cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Mar Negra
A mar Negra u o mar Negro ye una mar continental (interior) situata entre Europa y Asia, conoixita en l'antigüidat clasica como Pontus Euxinus. Comunica con a mar Mediterrania (a traviés d'a mar de Marmara) por o Bosforo, y con a mar d'Azov por o estreito de Kerch. O principal accident cheografico d'as suyas costas ye a peninsula de Crimea.
A traviés d'o Bosforo bi ha una afluencia d'augua marina de 200 km³ netos anyals; l'afluencia d'augua dulce (provenient d'as rechions que a rodian, especialment d'Europa central y oriental) ye d'unos 320 km³; netos anyals. Os principals ríos que i desembocan son o Danubio, o Dniéper y o Dniéster. A mar Negra tien mas de 400.000 km²; de superficie y una fundaria maxima de 2.210 m.
O clima ye variable entre o d'a parti norte, mas freda y propio d'a estepa rusa, y o d'o sud, que remera o clima mediterranio. As costas ueste (Cheorchia) y sud (Turquía) tienen puntos muit plevidosos, aduyatos no nomás por a circulación global ueste-este sino por a presencia de montanyas chusto dezaga.
Os países banyatos por a mar Negra, con as principals ciudaz costeras respectives, son:
O suyo orichen como cuenca sedimentaria ye o Paratethys, oceano que bi heba entre Laurasia y Cimeria, un microcontinent liniar u conchunto de litosferoclastos. Asinas como Cimeria se deseparaba de Gondwana y viachaba enta Laurasia o Paratethys iba fendo-se mes chicot, dividindo-se en cuencas menors como a cuenca Panonica, Mar Negra, Caspia y Aral, que preneban caracteristicas lacustres. En a zaguera glaciación a Mar Negra yera un laco gran d'auguas templatas-fridas. Ixe laco encara existiba dica os primers milenios dimpués d'a zaguera glaciación. En o Neolitico, cuan por a desglaciación o livel de l'augua d'a Mediterrania puyó prou, l'acción conchunta d'a erosión remuntant d'os ríos d'a cuenca lacustre y a erosión marina d'a Mediterrania facioron que l'augua salata invadise esta cuenca, esdevenindo l'actual Mar Negra.
Toponimia
Seguntes as luengas oficials d'os estaus costers, a mar Negra tien os siguiens nombres: Karadeniz en turco, Черно море (Cherno More) en bulgaro, Marea Neagră; en rumano, Чорне море (Txorne More) en ucrainés, Чёрное море (Chórnoie More) en ruso y შავი ზღვა (Shavi Zghva) en cheorchiano.
En fuents aragonesas medievals ha recibito diferents denominacions, dependendo d'a obra orichinal que se traduciba. En "La Flor de las Ystorias d'Orient" s'escribe Mar Mayor calcando de l'arabe. En o "Libro d'el Trasoro" s'escribe Mar de Ponto, Pont, Pontas u Ponca, y talment tamién Mar Muerta (nombre que antigament tenió tamién a Mar Baltica:
Hustinhac
Hustinhac (Hustinhac en occitán, Fustignac en francés y oficialment) ye una comuna occitana en o departamento francés d'Alta Garona, districto de Muriel, cantón de Casèras y rechión d'Occitania.
Mar Negra
Toponimia
En la "Grant Cronica d'Espanya" s'explica que ha tenito diferents nombres:
Hustinhac
A suya población ye de 54 habitants (1999) en una superficie de 3,96 km², con una densidat de población de 13,64 hab/km².
Premio Oscar a o Millor Actor
O Premio Oscar a o Millor Actor ye uno d'os premios Oscar que concede cada anyada l'Academia d'as Artes y as Ciencias Cinematograficas de Hollywood  en a ciudat de Los Angeles (California), seu social d'a entidat, y que premia a o millor actor d'as cintas de l'anyada.
Anyos 1930
Wallace Beery - The Champ en o papel de Champ (tie)
Crimea (desambigación)
Crimea puet referir-se a:
Falco cherrug
O Falcón sacre (Falco cherrug) ye una especie de falcón de mida gran propia d'Europa Oriental, Asia y Africa. Ye considerau l'animal nacional d'Hongría.
Zoonimia
En os textos medievals aragoneses a on se fan descripcions cheograficas de zonas d'Europa Oriental y Asia los nombran como sacres. Sacre provién de l'arabe çaqr ("esparvero"), sin relación con a palabra sagrau.
En aragonés tenemos a locución adverbial de quantidat ni un sacre, que Xavier Tomás Arias en o suyo libro sobre l'aragonés d'o Viello Sobrarbe considera que deriva d'o latín SACRUM por decir-se no he entender ni un sacre y poder-se remontar a quan se feba misa en latín. Manimenos Joaquim Martí Mestre se troba en valenciano a palabra sacre con o significau de persona astura y de poca confianza y a locución adverbial ni un sacre en no portar ni un sacre u no tenir ni un sacre pa dicir no levar u no tener pon de diners, igual como en asturiano nun tener un sacre. Tamién s'ha visto que sacre existiba en a chirga de chermanía castellana con o significau de tramposo. Seguntes Joan Coromines i Vigneaux toz estos significaus metaforicos provienen d'a denominación d'o falcón sacre, que se lo miraban con poca estima. En aragonés ni un sacre se siente sobre tot en a zona centro-oriental, pero estió cheneral en l'aragonés porque tamién se documenta en ansotano y entre os residuos d'aragonés d'Alcubierre, y habría feito part de l'aragonés monegrín, que yera pareixiu a l'aragonés d'o Semontano de Balbastro.
En a mitolochia d'o pueblo hongaro ye conoixiu como Turul. 200px|thumb|left|Molimento a lo Turul en [[Tatabánya (Hongría).]] thumb|Falco cherrug ''
Aix galericulata
L'aneda colorita (Aix galericulata (Linnaeus, 1758) ) ye una especie d'au d'a orden d'os Anseriformes y familia Anatidae que ye nativa de China, Chapón y Siberia que ha estau introducida en cuantos puestos d'Europa y que ye muit apreciada per a suya polideza, per o que se la tien en numbrosos parques de tot o mundo.
Ye sexualment dimorfica: os masclos amuestran una diferencia dramatica respective a las fembras. Ye de grandaria meyana, de 41 a 49 cm de luengo con una envergadura de 65 a 75 cm.
Virtus Pallacanestro Bologna
O Virtus Pallacanestro Bologna, conoixito a sobén con l'actual nombre comercial de Granarolo Bologna, ye un club italiano de baloncesto, fundato en l'anyo 1929. Chuga en a Serie A en a temporada 2013/2014 y en o Unipol Arena d'a ciudat de Casalecchio di Reno (Bolonya) como equipo local.
Ceratotherium simum
O rinoceront blanco (Ceratotherium simum (Burchell, 1817) ) ye una especie de mamifero d'a orden d'os Perissodactyla y familia Rhinocerotidae que ye a mayor d'as cinco especies de rinoceronts que existen, lo quatreno animal terrestre mas gran y lo quatreno mamifero terrestre mas pesau dimpués d'as tres especies d'elefants. Puede plegar a los 4,2 m de longaria, 1,85 m d'altaria y dica as quatro toneladas y meya de peso en os eixemplars mas grans.
María Pilar Benítez Marco
María Pilar Benítez Marco (Zaragoza, 1964) ye una filologa, escritora en aragonés, profesora d'Instituto y d'a Universidat de Zaragoza.
Biografía
En pasar a suya nineza y realizar os suyos primers estudios en Sobrarbe, do tiene as suyas radices familiars, baixa a estudiar ta Zaragoza, ciudat en a que alcanza lo grau de doctora en Filolochía Hispanica, por a Universidat de Zaragoza, an fació a suya Tesi Doctoral sobre l'aragonés ansotano. Prencipió a coordinar en 2006 dende o Centro de Profesors de Uesca lo Proyeuto d'animación arredol d'a luenga y cultura aragonesa. Escritora en aragonés y premiata en muitos concursos altoaragoneses, tiene as suyas radices familiars en Sobrarbe. Ha feito gracias a la colaboración de vecins pandicutos, un amoriquiato manual ta aprender aragonés ambientato tanto lingüisticament como literaria en Pandicosa. En la actualidat, a suya linea de investigación se centra en dar a conoixer os primers estudios sobre l'aragonés y o catalán de Aragón realizatos por mullers dende prencipios d'o sieglo XX dica los anyos sesanta, con especial atención a la fegura de María Moliner.
Obras
D'entre os suyos articlos destacan: "El verbo "haber" como forma no auxiliar en el ámbito aragonés" (1989), "Metodología para la investigación del espectáculo operístico en prensa: el caso del Eco de Aragón" (1989), "Rasgos fonéticos populares en la prensa escrita de Borja" (1992), "Aproximación al estudio lingüístico de los textos del Dance aragonés" (1992), "El Valle de Ansó: un ejemplo de interrelación de los medios físico, socio-económico y lingüístico" (1996), "Chiquez apuntes sobre l'aragonés ansotano dende a soziolingüística" (2006), "Textos inéditos en ansotano de Juan Francisco Aznárez" (2008), "Nieus Luzía Dueso Lascorz: una vida de mujer ejemplar para el aragonés" (2010), "Otra pionera en el estudio del aragonés y del catalán de Aragón: Adoración Solans Cortina (2014) u "El primer trabajo lexicográfico de María Moliner: su contribución al "Diccionario aragonés" del estudio de filología de Aragón (2014).
Ixo Rai!
Ixo Rai! ye un grupo de musica aragonesa, en activo dende 1988 dica l'actualidat. Cantan mas que mas en castellano anque tamién tienen bellas cancions en aragonés, catalán u asturiano.
Formachería
thumb|250px|Fabricación de queso en una formachería de [[Gruyères (Fribourg)|Gruyères, en Suiza]] Una formachería ye una botiga especializata en a venda de quesos. Tamién se denomina formachería a o puesto a on se fabrican os quesos que puet estar dende una fabrica industrial dica un chicot artesán adedicato a la fabricación d'iste producto.
La Guaira
La Guaira ye una ciudat venezolana, capital d'o Estato La Guaira. Ye situata en o norte d'o país y a suya población ye de 25.259 habitants. En a suya aria metropolitana viven unas 215.782 personas.
Punta Blanca
A punta Blanca, ye una cima pirenenca de 2.727 metros d'altaria situata en a sierra d'a Partaqua en a val d'Acumuer en l'Alto Aragón. Administrativament fa parti d'o municipio de Samianigo.
II Cronicas
thumb|300px|Primera traducción d'a [[Biblia a o danés (anyo 1550).]]
II Cronicas (hebreu דִּבְרֵי הַיָּמִים ב, "Divrei Hayamim Bet"), tamién clamato 2 Cronicas y Segundo Libro de Cronicas) ye un libro d'a Biblia catolica ubicato entre I Cronicas y Ezdras. Ye o zaguer libro d'o Tanakh hebreu.
Prada
Prada (en francés Prades) ye una comuna catalana situata en o departamento francés de Pireneus Orientals, o districto de Prada, o cantón d'els Pireneus Catalans y a rechión d'Occitania.
A suya población ye de 6569 habitants, en una superficie de 10,87 km².
Eufonía
A eufonía ye o sonar bien una palabra u frase. Explica bel cambio fonetico por influencia de fonemas cercanos y fa que hi haiga asimilacions y disimilacions pe evitar sonius seguius que puedan no fer goyo a qui charra u a los interlocutors. S'oposa a la cacofonía.
En palabras en as que se repetirían dos -ll- palatals o fenomeno d'a eufonía explica a simplificación d'a -LL- cheminada latina enta una simpla -l- en cuenta de enta a -ll- palatal d'alcuerdo con a fonetica aragonesa regular. Son os casos de pelello, valello, coladiello, Castelillo, Viliella y calella (cheosinonimo occidental de "callizo"). Atra tendencia present en aragonés n'estos casos ye a evolución d'a cheminada latina -LL- enta -r-, o que beluns han considerau como d'influencia gascona. Son os casos de perello, varello probablement mes extendius que as variants eufonicas con -l-, y os toponimos Variellas y Casterillo.
En os casos d'os toponimos castellanizaus Caleja y Castelejo y de palabras como pelejo en o castellano d'Aragón a eufonía mos permite remotar-nos a la fase lingüistica aragonesa on ixa -j- encara no heba substituyiu a la -ll- palatal. Juan Antonio Frago testimonia a forma caleja como denominación corografica de Muel y Terrer y Calentejo como nombre d'una carrera en Magallón y testimonia tamién textos medievals on se puede leyer calieilla y callella en Tudela: (1188) (1236)
Paso de zebra
right|300px|thumb|Un adulto y una nina empencipiando a cruzar un paso de zebra en Israel. Un paso de zebra u paso de piatons ye una zona d'intersección entre circulación rodada y o transito piatonal; ye a parti d'o itinerario piatonal que trescruza a calzada de circulación de vehiclos, a o mesmo u a diferent livel.
O paso de zebra ye formau por: "una serie de linias de gran amplaria, dispuestas sobre o pavimento d'a calzada en bandas paralelas a l'eixe d'ista y que forman un conchunto transversal a la calzada, indica un paso pa piatons, a on os conductors de vehíclos u animals han d'aturar-se y deixar-les paso. No podrán emplegar-se linias d'atros colors que alternen con as blancas." (Art. 168 c)
Encara que o concepto cheneral ye evident, no bi ha alcuerdo en a definición d'as suyas mugas. Quan se parla de l'amplo d'un paso de piatons, no ye claro a qué grandaria concreta se fa referencia, en parti porque muitas normativas embolican os conceptos de vado y de paso piatonal.
O criterio mas adecuau considera l'amplaria d'o paso de zebra como a largaria total d'os vados que l'amugan, y coincidirá con a largaria d'as bandas sinyalizadoras correspondients.
Ye important distinguir-lo d'o paso pa ciclistas (Art. 168 d), marca de paso pa ciclistas : una marca consistent en dos linias transversals discontinas y paralelas sobre a calzada indica un paso pa ciclistas, a on istos tienen preferencia.
Marcello Malpighi
Marcello Malpighi, naixito de Crevalcore (hue provincia de Bolonya, Emilia-Romanya, Italia) o 10 de marzo de 1628 y muerto en Roma (Estatos Pontificios) o 29 de noviembre de 1694, estió un cientifico, medico, anatomista, botanico, biologo y entomologo italiano, considerato o pai de l'anatomía microscopica u histolochía.
James Brown
James Brown, conoixito como the Godfather of Soul (O padrino d'o soul) y Mr. Dynamite, naixito de Barnwell (Carolina d'o Sud) o 3 de mayo de 1933 y muerto o 25 d'aviento de 2006 en Augusta (Cheorchia), estió un cantaire, compositor, musico (guitarra, harmonica, tambor) y productor musical estausunidense. Ye considerato l'iniciador d'o funk.
Montaut (Aush)
Montaut (Montaut en occitán, Montaut-les-Créneaux en francés y oficialment) ye una comuna occitana en o departamento francés de Gers, rechión d'Occitania, districto d'Aush y cantón d'a Gascunya aushesa.
A suya población ye de 618 habitants (1999) en una superficie de 26,23 km², con una densidat de población de 23,56 hab/km².
Budòni
Budòni (Budòni en sardo; Budoni, en italiano y oficialment) ye una comuna sarda en a provincia italiana de Terranòa-Tèmpiu y rechión de Cerdenya, que feba parte de l'antigo reino de Cerdenya.
Cheografía
D'o suyo termin municipal fan parte os lugars d'Agrustos, Berruiles, Birgalavò, Limpiddu, Li Troni, Ludduì, Lu Linnalvu, Luttuni, Lutturai, Maiorca, Malamurì, Muriscuvò, Nuditta, Ottiolu, San Gavino, San Lorenzo, Budòni, San Silvestro, S'Iscala, Solità, Strugas, Tanaunella y Tamarispa.
Valverde (A Riocha)
Valverde ye un lugar d'o termin municipal de Cervera del Río Alhama (Riocha). A población ye de 277 habitants en l'anyo 2009.
Cheografía
Ye en o cabo suroriental d'a Riocha, chusto en a muga con Aragón, dica o punto que bi ha casas de Valverde dentro d'o territorio d'Aragón.
Historia
Valverde se trobaba en a confluencia d'os reinos de Castiella, Navarra y Aragón. Bi ha un mullón dito Mollón de los Tres Reyes y una leyenda conta que una vegada os reis Sancho lo Fuerte, Alifonso II lo Casto y Alifonso VII se i reunioron pa delimitar as mugas d'os suyos reinos, y que lo facioron cadagún asentau en o suyo propio reino.
Valverde estió un puesto de paso de viachers y mercaderías, por as cuals heban de pagar impuestos por pasar por dita aduana u Portazguillo. En l'anyo 1558 se i recapdoron 766.015 morabetins, estando entre as cinco mes importants d'o reinos que composaban Espanya.
Valdejimeno
Valdejimeno ye un mont de 619 metros d'altaria situau en o municipio de La Muela, en a provincia de Zaragoza.
Bi ha un vértiz cheodesico en a suya cima.
Archentina
A Republica Archentina (República Argentina en castellano) ye un estato d'America d'o Sud. Muga a lo norte con Bolivia y Paraguai, a l'este con Brasil, Uruguai y l'Oceano Atlantico, y a l'ueste con Chile, país con que comparte o sud d'a cordelera d'os Andes. A capital d'o país ye Buenos Aires y as ciudaz mas importants en son Cordoba, Rosario, Mendoza, Santa Fe y La Plata.
Archentina ye o segundo país mas gran en superficie d'o subcontinent sudamericán, dimpués de Brasil, y o ueiteno mas amplo d'o mundo, con una superficie de 2.766.890 km², encara que reclama amás 969.464 km² de l'Antartida Archentina, en conflicto con os territorios reclamatos por Chile y o Reino Uniu. Archentina tamién reclama a sobirania d'os territorios britanicos d'as Islas Malvinas y as Islas Cheorchias d'o Sud y Sandwich d'o Sud.
A suya población ye de habitants y tien una densidat de población de 0  hab/km².
Toponimia
A palabra Archentina proviene d'o latín argentum que significa archent. Ya dende epocas de Pedro de Mendoza ta referir-se a la rechión d'o Río d'a Plata, s'emplegaban os nombres de Gobernación d'o Río d'a Plata y Provincias d'o Río d'a Plata.
O río que da o suyo nombre a lo virreinato, ye o mesmo que en 1516 Juan Díaz de Solís clamó Mar Dulce, dito tamién Río de Santa María y Río de Solís. Os portugueses lo clamaban Río de Prata a causa d'os rumors que deciban que existiban de metals preziosos, y que finalment s'imposó como Río d'a Plata (Río de la Plata en castellano).
A latinización d'o nombre apareixió en un atlas venecián de 1526, y dimpués Martín del Barco Centenera, miembro d'a expedición de Juan Ortiz de Zárate, imitando a Ercilla con a suya L'Araucana, publicó en 1602 un luengo poema d'a historia d'o Río d'a Plata y d'os reinos de Perú, Tucumán y d'o estato de Brasil, baixo lo titulo La Archentina en o que se deciba a lo territorio d'o Río d'a Plata L'Archentino (El Argentino en castellano).
Cheografía fisica
thumb|left|Salto d'augua d'[[Iguazú, a lo norte d'o país.]] thumb|left|Salta. O territorio archentino se situa entre a cordelera d'os Andes y l'Oceano Atlantico. O país puet dividir-se en tres arias cheograficas clarament diferenciatas:
A lo nord-este y o centro-este d'o país, se i troban os ríos mas importants que corresponden a la Cuenca d'a Plata, a tercera cuenca mas gran en amplaria d'o hemisferio occidental, formata por os ríos Paraguai, Bermejo, Colorado, Uruguai, y o mas luengo, lo río Paraná. Os ríos Uruguai y Paraná se conectan y forman o estuario d'o Río d'a Plata, o mas gran d'o mundo, que desemboca en l'Oceano Atlantico. O territorio que se troba entre os dos ríos, antis d'unir-se se conoixe como a Mesopotamia.
Archentina tien 4.665 kilometros de costa. L'aria de l'Oceano Atlantico sobre a plataforma continental ye muit ampla, y se conoixe localment como a mar Archentina. Se i troban importants recursos pesquers y petroliers. L'alternancia entre as corrients fredas de l'Antartida y as calidas de Brasil premiten que as temperaturas costeras no baixen de traza uniforme con l'aumento d'a latitut. A costa meridional d'a Tierra de Fuego forma l'extremo norte d'o Pasache de Drake.
Estructura constitucional
thumb|left|A [[Casa Rosada, o palacio d'o gubierno archentino, en Buenos Aires.]] A zaguera dictadura, que prencipió en l'anyo 1976, inició a suya cayita con a redota d'Archentina en a Guerra d'as Malvinas, y en 1983 se facioron eleccions democraticas. Raúl Alfonsín, o primer president democratico dimpués d'a dictadura, s'enfrontinó con diversos retos, encluyindo-ie un debantamiento militar, y renunció seis meses antis d'a fin d'o suyo periodo de mandato. Carlos Ménem fue designato president, y dimpués d'una reforma constitucional, consiguió estar reesleito por un periodo de cuatre anyos mas, dica 1999, calendata en a que Fernando de la Rúa fue esleito, estando a primera transición pacifica en muitas decadas.
A Constitución archentina de 1853, reformata substancialment en 1994, estableixe una deseparación de poders definita adintro d'un sistema presidencialista. O poder executivo lo tien o president, esleito con o vicepresident por un periodo de cuatre anyos con a posibilidat de reelección. A potestat lechislativa ye exercita por o Congreso d'a Nación (Congreso de la Nación, en espanyol), composato por o Senau, con 72 miembros, y a Cambra de Deputatos (Cámara de Diputados) con 257 miembros. O poder chudicial recaye sobre a Cort Suprema de Chusticia.
Os partius politicos mas grans d'Archentina son o Partido Justicialista (PJ), un partiu d'orichen peronista, y a Unión Cívica Radical (UCR), establita en 1890.
Organización territorial
As provincias archentinas s'organizan internament en un sistema congresual, esleyindo os representants d'o poder lechislativo y o gubernador d'a provincia (poder executivo) de manera separata. Teoricament, o president d'Argentina tien a facultat d'intervenir en as provincias t'asegurar-ne a forma republicana de gubierno u ta esfender o territorio d'as invasions estrancheras, encara que en a practica ha intervenito en diversas ocasions militarment u en casos en que o gubierno provincial ha estato acusato de corrupción.
A mayoría d'as provincias d'o centro y norte d'o país son anteriors a la creyación d'Archentina como estato independient (ye decir, ya feban parti d'os virreinatos espanyols de Sudamerica). Manimenos, as provincias con presencia significativa d'amerindios u con una baixa población yeran territorios nacionals administratos por o Gubierno federal antis de convertir-se en provincias autonomas. O zaguer territorio en convertir-se en provincia ha estato Tierra d'o Fuego, Antartida y Islas de l'Atlantico Sud, qui lo fació en 1991.
Diez ciudaz mas importants
As diez ciudaz mas importants son:
Demografia
thumb|200px|[[Gauchos en a Pampa.]] A mayoría d'os inmigrants europeus, que plegoron t'Archentina (especialment entre a Primera y a Segunda Guerra Mundial) s'establioron en as ciudaz, as cualas ofreixeban fainas, educación y atras oportunidaz ta ingresar en a clase meyana. Os treballadors agricolas tamién s'establioron en as grans ciudaz, especialment en Buenos Aires que ha centralizato lo creiximiento d'o país. Dende os anyos 1990, muitos lugars rurals han estato despoblatos debito a l'abandono d'o servicio ferroviario y a importación masiva de productos importants baratos que han reemplazato a los productos locals producitos a chicota escala, en dentrar en servicio o sistema de convertibilidat que manteneba la valor d'o dólar estausunidense artificialment baixo. Hue en día un tercio d'a población total d'o país vive en l'aria metropolitana de Buenos Aires, tamién conoixita como o Gran Buenos Aires. As siguients son as arias metropolitanas con una población superior a lo millón d'habitants:
Luengas
thumb|200px|Libros en guaraní. O castellano ye a luenga oficial d'Archentina a nivel nacional. Pero, en 2004, a provincia de Corrientes declaró a cooficialidat d'o guaraní en l'amostranza y en os actos de gubierno. En as comunidaz indichenas se parla tamién o quichua, l'aimara y o mapudungun (a luenga d'os mapuches). Tamién se parlan muitas luengas d'orichen europeu (ruso, dialectos italianos y hebreus, alemán, etc.) en as grans ciudaz.
Esporte
Os esportes mes populars son o fútbol, y o baloncesto anque tamién son muito practicatos atros como o rugby, o tenis, l'atletismo, o hockey hierba, o hockey sobre patins y voleibol. En a zona d'a Cordillera d'os Andes son populars os esportes d'hibierno.
O fútbol femenín ye tamien popular pero menos que o masculín. L'equipo nacional, a selección d'Archentina de fútbol femenín, partecipa en o Campionato Sudamericano dende 1995 estando subcampión tres vegatas y ganador en a edición de 2006. Tamién bi ha partecipato en a Copa d'o Mundo de fútbol femenín en as dos zagueras edicions estando a zaguer clasificato d'a fase de grupos.
200px|thumb|Reinaldo Gorno medalla d'archent en [[Helsinki 1952 en a maratón.]]
O baloncesto tién una larga historia en Archentina ande se principió a practicar en o anyo 1912. A primera gran victoria internacional estió en o anyo 1950 estando ganadors d'o Campionato d'o Mundo de Baloncesto, beluns anyos dimpués estió subcampiona en o anyo 2002. En os Chuegos Olímpicos estió campiona olimpica en os Chuegos olimpicos de 2004 y medalla de bronce en os de 2008. O millor chugador d'a historia d'o baloncesto d'Archentina ye Emanuel Ginóbili beluns atros son Oscar Furlong, Ricardo González, Luis Scola y Carlos Delfino. O baloncesto femenín anque no ye profesional partecipa en as competiciones internacionals, o suyo millor resultato ye o nouneno d'o Campionato d'o Mundo de baloncesto femenín de 2006.
Prencipals esportistas naixitos d'Archentina
thumb|right|150px| [[Juan Manuel Fangio, 5 vegatas campión d'o mundo de Fórmula 1.]]
Moraleja del Vino
Moraleja del Vino ye un municipio d'a provincia de Zamora, en a comunidat autonoma de Castiella y Leyón. A suya población ye de 1.525 habitants, en una superficie de 19,49 km² y una densidat de población de 78,25 hab/km².
Calanzanus
Calanzanus (Calanzanus en sardo; Calangianus, en italiano y oficialment) ye una comuna sarda en a provincia italiana de Terranòa-Tèmpiu y rechión de Cerdenya, que feba parte de l'antigo reino de Cerdenya.
A suya población ye de 4.489 habitants (2007) en una superficie de 126,35 km², con una densidat de población de 36,74 hab/km².
Cheografía
A localidat de Calanzanus ye situata a 518 metros d'altaria sobre o livel d'a mar.
Carlos Saura
Carlos Saura (nombre artistico de Carlos Saura Atarés), naixito de Uesca (Plana de Uesca, Aragón) o 4 de chinero de 1932 y muerto en Madrit (comunidat de Madrit) o 10 de febrero de 2023 d'una insuficiencia respiratoria, estió un un destacato director cinematografico, director de fotografía, escritor, guionista y novelista aragonés, activo en o cine espanyol dende zaguerías d'os anyos 1950 dica la suya muerte y con cuantos premios recebitos mientres a suya carrera cinematografica. Antiparte, yera chermano d'o pintor Antonio Saura.
D'entre a suya filmografía, se puet desyacar bellas cintas, como La caza (1965, con Ismael Merlo, Alfredo Mayo, José María Prada, Emilio Gutiérrez Caba, Violeta García y Fernando Sánchez Polack), Ana y los lobos (1973, con Geraldine Chaplin, Fernando Fernán Gómez, Rafaela Aparicio, José Vivó y Marisa Porcel), Cría cuervos (1975, con Ana Torrent, Geraldine Chaplin, Mónica Randall, Florinda Chico y Héctor Alterio), Mamá cumple cien años (1979, con Geraldine Chaplin, Fernando Fernán Gómez, Rafaela Aparicio y Amparo Muñoz), Bodas de sangre (1981, con Antonio Gades, Cristina Hoyos, Juan Antonio Jiménez, Pilar Cárdenas y Carmen Villena), El Dorado (1988, con Omero Antonutti, Lambert Wilson, Eusebio Poncela, Gabriela Roel, Inés Sastre, José Sancho y Patxi Bisquert), ¡Ay, Carmela! (1990, con Carmen Maura, Andrés Pajares, Gabino Diego, Maurizio De Razza y José Sancho), Goya en Burdeos (1999, con José Coronado, Dafne Fernández, Maribel Verdú y Eulalia Ramón), o Buñuel y la mesa del rey Salomón (2001, con El Gran Wyoming, Pere Arquillué, Ernesto Alterio, Adrià Collado, Juan Luis Galiardo y Eusebio Lázaro).
Premios
Carlos Saura recibió un Premio Nacional de Cinematografía en 1980 y o Premio Simón d'Honor de 2013 de l'Academia d'o Cine Aragonés por a suya labor cinematografica. Morió lo 10 de febrero de 2023 y lo día siguient, 11 de febrero, heba de recibir un Premio Goya d'Honor a toda la suya carrera cinematografica.
Chuegos Olimpicos d'hibierno de 1928
Os Chuegos Olimpicos d'hibierno de 1928, conoixitos tamién como II Chuegos Olimpicos d'hibierno, estioron os Chuegos Olimpicos d'hibierno celebratos en Sankt-Moritz (Suiza), dende l'11 de febrero dica o 19 de febrero de 1928. I participoron 464 atletas (438 varons y 26 mullers) de 25 países.
Gran barrera de coral
thumb|Vista de satelite d'a Gran barrera de coral A Gran barrera de coral ye o mayor arrecife de coral d'o mundo y se troba en o Mar d'o Coral, debant de l'estato australiano de Queensland y s'estendilla mas de 2.500 kilometros. Ye considerato parti d'o territorio australiano, y ye administrata dende Canberra por l'Australian Department of the Environment (Departamento Australiano de Medio Ambient).
L'arrecife ye composato por escletos calsinosos de mils de millons de cuerpos poliperos de corals depositatos mientres millons d'anyos. O coral creixe dencima d'as restas calsinosas d'os suyos predecesors alimentato por unas auguas marinas calients, claras, poco fundas y ricas en nutrients.
Se pueden trobar mas de 400 especies de coral, belunas de microscopicas y d'atras que arriban a los 2 metros d'amplaria. En as marguins esternas de l'arrecife se troban especies viscosas con a capacidat de resistir as enrestidas d'as ondas d'a mar, as variedaz mas delicadas se i troban en as auguas mas tientas.
Actualment a gran barrera de coral ye amenazata por a puyata d'a temperatura de l'augua por o cambio climatico y por a contaminación y degradación de la calidat de l'augua.
Toy Story
Toy Story ye una cinta estatounitense de cine d'animación de l'anyo 1995, dirichida por John Lasseter y producida por Bonnie Arnold y Ralph Guggenheim con guión de Joss Whedon, Andrew Stanton, Joel Cohen y Alec Sokolow, con as voces de Tom Hanks, Tim Allen, Don Rickles, Jim Varney, Wallace Shawn, John Ratzenberger, Annie Potts, John Morris y Erik von Detten.
Estió o primer largometrache de Pixar, amás d'a primera cinta animada de tot por ordinador en l' historia d'o cine.
Tenendo puesto en un mundo an os chuguetz antropomorficos cobran vida quan os humans no son presents, a trama se centra en a evolución en a relación entre un monyaco vaquero clamau Woody y una figura d'acción d'un astronauta, Buzz Lightyear, que compiten por o carinyo d'o suyo duenyo, Andy Davis.
Disney y Pixar prencipioron una franquicia inspirada en os personaches y elementos d' a cinta, que incluye chuguetz y videochuegos, entre atros productos cuantos. A trama de Toy Story estió continuada en o cine con Toy Story 2 (1999), Toy Story 3 (2010) y Toy Story 4 (2019).
Baixo Aragón
thumb|250px|Extensión aproximata de lo que tradicionalment se considera Baixo Aragón, aria mes extensa que no pas la comarca oficial creyata en 1999.
Lo Baixo Aragón ye un conchunto de comarcas naturals de lo nord-este de la provincia de Teruel y cabo este de la provincia de Zaragoza con las cuencas de los ríos Matarranya, Guadalop, Regallo, Martín y Aguas, entre l'Ebro y lo Sistema Iberico.
Dende la creyación de las comarcas en Aragón, con mugas arbitrarias, la denominación de Baixo Aragón se la quedó la comarca con capital en Alcanyiz, y que corresponde en part a la cuenca de lo Guadalop. Existe la propuesta de denominación de lo conchunto de comarcas baixoaragonesas como Baixo Aragón historico.
Un Nuevo Tiempo
Un Nuevo Tiempo ye un partiu politico venezolano de centro-ezquierda establiu en 1999, o suyo president ye Manuel Rosales.
Un Nuevo Tiempo obtenió 1.555.362 votos (13,37%) en as eleccions presidencials de 2006.
Grans Lacos
Os "Grans Lacos" pueden estar:
Arabia Saudita
O Reino d'Arabia Saudita (en arabe y alfabeto arabe المملكة العربية السعودية, al-Mamlaka al-ʻArabiyya as-Saʻūdiyya) ye un país d'Asia, situato en a peninsula Arabica. Muga con Iraq, Chordania, Kuwait, Omán, Qatar, Emiratos Arabes Unitos y Yemen. A l'este, muga con o Golfo Persico, y a l'ueste con a mar Roya.
A suya población ye de 28.161.417 habitants en una superficie de 2.149.690 km², con una densidat de población d'11 hab/km². A suya capital, que ye amás a prencipal ciudat d'o país, ye Riyadh. Atras ciudaz importants son Chidda, por a suya población, y A Meca y Medina, que son consideratas dos ciudaz santas d'o Islam. O país fa parte d'a ONU, d'a OPEP, y d'a Liga Arabe.
Politicament, Arabia Saudita ye una monarquía absoluta dende o momento mesmo d'a suya independencia, estando l'actual Rei d'o país Fahd bin Abdul Aziz.
Dende os anyos 1930 o país ha conoixito un constant desembolique economico, vinclato mas que mas a o petrolio (que se i descubrió en 1938), estando actualment o país o primer exportador mundial d'ixe producto, y tenendo amás o 25% d'as reservas mundials de petrolio. Gracias a la suya producción de petrolio, Arabia Saudita, un estato naixito en realidat mientres o sieglo XX, ha consolidato una ampla influencia en Orient Meyo y en os países arabes, mas que mas en as monarquías d'o Golfo Persico. A suya politica internacional, con una posición muit conservadora, se relaciona con os Estaus Unius, anque a elite politica d'o país sía muit confesional y partidaria d'o islamismo wahabista de radiz sunní. Antiparte, con o producto d'a venda de petrolio a l'exterior, ha millorato notablement o nivel de vida d'os suyos ciudadans.
Etimolochía
O nombre d'o país tien dos partes, fendo referencia primera d'ixas partes a o nombre cheografico d'o territorio, que se troba situato en a peninsula arabica y que ye o lugar d'orichen d'os arabes, y estando a segunda parte vinclata a la Casa de Saud, o nombre d'a dinastía que i reina dende a suya independencia. Ye asinas, chunto con Liechtenstein, o solo país d'o mundo en tener o suyo nombre orichinato en o nombre d'a dinastía reinant.
L'Arabia pre-islamica
En a peninsula arabiga anterior a l'Islam, o territorio no teneba so que chicotas ciudaz de tipo mercantil, situatas en o Hichaz y en a parte sudoccodental d'o país, en puestos amanatos a la mar Roya y a las antigas rotas comercials maritimas que a traviés d'ixa mar y de l'Oceano Indico conectaban l'actual India con Europa.
Mahoma, o profeta de l'Islam, naixió en a ciudat d'A Meca en 570 y en primerías d'o sieglo VII logró a primer estructura politica común en a peninsula arabiga, creyata sobre l'alacet d'os arabes, pero mas que mas sobre o Islam, que esdeveniba asinas o cimento que cohesionaba a estructura politica territorial. Dimpués d'a suya muerte (632), os suyos succesors establiron l'alacet d'un gran imperio que s'estendillaba dende a India a l'este dica a peninsula iberica a l'ueste, y que abracaba tot o canto sud d'a mar Mediterrania dica a muga en Anatolia con l'Imperio Bizantín, fendo-se tota ista expansión en nomás que muit poquetas decadas. Como consecuencia d'ista expansión, encara que en yera en as suyas oríchens, a peninsula arabiga quedó a la marguin d'o nuevo estato que se devantó (o Califato Omeya) dende os anyos 660. Asinas, dende o sieglo X y dica primerías d'o sieglo XX, A Meca y Medina se trobaban baixo o control d'un gubernant local, o shariff d'a Meca, pero que por un regular no yera o representant d'un poder politico independient sino que depeneba d'un d'os grans imperios islamicos con seu en ciudaz como Bagdad, Caire u Istambul. Antiparte, a mayor parte d'o territorio d'a peninsula que hue ye Arabia Saudita tornó a la situación anterior a l'Islam, esdevenindo una atra vegata un territorio baixo o control de cuantas tribus nomadas.
En o sieglo XVI, l'Imperio Otomán heba esdevenito o prencipan poder islamico, adhibindo-ie os territorios d'as marguins d'a mar Roya y d'o golfo Persico, aproveitando tamién ta reclamar a suya soberanía sobre os territorios interiors. Os otomans continoron dominando o territorio mientres o siguients cuatre sieglos, encara que cal parar cuenta que o grau de control que i teneban no estió mai constant, y que iste grau de control variaba seguntes a fuerza u a debilidat que teneban as autoridaz centrals otomanas en cada momento historico.
Historia moderna
A Historia moderna d'Arabia Saudita prencipia en 1744, que estió a calendata en a cuala Muhammad ibn Abd-al-Wahhab como líder relichioso (os d'a suya secta serían conoixitos como wahabistas) y Muhammad ibn Saud como líder politico (un capitoste de tribu en o Neched) estioron os establidors d'un estato unificato en o centro d'a peninsula arabica, encara que teneban que luitar d'una man con atras familias destacatas d'o territorio y d'atra man con l'Imperio Otomán y con Echipto, potencias foranas con muita influencia politica y relichiosa en a pensinsula en ixas envueltas. Ibn Saud y os suyos succesors convirtioron por a fuerza a lo wahabismo a muitas tribus beduinas, que quedoron unitas. En l'anyo 1773 sozmetioron Riad, en l'anyo 1792 Qatar y en l'anyo 1793 a rechión de Hasa, que yera habitata por chiitas. En l'anyo 1802 os saudins atacoron Karbala y destruyoron los puestos santos d'os chiitas. En l'anyo 1803 conquirioron A Meca y forachitoron a los pelegrins. Estos exitos obligoron a los otomans a intervenir seriament. O soldán otomán ordenó d'actuar a lo pachá d'Echipto Mehmet Alí, y os echipcios ocuporon Neyed en os anyos 1818-1824 y en 1837-1840. O estato saudita quedó redueito a Riad y a suya redolata, y en l'anyo 1880 Riad fue preso por os shamís de Hail, que yeran aliatos d'os otomans.
En 1902 Abdelaziz ibd Saud dimpués d'estar exellato en Kuwait conquirió a ciudat de Riad, que dica ixe inte yera a seu d'un clan arabe rival d'os shamís. Riad esdevenió a suya propia capital, sozmetió o Neched, forachitó a los otomans de Hasa en 1913 y creyó colonias de ijwan, beduins sedentarizatos convertitos en combatients d'o wahabismo. En l'anyo 1913 l'Imperio Britanico y l'Imperio Otomán se repartioron as arias d'influencia en Arabia oriental. Os britanicos consiguioron a part d'Arabia orientata enta a costa d'o Golfo d'Adén y d'a Mar Arabiga d'o Golfo Persico dica Qatar. Neched y Hasa pasoron a estar en a esfera otomana. En Arabia occidenal o sharif d'A Meca Hussein, o emir d'Asir Muhammad al-Idrisi y o imán de Yemen Yahya reconoixioron l'autoridat otomana. Este equilibrio se crebó en a Primera Guerra Mundial.
En 1915 os britanicos yeran en guerra con os otomans y permitioron que os liders arabes se rebelasen contra os otomans pa protecher a Canal de Suez y os suyos intreses en o Golfo Persico. Os britanicos contemploron a posibilidat de creyar un Califato arabe. En aviento de 1915 os britanicos firmoron un alcuerde con Ibn Saud que permitiba a los saudins de liberar-se d'a sobiranía otomana. O sharif d'A Meca Husein fue proclamato por os britanicos rei de Hijaz.
Dimpués d'a Primera Guerra Mundial bi heba rivalidat entre a dinastía Hachemí (de Husein) y a dinastía Saudita (de Ibn Saud). Ibn Saud se refirmó en os militants ijwan, qui creyoron importants colonias dende 1919 que yeran partidarias de Ibn Saud y él reivindicaba. D'esta traza Ibn Saud se fue estendillando por o Hichaz, y os britanicos lo permitioron como premio por a suya colaboración con os Aliatos mientres a Primera Guerra Mundial. En l'anyo 1920 conquirió a mayor part d'o territorio atribuito a lo emir de Kuwait en 1913. En l'anyo 1921 s'anexionó o emirato d'os shamís y o norte d'Arabia. Os ijwan penetraban en Irak y Transchordania y esto obligó a la Royal Air Force a forachitar-los en 1922. Os britanicos preboron de mediar entre os saudins y as atras dinastías, y Ibn Saud acceptó as mugas con Irak y Kuwait. Hussein no querió negociar con os saudins.
O 4 de marzo de 1924 os turcos abolioron o califato, Hussein se proclamó Califa y os britanicos li retiroron o refirme. Ibn Saud enampló suyos dominios por tot o Neched en una expansión contina dica 1926. Entre agosto de 1924 y aviento de 1925 Ibn Saud conquirió Hichaz. En chinero de l'anyo 1929 Abdelaziz ibd Saud se proclamó rei de Hichaz y soldán de Neched, territorios que fuoron unificatos ta establir l'actual Arabia Saudita en 1932. left|thumb|450px|A operación Tormenta d'o disierto organizata dende territorio saudín contra [[Iraq mientres a Guerra d'o Golfo.]] Dende que en 1938 se i descubrió petrolio, Arabia Saudita estió centro de l'atención por ixe recurso, esdevenito un recurso de gran magnitut, fendo posible a consolidación d'o reino y d'a fegura d'o mesmo monarca y tamién atorgando os recursos economicos t'amillorar o nivel de vida d'a población mesmo que ta enamplar a suya influencia politica en l'exterior d'o país. A tamas d'ixo, o 25 de marzo de 1975 fue asasinato o rei Faisal ibn Abdelaziz (u Faisal II d'Arabia Saudita), encara que estió asasinato por uno d'os suyos sobrins. Dende o descubrimiento d'o petrolio, Arabia Saudita chira en torno de tres prencipios fundamentals: o salafismo como fuent inspiradora, o petrolio cmo furnidor de fondos y l'alianza con os Estaus Unius como meyo de potenciar l'acción exterior d'o país, amplament conservadora, protectora d'as monarquías d'a comarca y activa en a oposición a o chiismo radical.
Cuan en 1979 cayó a monarquía en Irán, Arabia Saudita se transformó no nomás que en o prencipal suministrador de petrolio a los Estaus Unius y a atros países d'a Unión Europea sino que tamién l'aliato estratechico d'os occidentals ta controlar o Golfo Persico.
En 1991 o país, firme aliato d'os Estaus Unius en Orient Meyo, fació parte d'a coalición internacional liderata por os estausunidenses mientres a Guerra d'o Golfo contra Iraq, que heba invadito Kuwait, una atra monarquía en a comarca con a cuala os saudins teneban amplos vinclos politicos y economicos. Ta organizar l'ataque contra Iraq, os estausunidenses disponioron de facilidaz atorgatas por o Gubierno saudín en forma de bases militars en territorio saudín, encara que ixo crebaba con a ideya estendillata por os saudins d'estar os líders d'a causa relichiosa islamica en o mundo. Tamién colaboró con tropas y material, aportando alto y baixo 120.000 militars, 21 vaixiellos, 145 avions, 550 tanques, etc. Dende ixe inte, os estausunidenses mantienen una chicota presencia militar en o país, ta controlar as suyas linias de cmunicación en Irak.
Estructura de gubierno
thumb|left|[[Abdullah ibn Abdulaziz Al Saud, rei d'Arabia Saudita]] A institución central de gubierno d'Arabia Saudita ye a monarquía saudita. A Lei Basica de Gubierno, adoptata en 1992 declara que Arabia Saudita ye una monarquía gubernata por os fillos y nietos d'o primer rei, Abd-al-Aziz ibn Saüd. Tamién afirma que l'Alcorán ye a Constitución d'o país, que se riche en base a la xaria (lei islamica). D'alcuerdo con o Index de Democracia de The Economist, o gubierno d'Arabia Saudita ye o seteno rechimen mas autoritario d'entre os 167 países evaluatos.
No se reconeixen os partitos politicos u as eleccions nacionals, fueras d'as eleccions locals que se celebroron en l'anyo 2005, cuan a participación yera reservata ta os ciudadans barons. Os poders d'o rei son teoricament limitatos aintro d'os limites d'a lei islamica y d'atras tradicions sauditas. Tamién ha de mantener un consenso entre a familia reyal saudita, os líders relichiosos (Ulemas), y atros elementos importants en a sociedat saudita. O gubierno saudita aduya a estendillar o islam a traviés d'a financiación d'a construcción de mezquitas y madrasas (escuelas alcoranicas) en tot o mundo. Os prencipals miembros d'a familia reyal trigan a o rei entre éls mesmos, con l'aprobación posterior d'os ulemas.
Os reis sauditas han venito desembolicando un gubierno central. Dende 1953, o Consello de Ministros, nombrato por o rei, l'ha asesorato en a formulación d'a politica cheneral y diriche as actividaz d'a creixient burocracia. Iste consello ye composato por un Primer ministro y vente ministros.
A lechislación proviene d'a resolución d'o Consello de Ministros, ratificata por Reyal Decreto, y ha d'estar compatible con a xaria. Os 150 miembros de l'Asamblea Consultiva, nombratos por o Rei, han limitato os poders lechislativos. A chusticia s'administra d'alcuerdo con a xaria por meyo d'un sistema de tribunals relichiosos; os chueces son nombratos por o rei con a recomendación d'o Consello Chudicial Supremo, composato por doce churistas d'alto ran. A independencia d'o poder chudicial ye protechita por lei. O rei actua como o mas alto tribunal d'apelación y tien a facultat d'indulto.
Organización territorial
250px|thumb|right|Provincias d'Arabia Saudita.
Arabia Saudita ye dividita en 13 provincias (en arabe منطقة u mintaqa, en plural manateq):
Cheografía
thumb|O Disierto d'Arabia. Se pueden veyer as ecorrechions existents seguntes [[World Wide Fund for Nature|WWF. Imachen de satelite d'a NASA. A linia amariella sinyala a ecorrechión d'o "Disierto d'Arabia", y dos chicotas ecorrechions vecinas, o "Disierto y semidisierto d'o Golfo Persico" y "O Disierto y semi-disierto tropical Nubo-Sindio d'a Mar Roya". As mugas entre países son en negro.]]
Topografía
O reino ocupa alto u baixo o 80% d'a superficie d'a peninsula d'Arabia, trobando-se entre as latituz 16º y 33º N, y as lonchituz 34º y 56º E. En l'anyo 2000, Arabia Saudita y Yemen sinyoron un alcuerdo ta fixar as mugas entre éls que yeran en disputa. Una parti important d'as mugas d'o sud d'o país con os Emiratos Arabes Unitos y Omán no se troban bien definitas, asinas que a grandaria exacta d'Arabia Saudita ye desconoixita. O gubierno saudín estima que a superficie ye de 2.217.949 km². Atras fuents sinyalan que puet variar entre os 1.960.582 km² y os 2.240.000 km². Por un regular se gosa listar como o 14eno estato mas gran d'o mundo.
O disierto d'Arabia y as arias semideserticas y de matullos asociatas dominan a cheografía d'Arabia Saudita - se veiga a fotografía de satelite a la dreita - formando, de feito, u conchunto de disiertos. Entre éls se troba l'aria cubierta d'arena mas gran d'o mundo, o Rub' al Khali (literalment “Sector vueito”), que domina a parti d'o sud d'o país y que cubre mas de 647.500 km². A suya altaria varía dende os 800 metros amán d'a muga con Yemen dica cuasi o livel d'a mar en o Golfo Persico. Una chicota aria arenosa d'alto u baixo 57.000 km², dita Al-Nafūd, se troba en a parti norcentral d'o país. Un gran arco d'arena, l'Al Dahna, de cuasi 1,450 km de longaria, encara que en bels puestos con una amplaria de nomás 50 km, une Al-Nafūd con Rubʿ al-Khali. Virtualment no existen ríos u lacos permanents en o país, encara que bi ha a-saber-los uadis. A tierra ye por un regular pobre y bi ha grans arias que se troban de tot cubiertas por piedras. As poquetas arias fértils se pueden trobar en depositos aluvials en os uadis, arrius, u oasis. thumb|270px|left|O paisache tipico d'o [[Neched: disierto y as cortadas de Tuwaiq amán de Riad]] A prencipal caracteristica topografica ye a meseta central que puya a escape dende a mar roya ta descender dimpués gradualment enta o Neched y o Golfo Persico. L'altaria d'a meseta ye d'alto u baixo 1.370 metros en a parti occidental y de bels 760 metres en l'este. Como a pendient d'a meseta baixa enta o Golfo Persico, bi ha a-saber-las saladas (sabkhahs) y paúls. En o norte, as tierras altas occidentals tienen altarias de dica 1.500 metros sobre o livel d'a mar, baixando amoniquet enta os 1.200 metros en a redolada de Medina y puyando enta os 3.000 metros en a zona sudeste. En a costa d'a Mar Roya, a estreita plana costera, conoixita como o Tihamah no existe cuasi en a zona norte y s'enampla en baixando ta o sud. Bi ha cortatos a o largo de toda a costa d'a mar Roya fueras d'una chicota zona a o norueste d'A Meca. A provincia sudoccidenta d'Asir ye montanyosa, y astí se troba o Mont Sawda, que ye considerato por un regular o punto mas alto d'o país. A suya altaria s'estima que ye entre os 3.133 y os 3.207 metros.
Clima y biodiversidat
Fueras d'a zona sudoccidental d'a provincia d'Asir, Arabia Saudita tien un clima desertico con temperaturas estremadament altas de día y una important baixata d'as temperaturas de nueiz. A temperatura meyana de verano ye alto u baixo de 45 °C, encara que se puede plegar a os 54 °C de maxima. D'hibierno a temperatura no gosa cayer por debaixo d'os 0 °C. En primavera y agüerro fa calor, estando as temperaturas meyas de 29 °C alto u baixo. As precipitacions anyals son poquismas. A rechión d'Asir ye diferent, debito a la influencia d'os monzons de l'oceano Indico, que apareixen por un regular entre octubre y marzo. Bi ha una meya de 300 milimetros cubicos de plevia en iste periodo, lo que fa un 60% d'a precipitación anyal total.