cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Lug
Teonimia y toponimia
Son muitos os toponimos que se remontan a "fortaleza de Lug" - Lugdunum como "León d'el Roine" y "Leiden". "Sent Bertran de Comenges" fue fundau como Lugdunum por Pompeyo. Manimenos tamién s'ha desacherau muito este aspecto y no toz os que tienen un pareixiu fonetico pueden interpretar-sen asinas. Por eixemplo Luco de Bordón y Luco de Xiloca millor s'interpretan dende o latín Lucus, "calvera en a selva". O mesmo podríanos dicir de Lviv (Ucraína).
Culto de Lug entre os celtibers y pueblos afins
En Penyalba de Bellestar (Comunidat de Teruel) recibiba culto y unas inscripcions testimonian o suyo culto.
Lug en Galia
Chulio César se refiere a éll como Mercurio en Bello Gallico.
Lug en a tradición britana y en os mitos arturicos
En os Mabinoggion bi ha un personache que talment se remonte a Lug y que se diz Lleu Llaw Gyffes. A parte d'o pareixito fonetico tenemos a coincidencia que fa de zapatero en parte d'a suya historia, coincidindo con un atributo que tien o Lug irlandés.
Por o que respecta a los mitos arturicos a lo principio o dios orichinal "Lug" quedó redueito a la figura d'o rei Loth. Manimenos en a tradición bretona-armoricana o recuerdo d'o dios Lug evolucionó enta un personache diferent, que fue adhibito a los personaches arturicos como Lancelot por Chretien de Troyes enta l'anyo 1160.
Lug en a tradición irlandesa
Lug ye qui permite que a dinastía divina Tuatha de Dannam venza a los Fomore (representants d'o casos y equivalents d'os titans u os chigants en atras mitolochías). Lug ye tamién o pai d'o heroe irlandés Cuchulainn.
Peninsula d'Istria
thumb|300px|right|Muggia, a man de Trieste, a sola ciudat d'Italia que queda d'a Istria italiana Istria (en croata y en esloveno: Istra, en italiano: Istria) ye a mayor peninsula d'a Mar Hadriana. Ye localizada entre o Golfo de Trieste y la costa de Quarnaro, en Croacia.
En a peninsula bi ha importantants ciudaz como Pula/Pola, Poreč/Parenzo, Rovinj/Rovigno, Pazin/Pisino, Labin/Albona, Motovun/Montona, Buzet/Pinguente y Buje/Buie, y tamién lugars menors Visignano, Rozzo o Colmo. En a rechión septentrional, en a Istria Eslovena, se troban os lugars costers de Piran/Pirano, Portorož/Portorose y Koper/Capodistria.
Os principals accidents cheograficos son o Mont Učka/Monte Maggiore (en o nord-este), os ríos Dragonja/Dragogna, Mirna/Quieto, Rasia/Arsa y a badía de Lim/Canal di Lemme.
En o "Libro del Trasoro" bi n'ha una mención posible:
En a traducción herediana de "Breviarium ab Urbe condita", a on son adhibidas a "Historia Romana" y "Historia Langobardorum" de Pavlo Diacono en trobamos una mención segura:
Sòrts e Òssagòr
Sòrts e Òssagòr (Sòrts e Òssagòr en occitán, Soorts-Hossegor en francés) ye una comuna francesa y occitana, en o departamento de Landas, districto de Dacs, cantón de lo Marensin Sud y rechión de Nueva Aquitania. Fació parte d'a rechión historica de Gascunya.
A suya superficie ye de 160,48 km², con una población de 12.031 habitants (2006) y una densidat de población de 74,97 hab/km².
Ye prou conoixito como puesto turistico de costa y como centro ta a practica d'o surf, considerata como uno d'os millors puestos d'o mundo ta fer iste esporte. A economía d'a comuna chira arredol d'o surf. Tamién fa parti d'o camín de Sant Chaime en Francia.
Surf
thumb|left|200px|Quicksilver Pro France en Òssagòr. Recientment Òssagòr s'ha convertito en un d'os prencipals puestos ta a practica d'o surf en Europa, con quantas plachas de clase mundial como Gravière, La Nord, Cap Berton, La Piste y Seignosse. Tien una vida nocturna prou activa en verano, centrata arredol de La Plage Centrale. Ye seu d'o Quiksilver Pro France, competición de surf que se fa toz os anyos en setiembre.
Irsing
Irsing ye un lugar d'o municipio de Traunreut en o sudeste de Bavera, Alemanya, en a rechión de l'Alta Bavera.
Sarrataclau
Administrativament fa parti d'o municipio de Biescas.
Toponimia
Se tracta de l'aglutinación d'o sintagma "sarrato a Clau", estando un sarrato definiu como una "loma en a ladera d'una montanya" y derivau d'o latín sĕrratus a on a Ĕ atona etimolochica s'ubre debant de vibrant.
400 metros lisos en os Chuegos Olimpicos d'Atenas 1896
250px|thumb|dreita|[[Tom Burke|Thomas Burke ganador d'os 400 metros lisos en una imachen de 1918.]] Os 400 metros lisos estió una cursa que estió parte d'o programa de l'Atletismo en os Chuegos Olimpicos de 1896. Ista cursa consiste en fer una distancia de 400 metros, libres d'obstaclos, o mes rapido posible. Se fació en Atenas en o Estadio Panathinaiko y estió a zaguera competición que se levó a cabo o primer día d'os Chuegos, quan empecipiaba a anochecer y a temperatura baixaba, per lo que l'interés d'o publico en istas cursas estió menor que en os eventos que le precedioron.
La gran ausencia en esta preba estió lo britanico Edgar Bredin, poseyedor d'a millor marca mundial chunto a burke, pero decidió pasar-se a lo profesionalismo per lo que no podió participar en os Chuegos seguntes las normas que i heba alavez, que no lo permitiban. Antiparte d'os quals se tiene constancia que participoron i habió atros atletas que se sabe que yeran inscritos pero que finalment no se sabe si compitioron, yeran inscritos: o chileno Luis Subercaseaux, o griego Konstantinos Mouratis, os hongaros Leonidasz Manno y Nándor Dáni, l'alemán Fritz Traun, l'australiano Teddy Flack, o francés Georges de la Nézière y os britanicos Launceston Elliot, Grantley Goulding y George Marshall.
Formato de competición
O sistema ta disputar a preba fue de dividir os atletas en dos grupos que compitioron o 6 d'abril, os dos primers clasificaus de cada grupo pasoron a la final que se celebró, o 7 d'abril, o segundo día d'as competicions d'Atletismo. No i habió deseparación per carreras d'os atletas y toz corrioron per la parte mas interior d'a pista que les fue posible, tenioron que fer un poquet mas d'una volta perque a pista feba 330 metros de cuerda.
1ª Eliminatoria
Hoffmann y Grisel habioron de correr 402 metros a causa que estioron penalizados per fer una surtida nula.
Reino d'Anglaterra
O Reino d'Anglaterra (en anglés Kingdom of England, en latín Regnum Anglorum, estió un estau sobirano en forma de monarquía existent en as islas britanicas, más que más en a isla de Gran Bretanya, quan s'adhibioron por conquiesta os reinos en que yera dividida l'Anglaterra anglo-saxona (927) dica que l'1 de mayo de 1707 s'escaició la Union Act y lo reino d'Anglaterra se fusionó con lo reino d'Escocia, con qui compartiba la fegura d'o rei en una unión personal, ta formar o Reino de Gran Bretanya.
400 metros lisos en os Chuegos Olimpicos d'Atenas 1896
2ª Eliminatoria
Tom Burke ganó la segunda eliminatoria poco dimpués d'haber corriu ixe mesmo día os 100 metros lisos. Charres Gmelin estió segundo a 15 yardas, y lo francés Frantz Reichel, a 12 yardas d'o segundo puesto, os suyos tiempos no estioron rechistraus pero se'n fa una estimación por a distancia d'avantalla que si queda conoixencia.
Reino d'Anglaterra
O 12 de chulio de 927 qualques reis anglo-saxons churoron leialtad a Athelstan, rei de Wessex, unificando-se asinas la mayor parte de l'actual Anglaterra baixo lo dominio d'un solo rei. En 1016 o reino d'Anglaterra s'encorporó en o clamau Imperio d'a mar d'o Norte de Canuto II de Dinamarca lo Gran, de feito una unión personal d'os reinos de Dinamarca, Noruega y Anglaterra. En 1066, con a conquiesta normanda d'Anglaterra, transfirioron la capital d'o reino de Winchester a Westminster, esdevenindo asinas a ciudat de Londres o principal centro de comercio d'o país.
La historia d'o reino dende 1066 con a conquiesta normanda gosa destinguir de forma convencional periodos que reciben o suyo nombre d'as succesivas dinastías que rechioron o país: Casa de Normandía (Anglaterra normanda, 1066-1154), Casa de Plantagenet (Periodo Plantagenet, 1154-1485), Casa de Tudor (Periodo Tudor, 1485-1603) y Casa d'Estuardo (Epoca estuardiana, 1603-1707). Tanimientres, toz os monarcas angleses dende 1066 son y s'en reclaman descendients d'os monarcas normandos; d'atra man, la distinción entre normandos y Plantagenet ye nomás que convencional, en estar nomás que os reis d'orichen normando s'identifican más con o reino anglés y con os suyos subditos angleses en defecto d'os suyos subditos franceses; la Casa de Lancaster y la Casa de York son nomás que dos brancas segundarias d'os Plantagenet; la dinastía Tudor afirma estar descendient d'Eduardo III d'Anglaterra a traviés de John Beaufort y Chacobo I d'Anglaterra y con ell toda la casa d'Estuardo dicen estar descendients d'Henrique VII d'Anglaterra a traviés de Margaret Tudor.
400 metros lisos en os Chuegos Olimpicos d'Atenas 1896
Final
Burke venció en a preba per 8 yardas d'avatalla a o suyo compatriota Jamison, sacando-le amás o récord olimpico que heba aconseguiu en a primera eliminatoria, y o britanico Gmelin obtenió lo tercer puesto per un piet de distancia con l'alemán Hoffmann. Qualques fuents citan a Hoffmann como tercer clasificau pero o Comité Olimpico Internacional reconoixe a Gmelin como tercer y medallista de bronze olimpico.
Reino d'Anglaterra
Dimpués d'a conquista normanda d'Anglaterra, los reis normandos preboron d'enamplar os suyos dominios, en dos direccions, enta rechions que arredolaban as suyas posesions. enta lo resto d'as islas britanicas (Irlanda, Galas y Escocia) y entra territorios en o reino de Francia enamplando territoiros dende o ducau de Normandía, d'a on yeran orichinarios os normandos. Isto esdevenió una constant en a Historia d'o reino mientres todas las suyas dinastías, un expansionismo agresivo respective d'os suyos vecins por parte d'uns monarcas que cada vegada más s'auto-identificaban como angleses. Asinas, dende lo sieglo XIII los reis normandos facioron de contino expedions enta l'amanada isla d'Irlanda y o rei Eduardo I d'Anglaterra remató en 1284 la conquiesta de Galas. Tanimientres, Eduardo I no aconsiguió so que un exito prou limitau en as suyas conquiestas en Irlanda y, encara que ocupó lo reino d'Escocia, os suyos abances rematoron con la redota de su fillo, Eduardo II, por parte d'as tropas escocesas. Eduardo III d'Anglaterra convirtió a lo suyo reino en una d'as prencipals potencias militars d'Europa y mientres o suyo reinau bi habió abances destacaus en temas de lechislación y de dreitos, conformando-se los alazetz d'o Parlamento d'Anglaterra. Dende 1340 los reis d'Anglaterra reivindicoron estar tamién reis de Francia, escomenzando asinas a Guerra d'os Cient Anyos, que remató con a perduga total de toz os territorios a lo sud d'a canal d'a Manga, a excepción d'a ciudat de Calais. Con a Guerra d'as Dos Rosas, una guerra civil que esclató en 1455, lo reino d'Anglaterra perdió definitivament as suyas opcions d'expansión enta lo continent.
Julhan
Julhan (en francés Juillan) ye una comuna occitana en o departamento francés d'Altos Pireneus, districto de Tarba, cantón d'Aussun y rechión d'Occitania. A comuna yera parte de l'antiga provincia de Bigorra.
Reino d'Anglaterra
En rematar a guerra d'as Dos Rosas, la dinastía Tudor, mientres o clamau Renaiximiento anglés enampló lo poder d'a monarquía anglesa dillá de l'Anglaterra clasica, en aconseguir no nomás la unidat total d'os territorios d'o reino so que también rematando en 1542 la conquiesta d'o Prencipau de Galas. Os Tudor tamién aconsiguioron la total sumisión d'a isla d'Irlanda, en formndo-ie un reino nuevo deseparau d'o reino d'Anglaterra pero en unión personal con iste (lo reino d'Irlanda), situación que tenió continidat mientres varios sieglos. Henrique VIII establió la Reforma anglicana en crebar os vinclos con a Ilesia Catolica en rechazar ista lo suyo esvurcio con Catalina d'Aragón, reina consort; tanimientres, respective d'os aspectos más doctrinals, l'anglicanismo y la Ilesia anglicana no se desembolicoron formalment so que dica lo reinau de su fillo Eduardo VI. Encara que lo reino tornó en o Catolicismo mientres o breu reinau d'a filla d'Eduardo, María I d'Anglaterra (1553-1558), su chirmanastra Isabel I restablió lo Protestantismo en o reino en os termins fixaus por l'Alcuerdo relichioso isabelín, establindo tamién os alazetz de l'Imperio Britanico en estar la primera monarca anglesa en reclamar territorios dillá de l'Oceano Atlantico, fuera d'Europa. Respective d'o Reino d'Escocia, que mugaba a lo sud con o reino d'Anglaterra, Henrique tenió una politica muito más agresiva que su filla Isabel, qui yera muit intresada en o desembolique en Escocia d'a suya propia reforma relichiosa protestant y que a más yera conscient que en morir ella qui la succedería sería lo titular d'o reino d'Escocia.
Con o reinau de Chacobo VI d'Escocia (como Chacobo I d'Anglaterra) la dinastía d'Estuardo gubernó lo reino d'Anglaterra (ya con Irlanda y Galas plenament incorporaus) en una unión personal con o reino d'Escocia, rematando asinas la unificación politica d'as islas britanicas. Tanimientres, os Estuardo tenioron problemas de tipo relichioso (ells yeran catolicos) y tot ixo provocó la clamada Guerra Civil Anglesa y l'execución d'o rei Carlos I d'Anglaterra lo 30 de chinero de 1649. Encara que en 1660 Anglaterra tornó a estar una monarquía formal, s'heba produciu un cambeo muit important porque dende alavez s'establió lo principio fundamental en o reino de que lo rei no podeba gubernar en contra d'o Parlamento. Iste principio s'establió formalment y yera una d'as conseqüencias churidicas y politicas d'a Revolución Gloriosa de 1688. Dende alavez, o reino d'Anglaterra y los suyos succesors (o Reino de Gran Bretanya, lo Reino Uniu de Gran Bretanya y Irlanda y lo Reino Uniu de Gran Bretanya y Irlanda d'o Norte) han funcionau de contino como una monarquía constitucional.
Dende l'1 de mayo de 1707, seguntes os termins de l'Acta de Unión (Union Act), desparixe legalment o reino d'Anglaterra, en unir-se como una unidad politica con o reino d'Escocia ta formar o reino de Gran Bretanya.
Julhan
A suya población ye de 3.614 habitants (2008) en una superficie de 8,20 km², con una densidat de población de 440,73 hab/km².
Reino d'Anglaterra
Nombre
Os anglosaxons se clamaban a sí mesmos como Engle u Angelcynn, que yeran os nombres orichinals d'o pueblo chermanico d'os anglos. Clamoron a lo territorio a on se i heban asentau como Engla land (ye decir, tierra d'os engla), un toponimo que Æthelweard latinizó en o suyo Chronicon Æthelweardi como Anglia en referencia a la clamada Anglia viella, lo soposau puesto d'orichen d'a tribu d'os anglos en a peninsula de Chutlandia; tanimientres, Beda o Venerable clamaba a ixe puesto d'orichen Angulus. O nombre de Engla land esdevenió England por haplolochía en l'idioma anglés meyo En latín se feba servir Anglia u Anglorum terra y en francés antigo y en anglo-normando s'emplegaba Engleterre. Dende lo sieglo XIV, England tamién se feba servir en referencia a toda la isla de Gran Bretanya. En aragonés se fa servir Anglaterra derivada d'o latín Angla terra u tierra d'os anglos.
O títol estandarizau en latín que feban servir os reis d'Anglaterra ta referir-se a ells mesmos yera dende Æthelstan dica Chuan I yera lo de Rex Anglorum. Canuto II de Dinamarca lo Gran, dende Dinamarca, estió lo primero en clamar-se a sí mesmo como King of England. Mientres po periodo normando lo habitual yera decir Rex Anglorum (con bella mención ocasional de Rex Anglie). Tanimientres, dende lo reinau de Chuan I s'evitó l'emplego de qulsiquier títol diferent de Rex Anglie u Regina Anglie. En 1604 lo rei Chacobo I d'Anglaterra, qui heba recibiu en herencio lo títol l'anyo precedent, adoptó lo nombre (ya traduciu d'o latín enta l'anglés) de King of Great Britain, encara que os Parlamentos d'Anglaterra y d'Escocia no reconoixioron iste títol dica la Union Act en 1707.
Anglaterra anglosaxona
O reino d'Anglaterra naixió mientres l'Anglaterra anglosaxona con la unificación progresiva d'os reinos d'a clamada Heptarquía anglosaxona (Anglia Oriental, Mercia, Northumbria, Kent, Essex, Sussex y Wessex. As invasions d'os vikingos en a expansión vikinga mientres o sieglo IX heban alterau en profundidat l'equilibrio de poder entre los reinos d'a Heptarquía y la vida y la sociedat anglosaxona en cheneral, y dica primerías d'o sieglo X lo rei Æthelstan no consiguió rematar con ixe proceso de reunificación.
Mientres l'Heptarquía, se conoixeba como bretwalda a lo rei más poderoso u que en destacaba d'entre los reis que alavez ocupaban os diversos reinos de l'Heptarquía. O declive d'o reino de Mercia permitió que lo reino de Wessex esdevenise más poderoso, en absorbendo los reinos de Kent y Sussex en l'anyo 825. Mientres o sieglo X los reis de Wessex dominoron cada vegada más a los atros reinos d'Anglaterra. Asinas, en 827, o reino de Northumbria fació sumisión a Egberto de Wessex en a ciudat de Dore, i ixo convirtió breuement a Egberto en o primer rei en reinar sobre una Anglaterra unida.
En 886, Alfredo lo Gran conquiere la ciudat de Londres i ixo ye un punto d'inflexión en o suyo reinau. Asinas, la 'Cronica anglosaxona diz que:
Alfredo restoró la ciudat de Londres: reconstruyó la muralla esfensiva d'a ciudat (que yera quasi albandonada dende os tiempos d'a presencia romana en a isla) y fació construyir nuevos muelles en puerto de Londres sobre lo río Tamisa. Fácil que seiga como conseqüencia d'iste proceso que Alfredo adoptó lo títol de Rei d'os anglosaxons, que mientres lo suyo reinau s'emplegó por primera vegada.
O 12 de chulio de 927, toz os reis d'a isla de Gran Bretanya se reunioron en Cumbria ta reconoixer a lo nieto d'Alfredo, Æthelstan, como rei d'os angleses, asinas lo proceso d'unificación arredol d'o Reino de Wessex heba teniu una duración d'alto u baixo 100 anyos dende los tiempos d'Egberto. En las anyadas posteriors, Northumbria cambió a sobén de mans entre los reis angleses y los invasors noruegos, pero Eadred la ponió definitivament baixo control anglés en 954, en completando asinas definitivament l'unificación de Anglaterra. Alto u baixo por ixas envueltas, Lothian, que muga a lo sud con Northumbria (Reino de Bernicia), se cedió a lo reino d'Escocia, quedando asinas difuera d'os territorios de l'Anglaterra tradicional.
Carballedo
Carballedo ye un municipio gallego d'a provincia de Lugo, situato en a comarca de Chantada.
A suya población ye de 2.593 habitants (2011), en una superficie de 138,8 km² y una densidat de 18,57 hab/km².
Cheografía
Carballedo se troba situato a 800 metros d'altaria sobre o livel d'a mar.
En fan parte 23 paroquias: Aguada, Buciños, Carballedo, Cartelos, Castro, Chouzán, A Cova, Erbedeiro, Furco, Lobelle, Lousada, Marzás, Milleirós, Oleiros, Pradeda, San Mamede de Lousada, San Romao de Campos, San Salvador de Búbal, Santa Baia de Búbal, Santa Cristina de Asma, Santa Mariña do Castro, Temes, Veascós y Vilaquinte.
Alcaldes
right|thumb|250px|A [[Casa d'a Villa de Carballedo.]]
Corz d'Almudévar (1227)
As Corz d'Almudévar de 1227 estioron unas Corz d'o Reino d'Aragón celebradas en a localidat d'Almudévar y convocadas por o rei Chaime I d'Aragón.
En istas corz se fació o fuero de confirmatione pacis, con calendata de 2 de chulio de 1227, atorgau en Uesca en 1247 por trobar-se incluyiu en la compilación d'os fueros publicada en as corz de Uesca de 1247.
Asistents
Apareixe rechistrau en as actas d'istas Corz, entre atras autoridatz, o bispe de Uesca García de Gúdal.
Chuana Henríquez
Muller ambiciosa y imperant, yera filla de Fadrique Henríquez, almirant de Castiella y de Marina Fernández de Córdoba, muerta en 1431.
Descendencia
Fue a segunda muller de Chuan II d'Aragón y de Navarra, viudo dende 1441, con qui se casó en abril de 1444, contando con decinueu anyos. Tenioron dos fillos:
Kilometro
O kilometro ye una unidat de largaria equivalent a 1000 metros. Historicament se define como a diezmilesima parti d'a distancia d'o polo Norte terrestre a lo ecuador por o meridiano de París.
Chuana Henríquez
Actividat politica como reina consort
A muerte en 1458 d'o rei Alifonso V d'Aragón significó a puyada a la cadiera reyal de Chuan II y a suya muller Chuana.
Kilometro
Se simboliza por km
Chuana Henríquez
Actividat politica como reina consort
Un d'os mas grans deseyos de Chuana Henríquez, enta o que tendió habilment a suya politica, estió o matrimonio (en octubre de 1469) d'o suyo fillo Ferrando, de deciséis anyos, con Isabel de Castiella, de bells decisiet. No podió veyer-lo reyalizau pues murió o 13 de febrero de 1468 por complicacions de cáncer de mama.
Himalaya
L'Himalaya ye una cordelera situata en o continent asiatico y s'estendilla por os países de Bután, China, Nepal, Tíbet, India y Pakistán, formando un arco d'ueste a este de 2.600 kilometros y de norte a sud de 350 kilometros. O suyo nombre procede d'o sanscrito y significa val de nieus. Ye a cordelera mas alta d'a Tierra con 14 tucas de mas de 8.000 metros d'altaria, estando lo Everest con 8.844,43 metros d'altaria, anque seguntes beluns 8.846, 8.848 m y atros 8.850 m a montanya mas alta d'a tierra, atros "ueitomil" como lo Chogo Ri renombrato como K2 (8.611 m) y Kanchenjunga (8.598 m), tamién i son en l'Himalaya.
L'Himalaya ye o lugar a on estan os naixederos de bels d'os mas grans ríos d'Asia y d'o mundo. Entre os ríos que tienen o suyo naixedero en l'Himalaya esta o Gangas, l'Indo, o Brahmaputra, o Yamuna y o Yangtzé, en os cuals cauces viven no menos de 1300 millons de personas.
A cordelera de l'Himalaya ha influito en a cultura popular y muitas d'as suyas montanyas y rios son sagratos ta os pueblos y as relichions d'Asia d'o Sud.
Tucas de mes de 8.000 m d'altaria
thumb|250px|right|Anvista aeria de l'Himalaya, O [[Mont Everest puede alufrar-se amán d'o centro d'a imachen.]]
Cine pornografico
O cine pornográfico, cine porno u tamién clamau per l'eufemismo cine pa adultos ye aquell en o qual explicitament s'amuestran los chenitals mientres se realiza lo acto sexual y que lo suyo proposito ye d'excitar a o espectador. Son cintas pa mayors d'edat y tradicionalment han estau endrezadas a lo publico prencipalment masculín, pero en l'actualidat i hai mas producción endrezada a lo publico femenín.
O cine porno ye un d'os generos cinematograficos que mas produccions y facturación tienen, Estaus Unius ye lo mayor país consumidor y productor de porno d'o mundo localizando-se lo suyo epicentro en l'aria conoixida como Santo Fernando Valley, freqüentment tamién dito como The Valley u Porn Valley, situau en a ciudat de Los Angeles (California), tamién conoixida como a capital mundial d'o porno. En 2005, a facturación d'a industria d'o porno estausunidense superó notablement a la d'a industria cinematografica convencional de Hollywood. Tamién ye important a producciòn europea y chaponesa.
Himalaya
Tucas de mes de 8.000 m d'altaria
Istas 14 tucas ueitomils son as de mes altaria de l'Himalaya y tamién as 14 tucas de mes altaria d'o mundo.
Cine pornografico
A cinta pornográfica mas conoixida ye probablement a cinta estausunidense Deep throat de 1972.
Tamién existen dibuixos animaus pornográficos, destacando os de producción chaponesa, conoixius como hentai.
Himalaya
En a cultura popular
As dimensions que tiene tanto en longaria como en altura ha limitau o intercambio cultural y a migración humana entre o norte y o sud. Estas dificultaz han permitiu que os contactos haigan estau poco numerosos y os conflictos s'haigan privau. As diferencias son significativas si se comparan as relichions, costumbres y lenguas de China y d'a India, anque antiparte tamién i hai semellanzas per o que fa a considerar muitos puestos d'a cordelera (ríos, montanyas, etc.) como puestos sagraus pa as distintas relichions y civilizacions que han habitau a cordelera u as suyas inmediaciones.
O himalaya tamién ha estau un puesto d'inspiración y escenario de liendas, documentals, cintas, libros y poesias.
O videochuego Far Cry en a suya cuarta edición de 2014 l'acción transcorre en Kyrat, un país ficticio situau en o Himalaya.
Cine
Como buen escenario natural s'han rodau muitos documentals y cintas d'entretenedera a vegadas localizadas en un puesto emblematico u destacau d'a cordelera como puede estar o Everest.
El Greco
El Greco, nombre artistico de Doménikos Theotokópoulos (Δομήνικος Θεοτοκόπουλος, naixito en Heraklion (Creta, Republica de Venecia) en 1541 y muerto en Toledo (Espanya) o 7 d'abril de 1614, estió un pintor espanyol d'orichen griega d'o Renaiximiento.
Guadalmez
Guadalmez ye un municipio d'a provincia de Ciudad Real, en a comunidat autonoma de Castiella-La Mancha, Espanya. A suya población ye de 901 habitants (2007), en una superficie de 71,99 km² y una densidat de población de 12,51 hab/km².
Azute
thumb|230px|Azute de Pignatelli en l'[[Ebro.]] Un azute (de l'arabe sudd con o significato de "barrera") ye una estructura que premite aturar l'augua d'un río, fendo puyar o ran y deribando parti d'iste cabal a bella ceica u canal.
Realment ye una entibadera, pero gosa emplegar-se a denominación d'orichen arabe cuan se charra de entibaderas de chicota grandaria y d'orichen musulmán.
L'azute, ye parti important en os sistemas de riego por metodos tradicionals, tamién chunto a las ceicas forman un sistema hidraulico, que amás de servir d'uso ta o riego, alimentaba os lavaders, abrebadors t'animals, y incluso se emplegaba a fuerza de l'augua ta os molins d'augua.
Istos sistemas continan emplegando-se en a zona mediterrania prencipalment en a Huerta de Valencia y a Huerta de Murcia.
Espluga de Cambriles
A espluga de Cambriles ye una espluga situada en un puesto de muit difícil acceso, amanau a la localidat de Ladrunyán, perteneixient a o termín municipal de Castellot (provincia de Teruel).
En ella s'amagoron mientres 14 meses a-saber-los perseguius por o bando republicano mientres a Guerra Civil Espanyola entre os anyos 1936 y 1939. Existe encara en aquella comarca d'o Baixo Aragón a primerías d'o sieglo XXI una mena de leyenda arredol d'aquel escaicimiento y aquellos hombres. Se charra d'a disciplina adintro d'o recinto, d'os metodos de subsistencia y d'a forma d'actuar ta no estar descubiertos.
Historia
En o periodico zaragozano El Noticiero de calendata 12 de noviembre de 1939, apareixe a noticia d'o feito y d'o puesto d'a siguient forma:
Hinojosas de Calatrava
Hinojosas de Calatrava ye un municipio d'a provincia de Ciudad Real, en a comunidat autonoma de Castiella-La Mancha, Espanya. A suya población ye de 621 habitants (2007), en una superficie de 102,52 km² y una densidat de población de 6,05 hab/km².
Queso
thumb|200px|Cubos de queso suizo. thumb|200px|Queso. O queso u tamién formache (en latín, caseus formaticus) ye un alimento solido formato en cuallar a leit, podendo estar fermentato u no fermentato. Se puet emplegar leit de muitas especies animals, pero as mas habituals gosan estar a de vaca, uella y craba. En atros países tamién se'n fa con leit de camello, dromedario, brúfol u yac.
Ye a conserva ideyal ya que no gosa malmeter-se con o paso d'o tiempo, sino que en ixucar-se milloran as suyas cualidaz en relación con o peso. Se fa cuallar a leit emplegando una combinación de cuallo (u belatro substituto) y acidificación. As bacterias s'encargan d'acetar a leit, chugando tamién un papel important en a definición d'a textura y a sabor d'a mayoría d'os quesos. Beluns tamién contenen floriduras, tanto en a superficie exterior como en l'interior.
Ta cuallar a leit se fa servir una enzima d'orichen animal (o recubrimiento d'o estomago de vacas, crabas, uellas, ecetra.) u vechetal (figuera, cardo). En bels casos s'emplega como fermento a leit meyo fermentata que contien o estomago d'un ternasco chóven sacrificato una mica dimpués de mamar.
Ta os antigos griegos "o queso yera un regalo d'os dioses". Bi ha centenars de variedaz de queso. Os suyos diferents estilos y sabors son o resultato de l'uso de diferents especies de bacterias y floriduras, diferents nivels de nata en a leit, variacions en os tiempos de curación, diferents tractamientos en o suyo proceso y diferents razas de vacas, crabas u o mamifero de que s'emplege a suya leit. Atros factors incluyen a dieta d'o bestiar y l'adición d'achents saborizants como hierbas, especias u l'afumato. Que a leit sía u no pasteurizata tamién puet afectar a la sabor.
En bels quesos se cualla a leit adhibindo-les acidos como lo vinagre u o suco de limón. Manimenos, a mayoría s'acetan en grau menor gracias a las bacterias que le s'adhiben, que transforman os zucres d'a leit en acido lactio, continando con l'adición de cuallo ta rematar o proceso de cuallato.
Hurt (Traunreut)
Hurt ye un lugar d'o municipio de Traunreut en o sudeste de Bavera, Alemanya, en a rechión de l'Alta Bavera.
Sekia
Sekia (en escritura iberica 28px, en latín Segia) yera una ciudat ibera (u suessetana) situada en o mesmo puesto de l'actual Exeya d'os Caballers.
Historia
Entre os anyos 800 y 184 aC bascons, cerretans, iaccetans, larchents, sedetans y suessetans pasoron por as tierras d'a redolada de l'actual Exeya. Os suessetans fuoron os que en zaguerías s'asentoron en iste territorio. A fundación de Sekia data d'o 600 aC, estando iste o primer nombre conoixiu como nuclio de población que amás cudiba moneda. Os suessetans son un pueblo de posible orichen celta indoeuropeu y englobaus entre os pueblos ibers.
Os suessetans rebloron debant d'a empenta invasora d'os romanos en l'anyo 184 aC. Serían os romanos os que renombrarían a ciudat como Segia y prencipiarían una intensa faina colonizadora en a suya redolada, como amuestran as recients excavacions arqueolochicas en os Banyals en Uncastiello. Pa comunicar y vertebrar istas tierras se construyió a calzada entre Caesaraugusta y Pompaelo. Aproveitando as condicions d'iste territorio pa o cautivo de cerial, os romanos construyioron un ret de vías segundarias pa dar acceso a las villas y os asentamientos de población.
Mollón d'el Yerri
O mollón d'el Yerri u simplament pico d'el Yerri (en castellano Mollón Cuadrado del Yerri u pico del Yerri) ye un pico de 2.671 metros d'altaria situau en a cordelera d'o Pireneu, en o municipio de Sant Chuan de Plan (Aragón).
Se troba adintro d'o Parque Natural de Pocetz-Maladeta.
Newton (unidat)
thumb|right|220px|O newton fue nombrato en honor a lo cientifico [[Anglaterra|anglés Isaac Newton, conoixito por os suyos treballos sobre a gravitación, a optica, o calculo y a mecanica newtoniana. ]]
Definición
O newton ye a unidat de fuerza d'o SI, ye una unidat derivata ya que se define en función d'atras unidaz. Un newton ye igual a la cantidat de fuerza necesaria en o vueito ta dar a una masa d'un quilogramo una acceleración d'un metro por segundo cada segundo.
Isto se puet exprisar matematicament como:
Ya que o peso ye una mesura d'a fuerza entre dos obchectos debita a la gravedat, o newton ye tamién una mesura d'o peso, valida en un punto dato. Una masa d'un kilogramo tien un peso d'alto u baixo 9,81 newtons. A leyenda diz que Isaac Newton s'inspiró en a caita d'una mazana ta desembolicar a suya teoría d'a gravitación y por una coincidencia curiosa o peso d'una mazana chicota ye alto u baixo un newton: un obchecto d'una masa de 101,94 gramos pesa 1 newton en a superficie d'a Tierra.
En o luengache común, no cientifico, gosa confundir-se a masa, que se mesura en kilogramos, con o peso, que s'ha de mesurar en newtons. Sabendo que una masa d'un kilogramo pesa alto u baixo 10 N en a superficie d'a Tierra (9,81 N ye a valor que s'emplega por un regular si se considera que l'acceleración d'a gravedat, g, ye de 9,81 m/s2), se puet admitir que 1 kilogramo-fuerza ye alto u baixo equivalent a 10 N.
Uso habitual d'os kilonewtons en a construcción
A sobén os kilonewtons se fan servir ta reflectar a valura de subchección de seguridat de ganchos, y atras ainas d'a industria d'a construcción. Tamién s'emplega en as especificacions d'o equipamiento d'alpinismo. Se pueden anunciar en KN (kilonewtons) tanto a carga de treballo segura en referencia a la tensión mecanica y a tensión tallant.
1 kN equibale a una carga de 101,97162 kilogramos, pero multiplicar a valor en kilonewtons por 100 tamién ye un buen metodo de calculo.
Cuenca de Pamplona
La Cuenca de Pamplona (en basco Iruñerria) ye una comarca de la Comunidat Foral de Navarra. La mugan con criterios estreitament fisicos y agafa la capital, Pamplona, con la suya aria metropolitana.
Descripción
Ye una un gran val con forma de uego -la cuenca- creyata por lo río Arga y bels afluents suyos, entre los que destacan Ulzama, Elorz y Arakil, que desembocan en l'Arga en diferens puntos de la comarca.
I conviven dos espacios humans bien diferenciatos: l'aria urbana de Pamplona, densament poblata, y la periferia rural que la environa. La colonización de la periferia fue seguindo lo modelo d'expansión urbana de taca d'aceite (creyación de satelites residencials y industrials).
La periferia
Bi ha un conchunto de vals a lo norte y ueste que dan a la comarca una forma asimetrica, mas gran en dirección norueste. Son en la periferia a Val d'Ollo, Cendea de Iza, val de Gulina, val de Chus la Penya, Ezkabate, Olaibar, Tiebas-Muru Artederreta, Val d'Echauri, Echauri, Vidaurreta, Echarri, Ciriza y Belascoáin. Nomás que Ezkabarte perteneixe a l'aria metropolitana. Son nuclios rurals de tot, manimenos tienen urbanizacions y segundas residencias. thumb|400px|right|Aria metropolitana de Pamplona
Organo de chestión
Bi ha un organismo supramunicipal, la Mancomunidat de la Comarca de Pamplona, que chestiona pa los municipios lo ciclo de l'augua, replega de vasuras y trasporte urbán de comarca (TUC). S'ha de sinyalar que n'esta mancomunidat bi ha municipios d'atras comarcas, como Mont-reyal, Esteribar u Ultzama.
Entibo de Lanuza
L'entibo de Lanuza ye un entibo aragonés d'o río Galligo situato en a comarca de l'Alto Galligo, en o termin municipal de Sallent de Galligo.
Construito en 1975 dencima l'Alto Galligo en o pundo en o que o río se engalza d'entre as Grampas y o Castiello d'as Articas. Tien 114 Ha de superficie embalsata y una capacidat de 25 Hm³ Dende a parada se apolorga a suya coda cuasi tres kilometros dica o mesmo lugar de Sallent (U.) afogando o viello lugar de Lanuza, que le da nombre. En 1961 comencipiaron as espropiacions ta a construcción de l'entibo, o 6 de mayo de 1976, se zarran as talladeras, en ixe inte en Lanuza b'heba 147 habitadors, o 21 de chinero de 1978 salen os zaguers vecins de Lanuza, as obras rematoron en 1980.
A suya central hidroelectrica chenera una enerchía de 52.000 Kw.
Dimpués de l'albandono d'o lugar por parti d'os suyos vecins en 1978, fue espoliato y deixato en o ixupliu, dica que en as anyatas 90 prencipió a monico a suya rehabilitación, debito en parti a o enchegue d'o Festival Pireneus Sud, promovito por a Deputación Provincial de Uesca, que fa que mientres o mes de chulio l'entibo y Lanuza se emplenen de musica y rudiera. Toz es vranos dende 1992 se cilebra en o mes de chulio o Festival de Pireneus Sud sobre as auguas de l'entibo.
Plana Ralla
Plana Ralla (en castellano Planarralla) u tamíen conoixida como as penyas d'Aso ye una montanya de 2.112 metros d'altaria situada en a sierra de Límez.
Administrativament fa parti d'o municipio de Biescas.
Jean-Luc Godard
Jean-Luc Godard (en francés, 3 d'aviento de 1930 de París, Francia - 13 de setiembre de 2022 en París, Francia) estió un director cinematografico, guionista y productor cinematografico franco-suizo, activo en o cine francés dende primerías d'os anyos 1970 dica os anyos 2010 y destacau representant d'a clamata Nouvelle vague en o mundo d'o cine. Ha recibito cuantos premios mientres a suya carrera artistica.
José Manuel Paz Agüeras
José Manuel Paz Agüeras, naixiu de Zaragoza (Comarca de Zaragoza, Aragón) o 21 de febrero de 1946 y muerto en Pamplona (Merindat de Pamplona, Navarra) o 24 de febrero de 2012, estió un churista y diplomatico aragonés. Fació os suyos estudios de Dreito en a Universidat de Zaragoza y destacó como diplomatico, estando embaixador d'Espanya en Zimbabwe (1998), embaixador d'Espanya en Andorra (1993-1998) y embaixador d'Espanya en Macedonya d'o Norte (1998), entre d'atros cargos destacaus.
Entibo d'Escarra
L'entibo d'Escarra ye un chicot entibo en o río Escarra situato entre Tramacastiella y Escarriella, en o termin municipal de Sallent de Galligo.
Ye a 1.633 metros d'altaria rodiato por a punta Cochata (1.945 m), o pico Tarmanyons (1.852 m) y la Tosquera (1.952 m).
Toponimia
Gerhard Rohlfs relaciona iste toponimo con o gascón "escarrouè" y l'aragonés "escarrón", que se corresponden con o basco "askarra", que designa a la mesma especie d'árbol.
Palenciana
Palenciana ye un municipio andaluz en a provincia de Cordoba, comarca d'a Subbética y partiu chudicial de Lucena.
Luciano Pavarotti
Luciano Pavarotti, naixito de Modena (Emilia-Romanya, Italia) o 12 d'octubre de 1935 y muerto en Modena (Emilia-Romanya, Italia) o 6 de setiembre de 2006, estió un tenor d'opera italiano. Ye uno d'os cantaires italianos más conoixitos amás d'uno d'os artistas con mas discos venditos arredol d'o mundo.
Palenciana
Cheografía
A localidat de Palenciana ye situata a 1.594 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, a una distancia de 104 km de Cordoba, a capital d'a suya provincia.
Asti soniaré
Asti soniaré ye una canción que perteneixe a o disco País zierzo d'o grupo aragonés Mallacán.
Gens Cornelia
A gens Cornelia u os Cornels estió una d'as principals familias (gens en latín) patricias de l'Antiga Roma. Os suyos orichens se troban presents arredol de 485 aC, només que vint i cinco anyatas dimpués d'a fundación d'a Republica romana.
Os components d'a gens Cornelia estioron cónsuls, militars, censors y pretors. Beluns d'os personaches mes sobresalients estioron los siguients:
Republica
thumb|190px|[[Lucio Cornel Sila]]
Messeturm
O Messeturm ye una torre d'oficinas u gratacielos de 63 plantas situata en a ciudat de Frankfurt d'o Main, estando actualment o gratacielos segundo mas alto d'ista ciudat. Fue construyito entre 1988 y 1990 seguntes un disenyo de l'arquitecto estausunidense Helmut Jahn. Tien 63 plantas y un total de 257 metros d'altaria, estando cuan se remató uno d'os edificios de mes gran altaria d'Europa. Se devantó ta acullir a seu social d'os bancos Crédit Suisse, Goldman Sachs y de l'achencia d'información Reuters.
Bargota
Bargota ye un municipio de Navarra, en a comarca de Tierra d'Estella Occidental, merindat d'Estella y partiu chudicial d'Estella.
Úcar
Úcar (Ukar en basco) ye un municipio de Navarra situau en la comarca de Puent de la Reina.
Bargota
A suya población ye de 324 habitants (2010), en una superficie de 25,32 km² y una densidat de población de 12,80 hab/km².
Úcar
La suya población ye de 153 habitants (2006), en una superficie de 11,86 km² con una densidat de población de 12,9 hab/km².
Cheografía
Situato a lo sud de la Sierra d'el Perdón, a lo suyo piet, a 506 metros d'altaria sobre lo livel de la mar y a una distancia de 22,2 km d'a ciudat de Pamplona, a capital de Navarra.
Bargota
Cheografía
O lugar de Bargota se troba situato a 587 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, a una distancia de 38 km d'Estella, a capital d'a suya merindat, de 74 km d'a ciudat de Pamplona, a capital de Navarra, y a 18 km de Logronyo.
Mugas
O termin municipal de Bargota muga a o norte con Torres del Río y Espronceda; a l'este con Armañanzas; a o sud con Mendavia; y a l'ueste con Azuelo, Aras y Viana.
Horcajo de los Montes
Horcajo de los Montes ye un municipio d'a provincia de Ciudad Real, en a comunidat autonoma de Castiella-La Mancha, Espanya. A suya población ye de 1015 habitants (2007), en una superficie de 208,44 km² y una densidat de población de 4,86 hab/km².
Toponimia
Horcajo ye una palabra castellana que corresponde en aragonés a lo cognato "Forcallo", fuent de muitos microtoponimos y de bel macrotoponimo.
Candeleda
Candeleda ye un municipio d'a provincia d'Ávila, en a comunidat autonoma de Castiella y Leyón, Espanya. Fa parte d'a comarca d'Arenas de San Pedro.
A suya población ye de 5.233 habitants (2012) en una superficie de 215,52 km², con una densidat de población de 24,28 hab/km². Ye o cinqueno municipio d'a provincia con mayor numero d'habitants y o segundo d'a provincia por a suya superficie, dezaga d'Ávila capital.
Cheografía
O río Tiétar, un afluent d'o río Tacho, trescruza o sud d'o suyo termin municipal.
D'o termin municipal de Candeleda fa parte o lugar d'el Raso.
Mugas
O termin municipal de Candeleda muga a lo norte con Zapardiel de la Ribera y Navalperal de Tormes; a lo nord-este con San Juan de Gredos y Arenas de San Pedro; a l'este con Poyales del Hoyo y Arenas de San Pedro; a lo sudeste con Oropesa (Toledo) y Arenas de San Pedro; a lo sud con Oropesa (Toledo), Calzada de Oropesa (Toledo) y Lagartera (Toledo); a lo sudueste con Oropesa (Toledo); a l'ueste con Madrigal de la Vera; y a lo norueste con Bohoyo.
La Solana
La Solana ye un municipio d'a provincia de Ciudad Real, en a comunidat autonoma de Castiella-La Mancha, Espanya. A suya población ye de 16.039 habitants (2007), en una superficie de 134,18 km² y una densidat de población de 119,53 hab/km².
Menorias Baixo
Menorias Baixo (en castellano Menorias Bajo) ye un mont de 1.943 metros d'altaria situau administrativament en o municipio de Canfranc.
Franco d'a val d'Itz
O franco d'a val d'Itz (en alemán Itzgründisch) ye un dialecto franco d'o Main clasificau entre as luengas altochermanicas que fan parti d'o grupo franco oriental. Ye charrau en a val d'Itz (en alemán Itzgrund) y en as chicotas vals formadas por os afluyents d'iste río: o Grümpen, o Effelder, o Röthen/Röden, o Lauter, o Füllbach y o Rodach, amás d'as vals de Neubrunn, Biber y l'alto Werra y en a val d'o Steinach. Ya que ista ye una zona de dificil acceso, isolada dica zaguerías d'o sieglo XIX y dimpués mientres a división d'Alemanya, iste dialecto ha conservau muitas d'as suyas peculiaridatz lingüisticas dica hue. Os primers estudios scientificos d'o dialecto itzgründisch los fació o lingüista August Schleicher a metat d'o sieglo XIX.
Hörzing (Traunreut)
Hörzing ye un lugar d'o municipio de Traunreut en o sudeste de Bavera, Alemanya, en a rechión de l'Alta Bavera.
Alifonso I de Portugal
Alifonso I de Portugal, mas conoixito como Alifonso Henríquez (Dom Afonso Henriques en portugués), naixito de Viseu u Guimarães o 25 de chulio de 1109 (?) y muerto en Coimbra o 9 d'aviento de 1185, estió o primer rei independient de Portugal, que puyó a la cadiera reyal dende a creacion d'o reino dica a suya muerte. Yera fillo d'Henrique de Borgonya, conte de Portugal, descendient d'o rei de Francia Hugo Capeto, y d'a infanta Teresa de Leyón, filla ilechitima d'Alifonso VI de Leyón y Castiella.
En 1128 Alifonso Henríquez redotó as tropas d'a suya mai y d'o noble gallego Ferrando Pérez de Traba en a batalla de San Mamés y asumió o gubierno d'o condau de Portugal. O 26 de chulio de 1139, dimpués da gran victoria contra os moros en a batalla d'Ourique, fue proclamato rei por os suyos soldatos. O 5 d'octubre de 1143, en o tratado de Zamora, Alifonso VII de Leyón y Castiella reconoixió a independencia de Portugal, que fue confirmata por bula papal d'Aleixandro III en 1179. Alifonso I abanzó a Reconquiesta ta o sud, conquirió Leiria en 1145, Santarém, Lisbona, Almada y Palmela  en 1147, Alcácer do Sal en 1160 y dimpués cuasi tot l'Alentejo. Recibió a embotada d'O Conqueridor.
Las Labores
Las Labores ye un municipio d'a provincia de Ciudad Real, en a comunidat autonoma de Castiella-La Mancha, Espanya. A suya población ye de 674 habitants (2007), en una superficie de 34,14 km² y una densidat de población de 19,74 hab/km².
Sesars
Sesars (en escritura iberica 37px) yera una ciudat ibera (u suessetana) de localización desconoixida, encara que situada en a provincia de Uesca.
Se relaciona a vegadas con l'actual Sesa, situada a 20 km de Uesca, d'una man por estar as suyas monedas parellanas a las de Bolskan y d'atra por a homofonía con iste toponimo.
Historia
Cudió en a segunda metat d'o sieglo II aC una serie completa de moneda: denarios, quinarios, ases, semises, quadrants y sextants. A tipolochía d'istas monedas ye común a la d'atras cecas pirenencas como Bolskan, Sekia u Iacca, a on i apareixe un chinete con lanza. Destaca un denario que presenta a tipica cabeza d'as monedas d'a Republica Romana en l'anverso y o chinete en o reverso. En l'anverso se marcan además as letras Bo-N, igual que en as monedas de Bolskan.
A localidat de Sesa no se cita en fuents dica a Edat Meya, quan se i establió un ducau y no bi ha restas arqueolochicas anteriors. S'especula que talment a "e" podría sonar "ue", prenunciando-se o nombre como /swesars/ y estando asinas más dreita a relación con os suessetans que sí son nombraus en as fuents por Tito Livio y Ptolomeu.
Cequia
thumb|150px|Una ceica en [[Nuevo Mexico.]] Una cequia   (en ribagorzano, de forma local, ceclla, que coexiste con a cheneral «cequia»; de l'arabe saqiyaíd ) ye una excavación larga y estreita que tien a función de conducir l'augua d'os puestos de captación (ríos, barrancos, pozos, entibos, basas, etc..) dica las poblacions u os campos. A parola cequia tiene variants que se siente esporadicament, como ceiquia y ceica, siempre minoritarias.
As cequias de riego forman rez complexos, de traza que siempre bi ha una cequia mai u mayor, que ye a que prene dreitament l'augua d'o suyo puesto d'orichen. As cequias fillas, ramals u cequions son de caracter segundario porque os suyos cabals proceden d'a prencipal.
Catalanismo (lingüistica)
Un catalanismo ye una presencia d'un elemento u caracter lingüistico catalán en atra luenga on esto no se trobaba orichinalment. Os catalanismos gosan presentar-sen on i ha habiu contacto con chent que charraba catalán.
Catalanismos en aragonés
En o caso de l'aragonés os catalanismos son difícils d'evaluar porque l'aragonés por vecindat y común orichen comparte isoglosas con o catalán y o desconoiximiento en profundidat d'estas dos luengas por parte d'a filolochía tradicional espanyola ha feito que a sobén se considerase catalanismo en aragonés lo que no fuese igual que o castellano. Puet estar o caso de palabras que en aragonés acaban en -ella en cuenta de -iella, (corbella), que no se remontan a lo sufixo latín -ELLU sino a -ICULU.
Catalanismos probables en aragonés son espolsar (d'o catalán pols), y o pasau perfecto perifrastico propio de l'aragonés oriental.
O dialecto ribagorzano tien muitos catalanismos. O caso d'o seseyo en benasqués puet estar un catalanismo fonetico. No tot o que ye común con o catalán y no se troba en variants occidentals d'aragonés ye un catalanismo, (a sobén, encara, res, etc...), pus muitos d'estos rasgos comuns se troban en puestos on se parla aragonés luent d'a muga lingüistica u en textos medievals tan luent como Navarra. En a creyación de l'aragonés común en os anyos 70-80 s'han ignorau bel uns d'estos rasgos (por eixemplo prenendo cosa y no res) en parte porque se teneba mayor conoixencia y contacto con variants occidentals de l'aragonés (cheso, ansotano) u centro-occidentals (tensino).
Un feito fonetico problematico a la ora de considerar catalanismo u caracter antigament mes estendillau en aragonés ye a evolución d'as consonants u grupos consonanticos -TY-, CE, CI, e -D finals, que d'alcuerdo con a fonetica catalana esdevienen -u: