cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Matt Mobley
Matt Mobley (1 de setiembre de 1994 de Worcester, Massachusetts, Estaus Unius) ye un chugador profesional estaunidense de baloncesto. Tien una altaria de 1,93 metros y ocupa a posición d'escolta. En l'actualidat chuga en o Casademont Zaragoza, d'a liga ACB.
Tronco (anatomía)
Tanto dende d'un punto de vista topografico como funcional o escleto d'o tronco s'organiza en columna vertebral, tórax y pelvis:
O tronco aloxa os organos de l'aparato cardiopulmonar (corazón, pulmons y grans vasos), y os organos responsables d'a dichestión (estomago, bodiellos) y glandulas anexas (figado, pancrias). A más contiene l'aparato urinario (rinyons, vuixiga), y l'aparato reproductor femenín (utero, ovarios, trompas de Falopio).
Il-ha-Gwilen
Il-ha-Gwilen (35) (en francés Ille-et-Vilaine, en bretón Il-ha-Gwilen) ye un departamento francés situato en a rechión de Bretanya y que la capital en ye a ciudat de Roazhon.
A suya población ye de 903.400 habitants (1999) en una superficie de 6.878 km², con una densidat de población de 79 hab/km².
En fan parte 4 districtos, 53 cantons y 352 comunas.
Castellolí
Castellolí ye un municipio catalán situato en a provincia de Barcelona, comarca de l'Anoya y partiu chudicial d'Igualada.
A suya población ye de 468 habitants (2007), en una superficie de 25,28 km² y con una densidat de población de 18,51 hab/km².
Castellolí ye situato a 680 metros d'altaria sobre o livel d'a mar. D'o suyo termin municipal fan parte os lugars de El Clot de la Bleda y Els Masets.
Esporte
250px|thumb| Cercuito de velocidat d'o Parcmotor Castellolí. En l'anyo 2002 principió a suya actividat o Parcmotor Castellolí con un cercuito de motocrós. Actualment bi ha una escola de conducción, y cercuitos de velocidat (prencipalment ta motos), supermotard, karting, motocrós y un puesto ta coches tot terreno y motos de trial.
Sierra de Grais
A sierra de Grais ye una sierra d'a depresión d'Ebro.
Bi ha un vértiz cheodesico en o suyo cobalto, a una altaria de 553 metros, situau en a triple muga entre os municipios de Pozán de Vero, Azara y Peraltiella.
Sant Chusé (desambigación)
Sant Chusé puet estar:
Godall
Godall ye un municipio catalán situato en la provincia de Tarragona, y en la comarca de lo Montsiá. La suya población ye de habitants, en una superficie de 33,6  km² y una densidat de población de 0 hab/km².
Mugas
Lo suyo termin muga con Ulldecona, La Galera, Masdenverge y Freginals.
15 d'abril
Atros países
right|thumb|250px|A [[batalla de Formigny, escaicita o 15 d'abril de 1450.]]
Sieglo XIX
right|thumb|250px|O fisico alemán [[Johannes Stark, qui naixió o 15 d'abril de 1874.]]
Cul de Pineta
thumb|250px|Cul de Pineta O cul de Pineta ye un cul d'orichen glaciar situau en a parti alta d'a valle Verde en l'extremo norte d'a provincia de Uesca en Aragón.
Fa parti d'o Parque Nacional d'Ordesa y d'as Tres Serols y ye dominau por a punta de Treserols (3.355 m). A punta d'el Garién (2.720 m), o pico de Pineta (2859 m), Montraspo Alto (2694 m) y Montraspo Baixo (2662 m) forman d'atra man a paret que desepara a iste cul d'o cul d'Estaubé.
Sierra de las Forcas
A sierra de las Forcas ye una sierra d'a depresión d'Ebro.
Graft-De Rijp
A suya población ye de 6.497 habitants (2009) en una superficie de 21,75 km², con una densidat de población de 323 hab/km².
Vaugrigneuse
Vaugrigneuse ye una comuna situata en o departamento francés d'Essonne, o districto de Palaiseau, o cantón de Dourdan y a rechión d'a Isla de Francia.
A suya población ye de 1234 habitants, en una superficie de 6,06 km².
Mor-Bihan
Mor-Bihan (56) (en bretón Mor-Bihan, en francés Morbihan) ye un departamento francés situato en a rechión de Bretanya. Debe o suyo nombre a lo golfo de Mor-Bihan, que en bretón significa «mar chicot», de mor, o mar, y bihan, chicot. A prefectura (capital) ye Gwened
Sunyén
Sunyén ye un despoblato aragonés, hue en o municipio d'Epila, comarca de Val de Xalón y provincia de Zaragoza.
Historia
Seguntes Agustín Ubieto Arteta, a primera cita d'o lugar ye de 1178-1214, recollita en a obra de Pascual Galindo Romeo Reconstitución del Cartoral del Pilar (El "Libro de los Botones"), en Revista Zurita, II (Zaragoza, 1934), y documenta as bariants Sunen, Sunnen, Sungena y Sunyen.
Teixiu cartilachinoso hialín
200px|thumb|Foto de cartilago hialín en a que se veyen os [[condrocitos con os suyos organulos celulars, as lacunas y a matriz extracelular.]] O teixiu cartilachinoso hialín ye un tipo de teixiu cartilachinoso, y a forma d'este teixiu més abundant. Tien muita matriz extracelular y pocas fibras de colacheno, por o que ye flexible, a part de servir pa mantener a forma de ciertas estructuras.
Se troba en o escleto d'o feto, en o naso, en os aniellos d'a traquia, en os bronquios y en a larinche. O cartilago que une o esternón a las costiellas ye tamién cartilago hialín.
Vauhallan
Vauhallan ye una comuna situata en o departamento francés d'Essonne, o districto de Palaiseau, o cantón de Gif-sur-Yvette y a rechión d'a Isla de Francia.
Loligo vulgaris
O calamar (Loligo vulgaris (Lamarck, 1798) ) ye un cefalopodo d'a orden d'os Myopsida y familia Loliginidae que se troba en tot a Mediterrania y en l'Oceano Atlantico oriental dende la Mar d'o Norte dica lo Golfo de Guinea. Ista especie vive dende lo livel d'a mar dica fonduras de 500 m, pero ye mas abundant entre 20 y 250 m (mas fundo d'hibierno). A especie ye ampliament explotada per a pesca comercial.
Puede creixer dica 30 a 40 cm de luengo, pero per lo cheneral miden entre 15 y 25 cm de luengo. Os masclos son per un regular mas grans que as fembras y exhiben taxas de creiximiento mas rapidas.
A esperanza de vida ye de 2 anyos en as fembras y d'uns 3 anyos en os masclos.
Os calamars son depredadors de peixes y crustazios.
Cheronimo Zurita
Cheronimo Zurita y Castro (Zaragoza, 1512 - † Zaragoza, 3 de noviembre de 1580) estió un historiador aragonés.
Biografía
En 1530, y gracias a la influencia de lo suyo padre Miguel de Zurita, que estió medico de Ferrando lo Catolico y Carlos I, consiguió lo puesto de machistrato de la ciudat de Balbastro y continuo de la Casa Reyal, pa, poco dimpués, ser nombrato baile de Uesca.
En 1537 lo nombroron asistent-secretario de la Enquesición a lo servicio de lo cardenal Juan Tavera, que executaba los cargos de miembro de lo Consello d'Estato, enquisidor cheneral y arcebispe de Toledo.
En 1548 lo nombroron cronista de lo Reino d'Aragón y en 1566 Felip II lo nombra secretario pa lo concilio de la Enquisición, y secretario de lo suyo Consello y Cambra, delegando en él toz los afers de prou importancia como pa requerir la firma de lo rey.
Zurita saca una sinecura en Zaragoza y renuncia a los suyos anteriors cargos lo 21 de chinero de 1571, pa dedicar-se de tot a la composición de los suyos Anals de la Corona d'Aragon, con lo primer tomo amaneixendo en 1562. Vivió pa veyer lo zaguer volumen publicato en Zaragoza lo 22 d'abril de 1580. Muere lo 3 de noviembre d'ixe mesmo anyo.
Vayres-sur-Essonne
Vayres-sur-Essonne ye una comuna situata en o departamento francés d'Essonne, o districto d'Étampes, o cantón d'Étampes y a rechión d'a Isla de Francia.
A suya población ye de 910 habitants, en una superficie de 8,46 km².
Valencia de las Torres
Valencia de las Torres ye un municipio extremenyo situau en a provincia de Badajoz y en a comarca d'a Campinya Sud. Perteneixe a o partiu chudicial de Llerena y a suya población yera de 623 habitants en 2016, en una superficie de 210,2 km².
Magdeburgo
Magdeburgo (Magdeburg en alemán y oficialment, en baixo alemán Meideborg) ye una ciudat-districto en o Estau de Saxonia-Anhalt, d'o cual en ye a suya capital.
A suya población ye de 230.047 habitants (2008) en una superficie de 200,94 km², con una densidat de población de 1.143 hab/km².
A localidat ye situata a o canto d'o río Elba, a 43 metros d'altaria sobre o livel d'a mar.
Club Balonmano Huesca
O Club Balonmano Huesca ye un club de balonmán aragonés, d'a ciudat de Uesca, establiu en 1995. A suya primer participación en una categoría estatal corresponde a l'anyada 1997/1998 cuan l'equipe debutó en a Primera División.
Dimpués de participar por tres vegadas en a fase d'ascenso a la primera División de Honor Plata, o Club Balonmano Huesca consiguió l'ascenso administrativo ta competir-ie en l'anyada 2004/2005. Dende alavez ha competiu en ixa división (a segunda mas important d'o balonmano espanyol), y s'ha amanau a la luita por l'ascenso a la Liga ASOBAL. En l'anyada 2010/2011 puyó t'a Liga ASOBAL dimpués de ganar a l'Anaitasuna en a final d'a fase d'ascenso en un partiu que habió de decidir-se en a tongada de tiros de penalty.
Glicerio
Glicerio estió un emperador de l'Imperio Romano d'Occident que gobernó dende lo 3 de marzo de 473 dica chunio de 474 sin estar reconoixiu como emperador por part de l'Imperio Romano d'Orient.
Fue feito emperador por o Magister Militum o burgundio Gundebal, pero León I de l'Imperio Romano d'Orient ninvió como emperador a Chulio Nepot, que arribó en Italia en primavera de l'anyo 474 y deposó a Glicerio, que no ofreixió garra resistencia.
Glicerio no disposó de l'aduya de l'exercito de Gundebal, alavez ocupau en fer-se rei d'os Burgundios. Dimpués de ser deposau esdenivinió bispe de Salona (Dalmacia), a on murió enta l'anyo 480.
Eths Cantaus
Eths Cantaus (en francés Cantaous) ye una comuna occitana en o departamento francés d'Altos Pireneus, districto de Banyeras de Bigorra, cantón d'a Val de Varossa y rechión d'Occitania. A comuna yera parte de l'antiga provincia de Bigorra.
A suya población ye de 438 habitants (1999) en una superficie de 5,68 km², con una densidat de población de 77,12 hab/km².
Haarlem
Haarlem ye un municipio neerlandés situato en a provincia d'Holanda Septentrional (en ye a suya capital, encara que a mayor ciudat d'a provincia ye Amsterdam).
Torre Clavería
A torre Clavería ye una pardina situada en o municipio Tamarit de Litera y amán d'a muga con Altorricón, provincia de Uesca.
Cheodesia
Bi ha un vértiz cheodesico situau sobre a bóveda que remata o torretón d'a pardina, con una altaria de 275 metros dende o livel d'a mar.
Violadores del Verso
Violadores del Verso, V de V u Doble V (tenioron problemas legals con ixe nombre por coincidir con o nombre d'una marca de whisky y tornoron a o primero) son un grupo de rap de Zaragoza. Formato por Hate (tamién dito Sho Hai) (Sergio Rodríguez, MC), Kase-O (Javier Ibarra, MC), Lírico (David Gilaberte, MC) y R de Rumba (Rubén Cuevas, DJ y produtor).
1670
Atros países
right|thumb|250px|O musico y compositor italiano [[Giovanni Bononcini, naixito o 18 de chulio de 1670.]]
Estaus y territorios d'a India
Territorios d'a Unión: <ol type="A"> <li> Islas Andamán y Nicobar <li> Chandigarh <li> Dadra y Nagar Haveli <li> Damán y Diu <li> Laquedibas <li> Pondicheri </ol>
Territorio Capital Nacional: <ol type="A" start="7"> <li> Delhi </ol>
Delicias
Delicias puet estar
Verrières-le-Buisson
Verrières-le-Buisson ye una comuna situata en o departamento francés d'Essonne, o districto de Palaiseau, o cantón de Gif-sur-Yvette y a rechión d'a Isla de Francia.
A suya población ye de 15731 habitants, en una superficie de 9,91 km².
Charlot
Charlot (The Little Tramp u The Tramp en anglés y Carlitos en Brasil) ye o mas famoso personache interpretato por l'actor anglés Charles Chaplin, estió un d'os personaches mas conoixitos d'o cine mudo y a suya popularidat arriba dica l'actualidat.
Ye un personache interpretato por atros comicos entre os que o mas famoso ye Charlie Rivel, de qui es deciba que ganó en un concurso d'imitación de Charlot a o mesmo Charles Chaplin.
Bisós
A suya población ye de 96 habitants (1999) en una superficie de 3,18 km², con una densidat de población de 30,19 hab/km².
Cheografía
O termin municipal de Bizous ye situato a una altaria meya de 495 metros sobre o livel d'a mar, con altarias maxima de 668 y minima de 479 metros. Se troba a una distancia de 5 km de Sent Laurenç de Nestés, a capital d'o suyo cantón.
Tresa d'Entenza
Familia
Su pai estió Gombau d'Entenza, muerto en 1309 sinyor d'Alcoleya d'a Cinca, Chestalgar, y Xiva de Morella, qui en o suyo testamento, atorgau o 12 de setiembre de 1304, la nombra a suya heredera universal. Su mai, Constanza d'Antillón y Cabrera, fue filla de Sancho d'Antillón y Alionor de Cabrera-Urchel, ista zaguera filla d'Alvaro I d'Urchel y d'a suya primera muller, Constanza de Montcada (pai d'Ermengol X d'Urchel con a suya segunda muller, Cecilia de Foix).
Vida
En no tener descendencia, su tío bisabuelo Ermengol X d'Urchel alcordó con Chaime II d'Aragón nombrar-la heredera d'o condau d'Urchel. As clausulas d'o testamento d'Ermengol X d'Urchel obligaban a que ella recibiera o condau en casar-se con un fillo d'o rei d'Aragón que no fuese a reinar, privando, asinas, que o condau estase asumido - y subsumido - por a Corona. Ermengol morió en 1314 y en ixe mesmo anyo, o 10 de noviembre, Tresa se casó con o infant Alifonso, fillo de Chaime II d'Aragón y Blanca de Nápols. Retirau o primochenito d'o rei, Chaime d'Aragón, a la vida contemplativa, o mariu de Tresa se convirtió en o hereu a la corona en 1319 como Alifonso IV d'Aragón. Ixe mesmo anyo naixió un fillo varón d'o matrimonio, o futuro Pero IV d'Aragón. En 1323, Tresa acompanyó a o infant Alifonso en a campanya ta conquistar a isla de Cerdenya.
O condau d'Urchel pasó a o suyo fillo Chaime I, qui tamién fue vizconte d'Àger, barón d'Entenza, d'Antillón y d'Alcoleya d'a Cinca.
Muller y mai de reis, o destín l'impidió reinar, ya que morió en Zaragoza en o parto d'o suyo fillo Don Sancho cinco días antis que su marido succediera a su pai a o mando d'a Corona d'Aragón. Fue apedecada en a zaragozana ilesia de Sant Francisco a un costau d'o presbiterio en un mausoleu de marbre sostenido por seis lions con a suya efichie en trache de relichiosa y con feguras plorants arredol d'o sarcofago. Chunto a ella i yeran os suyos dos fillos menors, Isabel y Sancho, con as suyas efichies pintadas sobre tabla, la d'Isabel vestida de moncha clarisa, y Sancho con guirnalda y cabello descenyiu. Abaixo se leyeban os versos siguients:
Cine d'ensayo
O cine d'ensayo (u ta bels autors cine d'avantguardia u cine d'arte y ensayo) ye un chenero cinematografico con a caracteristica principal d'estar un vehiclo ta la exposición por o director cinematografco d'as suyas propias ideas u ideolochía sobre bel tema concreto, a sobén de tematica de cine social u de cine politico, con prous caracteristicas d'o cine documental, pero de vegadas tamién nomás que como expresión de bela tecnica cinematografica, estando alavez muit amanau a lo cine experimental y a lo cine d'autor.
Cintas destacadas d'o chenero
A selección de cintas d'ista lista s'ha feito a partir de belas listas u recopilacions en libros y atras publicacions de criticos cinematograficos, en adhibindo-ie d'una man cintas destacadas d'os zaguers anyos y d'atra man belas cintas destacadas de cines de países menors.
Hidrolisi (meteorización quimica)
A hidrolisi ye una forma de meteorización quimica que consiste en a reacción quimica de bells minerals con l'augua pa formar-se nuevos minerals estables en as condicions d'a superficie, en contacto con os gases de l'atmosfera y os achents atmosfericos.
A hidrolisi ye conseqüencia d'a diferencia entre as condicions de formación de bells minerals y as condicions de presión, temperatura y presencia de fluidos de l'atmosfera. Os ions H+ + OH- de l'augua son capaces hidrolizar y destruir o rete cristalín de bells minerals.
A hidrolisi se puet producir en os silicatos. Contra més cerca d'o principio d'as series de reacción de Bowen siga un silicato més inestable será en as condicions atmosfericas, y contra més cerca d'os zaguers termins més estable.
Un eixemplo de reacción de hidrolisi lo trobamos en a forsterita (un olivín):
En os feldespatos a hidrolisi conduce a la formación de minerals de l'archila: illita, montmorillonita, caolinita, dependendo d'as condicions climaticas y edaficas. En un grau més abanzau d'alteración se pueden formar oxidos y oxihidroxidos metalicos, sobre tot de fierro y aluminio (as lateritas y bauxitas).
Los bingueros
Los bingueros (títol en castellano, en aragonés Os binguers, enguerada en Aragón con o suyo títol orichinal) ye una cinta espanyola de cine de comedia de l'anyo 1979 dirichita por Mariano Ozores seguntes o suyo propio guión, con una dirección de fotografía de Hans Burman. Producita por José Luis Bermúdez de Castro, en o suyo reparto incluye a destacatos actors como Andrés Pajares, Fernando Esteso, Antonio Ozores, África Pratt, Isabel Luque, Roxana Dupre, Norma Duval, Rafael Alonso, Adrián Ortega, Luis Barbero, Florinda Chico y Pilar Muñoz.
Castellgalí
Castellgalí ye un municipio catalán situato en a comarca d'o Baches y provincia de Barcelona.
A suya población ye de 1.760 habitants (2008), en una superficie de 17,21 km² con una densidat de población de 102,27 hab/km².
Cheografía
A localidat de Castellgalí ye situata a 266 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, en a confluyencia d'o río Llobregat y d'o suyo afluent o río Cardener.
D'o suyo termin municipal fan parte os lugars de Les Boades, Can Font de Cirerencs, La Fàbrica, El Mas Planoi y Els Torrents, amás d'as urbanizacions de Mas Planoi IV y La Torre del Breny.
Cul d'Estaubé
Tien una amplaria meya de 3,4 km y a suya base se sitúa arredol d'os 1.800 metros d'altaria. As cumbres que lo forman tienen entre 2.800 y 3.000 metros d'altaria. O clima d'iste puesto ha feito que en o cul no bi haiga árbols ni grans matorrales. Gracias a la suya importancia medioambiental, o parache ye incluyiu en o Parque Nacional d'os Pireneus.
Josep María Gay de Liébana i Saludas
Josep Maria Gai de Liébana i Saludas, naixiu de Barcelona o 6 de mayo de 1953 y muerto en o mesmo puesto o 16 de chulio de 2021, estió un economista, divulgador economico y asesor esportivo catalán.
Generest
A suya población ye de 98 habitants (1999) en una superficie de 11,83 km², con una densidat de población de 8,28 hab/km².
Josep María Gay de Liébana i Saludas
Doctor en economía, yera profesor d'economía en a Universidat de Barcelona y pionero de l'analisis de l'actualidat economica en medios de comunicación de gran difusión estando habitual colaborador en La Vanguardia, TV3, 8TV, Catalunya Ràdio, La Sexta, RAC1 y la COPE.
Cul d'Estaubé
As suyas paretz las forman picos como o Marmorés d'el Cul Gran (3.071 m), o pico de Tuca Roya (2.818 m), o pico de Pineta (2.859 m), a punta d'el Garién (2.720 m), Montraspo Baixo (2.662 m), Montraspo Alto (2.694 m), o pico de la Capiella (2.826 m) y o pico de la Canal (2.768 m).
A forqueta de Tuca Roya (2.953 m), a on se troba o cubilar de Tuca Roya, comunica o cul con l'ibón de Marmorés, en Aragón. Atros pasos de montanya entre as dos versants son a breca Deux Bornes (2.768 m), a portiella d'el Garién (2.611 m) y o puerto de la Lera (2.469 m). Destaca en a paret d'o cul o glaciar de Astazú.
Pueyo (Navarra)
Toponimia
Este toponimo ye clarament navarro-aragonés y ye la evolución lochica de lo latín PODIU(M) seguntes a fonetica aragonesa. "Pueyo" en navarro-aragonés significa elevación de lo terreno menor que "mont", pareixito a "tozal" u "cabezo", y se troba regularment en los textos en romance navarro como la Cronica d'Espaynna de García de Eugui. "Pueyo" se troba tamién en la toponimia actual u medieval de tot Aragón. Los que charran basco en Val d'Orba lo denominan Puyo.
Josep María Gay de Liébana i Saludas
Ligau a lo mundo d'o esporte dende choven, estió socio d'o Panathlon Club de Barcelona, d'o Club de Golf de Fontanals, d'o Club de Golf de Pals, d'o Reial Club Tennis Barcelona-1899 y del Club Tennis de la Salut, d'o qual fue directivo (1974-75). Fizo parte d'o Consello d'Administració d'o RCD Espanyol dentre 2004 y 2006 y estió patrón d'a Fundació Privada d'o club.
Valverde de Llerena
Valverde de Llerena ye un municipio extremenyo situau en a provincia de Badajoz y en a comarca d'a Campinya Sud. Perteneixe a o partiu chudicial de Llerena y a suya población ye de 642 habitants, en una superficie de 41,2 km².
Cabanillas de la Sierra
Cabanillas de la Sierra ye un municipio espanyol d'a comunidat autonoma de Madrit. A suya población ye de 837 habitants (2021) en una superficie de 14,07 km².
Veneto
O Veneto (en italiano Regione del Veneto, en veneciano Rejón del Vèneto) ye una rechión d'o nord-este d'Italia, que muga con as rechions italianas de Lombardía, Trentino-Alto Adigio, Friuli-Venecia Chulia y Emilia-Romanya y con Austria. O suyo territorio ye situato entre os Alpes y a mar Adriana.
A suya población ye de 4.926.818 habitants (estimación de 2013) en una superficie de 18.391 km², con una densidat de población de 268 hab/km². Ye asinas a cinquena rechión d'Italia por o suyo numero d'habitants y a ueitena por a suya superficie.
O suyo territorio ye dividito entre 6 provincias (Belluno, Padua, Rovigo, Treviso, Verona y Vicenza) y una ciudat metropolitana (Venecia), estando la suya capital en a ciudat de Venecia. As ciudaz con mayor numero d'habitants d'a rechión son Venecia, Verona, Padua, Vicenza, Treviso, Rovigo, Chioggia, Bassano del Grappa, San Donà di Piave y Schio. L'actual president rechional ye Giancarlo Galan, d'Il Popolo della Libertà.
Ye una rechión a on se puet trobar importants obras d'arte, que no ye nomás en a ciudat de Venecia (declarata Patrimonio d'a Humanidat por a UNESCO). Destacan Verona con o suyo anfiteatro romano que encara s'emplega hue; tamién as termas romanas d'Albano Terme; a ciudat de Belluno u a ciudat de Vicenza, con a-saber-las obras de l'arquitecto italiano Andrea Palladio.
Pablo Neruda
Ricardo Eliécer Neftalí Reyes Basoalto, naixito de Parral (Chile) o 12 de chulio de 1904 y muerto en Santiago de Chile o 23 de setiembre de 1973, mas conoixito por o suyo pseudonimo (y dimpués nombre legal) de Pablo Neruda estió un poeta, politico y diplomatico chileno, qui recibió por a suya obra o Premio Nobel de Literatura en 1971.
Brian Stapf
Activo en o cine estausunidense mientres os anyos 2010 d'entre a suya filmografía, se puet destacar a suya interpretacion d'o personache Mark Yaden en a serie de televisión NCIS: New Orleans.
Corz (desambigación)
thumb|right|250px|O [[palacio de l'Alchafaría, en Zaragoza, ye a seu d'as Corz d'Aragón.]] Corz, plural de cort, puede fer referencia a:
Cuenca
Cuenca ye una ciudat castellanomanchega, capital d'a provincia de Cuenca.
A suya población ye de 55.738 habitants (2014), en una superficie de 911,06 km² y una densidat de población de 61,18 hab/km².
Fa parte d'a Organización d'as Ciudaz d'o Patrimonio d'a Humanidat.
Cheografía
Ye en o forcallo d'o río Xúcar con o suyo afluent o Huécar. Estos dos ríos fan foces fluvio-karsticas, y en o cabalto d'os cinglos de calsinera plegoron a construir unas casas que huei son una conoixida atracción turistica, as Casas pendidas de Cuenca (Casas colgadas de Cuenca). En o termin municipal de Cuenca, muit extenso, bi ha pedanías como Colliga, Embit, La Melgosa, Mohorte, Nohales, Tondos, Valdecabras y Villanueva de los Escuderos. Este termin municipal presenta prolongacions a lo mesmo estilo que as mangas d'Albarracín, que plegan a rodeyar de tot localidaz como Tragacet y a mugar con o termin municipal d'Albarracín en a Vega de Tacho y Val Tablau.
Formula 1
250px|thumb| [[Lotus de Formula 1 de 1969.]] A Formula 1, conoixita a sobén como F1 ye a competición internacional d'automobilismo organizata por a FIA (Federación Internacional de l'Automobil) más popular y prestichiosa d'o mundo. O campionato ye conoixito como Campionato Mundial de Formula 1 y cada cursa como Gran Premio u GP, istas cursa es fan en cercuitos acondicionatos ta competicions automovilisticas y pueden estar urbans o permanents. Os resultatos de cadaguna d'as cursas acumulatos determinan o resultato d'o Campionato d'o Mundo de Pilotos de Fórmula 1 y o Campionato d'o Mundo de constructors de Formula 1.
Por pilotos
thumb| [[Michael Schumacher en 2007, campión de 7 titols mundials y record en victorias, poles, vueltas templadas y podios.]] thumb|160px| [[Juan Manuel Fangio campión cinco vegatas en ueito temporatas ganando o 47% de cursas. Considerato por muitos o millor piloto de toz os tiempos. ]] 180px|thumb| Ayrton Senna en o cercuito de Ímola mientres o [[Gran Premio de San Marino de 1989. Ayrton Senna ye un mito d'a F1, y considerato como un d'os más rapedos d'a historia.]]
Club Deportivo Utrillas
O Club Deportivo Utrillas ye un club de fútbol aragonés, d'o localidat d'Utriellas en a Provincia de Teruel. Actualment chuga en a Rechional Preferent (Grupo IV).
Estadio
O club chuga os suyos partidos en o campo de fútbol La Vega, que tien capacidat ta 2.500 espectadors.
Val d'Espartera
Val d'Espartera (en castellano Valdespartera) ye un barrio de nueva construcción situato a lo sud de Zaragoza. Muga a lo norte con o barrio de Casablanca, a lo sud con o quatreno cinturón (u Z-40), a l'ueste con o barrio d'Arcosur y a l'este con l'antiga carretera de Valencia.
Situato administrativament en o Districto Sud, tien una superficie de 243,2 ha y se caracteriza por un supuesto urbanismo sostenible. En un primer momento as tierras a on que se ye construindo lo barrio yeran propiedat d'o Ministerio d'Esfensa, a on que teneba un quartel, que por meyo d'un convenio cedió a lo Concello de Zaragoza o 13 de marzo de 2001. thumb|250px|left|Ferias en as fiestas d'o Pilar En a Edat Meya yera una partita d'o mont de Zaragoza que se cita como Val Espartera en un mesto d'a Cort de Chusticia d'a Casa de Ganaders de Zaragoza chunto con Val de la Torreciella, Quart y Garrapiniellos.
Vert-le-Grand
Vert-le-Grand ye una comuna situata en o departamento francés d'Essonne, o districto d'Évry, o cantón de Ris-Orangis y a rechión d'a Isla de Francia.
A suya población ye de 2412 habitants, en una superficie de 15,93 km².
Santa Bàrbara
Santa Bàrbara ye un municipio catalán situato en la provincia de Tarragona, y en la comarca de lo Montsiá. Fa parte de lo partiu chudicial d'Amposta.
Turdus ruficollis
A torda papinegra (Turdus ruficollis (Pallas, 1776) ) ye una au d'a orden d'os Passeriformes y familia Turdidae que se reproduz en l'este de Siberia dica lo norte de Manchuria y pasa l'hibierno en l'ueste de China, Birmania y lo nord-este d'a India.
Santa Bàrbara
Cheografía
La localidat de Santa Bàrbara se troba situata a 79 metros d'altaria sobre lo ran de la mar, en a marguin dreita d'o río Ebro.
Mugas
Lo suyo termin muga con Masdenverge, La Galera y Mas de Barberans y Tortosa.
Sepia officinalis
A xipia común u sepia común u sepia (Sepia officinalis (Linnaeus, 1758) ) ye una especie de cefalopodo d'a orden d'os Sepiida y familia Sepiidae que ye nativa d'a lo menos a la mar Mediterrania, a mar d'o Norte y la mar Baltica.
Son una especie migratoria que pasan de verano y de primavera en a costa pa fregar y dimpués se desplazan a fonduras de 100 a 200 m mientres d'agüerro y d'hibierno. Creixen dica 49 cm de longaria y 4 kg de peso.
As sepias son carnivoras y minchan una variedat d'organismos, incluyius crustazios (cangriellos y camarons), peixes chicotz, musclos (almeixas y caragols) y, a vegadas, atras sepias, que se veyen con mas freqüencia quan l'abundancia d'atras presas ye baixa.
Tienen muitos mecanismos defensivos pa aduyar-las a protecher-se d'os depredadors, incluyiu un sifón que pueden fer servir pa disparar augua y aluenyar-los d'o periglo, tinta que puede distrayer y desorientar a un depredador quan a sepia fuye, y las suyas habilidatz de postizo que pueden aduyar.en privar a los depredadors de raso.
Gucharat
Gucharat ye, dezaga de Maharashtra, o estato mas industrializato d'a India. Ye localizato a l'ueste d'o país, muga con Pakistán a o norueste y con o estato de Rayastán a o norte.
Cronos
thumb|Cronos aguardando en o [[fosal monumental de Staglieno.]]
Gucharat
A suya capital ye a ciudat de Gandhinagar, una ciudat planificata amán d'Ahmedabad, antiga capital d'o estato y centro comercial de Gucharat. Convertito en estato l'1 de mayo de 1960.
Cronos
Cronos (en griego antigo Χρόνος Khrónos, "tiempo") yera, en a mitolochía griega, a personificación d'o tiempo, seguntes se diz en as obras filosoficas presocraticas. Tamién se le clamaba Eon u Aión (Αίών, "tiempo eterno").
Gucharat
En iste estato naixioron dos d'os prencipals líders d'a independencia d'a India: Mahatma Gandhi y Sardar Vallabhbhai Patel.
Cronos
En os mitos griegos, Cronos yera o dios d'as Edatz (dende a Dorada dica a de Bronze) y d'o zodiaco. Surtió a o prencipio d'os tiempos formau por ell mesmo como un ser sin cuerpo con tres cabezas: d'hombre, de toro y de lión. Se unió con a suya companyera Ananké en una espiral arredol d'o uevo primichenio y lo deseparó, formando o universo ordinau d'a tierra, o mar y o cielo.
Gucharat
Historia
En os anyos 1990, bi habió violentos disturbios intercomunitarios entre as comunidaz hindiana y musulmana. En 1992 especialment, arredol de 1.500 personas, en a suya mayor parte musulmans, morioron en istos afrontamientos, consecuencia d'a destrucción d'a mezquita d'Ayodhya.
Jacques Brel
Jacques Brel, naixito de Schaerbeek (Belchica) o 8 d'abril de 1929 y muerto en Bobigny (Francia) o 9 d'octubre de 1978, estió un cantaire belga en francés, amás d'estar actor y director cinematografico. Con a suya voz de muitos rechistros y una muit preparata escenificación, Brel ye uno d'os referents d'a chanson française.
Urán (mitolochía)
En a mitolochía clasica, Urán (en griego antigo Οὐρανός Ouranos, "cielo", latinizau Uranus) ye o dios primordial d'o cielo. En a mitolochía griega yera personificau como fillo y esposo de Gea, a Mai Tierra. Toz dos estioron antipasaus d'a mayoría d'os dioses griegos, pero garra culto dirichiu dreitament a Urán sobrevivió dica a epoca clasica, y o dios no amaneixe entre los temas comuns d'a ceramica griega antiga. Manimenos, a Tierra, o Cielo y Estichia podeban unir-se en una solemne invocación en a epica homerica.
A mayoría d'os griegos consideraban que Urán yera un dios primordial (protogenos), y no le asignaban pais. Baixo a influencia d'os filosofos, Cicerón afirma en De natura deorum que yera descendient d'os antigos dioses Eter y Hemera, l'Aire y o Día. Seguntes os himnos orficos, Urán yera o fillo d'a diosa d'a nueit, Nix. O suyo equivalent en a mitolochía romana yera Caelus (de caelum, en latín "cielo").
Cul de Tormoseta
thumb|250px|Cul de Tormoseta. O cul de Tormoseta (en francés cirque de Troumouse) ye un cul situau en o centro d'a cordelera d'os Pireneus, en o departamento d'os Altos Pireneus de Francia, mugando con Aragón.
Tien una amplaria meya de 4 km y a suya base se sitúa arredol d'os 2.200 metros d'altaria, estando un d'os culs mas grans d'os Pireneus y d'Europa. As cumbres que lo forman tienen entre 2.800 y 3.100 metros d'altaria. O clima d'iste puesto ha feito que en o cul no bi haiga árbols ni grans matorrales. Gracias a la suya importancia medioambiental, o parache ye incluyiu en o Parque Nacional d'os Pireneus.
As suyas paretz las forman picos como o pico de la Pala (2.723 m), a punta Fernars (2.696 m), a punta Baixa de las Blancas (2.702 m), a punta Alta de las Blancas (2.902 m), a punta es Ibons (2.888 m), o pico de L'Almunia Gran (3.132 m), o pico de L'Almunia Chica (3.094 m), a punta de las Loseras (3.088 m), a punta de Tormoseta (3.083 m), o pico Heïd (3.022 m), a punta Aires (3.028 m), o petit Pic Blanc (2.954 m) y o Gerbats (2.904 m).
thumb|600px|center|Vista panoramica d'o cul de Tormoseta.
Bellueca
As belluecas pueden estar caultivatas intencionadament u tamién estar lo producto d'aproveitar as hierbas espontanias d'os campos cuan se son deixatos de yermo.
A palabra bellueca tiene a-saber-las variants en o territorio d'Aragón, estando emplegata no nomás que en o norte aragonesoparlant so que tamién en a tierra baixa, fendo parte d'o substrato aragonés que lo castellano rechional d'Aragón tien. Son altras formas documentatas d'a palabra bellueca balloca, ballobaca, billoca y billueca, estando totas variants foneticas d'o mesmo termin, con sufixo -ueco/-oco.
Royal Air Force
right|thumb|250px|Ensenya d'a Royal Air Force. right|thumb|250px|Un [[Supermarine Spitfire modelo Spitfire LF XVIII, o modelo d'adaptación naval d'uno d'os avions más conoixitos d'a Royal Air Force mientres a Segunda Guerra Mundial.]]
A Royal Air Force (Reyal Fuerza Aeria en aragonés) u RAF ye a Fuerza aeria d'as Fuerzas Armatas d'o Reino Uniu. Chunto con o British Army (Exercito de Tierra) y a Royal Navy (Armata) ye una d'as brancas d'as British Armed Forces.
A Royal Air Force s'establió o 1 d'abril de 1918, mientres a Primera Guerra Mundial, por a fusión d'os anteriors Royal Flying Corps (un servicio u branca de l'Exercito de Tierra britanico) y Royal Naval Air Service (que depeneba d'a Royal Navy), y estió a primera Fuerza aeria independient d'o mundo. Mientres a Segunda Guerra Mundial tenió un important papel en a luita contra a Luftwaffe d'o Tercer Reich, destacando a dita Batalla d'Anglaterra dende chunio de 1940 dica mayo de 1941, a on partecipó o Royal Air Force Fighter Command, u os bombardeyos aerios masivos sobre o territorio alemán ta destruyir a capacidat industrial alemanya, istos zagueros feitos por l'atra branca especifica d'a RAF, o Royal Air Force Bomber Command, que con o Royal Air Force Fighter Command ta la cazata estioron os prencipals Mandos u brancas d'a RAF mientres a guerra.
Fan parte d'a RAF, alto u baixo, 32.940 militars actius (2020) y 738 avions operatius en 2021.
Hauthaget
Hauthaget (en francés Hautaget) ye una comuna occitana en o departamento francés d'Altos Pireneus, districto de Banyeras de Bigorra, cantón d'a Val de Varossa y rechión d'Occitania. A comuna yera parte de l'antiga provincia de Bigorra.
A suya población ye de 31 habitants (1999) en una superficie de 1,35 km², con una densidat de población de 22,96 hab/km².
Orestes
thumb|300px|Orestes acazau por as Furias, de [[William-Adolphe Bouguereau.]]
Orestes (en griego antigo Ὀρέστης) estió, en a mitolochía griega, o solo fillo d'Agamenón y Clitemnestra.
Seguntes a historia homerica Orestes yera ausent de Micenas quan su pai tornó d'a Guerra de Troya y fue asasinau por o amant d'a suya esposa, Echisto. Ueito anyos dimpués Orestes tornó de Atenas y vengó a muerte de su pai asasinando a l'aimant d'a suya mai. Seguntes Pindaro, Orestes fue salvau por a suya cuidadora Arsione u a suya chirmana Electra, que lo quitó d'o país quan Clitemnestra quereba matar-lo. Fuyió a Fanote en o Mont Parnaso, an o rei Estrofio se fació cargo d'ell.
En o suyo vinte cumpleanyos o oraclo de Delfos le ordinó tornar a o suyo fogar y vengar a muerte de su pai. Orestes tornó a casa de conchunta con o suyo amigo Pílades, fillo de Estrofio. Seguntes Esquilo, Orestes se trobó con a suya chirmana Electra debant d'a fuesa d'Agamenón, an toz dos heban iu a rendir honors a o difunto; se reconoixioron y planioron cómo Orestes levaría a cabo a suya venganza. A mesma historia basica ye narrada de formas diferents por Sofocles y Euripides en as suyas respectivas obras entituladas Electra.
En as Eumenides d'Esquilo, dimpués d'a venganza (a vegadas con l'aduya de Electra) Orestes se barrena y ye acazau por as Erinias (que no fan lo mesmo con Electra), que a suya función ye castigar qualsiquier violación d'os ligallos de piedat familiar. Orestes se refuchia en o templo de Delfos, pero, tot y que Apolo le heba ordinau levar a cabo a suya venganza, no ye capaz de protecher a Orestes d'as suyas conseqüencias. Finalment, Atena le recibe en l'acropoli d'Atenas y organiza un chudicio formal d'o caso debant d'o Areopago, un tribunal formau por dotze chueces aticos. As Erinias exichen a suya victima, Orestes alega as ordens d'Apolo, os votos d'os chueces quedan dividius equitativament y Atena lo declara innocent con o suyo voto decisivo. As Erinias son apaciguadas con un nuevo ritual en o qual son adoradas como Eumenides y Orestes dedica un altar a Atena Areia.
Con Esquilo o castigo remata aquí, pero, seguntes Euripides, ta poder escapar d'a persecución d'as Erinias, Apolo ordinó a Orestes ir a Tauro (actual Crimea), apoderar-se d'a estatua d'Artemisa Tauropola que heba caito d'o ciel y levar-la a Atenas. Orestes marchó a Tauro con Pilades y toz dos fuoron engarcholaus por os habitants d'a rechión, os tauri, que teneban a costumbre de sacrificar toz os extranyos a Artemisa. A sacerdotisa d'Artemisa encargada de realizar o sacrificio yera a suya chirmana Ifichenia, qui ofrió liberar a Orestes (sin saber que yera o suyo chirmán) si iste levaba con ell una carta dica Grecia. Orestes refusó fer-lo, pero ofrió a Pilades levar a carta mientres ell se quedaba ta ser sacrificau. Dimpués d'un conflicto de mutuo afecto, Pilades remató por acceder, pero a carta fació que Orestes y Ifichenia se reconoixesen y os tres escaporon chuntos levando con ells a imachen de Artemisa. Dimpués d'o suyo retorno a Grecia, Orestes tomó posesión d'o reino d'o suyo pai, Micenas (matando a o fillo d'Echisto, Aletes), y anexó Argos y Laconia. Se conta que murió por a picadura d'una serpient en Arcadia. O suyo cuerpo fue levau a Esparta ta estar enronau (an estió obchecto de culto) u, seguntes una leyenda italiana, a Aricia, d'an sería tresladau a Roma (Servio, Sobre a Eneida, ii.116).
En una versión d'a historia de Telefo, Orestes estió apresau por iste, qui exichiba que Aquiles lo sanase.
Seguntes qualques fuents, Orestes estió pai de Pentilo con a suya meyo chirmana Erigone.
Orestes en a literatura
A historia d'Orestes estió obchecto d'a Orestiada tanto de Esquilo (Agamenón, Coeforas, Eumenides) como de Estesicoro, d'a Electra de Sofocles, y d'a Electra, Ifichenia en Tauride y Orestes de Euripides. Existe un poema epico en latín, formau por uns 1.000 hexametros y entitulado Orestes Tragoedia, que ha estau atribuiu a Draconcio de Cartago.
Orestes amaneixe tamién como personache prencipal de quantas leyendas relacionadas con a suya locura y purificación, tanto en Grecia como en Asia. En ellas Orestes ye o mortal pleno de culpa a o que purifican d'o suyo pecau por a gracia d'os dioses, d'os cuya misericordiosa chusticia d'a qual s'amuestra a todas as personas cuyo crimen sía mitigado por circumstancias atenuants. Os implacables ligallos de sangre d'a sociedat primitiva dan puesto a un chudicio chusto y, en Atenas, quan os votos d'os chueces son dividius equitativament, prevaleixe a compasión.
Atros Orestes
Atros personaches d'a mitolochía griega con o nombre de Orestes estioron:
Potsdam
Potsdam ye la capital d'o estato federato de Brandemburgo. Situata en a periferia sudoccidental de Berlín, en chunto a lo río Havel (afluent dreito de l'Elba), en a isla Potsdamer Weder. Estió puesto de residencia d'os reis de Prusia, a on que i construyoron o Palacio de Sanssouci, o Palacio de Marbre, l'Orangerie u a Cecilienhof, a on que se fació a Conferencia de Potsdam (1945). Fa parte d'a Organización d'as Ciudaz d'o Patrimonio d'a Humanidat.
Cort (desambigación)
Cort puede estar:
Castiello de Vallbona
O castiello de Vallbona (en catalán castell de Vallbona, en castellano castillo de Vallbona) u ye un castiello situau en o municipio Tamarit de Litera, provincia de Uesca. Se troba muit amán d'a muga con o municipio catalán d'Almacelles y no guaire luent de La Melusa, a on se troba a gara de Tamarit-Altorricón.
Historia
Apareixe documentau Edat Meya, encara que l'edificio orichinal fue espaldau y, posteriorment, se construyó l'actual entre os sieglos XVII y XVIII. En os zaguers anyos se feba servir de molín y como vivienda.
No ye confirmau pero bellas fuents citan a iste castiello como o posible orichen d'o toponimo Altorricón, estando Torricó o cognato catalán ribagorzano de l'aragonés "torretón".
Cheodesia
Bi ha un vértiz cheodesico situau sobre o torretón d'o castiello, con una altaria de 238 metros dende o livel d'a mar.
Real Club Celta de Vigo
O Real Club Celta de Vigo ye un club de fútbol d'a ciutat de Vigo en Galicia. Estió establito l'anyo 1923 y o suyo terreno de chuego ye l'Estadio de Balaídos. Actualment huga en a primera división espanyola.
Vert-le-Petit
Vert-le-Petit ye una comuna situata en o departamento francés d'Essonne, o districto de Évry, o cantón de Ris-Orangis y a rechión d'a Isla de Francia.
A suya población ye de 2547 habitants, en una superficie de 6,83 km².
Prau (grupo)
Prau ye un grupo de rock en aragonés establito en l'anyada 1994. Dito en primerías Sin Solución, mas tardi cambearían o suyo nombre por l'actual Prau.
En primeras feban cancions en castellano y dimpués prencipioron a fer-las en aragonés dica os suyos zaguers discos que ya son de tot en ista luenga. Gosan parlar en as suyas parolas de luenga y cultura, de luita social, de internacionalismo u de violencia de chenero.
Amás emplegan en as suyas composicions instrumentos tipicos d'Aragón como a donzaina y a gaita de boto, asinas como atros mas modernos como a guitarra electrica.
Copons
Copons ye un municipio catalán situato en la provincia de Barcelona, comarca de l'Anoya y partiu chudicial d'Igualada.
A suya población ye de 307 habitants (2007), en una superficie de 21,74 km² y con una densidat de población de 14,12 hab/km².
Cheografía
Copons ye situato a 432 metros d'altaria sobre o livel d'a mar. D'o suyo termin municipal fan parte os lugars de Viladases y Sant Pere de Copons, y muga con os termins municipals de Veciana y Prats de Rei (a lo norte), Rubió (a l'este), Jorba (a lo sud), y Sant Guim de Freixenet (a l'ueste).
16 d'abril
Atros países
555 - En Roma Pelai I succede como papa a Vichilio, muerto l'anyo anterior.
Avena (chenero)
A Cebata (tamién -ada, Sebau en cheso) ye lo nombre popular d'as especies de plantas graminias drento de lo chenero Avena, caultivatas como alimento ta las personas y os animals domesticos. As especies mas caultivatas son Avena sativa y Avena byzantina.
No precisa de tanta calor y insolación como lo trigo u l'hordio, y per ixo se caultiva en paises de climas fredos. Amás, se desarrolla sin d'infeccions funchicas anque lo clima bi seiga humido. Ixas cosas fan que os puestos a on mas a ormino se cría seigan os países d'Europa septentrional y atlantica. En Iberia sole amaneixer en as marguins de camins y esporadicament en os campos caultivatos d'altras plantas.
O chenero ye orichinario d'Asia, y fue introdueito en Europa a traviés d'os Balcans. Anque en o Mediterranio no se i caultivó tanto como en o continent oriental, en Asia y especialment en o suyo sud-este se produciban historicament toneladas d'este producto. En Europa central y septentrional s'han trobato restas que permiten concluyir que ya se i caultivaba en a Edat de Bronze.
O grano d'a cebata ye mas rico en minerals que no altros cerials, incluindo-be una important diversidat de metals prencipals en a dieta humana: sodio, potasio, calcio, fosfro, magnesio, fierro, ecetra. Contiene tamién una important diversidat de vitaminas.
As plantas d'este chenero tienen venas reticulars numerosas (mas que no en altros cerials) y lo tallo dreito y alto (dica 1'50 m) en especies arquetipicas como Avena sativa. Especies mas chicotas en Aragón se i dicen belluecas. Son eixemplos d'este tipo de cebatas l'Avena sterilis u Avena strigosa, que no gosan creixer mas de bels 2 u 3 palmos d'altas.
A distribución d'as semients en a planta adulta i ye caracteristica: A fructificación se produce frormando una panicula (ixo ye, un racemos disperso) y cada semient se troba alpartata individualment d'entre dos bractias (ditas glumelas). l'Aspecto fisico que en resulta ye bien reconeixible y caractersitico d'as especies d'Avena. thumb|center|250px|Os grans d'[[Avena sativa, con as suyas glumelas carateristicas]].
Charles Chaplin
Sir Charles Spencer Chaplin, tamién conoixito y confundido con o suyo personache Charlot, estió un actor, director cinematografico, guionista, productor cinematografico y compositor britanico, naixito o 16 d'abril de 1889 en Walworth, un suburbio de Londres (Anglaterra), y muerto en Vevey (cantón de Vaud, Suiza) o 25 d'aviento de 1977. A suya carrera cinematografica s'alacetó en o cine mudo, cuan creyó o personache de Charlot, protagonista de cuantas d'as suyas cintas, y que marcó una fita en o cine d'humor, con cuantos gags que encara hue s'emplegan en o cine de comedia muderno. Ye uno d'os tres grans d'o cine mudo con Harold Lloyd y Buster Keaton, mientres a suya larga carrera cinematografica, que desembolicó dende meyatos d'os anyos 1910 dica meyatos d'os anyos 1960, recibió cuantos premios u honors.
D'entre a suya extensa filmografía bi ha que destacar cintas como The Gold Rush (1925), The Circus (1928), Modern Times (1936), The Great Dictator (1941), Monsieur Verdoux (1947) y Limelight (1952)''.
Premios
Charles Chaplin fue nominato a o premio Oscar a o Millor Actor en 1940 por a suya interpretación en The Great Dictator, una cinta dirichita por o mesmo actor.
As suyas primeras anyadas
Charles Spencer Chaplin yera naixito de Walworth, un suburbio de Londres, en Anglaterra, fillo de l'actor y cantaire de music-hall Charles Spencer Chaplin Sr. y de l'actriz y cantaire Hannah Chaplin. O pai teneba problemas d'alcoholismo y la mai remató por enganyar-lo con un atro artista, Leo Dryden, con qui tenió un fillo, rematando asinas o matrimonio y pasando Charles y o suyo chermano mas chicot, Sydney Chaplin, a vivir con su pai y con a suya companyera de piso, encara que en zagueras o pai no podió continar mantenendo-los y los cedió a la mai. Por a precaria situación economica familiar, Charles y su chermano viviron mientres dos anyadas en un orfenato. O pai morió de cirrosi cuan Charles teneba doce anyadas, y la mani manifestó malautías mentals, rematando por estar ingresata en un sanatorio cuan Charles y Sydney prencipioron a ganar diners en o mundo d'o cine, en California, a on i morió en 1928.
A delicata situación familiar no impedió que Charles Chaplin fese os suyos primers pasos en o mundo d'o spectaclo con a familia. Asinas, cuan nomás teneba que cinco anyadas ya puyaba en os escenarios, iniciando asinas una chicota carrera d'actor y cantaire infantil, que su pai alentaba. Mesmo plegó a lograr que en 1898 l'acullisen en una colla de ninos-prodichio, continando con chicoz papels en o teatro, dica que en 1904, con nomás que 15 anyadas, plegó o suyo primer gran exito con a suya representación de Peter Pan, o personache d'a obra de James Matthew Barrie, feito que fació que prencipiase a estar conoixito en o mundo d'o teatro britanico.
Cintas con Keystone Studios
Con Keystone Studios, Charles Chaplin amanixe en un total de 36 cintas, todas producitas por Mack Sennett:
Cintas con Essanay Film Manufacturing Company
Con Essanay Film Manufacturing Company, Charlot fació un total de 15 cintas, a on feba d'actor, director y guionista:
Cintas con Mutual Film Corporation
Con Mutual Film Corporation, Charlot fació 12 cintas, a on yera a la vegata actor, director, guionista y productor:
Cintas con First National
Con a productora First National, Charlot fació nueu cintas, estando en as nueu actor, director, guionista y productor, y mesmo en belunas tamién compositor.
Cintas con United Artists
Charles Chaplin fació ueito títols con a productora United Artists, estando-ne autor d'o guión, director y productor, amás de compositors en todas as cintas (menos en una).
Crono
thumb|Crono armau con a [[falz contra su pai. (Aubin-Louis Millin, Galerie mythologique, 1811.)]]
Tozal Gros (Litera)
O tozal Gros (en catalán tossal Gros) ye un tozal de 330 metros d'altaria situau en a muga entre os termins municipal de Tamarit de Litera y Sant Istevan de Litera.