cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Río Nícher
O Nícher ye un río d'Africa occidental, o tercero d'o continent por a suya longaria dimpués d'o Nilo y d'o río Congo.
O suyo nombre actual viene d'o latín "negro" (por a color de l'augua u d'os habitants d'os países que trescruza) u encara d'una locución tuareg gher n gheren (río d'os ríos). Tien diferents nombres locals como Jeliba, Joliba o Dhioliba (mandinga), u Isa Ber (songhai).
Cheografía
O suyo recorrito, una mica raro, ha feito que o Nícher, mientres muitos tiempos, haiga estato un enigma ta os cheografos, y por ixo a sobén s'han feito hipotesis mui fantasiosas. Belunas lo trafucaban con o río Senegal u con o Congo, atras en feban una branca d'o Nilo u lo consideraban un rio afluent d'un laco interior. Habió que asperar dica 1830 con a expedición de Richard Lander ta conoixer a verdat.
O río Nícher fa parti d'os ríos, como lo Senegal, que dende os anyos 1980 han estato o centro d'intrés debito a lo creiximiento d'a sequera. L'Autoridat d'a Cuenca d'o Nícher (ABN), organismo de cooperación internacional entre nueu países a on que se troba la dita cuenca, y a creyación d'a Oficina d'o Nícher (1932), veilan porque o río aduye tanto a lo desembolique agrícola como en a producción d'enerchía electrica. A disposición de diversos entibos, d'os que o Sélingué en ye o principal, tien a misión d'aportar enerchía electrica y augmentar a producción cerialista, con un incremento d'a superficie de cautivo de roz en bells países africanos.
Afluents
thumb|250px|Pescataire en o Nícher, amán de Gao (Mali). O curso d'o río puet dividir-se en quatre seccions:
Ailés
Ailés (Aylés oficialment en castellano), ye un lugar de lo termin municipal de Mezalocha, en la comarca de lo Campo de Carinyena y en provincia de Zaragoza.
Historia
En l'anyo 1175 lo rei Alifonso II lo Casto lo cedió a lo Monesterio de Santa María de Chuncería, manimenos lo 7 de chinero de 1235 lo Monesterio de Rueda lo cedió a Chaime I d'Aragón, qui mes tarde lo 5 d'abril de 1252 lo donaría a Pelegrín d'Atrosiello. Entre los anyos 1188 y 1289 tenió lo títol de villa. En l'anyo 1845 fue adhibiu a Mezalocha.
Mapi León
María Pilar León Cebrián, mas conoixida como 'Mapi León,' naixida de Zaragoza, Aragón o 13 de chunio de 1995 ye una futbolista aragonesa que chuga como esfensa y o suyo equipo actual ye o Fútbol Club Barcelona d'a Primera División Femenina.
Ye habitualment internacional con a selección espanyola, dende l'anyo 2016.
Alonsotegi
Alonsotegi (Alonsotegi en basco y oficialment, Alonsótegui en castellano) ye un municipio d'a comunidat autonoma d'o País Basco, provincia de Bizcaya y comarca d'o Gran Bilbau.
Afxars
Os afxars son un grupo etnico d'uns 500.000 individuos present principalment en a provincia de Kermán (sud d'Irán) y en a rechión meridional d'os monts Zagros (entre Shizaz y Hamadan), con chicotas comunidaz en Turquía y Afganistán amán de Cabul. Charran una luenga turquica d'a branca oguz. Son musulmans chiitas.
Modo de vida tradicional
Gosan estar pastors transhumants u seminomadas de grans distancias. Crían uellamen y vacumen. Tamién bi ha agricultors.
Luenga
A luenga d'os afxars ye muito parexita a l'azerín. Como luenga escrita fan servir o persa.
Historia
Son mencionatos dende o sieglo XI, y han tenito un important papel en a historia militar y administrativa d'Irán. Os afxars prenioron importancia politica en a Persia Safavida como una d'as siet tribus d'una confederación dita Kizil Bax, base d'o poder militar d'a dinastía Safavida. En periodos posteriors encara teneban importancia y Nadir, o celebre xah de Persia d'o sieglo XVIII, yera un afxar.
Alonsotegi
Mugas
O termin municipal d'Alonsotegi muga a lo norte con Barakaldo y Bilbau; a lo sud con Arrankudiaga y Gueñes; a l'este con Arrigorriaga y Bilbau; y a l'ueste con Gueñes.
Lista de municipios d'a provincia de Granada
Lista d'os 168 municipios d'a provincia de Granada.
right|300px|thumb|Mapa d'a provincia de Granada.
Seta (desambigación)
Seta puet estar:
La Todoliella
La Todoliella (la Todolella en catalán, d'a on provién lo toponimo en castellano) ye un municipio de la provincia de Castellón, situato en la comarca de Los Puertos de Moriella. La suya población ye de 140 habitants (2005), en una superficie de 34 km² con una densidat de 4,12 hab/km².
Mugas
Lo suyo termín muga con Lo Forcallo, con Cinctorres, con La Mata, con Olocau d'o Rei, con Bordón y con Castellot.
Toponimia
Lo exotoponimo en aragonés se conoixe por lo Libro de contos d'o concello de Mirambel (1472-1489):
Historia
La Todolella pareix anterior a la reconquiesta. Fue reconquiesta en tiempos de Chaime I d'Aragón, qui li concedió carta de población lo 2 d'agosto de l'anyo 1242.
En l'anyo 1691 lo rei Carlos II d'Espanya concedió la independencia de la Todoliella con respecto a Moriella. Mientres la Guerra de Succesión Espanyola en 1710 esta localidat estió lo escenario de la Batalla de la Tudoliella en lo puent d'o río Cantaviella, entre Miquelets y morellans.
Lista de monarcas de Gran Bretanya
Ista ye una relación d'os monarcas d'a isla de Gran Bretanya:
Areny (desambigación)
Areny (en plural Arenys), significa "terreno formau por arena" (cognato catalán de l'aragonés "Arinyo"), puet estar:
Caniars
Caniars ye un lugar en o termin municipal de Chaca, comarca de Chacetania y partiu chudicial de Chaca, en a provincia de Uesca. A suya población ye de 46 habitants.
Ibón d'Ip
L'ibón d'Ip ye un ibón pirenenco entibau situau en o cul d'Ip.
Protección
Ye incluyiu en a Zona d'especial protección pa las aus (ZEPA) de Collarada-Ibón d'Ip (ES0000277) que cubre un aria de 34.56 km².
Zurita (Castellón)
Zurita (Sorita en catalán, Zorita del Maestrazgo en castellano) ye un municipio de la provincia de Castellón, situato en la comarca de Los Puertos de Moriella. A suya población ye de 131 habitants (2006), en una superficie de 68,8 km² con una densidat de 1,9 hab/km².
Mugas
Lo suyo termin muga con Moriella, Palanques, Lo Mas de las Matas y Auguaviva.
Toponimia
Antigament en textos castellanos locals tamién yera Zurita, por eixemplo en o texto d'un prozeso enquisitorial contra un moro converso d'Alfacharín en 1487 en Zaragoza podemos leyer:
miniaturadeimagen|Zurita.
Marcel Proust
En reconoiximiento a la suya obra, recibió o Premio Goncourt en 1919; antiparte, fue nombrato, tamién en 1919, Caballer d'a Lechión d'Honor.
Su chirmán Robert Proust estió un destacau chinecologo.
Campodarbe
Campodarbe ye un lugar d'o municipio de Boltanya, en a provincia de Uesca. A suya población ye de 3 habitants.
Historia
O pireneista Lucien Briet s'alochó en "Casa Cabero" lo 9 de setiembre de 1907 per una nueit en a suya trayeuto de Boltanya enta A Guarta.
Fuenteguinaldo
Fuenteguinaldo ye un municipio d'a provincia de Salamanca, en a comunidat autonoma de Castiella y Leyón, Espanya. A suya población ye de 804 habitants (2007), en una superficie de 101,61 km² y una densidat de población de 7,91 hab/km².
25 d'octubre
Anyos 1820
right|thumb|250px|O compositor austriaco [[Johann Strauss fillo, naixito o 25 d'octubre de 1825.]]
Alcanyicello
Alcanyicello (Alcañicejo en castellano) ye un lugar despoblau de l'actual termin municipal de Tosos, en lo Campo de Carinyena y en la provincia de Zaragoza.
Toponimia
En textos medievals lo podemos veyer escrito sin diminutivo como Alcanyiç, con diminutivo -ello u la suya variant -echo (Alcannicello, Alcanicillo, Alcanyicello, Alcanyicejo), con diminutivo -iello (Alcaniciello , Alcanyziello ), u con diminutivo -uelo (Alcanyiçuelo). Tamién se vei en textos medievals l'apelativo de la Uerba (Alcanniz de la Huerba ). La forma con sufixo -ello ye una forma que corresponde a la fonetica aragonesa y que se castellanizó dando l'actual toponimo Alcañicejo.
Historia
En la Edat Meya bi habió un castiello que controlaba estratechicament lo paso por La Uerba. En fuents musulmanas andaluzas ya mencionan Al Kanisa en l'anyo 878 como un puesto de paso a on bi habió una batalla mientres una expedición contra Saraqusta. Tamién ye mencionau probablement en lo Poema de Mio Cid:
Manimenos este lugar y castiello cambió de mans en muitas ocasions. Lo 20 d'agosto de 1348 lo compró la Comunidat de Daroca, pero pasó a mans de Ximeno de Bailo lo 12 d'octubre de 1364 por cesión de Pero lo Cerimonioso. Los zaguers dreitos reyals que i teneba lo rei fuoron vendius a Chuan Ferrández d'Heredia lo 12 de febrero de 1371. En 1372 lo rei remató cedendo este lugar y castiello a Gonzalo González de Lucio.
Soyoz
Os soyoz viven en o districto de Okinsky en Buriatia, on son o 42 % d'a población y son en proceso d'asimilación a los buriatos. Os soyoz de Tunca y Zakamenka (Tunca-soyoz) son ya asimilatos de tot. Son un d'os grupos etnicos siberianos més chicoz numericament, en os anyos 90 no se consideraban soyoz que uns 500, pero se suposa que bi n'ha uns 2000. Dica 1993 oficialment no yeran consideratos diferents d'os buriatos.
Modo de vida
Os soyoz de Okinsky u Oka, (Oka-soyoz) practicaban o pastoreyo d'o ren dica 1930, dimpués encomenzoron a sedentarizar-sen, a establir-sen en ciudaz y a buriatizar-sen. En 1963 o pastoreyo d'o ren fue prohibito por decreto d'a Republica Socialista Autonoma de Buriatia alegando que yera una forma de ganadería no rentable.
Organización social
Son dividitos en tres clans: Khaazuut (һаазуут), o mayor, y os més chicoz Irkit (иърһит) y Onkhot (оъңһыт).
Luenga
Os soyoz sedentarizatos fuoron perdendo o uso d'a suya luenga nativa, y por vivir en os mesmos nuclios urbans que os buriatos y ir os ninos a las mesmas escuelas que os buriatos, on se charraba buriato, encomenzoron a deixar o idioma soyot dica como luenga cotidiana en a familia.
A luenga escrita soyot ha estato creyata en l'anyo 2001, son preparando-la pa a suya introducción en a escuela, si no se prenen mesuras urchents l'idioma soyot, que només lo parlan os agüelos, desapareixerá.
Historia
O etnografo L.R. Pavlinskaya crei que a suya etnochenesi poderba estar en a turquización de comunidaz samoyedas d'os Monts Sayans. Os samoyez formarían a base población sobre a que se superposó un pueblo turquico que los turquizó entre os sieglos VII y VIII.
Sindembargo os feitos demostrables pa os zaguers sieglos amuestran una historia simpla y diferent. D'alcuerdo con agüelos soyoz y buriatos d'o districto d'Okinsky fa uns 350 u 400 anyatas os tres clans soyoz emigroron dende tierras a man d'o laco Khabsugul (Mongolia), on seguiban una vida nomada en os territorios de Darkhat, Somons, Khankha y Uuri, y tamién en l'aria d'o mont Rinchillkhumbe, considerata montanya sagrata y protectora. Dimpués de trescruzar a muga de Mongolia s'establioron en a rechión de Tunca y parcialment en Zacamenca. Sindembargo trobando-ie que no i heba pasturas adequatas pa os rens una parte d'ellos encomenzoron a criar atras clases de bestiar establindo-sen en ixas rechions y fusionando-sen con os buriatos. Os que querioron continar estando pastors de rens prosiguioron a suya migración dica plegar ta Oka, on troboron condicions adecuatas pa criar rens.
En a rechión Darkhat de Mongolia, a l'ueste d'o laco Khubsugul bi ha encara un pueblo turquico de pastors de rens a qui os mongols dicen tsaatan (цаатан) (literalment, "pastor de rens"), y también uigar, esto ye "uigur", y vegatas Uigar Tsaatan, Tsaatan Uighur (literalment uigurs pastors de rens). Os Tsaatan Uighur s'autodenominan tukha. Amés, os buriatos d'Oka chunto con os Urynkhay fan servir a expresión Uigar Khelten ("uigur parlant") pa dicir tuván y tofalar. Esto indica que en a memoria d'o pueblo buriato s'asocia a los presents pueblos turquicos locals con os antigos uigurs, (que fundoron un khanato celebre aglutinador d'os turquicos muito a lo norte d'os actuals uigurs d'o Xinjiang).
A composición clanica d'os tsaatan y atros grupos pastors de rens de Darkhatm orichinata a partir d'os turquicos pastors de rens d'os Sayans tamién inclui clans ditos irkit, khaasuut y onkhot. Os soyoz continaban estando en contacto con os pueblos afins tofalars, "uigurs de Mongolia", tsaatans y tuvans Todzhu a mi compraban rens si caleba fer-lo.
Clarament os modernos soyoz remontan os suyos orichen a estos pastors de rens turquicos d'os Sayans. Si os soyoz tienen o suyo orichen en samoyez turquizatos, sería enantes d'a migración, quan viviban més a lo sud, y tamién serían d'orichen samoyet beluns d'os pueblos turquicos afins a los soyoz Bells soyoz son agora reivindicando o reconoiximiento como etnia separata, que se recupere a luenga soyot, a suya vida espritual, que se reviscole la suya cultura tradicional y beluns quieren tornar a criar rens.
San Roque (Cádiz)
San Roque ye una ciudat andaluza, situada en a provincia de Cádiz. A suya población yera de 32.178 habitants en 2021, en una superficie de 146,93 km² y una densidat de población de 203,97 hab/km².
Amezqueta
Amezqueta (Amezketa en basco y oficialment, Amézqueta en castellano) ye un municipio d'a comunidat autonoma d'o País Basco, provincia de Guipuzcua y comarca de Tolosaldea.
Paredes de Melo
Paredes de Melo ye un municipio castellanomanchego, situato en a provincia de Cuenca. A suya población ye de 109 habitants (2007), en una superficie de 19,36 km² y una densidat de población de 5,63 hab/km².
Henrik Ibsen
Henrik Ibsen, naixito de Skien (Unión Suecia-Noruega, hue Telemark, Noruega) o 20 de marzo de 1828 y muerto en Oslo (Noruega) o 23 de mayo de 1906, estió un dramaturgo, escritor y poeta noruego, considerato uno d'os prencipals dramaturgos d'a Historia d'a Literatura y o pai d'o realismo en a Literatura.
Villores
Villores ye un municipio de la provincia de Castellón, situato en la comarca de Los Puertos de Moriella. La suya población ye de 54 habitants (2006), en una superficie de 5,3 km² con una densidat de 10,19 hab/km².
Mugas
Lo suyo termin ye entre los termins de Moriella y Lo Forcallo.
Municipio Alto Orinoco
Tien una superficie de 49.217 km² y a suya población ye de 14.222 habitants(2007), con una densidat de población de 0,29 hab/km². A suya capital ye La Esmeralda.
O río Orinoco naxe en o Cerro Delgado Chalbaud, situato en o sudeste d'o municipio.
Fusa Nocta
Miriam Nares Signes, más conoixita como Fusa Nocta, naixida de Gandía (País Valenciano) ye una cantaire que prencipió con fendo poesía con 15 anyos y con a música dende os 23. Encentó a suya carrera musical con a suya participación en Factor X España y participará en o Benidorm Fest de l'anyo 2023.
Fuentes de Oñoro
Fuentes de Oñoro ye un municipio d'a provincia de Salamanca, en a comunidat autonoma de Castiella y Leyón, Espanya. A suya población ye de 1267 habitants (2007), en una superficie de 57,19 km² y una densidat de población de 22,15 hab/km².
Esquira
thumb|right|250px|Esquirando una uella. A esquira ye o proceso de tallar a lana cruda d'as uellas, que se fa tot d'una tongada por animal producindo un vellón. De regular se fa a la fin d'a primavera, quan d'una atra manera, si no se les sacase, os animals comenzarían a «permudar» a lana; ixo ye, a perder a lana con clapas, lo que fería que o vellón ya no valese cosa.
A esquira a modo tradicional s'ha de fer con tiento porque se fa con estixeras que tallan bien a ran d'a piel y en qualsiquier inte se le puede fer un tallo a l'animal. As uellas son animals que chacen a sobén sobre o suyo fiemo propio, con que as feridas feitas en a esquira regular que se les infectan y pueden acarriar a muerte de l'animal. Por ixa razón se fa una división d'o treballo y a esquira d'os vellons les corresponde a os hombres adultos que tienen más esperiencia.
O proceso d'esquirar o rabanyo d'una casa antes yera una fayena a-saber qué fatigosa, pos implicaba encorrer y chirar as uellas arredol d'a casa, zarrar-las en un corral u trancar con baranas una pleta u bel troz de carrera pa zarrar-las, esquirar, lavar os vellons pa sacar-les as zaforas, blanquiar-los... Por ixo, gosaba implicar a tots os miembros d'a familia y mesmo as diferents casas s'aduyaban entre ellas, prolargando a esquira de los uns y los atros entre toda una temporada, por lo que a más de a dureza d'o treballo tamién feba honra pa socializar.
Mar de Barents
Se conoix con o nombre de mar de Barents (Barentshavet en noruego, en ruso Баренцево море, Barentsevo more) a lo sector de l'oceano Glacial Arctico que muga a lo norte con o cerclo polar arctico, a lo nord-este con a Tierra de Francisco Chusé y dimpués baixando enta lo sud en linia recta dica lo cabo oriental de Nueva Zembla (que lo desepara d'a mar de Kara) ta mugar a lo sud con Rusia y a lo sudueste con Noruega ta puyar a lo norte la suya muga dende o cabo Norte dica las Svalbard, deseparando-se asinas d'a mar de Noruega. Recibe lo suyo nombre en a honor de Willem Barents, o navegant neerlandés qui viachó por ixa redolada a finals d'o sieglo XVI en buscando una rota maritima d'o Norte ta plegar por o suyo traviés en l'oceano Pacifico buscando ubrir asinas una rota comercial nueva a lo comercio d'o suyo país, encara que en zagueras no logró lo suyo obchectivo. Da'tra man, dica rematar a Guerra d'Hibierno en 1940 con a redota de Finlandia a mans d'a Unión Sovietica, Finlandia teneba un chicot acceso en ista mar en a peninsula de Rybachy con o puerto de Petsamo, que cedió a la Unión Sovietica por o Tractau de Moscú y que dica l'inte yera lo solo puerto libre de chelos en hibierno que poseyeba Finlandia.
Se tracta d'una mar continental bien funda, con una fondaria meya de 230 m y una fondaria maxima de 600 m. Como conseqüencia de trobar-se en l'aria d'influyencia d'a corrient d'o Golfo que transporta auguas mas calidas dende lo golfo de Mexico enta l'Arctico, muitos d'os puertos que se troban a lo canto suyo son libres de chelos en a mayor parte de l'anyo, facilitando asinas a suya navegabilidat. Ixa corrient calida fa a mas que la pesca en a mar de Barents sía una actividat economica important, encara que destaca tamién por os suyos chacimientos submarins de petrolio.
Glaciar de ros Cabietos
O glaciar de ros Cabietos (en francés glacier des Gabiétous) ye un glaciar d'os Pireneus situau en o macizo d'as Tres Serols a l'ueste d'o cul de Gavarnía, en a versant norte d'a muga entre Aragón y Francia, en o departamento d'os Altos Pireneus y en a rechión d'Occitania.
Cheografía
O glaciar se troba en l'anfiteatro formau entre a punda Negra y o Cabieto de ra Buega. Ye un glaciar de cul. En a desembocadura d'o cul que ocupa as parez s'estreitan, lo que feba que en o pasau o glaciar expulsase seracs sobre una falda rocosa que se troba baixo él.
As augua d'o suyo deschele alimentan a gave des Tourettes, que desemboca dimpués en a gave de Gavarnía
Historia
Debiu a la morfolochía d'o terreno, o glaciar se trobaba amugau en largaria por un cantil rocoso a o norte. Por lo tanto, ha evolucionau mas que mas en godaria. En zaguerías d'a Chicota Edat de Chelo arredol de 1850, o glaciar puyaba dica o cuello de Cabieto y deixaba veyer una impresionant barrera de seracs: as “agullas de chelo de ros Cabietos”. Os escaladors d'a epoca describen seracs de 60 metros d'altura, que s'espaldoron sobre o camín que s'endrezaba enta la breca de Roldán. O glaciar mediba por ixas envueltas 0,12 km². Pero dende alavez o retacule ha estau inexorable: en 1885, Joseph Vallot describió seracs de no mas de 10 metros d'altaria. A barrera de seracs se reduce gradualment y desapareixe en a decada de 1940.
Manimenos, igual que o glaciar d'Osso y o glaciar deras Oletas de Gauba, o glaciar de ros Cabietos se benefició d'un período favorable de creiximiento en as decadas de 1970 y 1980. Asinas se tornó a formar una chicota barrera de seracs.
Pero iste aposo duró poco: o declin se reanugó a partir de 1985. As zagueras crepazas transversals desapareixioron en 2014 y, en primerías d'a decada de 2020, nomás a rimaya y bellas crepazas en a parti superior atestiguan un feble dinamismo. En l'actualidat o glaciar ha albandonau o sector d'o cuello de Cabieto y cubre una superficie de 0,08 km².
Stan Getz
Stan Getz (nombre artistico de Stanley Gayetsky), naixito de Philadelphia (Pennsilvania) o 2 de febrero de 1927 y muerto o 6 de chunio de 1991 en Malibu (California) estió un musico (saxofonista y pianista) y compositor estausunidense de jazz, conoixito como The Sound (O Sonito).
Lady Gaga
Lady Gaga (nombre artistico de Stefani Joanne Angelina Germanotta), naixita de Nueva York (Nueva York) o 28 de marzo de 1986, ye una cantaire, compositora y musico de nacionalidat estausunidense, activa en o mundo d'a musica dende 2005 y con cuantos premios recibitos mientres a suya carrera artistica.
A suya canción mas conoixita ye Poker Face, Atras cancions tamién a-saber-lo conoixitas son: Just Dance (2008), Bad Romance (2009) u Yoü and I (2011).
The Fame (2004 - 2008)
En 2004 quito o suyo EP dito Red And Blue a on combinaba a musica rock y blues. En 2008 amaneixe o suyo primer álbum de musica pop, dito The Fame, a on apareixen belunas d'as suyas cancions mas famosas como Just Dance u Poker Face.
A popularidat de Gaga creixió quan prencipió a suya chira musical Fame Ball a on levaba muitos vestitos extravagants y futuristas. En 2009, Gaga fació un dueto con o rockero Marilyn Manson en a canción LoveGame.
The Fame Monster (2009 - 2011)
En 2009 apareixe un nuevo álbum de musica pop con o nombre de The Fame Monster. Entre as cancions mas conoixitas d'iste disco se pueden trobar Bad Romance u Telephone.
A suya canción Alejandro fue criticata por a ilesia catolica en emplegar simbolochía relichiosa en o suyo vidioclip.
Born This Way (2011 - 2013)
Dimpués a cantaire Lady Gaga tornó a la scena d'o rock con o suyo nuevo álbum Born This Way, que amaneixe en 2001. En iste disco bi ha cancions como Yoü and I u Marry The Night. Mientres a chira de promoción de l'álbum Born This Way Ball viachó por toz os continents tanyendo a guitarra electrica.
Artpop (2013 - 2014)
En 2013 quitó o suyo primer álbum de musica techno con o títol de ARTPOP. En iste disco se troban cancions como Applause a on se veye un estilo musical influito por a musica techno u electronica y o pop rock.
O suyo estilo musical
O suyo estilo musical ha estau influito por a musica nordamericana, mas que mas por o o blues y o rock and roll, que fusiona en un estilo basato en a guitarra electrica. En o disco The Fame, se veyen influyencias d'os estilos pop y dance pop. En The Fame Monster o suyo estilo cambea enta a musica dance, mas que mas o dark y o electro.
Afluent
thumb|250px|right|Forcallo de l'afluent [[Río Ruvubu|Ruvubu con o río principal Kagera en Africa Oriental.]] Un afluent ye un río, torrent, rambla u barranco que aboca as suyas auguas en un atro de mes important. Un afluent no leva augua dreitament ta un laco, mar u oceano. Os afluents y a corrient principal drenan a superficie d'a cuenca hidrografica u as auguas sotorronas levando-sen l'augua enta atra corrient important d'augua u enta la mar.
Os afluents d'un río se clasifican en afluents por a dreitas y afluents por a ezquierda, seguntes en que marguin d'o río son cuan plegan visto en sentito d'a corrient, auguas enta baixo.
A confluencia entre dos u mas cursos d'augua se diz forcallo y d'atras trazas. En o terreno entre os dos cursos d'augua a man d'o forcallo puet tener una denominación toponimica de "Tramasaguas" (Inter Ambas Aquae en latín).
流路形状
ISO 3166-2
ISO 3166-2 ye la segunda parti d'o estandard internacional de normalización ISO 3166 publicau por a Organización Internacional de Normalización (ISO, por as suyas siglas en anglés) ta definir o codigos d'identificación d'as prencipals subdivisions territorials (provincias, rechions...) codificaus en a norma ISO 3166-1. O nombre oficial d'a norma ye  Codigos ta la representación de nombres de países y las suyas subdivisions - Parte 2: Codigo de subdivisión País, publicada por primera vegada en 1998.
L'obchectivo d'a norma ISO 3166-2 ye d'establecer un estandard internacional de codigos alfanumericos cortos y unicos, ta representar as divisions administrativas y los territorios dependients de toz los países, ta lo suyo emplego en etiquetas de paquetería, envases d'atros obchectos pareixius. Un codigo alfanumérico curto se puet emplegar para endicar clarament una localización d'una traza más convenient y menos ambigua que lo toponimo completo.
Cada codigo completo ISO 3166-2 consta de dos partis, deseparadas por un guión:
Onso (mitolochía)
thumb|200px|Onsos L'onso tenió un important culto en as sociedaz cazadoras-recolectoras d'o Paleolitico superior europeu que ha plegato dica os nuestros días en sociedaz tribals de Siberia y Chapón y ha deixato un reflexo en as leyendas populars de muitas zonas como por eixemplo os Pireneus.
ISO 3166-2
Cada codigo ISO 3166-2 completo se puede emplegar ta identificar de forma unica una subdivisión d'o país en un contexto global.
Onso (mitolochía)
O culto a l'onso ye basato en dos tipos de rito:
Villalba del Rey
Villalba del Rey ye un municipio castellanomanchego, situato en a provincia de Cuenca. A suya población ye de habitants, en una superficie de 37,72  km² y una densidat de población de 0 hab/km².
ISO 3166-2
Hue, más de 4.000 códigos se definen en a norma ISO 3166-2. Ta bellos países, os códigos se definen ta más d'un nivel de subdivisions.
Meseta d'os Tres Reis
A Meseta d'os Tres Reis u Mesa d'os Tres Reis (en basco roncalés Iror Errege Maia, en basco stándard Hiru Erregeen Mahaia, en occitán Tabla d'eths Tros Rouyes, en castellano Mesa de los Tres Reyes, en francés Table des trois Rois) ye una montanya en os Pireneus.
D'antis mas en ista tuca s'uniban os reinos d'Aragón, Navarra y Biarn y se diz que se i reuniban os tres reis ta descutir cuestions d'os suyos reinos. En realidat a muga entre istos tres territorios ye situada bels metros mas enta l'Este, en o pueyo de Nai (2.421 m).
Puede puyar-se-ie dende a val de Belagua en Navarra u dende Zuriza.
Art Carney
Arthur William Matthew Carney, d'o suyo nombre artistico Art Carney, estió un actor estausunidense, naixito o 4 de noviembre de 1918 en Mount Vernon (Nueva York) y muerto o 9 de noviembre de 2003 en Chester (Connecticut).
Premios
Art Carney recibió o Premio Oscar a o Millor Actor en 1974 por o suyo papel en a pelicula Harry and Tonto, de Paul Mazursky; por ista misma pelicula recibió un Globo d'Oro a o Millor Actor de Musical o Comedia (1975).
Juan Carlos Moreno Cabrera
Juan Carlos Moreno Cabrera (Madrit, 1956) ye un lingüista espanyol.
Ye catedratico de Lingüística Cheneral en a Universidad Autónoma de Madrid. Ha publicau cuantos articlos sobre a situación d'a diversidat lingüistica mundial y ha feito parte d'o comite scientifico de l'"Informe sobre as Luengas d'o Mundo" d'a Unesco. Destaca por as suyas posicions politicas en esfensa d'os dreitos d'as luengas minorizadas. Ha dirichiu l'adaptación t'o castellano de The Cambridge Encyclopedia of Language, de D. Crystal (Taurus, 1994). Participó en o prochecto projecte Eurotyp (Tipolochía d'as Luengas d'Europa) d'a European Science Foundation (1990-1994). Hue ye miembro d'o comité scientifico de Linguamón - Casa d'as Luengas.
Menstruación
thumb|300px|Ciclo menstrual. A menstruación, a regla u o costumbre ye un fenomeno fisiolochico d'as mullers que se presenta en as mullers sanas dende a pubertat dica a menopausia. Consiste en a expulsión d'os ovulos no fertilizatos, en forma de fluxo hematico, creyando perdugas de sangre, a la fin de cada ciclo menstrual. L'ovulo procede d'a cavidat uterina u utero y sale por a vachina. As perdugas de sangre son de chicota cantidat pero continas mientres os días que dura a menstruación, de tres a cinco días, encara que se considera normal d'un periodo de dos días dica siet. Por un regular os primers días o fluxo ye mas abundant, mientres que os zaguers días ye muito menor. A cantidat total de sangre perdita en o ciclo menstrual varía en función d'a persona, pero a meyana ye d'uns sesenta mililitros. A menstruación ye regulata por as hormonas femeninas.
A menstruación sigue un ciclo regular. A sobén o ciclo d'a menstruación dura alto u baixo 28 días, encara que pende de cada muller. O periodo que se considera normal va de 21 a 45 días. O ciclo menstrual d'una muller puet estar regular u no. Regular quiere decir que toz os ciclos constan d'o mesmo numero de días. Con a edat, os ciclos menstruals se van tornando mas regulars.
A menarquía ye a primera vegata que una nina tien a regla, feito que se produce en a pubertat, entre os 10 y os 16 anyos. A edat en que se produce a primera menstruación ye muit variable, veyendo-se afectada mesmo por l'habitat cheografico. Por eixemplo as mullers de zonas de clima templato plegan antis a la maduración sexual. Entre os 45 y os 55 anyos (meyana 51.4 anys ), as mullers deixan de producir ovulos, y por tanto d'expulsar-ne os residuos asociatos, ye a menopausia.
Borcha
Borcha (Borja en grafía SLA y en castellano) ye un municipio aragonés y una ciudat situata a l'ueste d'a provincia de Zaragoza, capital d'a comarca d'o Campo de Borcha.
A suya población ye de habitants en una superficie de 106,7 km² y una densidat de 0 hab/km².
Toponimia
Os arabistas han relacionau este toponimo con l'arabe Burch ("torre"), sindembargo ya existió una ciudat celtibera dita Bursau, como en atros casos os musulmans no fundoron ni dioron nombre a la ciudat, y adaptoron un nombre extranyo pa ellos a una palabra que tenese significau en a suya luenga ("etimolochías populars" u "falsas etimolochías").
En a baixa Edat Meya s'escribiba de muitas trazas tanto en latín arromanzau como en aragonés: Borga, Borja, Borgia, Boria, que yera como se representaba o fonema africau /ch/. Tamién ye documentau Borxa (d'a mesma traza que o fonema d'a ch a vegadas s'escribiba x en Sanxo y Belxit, como fan en catalán occidental encara).
A variant escrita con a moderna ch tamién se conoixe, por eixemplo d'a Carta de población d'Alcalá de Moncayo (25 de chulio de 1238):
Tamién se troba a forma Borcha  en o Libro de colecta de la Pecha d'a Comunidat d'aldeyas de Teruel, (1360-1369) a on que amanix Borcha como apelliu d'un habitador de Cedriellas. Tamién lo trobamos en l'antroponimo Johan de Borcha d'un habitador de Plou en o sieglo XV.
O toponimo "Borcha" dió nombre a un linache noble aragonés establiu dimpués en o Reino de Valencia, os Borcha, familia que esdevenió muito celebre en Italia, razón por a cuala ye millor conoixiu con ortografía italiana (Borgia).
Demografía
En o termin municipal de Borcha se troban tamién os despoblaus de El Molinillo, Valturera y Ribas.
Municipio Atabapo
Vinclos externos
thumb|right|250px|[[Tepuy Yapacana]]
Borcha
Esporte
O fútbol ye representato por a Sociedad Deportiva Borja.
McDonnell Douglas F-15 Eagle
McDonnell Douglas F-15 Eagle ye un avión de caza de quarta cheneración desembolicau por McDonnell Douglas. O suyo primer vuelo estió en 1972. Tien dos motors Pratt & Whitney F100-PW-220 y una velocidat maxima de Mach 2.5. Se'n han construyíu 1198 unidaz.
Río Veral
O río Veral ye o río que esnavesa o fondón d'a Val d'Ansó. Auguas entabaixo de Fago ha esgarrapau en roca viva una gran foz, a foz de Biniés. Dimpués a suya val s'ixampla entrando en a Canal de Berdún, desembocando en o río Aragón cerca d'Asso Veral poco dimpués de recullir as auguas d'o suyo afluent o río de Maixons.
Localidaz a cantos d'o Veral son Ansó, Santa Lucia, Biniés, Berdún y Asso-Veral.
Toponimia
O hidronimo Veral se remonta a vera ("marguin") y a lo sufixo -al.
Xarlata
A suya población ye de 10 habitants (2009).
Cheografía
O lugar de Xarlata se troba situato a 872 metros d'altaria sobre o livel d'a mar.
Sarron (Landas)
Sarron (Sarron en occitán, Sarron en francés y oficialment) ye una comuna occitana en o departamento francés d'as Landas, rechión de Nueva Aquitania, districto de Lo Mont y cantón d'Ador-Armanhac.
A suya población ye de 99 habitants (2007) en una superficie de 3,90 km², con una densidat de población de 25,38 hab/km².
Eleccions a Corz d'Aragón de 1999
As eleccions a Corz d'Aragón de 1999 se celebroron o 19 d'abril de 1999. Estioron as cinquenas eleccions autonomicas a Corz d'Aragón dende o restablimiento d'a democracia. O vencedor estió o Partido Popular, liderato por Santiago Lanzuela, encara que un pacto de gubierno entre o Partido de los Socialistas de Aragón (segundo partiu mas votau) y o Partido Aragonés (tercer partiu mas votau) fació en zagueras que o president esleito fuese o socialista Marcelino Iglesias, tornando a tener asinas Aragón de nuevo un president d'Aragón socialista, dimpués de doce anyadas, sustuindo a o candidato popular Santiago Lanzuela como president.
Os partius que obtenioron representación parlamentaria estioron, por orden de cadieras: Partido Popular (27), Partido de los Socialistas de Aragón (23), Partido Aragonés (13), Chunta Aragonesista (5) y Izquierda Unida (1).
Resultatos
center|thumb|400px|Grafico d'os resultatos Globals a Corz
Circumscripcions electorals
As circumscripcions electorals corresponden a cada una d'as tres provincias en que ye debidito o territorio aragonés:
En iste proceso electoral, a provincia de Teruel torna a perder representación en as Corz, pasando d'as 16 cadieras que li pertocaban en as eleccions anteriors a las 15 d'ista convocatoria.
Zaragoza
right|thumb|400px|Grafico d'os resultatos t'a provincia de Zaragoza
Uesca
right|thumb|400px|Grafico d'os resultatos t'a provincia de Uesca
Teruel
right|thumb|400px|Grafico d'os resultatos t'a provincia de Teruel
== Deputatos a Corz d'Aragón esleitos ==
Baixa Franconia
A Baixa Franconia (en alemán Unterfranken) ye una d'as siet rechions administrativas en que ye dividiu o estau alemán de Bavera. A rechión se troba situada a o norueste d'o estau federal y muga a o sud con Baden-Württemberg, a l'ueste con Hesse, a l'este con a Franconia Meya y a o norte con Turinchia y l'Alta Franconia.
As auguas d'o río Main trescruzan a Baixa Franconia, ye por ixo que a rechión se conoixe a vegadas con o nombre de Mainfranken u Franconia d'o Main. A suya capital administrativa ye Würzburg.
División administrativa
A rechión de l'Alta Franconia ye compuesta por cinco ciudaz-districto (Kreisfreie Städte) y nueu districtos rurals (Landkreise):
Loiu
Loiu (Loiu en basco y oficialment, Lujua en castellano) ye un municipio d'a comunidat autonoma d'o País Basco, provincia y territorio historico]] de Bizcaya y comarca d'o Gran Bilbau.
A suya población ye de 2.200 habitants (2008) en una superficie de 15,00 km², con una densidat de población de 146,66 hab/km².
Cheografía
A localidat de Loiu se troba situada a 26 metros d'altaria sobre lo livel d'a mar.
Tengrianismo
Os pueblos turquicos, a l'igual que os mongols y tunguses, como ye propio d'os pastors nomadas, centraban a suya relichión en un dios celeste, personificación d'o mesmo cielo. Tengri ye un dios con caracter luminoso, meteorico y sancionador.
Este dios supremo habitaba o seteno cielo, y teneba una serie de fillos, (os fillos de Tengri) que rechiban cadagún d'os siet cielos. O culto a los antipasaus u a los muertos yera muito present y se valoraba a suya asistencia en a caza u en a guerra. Os turquicos atribuiban a la recitación de qualques cantos epicos un poder machico pa evocar a los antipasaus. Talment prenioron d'os pueblos indoeuropeus conceptos arredol d'o caballo, os dioses-chinet, a muerte y exercitos de revenenants.
Conchita Martínez
Inmaculada Concepción Martínez Bernat mas conoixita como Conchita Martínez (naixita o 16 d'abril de 1972) estió una tenista profesional de Monzón, Aragón. Ye a unica muller d'o Estato Espanyol en ganar o títol individual de Wimbledon cuan ganó a Martina Navrátilová en a final de 1994. Tamién ha estato finalista en l'Open d'Australia de l'anyo y en Roland Garros en l'anyo 2000.
A mas ganó tres medallas olimpicas en dobles, dos d'archent en os Chuegos Olimpicos de Barcelona 1992 y Atenas 2004 y una de bronce en Atlanta 1996
Biografía
En l'anyo 1993 plegó por primera vegata a las semifinals de Wimbledon y ganó o Masters de Roma. En l'anyo 1994, Conchita Martínez se convertiría en a única tenista d'o Estato Espanyol en ganar o torneyo mas prestichioso d'o panorama tenistico, Wimbledon, redotando a Martina Navrátilová en a final por 6-4, 3-6 y 6-3. A chugadora aragonesa plegó a la final d'un torneyo de Grand Slam atras dos vegatas, en Australia (en l'anyo 1998) y en Roland Garros (en l'anyo 2000). En l'anyo 1995 plegó a las semifinals de toz os torneyos d'o Grand Slam y se convirtió en a nº2 mundial d'a WTA. En l'anyo 1996 torna a ganar o Masters de Roma, convirtindo-se en a unica tenista que gana cuatre anyos consecutivos iste torneyo.
A mas d'o suyo rendimiento a ran individual en a WTA (en la que s'ha mantenito en a elite tenistica en tres epocas distintas, adaptando o suyo chuego a las distintas cheneracions y rematando entre as diez millors chugadoras d'o mundo en nueu temporatas distintas), Conchita Martínez ha contrimostrato tamién a suya capacidat como chugadora de dobles. En ista modalidat, a tenista ha conseguito 13 títols d'a WTA y, en companyía de Virginia Ruano, a clasificación ta o Masters Femenín en l'anyo 2005, anyo en que se situó entre as diez millors doblistas d'o mundo. Conchita Martínez ha competito con Espanya tanto en os Chuegos Olimpicos como en a Copa Federación, consiguindo cinco Copas Federación y tres medallas olimpicas.
Conchita Martínez gosa estar l'eixemplo de chugadora con un gran potencial que, manimenos, no plega a cubrir todas as alufras que la chent se'n feba d'ella. Dengún d'os tecnicos que tenió en a suya carrera ha dandaliato en definir-la como una virtual numero uno mundial. Ha ganato torneyos en todas as superficies posibles (33 individuals d'a WTA), ye a unica espanyola que ha ganato medallas en tres Chuegos Olimpicos distintos, ha ganato 71 partitos en una temporada (1993) y ye a primera tenista que gana por un doble 6-0 a una chugadora situata entre as diez millors d'o mundo.
Lavau d'a lana
thumb|right|250px|A [[lana sale puerca quan se plega d'esquirar.]] O lavau d'a lana ye o proceso con que se saca la porquería d'os vellons dimpués d'esquiradas as uellas, como as sirrias, cascarrias, cachorros y zaforas diversas que son en o pelo d'os animals, mirando de tornar-le l'aparienza más limpia y clara que se pueda, antes de poder treballar con ella.
Anque agora ye un proceso mecanizau, antes más lo feban por regla cheneral as mullers, resultando un d'os treballos más duros de tot lo relacionau con a lana. O proceso de lavau d'a lana teneba diferents fases, y todas se feban sin emplear garra quimico como sabons u leixivas.
Jack Lemmon
Jack Lemmon (nombre artistico de John Uhler Lemmon III) estió un actor y director cinematografico estausunidense, naixito o 8 de febrero de 1925 en Newton (Massachusetts) y muerto o 27 de chunio de 2001 en Los Angeles (California), con una important carrera cinematografica en o cine estausunidense y cuantos premios recibitos por o suyo treballo.
Lavau d'a lana
Proceso
thumb|right|250px|Mullers [[caixcais aclareixendo a lana en un río.]] Pa comenzar, a lana se feba banyar en un caldero u palangana gran de metal con augua calenta pero que no bullise, que enantes s'heba preparau en o fuego. A manera de fer-lo yera en primeras verter l'augua calient en o caldero, y dimpuesas meter a lana en ixa augua, y no pas a la contra pos con a fuerza d'o chorro y a temperatura de l'augua se podría fer que o vellón s'estercillase. L'augua calient fa honra pa soltar a graixa d'a lana y a porquería, de vez que s'alisa y la fa tornar más suave. O vellón se repretaba con as palmas d'as mans pa mirar que tot quedase debaixo de l'augua y garra parte en seco, pa que s'aprofitase bien o lavau.
Jack Lemmon
Belunas d'as cintas mas significativas d'a suya carrera cinematografica son Mister Roberts (1955, de John Ford y Mervyn LeRoy), Some Like It Hot (1959, Billy Wilder), The Apartment (1960, Billy Wilder), Days of Wine and Roses (1962, Blake Edwards), Irma la Douce (1963, Billy Wilder), The Great Race (1965, Blake Edwards), Save the Tiger (1973, John G. Avildsen), The China Syndrome (1979, James Bridges), Missing (1982, Costa-Gavras), u Glengarry Glen Ross (1992, James Foley).
Premios
L'actor Jack Lemmon recibió o Premio Oscar a o Millor Actor en 1973 por o suyo papel en a cinta Save the Tiger, de John G. Avildsen. En 1955 recibió un Premio Oscar a o Millor Actor Segundario por a suya actuación en Mister Roberts, de John Ford y Mervyn LeRoy; en 1959 fue nominato a l'Oscar a o Millor Actor por o suyo papel en Some Like It Hot, de Billy Wilder; en 1960 fue nominato a iste mesmo premio por The Apartment, tamién de Billy Wilder; en 1962 lo tornoron a nominar por a suya interpretación en a cinta Days of Wine and Roses, de Blake Edwards; en 1979 por u suyo papel en The China Syndrome, una cinta dirichita por James Bridges; en 1980 por a suya actuación en a cinta Tribute, de Bob Clark; y en 1982 por o suyo papel en Missing, ina cinta dirichita por Costa Gavras.
Lavau d'a lana
Proceso
Dimpués, en pasando uns minutos, se trascolaba la lana con una canasta pa que escurrise l'«augua de lana» u «lanada» sobre un tarraz u un balde. O proceso d'escurrir a lanada con a canasta duraba arredol d'un quarto d'hora.
Jack Lemmon
Premios
Jack Lemmon recibió tres Premios BAFTA a o Millor Actor: en 1960 por Some Like It Hot, de Billy Wilder; en 1961 por The Apartment, de Billy Wilder; y en 1980 por The China Syndrome, de James Bridges.
Lavau d'a lana
Proceso
Alavetz a lana se teneba que aclarir con augua bien limpia. Pa ixo, as mullers l'acarriaban con as canastas ta una fuent u ta o río an que de normal lavaban a ropa, y allí la aclareixeban capuzando la canasta en l'augua unas pocas de veces. Dimpués se teneba que sacar a lana y esbandir-la contra una piedra lavadera una vez a par d'atra pa que perdese l'augua, pero nunca frotando-la, y s'abatanaba contino con una paleta pa rematar-la. En rematar a lana yera limpia, pero se teneba que secar estendendo-la unas horas al sol pa que quedase presta pa o siguient treballo, que yera l'escarmenau.
Jack Lemmon
Premios
Tamién recibió tres Globos d'Oro a o Millor Actor de Musical u Comedia: en 1960 por Some Like It Hot, de Billy Wilder; en 1961 por The Apartment, de Billy Wilder; y en 1973 por Avanti!, de Billy Wilder. Antiparte, en 1991 recibió un Premio Cecil B. DeMille ta tota a suya carrera cinematografica; y un Globo d'Oro a o Millor Actor en Series, Miniseries u Telefilmes en 2000 por Inherit the Wind.
Recibió dos Premio a o Millor Actor d'o Festival de Cine de Canas: en 1979 por The China Syndrome, de James Bridges; y en 1982 por Missing, de Costa-Gavras.
Ascaso
Ascaso ye un lugar d'o municipio de Boltanya, en a provincia de Uesca y Comarca de Sobrarbe. A suya población ye de 6 habitants (2018).
Cheografía
Ascaso ye o lugar mas metiu t'o caboalto d'a valle de Boltanya, en a valleta que fa o barranco homonimo, enfilando bien ta o Portiello d'as Valles, en l'alto d'una garra d'o Nabaín que en dicen A Trasierra, por o canto d'o Patro l'Estallo d'a montanya. l'Entorno d'a población ye bien afundiau de barrancos que fan bien dificil d'arribar-ie, y ye principal la d'Ascaso, por a suya formación carateristica de pilonas rapadas en a piedra con tobogans de precipitaus calsinosos royencos. Un puente antigo se conserva por dencima d'o barranco, como muestra d'o paso que d'antes se feba por istes mundos ta la valle de Vio. thumb|200px|left|A sola calle d'Ascaso ye bien fina, y todas as casas son puestas en fila ta aproveitar o espacio. Ascaso, dende a suya ubicación en l'alto d'A Trasierra, tiene la millor vista d'os cillos que mete o Tozal de Pecuto, o puesto por ande la sierra d'a Santa Marina se mete en o congosto de Chanovas, por dencima d'o Tunel de Baluport que conduce la carretera ta la Ribera de Fiscal dende Boltanya.
A estructura d'o lugar ye forzada, pos en haber-se fecho en o lumo d'a Trasierra ha de batallar con a estrechura d'o puesto, con faixas a canto y canto, y d'espacio t'as casas nomás que en tien ta haber-las fecho en rengla, que pareixe mesmo que sigan fendo equilibrios, con un caminet por o canto sud d'a fila que fa la función d'estar a sola calleta d'a población.
Relós
thumb|right|200px|O famoso "reló" d'Ascaso. Fuera d'ista estructura, Ascaso tiene una placeta en a entrada d'o lugar conforme se i arriba, ande s'alcuentra lo mas famoso elemento d'o nuclio, que l'ha fecho conociu arredol de Sobrarbe, que ye un reló de sol bien grandizo en a frontera d'un d'os edificios (l'antiga ferrería), ande se leye en castellano una rima:
Cuando me relumbre el sol, acércate paso a paso y sabrás la hora que es en este reló de Ascaso.
A tradición d'o reló de sol d'Ascaso ye grande, restaurau como a viella ferrería en fa pocos anyos, ye o mas grandizo d'os tres relós d'o lugar, pos ye la uno "masculino" (a fegura que aguanta l'agulla representa que ye un hombre). En una pardina cerqueta (a pardina de Santa María) en hai uno que ye femenino (una muller l'aguanta), y amás en i hai otro en a frontera de la ilesia, mas chicorrón, que no representa sexo denguno. Ixes atros dos son bien malmesos, pos no han gozau d'a restauración de la uno d'a plaza.
Tamién d'a fama d'os relós d'Ascaso en fación una canción La Ronda de Boltaña, ande chugan con a despoblación parcial d'o lugar de fa a-saber-los anyos (anque nunca no de todo), y diz que a tornada de beluns en os zaguers tiempos que han recuperau bellas casas:
Historia y monumentos
A población en o siglo XIX y XX seguió a siguiente tendencia:
thumb|right|200px|A torre d'a ilesia d'Ascaso, vesible d'entre a vechetación, con o [[Punta Nabaín|Patro l'Estallo detrás.]] A ilesia d'o lugar ye consagrada a Sant Chulián, construida d'entre os siglos XVII y XVIII, ye enrunosa en l'actualidat, con a suportalada d'entrada espaldada por o suelo.
Otros edificios d'Ascaso son a ferrería con o reló, de 1831, y Casa Capablo, que en una ventaneta marca l'anyo 1618.
Amás, en os arredols d'Ascaso s'ancuentra un puent antigo, por alto d'o barranco, que ye en o camino que enfila por o Patro de l'Estallo ta la valle' Vio y Murillo.
El Periódico de Catalunya
El Periódico de Catalunya ye un periodico diario de información cheneralista distribuito de matins en Catalunya y editato en Barcelona por o Grupo Zeta. A suya fundación estió o 28 d'octubre de 1976 por Antonio Asensio Pizarro y ye o diario mas vendito en Catalunya, a suya información se centra mas que mas en Catalunya y tién una tirada en castellano y unatra en catalán.
Villar de Domingo García
Villar de Domingo García ye un municipio castellanomanchego, situato en a provincia de Cuenca. A suya población ye de 213 habitants (2007), en una superficie de 54,77 km² y una densidat de población de 3,89 hab/km².
Barranco
250px|thumb|right|Barranco formau por erosión. Un barranco ye una forma erosiva de releu de versants abruptas y en forma linial creyada por l'augua corrient quan erosiona lo suelo. Los barrancos tienen formas de vals chicas con unas midas que van dende metros a decenas de metros de fondura y amplura.
Determinaus barrancos u las suyas morfolochías se nombran en aragonés a vegadas como "galachos", concepto diferent de lo galachos de la Ribera d'Ebro, que son brazos secundarios u cauces abandonaus d'Ebro, a vegadas meandros abandonaus.