cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Oxford Street (Sydney)
A sección occidental, que trescruza o barrio de Darlinghurst, ye amplament conoixida como o prencipal districto gay de Sydney y Oxford Street ye zarrada a o trafico una vegada a l'anyo en marzo quan se celebra a marcha de l'argüello LGBT de Sydney. A parti a l'este de Taylor Square, que pasa a traviés d'o barrio de Paddington ye un important sector comercial, asinas como a seu d'a nueva facultat de medecina d'a Universidat de Notre Dame Australia, d'a Escuela d'Artes Polidas d'a Universidat de Nueva Galas d'o Sud, os Quartels de Victoria, o mercau de Paddington y o Hespital de St. Vincent entre atros.
Sastago
Toponimia menor
Son curiosos toponimos como Varella de Pez, Varello los lobos, Plana Lobera, Planas de los Mases de Pez, Grallas, Camino de las Grallas, y Barranco del Cerbellón, con sufixo doble aragonés -ellón alzato y que seguntes un J.A. Frago Gracia fa referencia a los ciervos que encara se i troban, pero que ye més fácil que tienga relación con un apellito.
right|thumb|250px|Boca de día en Sastago. miniaturadeimagen|Puent sobre o río Ebro en Sastago.
Cultura
I heba una industria tradicional de cuitiellos, los cuchillos sastaginos (a vegatas ditos simplament como sastaguinos), con mango decorato con nacra de bivalvos d'augua dulce, Margaritifera auricularia. Yeran muit populars en Aragón y mesmo podeban estar arma blanca en las barallas en la carrera. Salen en la baralla aragonesa como as d'espatas.
Orea
Orea ye un municipio d'a provincia de Guadalachara, en a comunidat autonoma de Castiella-La Mancha, Espanya, y comarca d'a Sinyoría de Molina-Alto Tajo.
A suya población ye de 210 habitants (2013), en una superficie de 71,25 km² y una densidat de población de 2,95 hab/km².
Toponimia
Rafael Sabio González interpretó este toponimo a partir de l'antroponimo romano prou frecuent Aurelius. Manimenos Robert Pocklington considera que ye millor interpretar-lo a partir de l'antroponimo Oreius reculliu por Schulze, a traviés d'oreĭa ("villa d'Oreius").
Mugas
O suyo termin municipal muga con Oriuela, con una prolongación occidental u "manga" d'o termin d'Albarracín, con Checa, con Alcoroches y con Alustante.
Historia
A redolada d'Orea fue repoblada por cristianos castellanos, bascos y navarros baixo a influencia de Manrique de Lara en tiempos d'Alifonso I d'Aragón (sieglo XII). Una d'as primeras referencias que bi ha sobre a existencia d'Orea ye o testamento de Blanca de Navarra (1293).
En o sieglo XVII o rei Felipe IV establió una fundición y una fabrica de balas de fierro pa l'artillería.
Parla
O lexico popular d'intrés etnografico d'Orea se conoix relativament bien por figurar esta localidat en l'ALEANR, con a sigla Gu 400.
Ĵ
Ĵ probablemente se basa en a letra francesa j que tien o mesmo sonito, ta asinas talment fer mas evidents os ampres d'ista luenga (como ĵurnalo, d'o francés journal).
Se veiga tamién
Sirkumfleks
Alcalá del Río
Alcalá del Río ye un municipio andaluz situato en a comarca de Vega del Guadalquivir y provincia de Sevilla.
Cheografía
A localidat d'Alcalá del Río ye situata a 30 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, a una distancia de 13 km d'a ciudat de Sevilla, a capital d'a suya provincia y d'Andalucía. Se troba a o canto d'o río Guadalquivir, amanata a l'entibo d'Alcalá del Río sobre iste mesmo río.
D'o suyo termin municipal en fan parte os lugars d'Esquivel, el Viar y San Ignacio del Viar.
Mugas
O termin municipal d'Alcalá del Río muga a o norte con Castilblanco de los Arroyos y Burguillos; a o nord-este con Villaverde del Río; a l'este con Brenes; a o sudeste con la Rinconada; a o sud con la Rinconada; a o sudueste con la Algaba; a l'ueste con Guillena; y a o norueste con Guillena.
Bosnia
250px|thumb|right|Mugas aproximatas entre Bosnia (color escura) y Herzegovina (color clara).
Bosnia (en os usos bosnio, croata y serbio d'o serbocroata Bosna; cirilico: Босна) ye una rechión historica situata principalment en os Alpes Dinaricos, plegando dica as marguins orientals d'a Plana Panonica con os ríos Sava y Drina como muga norte y sud. Bosnia ye una d'as dos rechions historicas y naturals de Bosnia y Herzegovina, pero a sobén a denominación d'esta entidat territorial s'acurza y "Bosnia y Herzegovina" ye denominata simplament "Bosnia" obviando "Herzegovina", ya dende os zaguers tiempos de l'Imperio Otomán".
O termin Bosnia orichinalment correspondeba a la cuenca d'o río Bosna (d'alto y baixo l'actual Bosnia Oriental), y dimpués s'estendilló a atros territorios de mes a l'ueste a causa d'a expansión medieval d'o estato bosnio y d'a configuración posterior d'a muga occidental de l'Imperio Otomán.
A superficie de Bosnia ye d'uns 41,000 km², correspondendo a lo 80% d'o territorio de l'actual estato de Bosnia y Herzegovina. No bi ha una muga clara entre a rechión de Bosnia y a rechión d'Herzegovina, pero oficiosament Herzegovina corresponde a lo que bi ha a lo sud d'a montanya Ivan planina.
Eyjafjallajökull
Eyjafjallajökull ( en islandés) ye un d'os glaciars mas chicoz d'Islandia. Ye situau a lo norte d'a rechión de Skógar y a l'ueste d'o glaciar de mayor grandaria, Mýrdalsjökull.
Baixo lo chelo d'o glaciar bi ha un vulcán de 1.666 metros de altaria, que a ormino ha teniu actividat sismica dende a Edat de Chelo. A zaguera erupción heba estau entre 1821 y 1823, lo que fació que o glaciar se desplaza-se. O cráter d'o vulcán tien un diametro d'entre 3 y 4 kilometros y o suyo glaciar cubre una superficie de bels 100 km².
O 20 de marzo de 2010, o vulcán tornó a tener una erupción, dimpués d'un tierratremo de 4,5 graus en a Escala Richter, tornando a fer erupción o 14 d'abril. As suyas cenisas en ista zaguera erupción s'estendilloron por o norte d'Europa, paralizando o transporte aerio en o norte d'o continent o 15 d'abril, por bels días.
Numidio Quadrato (metro de Roma)
A gara Numidio Quadrato (en italiano, stazione di Numidio Quadrato) ye una gara d'a linia A d'o Metro de Roma, afincata en o quartiere Quadraro. Se troba en a confluyencia d'a via Tuscolana con a via de Scribonio Curione.
O suyo nombre procede d'a antiga via Numidio Quadrato (adedicato a o consul romano Marco Numidio Quadrato), que se trobaba en a confluyencia d'a via Tuscolana con l'actual via Scribonio Curione, existent quan o prochecto d'o metro estió feito.
En a dentrada d'a gara están bells mosaicos d'o Premios Artemetro Roma.
Servicios
A gara apresta os siguients servicios:
Canarias
Canarias ye un archipielago en l'Oceano Atlantico situato en o norte d'Africa que forma antimás una d'as comunidaz autonomas d'Espanya.
L'archipielago ye formato por siet islas: Tenerife, La Palma, La Gomera y El Hierro que forman a provincia de Santa Cruz de Tenerife, y Gran Canaria, Fuerteventura y Lanzarote que forman a de Las Palmas, antimás de seis isloz que se claman Alegranza, Graciosa, Montaña Clara, Lobos, Roque del Este y Roque del Oeste.
En 2019, Canarias teneba una población de 2.153.389 habitants, con una densidat de 287,39 habitants per km2, lo que la convierte en a uitena comunidat autonoma mas poblada d'Espanya. A suya población se concentra mayoritariament en as dos islas capitals: arredol d'o 43 % en a isla de Tenerife y lo 40 % en a isla de Gran Canaria.
As Islas Canarias, especialment Tenerife, Gran Canaria, Fuerteventura y Lanzarote, son un important destín turistico, con mas de 12 millons de vesitants per anyo. Isto se debe a las suyas plachas, clima subtropical y importants atractivos naturals, especialment Maspalomas en Gran Canaria, o Parque Nacional d'o Teide y lo Teide (Patrimonio d'a Humanidat) en Tenerife. O Teide ye a montanya mas alta d'Espanya y lo tercer vulcán mas alto d'o mundo, mediu dende la suya base en o fondo de l'oceano. As islas tienen veranos calidos y hibiernos lo pro calidos como pa que lo clima sía tecnicament tropical a livel d'a mar. A cantidat de precipitación y lo livel de moderación maritima vareyan seguntes a ubicación y la elevación. L'archipielago incluye arias verdes y arias deserticas. As altas montanyas d'as islas son ideyals pa la observación astronomica, ya que se troban per dencima d'a capa d'inversión de temperatura. Como resultau, l'archipielago conta con dos observatorios profesionals: l'Observatorio d'o Teide en a isla de Tenerife y l'Observatorio d'o Roque de los Muchachos en a isla de La Palma.
En 1927, a provincia de Canarias se dividió en dos provincias. En 1982 se constituye la comunidat autonoma de Canarias. As ciudaz de Santa Cruz de Tenerife y Las Palmas de Gran Canaria son, conchuntament, a capital d'as islas. Ixas ciudaz son tamién, respectivament, as capitals d'as provincias de Santa Cruz de Tenerife y Las Palmas. Las Palmas de Gran Canaria ha estau la ciudat mas gran de Canarias dende 1768, fueras de per un breu periodo en o decenio de 1910. Entre a división territorial d'Espanya de 1833 y 1927, Santa Cruz de Tenerife estió la sola capital de Canarias. En 1927 s'ordenó per decreto que la capital d'as Islas Canarias se repartise entre dos ciudaz, apanyo que perdura dica hue. A tercera ciudat mas gran d'as Islas Canarias ye San Cristóbal de La Laguna en Tenerife. En ista ciudat tamién se troba lo Consello Consultivo de Canarias, que ye lo maximo organo consultivo de Canarias.
Toponimia
O nombre Islas Canarias prebablement se deriva d'o nombre latín Canariae Insulae, que significa "Islas d'os cans". Seguntes l'historiador Plinio o Viello, a isla Canaria auespaba grans multituz de cans de muit gran grandaria.
Clima
O clima subtropical de Canarias ye agradable mientres tot l'anyo a resultas d'a suya proximidat con o Tropico de Cáncer entre los paralelos 27 y 29, lo que le ha valiu a l'archipielago la embotada d'as Islas d'a Eterna Primavera u Islas Afortunadas. A Corrient de Canarias, de contino fresca, parti d'a Corriente d'o Golfo, equilibra as temperaturas, y los aires alisios d'o nord-este en a suya mayoría mantienen aluenyadas as masas d'aire calient d'o l'amanau Sahara y, bella vegada, trayen precipitacions, especialment en as costas d'o norte d'as islas. Una excepción ye la condición climatica conoixida como as islas como Calima (en aragonés gallín), que traye aire ixuto y calient con arena fina d'o Sahara a las islas cuan bufa l'aire d'o sudeste. Basicament, se puede fer una distinción entre una estación ixuta de verano y una estación pleviosa d'hibierno; as rechions d'o sud d'as islas son mas ixutas que las d'o norte. En as rechions costeras, as temperaturas meyas de verano tasament superan os 25 °C, d'hibierno rondan os 18 °C.
Amás, existe una dependencia significativa d'o clima d'a topografía d'as islas. Asinas, os aires alisios d'o nord-este tienen un influxo significativo en as islas occidentals altas, o nord-este d'as cuals ye significativament mas humido y fredo que lo sud per mor d'a fuerte formación de boiras en as montanyas. Dau que as diferencias d'altitut en estas islas son muit grans en comparanza con a redolada, existen redoladas climaticas verticals que se pueden diferenciar clarament. Istas van dende as rechions costeras ixutas y calidas dica las redoladas humidas y frescas y, per tanto, a ormino boscosas, y las redoladas fredas y ixutas con un clima parcial d'alta montanya. Os aires alisios tienen poco influxo en as islas planas de Lanzarote y Fuerteventura, que tienen un clima arido. Amás, en totas as islas existen microclimas con una gran variedat de plantas en redoladas de fundos congostos y altas cinglas.
Historia
As islas Canarias yeran habitadas antis d'a conquiesta europea per os guanches. Lo termin guanche ye propiament lo chentilicio d'os aborichens de Tenerife, encara que lo suyo emplego s'ha extendiu pa denominar a los antigos habitants de tot l'archipielago, entroncaus etnica y culturalment con os berbers d'o norte d'Africa. Antis d'a incorporación a la Corona de Castiella, no existiba una unidat politica, sino que en cada isla existiban cuantas tribus u reinos independients os uns d'os atros. thumb|200px|left|Antigos reinos (menceyatos) guanches en a isla de [[Tenerife.]]
A conquiesta d'as islas Canarias per parti d'a Corona de Castiella duró cuasi cient anyadas, de 1402 a 1496, suposó la desaparición de gran parti d'os elementos d'a cultura aborichen en totas as islas, a conversión a lo cristianismo d'os suyos habitants y lo mezclizache entre colonos y población local.
Dimpués d'a conquiesta, os castellanos imposoron un nuevo modelo economico, basau en o monocultivo: a canya de zucre. L'obchectivo d'a Corona castellana de convertir as islas en un motor de cautivo requeriba una man d'obra muito mayor. Isto s'aconsiguió a traviés d'una practica brutal d'esclavización, no nomás d'os indichenas canarios, sino tamién d'un gran numero d'africans que estioron levaus per a fuerza dende l'Africa subsahariana.
O metodo de reubicación forzosa d'africans en as Islas Canarias pa proporcionar man d'obra intensiva, a primera vegada que s'heba intentau, estió visto con buenos uellos per atras potencias europeas y estió l'inspiración dezaga d'a tracta transatlantica d'esclaus per la que se quitoron arredol de 12 millons d'africanos d'os países d'orichen pa ingresar en treballo forzau como treballadors de plantacions y emplegaus domesticos en America mientres un periodo de 400 anyadas.
Como resultau d'a enorme riqueza chenerada per o treballo esclau, se construyoron magnificos palacios y ilesias en La Palma mientres iste periodo prospero.
A riqueza de Canarias convidaba a los ataques de piratas y corsarios. L'ataque mas severo tenió puesto en 1599 cuan una flota holandesa de 74 barcos y 12.000 hombres, comandada per Pieter van der Does, atacó la capital Las Palmas de Gran Canaria. En 1618 os piratas berberiscos d'o norte d'Africa atacoron Lanzarote y La Gomera levando-se 1.000 captivos pa vender-los como esclaus. Unatro ataque digno de mención se produció en 1797, cuan Santa Cruz de Tenerife estió atacada per una flota britanica a lo mando de Horatio Nelson. Os britanicos estioron refusaus y perdioron cuasi 400 hombres. Estió mientres ista batalla que Nelson perdió lo suyo brazo dreito.
A economía basada en o zucre d'as islas enfrontinó una dura competencia d'as colonias caribenyas d'Espanya. Os baixos pres d'o zucre en o sieglo XIX provocoron grieus recesions en as islas. Istas dificultaz economicas empentoron a emigración masiva mientres o sieglo XIX y a primera metat d'o sieglo XX, sobretot enta America. Entre 1840 y 1890 emigroron enta Venezuela dica 40.000 canarios. Asinasmesmo, milars de canarios se tresladoron enta Puerto Rico. d En 1936, Francisco Franco estió nombrau Comandant Cheneral de Canarias. S'unió a la sublevación militar d'o 17 de chulio que encomenzó la Guerra Civil espanyola. Franco se fació a escape con o control de l'archipielago, fueras de cualques puestos de resistencia en La Palma y en a localidat de Vallehermoso, en La Gomera.
Mientres a Guerra d'Ifni, o rechimen franquista instaló campos de concentración en as islas pa engarcholar extrajudicialment a aquels en o Sahara Occidental sospitosos de desleyaltat ta Espanya. Istos campos de concentración se caracterizoron per l'emplego de treballo forzoso pa prochectos d'infraestructura y condicions altament insalubres que resultoron en l'ocurrencia cheneralizada de tuberculosi.
Dimpués d'a muerte de Franco, existió un movimiento armau independentista con seu en Alcheria, o Movimiento por la Autodeterminación e Independencia del Archipiélago Canario (u MPAIAC).
Dimpués de l'establimiento d'una monarquía constitucional democratica en Espanya, se concedió l'autonomía a Canarias per meyo d'una lei aprebada en 1982.
Población por islas
thumb|200px|[[Puerto del Rosario, capital de Fuerteventura]]
Gastronomía
A cocina canaria ha surtiu historicament d'a dieta d'os antigos canarios, d'os influxos d'os conqueridors en o sieglo XV y d'a relación d'as islas con America Latina. A situación insular, as guerras mundials y lo boicot a Espanya per parti d'a ONU mientres a dictadura franquista facioron que a meyaus d'o sieglo XX se desenvolvese en Canarias una cocina lo mas independient posible d'as importacions de l'exterior y d'a Peninsula. Entre os platos tipicos se troban: papas arrugadas con mojo, gofio, sancocho, bienmesabe y frangollo.
George Seaton
George Seaton (nombre artistico de George Stenius), naixito de South Bend (Indiana) o 17 d'abril de 1911 y muerto en Los Angeles (California) o 28 de chulio de 1979, estió un director cinematografico, guionista, productor cinematografico y director teatral estausunidense, activo en o cine estausunidense dende meyatos d'os anyos 1930 y con cuantos premios recibitos mientres a suya carrera cinematografica.
Lexington (Kentucky)
Lexington ye una ciudat d'os Estaus Unius situata en o estato de Kentucky, d'an ye a segunda ciudat por o suyo numero d'habitants dezaga de Louisville. Fa parte d'o condau de Fayette, estando-ne a suya capital.
George Seaton
D'entre a suya filmografía, se puet destacar as cintas A Day at the Races (1937, de Sam Wood, con Groucho Marx, Harpo Marx, Chico Marx, Allan Jones, Maureen O'Sullivan y Dudley Dickerson), The Song of Bernadette (1943, de Henry King, con Jennifer Jones, William Eythe, Charles Bickford y Vincent Price), Miracle on 34th Street (1947, con Maureen O'Hara, John Payne, Natalie Wood, Edmund Gwenn y Harry Antrim), The Big Lift (1950, con Montgomery Clift, Paul Douglas, Cornell Borchers, Bruni Löbel y O.E. Hasse), The Country Girl (1954, con Bing Crosby, Grace Kelly y William Holden)The Proud and Profane (1956, con William Holden, Deborah Kerr, Thelma Ritter, Dewey Martin y William Redfield), u Airport (1970, con Burt Lancaster, Dean Martin, Jean Seberg, Jacqueline Bisset, George Kennedy, Helen Hayes y Van Heflin).
Lexington (Kentucky)
A suya población ye de 296.545 habitants (2009) en una superficie de 736,90 km², con una densidat de población de 364,50 hab/km².
Lista de molimentos d'a Cinca Baixa
Lista de molimentos d'a Cinca Baixa catalogatos como Bien d'Intrés Cultural:
Lexington (Kentucky)
Cheografía
A localidat de Lexington se troba situata a 298 metros d'altaria sobre o livel d'a mar.
Pui (desambigación)
Pui (Pueyo en aragonés) ye a evolución lochica d'o latín PODIUM en catalán ribagorzano y pallarés. Fuera de Ribagorza y Pallars se troba en tot Aragón, tamién en localidaz a on se conoixen toponimos con Pueyo u mesmo alternando con Pueyo en un mesmo toponimo.
A modo de curiosidat, en francés mantienen a palabra d'orichen occitán pui pa dicir monts volcanicos d'o Macizo Central francés, y tamién atros monts d'ixe macizo encara que no sigan volcanicas.
Lugars con Pui son:
Ilesias u Ermitas con pui son:
Monts u pueyos ditos hue Pui son:
A vegadas a forma Pui ye modificada por metatesi u perda de sonius:
Agulla de Chuisé
L'agulla de Chuisé ye un mont de 2.688 m d'altaria que se troba situau en a provincia de Uesca (Aragón).
Administrativament fa parti d'o municipio de Benás y d'o Parque Natural de Pocetz-Maladeta.
Santa Ana (Castillón Roi)
Santa Ana (en catalán Santa Anna) ye un lugar aragonés que se troba situau en o termin municipal de Castillón Roi, comarca de Litera y provincia de Uesca.
Ŝ
Se veiga tamién
Sirkumfleks
Sierra de Bascuñana
La sierra de Bascuñana ye una aliniación montanyosa que fa part de la branca castellana de lo Sistema Iberico. Ye una de las sierras mes occidentals d'este sistema montanyoso y se situa en contacto con las cuencas sedimentarias de la Meseta Sud.
La sierra de Bascuñana ye a marguin ueste d'a comarca cuencana d'El Campichuelo y la desparte de L'Alcarria.
Corz de Daroca (1244)
As Corz de Daroca de 1244 estioron unas Corz d'o Reino d'Aragón celebradas en a ciudat de Daroca y convocadas por o rei Chaime I d'Aragón.
Lugar viello de Belchit
O lugar viello de Belchit yera l'asentamiento orichinal d'a localidat aragonesa de Belchit dica que estió destruyíu en o transcurso d'a batalla de Belchit y en as anyadas posteriors de completo abandono.
Descripción
O lugar se vertebraba arredol d'a carrera Mayor. En ella se concentraban os comercios y botigas mas importants. Quantas plazas s'ubriban en o casco urbano pleno de callizos y chiquetas carreras: a plaza d'o Convento, a plaza nueva, a plaza viella, a plaza de l'ilesia, plaza de Sant Salvador y la plaza d'o Ferial. A gran parti d'as casas d'a carrera Mayor perteneixeban a familias acomodadas y teneban quatro plantas d'altaria y zilleros subterranios que se comunicaban entre ell per meyo de túnels. En a Edat Meya Belchit yera un lugar amurallau que dica lo sieglo XIX conservaba tres puertas d'acceso: l'arco d'a Villa, l'arco de Sant Roc y l'arco de Sant Miguel. thumb|Arco d'a villa. A Casa d'a Villa se trobaba en a plaza nueva chunto a una casa denominada "Casa Domi". O barrio antigo de Belchit s'articulaba arredol d'a plaza de Sant Salvador. thumb|Restas d'a fuent en a plaza nueva.
O Zaguer Chilo III
O Zaguer Chilo III ye lo tercero d'a serie O Zaguer Chilo de CD de musica cantada en luenga aragonesa replegau en 2019 per Nogará.
Premios
A canción Luenga religada de Fongo Royo ganó lo Premio d'a Musica Aragonesa a la Millor Canción en Luenga Autoctona Aragonesa de 2020.
A canción Aragón ye ye de Comando Cucaracha ganó lo Premio d'a Musica Aragonesa a la Millor Canción en Luenga Autoctona Aragonesa de 2007.
Carlo Ludovico Bragaglia
Carlo Ludovico Bragaglia, naixiu de Frosinone (Frosinone, Reino d'Italia) o 8 de chulio de 1894 y muerto en Roma (Roma, Italia) o 3 de chinero de 1998, estió un destacau director cinematografico, director de fotografía y guionista italiano, activo en o cine italiano dende meyaus d'os anyos 1930 dica meyaus d'os anyos 1960. Ye chirmán d'o director Anton Giulio Bragaglia y de l'actor Arturo Bragaglia.
Bocigas
Bocigas ye un municipio d'a provincia de Valladolit, en a comunidat autonoma de Castiella y Leyón, Espanya. Fa parte d'a comarca d'a Tierra de Pinares.
A suya población ye de 101 habitants (2010), en una superficie de 16,43 km² y una densidat de población de 6,15 hab/km².
Cheografía
A localidat de Bocigas se troba situata a 774 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, a una distancia de 51 km d'a ciudat de Valladolit, a capital d'a suya provincia y de Castiella y Leyón.
Castelillo
Castelillo puet estar:
La terminación -illo se relaciona con lo sufixo -ello, e doncas Castelillo puet estar en aragonés lo equivalent etimolochico de lo castellano Castillejo, que tamién ye un toponimo recurrent en despoblatos medievals e poblatos ibericos.
Punta Estremera
A punta Estremera (en francés Pène de l'Ours) ye un pico de 2.128 metros d'altaria situau en a cordelera d'o Pireneu, en a muga entre os municipios de Sallent de Galligo (Aragón) y Laruntz (Occitania).
Se troba amán d'o puerto de Portalet, fendo de divisoria entre iste y o puerto Viello de Sallent (1.850 m).
Caubous
Caubous puet estar:
Cladograma
thumb|right|250px|Eixemplo de cladograma d'os [[tiburón|tiburons.]] Un cladograma ye un diagrama ramificato que s'emplega en cladistica pa esquematizar as relacions de filochenia, u historia evolutiva, d'un grupo de taxons terminals.
Condau de Foix
O condau de Foix yera formato por o territorio arredol d'a villa d'o mesmo nombre, surtita en o sieglo IX. Mientres a epoca romana fació parte d'a clamata Civitas Conseranorum que dimpués dio nombre a lo condau de Conserans.
Robert Burns
Robert Burns (tamién conoixito como Rabbie Burns, Scotland's favourite son (fillo predilecto d'Escocia), the Bard of Ayrshire (o bardo de l'Ayrshire) o, simplament, the Bard), estió un poeta escocés, naixito d'Alloway (South Ayrshire) o 25 de chinero de 1759 y muerto en Dumfries (Dumfries and Galloway) o 21 de chulio de 1796.
Fútbol Club Barcelona (baloncesto)
O Futbol Club Barcelona de Baloncesto, conoixito como Barça, ye a sección de baloncesto d'o club catalán F.C. Barcelona, establito en l'anyo 1926. En l'anyada 2022/23 chuga en a liga ACB y en o Palau Blaugrana d'a ciudat de Barcelona como equipo local.
Cladograma
O cladograma une os taxons por a suya ascendencia común, deducita por sinapomorfias u caracters derivatos compartitos, mientres que en os filogramas puet obviar-se os caracters comuns y se centra solament en a filochenia. Cada brazo u rama d'un cladograma, como incluye l'antipasato común probable d'os organismos que i son representatos, ye en realidat un clado.
Robert Burns
Autor inspirato por o Romanticismo, ye autor de muitos poemas y cancions inspiratas en o folklore escocés, en anglés y en idioma anglico escocés (u scotts), d'entre os quals a transcripción de l'antiga balada escocesa Auld Lang Syne. Ye considerato o millor escritor d'a Historia en idioma anglico escocés.
Fútbol Club Barcelona (baloncesto)
Anyos 1920: os orichens
A sección de baloncesto d'o Futbol Club Barcelona estió creyata o 24 d'otubre de 1926 con l'empento de Pere Cusell. En 1927 l'equipo desputa a suya primera competición oficial, participant en a quinta edición d'o Campionato de Catalunya de Baloncesto.
Cladograma
Se diz que os cladogramas rancan de suposicions previas sobre a historia evolutiva d'o grupo d'organismos, tracta cada nodo y cada rama mesmo que si estás una sola especie (sin parar cuenta de quántos cambeos evolutivos escayón pa que amaneixese ixe linache), y presenta una ramificación dicotomica, lo que s'asimilaría a que cada organismo ancestral s'ha puesto transformar en dos y solo dos especies derivatas sin conservar-se la orichinal. Tamién asume o cladograma que ye imposible l'anastomosi de dos brancas.
Fútbol Club Barcelona (baloncesto)
Anyos 1930: luent d'os millors
L'equipo no gana garra titol en ista decada en que o F. C. Barcelona contina luent d'o livel d'os millors equipos de baloncesto catalans: o Société Patrie, C.E. Europa, Laietà B.C. y C.B. Atlètic de Gràcia.
Anyos 1940: a primera gran decada
L'equipo empecipia a tener os suyos primers grans exitos. Gana seis Copas d'o Generalísimo (1943, 1945, 1946, 1947, 1949 y 1950) y queda subcampión en una ocasión (1942), consolidando-se como que o millor equipo de Catalunya y un d'os millors d'Espanya.
Anyos 1950: lento retacule
Os anyos 50 estioron una decada pobre en titols, en os quals o Aismalíbar de Montcada y o Joventut de Badalona se convierten en os millors equipos catalans. En l'anyada 1956-57 s'enguera a primera Liga espanyola con a participación de seis equipos dentre os quals se troba o F.C. Barcelona. L'equipo remata subcampión por dezaga d'o Real Madrid.
En l'anyada 1958-59 l'equipo aconsigue o primer "doplet" d'a suya historia t'o ganar a suya primera Liga y Copa.
Anyos 1960: a decada ominosa
Iste ye o pior decenio en a historia d'o F. C. Barcelona de baloncesto. No solament no s'aconsigue garra titol en 10 anyos, sino que se producen os dos piors episodios en a historia d'a sección.
En 1961 o president d'o club Enric Llaudet determinó de, incomprensiblement, disolver a sección de baloncesto atamás d'a gran afición que teneba a sección dentre os seguidors de l'equipo culé. Iste episodio ye conoixiu como que Llaudetazo. Un anyo mas tardi reconsidera a decisión debant d'a presión social y a sección torna a instaurarse.
En 1964 una polemica decisión d'a Federación Espanyola de Baloncesto, que decide inesperadament reducir a Liga de Primera División de 14 a 8 equipos, condena a o F. C. Barcelona a la baixata a Segunda División. En 1965 l'equipo queda campión de Segunda y puya de nuevo a Primera.
En os anyos 1960, o Barça no solament veye como o Real Madrid ye o gran dominador a livel estatal, sino que dica quatro equipos catalans aconsiguen muito millor resultaus: l'Aismalíbar Montcada, o Joventut de Badalona, o Picadero Jockey Club y o Marguino Verde Sabadell.
Anyos 1970: a transición y o creiximiento
O decenio d'os anyos 1970 suposa a decada d'a transición dentre os terribles anyos 1960 y os gloriosos 1980. L'equipo compite totas as anyadas en primera división, crexe o suyo livel, y s'amillora as estructuras d'a sección. Un eixemplo ye que en 1971 l'equipo enguera nueva pista de chuego, o Palau Blaugrana, considerata en o suyo momento un d'os millors pavillons d'Europa. L'equipo, con l'arribada d'Antoni Serra como entrenador, amillora muito o suyo livel y se mete en a elite d'o baloncesto espanyol, pero os anyos 1970 siguen dominaus por o Real Madrid, y o F. C. Barcelona queda siet vegadas subcampión de Liga. Amás, o conchunto barcelonés veye como o Joventut de Badalona sigue estando o conchunto catalán que aconsigue mas titols de Liga y Copa.
En l'anyada 1974-75 l'equipo disputa a suya primera final europea, pero pierde a Copa Korac debant d'o Squibb Cantú. No será dica l'anyada 1977-78 que l'equipo aconsigue ganar un nuevo titol: a suya uitena Copa, ya anomenata Copa d'o Rei.
Anyos 1980: a decada prodichiosa
Ye o millor decenio en a historia d'o F. C. Barcelona de baloncesto. O president d'o club, José Luis Núñez se decide a potenciar a o maximo a sección y aconsigue que l'equipo se convierta en o millor d'Espanya y un d'os millors d'Europa d'a man de l'entrenador Aíto García Reneses y chugadors como que l'aragonés Epi, Chicho Sibilio, Audie Norris, Andrés Jiménez y Nacho Solozábal.
En ista decada o Barça se convierte en o dominador d'o baloncesto espanyol en conquerir 6 Ligas (1981, 1983, 1987, 1988, 1989 y 1990), 5 Copas d'o Rei (1981, 1982, 1983, 1987 y 1988), 1 Copa Prencipe d'Asturias, y 6 Ligas catalanas.
Amás, o Barcelona gana os suyos primers titols internacionals en conquerir dos Recopas d'Europa (1985 y 1986), una Copa Korac (1987), una Supercopa d'Europa (1986) y un Mundial de Clubs (1985). Muestra d'o prestichio internacional que aconsiguió l'equipo ye que estió dos vegadas convidau en ixe decenio (en 1989 y 1990) a participar en l'Open McDonald's.
A sola asignatura pendient de l'equipo en iste decenio ye a Copa d'Europa, que no aconsigue ganar pese a disputar dos vegadas a final: en 1984 pierde a final debant d'a Cadiera Die Roma, y en l'anyada 1989-90 pierde debant d'a Jugoplástica Split.
Anyos 1990: consolidación en a elite
L'equipo se consolida como que o millor equipo d'Espanya y un d'os millors d'Europa, encara que os 90 no son tan prolificos en titols como que o decenio anterior. Con tot y con ixo, l'equipo gana 4 Ligas (1995, 1996, 1997 y 1999), 2 Copas (1991 y 1994), 1 Copa Korac (1999) y 2 Ligas catalanas.
Sindembargo l'equipo sigue tenendo pendient l'unico titol por aconseguir: a Copa d'Europa. O F.C. Barcelona no aconsigue ganar-la pese a chugar tres finals mas (1991, 1996 y 1997), y estar l'equipo europeu que mas vegadas (6) participa en a Final Four.
Anaya de Alba
Anaya de Alba ye un municipio d'a provincia de Salamanca, en a comunidat autonoma de Castiella y Leyón, Espanya. A suya población ye de 271 habitants (2007), en una superficie de 37,04 km² y una densidat de población de 7,31 hab/km².
La Bochosa
La Bochosa ye un lugar aragonés despoblau que se troba situau en o termin municipal d'Esplús, comarca de Litera y provincia de Uesca.
Lista de municipios d'a provincia de Leyón
350px|right|thumb|Mapa municipal de Leyón
Conchuncions copulativas en aragonés
As conchuncions copulativas sirven pa achuntar en una oración dos u mes elementos homochenios.
A que se fa servir mes en aragonés ye y, derivada d'o latín ET a traviés d'una forma medieval e que persiste en belsetán, y que ye rechistrada tamién en tellán entre chent viella, y esporadicament en ansotano y cheso:
Atra conchunción copulativa ye ni:
En aragonés medieval ye conoixiu l'uso d'a conchunción si, derivada d'o latín sic y que se troba muito en o "Libro d'as Marabillas d'o Mundo".
Cantón d'os Grisons
O cantón d'os Grisons (alemán Kanton Graubünden; alemán suizo Kanton Graubünda, italiano Cantone dei Grigioni; lombardo Canton Grisun, rumanche Chantun Grischun; francés Canton des Grisons), ye o mas gran y o mas oriental d'os ventiseis cantons de Suiza. Ye a mas, l'unico cantón que tien tres luengas oficials: alemán, italiano y rumanche y l'unico a on que se charra ista zaguera.
O cantón d'os Grisons tien una población de 185.700 habitants (2003) en una superficie de 7.105 km², con una densidat de población de 26,14 hab/km².
A capital d'o cantón, que dentró en a Confederación Suiza en 1803, ye a ciudat de Coira.
Toponimia
O nombre d'o cantón tien o suyo orichen en a historia d'a rechión, en fer referencia a o mesmo orichen d'o cantón, naixito de l'alianza de tres ligas de pueblos y ciudaz, as clamatas Tres Ligas u Ligas Grisonas: a Liga d'a Casa de Dios, a Liga d'as Diez Churisdiccions y a Liga Gris, clamata asinas por a color d'os vestitos en ixas envueltas en a rechión. O nombre en alemán d'o cantón, Graubünden (en traducción literal Ligas Grises) contrimuestra mas clarament iste orichen etimolochico que os nombres en rumanche y en italiano.
Historia
thumb|right|200px|Alta val d'Engadin cerca de St. Moritz. Os primers pobladors conoixitos d'a rechión son os retos, establius en a rechión arredol d'os sieglos IV aC-II aC. Os retos yeran un conchunto de pueblos alpins entre os que bi heba parlants de luengas celtas y d'o retico, luenga talment relacionada con o etrusco.
En o anyo 15 dC, os retos fuoron conquiestos por os romanos, en o marco d'as campanyas de Tiberio y Druso, os fillos adoptivos de César Augusto, contra os pueblos celtas d'os Alpes ta protecher millor o norte d'Italia d'os pueblos chermanicos. Dimpués d'a suya conquiesta fació parte d'a provincia romana de Raetia u Recia, prencipiando o proceso de romanización, pa esdevenir en a Edat Meya os actuals rumanches u Kauderwelche.
A chermanización d'a zona se produció por a invasión d'os alamans, debant qui una dinastía local rumanche, os prencipes-bispes Victoridos, oferiban resistencia en a ciudat de Cuira. A chermanización continó en a baixa Edat Meya y contina dica os nuestros días.
Valbona
Valbona ye un municipio de la provincia de Teruel, situau en la comarca de Gúdar-Chabalambre. La suya población ye de 181 habitants (2017), en una superficie de 40,81 km² y una densidat de población de 4,44 hab/km².
Toponimia
Lo toponimo Valbona ye interpretable a partir de lo latín VALLIS BONA ("val buena"), y no presenta la diftongación de la Ŏ curta latina que cabría esperar en una zona antigament aragonesoparlant. D'acuerdo con Agustín Ventura Conejero se remontaría a un periodo antigo quan encara no heba diftongau esta Ŏ, lo que suposaría un orichen mozarabe. Son toponimos cognatos de la Valbona terolana en atras partz de la Peninsula Iberica: Valbona de Duero, Valbona de Pisuerga, Balboa, Valboa, Vallbona d'Anoia y Vallbona de les Monges. Semanticament podría representar un caso de toponimo propagandistico con un nombre sucherent pa atrayer repobladors en la mesma linia que La Puebla de Valverde en la Comunidat de Teruel, y belatros en la Comunidat de Daroca (Cuenca Buena, Fuent Buena, Valverde y Villa Dolz) y lo foneticament mozarabe Villafelich cerca de Calatayú.
Cheografía
Valbona ye situada en la depresión de Sarrión a l'este de la sierra de Camarena, a lo sudeste de la sierra de los Cabezos, a lo sud de la sierra d'el Chaparral y a lo sudueste de la sierra de Nogueruelas, sierras dende a on que baixan cursos d'augua de la cuenca hidrografica de Millars como lo río de Cedriellas y lo río d'Alcalá, dito tamién río de Valbona en lo suyo zaguer tramo.
Auguas enta baixo de Valbona complegan los ríos de Cedriellas y d'Alcalá. Lo río d'Alcalá se consideraba por la suya longaria u por lo suyo cabal lo primer tramo de lo río Millars dica mitat de lo sieglo XX. La construcción de lo entibo de Valbona en 1955 fizo que se reconsiderás qual yera lo primer tramo de Millars, considerando-se que yera lo río de Cedriellas.
Mugas
Lo suyo termin municipal muga con Mora de Rubielos, Sarrión, La Puebla de Valverde, Formich Susano y con Cabra de Mora.
Corz de Daroca (1311)
As Corz de Daroca de 1311 estioron unas Corz d'o Reino d'Aragón celebradas en a ciudat de Daroca y convocadas por o rei Chaime II d'Aragón.
Lucanus tetraodon
Lucanus tetraodon ye una especie d'escarbacho d'a familia d'os lucanidos que se troba en Occitania y Berbería. En o Prepirineu aragonés s'ha trobato en Atarés
Districto de Weißenburg-Gunzenhausen
O districto de Weißenburg-Gunzenhausen (en alemán Landkreis Weißenburg-Gunzenhausen) ye un districto situau en Bavera, Alemanya.
Eusa
A suya población ye de 3.929 habitants (2007) en una superficie de 69,86 km², con una densidat de población de 56,24 hab/km².
Demografía
Grafica d'a evolución d'a población en 1794-1999 (dica 1831, en a grafica nomás que i amanix a población de l'antiga comuna de Saint-Amant)
Bagdad
Bagdad (بغداد, Baghdad, en arabe) ye a prencipal ciudat y a capital d'Iraq, amás d'estar tamién a capital d'a provincia de Bagdad. A ciudat ye trescruzata por o río Tigris (afluent d'o río Eufrates, l'atro gran río de Mesopotamia).
A suya población ye de 5.258.383 habitants (estimación de 2008), en una superficie de 734 km², con una densidat de población de 7.164,00 hab/km². Ye a ciudat con mayor numero d'habitants d'o país y a tercera d'Orient Meyo dimpués d'O Cairo y Teherán.
Toponimia
En a versión en aragonés d'o Libro de Marco Polo promovida per Johan Ferrández d'Heredia lo nombre de Bagdad amaneixe como Baldach.
Esporte
Dende a Primera Guerra Mundial a ciudat tien una important tradición de cursas de caballos que dentra en conflicto con os islamistas por as apuestas que van parellanas a istas cursas.
Como en a mayor parte d'o mundo en Bagdad tamién ye popular o fútbol y ye a siede de beluns d'os mas importants equipos de futbol en Iraq, estando los mas conoixitos y populars o Al Quwa Al Jawiya (Club d'Aviación), Al Zawra, Al Shurta (Policía) y  Al Talaba (Estudiants).
Instalacions esportivas
O estadio mayor de Bagdad ye o estadio Al Shaab, un estadio multiusos que estió feito a suya devantadera en 1966.
Aldeaseca de Alba
A suya población ye de 86 habitants (2010), en una superficie de 17,58 km² y una densidat de población de 4,89 hab/km².
Cheografía
A localidat d'Aldeaseca de Alba se troba situata a 866 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, a una distancia de 27 km d'a ciudat de Salamanca, a capital d'a suya provincia y d'o suyo partiu chudicial.
La Clamor de Ráfals
La Clamor de Ráfals (en castellano La Clamor de Ráfales) ye un lugar aragonés que se troba situau en o termin municipal d'Esplús, comarca de Litera y provincia de Uesca.
La Masera
La Masera (La Masera en occitán, Lamazère en francés y oficialment) ye una comuna occitana en o departamento francés de Gers, rechión d'Occitania, districto de Miranda y cantón de Miranda-Astarac.
A suya población ye de 130 habitants (1999) en una superficie de 7,47 km², con una densidat de población de 17,40 hab/km².
Calvarrasa de Arriba
Calvarrasa de Arriba ye un municipio d'a provincia de Salamanca, en a comunidat autonoma de Castiella y Leyón, Espanya. A suya población ye de 667 habitants (2007), en una superficie de 25,73 km² y una densidat de población de 25,92 hab/km².
Luis Carlos Cuartero
Luis Carlos Cuartero Laforga (Zaragoza, 17 d'agosto de 1975) ye un futbolista aragonés actualment retirau. A suya posición en o campo yera de lateral diestro y o suyo primer equipo estió lo Real Zaragoza B, dimpués puyó ta o primer equipo y estió chugador d'o Real Zaragoza plegando a estar tamién o suyo capitán.
Manchester (Nueva Hampshire)
Manchester ye una ciudat d'os Estaus Unius situata en o estato de Nueva Hampshire, d'an ye a mayor ciudat por o suyo numero d'habitants. Fa parte d'o condau de Hillsborough, estando-ne a suya capital.
Cheografía
A localidat de Manchester se troba situata a 64 metros d'altaria sobre o ran d'a mar, a o canto d'o río Merrimack.
Ansbach
Ansbach (en franco oriental Anschba) ye una ciudat independient situada en a rechión de Franconia Meya en Bavera.
President d'a Nación Archentina
thumb|[[Alberto Fernández, actual president d'Archentina.]]
O president d'a Nación Archentina (en castellano: Presidente de la Nación Argentina) ye de vez o chefe d'Estau, o chefe d'o gubierno, tetular d'o Poder Executivo Nacional y ye amás o comandant en chefe d'as Fuerzas Armatas d'Archentina. Ye asinas o masimo representant d'o poder executivo en o país.
Dende o 10 d'aviento de 2019, o president d'a Nación Archentina ye Alberto Fernández, d'a coalición peronista Frente de Todos.
Escobèrs e Potz
Escobèrs e Potz (Escoubès-Pouts en francés y oficialment) ye una comuna occitana en o departamento francés d'Altos Pireneus, districto d'Argelèrs de Gasòst, cantón de Lorda-2 y rechión d'Occitania. A comuna yera parte de l'antiga provincia de Bigorra.
A suya población ye de 96 habitants (1999) en una superficie de 2,77 km², con una densidat de población de 34,66 hab/km².
Casterés
Casterés (en francés Casterets) ye una comuna occitana en o departamento francés d'Altos Pireneus, districto de Tarba, cantón de los Costalats y rechión d'Occitania. A comuna yera parte de l'antiga provincia de Bigorra.
Puerto Viello de Sallent
O puerto Viello de Sallent (en francés Col de Peyrelue, en castellano Puerto Viejo de Sallent) ye un puerto de montanya d'os Pireneus situau a una altaria de 1.850 metros.
Lista de molimentos d'os Monegros
Lista de molimentos d'os Monegros catalogatos como Bien d'Intrés Cultural:
Casterés
A suya población ye de 5 habitants (1999) en una superficie de 1,86 km², con una densidat de población de 2,69 hab/km².
Puerto Viello de Sallent
Comunica a val de Tena y a val d'Osal. Ye deseparau d'o Portalet por a punta Estremera (2.128 m).
Casterés
Cheografía
A comuna de Casterets ye situata a una altaria meya de 350 metros sobre o livel d'a mar, con altarias minima de 290 y maxima de 376 metros.
Puerto Viello de Sallent
En iste puerto se puet trobar un dolmen
Casterés
Cheografía
O suyo territorio ye trescruzato por o río Arrats, que li da o suyo nombre, formato dende l'occitán castet (castiello, en aragonés) y o río Arrats.
Puerto Viello de Sallent
Toponimia
O puerto Viello se diz asinas por estar d'antis mas o paso mas emplegau ta acceder a la val d'Osal dende O Fornigal dica a construcción d'a carretera por O Portalet.
Lucanus cervus
Lucanus cervus ye una especie d'escarbacho d'a familia d'os Lucanidae tipica de caixicars y carrascals que destaca entre os Lucanidae europeus por o gran desarrollo d'as mandibulas en os masclos.
Cauvós
Cauvós (en francés Caubous) ye una comuna occitana en o departamento francés d'Altos Pireneus, districto de Tarba, cantón de los Costalats y rechión d'Occitania. A comuna yera parte de l'antiga provincia de Bigorra.
A suya población ye de 38 habitants (1999) en una superficie de 3,77 km², con una densidat de población de 10,08 hab/km².
Devèze
Devèze puet estar:
Peralveche
Peralveche ye un municipio d'a provincia de Guadalachara, en a comunidat autonoma de Castiella-La Mancha, Espanya. A suya población ye de 106 habitants (2007), en una superficie de 81,31 km² y una densidat de población de 1,30 hab/km².
Cabó
Cabó (Cabó en catalán y oficialment, Cabó en castellano) ye un municipio catalán situato en a comarca d'Alto Urchel, en a provincia de Leida.
Vicky Calavia
Vicky Calavia ye una productora, guionista y directora de cine aragonesa naixida de Zaragoza. Tién una amplia filmografía de cintas y documentals y con cuantos premios recibitos entre os que cal destacar os Premios Simón a o Millor documental en 2016 y 2017.
Cabó
A suya población ye de 99 habitants (2008), en una superficie de 80,30 km² con una densidat de población de 1,23 hab/km².
Vicky Calavia
Biografía
Tot y con cursar a carrera d'albeitar, Vicky Calavia s'intresó per lo mundo d'o cine, a traviés de diversos cursos y aprendizache autodidacta ha aconseguiu dedicar-se a ell. Amás de directora, ye productora, guionista y docent d'historia y analisi cinematografica dende 1999. Amás ha estau directora y programadora de diversos festivals y muestras de cine: Travesía (2003), Inventario (2004-2006), Zaragoza en Corto (2018-2019) u ProyectAragón (2007-2019).
Castiello de Boltanya
O Castiello de Boltanya, localment dito «castiel», conoixito tamién como Castiello d'os Condes de Sobrarbe, anque este zaguer nombre no ye especificament correcto, perque mai no estió lo puesto a on que residisen os sinyors d'o Condau de Sobrarbe.
Cabó
Cheografía
A localidat de Cabó ye situata a 768 metros d'altaria sobre o livel d'a mar.
Castiello de Boltanya
A fortaleza la construyoron os musulmans en a zona meya d'o que agora ye la comarca de Sobrarbe ta desfender a valle de l'Ara contra d'os cristianos en a Marca Hispanica, d'antes que no se i escomenzás a reconquiesta. Estió un bastión de grant importancia per a suya ubicación estratechica y per elevar-se en mont d'a villa de Boltanya, que s'estendeba en as garras d'ixe mont dende tiempos d'os romanos.
El Espartal de Ráfals
El Espartal de Ráfals (en castellano El Espartal de Ráfales) ye un lugar aragonés que se troba situau en o termin municipal d'Esplús, comarca de Litera y provincia de Uesca.
Castiello de Boltanya
D'a epoca d'o dominio musulmán se'n sabe poquetas cosas a demés que os califas de l'Al-Ándalus teneban conoixencia d'este castiello y le guardaban intrés en a desfensa d'esta par d'as mugas, motivo ta que lo califa Abderramán III no vulcase la confanza suya si que en Amrus ibn Muhammad ta triar-lo ta que el gubernase. Mas que no conoixer-se bien, a reconquiesta d'a plaza de Boltanya encara ye un misterio, pero se ye puesto saber que en l'anyo 941 lo rei de Pamplona García Sanchez I ya se feba contar a villa y castiello d'entre las suyas posesions en Sobrarbe.
Cabó
Cheografía
D'o suyo termin municipal, trescruzato por o río Cabó, un afluent d'o río Segre, fan parte os lugars d'El Pujal d'Organyà y El Vilar de Cabó, y os despoblatos de Senyús y Les Escales.
Castiello de Boltanya
En o sieglo siguient, baixo lo reinato de Sancho lo Grant, o gubierno d'a plaza de Boltanya el desempenyó lo sobrino d'o rei mesmo, Eiximeno Garcés, dende 1028 dica 1031, y dimpuesas per Sancho Galindiz dende 1036 dica 1080 en reinando ya Remiro I d'Aragón. Estes datos fan d'ir una imachen de como yera de prencipal a villa y castiello de Boltanya en aquels primers anyos d'a reconquiesta en o Condau de Sobrarbe.
El Espartal de Ráfals
Tamién nombrau en o nomenclátor d'Aragón como Egasa como una d'as tres explotacions agricolas d'o municipio chunto con Rolzasa y Mapsa.
Castiello de Boltanya
thumb|250px|left|A torre hexagonal d'o castiello de Boltanya ye carateristica.
Cabó
Mugas
O termin municipal de Cabó muga a l'ueste con a comarca d'o Pallars Chusán; a o norte con o municipio de Les Valls d'Aguilar; a lo nord-este con Ribera d'Urgellet y Fígols i Alinyà; a l'este con Organyà; y a lo sud con Coll de Nargó.
Castiello de Boltanya
Dentrato ya lo sieglo XII, fendo comparanzas con l'anterior, Boltanya pierde importancia a favor de l'Aínsa, de maniera especialment asentuata dimpués que Alifonso I lo Bataller le i dase una concesión de fuer y carta de población a la villa d'a Cinca, tot ixo en l'anyo 1024. Os sieglos posteriors habrían de veyer a redución d'os privilechios municipals de Boltanya dica tornar-se una aldeya en termins churidicos en chos de l'Aínsa, sin de garra fuers u dreitos municipals.