cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Sufixo -enco
Como indicador de naturaleza lo trobamos en buralenco y paulenco. Como indicador de tendencia a un color lo tenemos en royenco y amarillenco. Como indicador de relación lo tenemos en pastenco, rebordenco, mayenco, popenco, fraixenco y en os medievals reyalenco y chudienco (relativo a los chodigos, aplicau por eixemplo a lo luengache, a lo vin, y seguntes Borao despectivo de chodigo, que puet estar-ne una fosilización d'o termin u error d'interpretación).
Como indicador de chentilicio lo tenemos en pirinenco y sarllerenco, y se puet fer servir pa adaptar os chentilicios catalans con o sufixo cognato -enc como se fa en atras luengas peninsulars en os eixemplos ibicenco, jijonenco, puchenco, que seguntes o linguista David Pharies ye un ampre navarro-aragonés en castellano. Como etnonimo se troba en flamenco y talment en judienco como ya s'ha dito.
Isartor
Isartor ye la puerta oriental d'o casco historico d'a ciudat de Múnich (Bavera, Alemanya). Fue construyida en 1337 y restaurada en estilo neogotico per Friedrich von Gärtner de 1833 a 1835. Bernhard Neher adhibió lo fresco d'a paret en 1835. O Valentin-Karlstadt-Musäum se troba en uno d'os torretons dende 1959.
Orellana la Vieja
Orellana la Vieja ye un municipio extremenyo d'a provincia de Badajoz. Se troba situata en a comarca de Vegas Altas y en o partiu chudicial de Villanueva de la Serena. A suya población ye de 2.603 habitants (2022), en una superficie de 37,5 km².
Toponimia
O toponimo Orellana presenta o sufixo -ana y proviene d'o latín Villa Aureliana.
Extremos cheograficos d'Alemanya
Os extremos cheograficos d'Alemanya (en alemán Zipfelbund) son os cuatre puntos cheograficos extremos d'Alemanya, representatos por cuatre ciudaz: o municipio mas septentrional d'Alemanya que ye List en Sylt, o municipio mas occidental Selfkant, o municipio mas meridional Oberstdorf y o municipio mas oriental Görliz.
A vegatas bi ha dandalos sobre si a ciudat de Görlitz s'ha de considerar un d'os extremos cheograficos d'Alemanya, ya que o municipio vecín de Neißeaue ye situato 2 km mas a l'este.
Con motivo de l'auto central d'a fiesta d'o Día d'a Unidat Alemana de 1999 en Wiesbaden fuoron designatos oficialment os cuatre extremos alemans. Con isto se fixoron os cuatre municipios extremos, establindo-se relacions de cooperación y actividaz ta fomentar l'achirmanamiento entre ditos municipios.
Frankfurt
Frankfurt puet fer referencia a:
Productor cinematografico
Un productor cinematografico u simplament productor ye, en o mundo d'o Cine, qui financia u coordina a financiación antes d'a filmación d'una cinta y/u qui, mientres a suya filmación, fa o control d'os gastos feitos t'achustar-los a o presupuesto que teneba la cinta en prencipiar o rodache. Tamién fa bellas labors d'aduya a o director cinematografico, como a contractación d'os actors, y gosa estar l'interlocutor entre os actors y o director si amanixen problemas mientres o rodache, tenendo-ie asinas tamién un papel artistico y no nomás que financiero.
Alacetalment o productor gosaba estar qui financiaba dreitament a cinta, pero dende que facioron a suya aparición as grans empresas ditas productoras, son mas que mas treballadors en as productoras, estando lo suyo treballo a coordinación d'a producción d'a cinta.
Sant Miquel de Campmajor
A suya población ye de 218 habitants (2007) en una superficie de 33,2 km² con una densidat de población de 6,57 hab/km².
Cheografía
A localidat de Sant Miquel de Campmajor ye situata a 217 metros d'altaria sobre o livel d'a mar.
O suyo termin municipal incluye as localidaz de Briolf, Falgons, Sant Martí de Campmajor y Ventajol.
Bespén
Bespén ye un lugar aragonés d'o concello municipal d'Angüés, situato en a comarca de Plana de Uesca y provincia de Uesca.
A suya población ye de 70 habitants (2018).
Cheografía
Bespén ye situato en o capezo d'un chicot pueyo a 457 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, a una distancia de 25 km d'a ciudat de Uesca, a capital d'as suyas comarca y provincia.
Ye situato no pas muit luent de l'antiga vía romana Uesca-Leida por Monzón.
Historia
Seguntes Agustín Ubieto Arteta, a primera cita d'o lugar ye de 1093, recullita en a obra d'Antonio Durán Gudiol Colección diplomática de la catedral de Huesca, I (Zaragoza, 1965), y documenta as variants Bespen y Uespen.
Mara (Cerdenya)
Mara (Mara en sardo; Mara, en italiano y oficialment) ye una comuna sarda en a provincia italiana de Sasser y rechión de Cerdenya, que feba parte de l'antigo reino de Cerdenya.
A suya población ye de 808 habitants en una superficie de 18,88 km², con una densidat de población de 42,80 hab/km².
Avera
Avera (Avera en occitán, Abère en francés y oficialment) ye una comuna occitana en o departamento francés de Pireneus Atlanticos, districto de Pau, cantón d'o País de Morlans y de Montanerés y rechión de Nueva Aquitania. A comuna yera parte de l'antiga provincia d'o Biarn.
Mara (Cerdenya)
Mugas
O suyo trmín municipal muga con os termins de Biddanoa Monteleone, Romana, Monteleone, Cossoine, Padria y Puthumajore.
Avera
A suya población ye de 133 habitants (1999) en una superficie de 5,81 km², con una densidat de población de 22,89 hab/km².
Tosantos
Tosantos ye un municipio d'a comunidat autonoma castellanoleyonesa en a provincia de Burgos, situau en a comarca de Montes de Oca y partiu chudicial de Briviesca.
A suya población ye de 54 habitants (2008) en una superficie de 5,74 km², con una densidat de población de 9,41 hab/km².
Cheografía
A localidat de Tosantos se troba situada a 819 metros d'altaria sobre lo livel d'a mar, a una distancia de 42 km d'a ciudat de Burgos, a capital d'a suya provincia.
The Sting
The Sting (títol orichinal en anglés, en aragonés A fizada, enguerada en Aragón con o títol en castellano de El golpe, O golpe en aragonés) ye una cinta de comedia dramatica d'intriga policial estausunidense de l'anyo 1973 dirichida por George Roy Hill seguntes un guión orichinal de David S. Ward, con una dirección de fotografía de Robert Surtees, una Banda Sonora Orichinal de Marvin Hamlisch y una producción de Tony Bill, Michael Phillips y Julia Phillips ta las productoras Universal Pictures y The Zanuck/Brown Company, con un elenco d'actors formau en os suyos papels principals por Paul Newman, Robert Redford, Robert Shaw, Eileen Brennan, Charles Durning y Robert Earl Jones.
Ambientada en Chicago (Illinois) en 1936, la cinta se rodó en ixa mesma ciudat y en Santa Monica (California) y amuestra como paran un espinganet una banda d'estafadors ta vengar-se d'un mafioso que ha matau a un d'ells. Recibió 7 Premios Oscar (con atras 3 nominacions), un Premio David de Donatello y una nominación a un d'os Premios Globos d'Oro, entre cuantos atros premios.
Ventajor e Serèr
A suya población ye de 97 habitants (1999) en una superficie de 8,26 km², con una densidat de población de 11,74 hab/km².
Cheografía
O territorio d'a comuna de Ventajor-Serèr ye situato a una altaria meya de 280 metros sobre o livel d'a mar, con altarias minima de 218 y maxima de 345 metros. Ye situato a una distancia de 20 km d'a ciudat de Pau, a capital d'o suyo districto.
Demografía
2006: población provisional seguntes o INSEE.
Sendlinger Tor
Sendlinger Tor ye la puerta sud d'o casco historico d'a ciudat de Múnich (Bavera, Alemanya). Fue construyida en o sieglo XV y restaurada en estilo neogotico per Arnold Zenetti en 1860. Wilhelm Bertsch anyadió l'arco en 1906.
Boulogne-sur-Mer
Boulogne-sur-Mer (en picardo Boulonne-su-Mér, en flamenco Bonen) ye una comuna francesa en o departamento d'o Paso de Calais, districto de Boulogne-sur-Mer y rechión d'Altos de Francia. Ye a capital de 2 cantons (Boulogne-sur-Mer-1 y Boulogne-sur-Mer-2) y d'o suyo districto.
A suya población ye de 44.273 habitants (2006) en una superficie de 8,42 km², con una densidat de población de 5.258,08 hab/km².
Mesegar de Corneja
A suya población ye de 57 habitants (2020) en una superficie de 10,29 km², con una densidat de población de 6,22 hab/km².
Cheografía
A localidat de Mesegar de Corneja se troba situada a 1.018 metros d'altaria sobre lo livel d'a mar, a una distancia de 61 km d'a ciudat d'Ávila, a capital d'a suya provincia.
Murinae
Murinae (Illiger, 1811) ye una subfamilia taxonomica adintro d'a familia Muridae, de mamiferos radedors de mida chiquilina, compuesta per alto u baixo meyo millar d'especies descriptas, anque lo numer d'especies que se i concaben ha gosau variar en os zaguers anyos como consecuencia d'as diferents revisions taxonomicas que bels autors en son feito.
Zoonimia
En aragonés, o zoonimo que se gosa emplegar ta designar a istes animals ye ratos  u ratons   (as dos dimanan d'o latín Rattus, «rata»), anque puntualment s'ha puesto reconoixer o termino zorz   en a val d'Echo. Paralelament con iste, y tamién d'orichens etimolochicos escuros, se documenta os termins suri y churi exclusivament en as vals d'Ansó y d'Echo,  anque significativament apareix tamién con iste nombre, huei tan rinconau, en o Libro d'el Trasoro, podendo-se entender alavez que talment hese estau mas cheneral en belaltros tiempos:
L'adaptación recomendada d'a parola latina «murinae», en as luengas romances, gosa estar «murins / murinos» que literalment significa «relativos con o rato». En especial perque a especie Mus musculus se gosa emplegar como animal d'experimentación, «murín» tamién ye un alchectivo que conoix muito uso en a bibliografía cientifica en as luengas latinas ta referir-se a cosas que se relacionan con ixe animal u que en dimanan.
Cheneros
Se i clasefican: Abditomys - Abeomelomys - Aethomys - Anisomys - Anonymomys - †Antemus - †Anthracomys - Apodemus - Apomys - Archboldomys - Arvicanthis - Baiyankamys - Bandicota - Batomys - †Beremendimys - Berylmys - Bullimus - Bunomys - †Canariomys - Carpomys - †Castillomys - †Castromys - †Chardinomys - Chiromyscus - Chiropodomys - Chiruromys - Chrotomys - Coccymys - Colomys - Conilurus - Coryphomys - Crateromys - Cremnomys - Crossomys - Crunomys - Dacnomys - Dasymys - Dephomys - Desmomys - †Dilatomys - Diomys - Diplothrix - Echiothrix - Eropeplus - †Euryotomys - Golunda - Grammomys - Hadromys - Haeromys - Hapalomys - Heimyscus - †Hooijeromys - †Huaxiamys - †Huerzelerimys - Hybomys - Hydromys - Hylomyscus - Hyomys - Kadarsanomys - Komodomys - †Kritimys - Lamottemys - Leggadina - Lemniscomys - Lenomys - Lenothrix - Leopoldamys - Leporillus - Leptomys - Limnomys - †Linomys - Lorentzimys - Macruromys - Madromys - Malacomys - Mallomys - †Malpaisomys - Mammelomys - Margaretamys - Mastacomys - Mastomys - Maxomys - Melasmothrix - Melomys - Mesembriomys - Micaelamys - Microhydromys - Micromys - †Mikrotia - Millardia - Mirzamys - Muriculus - Mus - Musseromys - Mylomys - Myomyscus - Myotomys - Nesokia - Nilopegamys - Niviventer - Notomys - Oenomys - †Orientalomys - Otomys - Palawanomys - Papagomys - †Paraethomys - Parahydromys - Paraleptomys - Paramelomys - †Parapelomys - †Parapodemus - Paruromys - Paulamys - Pelomys - Phloeomys - Pithecheir - Pithecheirops - Pogonomelomys - Pogonomys - Praomys - †Progonomys - Protochromys - Pseudohydromys - Pseudomys - †Qianomys - †Ratchaburimys - Rattus - Rhabdomys - †Rhagamys - †Rhagapodemus - Rhynchomys - Saxatilomys - †Saidomys - Solomys - Sommeromys - Spelaeomys - Srilankamys - Stenocephalemys - †Stephanomys - Stochomys - Sundamys - Taeromys - Tarsomys - Tateomys - Thallomys - Thamnomys - Tokudaia - Tonkinomys - Tryphomys - Uromys - Vandeleuria - Vernaya - †Wushanomys - Xenuromys - Xeromys - †Yunomys - Zelotomys - Zyzomys
Pedrera (Sevilla)
Pedrera ye un municipio andaluz situato en a comarca d'a Sierra Sud de Sevilla y provincia de Sevilla.
A suya población ye de 5.339 habitants (2010), en una superficie de 60,64 km² con una densidat de población de 88,04 hab/km².
Cheografía
A localidat de Pedrera ye situata a 460 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, a una distancia de 110 km d'a ciudat de Sevilla, a capital d'a suya provincia.
Mugas
O termin municipal de Pedrera muga a o norte con Estepa; a l'este con La Roda de Andalucía; a o sud con Martín de la Jara; y a l'ueste con Gilena.
Lista de comunas d'os Pireneus Orientals
Lista d'as 226 comunas d'os Pireneus Orientals por orden alfabetico.
(CAP) Mancomunidat Perpinyán Mediterrania, creyata en 2001.
Castèthnau e Camplong
Castèthnau e Camplong (Castèthnau e Camplong en occitán, Castetnau-Camblong en francés y oficialment) ye una comuna occitana en o departamento francés de Pireneus Atlanticos, districto d'Aulorón, cantón d'o Corazón de Biarn y rechión de Nueva Aquitania. A comuna yera parte de l'antiga provincia d'o Biarn.
Cheografía
O suyo territorio ye trescruzato por a Gave d'Aulorón.
Lista de municipios d'a provincia de Burgos
350px|right|thumb|Mapa municipal d'a [[provincia de Burgos.]]
{| | ! Nombre ! Pob. (INE 2008) ! Pob. (INE 2007) ! Pob. (INE 2006) ! Pob. (INE 2005)
Premio Oscar a la Millor Actriz Segundaria
O Premio Oscar a la Millor Actriz Segundaria ye uno d'os premios Oscar que concede cada anyada l'Academia d'as Artes y as Ciencias Cinematograficas de Hollywood  en a ciudat de Los Angeles (California), seu social d'a entidat, y que premia a la millor actriz segundaria d'as cintas de l'anyada.
Anyos 1940
Prencipiando con os premios de 1943, as ganadoras d'o premio Oscar a la millor actriz segundaria recibioron estatuetas pareixitas a las d'os ganadors d'atras categorías, encluyendo-ie as categorías prencipals. Antis d'ixo, as ganadoras nomás recibiban que una placa.
Lo Bòrn (Alta Garona)
Lo Bòrn (Lo Bòrn en occitán, Le Born en francés y oficialment) ye una comuna occitana en o departamento francés d'Alta Garona, districto de Tolosa, cantón de Vilamur de Tarn y rechión d'Occitania.
A suya población ye de 261 habitants(1999) en una superficie de 10,85 km², con una densidat de población de 24,06 hab/km².
Chubo
O chugo    u chubo  (d'o latín <IUGUM) ye un aparello de madera que, meyant una traviesa mantiene chuntos dos animals de tiro, como machos u bueis, con l'obchectivo d'aproveitar a suya fuerza en fayenas como aladrar a tierra, estibar os carros u altros quefers en os que siga menester. Os animals chuntos con un chubo se diz que son «chunitos» (v. chunir~chunyir), y forman una «chunta».
O vocable «chugo» viene dreitament d'o latín <iugum, que ye una parola de radiz indoeuropea, emparentada con o sanscrito yug que significa «unión» y ha dau orichen a la parola «yoga». A forma «chugo» d'o nombre la trobamos en aragonés belsetán, en chistabín y atros parlaches de las vals de Sobrarbe, como Tella y a Val de Vio. En Ribagorza y en a val d'Echo s'ha documentau como coexiste con a forma «chubo». En atros muitos puestos nomás se documenta la forma «chubo», como pasa en Aragüés de lo Puerto y en os lugars por o calcil de Penya Montanyesa.
Emplego y formas diferents
Os chubos emplegatos con equins u bovins son diferents. Estas diferencias se deben a la forma anatomica de cada especie, en as que cal aproveitar os puntos d'aplome d'o cuello u d'os cuartos debanters ta fer a tracción.
Os bovins, de normal bueis, per l'anatomía mas estreita d'os suyos cuartos debanters, y lo feito que gosan levar o cuello mas abaixato que los machos, amenistan que ta estibar de l'aladro cuan i son puestos en chunta, leven o chubo ligato a os cuernos, por cuenta d'estar posato dreitament a l'alto d'a collera como se fa con as mulas.
En o caso d'as mulas y d'altros equins, a posición d'o suyo cuello ye mas alto y por l'amplaria d'os suyos huembros ye prou mes fácil entrascar lo chubo contra os cuartos debanters de l'animal, de normal fendo servir una collera que, por estar mas blanda que a madera de l'instrumento, fa que l'animal no tome mal en fer esfuerzos. .
Vocabulario
En Ribagorza y Sobrarbe s'emplega por lo regular o verbo chunyir pa l'acción de meter a dos animals en un chugo, que alavez se diz que son chunitos u chunius. Asinas se documenta en baixa Ribagorza, Baixo Penyas y en Bielsa, por meter bels eixemplos: Ya has chunyito a es bueis?, Se chunyen y comenzamos, etc. En atras zonas, como en a val d'Echo, se conoixe o verbo como chunir.
En a Buerda, o chubero ye o pastor que s'ocupa de cosirar os bueis. En esta localidat a parola que s'emplega pa denominar a este aparello ye chubo y no chugo.
Serinyà
Serinyà (Serinyà en catalán y oficialment, Seriñá en castellano) ye un municipio catalán situato en la provincia de Chirona y en a comarca d'o Plan de l'Estanyo.
A suya población ye de 1.084 habitants (2007) en una superficie de 17,4 km², con una densidat de población de 62,3 hab/km².
Cheografía
A localidat de Serinyà ye situata a 188 metros d'altaria sobre o livel d'a mar.
O suyo termin municipal encluye as localidaz de Baió, Bosquerós, Mas Usall, Casals y La Cellera d'Amont.
Mont Frontón (Abanto)
Lo mont Frontón ye un pico de 1.182 metros d'altaria, situau en la sierra d'el Frontón de que ye la suya cima.
En a suya cima bi ha un vértiz cheodesico.
Augèna e Camptòrt
Augèna e Camptòrt (Augèna e Camptòrt en occitán, Ogenne-Camptort en francés y oficialment) ye una comuna occitana en o departamento francés de Pireneus Atlanticos, districto d'Aulorón, cantón d'o Corazón de Biarn y rechión de Nueva Aquitania. A comuna yera parte de l'antiga provincia d'o Biarn.
A suya población ye de 214 habitants (1999) en una superficie d'11,81 km², con una densidat de población de 18,12 hab/km².
Ravena
Ravena (en dialecto romanyol Ravèna; en italiano y oficialment Ravenna) ye una ciudat italiana capital d'a provincia de Ravena y en a rechión d'Emilia-Romanya.
Turismo
Tamién se diz turismo a l'actividat de viachar por goyo mientres un periodo superior a 24 horas y inferior a 1 anyada. En un viache turistico, lo que importa ye o mesmo viache, más que no pas o destín. Un turista puede estar intresato en a belleza natural d'un puesto, en a suya chent, u as obras artisticas y culturals que i puede vesitar.
Fomentar o turisme en o suyo propio país ye parti d'a faina d'una misión diplomatica y d'una misión consular.
World Trade Center Zaragoza
O World Trade Center Zaragoza ye un conchunto de edificos destinatos a l'actividat comercial y empresarial situato en a ezquierda d'o río Ebro en Zaragoza, (Aragón), entre as avenidas María Zambrano y Gertrudis Gómez de Avellaneda.
O prochecto d'a obra fue realizato integrament por o estudio d'arquitectura zaragozano Aranaz y Asociados, Arquitectura y Urbanismo, encapezando o desarrollo José Antonio Aranaz de Motta y o suyo colaborador, Eduardo Martín Correas. A suya construcción principió en l'anyo 2005, y a suya embotada se fizo o 16 d'abril de 2008. O conchunto consta de dos gratacielos de 77 metros d'altaria, una torre de diez plantas, un centro de congresos, y un hotel de quatre estrelas.
Bellestar
O toponimo Bellestar puet estar:
Linars de Marcuello
Linars de Marcuello se troba a os piez d'a sierra de Lobarre, que belunos tamién dicen "de Marcuello" en o tramo correspondient a las ruinas d'iste castiello, fendo parti d'a comarca Plana de Uesca.
O casal de Linars s'adapta a la topografía inclinada d'o terreno. O conchunto d'o lugar ye prou unitario, pues as construccions en a suya mas gran parti s'han feito con piedretas picadas sin labrar, o cual li da un aspecto rustico y pintoresco de vez
En o campo administrativo, cal dicir que tenió concello propio, dica que s'achuntó a Sarsa Marcuello, d'o cual lo deseparan cuasi 3 km. Agora os dos lugars penden d'o Concello de Lobarre.
Una tradición muito enradigada entre os suyos habitadors, d'a cual a tornaremos a fablar mas adebant, sinyala que ístos, en un prencipio, viviban en Marcuello, chunto a o castiello d'iste mesmo nombre, pero que dimpués se'n baixoron ta l'actual puesto, posiblement en o sieglo XII.
Estió churisdicción d'os Urriés, sinyors tamién d'a vecina Baronía d'Ayerbe, formando chunto con Sarsa a «Honor de Marcuello».
Os suyos habitadors en l'actualidat no pasan d'una ventena de personas, que viven principalment d'os treballos d'o campo.
Toponimia local
Ta confeccionar iste treballo y os listaus contenius en o mesmo, son estadas de gran interés as informacions obtenidas de:
Cal advertir que o que astí se traye no ye una replega completa y exhaustiva de toda la toponima d'o termin municipal de Linars, sino que ye una parti d'a mesma.
O toponimo Linars de Marcuello
O toponimo mayor "Linars", que da nombre a o lugar, y que podemos trobar en atros puestos d'a cheografía altoaragonesa, como bien sabemos toz, significa «puesto an bi ha sembrau (u se cría) lino». Sindembargo i pueden haber atras interpretacions porque o Linares d'Andalucía probién de Lenyares, puesto a on se fa lenya. En o tocante a ista cuestión, ya hemos visto anteriorment a tradición, que agún se conserva entre os suyos vecinos, sobre a procedencia d'os primitivos habitadors d'o lugar, ye dicir, veniban de Marcuello. As tierras que cautivaban pareixe estar que las teneban an agora ye o lugar, habendo-ie muitos campos adedicaus a o cautivo de lino, razón por a cual, seguntes contan, diciban que se'n baixaban «ta os linars», habendo-se conservau ya ta cutio ista voz ta dar nombre a iste termino, o cual no ha variau con o paso d'os sieglos, a tamas de l'aire castellanizador que fa tiempos escobó toponimos mayors platerament aragoneses y que solo s'han conservau que en a fabla popular, como pueden estar os casos d'os vecinos lugars de Lobarre y Boleya:
Calaorra
Creigo chustificadismo tractar astí, en un trestallo propio, a existencia d'iste toponimo local, por a gran importancia historica que o mesmo puede plegar a tener. Por Calaorra se conoixe en Linars una partida situada a man ezquierda, seguntes se'n ba de Sarsamarcuello ta Linars, y chunto a o clamau «Canterón de Josito».
En l'actualidat as chents de Linars claman a ista partida "El Pueyo", explicando que bi habió un lugar, pero en os tiempos d'antis mas se conoixeba por Calaorra, clamando-la d'ista traza zaguera as personas mayors. José Damián Dieste Arbués, en un articlo publicau en o Diario del Altoaragón, puede que siga una d'as primeras pregonas en mencionar a existencia d'iste toponimo en os papels.
Si paramos cuenta que en ixa partida encara se conservan repuis d'o lugar que bi habió, y que desapareixió antis d'o sieglo XIII, pues d'o contrario amaneixería citau en o documento de Chaime I que n'hemos feito mención en o prencipio, veyeremos que ye muito lo intrés que tiene iste toponimo, mas que mas ta o mundo d'os historiadors, pues o mesmo mos ye indicando an se devantó lo muito important municipio romano CALAGURRIS FIBULARIENSIS, que muitos historiadors no sin de dandaleyo han quiesto identificar con l'actual Lobarre.
Dende ista partida de Calaorra partiba un camín, agora ya desapareixiu (¿una vía romana segundaria?), que levaba ta Marcuello, seguntes informa Aurea Arbués Fontana.
Pui Aguala
Pui Aguala (en castellano Puiaguala) ye un mont situau en o municipio de Robres.
En o suyo cobalto bi ha un vértiz cheodesico con 420 metros d'altaria dito La Rambla.
Mantornar
thumb|right|200px|O [[guambre mantornando.]] Mantornar ye labrar por segunda vegada   chirando («tornando») a tierra ta l'atra man, dimpués d'haber-la rompiu en primeras, como por eixemplo se fa con o cutre, y haber deixau pasar o tiempo preciso pa que cayesen as plevidas pa fer-le «entrar a sazón» u «fer-se-le a sazón».
Conca de Dalt
Conca de Dalt ye un municipio catalán situau en la provincia de Leida, en la comarca de lo Pallars Chusán y en lo partiu chudicial de Tremp. La suya población ye de 418 habitants (2008), en una superficie de 116,26 km² con una densidat de población de 3,6 hab/km².
Mantornar
Con a «mantornada» s'apresta la tierra pa sembrar. L'aparello d'aladro que s'emplega pa mantornar ye o guambre u güembre.
Valmala
Valmala puet estar:
Michał Kalecki
Michał Kalecki, naixito de Łódź (Imperio Ruso, hue Polonia) o 22 de chunio de 1899 y muerto en Varsovia (Polonia) o 18 d'abril de 1970, estió un economista polaco de formación marxista, especializato en macroeconomía y considerato como uno d'os prencipals economistas d'o sieglo XX, colaborando con os Gubiernos de Cuba, India, Israel y Mexico. Desembolicó paralelament con John Maynard Keynes muitas d'as tesis d'o keynesianismo, encara que a suya obra, escrita en polaco, no tenió muita trascendencia internacional dica dimpués d'a suya muerte. Tamién estió uno d'os economistas que mas treballoron ta aplicar as Matematicas a la ciencia d'a Economía.
Segundas taifas
As sublevacions anti-almurabitz encomenzoron en o surueste d'a peninsula entre os anyos 1143 y 1144, empentatas por una secta conoixita como muridim. Os muridim plegoron a dominar L'Algarve, Badajoz y Cordoba.
O sinyor d'a taifa de Rueda Sayf Al Dawla d'a familia d'os Banu Hud se declaró vasallo d'Alfonso VII de Castiella y consiguió reinar en a Taifa de Murcia. A la suya muerte en 1146 fue sucedito por Ibn Iyad, que morió en l'anyo 1147 y fue sucedito por Ibn Mardanis, o celebre rei Lop, con qui a Taifa de Murcia arribó en o suyo apocheu, conquerindo Valencia y territorios en Andalucía oriental. O rei Lop contaba con l'aduya d'os cristianos. Manimenos dimpués d'un periodo d'estabilidad y de gran desembolique economico a la fin no podió resistir a invasión almuade. A resistencia anti-almuade d'o rei Lop fació que a reconquiesta aragonesa no s'aturase quan a invasión almuade como se desvinió con a reconquiesta castellana.
En as Balears una familia almurabit consiguió mantener-se independient d'os almuades dende l'anyo 1146 dica l'anyo 1203.
Aguas
A suya población ye de 35 habitants (2009).
Cheografía
Aguas ye a una distancia de 20 km de Uesca, a capital d'a suya comarca y provincia. Se troba situato a 706 metros d'altaria sobre o livel d'a mar.
Sobrado (A Coruña)
Sobrado ye un municipio espanyol d'a comunidat autonoma de Galicia que se troba en a provincia d'a Coruña. A suya población ye de 1.758 habitants (2019), en una superficie de 120,64 km² y una densidat de población de 15 hab/km².
Aguas
Historia
Seguntes Agustín Ubieto Arteta, a primera cita d'o lugar ye en 1178, en a obra de Pascual Galindo Reconstitución del Cartoral del Pilar (El "Libro de los Botones") siglos XII-XIV, en Revista Zurita, II, Zaragoza (1934), y documenta as formas Aguas, Anguas, Aquas y Aquis.
Maltis
Maltis (Maltis en sardo; Martis, en italiano y oficialment) ye una comuna sarda en a provincia italiana de Sasser y rechión de Cerdenya, que feba parte de l'antigo reino de Cerdenya.
A suya población ye de 630 habitants en una superficie de 22,94 km², con una densidat de población de 27,46 hab/km².
Roubaix
Roubaix (en flamenco Roboais, en neerlandés Robaais) ye una viella ciudat industrial y una comuna francesa situada en l'antiga provincia de Flandres francés o norte d'o país, amán d'a muga con Belchica. Fa parti de l'aria metropolitana europea de Lille en o departamento d'o Norte y rechión de Altos de Francia. Ye a capital de dos cantons.
En l'anyo 2013, a población de Roubaix yera de 95,866 habitants, estando a tercera ciudat más poblada d'Altos de Francia, dimpués de Lille y Amiens. A superficie total d'a ciudat ye de 13.23 kilometros quadraus, con una densidat de población de 7,246 hab/km².
A primera mención segura d'a ciudat de Roubaix ye d'o sieglo IX en latín Villa Rusbaci. Sindembargo, o suyo desembolique esdevenió en o sieglo XIX, con a Revolución industrial, quan yera o prencipal centro francés d'a industria textil d'o norte d'o país.
Esporte
A ciudat de Roubaix ye conoixida esportivament por estar a meta d'a clasica ciclista París-Roubaix, l'arribada d'ista cursa ciclista se fa en o Velódromo André Pétrieux, construyiu en l'anyo 1936.
Pruna (Sevilla)
Pruna ye un municipio andaluz situato en a comarca d'a Sierra Sud de Sevilla y provincia de Sevilla.
Punta d'o Forato
A punta d'o Forato (prenunciau sin articlo /punta ofo'ɾato/, en castellano Pico el Forato) ye un mont de 2.106 metros d'altaria situau en o termin municipal de Sallent de Galligo, en l'Alto Galligo.
Pruna (Sevilla)
A suya población ye de 2.892 habitants (2010), en una superficie de 100,64 km² con una densidat de población de 28,74 hab/km².
Cheografía
A localidat de Pruna se troba situata a 663 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, a una distancia de 106 km d'a ciudat de Sevilla, a capital d'a suya provincia y d'Andalucía.
Estreito de Chibraltar
O Estreito de Chibraltar (en arabe: مضيق جبل طارق, en castellano Estrecho de Gibraltar, en anglés Strait of Gibraltar) ye o estreito que conecta l'Oceano Atlantico y a Mar Mediterrania y desepara Espanya y Chibraltar de Marruecos. O nombre viene de l'arabe Chabal Tariq (جبل طارق) que significa "a montanya de Tariq". Se refiere a o cheneral berber d'a dinastía Omeya Tariq ibn-Ziyad qui estió un d'os capitostes d'a conquiesta d'a Peninsula Iberica por os musulmans en 711.
Arcadio
Arcadio naixito en l'anyo 377 u 378 en Hispania y muerto o 1 de mayo de 408, estió emperador de l'Imperio Romano d'Orient dende 395 dica a suya muerte en l'anyo 408. Entre chinero de 383 y 395 yera augusto de chos o suyo padre. Ye mencionato en a "Cronica de los Conquiridors":
Estreito de Chibraltar
Bi ha bels 13 km d'oceano deseparando Europa d'Africa en o suyo punto mas estreito. A fundaria suya se troba entre os 300 y os 900 m. Bi ha un ferry que conecta os dos continents regularment dende Chibraltar y Alchecira dica Táncher y Ceuta. A parti espanyola ye protechita por o Parque Natural d'o Estreito.
Sylt
Sylt (en danés Sild, en frisón septentrional Söl) ye una isla d'Alemanya que se troba en a Mar d'o Norte, ye parti de l'archipielago d'as Islas frisonas y perteneix a l'estau de Schleswig-Holstein.
Silius
Silius (Silius en sardo; Silius, en italiano y oficialment) ye una comuna sarda en a provincia italiana de Cáller y rechión de Cerdenya, que feba parte de l'antigo reino de Cerdenya.
A suya población ye de 1.384 habitants (2001) en una superficie de 38,34 km², con una densidat de población de 36,1 hab/km².
Cheografía
A localidat de Silius ye situata a 585 metros d'altaria sobre o livel d'a mar.
Valle de Oca
Valle de Oca ye un municipio d'a comunidat autonoma castellanoleyonesa en a provincia de Burgos, situau en a comarca de Montes de Oca y partiu chudicial de Belorado.
A suya población ye de 199 habitants (2008) en una superficie de 38,47 km², con una densidat de población de 5,17 hab/km².
Cheografía
A localidat de Valle de Oca se troba situada a 863 metros d'altaria sobre lo livel d'a mar, a una distancia de 40 km d'a ciudat de [[Burgos, a capital d'a suya provincia.
D'o suyo termin municipal en fan parte os lugars de Cueva Cardiel, Villalmóndar, Villalbos, Villanasur Río de Oca, Villalómez y Mozoncillo de Oca.
Pirro Albergati
Pirro Albergati, naixito de Bolonya (Estatos Pontificios, hue Emilia-Romanya, Italia) o 20 de setiembre de 1663 y muerto en ixa mesma ciudat o 22 de chunio de 1735, estió un compositor italiano d'o Barroco, que desembolicó a suya carrera en a suya ciudat natal, encara que estió maestro di cappela (mayestro de capiella) en l'amanata localidat d'Urbino. Tenió contactos con Arcangelo Corelli, reflectando-se en belunas d'as suyas composicions ixa relación.
Andonsh
Andonsh (Andonsh en occitán, Andoins en francés y oficialment) ye una comuna occitana en o departamento francés de Pireneus Atlanticos, districto de Pau, cantón de País de Morlans y de Montanerés y rechión de Nueva Aquitania. A comuna yera parte de l'antiga provincia d'o Biarn.
A suya población ye de 522 habitants (1999) en una superficie de 12,22 km², con una densidat de población de 42,72 hab/km².
Schloss Nymphenburg
Schloss Nymphenburg ye un palacio que se troba en Múnich (Bavera, Alemanya). Estió la residencia d'estiu d'a familia Wittelsbach entre sieglos. L'antiga familia gobernante encara tiene dreito a vivir en qualques edificios en l'actualidat. O palacio con o suyo parque de 180 hectarias se troba a lo ueste de Múnich, en o districto de Neuhausen-Nymphenburg.
O Palacio de Nymphenburg ye un d'os grans palacios reyals d'Europa y ye una atracción popular. Con 632 metros (eixe norte-sud), a suya amplaria supera mesmo a lo Palacio de Versailles.
Vilademuls
Vilademuls ye un municipio catalán situato en la provincia de Chirona y en a comarca d'o Plan de l'Estanyo.
A suya población ye de 769 habitants (2007) en una superficie de 61,1 km² con una densidat de población de 12,59 hab/km².
Cenisa
thumb|250px|Cenisas.
Vilademuls
Cheografía
A localidat de Vilademuls ye situata a 120 metros d'altaria sobre o livel d'a mar.
O suyo termin municipal encluye as localidaz de Galliners, Olives, Ollers, Orfes, Parets d'Empordà, Sant Esteve de Guialbes, Sant Marçal de Quarantella, Terradelles, Viladamí, Vilafreser y Vilamarí.
Cenisa
A cenisa  (d'o latín < *CINISIA ) ye o producto d'a combustión de bel material, composato por sustancias inorganicas no combustibles, como sals minerals.
Parti queda como repui en forma de polvo depositato en o puesto a on que s'ha cremato o combustible (fusta, vasuera, etc.) y parti puet estar chitata a l'aire como parti d'o fumo.
En l'analís d'alimentos tamién se conoixe con o nombre de cenisas a o conchunto de minerals que no se creman ni se evaporan. Dimpués de calcinar-lo, ye mas fácil fer un analís detallato de cada mineral. Asinas por eixemplo, dimpués d'analizar miel obtenemos as siguients cantidaz:
En iste eixemplo, as cenisas serían o conchunto de minerals que se troban en a miel.
A cenisa de plantas (fusta, restollos, etc.) tiene un alto contenito de potasio, calcio, magnesio y atros minerals esencials ta ellas. Puet emplegar-se como fertilizant si no contiene metals pesatos u atros contaminants. Como gosa estar muit alcalina, se puet mezclar con augua y deixar-la un tiempo a l'aire ta que se niutralice en parti combinando-se con o CO2 ambiental. Tamién se'n puet mezclar con atro abono mas acido, como l'humus. A descomposición en l'humus, amás a mas fa a os minerals mas biodisponibles.
As cenisas d'animals contienen mas sodio y principalment o fosfato calcico d'os uesos. As cenisas d'incineracions humanas pueden contener restas de metals de empastes y atros implantes.
Sent Blancat
Sent Blancat (Sent Blancat en occitán, Saint-Blancard en francés y oficialment) ye una comuna occitana en o departamento francés de Gers, rechión d'Occitania, districto de Miranda y cantón d'Astarac-Gimona.
A suya población ye de 257 habitants (1999) en una superficie de 14,87 km², con una densidat de población de 17,28 hab/km².
Fumo
thumb|right|200px|Fumo en casa mientres un [[incendio.]]
O fumo (d'o latín <FUMUS) ye una suspensión en l'aire de chicotas particlas solidas que resultan d'a combustión d'un material u combustible. Son por un regular cenisas u repuis d'o material en combustión, a vegatas no rematato de cremar, que por l'acción d'o suyo peso y un minimo de circulación d'aire fan que iste se desplace de traza visible y aeria.
Ye un subproducto, en un 99% d'as vegatas, no deseyato d'a combustión y puet veyer-se en incendios como cheras, brasas, motors de bencina y gasolio, y en si combustión material. Cuan una combustión ye correcta y plena, os solos subproductos que quedan son augua, dioxido de carbonio y compuestos de diferents elementos.
A inhalación d'o fumo ye a primera causa de muerte en as victimas d'os incendios debito a que mata por intoxicación por os suyos componentes toxicos, como o monoxido de carbonio, HCN acido cianhidrico y as chicotas particlas solidas que atancan os alveolos pulmonars y asfixian a la victima, amás d'impedir o consumo d'oxichén ya que si inhalamos un volumen d'aire pleno de fumo, o porcentache d'oxichén ye menor a o 0,5%. O fumo tamién puet contener cuantas particlas carcinochenas, y provocar cáncer dimpués d'un tiempo.
Alta Bidasoa
L'Alta Bidasoa (en basco Malerreka) ye una comarca d'a Comunidat Foral de Navarra.
Muga a lo norte con as Cinco Villas, a l'este con a comarca de Baztan, a lo sud con a comarca d'Uzama y a l'ueste con o Norte d'Aralar.
Fuset
Fuset (Used en castellano) ye un municipio de la provincia de Zaragoza, situau en la comarca de lo Campo de Daroca. La suya población ye de habitants, en una superficie de 85,3 km² y una densidat de población de 0 hab/km².
Cheografía
Fuset ye situau en Campo Bello a piet de la sierra de Santa Cruz y a lo sudueste, sobre un glacis cuaternario.
Mugas
Lo termin municipal suyo ye güegal a lo norte con Atea, Forcallo y Valconchán; a lo sud con los de La Yunta y Embit (Guadalachara); a l'este con los de Santet, Gallocanta y Las Cuerlas, y a l'ueste con los de Torralba de los Fraires y Cubel.
Toponimia
Lo toponimia Fuset u Fuseto apareixe en lo "Libro vermello de l'Archivo Colechial de Daroca" cuan fa referencia a un documento notarial de 27 de febrero de 1205 de l'arcebispe de Zaragoza Remón de Castrocol, sobre la organización eclesiastica en la Comunidat de Daroca. Ixe texto ye la donación de decimas de la Ilesia de Calamocha a la Colechial de Daroca, y i-podemos veyer tamién Forcallo. En documentos medievals de los sieglos XII y XIV apareixe como Fuset, dica 1441. Dimpués pierde la F- inicial dando Uset u Usset. Sale como Uset en lo Fogache de 1495. En los viaches de Carlos II de 1677 y los viaches de Felipe V de 1701 ye Usset. A zaguers de lo sieglo XVII cambea ta Used, proceso que trobamos en atros toponimos aragoneses que rematan huei oficialment en -ed. Los habitadors de Fuset pronuncian actualment lo toponimo como Usé. .
Luenga y parla
La luenga tradicional de Fuset ye lo castellano d'Aragón, con substrato aragonés. Lo lexico d'intrés etnografico de Fuset se conoix relativament bien por figurar esta localidat en l'ALEANR, con la sigla Z 507.
Valmala (Burgos)
Valmala ye un municipio d'a comunidat autonoma castellanoleyonesa en a provincia de Burgos, situau en a comarca de Montes de Oca y partiu chudicial de Briviesca.
Fuset
Historia
Fuset fació part de la Comunidat de Daroca, seguntes textos de los sieglos XIII y XIV, creyada en l'anyo 1248. Fació part de la Sexma de Gallocanta, con lugars arredol de la laguna.
Valmala (Burgos)
A suya población ye de 41 habitants (2008) en una superficie de 16,97 km², con una densidat de población de 2,06 hab/km².
Fuset
Historia
Lo 28 de setiembre de 1953 un tierratremol con epicentro entre Manchons y Torralba de los Fraires y de magnitut 4,7 afectó especialment a Fuset.
Valmala (Burgos)
Cheografía
A localidat de Valmala se troba situada a 997 metros d'altaria sobre lo livel d'a mar, a una distancia de 41 km d'a ciudat de Burgos, a capital d'a suya provincia.
Teodosio II
Teodosio II ye naixito o 10 d'abril de l'anyo 401 de Costantinoble y muerto o 28 de chulio de 450 en Costantinoble, estió emperador de l'Imperio Romano d'Orient dende 408 dica a suya muerte en l'anyo 450.
Ye mencionato en a "Cronica de los Conquiridors":
Senterada
Senterada ye un municipio catalán situau en la provincia de Leida, en la comarca de lo Pallars Chusán y en lo partiu chudicial de Tremp. La suya población ye de 141 habitants (2008), en una superficie de 34,55 km² con una densidat de población de 4,08 hab/km².
Forca
Entre la trilla, as forcas s'emplegaban ta aventar a pallata. Esto ye, ta alzar a garba de tierra d'a era y deixar-la tornar a cayer suelta, permitindo asinas que en correr l'aire (ya se miraba que estás en ixe momento) se replegás a palla leixos d'o grano, o cual cayeba en o mesmo puesto per a suya densidat muto mes gran.
A forma mes tipica ta las forcas antigas ye entierament de fusta, sin garra tozuel d'as actuals. As pugas d'ixas ferramientas yeran a sobén formas naturals d'a rama a partir d'a cual s'heba feto l'instrumento.
Schloss Schleissheim
Schloss Schleissheim ye un palacio que se troba en Múnich (Bavera, Alemanya). Ye un complexo de tres edificios palatinos individuals d'os sieglos XVII y XVIII, que son connectaus axialment entre ell per un espaioso chardín. L'aria incluye l'Antigo Palacio de Schleissheim a lo ueste, lo vecino Nuevo Palacio de Schleissheim y lo Palacio de Lustheim en o cabo este d'o parque. Lo conchunto d'edificios estió construyiu per los electors bavaros como residencia d'estiu, pero lo complexo quedó sin rematar.
Luengache de programación Ada
Ada ye un luengache de programación disenyato por Jean Ichbiah entre as anyadas 1977 y 1983 para l'exercito d'os Estaus Unius. Ye un luengache multiproposito, enfilato a obchectos y concorrent.
O suyo nombre se debe a Ada Byron a primera programadora d'a historia y filla d'o poeta anglés Lord Byron.
Eixemplo de codigo Ada
160px|left|thumb|[[Ada Lovelace|Ada Byron]]
with Ada.Text_IO; use Ada.Text_IO; procedure Ola_Mundo is begin Put_Line ("Ola Mundo"); end Ola_Mundo;
Chuan González de Munebrega
Chuan González de Munebrega (Munebrega, antis de 1536 — ib., 1567) estió un canonche y enquesidor aragonés que ocupó o cargo de bispe de Tarazona dende l'anyo 1547 dica a suya muerte.
ML
ML ye un luengache de programación funcional creyato por Robin Milner y atros a prencipios d'os anyos 1970, en a Universidat d'Edimburgo. ML ye un acronimo de Meta Luengache.
Chuan González de Munebrega
Biografía
Chuan González naixió d'a localidat de Munebrega (Comunidat de Calatayú).
ML
Anque ye un luengache funcional tamién premite a programación imperativa, por ixo a ormino ye clasificato como luengache funcional impuro.
Chuan González de Munebrega
Biografía
Prencipió en o sino d'a Ilesia catolica como canonche d'a iglesia d'o Santo Sepulcre de Calatayú y, dimpués, como canonche d'a seu de Santa María de Lugo.
Alcanzó a dignidat de provisor en o bispato de Mondoñedo y, posteriorment, obtenió plaza d'enquisidor, desempenyando iste cargo en Cerdenya, Valladolit, Sevilla —dende a on aproveitó ta combatir a protestants de toda Andalucía—, Cuenca y Valencia —ciudat en a que se sabe que residiba arredol de l'anyo 1541, estando canceller de competencias d'a ciudat y d'o reino homonimos—.
Tamién fue nombrau visitador en Catalunya y en os condatos de Rosellón y de Cerdanya.
En 1547 fue nombrau bispe de Tarazona. Asumió o cargo sin renunciar por ixo a la suya faina d'enquisidor, que continó desempenyando dica l'anyo 1561, estando-se por un periodo de tres anyos en Sevilla ta continar perseguindo as desviacions hereticas en territorio andaluz.
O suyo mandato estió caracterizau por os pleitos con Calatayú, y en l'artistico por o inicio d'importants obras de remodelación, constructivas y ornamentals, en l'antiga fortaleza medieval d'a Zuda turiasonense, destacando tamién a remodelación d'o palacio episcopal.
Rechión de West Coast
West Coast (en maorí Te Tai Poutini) ye una rechion situada a l'ueste d'a Isla d'o Sud de Nueva Zelanda, en una d'as zonas mas inaccesibles y menos pobladas d'o país. Ye administrada por o Consello Rechional de West Coast. A livel de autoridatz territorials, a rechión se divide en o districto de Buller, districto de Grey y districto de Westland. As prencipals localidaz son Westport, Greymouth y Hokitika.
Rechión de Wellington
Rechión de Wellington u Gran Wellington (en anglés Wellington Region u Greater Wellington) ye una rechion situada en l'extremo sud d'a Isla d'o Norte de Nueva Zelanda.
A rechión recibe o nombre de Wellington, capital de Nueva Zelanda y d'a propia rechión. L'aria urbana de Wellington incluye as ciudaz de Wellington, Porirua, Lower Hutt y Upper Hutt. Atras arias urbanas incluyidas en ista rechión son Kapiti en Waikanae, Paraparaumu, Raumati, Paekakariki y a localidat de Masterton.
Comarca d'Uzama
A comarca d'Uzama (en basco Ultzamaldea) ye una comarca d'a Comunidat Foral de Navarra.
Muga a lo norte con a comarca de Baztan y l'Alta Bidasoa, a l'este con a de Norte d'Aralar y a lo sud con Sacana y a Cuenca de Pamplona
Zunyi
250px|thumb|Aria an se charra a luenga zunyi
Os zunyi son un grupo nativo nortamericano, reconoixito federalment como tribu, de 9.000 personas que viven en o Pueblo Federal Zunyi conoixito tamién como Reserva Zunyi en Nuevo Mexico, Estaus Unius. Ye unos d'os mayors grupos de indios pueblo, siguen practicando l'agricultura y son famosos por a suya capacidat creyativa con a plata y as turquesas. Muitos viven encara en os suyos antigos lugars.
A luenga Zunyi ye considerata una luenga aislata.
Marcián de Bizancio
Marcián, naixito en l'anyo 396 en o Ilirico y muerto en chinero de 457, estió emperador de l'Imperio Romano d'Orient dende 450 dica a suya muerte en l'anyo 457.
Rattus
Rattus (Fischer, 1803) ye un chenero de mamiferos radedors murins adintro d'a familia Muridae. As especies que se concaben en iste chenero en aragonés reciben o nombre común de ratas. Son radedors de mida meyana, d'entre 17 y 25 cm de lonchitut d'o cuerpo, con cuatre didos en as zarpas debanteras (o dido pulgar el i tienen rudimentario) y cinco en as zagueras, y una coda luenga con pilosidat rala, de lonchitut total semellant a la d'o cuerpo. As orellas, como en toz os murins, tienen una forma arronchadeta en a punta y a suya lonchitut ye igual como la que dista d'entre a suya base y o uello.
O chenero Rattus pareix que tiene as suyas oríchens en Asia, concretament d'entre a India y l'antiga Persia. Anque en l'actualidat cualqunas d'as suyas especies gosan trobar-se con distribución cosmopolita, a mayoría encara guardan una distribución territorial muit localizada. Ecolochicament, as especies ubicuas el son perque practican o comensalismo con o ser humano, aprofeitando os despulles d'a civilización y reproducindo-se en ambients humanizatos.
Especies
Especies: R. adustus - R. andamanensis - R. annandalei - R. arfakiensis - R. argentiventer - R. arrogans - R. baluensis - R. blangorum - R. bontanus - R. burrus - R. colletti - R. elaphinus - R. enganus - R. everetti - R. exulans - R. feliceus - R. fuscipes - R. giluwensis - R. hainaldi - R. hoffmani - R. hoogerwerfi - R. jobiensis - R. koopmani - R. korinchi - R. leucopus - R. losea - R. lugens - R. lutreolus - R. macleari - R. marmosurus - R. mindorensis - R. mollicomulus - R. montanus - R. mordax - R. morotaiensis - †R. nativitatis - R. niobe - R. nitidus - R. norvegicus - R. novaeguineae - R. omichlodes - R. osgoodi - R. palmarum - R. pelurus - R. pococki - R. praetor - R. pyctoris - R. ranjiniae - R. rattus - R. richardsoni - R. salocco - R. sanila - R. satarae - R. simalurensis - R. sordidus - R. steini - R. stoicus - R. tanezumi - R. tawitawiensis - R. timorensis - R. tiomanicus - R. tunneyi - R. vandeuseni - R. verecundus - R. villosissimus - R. xanthurus
Aketx
thumb|320px|Isla d'Aketx vista dende a peninsula de [[Gaztelugatxe.]] thumb|320px|Debant Aketx, dezaga Sant Chuan de Gaztelugatxe. A isla d' Aketx, Aketxe, Akatx u Aketze (Aketx uhartea en basco) ye una chicota isla d'una superficie de tres hectarias alto u baixo situata en a costa de Bizcaya, en o lugar de Bermeu, amán d'a peninsula de Gaztelugatxe (Gaztelugatxe penintsula en basco). Tien forma de penyón y muita poca vechetación, amás d'estar un santuario de cría d'aus marinas.
Comarca d'Aoiz
A comarca d'Aoiz (en basco Agoitzaldea) ye una comarca d'a Comunidat Foral de Navarra.
Muga a o norte con a comarca d'Auñamendi, a l'ueste con a Cuenca de Pamplona, a l'este con a comarca de Lumbier y a o sud con as comarcas de Tafalla y Sangüesa. Tradicionalment se i charraba basco, anque prencipió a recular a meyatos d'o sieglo XIX.
Schloss Blutenburg
Schloss Blutenburg ye un palacio que se troba en Múnich (Bavera, Alemanya). Se troba dentre dos brazos d'o río Würm, en o districto de Pasing-Obermenzing.