y una densidat de población de 3.751,4 hab/km².
Corz de Daroca (1356)
As Corz de Daroca de 1356 estioron unas Corz d'o Reino d'Aragón celebradas en a ciudat de Daroca y convocadas por o rei Pero IV d'Aragón.
O Zaguer Chilo
O Zaguer Chilo ye lo primero d'a serie O Zaguer Chilo de CD de musica cantada en luenga aragonesa replegau en 2017 per Nogará.
Premios
A canción Pregaria de María José Hernández ganó lo Premio d'a Musica Aragonesa a la Millor Canción en Luenga Autoctona Aragonesa de 2017.
Coca de Alba
Coca de Alba ye un municipio d'a provincia de Salamanca, en a comunidat autonoma de Castiella y Leyón, Espanya. A suya población ye de 134 habitants (2007), en una superficie de 10,47 km² y una densidat de población de 12,79 hab/km².
Chodes
Historia
A primera cita d'o Castiello de Chodes ye como muga oriental en o Fuero de Calatayú, atorgato por Alifonso I d'Aragón, en 1131.
Ye probable que alavez ya i hese un castiello, y o lugar de Chodes viello en o cabalto d'a Penya de Iodos, on se troban as enrunas d'o castiello. O Castiello de Chodes cosiraba la foz que feba o río Xalón y a fondada de Morata.
En 1213, Pero Ferrández d'Azagra lo penyoró a favor de Sancho VII lo Fuerte chunto con a Penya Zalamator a cambio d'aduya financiera. En 1240 perteneixió a Artal de Luna, qui feba baralla por o castiello con Gonzalo Ferrández d'Azagra.
A meyaus d'o sieglo XIV toz os suyos habitants yeran moros.
Toponimia
En un texto de 1178 d'a coleción de Documentos d'o Pilar fan mención d'un Petro Martineç de Xodas, n'este caso a grafía x representa o fonema africato d'a /ch/ como en Sanxo y Belxit, que se prenuncian Sancho y Belchit.
En una d'as suyas primeras mencions s'escribe Chodas, como en 1213, cuan lo penyoran:
En un texto de 1386 cuaternato en Procesos de las antiguas cortes y parlamentos de Catalunya, Aragón y Valencia s'escribe Jodes, evidencia de que en o sieglo XIV la j- se pronunciaba ya ch-:
Sierra de Tragacet
La sierra de Tragacet ye una aliniación montanyosa que fa part de la branca castellana de lo Sistema Iberico.
Orografía
L'altaria mes gran de la sierra ye lo cerro de San Felipe, con 1.866 m.
Éjeme
Éjeme ye un municipio d'a provincia de Salamanca, en a comunidat autonoma de Castiella y Leyón, Espanya. A suya población ye de 165 habitants (2007), en una superficie de 17,46 km² y una densidat de población de 9,45 hab/km².
Devesa (Altos Pireneus)
Devesa (en francés Devèze) ye una comuna occitana en o departamento francés d'Altos Pireneus, districto de Tarba, cantón de los Costalats y rechión d'Occitania. A comuna yera parte de l'antiga provincia de Bigorra.
A suya población ye de 51 habitants (1999) en una superficie de 5,05 km², con una densidat de población de 10,10 hab/km².
Ainielle
Ainielle ye un chicot lugar situato en o Sobrepuerto a mán ya de Sobrarbe. Anque perteneixe a lo municipio de Biescas d'antis mas yera ligato a lo concello de Barbenuta chunto a Espierre, y Bergusa. Con una altaria de 1.355 ye uno d'os lugars mas altos d'o Pireneu. Hue ye albandonato y bi ha solo que as ruinas de siet casas y una ilesia. Tamién destacan as restas d'un molín de farina d'o sieglo XVIII. Yera dividito en dos vicos. Tradicionalment as casas d'Ainielle yeran Casa O Rufo, Casa Ambrosio, Casa Usieto, Casa Escartino, Casa Juan, Casa Botero, Casa Franco, Casa Pardo, Casa Bergua y Casa Juan Antonio.
Ainielle estió albandonato en l'anyo 1960, anque José d'o Rufo, un hombre mayor y viudo estió encara o zaguer habitant d'o lugar dica l'anyo 1971 cuan tamién o dixó.
O lugar s'ha feito muit conoixito gracias a la novela de Julio Llamazares A plebia amariella an recenta a historia d'o zaguer habitador d'Ainielle.
Jacques-Yves Cousteau
Jacques-Yves Cousteau, naixito de Sent Andrès de Cuzat (Gironda, Occitania) l'11 de chunio de 1910 y muerto en París (Isla de Francia, Francia) o 25 de chunio de 1997, estió un oceanografo y explorador francés, muit conoixito por os suyos treballos de divulgación d'a vida en as mars y ocians d'arredol d'o planeta. Prencipió as suyas actividaz de submarinismo mientres a Segunda Guerra Mundial y en rematar a guerra s'adedicó a la investigación d'a vida submarina y a la producción de decumentals de muito exito sobre ixas tematicas.
Ainielle
Ainielle se troba en as garras occidentals d'o sarrato que en atros lugars de Sobrepuerto en dicen sarrato d'Ainielle. Iste sarrato fa de divisoria d'auguas entre a cuenca hidrolochica d'o río Galligo y a de l'Ara, por a part de Sobrepuerto, y o barranco que naixe aman d'o lugar, o barranco d'Ainielle, ye afluent directo d'o barranco d'Oliván. O sarrato d'Ainielle ye una extensión d'a sierra d'Erata, un d'os macizos que delimitan o Sobrepuerto, y yera a muga historica que despartiba o condau d'Aragón y o Sobrarbe, coincidindo con as mugas actuals d'as comarcas de l'Alto Galligo y Sobrarbe.
Jacques-Yves Cousteau
Cousteau inventó, chunto a Émile Gagnan, o sistema de buceo autónomo coneixito como Aqua-lung, que consiste en botellas d'aire comprimito y un regulador d'o gases. Iste sistema popularizó o buceo como esporte.
Ainielle
Toponimia
En o Libro del Reparo del General de 1489-1491 s'escribe Ainiello.
Idioma persa
O persa ye una luenga indoeuropea parlata en Irán, Afganistán, Tachiquistán, Uzbekistán, Bahrein, Iraq, Azerbaichán, Armenia, Cheorchia, o sud de Rusia y países vecins. Ye una luenga indoeuropea d'a branca iranica con una tradición historica luenga que se remonta a l'Imperio Aquemenida, unas cuantas fases lingüisticas (persa antigo, persa meyo u pahlavi, persa clasico y persa contemporanio), y diferents formas stándard actuals (persa en Irán, dari en Afganistán, y tachico en Asia Central).
Historia
O persa antigo s'escribiba en tiempos de l'Imperio Aquemenida, o persa meyo u pahlavi s'escribiba en tiempos de l'Imperio Sasanida. Entre meyo a luenga d'a cort d'a dinastía Arsacida en tiempos de l'Imperio Parto estió o parto, tamién iranico pero d'atra branca adintro d'as luengas iranicas.
Dende a conquiesta islamica, o persa s'encomenzó a escribir con alfabeto arabe y esdevinió a principal luenga en Corastén y Transoxiana, a on que naixió o persa clasico. O primer gran escritor en persa clasico estió Firdusi, un poeta epico Corastení de zaguers d'o sieglo X y principios d'o sieglo XI. O persa clasico esdevinió una luenga de cultura y que mantenió o suyo prestichio entre os selchucidas, otomans, grans mogols y khans uzbecos, que teneban clases dirichents d'orichen turquico. O turco otomán teneba muitas palabras ampradas d'o persa clasico que en tiempos de Kemal fuoron substituyidas por palabras d'orichen turquico.
Dende a capital Teherán se fue oficializando en Irán china chana l'uso d'o persa contemporanio con a prensa y l'amostranza. O stándard persa que ye cooficial en Afganistán ye conoixito como dari y se considera mes puro y arcaizant. Dende os anyos 1930 se facioron importants campanyas d'alfabetización en Tachiquistán prenendo l'alfabeto cirilico, en part por motivos lingüisticos (l'alfabeto cirilico, como l'alfabeto latino y o griego, son mas adaptatos a las luengas indoeuropeas, con mas variedat de vocals que as semiticas), y en part por motivos politicos. En ixa epoca la luenga principió a decir-se tachico.
Persismos
En as luengas europeas occidentals como l'aragonés bi ha palabras persas trasmesas por l'arabe como alubia, algaraván, arreu, azul, narancha, espinaques y alfaz.
La Romana
La Romana ye un lugar aragonés despoblau situau en lo termin municipal de l'actual la Puebla d'Íxar (comarca de lo Baixo Martín y provincia de Teruel).
Cheografía
Ye situau en la cuenca de lo río Aguas, entre Zaila y La Zaida. Se riega con una zaica de la dreita de lo río Aguas, la Richuela, que tien un nombre que ye posiblement una deformación de rigachuela.
Historia
Bi ha un chacimiento arqueolochico dito El Castillejo de la Romana, d'epoca iberica. Castellar y Castillejo son toponimos recurrents en chacimientos ibericos u celtibericos, y lo segundo a vegadas puet estar una castellanización de l'aragonés "Castelillo", "Castelello".
Carmine Coppola
Carmine Coppola, naixito de Nueva York (Nueva York) l'11 de chunio de 1910 y muerto en Los Angeles (California) o 26 d'abril de 1991, estió un compositor estausunidense de musica de cintas, conoixito por as suyas bandas sonoras ta cintas dirichitas por o suyo fillo Francis Ford Coppola, como The Godfather (1972), The Godfather Part II (1974), Apocalypse Now (1979) u The Godfather Part III (1990).
La Romana
Historia
De lo que ye lo despoblau actual bi n'ha referencias dende por lo menos lo sieglo XIII, en latín medieval y en aragonés. Los textos en latín fan referencia a las relacions con lo monesterio de Rueda. En un primer inte dos tercios de la Romana yeran propiedat de lo sinyor de Belchit Galín Ximénez, pero la suya muller Sancha en agosto de 1202 cedió lo castiello de Romana con la suya sinyoría y toz los termins suyos a la Orden de Cistels y a l'abat de Rueda. Bi ha referencias de la Romana en aragonés en lo libro Fuentes históricas aragonesas:
Carmine Coppola
Ye o patriarca d'o clan Coppola, estando pai d'August Coppola, Francis Ford Coppola y Talia Shire y güelo de Jason Schwartzman, Robert Carmine, Nicolas Cage, Roman Coppola y Sofia Coppola.
La Romana
Historia
Se sabe que en 1215 los habitants de La Romana consiguioron la construcción d'una zut que preneba las auguas de lo río Aguas a l'ueste de Zaila.
Cuan Labanha fació lo mapa d'Aragón (1710-1720), la Romana yera un lugar mes gran que atros d'arredol que huei tienen población. Lo bandido Cucaracha teneba un amagadero en las enrunas d'un pallar en la val d'Emposta, en dirección a los termins de Sastago y La Puebla d'Íxar. A mitat de lo sieglo XX yera un casal cuasi despoblau, y entre la poca presencia humana que i heba yeran lo Tio Pantojo (guarda d'una finca tamién dita la Romana) y uns pastors trasuants de Tramacastiella de Tena que i teneban una caseta pa los meses que i yeran.
Juan Blas y Ubide
Juan Blas y Ubide (Calatayú, 1852 - 1923) estió un avogato, escritor y politico aragonés.
Rolzasa
Rolzasa ye un lugar aragonés que se troba situau en o termin municipal d'Esplús, comarca de Litera y provincia de Uesca.
Juan Blas y Ubide
Yera admirau en Calatayú por o muit saputo que yera, por estar chent de gran frent y por estar ciudadano eixemplar. Fació os estudios primarios con un monche cisterciense d'o Monesterio de Piedra y d'o Monesterio de San Lorient de l'Escorial, y dimpués as carreras de Dreito y Filosofía en Zaragoza.
Persona d'orden, carlista y de dreitas, fuyió enta Bayona con a proclamación d'a Primera Republica en 1873, tornando un par d'anyatas dimpués ta Madrit, ta fer bella clase de Retorica chunto de belatro treballo chicorrón. Torna ta Calatayú, do a escape funda o Círculo Católico de Obreros y o periodico La Derecha, amostrando Retorica y Poetica en o Colegio de Correa.
Gajates
Gajates ye un municipio d'a provincia de Salamanca, en a comunidat autonoma de Castiella y Leyón, Espanya. A suya población ye de 180 habitants (2007), en una superficie de 27,67 km² y una densidat de población de 6,50 hab/km².
Ráfals (Esplús)
Ráfals (en castellano Ráfales) ye un lugar aragonés que se troba situau en o termin municipal d'Esplús, comarca de Litera y provincia de Uesca.
Tamién nombrau en o nomenclátor d'Aragón como Mapsa como una d'as tres explotacions agricolas d'o municipio chunto con Rolzasa y Egasa.
Algars (Plana de Uesca)
Algars ye un lugar aragonés d'o municipio de Lopinyén-Ortiella, situato en a comarca d'a Plana de Uesca y provincia de Uesca.
Schwabach
Schwabach (en franco oriental Schwouba) ye una ciudat independient situada en a rechión de Franconia Meya en Bavera.
Sengrièda
Sengrièda (Sengrièda en occitán, Saint-Griède en francés y oficialment) ye una comuna occitana en o departamento francés de Gers, rechión d'Occitania, districto de Condòm y cantón de Gran Baish Armanhac.
A suya población ye de 128 habitants (1999) en una superficie de 7,52 km², con una densidat de población de 17,02 hab/km².
Sagarras Altas
Sagarras Altas ye un lugar aragonés, que fa parte d'o municipio de Llascuarre, comarca de Ribagorza y provincia de Uesca.
Cheografía
O lugar de Sagarras Altas se troba situato a 825 metros d'altaria sobre o livel d'a mar en un exclau de Llascuarre rodiau por o municipio de Tolva.
Pareja (Guadalachara)
Pareja ye un municipio d'a provincia de Guadalachara, en o partiu chudicial de Guadalachara, en a comunidat autonoma de Castiella-La Mancha, Espanya. Se troba situata en a comarca de l'Alcarria.
A suya población ye de 536 habitants (2010), en una superficie de 91,60 km² y una densidat de población de 5,85 hab/km².
Cheografía
D'o suyo termin municipal fan parte os lugars de Casasana, Cereceda, Hontanillas y Tabladillo.
Historia
En 1198 o rei de Castiella Alifonso VIII donó a localidat y os suyos lugars (Chillarón, Parejuela, Alique, Hontanillas y Tabladillo) a o bispato de Cuenca.
Lista de molimentos de Tarazona y Moncayo
Lista de molimentos de Tarazona y Moncayo catalogatos como Bien d'Intrés Cultural:
E
E ye a cinquena letra de l'alfabeto aragonés y a segunda d'as vocals. Proviene de l'alfabeto latino.
En aragonés
En aragonés o grafema <e> puet representar:
A conchunción copulativa (< ET) se puet escribir "e", forma medieval que persiste en belsetán, representando a suya realización como [e]: azul e royo.
Melilla
Melilla (en luenga berber: Mrič) ye una d´as dos ciudaz autonomas d´Espanya, chunto con Ceuta situata en o norte d'Africa.
Lobersan
Lobersan (Lobersan en occitán, Loubersan en francés y oficialment) ye una comuna occitana en o departamento francés de Gers, rechión d'Occitania, districto de Miranda y cantón de Miranda-Astarac.
A suya población ye de 168 habitants (1999) en una superficie de 10,77 km², con una densidat de población de 15,60 hab/km².
Moreda
Moreda (Moreda en occitán, Mourède en francés y oficialment) ye una comuna occitana en o departamento francés de Gers, rechión d'Occitania, districto de Condòm y cantón de Fesensac.
A suya población ye de 69 habitants (1999) en una superficie de 4,88 km², con una densidat de población de 14,14 hab/km².
La Zaida
La Zaida ye un municipio de la provincia de Zaragoza, con 473 habitants (2015), en una superficie de 17,36 km² y una densidat de 27,71 hab/km²
Cheografía
La Zaida ye situada en la marguin dreita u sud de l'Ebro, en una plana, en una zona de meandros, (en a Ribera d'Ebro en dicen Vueltas).
Mugas
Lo suyo termin municipal muga con Zaila, con un enclau de lo termin de Belchit dito El Real, con Viliella d'Ebro, con Alforc, con Sastago, con una part de lo termin de La Puebla d'Íxar correspondient a lo despoblau de La Romana y con Zaila.
Toponimia
Lo toponimo La Zaida pareix tener relación con la palabra arabe pa dicir ripa. En aragonés medieval la palabra arabe Záida s'emplegaba en romanz como zeida con lo significau de "terreno adchacent", como se vei en este texto en latín de 1090: .
Clama l'atención un nombre de Zaica, la Richuela (interpretable a partir de "rechola" u de "rigachuelo"), Lejas, (antigo "lexas" u "lechas", tierras que dixa o río), Barranco de Lopín, Lopico y La Torraza.
Luengas y parlas
Actualment en La Zaida, como en toda la Ribera Baixa de l'Ebro se charra lo castellano rechional d'Aragón, con substrato lingüistico provinient de l'aragonés que se charraba en la val michana de l'Ebro.
Como ye tipico de la Ribera Baixa de l'Ebro y Baixo Aragón, se conserva muito lexico aragonés, (la tamariz, comparanza) y mesmo aragonesismos foneticos (roncollo, esgallar, fito). La chent viella recuerda haber sentiu lo pronombre adverbial n en verbos reflexivos de movimiento: me'n voi al campo.
Fürth
Fürth (en franco oriental Färdd) ye una ciudat independient situada en a rechión de Franconia Meya en Bavera.
Collongues
Collongues puet estar:
Moncasi
Moncasi (en catalán Moncàsi) ye una pardina aragonesa que se troba situada en o termin municipal d'Esplús, comarca de Litera y provincia de Uesca.
Prunus
Prunus ye un chenero d'árbols y arbustos con diferents especies caultivatas por ser árbols fruitals, como as presiqueras, almendreras, abrecoqueras, ciruelleras, ecetra.
A suya clasificación cientifica ye en constant desputa; bels botanicos el clasifican adintro d'a familia Rosaceae (o caso mes frecuent) con a forma de subfamilia Prunoideae u Amygdaloideae, anque bellas clasificacions el contemplan como a familia propia, Prunaceae u Amygdalaceae.
Adintro de Prunus se consideran cinco subcheners:
All That Remains
All That Remains ye un grupo de metalcore melodico formata en Springfield, Massachusetts. Fue creyada orichinalmente en 1998, como un prochecto paralelo de Philip Labonte quan iste encara yera o cantaire de Shadows Fall. Dimpués d'estar reemplazato por Brian Fair, Labonte convirtió a All That Remains en o suyo prochecto prencipal.
A canción "Six" apareixe en o vidiochuego Guitar Hero II ta PlayStation 2 y XBOX 360. A canción "This Calling" fa parti d'a banda sonora de Saw III, y tamién en fa, chunto a "Chiron", "Two Weeks" y "Forever in your Hands", d'o material descargable d'o vidiochuego Rock Band. Cal decir que "Rock Band Network" apareixe tamién dos cancions mas d'o grupo: "Days Without" y "Undone".
Miembros
180px|thumb|[[Philip Labonte]] Os miembros actuals d'o grupo son:
Antigos miembros
Tamién han feito parti d'o grupo en a suya historia:
Influencias
O grupo s'ha influenciato, en grupos como InuYashon, y Iron Maiden.
Discografía
thumb|180px|Jeanne Sagan, a baixista thumb|180px|O guitarrista Mike Martin thumb|180px|Oli Herbert, guitarrista d'o grupo
Alcoleya de Cinca
Alcoleya de Cinca ye un municipio d'a provincia de Uesca, situato en a Cinca Meya. A suya población ye de habitants en una superficie de 83 km² y una densidat de 0 hab/km².
Toponimia
S'escribe Alcolegia en la primera mención, de 1089. Dimpués Alcoleya, Alcalegia, Alcaliya. En o Cartulario de Chestalgar s'escribe Alcolea de Cinqua en textos en latín, u simplament Alcolea en textos escritos en latín u en aragonés. En o fogache de 1495 s'escribe Alcolea de Cinqua.
Encara en as Corz de Monzón de 1510 se puet veyer una vegada escrito o suyo nombre en aragonés con epentesi antihiatica Alcoleya de Çinqua, en un texto escrito en castellano.
Como microtoponimos intresants tenemos Las Ripas, un caso de conservación d'a xorda intervocalica latina P.
Historia
A fins d'o sieglo XII y principios d'o sieglo XIII una branca d'os Entenza teneban a sinyoría d'Alcoleya de Cinca.
Esporte
L'Alcolea CF ye una equipo de fútbol que chuga cheneralment en categorias rechionals aragonesas.
Personalidaz naixitas d'Alcoleya de Cinca
Categoría principal: ''Naixitos d'Alcoleya de Cinca.
Garbatella (metro de Roma)
A gara Garbatella (en italiano, stazione de Garbatella) ye una gara d'a linia B d'o Metro de Roma, debantada en l'anyo 1990. Se troba en a confluyencia d'a Circonvallazione Ostiense con a Via Giacinto Pullino. Chunto a gara ye l'antiga seu d'o Mercati Generali di Roma (en aragonés, Mercato Cheneral de Roma).
Servicios
A gara apresta os siguient servicios:
Peñalén
iste articlo ye sobre un municipio castellanomanchego en a provincia de Guadalachara; ta atros usos, se veiga Peñalén (desambigación).
Peñalén ye un municipio d'a provincia de Guadalachara, en a comunidat autonoma de Castiella-La Mancha, Espanya. A suya población ye de 108 habitants (2006), en una superficie de 59,18 km² y una densidat de población de 1,82 hab/km².
Cheografía
Peñalén ye situato a 1.341 metros sobre o livel d'a mar, a una distancia de 126 km de Guadalachara, a capital d'a suya provincia, y fa parte d'o partiu chudicial de Molina d'Aragón y d'a comarca de l'Alto Tajo.
Toponimia
Bi ha bel toponimo de influencia aragonesa como El tormagal en o mesmo río baixo o Castiello de Garabatea.
Ankara
Ankara, d'antis mas clamata Angora, y en l'antigüidat Ancyra (ta os romanos) u Ἄγκυρα Áŋkyra (ta os griegos), ye una ciudat turca, que ye a capital d'o país encara que no ye a ciudat con mayor numero d'habitants (en ye Istambul). Fa parte d'a rechión d'Anatolia Central y d'a provincia d'Ankara y ye situata a 938 metros d'altaria sobre o livel d'a mar.
A suya población ye de 3.901.201 habitants (2007) en una superficie de 2.516,00 km², con una densidat de población de 1.550,56 hab/km².
Ye a capital de Turquía dende l'1 d'octubre de 1923, cuan Mustafa Kemal Atatürk treslada a capitalidat d'o país dende Istambul, ta trencar con l'antiga tradición otomana.
Andrés Iniesta
L'11 de chulio de 2010 estió qui fació o gol que li dio a la Selección Espanyola de Fútbol a Copa d'o Mundo de Fútbol de Sudafrica 2010., iste gol fue dedicato a Dani Jarque, muerto en 2009 y amigo suyo.
En aviento de 2011 compró a mayoria d'acciones de l'Albacete Balompié, y patrocina a iste equipo con a suya empresa vinicola Bodega Iniesta.
Galinduste
Galinduste ye un municipio d'a provincia de Salamanca, en a comunidat autonoma de Castiella y Leyón, Espanya. A suya población ye de 510 habitants (2007), en una superficie de 31,63 km² y una densidat de población de 16,12 hab/km².
Concord (Nueva Hampshire)
Concord (prenunciato en anglés [ˈkɒn.kərd]) ye una ciudat d'os Estaus Unius situata en o estato de Nueva Hampshire, d'an ye a capital estatal. Fa parte d'o Condau Merrimack, estando-ne tamién a capital.
A suya población ye de 42.695 habitants (2010) en una superficie de 174,90 km², con una densidat de población de 244,10 hab/km².
Cheografía
A localidat de Concord se troba situata a 88 metros d'altaria sobre o ran d'a mar, estando trescruzato o suyo termin municipal por o río Merrimack.
Gèr (Altos Pireneus)
Gèr (Ger en francés y oficialment) ye una comuna occitana en o departamento francés d'Altos Pireneus, districto d'Argelèrs de Gasòst, cantón de Lorda-2 y rechión d'Occitania. A comuna yera parte de l'antiga provincia de Bigorra.
A suya población ye de 128 habitants (1999) en una superficie de 1,94 km², con una densidat de población de 65,98 hab/km².
Lopinyén
Lopinyén (Lupiñén en castellano) ye un lugar aragonés d'o municipio de Lopinyén-Ortiella, situato en a comarca d'a Plana de Uesca y provincia de Uesca.
Galisancho
Galisancho ye un municipio d'a provincia de Salamanca, en a comunidat autonoma de Castiella y Leyón, Espanya. A suya población ye de 460 habitants (2007), en una superficie de 22,85 km² y una densidat de población de 20,13 hab/km².
Matarranya
La comarca de lo Matarranya ye una comarca aragonesa de la provincia de Teruel que fa parte tanto de lo Baixo Aragón tradicional como de la Francha Oriental d'Aragón.
Cheografía
En la suya mayor parte corresponde a lo semontano de los Puertos de Beceit, macizo montanyoso que se distribuye en lo cabo sud d'esta comarca y tamién por las zonas mugants de las provincias de Tarragona (Puertos d'Horta, Puertos de Tortosa), y Castellón (Puertos de Moriella).
Mugas
Muga a lo norte con lo Baixo Aragón-Casp, a l'este con Tarragona, a lo sud con Castellón y a l'ueste con a comarca oficial dita Baixo Aragón. La forman 18 municipios y lo despoblato de Mas de Llaurador.
Parla
Fueras de Val Chunquera, que ye con las parlas de lo Guadalop-Mezquín y La Fraixneda, las parlas d'o Matarranya gosan estar prou homochenias y perteneixen a lo subdialecto tortosín chunto con lo que se charra en lo Baixo Ebro, Tierra Alta y Los Puertos de Moriella.
Historia
Cuan Blasco d'Alagón conquerió Moriella, reinando Chaime I, lo Matarranya dixó d'estar tierra de muga con los moros. En los repartos de la Corona d'Aragón que feba Chaime I, lo Matarranya y la Tierra Alta feguraban en Aragón; anyos dimpués de la muerte de Chaime I la muga local definitiva entre Catalunya y Aragón se fació en lo río Algars tenendo en cuenta la muga definitiva entre calatravos, en la marguin ezquierda de L'Algars y los Templers, en la marguin dreita.
I
I (i latina u simplament i) ye a novena letra de l'alfabeto aragonés y a tercera d'as vocals. Proviene de l'alfabeto latino.
En aragonés
Representa en aragonés o fonema vocalico anterior (palatal) d'apertura minima /i/ de fueras d'o caso d'a conchunción copulativa y. Puede tener as siguients realizacions :
John Constable
John Constable, naixito d'East Bergholt (Suffolk, Anglaterra) l'11 de chunio de 1776 y muerto en Londres o 31 de marzo de 1837, estió un pintor britanico, cuasi especializato en pintura paisachistica de Dedham Vale, en Suffolk (ixa comarca ye hue conoixita como o país de Constable). Estió miembro d'a Royal Academy.
I
En aragonés
A forma vocalica d'o ronombre adverbial i/bi, puet presentar as realizacions [i], [i̯], [j] u [ʝ] y s'escribe como "i". En coderencia, a variant reforzada s'escribe "ie": No i veigo; Voi a puyar-ie.
En grafías medievals puet representar diferents fonemas:
Formich Susano
La suya población ye de habitants, en una superficie de 78,17 km² y una densidat de población d'0 hab/km².
Toponimia
Lo toponimo Formich ye d'orichen mozarabe y deriva d'un chenitivo latín FORMICI que faría referencia a una calcina u mescla que s'emplega en construcción. Este chenitivo en -ICI palatalizó en -iche como en Villafeliche (VILLA FELICIS), sufrindo dimpués en aragonés una perda de -e final u apocopa igual como en Villafelich. En 1266 ya s'escribiba Formig:
En lo sieglo XV encara s'escribiba Formich. En lo Libro del Reparo del General de 1489-1491 distinguen entre Formich Susano y Formich Iusano (chusano).
Cheografía
Comprende lo lugar de Formich Chusano.
Mugas
Lo suyo termin municipal muga con Cabra de Mora, Valbona, La Puebla de Valverde, Corbalán y Lo Castellar.
Planas de Canterbury
Cheografía
As planas de Canterbury se formoron a partir d'os sedimentos d'una morrena d'o quaternario depositaus mientres os periodos glacials d'o Pleistoceno tardano, alto u baixo fa entre 3 millons d'anyos y 10.000 anyos. Dimpués as gleras situadas en ista plana aluvial fuoron erosionadas por cuantos grans ríos, mas que mas o Waimakariri, o Rakaia, o Selwyn y o Rangitata. Parti d'as tierras perteneixients a os praus de Canterbury-Otago son adecuadas ta un uso agricola moderadament intensivo, encara que ye un terreno propenso a las sequeras, mas que mas quan bi ha vientos d'o norueste. En ixas ocasions, o fenomeno atmosferico conoixiu como Nor'west arch (literalment en anglés Arco d'o norueste) gosa dar-se en as planas.
Un gran tierratremo o 4 de setiembre de 2010 en ista zona, reveló una falla, desconoixida dica alavez, baixo as planas de Canterbury, que creyó crepazas y eslices.
Ríos
Os ríos d'as planas de Canterbury tienen unos caracteristicos cauces anastomosaus, que diferencia ista zona d'as planas d'Otago Septentrional a o sud, dillá d'o Waitaki, a on os ríos tienen cauces mas estritos, conformaus y amugaus.
Población
A mayoría d'a población de Canterbury vive en una serie de ciudaz grans y chicotas espardidas por todas as planas y conectadas por a carretera estatal numero 1 y a prencipal linia de ferrocarril d'o sud d'o país. Entre as prencipals ciudaz s'incluyen Christchurch, Ashburton y Timaru y entre as chicotas Kaiapoi, Dunsandel, Rakaia, Temuka y Glenavy. Atras localidaz d'as planas son Rangiora, Leeston, Lincoln, Darfield, Geraldine, Methven y Waimate.
Fauna
A extremadament rara especie de Curculionidae, o Hadramphus tuberculatus, ye endemica d'as planas.
Aubièth
Aubièth (Aubièth en occitán, Aubiet en francés y oficialment) ye una comuna occitana en o departamento francés de Gers, rechión d'Occitania, districto d'Aush y cantón d'Aush-2.
A suya población ye de 1.059 habitants (2006) en una superficie de 38,96 km², con una densidat de población de 27,18 hab/km².
Mozarabismo (lingüistica)
Un mozarabismo ye un elemento lingüistico provinient d'as parlas mozarabes amprau por atra luenga. Bi ha mozarabismos en totas as lenguas peninsulars. A vegatas una palabra puede tener una part arabe y unatra de mozarabe. Os mozarabes que emigraban ta os reinos d'o norte no nomás aportoron mozarabismos, tamién yeran intermediarios en a transmisión d'arabismos, ya adaptatos a la suya fonetica romance.
Mozarabismos en aragonés
En aragonés son probables mozarabismos:
Mozarabismos en castellano
En castellano toledán i heba muitos mozarabismos foneticos como faisa ("faixa") que se perdioron en o S XVI cuan cambeó a cort ta Madrit.
Os rasgos foneticos tipicos de l'andaluz no se derivan d'o mozarabe local, ye demostrato que s'han desembolicato autonomament. O seseyo y ceceyo fue traito ta Malaga y Granada por cristianos de l'Andalucía atlantica que repobloron a zona dimpués d'a conquista d'estos zaguers reductos musulmans.
Cidòs
Cidòs (en francés Cizos) ye una comuna occitana en o departamento francés d'Altos Pireneus, districto de Tarba, cantón de los Costalats y rechión d'Occitania. A comuna yera parte de l'antiga provincia de Bigorra.
Mozarabismo (lingüistica)
Mozarabismos en catalán
O catalán de la Catalunya Nueva, (Leida, Tortosa, etc..), Valencia y Balears tiene bels mozarabismos como Clòtxina, Fardatxo, Horxata. Un mozarabismo prou común ye moreno, que ha substituyiu de tot a brú. O mozarabe no explica a mas gran part d'as diferencias, ni sisquiera as lexicas, entre as variants de catalán, como s'ha quiesto veyer. As palabras diferents de bellas variedaz perifericas, (exir, plegar, llevar, etc..), se daban en a Edat Meya en zonas mas centrals u en catalán cheneral y son, por lo tanto, arcaismos. Dicir que en valenciano existe una radiz mozarabe ye lo mesmo que dicir-lo d'o toledán, madrilenyo u burgalés, y existen mas palabras anglesas u castellanas en o valenciano que mozarabes u aragonesas. Por atra parte existen estudios que indican que o mozarabe yera cuasi estinguito cuan os exercitos de Chaime I conquerioron a Taifa de Valencia.
Cidòs
A suya población ye de 114 habitants (1999) en una superficie de 7,61 km², con una densidat de población de 14,98 hab/km².
Gaussan
Gaussan ye una comuna occitana en o departamento francés d'Altos Pireneus, districto de Tarba, cantón de los Costalats y rechión d'Occitania. A comuna yera parte de l'antiga provincia de Bigorra.
A suya población ye de 114 habitants (1999) en una superficie de 7,72 km², con una densidat de población de 14,77 hab/km².
Ŭ
Ŭ, en minúsclas ŭ, (U con breu) ye a ventiseisena letra de l'alfabeto en esperanto. Corresponde a l'aproximant labiovelar sonora [w] en l'Alfabeto Fonetico Internacional, que en aragonés se representa con a letra u.
Ŭ ye tamién una letra de l'idioma belarruso quan s'escribe usando l'alfabeto latín.
En esperanto ŭ se troba cuasi exclusivament en os diftongos aŭ y eŭ, estando muit pocas as parolas en as que se troba prencipiando una silaba.
Castillón d'o Puent
Castillón d'o Puent (Castejón del Puente en castellano) ye un municipio aragonés d'a provincia de Uesca, situato en a comarca d'o Semontano de Balbastro y partiu chudicial de Monzón.
A suya población ye de habitants, en una superficie de 25,43 km² y una densidat de población de 0 hab/km².
Travesato por a Cinca, O municipio debe o suyo apellito a o puent que lo trescruzaba d'antis mas, ya que con os suyos 500 m de largaria yera una pieza clau en as comunicacions d'a comarca.
Toponimia
thumb|220px|left|A vía romana Agustín Ubieto Arteta documenta os nombres medievals Castellón, Castilgone, Castillone, Castellone y Castellione Cepollero, en textos latino u romances.
Dica 1279 yera Castillón Cepollero, debito a la fama d'as cebollas que se cautivaban en a suya huerta chunto a la Cinca. O nombre de Castillón probablement proviene d'un castiello que se suposa que existió en o mesmo puesto a on se troba actualment a ermita de la Vella y que s'emplegaba ta esfender o puent que seguiba a rota romana d'Ilerda enta Osca.
Bi ha a-saber-la toponimia menor en aragonés en o termin municipal. Asinas trobamos o "Camín d'Osca", que ye como se conoixe a la calzada romana que pasaba por o lugar; as "Chesas", tozals de cheso que s'estendillan dica Azlor u "La Clamor", barranco de cabal intermitent que sirve de muga con Selgua. Atras parolas intresants d'orichen aragonés que se fan servir ta referir-se a diferents puestos d'o municipio son "cuadra", que en aragonés se referiba a las tierras de labranza y "pletizo" de l'aragonés "pleta", o puesto a on s'acubillaba o ganato de nueiz.
Simbolos
Castillón estió una d'as primeras villas aragonesas que metió as suyas armas u blason en a frontera d'a suya Casa d'a Villa. As armas primitivas incluyiban a os santos protectors d'o pueblo, a Virchen, Sant Chaime y Sant Sabastián thumb|left|110px|Versión antiga d'o escudo de [[1983]] O primitivo escudo feito por Chuan d'Araçil en a segunda metat d'o sieglo XVI yera cuartelato en cruz. En a parti superior dreita se trobaba un castiello, en a superior ezquierda y a inferior dreita as barras d'Aragón y en a parti inferior ezquierda un lión rampant, simbolo d'a nobleza d'os habitants d'a villa. Ye tot presidito por una cruz de malta y sostenito por dos ánchels.
Bi ha atra versión d'o escudo de 1606 en a Casa d'a Villa, d'a que manimenos nomás se puet veyer a parti inferior, ya que a superior s'ha borrato. Trobamos un puent y una flecha. Existe tamién una inscripción en a Casa d'a Villa de l'anyo 1826 a on se puet veyer a cruz de Malta, simbolo d'a Orden de Sant Chuan de Cherusalén.
En 1983 se fació un atro escudo, replegando una mica a historia y a etimolochía d'o lugar. Dito escudo se dividiba en a suya parti superior en dos cualtels, estando en o dreito a cruz de Malta, ya que perteneixió a os hespitalers mientres mas de cincocientos anyos, y en o ezquierdo un castiello. Abaixo se trobaba representato o puent, o molimento mas reconoixito y que da l'apellito suyo a o lugar.
En 2010 se creyó l'actual escudo oficial. A suya descripción ye a siguient:
A bandera d'a localidat, creyata tamién en 2010, se define vexicolochicament como:
Antigüidat
Localidat de gran importancia historica, ya existiba en tiempos romanos situata a o sud de Barbotium (una mica a o norte l'actual Balbastro, amán de Cosculluela de Fantova) y a o norte d'o mesón que se trobaba en a calzada romana que pasaba por o lugar, en o mesmo puesto a on hue ye Monzón. Seguntes os estudios de Manuel Benito Moliner a calzada romana que pasaba por Castillón podeba tener dos posibles rotas. Estrabón ya parlaba d'a primera d'ellas que articularía a provincia Tarraconense, unindo a ciudat de Tarraco (actual Tarragona) con Oiarso (en l'actual localidat guipuzcuana d'Oyarzun), estando equivalent a l'actual N-240 que va dende Tarragona dica Sant Sabastián. L'atra alternativa ye que fuese a calzada entre as ciudaz d'Osca y Ilerda, conoixita encara como Camín d'Osca, que amás de por Castillón pasaba por atras localidaz vecinas como Ilche, Berbegal, A Perdiguera, Pertusa, Antillón, Pueyo de Fanyanars, Alcalá d'o Bispe, Monflorite y o Santuario de Salas. D'ista epoca serían o puent por o que a calzada travesaba a Cinca, con os suyos 500 metros de longaria y 20 arcadas, y o castiello de La Vella que esfendeba o puent.
Edat Meya
thumb|200px|O rei [[Pero I d'Aragón|Pero I conquirió a localidat]] En 1089 o rei aragonés Sancho Remíriz conquista Monzón y ya se parla de Castillón Cepollero como parti d'a churisdicción d'ista ciudat en estar-le concedito o suyo fuero. Estió Pero I d'Aragón qui conquirió Castillón en 1099, pasando a estar sinyor d'a localidat l'abat Galindo, capellán de Pero I, y que tamién yera sinyor d'Alquezra y Monzón. En l'anyo 1104 pasaría a estar tenient de Castillón Galindo Remíriz y en 1134 Chuan Galíndez.
Dimpués d'a conquiesta de Balbastro, en l'anyo 1130, s'atorga a Castillón a carta de población, estando pues o suyo termin independient d'o de Monzón. Con a batalla de Fraga, en 1134 os aragoneses pierden muitas d'istas importants plazas a mans d'os musulmans. Será alavez Pero d'Estopinyán qui tornará a ocupar Monzón y Castellón, cedendo-los a o conte Remón Berenguer IV, que le deixará Castillón, incluyindo o dreito a la "lezda" u pontache sobre os viachers que travesaban o suyo puent, chunto con Tamarit y Zaidín.
Berenguer, que yera caballero seglar d'a Orden d'o Temple, donó en 1143 Monzón chunto con atras 27 poblacions, entre ellas Castillón, a os templers, creyando-se asinas a Encomienda templera de Monzón. Dende 1219 os templers yeran duenyos tamién a cambeo de 1.000 sueldos anyals d'o castiello y a villa de Castillón Cebollero, con o suyo puent. Manimenos, poquet a poquet fuoron baixando os ingresos que s'obteneban con o pontache, ya que as chents cruzaban a Cinca por atros puestos, lo que fació que se rebaixa-se a loga dica os 400 sueldos y que en 1259 se suprimise, quedando a cargo a orden nomás d'as reparacions en o puent. Ista situación remata de tot con a construcción d'o puent de Monzón en o reinato de Chaime II, encara que o puent continaría en piet cinco sieglos mas. thumb|220px|left|Como en atras muitas localidaz d'Aragón as ordens militars como os [[Orden d'o Hespital|hespitalers tenioron una gran importancia en a historia d'o lugar]] En primerías d'os sieglo XIV o papa declara a disolución d'a Orden d'o Temple. Dimpués d'una fura batalla os templers reblan en Aragón en 1309 en Chalamera y Monzón, pasando as suyas posesions en ista zona y a Encomienda de Monzón a mans d'os hespitalers. D'ista epoca se conoixe que o Castellano d'Amposta tasó entre as suyas propiedaz o paso de piatons y mercaderías por o puent en 1338. En l'anyo 1391, a villa amurallata teneba 32 casas, augmentando en os anyos veniders a población debito a la plegata de cristianos viellos d'atros lugars d'a comarca.
Edat Moderna
thumb|200px|A torre d'a [[Ilesia de l'Asumpción de Castillón d'o Puent|ilesia de l'Asumpción se construyó en ista epoca]] Debito a las buenas cosechas y a o incremento d'a ganadería o sieglo XVI estió bueno economicament ta o reino, fendo-se nuevas construccions en o lugar, destacando a Casa d'a Encomienda que dimpués sería Casa d'a Villa. D'ista epoca encara se conservan prou bien as fronteras de l'edificio con os protectors d'o lugar, a Virchen y l'apostol Sant Chaime, protector d'os pelegrins que feban o camín de Sant Chaime por ista localidat.
Por ixas envueltas o lugar disposa d'un furno comunal, carnecerías y un molín farinero entre atros. Se construye tamién auguas entalto d'a Cinca o Hespital de Sant Chuste, que dimpués sería una ermita. Existió tamién un molín aceitero que emplegaban ta fabricar aceite que se consumiba en o lugar u se vendeba a os montayeses que baixaban a mercar-lo.
A obra mas important estió, manimenos, a enampladura d'a ilesia parroquial, construindo-se a torre y as capiellas. A razón ye que a viella, dita dende a la vez a "Vella" ye una mica luent d'o nuclio urbán. Diz a tradición que as obras se rematoron o cuan Felipe I d'Aragón vesita a localidat en 1557 o día d'a batalla de Sant Quintín.
Ye tamién en ista epoca cuan s'estableixe l'actual trazato urbán, en forma de cruz composata por un tramo baixo, a "carrera d'Abaixo" que ranca d'a "Plaza d'a Cruz", a on que se trobaba l'humilladero a on rezaban os viachers en marchar y tornar, y que contina enta a "carrera d'a Ilesia". Os brazos d'a cruz son formatos por as "carreras d'Alto" y "d'o Furno". Chusto en o centro d'a cruz se troba a casa d'a Villa.
En 1640 mientres a Guerra d'os Segadors en Catalunya s'estricallan muitos d'os puents d'a comarca, incluyito o puent de Castillón. En as casas s'acubillan as tropas d'o rei, y mesmo se diz que Felipe III estió refuchiato en La Vella.