cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Umberto D.
Umberto D. ye una cinta italiana de l'anyo 1952 de cine de drama dirichita por Vittorio De Sica seguntes un guión de Cesare Zavattini, con una banda sonora orichinal d'Alessandro Cicognini y con una dirección de fotografía de Aldo Graziati. Producita por Giuseppe Amato, Angelo Rizzoli y Vittorio De Sica, en o suyo reparto incluye actors como Carlo Battisti, Maria Pia Casilio, Lina Gennari y Memmo Carotenuto.
Sarriguren
Edat Moderna
A lo sieglo XV pareixen corresponder unas ordinazión que, renovadas luego en o sieglo XVI, reglaban as relazions sozials d'a comunidat vecinal. Iste testo nos permite conoxer a suya organizazión y modos de vida. Os vezins d'o nuclio se reunen ta administrar os suyos asuntos en conzello, plega et bazarre. A masima autoridat la ostenta o churau, que interviene en os pleitos entre os vezins, fa alzar os buens costumbres, cobra y administra as contribuzions reals u concejiles, y costodia y fa complir as ordinazión. En iste periodo, a economía se basa fundamentalmén en l'agricultura y a ganadería. Amás, as ordinazión zitan una fuen d'a cuala os vezins preneban augua. Ista fuen, sin duda, se corresponde con a descubierta en as obras d'a nueva urbanizazión, que ha estau convenienmén restaurada.
Urbanismo
miniaturadeimagen|Vista d'a EcoCiudad de Sarriguren. O suyo entorno paisachistico lo sitúa en una zona de suaves y extensas plana cubiertas de zerial dominadas en zaguero termin por l'altura d'a Higa de Monreal. O eszelén grau de conservazión d'o suyo abitat ecolochico asinas como a proximidat a la capital navarra fan de Sarriguren o nuclio ideyal ta la construzión d'ista novedosa EcoCiudad. Os criterios de respeto a lo medioambiente que se siguen en a suya construzión incluyen tamién fer de l'autual nuclio urbano o zentro d'a vida sozial d'ista nueva urbanizazión.
O proyeuto d'a EcoCiudad de Sarriguren ye una iniziativa d'o Gubierno de Navarra, a traviés d'a soziedat publica Nasursa (Navarra de Suelo Residencial, S.A.) diseñau por l'equipo d'urbanistas Taller d'Ideas Estió considerau como una buena practica de desembolique sostenible en lIII, auspiciado por a ONU y que tenió puesto en Dubái en l'año 2000.
Dubai
Dubai (en arabe دبي, Dubayy) ye un d'os siet emiratos d'os Emiratos Arabes Unitos. A capital ye a ciutat de Dubai, que forma una conurbación con Sharjah y Ajman. Dubai estió capital (residencia de l'achent politico britanico) d'os Estatos d'o Trucial Omán dimpués de 1954; d'antis mas a capital yera Sharjah. En 1971 a capital d'os Emiratos Arabes Unitos s'establió en Abu Dhabi.
Población y superficie
A población a finals de 2006 yera d'1.422.000 habitants (un anyo antis yera d'1.130.000) con un creixemiento de 26.000 personas a o mes; d'os habitants o 75,5% son hombres y o 24,5 mullers. Encara que as cifras sobre residents no s'han facilitato, son foranos alto u baixo un 85%. Os naiximientos en un anyo estioron 12.385. As muertes anyals son d'alto u baixo 1.700 y as vodas alto u baixo 2.700. O numero de telefons móbils en o emirato ye de 2.210.000 y as linias de telefon de 547.375. Respctive d'o turismo, cuasi un millón de turistas u viachers vesitoron o emirato.
A población autoctona perteneixe a las tribus Al Sudan, Al Marar, Al Mazari, Al Bu Muhayr, Al Hawamil, Al Kumzan, Al Mahariba, Al Sabayis y Al Bu Falah, toz miembros d'a confederación tribal d'os Banu Yas; y a la tribu beduína d'os Al Manasir. O clan gubernant son os Al Falasa d'a tribu Rawashid, y a familia son os Al Maktum.
A superficie ye de 3.885 km² y ye o segundo emirato en superficie d'os Emiratos Arabes Unitos dimpués d'Abu Dhabi.
Economía
thumb|left|L'aeropuerto de Dubai. thumb|Vista aeria de Dubai. Encara que a suya riqueza en petrolio lo fa un d'os dos emiratos dirichents d'a federación, Dubai nomás participa en o presupuesto federal con una cantidat simbolica (o 90% lo mete Abu Dhabi) ya que o petrolio, una vegata industrializato o país, representa nomás o 3% d'a suya riqueza.
A principal riqueza d'o país deriva d'a suya industria y d'o puerto de Jebel Ali con a suya zona franca.
En a ciutat de Dubai bi ha l'Aeropuerto Internacional de Dubai.
Cheografía
Dubai ye formata por tres zonas diferenciatas: una zona costera con os prencipals establimientos y mas que mas Dubai y Jebel Ali, que s'estendilla enta l'interior en bels puntos dica os 15 km; a zona interior de Dubai, desertica con dunas d'arena, pero ricos campos de petrolio y gas natural, y a zona agricola de montanya d'Djabal Hatta u Hajarain, un enclave a o sud d'a parti sud-este d'os Emiratos, muga con Omán a o sud y este, con Huwaylat (Ras al-Khaimah) a o norte, y con Masfut (Ajman) a l'ueste.
A muga en a costa con Abu Dhabi se troba entre Jebel Ali (Djubayl) y Khor Ghanada, y a muga con Sharjah ye a l'este d'o barrio (d'antis mas una ciudat deseparata) de Dayra. Dos ciudaz costeras, Umm al-Sukayn y Djumayra, tamién fan parti d'o emirato.
Mugas
Dubai y Abu Dhabi establioron as suyas mugas a o norte-ueste de Dubai y norte-este d'Abu Dhabi, o 1949 dimpués d'una guerra entre os dos estatos. A muga a o sud de Dubai y sud-este d'Abu Dhabi se fixó o 18 de febrero de 1969 con o tractau de Sumaih, y s'establió una zona neutralizata entre os dos a o sud de Dubai entre Tawi al-Ashuh y Tawi Faqqa. Dubai establió a suya muga con Sharjah en octubre de 1960, y l'alcuerdo se fació en 1980, pero en 1985 habió un conflicto serio sobre o campo de gas de Moghran y se produció una mediación que a la fin levó a un alcuerdo o mesmo anyo.
Historia
thumb|left|Dubai ye una ciutat con impresionants [[gratacielos.]] thumb|O turismo de luxo ye una de as fuents d'ingresos de Dubai.
En a zona s'han trobato obchectos d'a epoca omeya y abasida, pero a existencia de Dubai no consta antis d'o 1095, cuan la nombra o cheografo Al-Bakri. O choyero veneciano Gaspero Balbi vesitó a zona en 1580 y nombra a ciudat de Dibei como centro d'a industria d'a perla. Apareixe por primera vegata en fuents consultables en 1799 (Lorimer), cuan yera una dependencia d'os Banu Yas d'Abu Dhabi y se i establió o clan Al Falasa y Al Bu Falasa. O xec sinyó o 8 de chinero de 1820 o primer tractau de paz con os britanicos. A chermana d'o xec Muhammad ben Hazza ben Zaal se casó con o sultan ben Saqr de Sharjah (1803-1866) y a influencia de Sharja substituyó a la d'Abu Dhabi
En 1833 a familia d'o Al Maktum, d'o clan Al Falasa d'os Banu Yas, formata por bellas 80 personas, salió d'Abu Dhabi y s'establió en o centro de Dubai baixo a dirección d'o suyo chefe o xec Maktum I ben Bati ben Suhayl, y se convirtió en a familia mas important de Dubai ya que en 1835 fue qui sinyó l'alcuerdo temporal de tregua con os britanicos. En 1841 una grieu epidemia obligó a evacuar a zona de Bur Dubai y a población se trasladó a Dayra; muitos edificios fuoron espaldatos. Su chermano Said ben Bati que le succedió a la suya muerte en 1852, sinyó en 1855 o tractau de tregua perpetua con os britanicos. A la muerte de Said os suyos sobrins Hushur (1859-1886) y Rashid (1886-1894) continoron entabant chugando con a rivalidat entre Abu Dhabi y Sharjah agora con o refirme d'un y dimpués con lo de l'atro (y encluso bella vegata con os chicoz xecatos d'Ajman y Umm al-Qaiwain), y en 1892 estió o segundo, Rashid, qui sinyó os Alcuerdos Exclusivos que meteban a o emirat baixo protectorau britanico; en virtut d'istos alcuerdos o xecato no podeba establir alcuerdo con dengún estato forano fueras d'a Gran Bretanya, a menos d'obtener o consentimiento previo. A crisis cheneral, que a fin d'os actos de piratería suposó en bels puertos d'a zona, no afectó a Dubai, que creixió en importancia dende o desembolique d'o comercio d'as perlas y o suyo caracter d'imperio que atreyeba muitos comerciants que visitaban Sharjah y Langeh, y encara mas a partir de 1890 dimpués ee que o puerto de Langeh heba estato zarrato poco antis. Manimenos, muitos indios s'establioron en Dubai.
En 1922 o xec Said II ben Maktum sinyó un alcuerdo por o que no podría dar concesions de busqueda petrolifera a denguna persona u sociedat que no fuese designata por o gubierno britanico. As concesions fuoron atorgatas en dos tercios a la British Petroleum Exploration Company Limited (antiga D'Arcy Exploration Company Limited) y en un tercio a la Compagnie Francaise des Pétroles. Totas as prospeccions se facioron en a costa en territorio d'o emirato y as concesions en a mar las fació a Trucial Coast Petroleum Development Limited (filial d'a Iraq Petroleum Company).
Primero a Primera Guerra Mundial de 1914 a 1918 y dimpués a gran depresión d'o 1929 afectoron grieument a la industria d'a perla, y muitos d'os suyos habitants habioron d'emigrar a atros puestos. Dimpués d'a Segunda Guerra Mundial en 1947 esclató a guerra con Abu Dhabi por una cuestión de mugas; l'arbitrache britanico de 1949 imposó a muga en a zona costera entre Dubai y Abu Dhabi con una zona neutralizata en a muga entre o Ras Hasia y o disierto. L'alcuerdo de 1969 establió a muga que se convirtió en permanent. Dubai, por a suya condición comercial, a recuperación parcial d'a industria d'a perla, y a exportación de peix seco, se recuperó y en 1954 fue trigata como residencia de l'achent politico d'os Estatos d'o Trucial Omán (fueras d'Abu Dhabi), dica alavez resident en Sharjah. En istos anyos se construyó l'aeropuerto, y s'inicioron a electrificación y as primeras linias de telefon.
O 2 d'aviento de 1971 Dubai ingresó como uno d'os xecatos constituyents en a Federación d'os Emiratos Arabes Unitos, chunto con Abu Dhabi, Ajman, Fujairah, Sharjah y Umm al-Qaiwain. Ras al-Khaimah se convirtió en independient pero dos meses dimpués ingresó tamién en a federación. En 1979 se sinyó un alcuerdo de mugas entre Dubai y Abu Dhabi que fixaba os detalles d'a linia de muga ya establita.
Escudo y bandera
thumb|right|Escudo
O tractau de 1820 imposó a o xec o pavellón royo con francha blanca en o palo, encara que o territorio probablement conservó a bandera roya lisa. No se sabe en que inte se prencipió a usar a bandera con a francha blanca en o territorio, manimenos a proporción estió rectangular 1:3 u mas luenga, y probablement no estió antis d'o tractau de de 1835. Ista bandera yera preferita por os Banu Yas y os suyos aliatos sobre l'atra bandera de canto blanco que feban servir os Qawasimi. En 1939 o Flaggenbuch d'a marina alemana estableixe l'amplaria d'a francha en 1/6.
A bandera d'a guardia d'o xec ye verda con o escudo en o centro; a policia de Dubai utiliza tamién bandera verda con o emblema en dorato en o centro; l'academia de policia tien a mesma bandera pero en o centro bi ha o escudo de l'academia. As duanas, l'aeropuerto, a zona de Jebel Ali, a universidat y a municipalidat utilizan banderas blancas con o logotipo. A bandera de "Dubai Petroleum Company" ye roya con o logotipo blanco en o centro. Os departamentos administrativos tamién tienen banderas blancas con o logotipo en meyo.
O escudo de Dubai ye un ovalo con dos imachens, una d'un barco —un dhow—, que simboliza a costa, y en a o costato una d'una palmera, que simboliza a parti interior. Dencima, un falcón. L'ovalo ye flanqueyato por brancas de laurero y a bandera d'o emirato a cada costato. Debaixo, una cinta blanca con o nombre d'o emirato escrito en caracters arabicos (دبي) y latinos (Dubai).
Alfabeto griego
L'alfabeto griego (en griego: Ελληνικό αλφάβητο) ye un repertorio de 24 letras que s'ha feito servir ta escribir a luenga griega dende o sieglo IX u VIII a.C. Ye o primer alfabeto en o sentito estricto d'o termin, ye decir, un sistema d'escritura con caracters diferents ta cada vocal y cada consonant. Actualment se fa servir ta escribir o griego moderno y tamién ta designar unidaz de diversos tipos (en matematicas, fisica, astronomía, etc.). Ye l'antipasau de l'alfabeto latino y de l'alfabeto cirilico, entre atros.
Cantón de Soston
A suya población yera de 24.540 habitants (2007) en una superficie de 378,47 km², con una densidat de población de 65 hab/km².
A capital d'o cantón yera a localidat de Soston, y en feban parte 16 comunas.
Berlanga (Badajoz)
Berlanga ye un municipio extremenyo situau en o sudeste d'a provincia de Badajoz. Se troba situata en a comarca de Campinya Sud y a lo partiu chudicial de Llerena. A suya población yera de 2.434 habitants en 2015, en una superficie de 127.8 km².
Districto de Saint-Benoît
O districto de Saint-Benoît (en francés arrondissement de Saint-Benoît) ye un districto d'o departamento francés y rechión de Reunión. Se divide en 5 cantons y 6 municipios. A capital d'o districto ye a prefectura de Saint-Benoît.
Punta Picón
A punta Picón ye una cima pirenenca de 2.216 metros d'altaria situata en a sierra de Sardanera.
Se troba administrativament en a muga entre Seira y La Foradada d'el Toscar.
Cubilar de Santa Isabel
Dispone de chaminera, mesa, cadieras y un puesto ta dormir.
Actividatz
Se troba a os pietz de punta Lierga (2.267 m), por o que da acceso a atros picos d'iste macizo como a punta Boltorín (2255 m) u a punta Betrín (2.233 m). Tamién se troba amanau d'o macizo de Cotiella (2.915 m) y de Mobisón Gran (2.601 m) y Mobisón Chicot (2.535 m).
Tabla periodica d'os elementos
A tabla periodica d'os elementos fue proposata por Dimitri Mendeleiev y Julius Lothar Meyer.
Codificación de colors d'os simbolos d'os elementos:
Districto de Saint-Pierre
Districto de Saint-Pierre puet fer referencia a:
Buenaventura
Buenaventura ye un municipio d'a provincia de Toledo, en a comunidat autonoma de Castiella-La Mancha, Espanya. A suya población ye de habitants, en una superficie de 35,77  km² y una densidat de población de 0 hab/km².
Astigarraga
Astigarraga (Astigarraga en basco y oficialment, Astigarraga en castellano) ye un municipio d'a comunidat autonoma d'o País Basco, en a comarca de Donostialdea y provincia de Guipuzcua.
A suya población ye de 4.709 habitants (2010) en una superficie d'11,91 km², con una densidat de población de 395,38 hab/km².
Como curiosidat, ye a localidat con mas sidrerías de tot o País Basco. Por ixo ye considerada como la capital d'a sidra (con permiso d'Hernani y Usurbil, tenendo tamién istas dos localidaz cuantas sidrerías). Hue nomás que en Astigarraga se i troban 21 sidrerías: Akelenea, Artola, Alorrenea, Arrizabalaga, Astarbe, Bereziartua, Buenabentura, Etxeberria, Gartziategi, Gurutzeta, Irigoien, Larrarte, Lizeaga, Mendizabal, Mina, Oialume Zar, Oiarbide, Petritegi, Rezola, Sarasola y Zapiain. Cada anyada se i celebra, como en atros puestos d'ista comarca, o Sagardo Eguna ("Día d'a Sidra").
Cheografía
A localidat d'Andoain se troba situada a 25 metros d'altaria sobre lo livel d'a mar, a 4 km de distancia d'a ciudat de Sant Sabastián, a capital d'as suyas provincia y comarca.
Villa del Prado
Villa del Prado ye un municipio espanyol d'a comunidat autonoma de Madrit. A suya población ye de 6.337 habitants (2021) en una superficie de 78,42 km².
Palacio d'o marqués d'Ayerbe de Zaragoza
O palacio d'o marqués d'Ayerbe (en castellano palacio del marqués de Ayerbe) estió un palacio que yera en Zaragoza situau en a desapareixida carrera d'el Pilar, en o solar de l'actual Casa d'a Ciudat, seu d'o Concello de Zaragoza. Yera a lo costau d'a Posada d'os Reis y d'a clamada Casa Daina.
Historia
O palacio estió construyiu en o sieglo XVI per lo marqués de Lierta dica que pasó a estar propiedat d'os marqueses d'Ayerbe quan lo marquesau de Lierta s'incorporó a lo d'Ayerbe en chinero de 1767. O palacio estió reformau en o sieglo XVIII. En 1835 sirvió como seu temporal d'a Reyal Maestranza de Caballería de Zaragoza. En 1870 se construyió en o suyo chardín un cenador con as restas d'o recientment espaldau palacio de Torrellas. En 1901 o palacio estió vendiu a lo conde de Magalhaes. Posteriorment pasó a mans d'a familia Brun. Una parti d'o palacio sirvió como viviendas de loguero, mientres que unatra como colechio de relichiosas. En mayo de 1942 estió espaldau pa enamplar a plaza d'o Pilar.
Descripción
O palacio teneba una superficie total de 2980 m2 repartius en 895 m2 de chardín, 380 m2 de luna y 1777 m2 en l'edificio. Teneba una bodega, 5 plantas y una falsa.
Restas
Diversas lampas d'o palacio penchan actualment dentro d'a Basilica d'o Pilar.
Acer pseudoplatanus
Acer pseudoplatanus (L.) ye una especie d'acirón natural d'o centro y sud d'Europa, anque en Espanya no i penetra so que per o Pireneu y la Cordelera Cantabrica, puestos don que i habita en o piso montano. Como pasa con as altras especies d'Acer, os acirons A. pseudoplatanus no gosan formar selvas propias, si no que viven espardidos d'entre las formacions d'altras especies, p. ex. achustatos con caixigosas u faberas.
Esta especie se presenta coma árbol de grans dimensions (dica 30 metros), con as ramas obiertas que ixarramican a cabeza de l'árbol, y la crosta grisa y plana, que s'esnafra sola. As fuellas son simples y palmatas, sin as dients que tiene Acer platanoides. Os fruitos son samaras.
Nick Cassavetes
Nick Cassavetes (nombre artistico de Nicholas David Rowland Cassavetes), naixito de Nueva York (Nueva York) o 21 de mayo de 1959, ye un actor, director cinematografico, guionista y productor cinematografico estausunidense, fillo d'os actors John Cassavetes y Gena Rowlands.
Palacio d'os Marqueses d'Almonecir
O palacio d'os Marqueses d'Almonecir (en castellano Palacio de los Marqueses de Almonacid), u tamién conoixida como casa Esmir (u Ezmir), estió un palacio que yera situau en Zaragoza amán d'a Seu.
Historia
O palacio estió construyiu en estilo gotico pa Chuan Manente en 1547. Estió reformau per orden de Catalina Mariana d'Alagón, marquesa d'Almonecir, dentre 1655 y 1670 con un gasto de quasi 4000 libras chaquesas con os mayestros d'obras Pedro Clos y Miguel Cansado. En o sieglo XVII pasa a estar propiedat d'a familia Esmir. Ye alavez quan recibe lo suyo nombre de casa Esmir (u Ezmir). Mientres que la ocupación napoleonica dimpués d'os Setios de Zaragoza sirvió de residencia pa lo cheneral francés Lefevre. S'espaldó en as anyadas de 1960.
Jane Fonda
Jane Fonda (nombre artistico de Lady Jayne Seymour Fonda, naixita de Nueva York (Nueva York, Estaus Unius) o 21 d'aviento de 1937, ye una destacata actriz estausunidense, activa en o cine estausunidense dende zaguerías d'os anyos 1950 y con cuantos premios recebitos mientres a suya carrera cinematografica. Ye filla de l'actor Henry Fonda y de Frances Ford Seymour. Chermana de l'actor Peter Fonda, ye tamién tía de l'actriz Bridget Fonda. Tamién ha partecipato en cuantas campanyas politicas, destacando-ne mientres os anyos 1970 por a suya oposición repective d'a guerra de Vietnam.
En a suya filmografía, se puet mencionar belunas d'as suyas interpretacions en cintas como Period of Adjustment (1962, George Roy Hill), Cat Ballou (1965, Elliot Silverstein), Any Wednesday (1966, Robert Ellis Miller), Barefoot in the Park (1967, Gene Saks), Barbarella (1968, Roger Vadim), They Shoot Horses, Don't They? (1969, Sydney Pollack), Klute (1971, Alan J. Pakula), Julia (1977, Fred Zinnemann), Coming Home (1978, Hal Ashby), The China Syndrome (1979, James Bridges), On Golden Pond (1981, Mark Rydell), u The Morning After (1986, Sidney Lumet).
Premios
L'actriz Jane Fonda recibió un premio Oscar a la Millor Actriz en 1971 por a suya interpretación de Bree Daniels en a cinta Klute, dirichita por Alan J. Pakula. Recibió o suyo segundo Oscar a la Millor Actriz en 1978 por o suyo papel de Sally Hyde en Coming Home, una cinta dirichita por Hal Ashby.
Al-Muqtadir
Abú Chafar Áhmad ibn Sulaymán al-Muqtadir Billah estió rei d'a taifa de Saraqusta entre 1046 y 1081.
Abú Cha'far 'Ahmad al-Muqtadir Billah, d'a dinastía d'os Banu Hud, lebó a la taifa de Zaragoza a lo suyo inte mas important politicament y cultural. Estió mecenas d'as ciencias, d'a filosofía e d'as artes. Fació construir o polito palacio de l'Alchafaría a on se reuniban importants intelectuals andalusís.
Al-Muqtadir consiguió achuntar baixo lo suyo mandato as tierras trestallatas dezaga l'herencio d'os dominios de Saraqusta de su pai Sulaymán banu Húd al-Musta'in dividito entre él y os suyos chirmans. Nomás Yusuf, gubernador de Leida, resistió mientres mas de trenta anyadas os intentos d'integración d'o suyo chirmán, dica que fue preso en 1078.
Estió lo periodo de mayor fuga d'a Taifa zaragozana, que, en a segunda metat d'o sieglo XI, nomás teneba como rival a la Sevilla d'Al-Mutamid. As suyas mugas plegoron dica o Mediterranio, cuan, dende 1076 reuniba baixo lo suyo dominio as taifas de Tortosa y de Denya, estando antimás lo rei d'a taifa de Valencia vasallo suyo.
Manimenos, a difícil situación de Zaragoza, menazata por o reino d'Aragón de Remiro I y Sancho Remíriz y con luitas continas por as tierras d'a extremadura navarra y castellana (Tudela, Soria, Guadalachara), obligaban tanto a Al-Muqtadir como a Yusuf de Leida a pagar parias a los suyos vecins cristianos, especialment a lo poderoso Alifonso VI de Castiella.
Lardero
A suya población ye de 6.832 habitants (2006) en una superficie de 20,36 km², con una densidat de población de 336,56 hab/km².
Cheografía
A localidat de Lardero se troba situada a 435 metro]s d'[[altaria sobre lo livel d'a mar, a una distancia de 4 km d'a ciudat de Logronyo, a capital d'a suya comarca, d'a suya provincia y d'a suya comunidat autonoma.
Bula
right|thumb|250px|Bula [[Contra errores Martini Lutheri et sequacium, condenando a Martín Lutero.]] Se conoix con o nombre de bula u bula papal u bula pontificia a un documento sellato on un sello y que contién una decdisión d'un Papa, ya siga declarando un anyo santo, convocando un concilio, nombrando un bispe, arzebispe u cardenal, iniciando un proceso de canonización, establindo un dogma d'o Catolicismo, etc. Ye pues un instrumento de gubierno d'a Ilesia Catolica con intrés cheneral ta toz os fiels d'ixa confesión, y gosa ser conoixito con o nombre d'as suyas primeras palabras.
Etimolochía
A palabra "bula" provién d'o latín bulla, que inicialment designaba cualsiquier chicot elemento de forma redonda (a palabra "bola" tien o mesmo orichen etimolochico) y que dimpués pasó a designar especifcament a un chicot amuleto que portaban os ninos penchato d'o cuello, fabricato con archila cuita. Dimpués o suyo significato s'enampló t'abracar tamién a os primers sellos, que yeran tamién feitos en archila, d'a on deriva dreitament o significato d'a "bula".
Esportistas d'Aragón en os Chuegos Olimpicos de 2004
Aragón estió representata, dentro d'a delegación espanyola ta os Chuegos Olimpicos de Pequín 2008, por siet esportistas Os Chirmans Carlos y Roberto García, María Teresa Gargallo, Javier Gazol, Eliseo Martín, Conchita Martínez y José Jorge Sánchez.
Tarentola
As zalamanquesas u salamanquesas son reptils sauropsidos d'a familia Gekkonidae, clasificatos scientificament como un chenero dito Tarentola, que habitan en a cuenca mediterrania d'Eurasia y en bels puestos más con climas tropicals y subtropicals en o mundo. Son reptils chicotz, d'entre 12 y 15 cm de lonchitut en os adultos, de colors mimeticas con l'ambient a on que viven, y tienen almadetas adhesibas en as mans y os piez ta enfilar-se por as superficies verticals.
A piel ye verrucosa, con prominencias conicas en os adultos que se distribuyen de forma uniforme por o lumo y a coda, especialment fendo dos linias laterals. O cuerpo y a cabeza son aplanatos, y os didos, 5 en cada man y en cada piet, son plans y con a planta en forma de gota. Como en altros Lacertilia tamién pasa, as zalamanquesas pueden esprender-se d'a coda suya si bel posible depredador les n'atrapa.
En este chenero s'ha produeito un proceso d'especiación insular en as Islas Canarias.
Luengas d'oïl
O termin luenga d'oïl designa globalment a branca d'a luengas galorromanicas que se desembolicoron en a parti norte d'a Galia, ye decir a parti norte de l'actual Francia, o sud de Belchica y en as islas Anglonormandas. Ista branca galorromanica d'o norte ha conservato un substrato celtico mas important y ha tenito una influencia mas gran d'as luengas chermanicas que a luenga galorromanica d'o sud, a luenga d'oc, que ye fruito d'una romanización mas intensa d'o espacio mediterranio debito a razons ligatas a os intercambios comercials, a instalación de colonias romanas en o sud-este y a la mayor proximidat cheografica a la fuent orichinal d'o latín, mientres que ha recibito muitas menos colonizacions chermanicas.
Trobamos o termin luenga d'oïl tanto en singular como en plural, as luengas d'oïl, termin que gosa tener a vegatas dos significatos y usos diferents:
L'Academia francesa emplega a siguient definición: a luenga d'oïl agrupa totas as parlas ta as que si se diz oïl (pronunciato /wi/ u /wil/, d'a on "oui"). Seguntes ista deficinión, no bi ha mica distinción particular entre a parla francesa (francés historico) y totas as atras. Asinas, en estar a luenga d'oïl un conchunto de parlas no s'habría d'emplegar a denominación en plural de luengas d'oïl.
Provincia de Teruel
De cheografía monteriza, o suyo clima ye un d'os mas duros d'Europa por a suya sequera y por as diferencias termals de 20 graus en pocas horas en bellas epocas de l'anyo. En a capital os records de temperatura son de 39º (3 de chulio de 1994) y -19º (26 d'aviento de 2001).
A suya economía s'alaceta prencipalment en o cautivo de cerials y en o turismo. En o sector industrial no ha tenito un desembolique industrial completo. En tien dos estacions d'esquí: Chabalambre y Valdelinars, as dos en as sierras de Chabalambre y Gúdar a o sud d'a provincia.
Como reyación a la despoblación y a o baixo desembolique economico, existe un movimiento ciudadán clamato Teruel Existe ta esbellurciar a provincia.
Comarcas teruelanas
Baixo Martín, Xiloca, Cuencas Meneras, Andorra-Sierra d'Arcos, Baixo Aragón, Comunidat de Teruel, Mayestrato, Sierra d'Albarracín, Gúdar-Chabalambre, Matarranya.
Yanguas
Yanguas ye un municipio d'a provincia de Soria (Castiella y Leyón), en a comarca de Tierras Altas.
A suya población ye de 127 habitants (2006), en una superficie de 257 km² y una densidat de 0,49 hab/km².
Cheografía
Yanguas ye situato a 1.285 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, a una distancia de 45 km d'a ciudat de Soria, a capital d'a suya provincia.
Puestos d'intrés
En os anyos 1980, Yanguas fue declarato Conchunto Historico-Artistico.
Txirigol
Txirigol ye un grupo aragonés de musica en catalán, formato en a comarca d'o Matarranya. O suyo estilo musical ye o posthardcore.
Historia
Dimpués d'a experiencia d'a gravación, os tres deciden continar enta debant con o prochecto completando o grupo, ta isto fan venir a plego a l'antigo batería d'Artrosis y a una cantaire de hotas. Con o grupo completo ferán l'enguero suyo en o Festival Kodorock 08 que organiza l'Associació Cultural Casa Nostra de La Codonyera.
As ganas d'aproveitar l'inte y a sabor d'os conciertos fan que o grupo grave en 2009 o suyo primer y solo treballo dica huei. Flors postnuclears salió t'a carrera baixo licencia Creative Commons y fue editau de conchunta por Magofermin y l'Associació Cultural del Matarranya (ASCUMA).
Nombre
O Txirigol ye un plato a base de carbaza tipico de La Codonyera, atros lugars de l'este d'a comarca d'o Baixo Aragón, y de tota a comarca d'o Matarranya
Departamento de Seguranza Nacional d'os Estaus Unius
O Departamento de Seguranza Nacional d'os Estaus Unius (en anglés: United States Department of Homeland Security) ye o departamento executivo federal encargau d'a seguranza publica y de a luita contra o terrorismo, a seguranza fronteriza, inmigración y duanas, seguranza cibernetica y a chestión y prevención debant d'esferra.
Star Trek VI: The Undiscovered Country
Star Trek VI: The Undiscovered Country (títol orichinal en anglés, enguerada en Aragón con o títol en castellano Star Trek VI: aquel país desconocido) ye una cinta estausunidense de cine de sciencia ficción de l'anyo 1991, dirichida por Nicholas Meyer y producida por Ralph Winter y Steven-Charles Jaffe con guión de Nicholas Meyer y Denny Martin Flinn, protagonizada por William Shatner, Leonard Nimoy, DeForest Kelley, James Doohan, Walter Koenig, Nichelle Nichols, George Takei, Kim Cattrall, David Warner y Christopher Plummer.
Departamento de Seguranza Nacional d'os Estaus Unius
O Departamento fue creyau o 25 de noviembre de 2002 y dende o 2 de febrero de 2021 o suyo secretario ye Alejandro Mayorkas.
Adchectivos cualificativos en francés
Os adchectivos qualificativos acompanyan a un substantivo u pronombre y n'expresan una qualidat. Os adchectivos concuerdan en chenero y numero con o substantivo u pronombre a lo que acompanyan. Por un regular o chenero feminín de l'adchectivo se fa anyadindo una -e y o plural anyadindo una -s.
En a colocación de l'adchectivo bi ha diferiencias respecto d'atras luengas romances. Encara que os adchectivos por un regular vaigan dezaga d'o substantivo, bi ha adchectivos curtos y comuns que se posan debant d'o substantivo (un gros livre), y bi ha adchectivos que cambian de significau seguntes a colocación (grand, curieux, seule, ancien, ecetra).
Os graus comparativo y superlativo s'indican con plus, moins, aussi y le plus respectivament.
Chenero
Por un regular o chenero feminín se fa anyadindo una -e final, manimenos bi ha excepcions, y mesmo seguindo a regla cheneral anyadir una -e final suposa cambios ortograficos. En os dos casos s'ha de tener en cuenta a existencia de sufixos formadors d'adchectivos.
Numero
Por un regular o numero plural se fa anyadindo una -s final a la forma en singular. Os plurals feminins son toz regulars, mesmo en os casos que as formas masculinas son irregulars.
En os adchectivos acabaus en -s u -x no s'anyade atra -s pa formar o plural masculín. Os adchectivos acabaus en -al y -eau gosan tener un plural irregular (fondamental - fondamentaux, beau - beaux).
Colocación
Os adchectivos van dezaga o substantivo, de fueras que bel adchectivo curto.
Os adchectivos beau, bon, court, curieux, gentil, grand, gros, haut, jeune, joli, long, mauvais, méchant, meilleur, moindre, petit, pire, vieux y vilain gosan ir debant d'o substantivo.
Aeropuerto de Bucarest-Băneasa
L'aeropuerto de Bucarest-Băneasa ye un aeropuerto situato a 10 kilometros d'a ciudat de Bucarest, en o distrito de Bucarest, Rumania. Yera lo solo aeropuerto de Bucarest dica 1968 cuan que s'inauguró l'Aeropuerto d'Otopeni y actualment ye o segundo aeropuerto rumano en trafico aerio.
Adchectivos cualificativos en francés
Colocación
Bi ha adchectivos que cambian de significau dependendo de si van debant u dezaga d'o substantivo: ancien, brave, certain, cher, dernier, grand, même, pauvre, propre, seul, simple, vrai.
Aeropuerto de Bucarest-Băneasa
Destins
L'aeropuerto de Bucarest-Băneasa tiene conexions con as siguients ciudaz:
Adchectivos cualificativos en francés
Colocación
En tot caso l'adchectivo anteposau fa una liaison obligatoria con lo substantivo.
Grau comparativo
O comparativo de superioridat se fa con plus + adchectivo + que, o comparativo d'inferioridat se fa con moins + adchectivo + que, o d'igualdat se fa con aussi + adchectivo + que.
Grau superlativo
O superlativo se fa con le plus + adchectivo en singular y les plus + adchectivo en plural.
Colors
Os nombres d'as colors en francés son d'orichen romanico y chermanico. Son colors d'orichen romanico noir y vert. Son d'orichen chermanico blanc, bleu, blond, brun y gris. Ye d'orichen mixto fauve. No ye guaire claro porqué a denominación d'a mes gran part d'as colors ye d'orichen chermanico. S'ha dito que o latín yera relativament pobre en denominacions de colors y que se prenió as colors chermanicas a partir d'as diferents capas d'os caballos. Se suposa que a luenga chermanica que introdució os nombres d'as capas d'o caballo en francés (robes du cheval) estió o francico. Manimenos, os francos no yeran un pueblo chermanico que destacase en caballería como os godos.
Piloña
Piloña ye un concello d'a comunidat autonoma uniprovincial asturiana, situau en a comarca d'Oriente y partiu chudicial de Piloña. A suya capital ye la villa de L'Infiestu, en a parroquia homonima.
Adchectivos cualificativos en francés
Colors
Os adchectivos de color simples tienen concordancia con los substantivos. Manimenos ye invariable si a denominación d'a color proviene d'un substantivo que adchectiva a coloración (orange, marron)
Piloña
A suya población ye de 7.915 habitants (2011) en una superficie de 283,89 km², con una densidat de población de 27,88 hab/km².
Luengas y parlas
En Piloña se charra l'astur-leyonés, en grau abanzau de substitución por part de l'idioma castellano. A parla astur-leyonesa de Piloña se clasifica en l'astur-leyonés central, a on s'incluye l'asturiano central.
Adchectivos cualificativos en francés
Colors
Os adchectivos de color tamién son invariables si son feitos de dos colors. S'achuntan ortograficament con un guión.
Piloña
Cheografía
O termin municipal de Piloña ye trescruzau por o río Piloña, un afluent d'o río Sella.
Parroquias
O concello de Piloña ye dividiu en 24 parroquias:
Adchectivos cualificativos en francés
Colors
No se fa servir o guión si bi ha elipsis: vert comme l'olive > vert olive.
Piloña
Mugas
O suyo termin municipal muga con Parres a l'este; con Ponga, Casu y Sobrescobiu a lo sud; con Nava y Cabranes a l'ueste; y con Villaviciosa y Colunga a lo norte.
Adchectivos cualificativos en francés
Chentilicios
Bi ha sufixos creyadors de chentilicios como -ain, -ais, -ois, ecetra, que s'anyaden a lo toponimo. Manimenos, a vegadas se prefiere a estructura de + toponimo.
Os chentilicios s'escriben con minuscla quan fan de verdadero adchectivo acompanyando a un substantivo. Ye quan se substantivan quan s'escriben con mayuscla.
Palacio d'Aytona (Zaragoza)
O palacio d'Aytona (u tamién conoixiu como palacio de Medinaceli) yera un palacio renaixentista situau en a plaza d'o Pilar de Zaragoza que estió espaldau con l'ampliación d'a mesma.
Historia
Estió construyiu en o sieglo XVI per o sinyor d'Ayerbe. En o sieglo XVII pasó a mans d'os marqueses d'Aytona. En 1727 pasó a la casa de Medinaceli. Mientres que los Setios de Zaragoza estió utilizau como hespital improvisau. Posteriorment estió transformau en un edificio de viviendas de loguero. A primers d'o sieglo XX sirvió como seu d'a Delegación de Ficienda. Estió espaldau en os anyos 1940 mientres que l'ampliación d'a Plaza d'o Pilar.
Restas
Tres artesonaus d'o palacio se conservan en o Palacio de Montemuzo dimpués d'a suya restauración en 1993.
Sergio Rodríguez
Sergio Rodríguez puet estar:
Romance de Marichuana
O Romance de Marichuana ye un d'os pocos romances conservatos en aragonés. Presenta versions en tot l'Alto Aragón y dica en os Monegros. Muito popular a zaguers d'o sieglo XIX y primers d'o sieglo XX, se cantaba en as celebracions, fiestas y lifaras. O escritor Ramón J. Sender lo posó boca d'un almugaver d'una novela suya. Seguntes José Ignacio López Susín a suya musica se conservaba en Sobrarbe mientres que en o semontano y en a Val d'Echo ya no se'n acordaban d'a musica y no lo conoixeban que recitato. Actualment La Orquestina del Fabirol en canta una versión, y precisament un disco suyo se titula Me'n baxé ta tierra plana.
O romance conta o viache d'o protagonista enta tierra plana pa fer una voda con una mesacha d'ixa zona. Ye un romance que reflecta o modo de vida y a realidat d'o pastor transhumant pirenenco, y curiosament representa un caracter exogamico en contra d'a cultura d'as vals axials, que ye endogamica sobretot pa os hombres. Se puet veyer o ideyal de belleza femenina que bi heba dica fa meyo sieglo: rolliza, forzuda, tetuda, pulida, uellos negros, chata, alta, ecetra. Tamién bi ha referencias a la vestimenta d'abrigo y os utensilios de cocina, beluns representan a dot.
Eduardo Vicente de Vera considera que o foco d'irradiación d'o romance estió a redolata d'Alquezra.
Luengache d'o romance
En o luengache d'o Romance de Marichuana se troban participios en -ato, -ito, y encara que bel lingüista haiga considerato que ixo probaba que estos participios yeran os usuals dica fa poco tiempo en lugars d'o Semontano como Alquezra, a on que se'n conserva una versión, bi ha atra explicación més razonable. Como se diz a lo principio De los altos Pirineos / he baixato a tierra plana / a cortejar a una moza / que Marichuana se llama, se conta a historia d'un choven d'as vals d'o Pirineu Axial que baixa a la tierra plana, y d'esta traza farían servir estos participios pa imitar a parla d'o montanyés, como una especie de baturrismo que tamién trobamos con atros caracters en as Pastoradas de Ribagorza.
Manimenos extensión d'a conoixencia d'o romance ilustra que dica os decenios de 1950 y 1960 l'aragonés yera una luenga de comunicación regular en tot l'Alto Aragón entre diferents vals y entre as vals, o semontano y os Monegros, a on encara que l'aragonés hese desapareixito feba poco, encara s'entendeba y se conoixeba.
Espiga
En os cerials forma una estructura clarament delimitada a on que se troba os grans individuals, a simient; fruitos simples de tipo aquenio que caracterizan a todas as graminias. As simients van pilladas en un palluzo u pallofa individual, que en bellas especies presenta una llestra mas u menos larga y que ye sésil sobre o tallo central u raquis.
A l'acción de comenzar a producir a espiga os cerials se le diz «cabezar», y a planta de cerial que tiene espiga, sia encara verde u seca, se diz que ye «cabezada» (y o cerial, «cabezau»).
Villalbilla
Villalbilla ye un municipio espanyol d'a comunidat autonoma de Madrit. A suya población ye de 13.038 habitants (2021) en una superficie de 34,63 km².
Güé
Güé u Bue estió un lugar medieval, hue ye desapareixiu, situau en Sobremont, a l'ueste d'Escuer, en l'actual municipio de Biescas (Alto Galligo).
Ye situau a una altaria important, baixo a punta Güé. Nomás i queda una muntonada de piedras de l'antigo lugar, situadas a o sud d'una antiga construcción rectangular que probablement yera una buerda. Baixo o pedregal bi ha restas de sepolturas de losa talladas por l'actual pista forestal.
Toponimia
Encluye o sufixo preindoeuropeu de posesión -ué.
Historia
Apareixe por primera vegada en a documentación medieval como Bue o 26 de marzo de 992 en o Cartulario de Sant Chuan d'a Penya, en un documento en que o conte Sancho Garcés II y a suya muller Urraca donan propiedatz a o monesterio de Santa Cruz d'as Serors:
En 1125 se nombra a Ximino Garcez de Bue y ya en 1280 apareixe documentada a ilesia d'o lugar como perteneixient a la sacristía de Chaca. En 1299 Martín Pérez de Arbeca prene posesión d'a torre de Larrés, recibindo amás os lugars de Cartirana, Borrés, Buey y Varbenuta.
O día 29 d'aviento de 1317, o monesterio de Sant Chuan d'a Penya cede a Sancho de Orós a-saber-las posesions en a redolada de Senegüé:
Mientres os sieglos XIII y XIV a suya ilesia parroquial teneba o títol de rectoría y igual que atros lugars d'a redolada o 27 de setiembre de 1405, contribuyó con doce sueldos chaqueses a las obras d'a Seu de Santa María de Uesca.
Ya en l'anyo 1785 se rechistra como propiedat d'o sinyoría secular, pa perteneixer dimpués a o marqués d'Ayerbe y dimpués a don Sixto Palacios, resident en Chaca, que lo vendió en a decada de 1960 a o Patrimonio Forestal d'o Estau.
Estanca de Loreto
A estanca de Loreto ye una estanca en a redolada de Quarte, Banariés y Huarrios. Estió construita entre os sieglos XV y XVI pa regar os campos d'arredol con augua d'a Isuela. Actualment, tamién ye conectata a l'entibo d'Arguis, y en o suyo prencipio a suya capacidat maxima yera arredol d'os 71.000 m3, mientras que dimpués d'o recreiximiento que se fació, ahora puet llegar a guardar 350.000 m3 d'augua.
Pepín Bello
José Bello Lasierra (*Uesca, Aragón, 13 de mayo de 1904 - † Madrit, 11 de chinero de 2008) estió un escritor y intelectual aragonés.
Biografía
Conoixito como Pepín Bello fue un d'os famosos amigos d'a Residencia d'estudiants de Madrit, entre os que se trobaban muitos d'os miembros d'a cheneración d'o 27 como Lorca, Dalí, Alberti y Buñuel que estioron amigos con él por tota a vida. Con Federico García Lorca compartió una cambra en dita Residencia por bels meses. Pepín Bello ye conoixito como "o fotografo d'a cheneración d'o 27", por haber quitato a gran parte d'as fotos que se'n conservan d'ixas envueltas (o periodo que vivión chuntos en Madrit y as trobadas durant a fins d'a decada d'os 1920 y o prencipio d'a guerra civil en 1936.
Estió o fillo d'o incheniero Severino Bello Poysuan, y tenió relación dende chicot con personaches como de l'altaria de Chuaquín Costa, Ramon y Cajal y Francisco Giner de los Ríos, que yeran amigos con su pai. Dentró en a Residencia de Estudiants con once anyos. Estudió medecina y durant a Republica desempenyo bels cargos oficials, encara que ya heba desempenyato bels cargos de relevancia antis d'a II Republica, en a Exposición Iberoamericana de Sevilla, ciudat en a que plegó en 1927 y an que i vivió dica 1936. En Sevilla conoixió y mesmo fue muit amigo con Ignacio Sánchez Mejías, o mitico torero d'a cheneración d'o 27, que morió mientres una corrida de toros. Tamién en Sevilla fue un d'os organizadors d'un homenache a Góngora en l'Ateneu.
Enrique Vila-Matas dició que yera "l'arquetipo chenial de l'artista hispano sin d'obras". A suya actividat profesional s'aluenyó de l'actividat cultural propiament dita, encara que mantenió contactos con prous d'os amigos feitos en a Residencia, como Rafael Alberti.
Mientres a Guerra civil espanyola vivió en Madrit, y dimpués estió consellero d'a Hidroelectrica de Uesca. Fació parte de negocios no guaire enfortunatos: una fabrica de piels en Burgos, y un motocine en Madrit. Dimpués se chubiló. En 2004 le fuoron atorgatos a Medalla d'Oro a lo merito en Bellas Artes y o Premio Aragón. Morió l'11 de chinero de 2008 a los 103 anyos.
Lisa Edelstein
Lisa Edelstein ( en anglés), naixita de Boston (Massachusetts) o 21 de mayo de 1966, ye una actriz y guionista estausunidense.
Granollers
Historia
Se n'hi han trobato restos arqueolochicos de 4.000 anyos d'antiguedad. Pero a primera mención d'a ciudat estió l'anyo 944, citata como Granularios Subteriore.
L'anyo 1291 estieron construyitas as murallas de la ciudat, dica os anyos 1366-1380, baixo o rei Pietro IV d'Aragón.
L'anyo 1418 Granollers estió incorporata a la Corona por o rei d'Aragón Alifonso V, extinguindo os suyos lazos feudals, rescatada por os suyos ciutadans, que abonaron 10.000 florins.
En a Guerra Civil Catalana de 1462-1472, os habitants de Granollers estieron aliatos con a Cheneralidat de Catalunya contra o rei Chuan II d'Aragón. Pietro V d'Aragón, dito o Condestable de Portugal, hi morió l'anyo 1466.
Durante a Guerra Civil Espanyola, Granollers estió bombardiada por l'aviación italiana o 31 de mayo de 1938, con centenars de victimas civils.
Aramón Cerler
Aramón Cerler ye una estación d'esquí aragonesa d'o grupo Aramón situata en a localidat de Sarllé, municipio de Benás, en o Pireneu Aragonés.
Descripción
Sarllé ye a estación d'esquí alpina mas alta d'o Perineu aragonés. Ye situata en o corazón d'a val de Benás, rodiata de selvas de pinos y 60 picos de mas de 3.000 metros d'altaria.
Servicios
Ofreixe os servicios d'una estación d'esquí: remuntes, anfermeria, escuela d'esquí, logadura de material, restaurants, etcetra. Tamién ofreixe servicios en verano, como baixada en bicicleta.
Santa Maria d'Oló
A suya población ye de 1.089 habitants (2008), en una superficie de 64,24 km² con una densidat de población de 16,95 hab/km².
Cheografía
A localidat de Santa Maria d'Oló ye situata a 542 metros d'altaria sobre o livel d'a mar.
D'o suyo termin municipal fan parte os lugars de La Frau, El Pla de Grassetes, El Raval de la Rovirola, El Raval de Santa Eulàlia, Sant Joan d'Oló, Sant Feliuet de Terrassola y Sant Vicenç de Vilaresau.
Cabezamesada
Cabezamesada ye un municipio d'a provincia de Toledo, en a comunidat autonoma de Castiella-La Mancha, Espanya. A suya población ye de habitants, en una superficie de 59,82  km² y una densidat de población de 0 hab/km².
Outeiro de Rei
Outeiro de Rei (Outeiro de Rei en gallego y oficialment, Otero de Rey en catellá) ye un municipio gallego d'a provincia de Lugo, situato en a comarca de Lugo.
A suya población ye de 4.886 habitants(2008), en una superficie de 134,2 km² y una densidat de 36,41 hab/km².
Pagellus bogaraveo
O besugo (Pagellus bogaraveo (Brünnich, 1768) ) ye un peix d'a orden d'os Perciformes y familia Sparidae que se troba sobretot en as auguas de l'este de l'Atlantico Norte dende lo sud de Noruega dica lo Cabo Blanco en Mauritania, a suya aria de distribución s'extiende enta la Mediterrania occidental dica l'Estreito de Sicilia y la mar Hadriana. Tamién se troba arredol d'as Islas Canarias y las Azores y s'ha rechistrau en Islandia.
Ista ye una especie omnivora que tien una dieta diversa de crustazios, musclos y peixes chicotz. Tamién puede minchar materia vechetal.
Lo besugo ye un hermafrodita, asinas, a l'empezadura d'o suyo ciclo de vida ye masclo y dimpués entre as edatz de 2 y 7 anyos, manimenos, se convierte en fembra.
Lo besugo ye un pescau comestible important que se comercializa fresco y conchelau en tota la Mediterrania.
Terrauba
Terrauba (Terrauba en occitán, Terraube en francés y oficialment) ye una comuna occitana en o departamento francés de Gers, rechión d'Occitania, districto de Condòm y cantón de Leitora-Lomanha.
A suya población ye de 381 habitants (1999) en una superficie de 25,14 km², con una densidat de población de 15,15 hab/km².
12 de chulio
Atros países
right|thumb|250px|L'actriz y cantaire estausunidense [[Cheryl Ladd, naixita o 12 de chulio de 1951.]]
Fruito
thumb|200px|Carrazos d'[[ugas, fruito d'a vinya.]] O fruito (d'o latín < fructu) ye, en as plantas anchiospermas, un organo constituito por l'ovario fecundau (y a sobén tamién atras partis florals) que contiene as simients y que colabora a espardir-las cuan son maduras. A paret de l'ovario se transforma en paret d'o fruito y se diz pericarpio. En os casos mas complexos, como en os fruitos carnosos, o pericarpio ye formau por tres capas diferents: exocarpio, mesocarpio y endocarpio, estando o primero o que corresponde a l'epidermis (monostratificau y cutinizau). A función prencipal d'iste pericarpio ye protecher a la simient.
En o creiximiento de l'ovario ta formar un fruito intervienen as hormonas de creiximiento: auxina u acido indolacetico, chiberelinas, citocininas y etileno. L'auxina ye indueita por o gran de polen y l'ovulo fecundau. Asinas, a mayoría d'os fruitos implican a formación de simients, pero bellas plantas pueden producir fruitos sin que ixo pase. Istos fruitos se dicen partenocarpicos y entre muitos atros trobamos os platanos, os figos, y as naranchas. O fenomeno se debe a o feito de que se forman hormonas de creiximiento espontaniament u a consecuencia d'a polinización que actua como estimulo. D'ista traza, s'ha aconseguiu producir melons, pinyas y tomates sin de fecundación previa con a simpla inchección d'auxinas en l'ovario.