cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Torriellas
Torriellas puet estar:
Karin Schubert
Karin Schubert puet estar
Arratiecho
Arratiecho puet estar
Wicca celta
A wicca establita por Gerald Gardner teneba bels elementos suposatament celtas chunto a atros hinduistas y d'as mitolochías d'os indios d'America,
A wicca celta preba d'enfatizar os elementos celtas d'a Wicca de Gardner.
Rebollar
Rebollar puet estar:
Hiendelaencina
Hiendelaencina ye un municipio d'a provincia de Guadalachara, en a comunidat autonoma de Castiella-La Mancha, Espanya. A suya población ye de 135 habitants (2007), en una superficie de 19 km².
Lisp
Lisp ye un luengache de programación funcional. Creyato en 1958, ye o segundo luengache de programación mas antigo dimpués de Fortran. Os principals dialectos de Lisp son Common Lisp y Scheme.
La base d'a programación en Lisp ye a lista. En Lisp bi ha dos menas d'elementos:
Lisp emplega a notación prefixa u polaca inversa.
Eixemplos
Astí bi ha bellos eixemplos de codigo en Lisp.
Os bucles no existiban en o Lisp puro, pero si se pueden fer programas iterativos en Common Lisp con a instrucción  :
Aielo de Malferit
Aielo de Malferit ye un municipio valenciano d'a provincia de Valencia, situato en a comarca d'a Val d'Albaida. A suya población ye de 4.502 habitants (2007), en una superficie de 27,1 km² y una densidat de población de 166,13 hab/km².
Parque Forestal d'Arratiecho
O Parque Forestal d'Arratiecho ye un parque forestal situato en o municipio de Biescas. Se troba entre a villa y o fosal de Biescas y ye formato prencipalment por una chicota selva de pin royo, encara que tamién bi ha árbols d'atras especies.
L'eixe prencipal d'o parque ye o barranco d'Arratiecho que lo trescruza de norte ta sud, formando en a suya parti norte una chicota estanca amán d'o cruce de camins entre o PR-HU 80 y o GR 15. thumb|left|250px|A selva Dimpués d'a Guerra Civil, que destruyó de tot o nuclio urbán de Biescas y atros lugars d'a redolada, se facioron en Arratiecho faixas t'asentar o terreno y se repobló con pins. En os zaguers anyos s'han sinyalato recorritos por o parque ta caminar y fer exercicio con bellas maquinas que s'han instalato.
Toponimia
O toponimo Arratiecho ya apareixe en a Carta de particion de las buegas de los terminos de Biescas e Gaujn de l'anyo 1484, alcuerdo notarial ta fixar as mugas entre Biescas y Gavín, en iste documento lo trobamos como Arratiello.
Pareixe posible que iste toponimo faiga referencia a un chicot curso d'augua u "riatiello" como o barranco d'Arratiecho, habendo evolucionato a cheminata d'o sufixo -iello a una palatal africata.
Miguel VI Estratiotico
Miguel VI Estratiotico Estió Emperador de l'Imperio Bizantín dende 1056 dica 1057. Fue derrocato pero a diferencia d'atros emperadors deposatos no fue ni asesinato, ni cegato ni s'habió d'exiliar, morindo como un ciudadán normal.
Corvus frugilegus
A gralla (d'o latín < GRACULA "cornella" ) (Corvus frugilegus (L., 1758) ) ye un muixón d'a familia d'os corvidos de color negra de raso, con briluras metalicas en as plomas, distinguible d'altros animals d'a mesma familia per a marca ampla sin de plomas que es masclos tienen arredol d'o pico. Ye una d'as especies de corvidos mes estendillatas per Eurasia, plegando d'a frontera atlantica d'o continent enta as estepas de l'Altai.
As suyas midas van entre es 40 y es 48 cm de lonchitut, estando un poquet mes chica que no a cuerva. Unaltra d'as diferencias que fan con altros corvidae ye a forma mes punchuda d'o suyo pico, especialment important perque las fembras, en no tener garra aria esplomada en a base d'o pico, se pareixen mes a altros muixons d'a familia.
A mes d'as garzas, as grallas son es corvidos que mes a sobén se puede veyer en as arias poblatas per o ser humán. Son animals d'una gran intelichencia, gosan de rechirar en a vasura en as ciudaz, y diz que conservan beluns d'es alimentos que cullen, especialment es fruitos secos (glans, fayetas, abellanas, ecetra.) adintro d'o fiemo ta aconservar-los mes frescament y per mes tiempos.
Familias lingüisticas
Luengas naturals
Lista d'as familias lingüisticas d'o mundo, ordenatas de mes a menos seguntes a suya importancia demografica:
Se veiga tamién: Luengas aislatas
Luengas no naturals
Antimás d'as luengas ementadas, que han surtiu de forma natural, existen atros luengaches que truxan con istas muitas y importants caracteristicas:
Corvus corax
O cuervo (Corvus corax (L., 1758) ) ye un muixón d'a familia d'es corvidos de bels 65 – 70 cm de lonchitut, y 105 – 120 cm d'amplaria d'alas, estando asinas o mes gran animal adintro d'ista familia d'aves.
Per o suyo aspecto fisico se l'ha trafulcato a sobén con a cuerva, asumindo-se popularment bellas vegadas que en yera o masclo d'a mesma especie, per estar mes gran que no ixa altra ave, y basando-se en os pareixius d'es dos animals, se gosa a emplegar a (erronia) expresión cuervo masclo ta designar iste animal en contraposición con l'altro. En bellas parlas tamién se fan refrencias ent'a suya mida achuntando-ie formas aumentativas ta lo nombre: corvás en benasqués u corvazo en baixorribagorzano, con o sufixo -az(o). También per es suyos costumbre carronyadors se'n diz cuervo burrero en mutos puestos.
Sufixo -anza
O sufixo -anza ye a evolución d'a terminación latina -ANTIA d'acuerdo con a fonetica aragonesa. S'une a radices u bases verbals pa creyar nombre abstractos d'acción.
Corvus corax
Ye una especie de distribución cuasi homochenia en tot l'amplo de l'hemisferio norte, en Eurasia y America d'o Norte, especialment per causa d'a suya versatilidat alimentaria. Es solos puestos a on no se vei guaire son ixes a on abundan altras especies semilars que compiten con éls, como las cuervas y grallas, como también en as ciudaz.
thumb|center|250px|Cuervos a es chardins de [[Londres.]] thumb|250px| Uevos de Corvus corax.
Sufixo -anza
A suya presencia se puet explicar a partir d'un derivau latín acabau en -ANTIA u a partir d'un verbo romanz anyandindo -anza:
Bi ha cultismos y semicultismos derivaus d'esta mesma terminación latina que acaban en -encia u una presión culta que ha feito que mos trobemos en os textos medievals con dobletz lexicos d'una mesma palabra latina, una patromimonial rematada en -enza y atra de culta rematada en -encia en os textos medievals.
Hebreu biblico
O hebreu biblico ye una forma arcaica d'a luenga hebrea, en a cual ye escrita a Biblia y o Tanakh y a cual charraban os antigos israelitas.
No ye charrata en a suya forma pura huei, pero ye estudiata por os relichiosos chodigos, lingüistas y por os arqueologos israelís ta entender a Torah.
Suils
Suils (en catalán Suïls) ye un lugar aragonés pertenexién a lo municipio de Las Pauls, en a comarca de Ribagorza y provincia de Uesca. En 1991 teneba una población de 38 habitants.
Cheografía
Suils ye situato a una distancia d'1 km de Las Pauls, a capital d'o suyo municipio, y a 147 km de Uesca, a capital d'a suya provincia.
Luengas esquimalaleutianas
As luengas esquimalaleutianas forman una familia de luengas parlata prencipalment en as islas y costas mes septentrionals d'America d'o Norte per bellas 80.000 personas.
A ista familia perteneixen:
Bels estudiosos consideran l'inuktitut, l'inupiatun y o yupik un mesmo idioma esquimal.
Baniòs
Baniòs (Banios en francés y oficialment) ye una comuna occitana en o departamento francés d'Altos Pireneus, districto de Banyeras de Bigorra, cantón d'a Val de l'Arròs y d'as Baïsas y rechión d'Occitania. A comuna yera parte de l'antiga provincia de Bigorra.
A suya población ye de 43 habitants (1999) en una superficie de 5,26 km², con una densidat de población de 8,17 hab/km².
Portalada
mwl:
Illion
thumb|200px|right|Illion, con o fémur inserito en l'acetabulo. En anatomía, l'illion u mes popularment currón, ye un d'os tres uesos d'a pelvis u curronera, on be chuga lo fémur per a cabeza (condil) suyo. Ye un d'os ditos uesos amplos d'o cuerpo, y con a suya forma afoyadeta fa la estructura superior y lateral d'a curronera. En anatomía se be solen destinguir tres partes: o cuerpo, l' ala y la cresta. A suya cara exterior fa parte de l'acetabulo, que ye una concavidat on s'articula la cabeza d'o fémur.
Se veiga tamién
אגן
Mezquita
thumb|A mezquita de [[Kairouan, en Tunicia, a la nueit.]]
Una mezquita ye un puesto de culto t'os seguidors d'a fe islamica. Os musulmans por un regular se refieren a las mezquitas por o suyo nombre arabe maschid, en plural masāchid, (adaptando a letra chim de l'arabe con a ch).
O proposito prencipal d'a mezquita ye de servir de puesto a on os musulmans puedan reunir-sen ta rezar. Dende o punto de vista arquitectonico, as mezquitas han evolucionato significativament dende os espacios a l'aire libre que yeran a mezquita de Quba y a Maschid an-Nabawī en o sieglo VII. Hue en diya a mayoría d'as mezquitas tienen cupulas elaboratas, minarez y salas ta orar. Culturalment, no son nomás puestos ta adorar, sino tamién ta aprender sobre o islam y conoixer a atros creyents.
Hita
Hita ye un municipio d'a provincia de Guadalachara, en a comunidat autonoma de Castiella-La Mancha, Espanya. A suya población ye de 408 habitants (2007), en una superficie de 56,5 km² y una densidat de población de 7,22 hab/km².
Toponimia
En castellano medieval s'escribiba Fita.
Nuragus
Nuragus (Nuragus en sardo; Nuragus, en italiano y oficialment) ye una comuna sarda en a provincia italiana de Cáller y rechión de Cerdenya, que feba parte de l'antigo reino de Cerdenya.
A suya población ye de 1.025 habitants en una superficie de 19,87 km², con una densidat de población de 51,59 hab/km².
Cheografía
A localidat de Nuragus ye situata a 359 metros d'altaria sobre o livel d'a mar.
D'o suyo termin municipal fa parte o lugar de Lixius.
Nuradda
Nuradda (Nuradda en sardo; Nurallao, en italiano y oficialment) ye una comuna sarda en a provincia italiana de Cáller y rechión de Cerdenya, que feba parte de l'antigo reino de Cerdenya.
A suya población ye de 1.431 habitants en una superficie de 34,76 km², con una densidat de población de 41,17 hab/km².
Cheografía
A localidat de Nuradda ye situata a 403 metros d'altaria sobre o livel d'a mar.
Murera
Murera (Murera en sardo; Muravera, en italiano y oficialment) ye una comuna sarda en a provincia italiana de Cáller y rechión de Cerdenya, que feba parte de l'antigo reino de Cerdenya.
Al-Fatiha
300px|thumb|right|A Fatiha en un [[Alcorán manuscrito turco.]]
Murera
A suya población ye de 5.155 habitants (2007) en una superficie de 94,70 km², con una densidat de población de 54,44 hab/km².
Al-Fatiha
A Fatiha (en arabe, الفاتحة Al-Fātiḥa, «a que s'ubre») ye a primera d'as azoras o capitulos en que ye dividito l'Alcorán, libro sagrato d'o Islam.
Murera
Cheografía
A localidat de Murera ye situata a 9 metros d'altaria sobre o livel d'a mar.
Fan parte d'o suyo termin municipal os lugars de Capo Ferrato, Colostrai, Costa Rei, Feraxi y Piscina Rei.
Altarejos
Altarejos ye un municipio castellanomanchego, situato en a provincia de Cuenca. Fa parte d'a comarca d'a Mancha de Cuenca y d'o partiu chudicial de Cuenca.
A suya población ye de 239 habitants (2011), en una superficie de 91,00 km² y una densidat de población de 2,63 hab/km².
Montsegur
Montsegur (Montsegur en occitán, Monségur  en francés y oficialment) ye una comuna occitana en o departamento francés de Pireneus Atlanticos, districto de Pau, cantón d'o País de Morlans y de Montanerés y rechión de Nueva Aquitania. A comuna yera parte de l'antiga provincia d'o Biarn.
Teodosio I
Teodosio I o Gran estió un emperador de l'Imperio Romano que imposó o cristianismo con violencia en tot l'Imperio. Ye naixito l'11 de chinero de 347 en Coca u Italica (Hispania), y morió en Milán o 17 de chinero de 395. Estió o zaguer emperador d'orichen hispanorromano y o zaguer emperador que gobernó en tot l'Imperio Romano. Dimpués d'a suya muerte l'Imperio se deseparó en dos partitas ya de pa cutio.
Nurri
Nurri (Nurri en sardo; Nurri, en italiano y oficialment) ye una comuna sarda en a provincia italiana de Cáller y rechión de Cerdenya, que feba parte de l'antigo reino de Cerdenya.
A suya población ye de 2.431 habitants en una superficie de 73,90 km², con una densidat de población de 32,90 hab/km².
Cheografía
A localidat de Nurri ye situata a 612 metros d'altaria sobre o livel d'a mar.
Andrianoplin
Andrianoplin (Edirne en turco) ye una ciudat de Tracia Oriental (Turquía) que historicament ha tenito muita importancia estratechica por estar una crucillata de camins. O río Tundzha trescruza a ciudat y a man se troba o suyo forcallo con o río Meriç. En l'anyo 2007 teneba uns 136.070 habitants.
Toponimia
En a obra herediana se troba de diferents trazas Andrianopli, Andrianoplin, Andrianopoli y d'atras, totas derivatas d'a forma griega orichinal Adrianopolis, y pareixitas a lo exotoponimo francés Andrianople.
En o "Libro d'os Emperadors":
Ciutat
Ciutat (Ciutat en occitán, Cieutat en francés y oficialment) ye una comuna occitana en o departamento francés d'Altos Pireneus, districto de Banyeras de Bigorra, cantón d'a Val de l'Arròs y d'as Baïsas y rechión d'Occitania. A comuna yera parte de l'antiga provincia de Bigorra.
Bètas
Bètas (Bettes en francés y oficialment) ye una comuna occitana en o departamento francés d'Altos Pireneus, districto de Banyeras de Bigorra, cantón d'a Val de l'Arròs y d'as Baïsas y rechión d'Occitania. A comuna yera parte de l'antiga provincia de Bigorra.
Andrianoplin
Toponimia
En a "Libro de los fechos et conquistas del principado de la Morea":
Ciutat
A suya población ye de 518 habitants (1999) en una superficie de 18,78 km², con una densidat de población de 27,58 hab/km².
Bètas
A suya población ye de 62 habitants (1999) en una superficie de 3,38 km², con una densidat de población de 18,34 hab/km².
Chuan VIII Paleologo
En 1430 os otomans tornoron a ocupar Tesalonica. Lemnos, bels territorios d'a Mar Negra y Morea s'independizoron. O territorio controlato por Chuan VIII se reduciba a la capital y a suya redolata. Pa conseguir l'aduya d'Occident se fació o Concilio de Florenza que decretó a unión d'a Ilesia Ortodoxa y a Ilesia Catolica en 1439. Manimenos como o clero ortodoxo no acató esta decisión Costantinoble quedó sin aduya contra os otomans.
Maura
A suya población ye de 116 habitants (1999) en una superficie de 3,59 km², con una densidat de población de 32,31 hab/km².
Teodosio I
O 9 d'agosto de 378 l'exercito romano oriental fue esconfito por os godos en a batalla d'Andrianoplin y morió l'emperador Valent, que yera o suyo tio. D'esta traza Gracián consiguió fer-se con o poder de l'Imperio Romano d'Orient. Manimenos proposó a lo cheneral hispano Flavio Teodosio como gobernador d'a partita oriental de l'imperio y fue coronato emperador o 19 de chinero de l'anyo 379.
Andrianoplin
Historia
En 1305 Rocher de Flor fue asesinato en Andrianoplin en un banquete que ofreixió o coemperador Miguel IX Paleologo a los almogavars, victimas dimpués d'una mortalera.
Murat I (1360-1389) conquirió Andrianoplin a l'Imperio Bizantín, fendo-ne a suya nueva capital, y dimpués conquirió o sud de Bulgaria. Andrianoplin estió capital de l'Imperio Otomán enantes que Costantinoble.
Antares
Antares (α Scorpii) ye una estrela, o nombre d'a cual promana d'o griego "pareixito a Ares" u "enemigo d'Ares", probablement perque a suya tonalidat royisca fa recordar a d'o planeta Marte (Ares ta os griegos). Ixa coloración especial ha feito d'a estrela un obchecto d'intrés ta muitas sociedaz a lo largo d'a historia, y muitos d'os antigos templos echipcios s'orientoron a fin que a luz d'Antares tenese un papel importán en as ceremonias que se i celebraban. Antares yera una d'as cuatre "estrelas reyals" d'os antigos astrologos persas y mencionatas por Zoroastres, y bels escritors aseguran que ye a "estrela lanza" a la que fa referencia o libro biblico de Chob.
Corvus cornix
A cuerva cenisosa u corvetiella (Corvus cornix (L., 1758) ) ye un muixón d'a familia d'os corvidos muito amanato d'a cuerva negra d'a nuestra tierra, que se troba per l'usual en tota l'Europa de l'este, Escandinavia y las Islas Britanicas, plegando per l'este enta Siberia en a suya distribución.
Antares
Antares ye un estrela chigant de clase M, con un diametro d'aproximadament 6,24 x 108 km, una mica mes d'a distancia entre o Sol y o planeta Marte. A suya densidat ye bien chicota. A distancia a la Tierra ye de 604 anyos luz. Ye a estrela mes brilant (α Scorpii) d'a constelación d'Escorpio.
Teodosio I
En l'anyo 392 Teodosio achuntó a partita oriental con a partita occidental de l'Imperio, y en o anyo 393 se celebran os Chuegos Olimpicos de l'antigüidat per zaguera vegata en estar abolitos consideratos una manifestación pagana per Teodosio.
Cómic
thumb|right|200px|Cómic.
Suellacabras
Suellacabras ye un municipio castellanlionés, situato en a provincia de Soria. A suya población ye de 32 habitants (2006), en una superficie de 39,19 km² y una densidat de población de 0,82 hab/km².
Corvus cornix
Durante a-saber-los anyos ha estato mesa aintro d'una mesma especie con a cuerva negra d'Europa occidental y mediterrania, d'a cuala se'n consideraba no mes que una variedat cheografica perque s'heba demostrato la capacidat d'es dos animals ta reproducir-se d'entre es fendo puesto a descendencia fertil. Actualment, per man de tecnolochías mes nuevas, as analises fetas d'o suyo material chenetico han amostrato que no son a tals si que la diferencia chenetica d'entre as dos formas ye prou ta que fuesen consideratas como a dos especies diferents. Dend'o 2002 l'antiga Corvus corone cornix deixore d'estar-ne ta convertir-se nomenclaticament a la Corvus cornix como se conoix actualment.
Brittany Murphy
Brittany Anne Murphy (Atlanta, Cheorchia, 10 de noviembre de 1977 – Los Ángeles, California, 20 d'aviento de 2009) estió una actriz estausunidense.
Barranco d'Arratiecho
O barranco d'Arratiecho ye un barranco pirenenco aragonés que naixe en o puerto de Cotefablo, en o municipio de Biescas (comarca de l'Alto Galligo) y desemboca en o río Galligo amán d'a debandita villa.
Pramentelu
Pramentelu (Pramentelu en sardo; Pimentel, en italiano y oficialment) ye una comuna sarda en a provincia italiana de Cáller y rechión de Cerdenya, que feba parte de l'antigo reino de Cerdenya.
Montaner
Montaner (Montaner en occitán, Montaner en francés y oficialment) ye una comuna occitana en o departamento francés de Pireneus Atlanticos, districto de Pau, cantón d'o País de Morlans y de Montanerés (en ye a suya capital) y rechión de Nueva Aquitania. A comuna yera parte de l'antiga provincia d'o Biarn.
Barranco d'Arratiecho
Nombre
O nombre d'Arratiecho ya apareixe en a Carta de particion de las buegas de los terminos de Biescas e Gaujn de l'anyo 1484, un alcuerdo notarial ta fixar as mugas entre Biescas y Gabín, en iste documento lo trobamos como Arratiello.
Pramentelu
A suya población ye de 1.238 habitants en una superficie de 14,98 km², con una densidat de población de 82,64 hab/km².
Rueil-Malmaison
Rueil-Malmaison (prenunciato u ) y a vegatas dita nomás Rueil ye una comuna francesa, situata en o districto de Nanterre y departamento d'os Altos d'o Sena, aintro d'a rechión d'a Isla de Francia. Fa parte de dos cantóns, o cantón de Rueil-Malmaison y o cantón de Garches. Os suyos habitants son ditos en francés Rueillois u Rueilloises.
Montaner
A suya población ye de 465 habitants (1999) en una superficie de 19,13 km², con una densidat de población de 24,31 hab/km².
Barranco d'Arratiecho
Nombre
Pareixe posible que iste toponimo faiga referencia a un chicot curso d'augua u "riatiello" como lo barranco d'Arratiecho, habendo evolucionato a cheminata d'o sufixo -iello a una palatal africata.
Montaner
Demografía
2007: población provisional seguntes o INSEE.
Lamajor
Lamajor (Lamajor en occitán, Lamayou en francés y oficialment) ye una comuna occitana en o departamento francés de Pireneus Atlanticos, districto de Pau, cantón d'o País de Morlans y de Montanerés y rechión de Nueva Aquitania. A comuna yera parte de l'antiga provincia d'o Biarn.
Idioma inuktitut
right|250px|Inuktitut L'inuktitut ye un idioma d'a familia de luengas esquimalaleutianas, parlato prencipalment en a dependencia danesa de Gronlandia y en parte de Canadá per bellas 65.000 personas.
Hijes
Hijes ye un municipio d'a provincia de Guadalachara, en a comunidat autonoma de Castiella-La Mancha, Espanya. A suya población ye de 22 habitants (2004), en una superficie de 20,88 km² y una densidat de población de 1,05 hab/km².
Hauban
Hauban (Hauban en francés y oficialment) ye una comuna occitana en o departamento francés d'Altos Pireneus, districto de Banyeras de Bigorra, cantón d'a Val de l'Arròs y d'as Baïsas y rechión d'Occitania. A comuna yera parte de l'antiga provincia de Bigorra.
Corvus cornix
A suya coloración caracteristica ye negra con as partis centrals d'o cuerpo de color grisa. Fendo diferencia d'ixo, a cuerva d'as nuestras latituz ye negra de tot.
Calsinar
thumb|right|250px| Antigo calsinar en lo museu a l'aire libre de Maria Saal en [[Austria.]]
Hauban
A suya población ye de 97 habitants (1999) en una superficie de 2,14 km², con una densidat de población de 45,33 hab/km².
Nueva Jersey
Nueva Jersey (New Jersey en anglés, prenunciau ) ye uno d'os 50 estaus d'Estaus Unius, situau a o nord-este d'o país. A suya capital ye Trenton. A suya población ye de 8.685.920 habitants (estimación de 2007), en una superficie de 22.608 km² con una densidat de población de 384,20 hab/km².
Calsinar
Calsinar u forno de calso ye una construcción tradicional on se fa calentar a altas temperaturas la piedra calsinera pa fer calsina. Bi'n ha de diferents clases seguntes la tradición y recursos de cada zona.
Cómic
Se clama cómic u historieta y a sobén conoixita tamién con o nombre de Tebeo por a gran popularidat que tenió a revista TBO dende l'anyo 1917 dica 1998, a una serie de debuixos que constituye un relato, con texto u sin de texto, asinas como a lo libro u revista que la contiene. A definición de mayor popularidat entre los especialistas ye la de Scott McCloud: «ilustracions chuxtaposadas y atras imachens en secuencia deliberada con o proposito de transmitir información y/u obtener una respuesta estetica d'o lector».
Calsinar
Calsinars en lo Sistema Iberico
En lo Sistema Iberico y sud de la depresión d'Ebro, un clase de forno de calso tradicional ye un pozo cilindrico escarvau en lo suelo con tres u cuatro metros de fondura por dos u tres metros de diametro y capacidat interior de tres a cuatro metros cubicos.
Oklahoma
Oklahoma, prenunciau, ye uno d'os 50 estaus d'Estaus Unius, situau en o centro d'o país. A suya capital ye Oklahoma City. A suya población ye de 3.617.316 habitants (estimación de 2007), en una superficie de 181.196 km² con una densidat de población de 19,96 hab/km².
Calsinar
Calsinars en lo Sistema Iberico
En la parte mes baixa, lo cilindro reduce lo suyo diametro d'una traza que dentro de lo pozo se forme una faixa mes alta arredol de lo centro que servirá como base on meter la piedra que se cocera. Esta faixa tien bels setanta centimetros d'altaria, constituindo las paretes de la caldera de lo forno, on se cremará la lenya que oxidara la piedra. Por un de los laterals s'escarba una rampa, en plano inclinau, que plega dende la superficie ta la base de lo pozo. On se troban la rampa con la base de lo pozo, se i fa un forato fendo una boca. Ye la zona que se conoix como servidor, on lo calsinero se posará pa ir metendo la lenya que irá calentando lo forno. Esta construción la pueden fer enfortir con piedras.
Nueva Jersey
Cheografía
O estau de Nueva Jersey muga a o norte con Nueva York; a l'este con l'Oceano Atlantico; a o sudueste con Delaware; y a l'ueste con Pennsilvania.
Rueil-Malmaison
A suya población ye de 76.400 habitants (2004) en una superficie de 14,54 km², con una densidat de población de 5.254,47 hab/km².
Oklahoma
Cheografía
O estau de Oklahoma muga a l'este con Arkansas y Missouri; a o norte con Kansas; a o norueste con Colorado; a l'ueste con Nuevo Mexico; y a o sud y a l'ueste con Texas.
Historia
Oklahoma estió o 46º estau en dentrar en os Estaus Unius, o 16 de noviembre de 1907.
Calsinar
Referencias historicas y etnograficas en Aragón
Antes mas bi heba fornos de calso en cualsiquier lugar y bi'n ha referencias, como por eixemplo en un texto de Pandicosa de 1504, ya en castellano pero con aragonesismos:
Chenullo
thumb|right|180px|Chenullo d'un hombre. En anatomía, o chenullo, chinullo, chinollo (en cualques puestos de Ribagorza, tamién s'emplega en aragonés la forma apocopada chinoll u chenoll ) (d'o latín < genŭcŭlum) ye l'articulación sinovial composata d'a garra d'os animals vertebratos tetrapodos, on be chugan o fémur con a tibia flexionando-se con una articulación bicondilia (con dos condils) y trocleyar d'o fémur con a taba d'o chenullo u rodeta. Perque os humans be afirmamos o peso d'o cuerpo con as garras, as lesions que patixca o chenullo son susceptibles d'estar graus y dica afectar a movilidat d'a persona. Tamién pueden sofrir artrosi.
Calsinar
Referencias historicas y etnograficas en Aragón
Forno Calso ye un toponimo de Pano ya mencionau en un texto de 1607 de lo catastro de Graus:
Rueil-Malmaison
Cheografía
Rueil-Malmaison ye a comuna más ampla d'os Altos d'o Sena. A cantos d'o Sena, muga con Nanterre, Suresnes, Saint-Cloud, Garches, Vaucresson, la Celle-Saint-Cloud, Bougival, Croissy-sur-Seine y Chatou.
Chenullo
En aragonés medieval teneba tamién o significato de "linache" u "familia" per o costumbre de posar a os recient naixitos en alto d'os chenullos d'o pai, l'abuelo u parients amanatos.
Rueil-Malmaison
Cheografía
Tien 520 hectarias d'espacios verdes, o que fa más d'un tercio d'a suya superficie total que ye de 1.454 hectarias. Ista superficie ye repartita entre a selva de Malmaison (200 ha), a selva de Saint Cucufa (200 ha) y os diferents parques y chardins publicos (120 ha).
Vicos
A villa ye formata por ueito «villages» u vicos:
Molimentos
Casa de François Leclerc du Tremblay|thumb|left|200px
Gerald Gardner
Gerald Brosseau Gardner (13 de chunio de 1884 - †12 de febrero de 1964) estió un ocultista, funcionario civil, antropologo aficionato y escritor anglés, qui publicó beluns d'os textos claus ta la relichión Wicca, estando-ne o suyo fundador prencipal.
Nueva Jersey
Historia
Nueva Jersey estió o 3º estau en dentrar en os Estaus Unius, o 18 d'aviento de 1787.
Hauban
Cheografía
O territorio d'a comuna d'Hauban ye situato a una altaria meya de 600 metros sobre o livel d'a mar, con altarias menima de 459 y maxima de 629 metros.
Gerald Gardner
Orichen d'a Wicca
Gerald Gardner afirmaba haber estato iniciato en 1939, en una tradición relichiosa d'a bruixería que podió estar una continación d'o paganismo europeu. Doreen Valiente, una d'as sacerdotisas de Gardner, mas tardi identificó a la muller que inició a Gardner como Dorothy Clutterbuck. Ronald Hutton argumentó en o suyo "Triumph of the Moon" (Triunfo d'a Luna) que a tradición Wicca de Gardner estió mas a inspiración de miembros d'una orden de rosacruz y en especial d'una muller clamata por o nombre machico de "Dafo".
Nueva York (estau)
Nueva York (New York en anglés, prenunciau ) ye uno d'os 50 estaus d'Estaus Unius, situau a o nord-este d'o país. A suya capital ye a ciudat d'Albany.
A suya población ye de 19.297.729 habitants (estimación de 2007), en una superficie de 141.299 km² con una densidat de población de 136,57 hab/km².
Orroli
Orroli (Orroli en sardo; Orroli, en italiano y oficialment) ye una comuna sarda en a provincia italiana de Cáller y rechión de Cerdenya, que feba parte de l'antigo reino de Cerdenya.
Sotillo del Rincón
Sotillo del Rincón ye un municipio castellanlionés, situato en a provincia de Soria. A suya población ye de 207 habitants (2006), en una superficie de 60,54 km² y una densidat de población de 3,42 hab/km².
Nueva York (estau)
Cheografía
O estau de Nueva York muga a l'ueste con o lago Erie; a o norte con o lago Ontario, o río Niagara y as provincias canadienses de Québec y Ontario; a l'este con Vermont, Massachusetts y Connecticut; a o sudeste con l'Oceano Atlantico; y a o sud con Nueva Jersey y Pennsilvania.
Sotillo del Rincón
Parla
O substrato navarro-aragonés, talment d'o riochán precastellano, se manifiesta en bells casos de conservación de xorda intervocalica y bella terminación -ata. Entre as cosas que recuerdan a lo navarro-aragonés u parlas con substrato navarro-aragonés tenenos:
Cuixa
thumb|right|200px|A cuixa humana. A cuixa (d'o latín <COXA) u musclo (d'o latín <MUSCŬLU) ye o primer segmento d'as garras, que se troba d'entre o currón per a on ye chunita con o tranco d'o cuerpo, y o chenullo que la fa chugar con a caniella. A cuixa se baste sobre un ueso unico que ye o fémur.
Nueva York (estau)
Historia
Nueva York estió l'11º estau en dentrar en os Estaus Unius, o 26 de chulio de 1788.
Lamajor
A suya población ye de 214 habitants (1999) en una superficie de 9,51 km², con una densidat de población de 22,50 hab/km².
Orroli
A suya población ye de 2.647 habitants (2004) en una superficie de 75,67 km², con una densidat de población de 36,37 hab/km².
Cheografía
A localidat d'Orroli ye situata a 550 metros d'altaria sobre o livel d'a mar.
Sufixo -enza
O sufixo -enza ye un sufixo patrimonial resultant d'a evolución d'a terminación latina -ENTIA d'acuerdo con a fonetica aragonesa. S'une a radices u bases verbals pa creyar nombres abstractos d'acción.
Idioma inuktitut
L'idioma, formato per un continuo de dialectos, puede trestallar-se en:
Sufixo -enza
A suya presencia se puet explicar a partir d'un derivau latín rematau en -ENTIA u a partir d'un verbo romanz anyandindo -enza:
Idioma inuktitut
A luenga ye oficial en Gronlandia (chunto con o danés) y en os territorios canadienses de:
Sufixo -enza
Bi ha cultismos y semicultismos derivaus d'esta mesma terminación latina que rematan en -encia u una presión culta que ha feito que mos trobemos en os textos medievals con dobletz lexicos d'una mesma palabra latina, la una patromimonial rematada en -enza y l'atra culta rematada en -encia en os textos medievals, (tenienza/tenencia).
Idioma inuktitut
Tamién ye luenga d'amostranza en Nunavik (Norte de Quebec)
Costa Oriental de Cantabria
A Comarca d'a Costa Oriental ye una comarca de Cantabria. Ye de tendencia urbana y turistica, y s'estendilla dende Colindres dica la muga con Bizcaya (País Basco), plegando por o sud dica las montanyas prelitorals. En fan parti os municipios de Colindres, Laredo, Liendo y Castro Urdiales. En istos cuatre municipios a presión demografica ye muit gran y ye una d'as comarcas a on que mas turismo se concentra en verano debito a lo gran numero de plachas que tien.
Ye una comarca con un gran numero de población procedent d'o País Basco y que ye sin d'empadronar en a zona de Cantabria por un regular, concretament de Bizcaya y mas exactament Bilbau y poblacions d'a suya comarca. Ya que os pres y mas que mas los d'as casas, son mas baratos que en Bizcaya y en cuasi 30 menutos se puet estar dentrando en Bilbau salindo dende o punto mas luengo que ye Colindres, a traviés de l'Autovía d'o Cantabrico. Toz istos factors fan que a vida s'haiga encareixito a-saber-lo en os zaguers anyos ta la chent que tien treballos con os convenios laborals cantabros, lo que unito a la reconversión industrial que bi habió en zaguerías d'os anyos 1980 en la zona, fa que as personas naixitas y criatas en ista comarca sían emigrando a atras comarcas d'interior u a altras rechions. A población total d'a comarca plega a la cifra de 50.124 habitants, seguntes datos de l'INE de l'anyo 2006 (se veiga tabla). Seguntes os datos d'o mesmo anyo, os suyos tres municipios mas poblatos, de mayor a menor, son: Castro Urdiales (28.542), Laredo (13.115) y Colindres (7.235); estando lo suyo municipio menos poblato Liendo (1.099).
Labassèra
A suya población ye de 235 habitants(1999) en una superficie de 10,09 km², con una densidat de población de 23,29 hab/km².
Marsas
Marsas puet estar:
Corvus corone
A cornella (Corvus corone (L., 1758) ), tamién dita cuerva u corviella, ye un muixón d'a familia d'os corvidos mes chicot que no lo cuervo, anque semilar en as formas y colors suyas. A cuerva ye un au de color negra con cualques brilluras metalicas en as plomas, anque mientres mutos anyos s'heba considerato que una especie semilar, Corvus cornix, que se puet trobar en l'este d'Europa, yera una subespecie suya con unas coloracions diferentas, a muderna re-clasificación d'ixa altra especie ha deixato la Corvus corone como la sola forma descrita d'iste animal.
A mes gran parte d'os avistamientos de "cuervos" que se gosan fer en a Peninsula Iberica son realment d'iste animal que per cuentas d'os verdaderos cuervos (Corvus corax) son prou mes abundants, anque la suya mida ye inferior. Eixemplo d'isto ye la denominación popular d'o cuervo "de verdat" en Aragón, que se'n diz cuervo masclo, ta diferenciar-lo d'ista especie mes chica, d'a cual se'n clama cuerva talment per una confusión popular que ha feito que ta muita chent ista se considerase la fembra de l'altro animal, cuan realment son dos especies diferents.
thumb|left|150px|A cuerva occidental (dezaga) y la [[cuerva cenisosa (debant).]] A cuerva cenisosa d'a Europa de l'este, Corvus cornix, yera antigament considerata una subespecie u variedat cheografica d'a cuerva occidental (dita alavez Corvus corone cornix) dica que en o 2002 fue re-clasificata tenendo per fin una denominación como especie propia. Ixe altro animal tien as plomas d'o peito, espalda y coda de color grisa, per cuentas de tot o cuerpo negro como en a cuerva occidental.
A cuerva fa uns 50 – 55 cm de lonchitut y se puet trobar dende la frontera atlantica de cuasi tot o continent europeu enta las mugas interiors de Polonia y Austria, estando-ne es Alpes a suya muga mes oriental per o sud. Amaneixen poblacions tamién en l'estremo mes oriental d'Asia d'animals que bels ornitologos consideran una subespecie, dita Corvus corone orientalis, que habita os territorios ta lo norte de l'Himalaya de Rusia enta Chapón. D'entre ixas dos arias se troba l'aria de distribución d'a Cuerva cenisosa. Gosan mover-se en bandadas de poquez individuos, manifestando per un regular conductas prou rudiosas, clamando-se cheneralment de forma repetitiva d'entre os miembros d'o grupo, y permaneixendo caracteristicament un d'éls a l'alto de bel puesto elevato agüellando posibles periglos mientres a resta d'o grupo s'alimenta.
Atalaya del Cañavate
Atalaya del Cañavate ye un municipio castellanomanchego, situato en a provincia de Cuenca y comarca d'a Mancha de Cuenca.
A suya población ye de 124 habitants (2007), en una superficie de 46,36 km² y una densidat de población de 2,76 hab/km².
Cheografía
A localidat d'Atalaya del Cañavate se troba situata a 892 metros d'altaria sobre o livel d'a mar.
Mugas
O suyo termin muga con Cañada Juncosa, Tébar y El Cañavate.
Ponçon Devath e lo Potz
Ponçon Devath e lo Potz (Ponçon Devath e lo Potz en occitán, Ponson-Debat-Pouts en francés y oficialment) ye una comuna occitana en o departamento francés de Pireneus Atlanticos, districto de Pau, cantón d'o País de Morlans y de Montanerés y rechión de Nueva Aquitania. A comuna yera parte de l'antiga provincia d'o Biarn.
Karin Schubert (actriz)
Karin Schubert, naixita o 26 de noviembre de 1944 de Hamburgo, ye una actriz alemana.
Ponçon Devath e lo Potz
A suya población ye de 87 habitants (1999) en una superficie de 5,72 km², con una densidat de población de 15,21 hab/km².
Karin Schubert (actriz)
Dende meyatos d'os anyos 1960 Karin Schubert se formó como actriz actuando en numerosas cintas d'acción y westerns italianos, ta prencipiar a apareixer en os anyos 1970 en bellas cintas eroticas, como por eixemplo Emanuelle con Laura Gemser. En a primera metat d'a suya carrera obtenió prou exito con as cintas Bluebeard y L'attentat. O suyo aspecto a la vegata inocent y prevocativo atrayó lo ficacio de Joe D'Amato, y asinas prencipio a treballar en as suyas cintas de softcore.
Escultura
thumb|150px|right|O David de Miguel Ánchel.
Se clama escultura a:
A escultura se divide en dos grans brancas,Estatuaria y Escultura ornamental, seguntes que represente a forma humana y esprese as concepcions suprasensibles de l'hombre u s'ocupe en reproducir artisticament os demás sers d'a naturaleza, animals u vechetals. A primera leva con propiedat o nombre d'escultura y tien un ideyal mesmo, desempenyando a segunda un papel secundario a lo servir d'auxiliar a la primera y a l'Arquitectura.
A estatuaria complega tres cheneros :
Conducta de proporcions
A conduta representa en escultura y en pintura lo que o modulo en arquitectura y no ye atra cosa, en cheneral, que o conchunto d'as mesuras proporcionals que s'alufran en a fegura humana.
Procedimientos
A Escultura y mas encara as artes a ella subordinadas, se sirven de variaus procedimientos t'a suya execución. Os escultors gosan aprestar a suya obra formando en modelo (modelando) con buro u cheso fin a fegura que ha de servir-les como alacet y este modelo equivale ta éls a lo boceto t'o pintor u o plan ta l'arquitecto. Dimpués, l'artista quita de puntos a suya obra con auxilio d'una cuadricla fendo-la proporcional a o suya mena. A materia sobre a cual treballa o escultor gosa estar bardo, piedra, fusta, bronce, fierro, vori, plata u oro.
O procedimiento alacetal y clasico siguito por os escultors ye o entretallau, servindo-se d'escobre y buril u cincel seguntes os casos pos incluso l'atros procedimientos de fundir y moldeyar desichen mas u menos retoques de cincel si a obra ha de salir perfecta. S'emplegan antimás o remoldato u vudau, o cincelau, o repuxau, o embutiu, o gravau y o raxoso u troquelau.
Karin Schubert (actriz)
A la fin en 1985, con 40 anyos d'edat, dió un paso entabant y prencipió a actuar en cintas porno, fendo 20 cintas dende allora dica meyatos d'os anyos 1990. Le facioron un millor contrato, que a mas d'un chornal de bels 180.000 DM anyals, tamién incluiba seguranza, y clausulas ta no gravar escenas con animals, sexo anal ni hombres de color. A suya primera cinta d'iste tipo estió Morbosamente vostra, a on que interpretaba a una ama de casa con fantasias eroticas.
Filmografía
De contino s'amuestra una triga d'a suya filmografía:
Pula (Cerdenya)
Pula (Pula en sardo; Pula, en italiano y oficialment) ye una comuna sarda en a provincia italiana de Cáller y rechión de Cerdenya, que feba parte de l'antigo reino de Cerdenya.
Columna de Focas
A Columna de Focas, ye una columna en a ciudat de Roma d'estilo corintio, con una altaria de 13,60 m. que fue erichita debant d'os rostra en o Foro Romano y fue adedicata a l'emperador bizantín Focas l'1 d'agosto de 608; estió a zaguera adibidura feita en o Foro Romano. A columna corintia se devanta 13,6 metros d'altaria dende o suyo pedestal cubico de marbre blanco.
Localización d'a Columna dentro d'o Foro Romano.|thumb|250px|center
Lias
Lias (Lias en occitán, Lies en francés y oficialment) ye una comuna occitana en o departamento francés d'Altos Pireneus, districto de Banyeras de Bigorra, cantón d'a Val de l'Arròs y d'as Baïsas y rechión d'Occitania. A comuna yera parte de l'antiga provincia de Bigorra.
A suya población ye de 63 habitants(1999) en una superficie de 3,66 km², con una densidat de población de 17,21 hab/km².
Pula (Cerdenya)
Cheografía
A localidat de Cuartu Sant'Aleni ye situata a 10 metros d'altaria sobre o livel d'a mar.
D'o suyo termin municipal fan parte o lugar de Santa Margherita di Pula.
Danza
thumb|right|Baile tradicional chaponés. A danza ye l'arte d'exprisar-se por meyo de movimientos d'o cuerpo a lo ritmo d'a musica.
Tamién se puet definir como l'arte d'exprisar-se por meyo d'o movimiento d'o cuerpo de traza "estetica" y a traviés d'un ritmo, con u sin de sonito. Isto significa que bella danza puede interpretar-se sin l'acompanyamiento d'a musica.
A danza ha formato parti d'a historia d'a humanidat dend'o comencipio d'os tiempos.
Os primers antecedents los trobamos en as pinturas rupestres. A historia d'a danza reflecta os cambios respective d'as relacions d'o lugar con a suya conoixencia d'o mundo.
A danza en l'Antigüidat
En l'Echipto antigo, as danzas cerimonials estieron estatueixitas por os faraons. Istas danzas, que esfugaban en ceremonias representando a muerte y a reencarnación d'o dios Osiris, se'n estieron fendo cada vegata mas complexas, dic'o punto de que nomás podeban ser executatas por profesionals cualificatos.
Entre los romanos, l'ademprivio d'a danza por parti d'os poders publicos fue eslanguindo. A cristianización de l'Imperio Romano ficó una nueva yera en a que o cuerpo, a sexualidat y a danza resultoron unitas y estieron arreparo de controversia y conflictos.
A danza en a Edat Meya
L'actitut d'a ilesia cristiana ent'a danza dend'o sieglo IV y mientres toda la Edat Meya estió dople.
Por una parti trobamos o refús d'a danza como catalizador a d'a permisividat sexual, a lascivia y l'extasi por menadors d'a ilesia como sant Agostín (354-430), cual influencia [continó] mientres toda la Edat Meya. Por atra parti, bels antigos Pais d'a Ilesia intentoron adhibir a los cultos cristianos as danzas mesmas d'os celtas, anglosaxons, galos, ecetra.
A Renaixedura y a naixencia d'o balet
A plegada d'a Renaiximiento trayó una nueva actitut ent'o cuerpo, as artes y a danza. As corz d'Italia y Francia esdevinioron o centro de nuevos desemboliques en a danza gracias a los mecenaches a os mayestros d'a danza y a os musicos que creyoron grans danzas a escala social que premitioron o creiximiento d'as celebracions y festividaz. A lo mesmo tiempo a danza esdevinió en arreparo d'estudios seriosos y una colla de intelectuals clamatos a Pleyade treballoron ta remontar o teatro d'os antigos griegos, combinando a musica, o soniu y a danza.
En o sieglo XIX, o balet romantico reflecta la luita entre o mundo terrenal y o mundo espritual, se puede veyer por eixemplo en obras tals como: Giselle (1841), O laco d'os cisnes (1895), O esclatanueces (1892).
Andronico III Paleologo
Andronico III Paleologo, naixiu o 25 de marzo de 1297 de Costantinoble morió o 15 de chunio de 1341 en o mesmo puesto, estió o solo emperador de l'Imperio Bizantín dende 1328 dica 1341, estando coemperador con Andronico II Paleologo dende 1321 dica 1328.
Prenió o poder como emperador unico en 1328 con l'aduya de Chuan Cantacuzeno y Alexo Apocaucos, que serán qui mandarán de verdat en o suyo reinau. Cantacuzeno reconquirió Morea y Epiro mientres Apocaucos gobernaba en Tracia. Mientres o suyo reinau os turcos anatolicos ocuporon Bursa (que esdevinió a capital d'os otomans), Nicea y Nicomedia.
Hebreu d'o Mixná
L'hebreu d'o Mixná ye un idioma, antigo descendient dreito de l'hebreu biblico, conservato por os chodigos dimpués d'o cativero de Babilonia y recordato por os chodigos en as sagas d'o Mixná y atros documentos. No lo facioron servir os samaritanos, que conservoron o suyo dialecto, l'hebreu samaritano.
Corvus monedula
A gralleta u corveta (Corvus monedula (L. 1758) ) también dita gralla blanca, ye un muixón d'a familia d'os corvidos. Ye una d'as especies mes chicolonas dintro d'o chenero Corvus, plegando només ta fer bels 35 – 39 cm de lonchitut.
Hebreu d'o Mixná
A suya caracteristica principal ye a incorporación d'elementos d'orichen arameu.
Corvus monedula
Tien partes d'o suyo plomache de color grisa, con un caracteristico iris de color grisenca u dorata que ye unico d'entre os corvidos. Gosa vivir en bandadas d'animals que pueden ser bastant numbrosas, encara que a suya forma de vida, como en altras especies d'o chenero, ye esencialment monogama per as cosas respectives d'a reproducción.
Ecser
Ecser (prenunciato [ˈɛʧɛr] (AFI), en eslovaco Ečer) ye un municipio de lo condau de Pest, en Hongría. La suya población ye de 3.251 habitants en una superficie de 13,1 km².
Se troba a man de Budapest, en dirección sud-este, a par de l'Aeropuerto Internacional Feirhegy d'a capital ongara. Lo municipio tien una minoría etnica eslovaca y per ixo s'ha puesto conservar lo nombre tradicional en a luenga d'estes: Ečer.
Historia
Lo documento mes antigo on amaneixe lo lugar d'Ecser ye d'el 13 d'aviento de l'anyo 1315. La tradición, manimenos, en sitúa es orichens en o sieglo IX: Lo nombre d'a población, s'esplica en una falordia, el quitó lo Gran Prencipe Árpád (s.IX) cuan paró en l'asentamiento ta escansar-se. Alavez, lo Prencipe preguntó cómo le deciban y como es pobladors no le sabioren dar garra respuesta, decidió que le posasen lo nombre per un caixico que i heba (cser en hongaro).
Lo lugar quedó de tot espoblato mientres a epoca d'a dominación otomana (1526-1686), prencipalment per lo setio d'a ciudat de Buda, que tot el destruyó. Dimpués, dica l'anyo 1699 no el tornoren a repoblar.
Calso
200px|thumb|[[Estructura quimica de l'oxido de calcio.]]
Lo calso u oxido de calcio (CaO) ye un compuesto quimico que se saca de la piedra calsinera sozmesa a cocción.
La piedra calsinera gosan cocer-la en fornos (calsinars) a una temperatura de 1.000 °C - 1.200 °C, que trasforma lo carbonato calcico (CaCO3) en oxido calcico (CaO) (calso vivo). En combinar-lo con augua, s'hidrata (u siga, se trasforma en hidroxido calcico (Ca(OH)2) y desprene calor. Lo calso hidratato (calso muerto u calso aerio) expuesto a l'aire se carbonata, u siga, se combina con lo dioxido de carbonio (CO2) de l'aire pa tornar a formar carbonato calcico.
Ye de color blanca, de poca dureza, lichera y si toca la pelleta la malmete. Ye un aglomerant que se fa servir muito como base de mezclas, pa fer blancas las cosas y como aglutinant de pigmentos y pinturas.
Lo calso, seguntes lo tractamiento a lo que se sozmete puet estar:
Lo material obteniu cocendo piedra calsinera con una porción d'archila u dreitament salagón se diz calso hidraulico y tien la propiedat de fer-se mes duro dentro de l'augua, porque bi ha una reacción quimica entre lo hidroxido calcico, los silicatos (procedents de l'archila) y l'augua, y doncas no cal que i haiga exposición a lo dioxido de carbonio de l'aire.
Denominacions tradicionals
Calso ye lo termin cheneral en luenga aragonesa y por la s pareix influiu por l'occitán caus u catalán calç, que vienen de lo latín CALCE(M) acusativo de CALX, CALCIS. En aragonés bi ha atra palabra relacionada: calcina, documentada ya en 1287 en Zaragoza y que provién d'una variant ultracorrecta d'ixa palabra latina, CALIX, CALICIS, con sufixo -ina, y que en aragonés centro-oriental se pronuncia con s, calsina, por probable influencia de calso. A forma calz se conoix por a traducción herediana de "Historia Romana" de Pavlo Diacono:
En a Carta de población de Lucena trobamos cals:
Manimenos lo significau de calsina que s'ha trobau estudiando l'aragonés de Penya Montanyesa y Viello Sobrarbe ye lo calso que se queda dentro de lo forno de calso u calsinar.
En belsetán, chistabín y atras variants güegals menos conoixidas la tierra que tien muito carbonato calcico se diz tierra de calso.
En aragonés d'o Viello Sobrarbe y Penya Montanyesa s'emplega l'adchectivo calsinoso pa dicir que una cosa tien muito calso.
Currón (arquitectura)
thumb|right|150px|Chugadero de currón en una puerta tradicional.
En l'Alto Aragón, un currón ye una variedat de chugadero d'as puertas de muitos edificios y construcions tradicionals, caracterizata per chugar-ie una parte prominent d'a puerta que s'introduce en un forato feito en o cuairón per a parte superior, u en tierra per abaixo. O nombre dimana con probabilidat de l'analochía estructural que esiste con l'articulación d'a cuixa con a curronera d'as personas y animals.
Per a suya función, se podría considerar tamién un tipo d'alguaza.
Marçans (Altos Pireneus)
Marçans (Marsas en francés y oficialment) ye una comuna occitana en o departamento francés d'Altos Pireneus, districto de Banyeras de Bigorra, cantón d'a Val de l'Arròs y d'as Baïsas y rechión d'Occitania. A comuna yera parte de l'antiga provincia de Bigorra.