cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Adrada de Haza
Adrada de Haza ye un municipio castellanoleyonés d'a provincia de Burgos, situau en a comarca d'a Ribera del Duero y partiu chudicial d'Aranda de Duero.
A suya población ye de 252 habitants (2009), en una superficie de 10,28 km² y una densidat de población de 24,51 hab/km².
Cheografía
A localidat d'Adrada de Haza se troba situada a 825 metros d'altaria sobre lo livel d'a mar, a una distancia de 97,6 km d'a ciudat de Burgos, a capital d'a suya provincia.
I soliti ignoti
I soliti ignoti (títol en italiano, en aragonés O solitos desconocidos, enguerada en Aragón con o títol en castellano de Rufufú) ye una cinta italiana de l'anyo 1958 de cine de comedia dirichita por Mario Monicelli seguntes un guión de Mario Monicelli, Agenore Incrocci, Furio Scarpelli y Suso Cecchi D'Amico, con una banda sonora orichinal de Pietro Umiliani y una dirección de fotografía de Gianni Di Venanzo.
Producita por Franco Cristaldi ta Vides Cinematografica, en o suyo reparto incluye a destacatos actors como Vittorio Gassman, Marcello Mastroianni, Claudia Cardinale u Totò y que ha recibito cuantos premios.
Los Abellares
Los Abellares ye un cerro de 467 m d'altaria situau en o termin municipal de Calanda.
686
Defuncions
680'erne
Griego calabrés
O griego calabrés, greco-calabro u greco-bobesiano (en griego Κατωιταλιώτιικα) ye a versión d'o grecoitaliano usato en Calabria, en oposición a l'atro dialecto grecoitaliano que se charra en a Grecia Salentina. As dos luengas son a sobén ementatos de conchunta como grecoitaliota (Katoitaliótika) u grecanico u griko, pero as dos versions son diferents en o suyo desarrollo historico.
El Verger
El Verger (El Verger en catalán y oficialment; Vergel en castellano) ye un municipio valenciano, situau en a comarca d'a Marina Alta, provincia d'Alicant y partiu chudicial de Denya.
A suya población ye de 4.858 habitants (2010) en una superficie de 8,16 km², con una densidat de población de 595,34 hab/km².
Cheografía
A localidat d'El Verger se troba situada a 25 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, a una distancia de 96 km d'a ciudat d'Alicant, a capital d'a suya provincia.
Besians
Besians ye un lugar de Ribagorza situato a 3 km de Perarruga, pertenexient a este municipio d'a provincia de Uesca. En 1991 teneba 79 habitants.
Parla
Chabier Tomás Arias en o suyo libro sobre l'aragonés viellosobrarbés da noticia que en Besians son rechistratos os articlos a, as, como en A Fueva, encara que se i charre ribagorzano. En a pastorada de Besians podemos leyer un pasato perfecto sintetico en lo cielo ie fizo un gran prodigio. Manimenos ye problematico relacionar a parla d'as pastoradas ribagorzanas con o ribagorzano en un pasato recient porque seguntes opinan bels autors, en bels trozos imitaban la parla d'a Fueva u Sobrarbe, considerando-las mes rusticas que o ribagorzano.
Xalanz
Xalanz (Jalance en castellano y oficialment), ye un municipio de la provincia de Valencia, situau en la comarca de Requena-Utiel, en la Valencia castellana. La suya población ye de 914 habitants (2015), en una superficie de 94,80 km² con una densidat de población de 9,78 hab/km².
Toponimia
O toponimo Xalanz s'interpreta a partir de l'arabe xalans ("terreno suelto", "terreno chesenco"). La erosión d'a cobertera cretacia y churasica ha feito que afloren os materials tobos de facies Keuper (Triasico superior) en forma de terrers u badlands.
En la obra d'Al-Idrisí se fa mención de ŠLNŠ como un castiello cerca d'Exativa y d'Ayora.
Cazataire maldito
250px|thumb|right|A "Cacera salvache de Wodan" (1882), de [[Friedrich Wilhelm Heine.]] O cazataire maldito ye un mito prou extendito por Europa occidental, consiste en un cazataire condemnato a cazar pa cutio acompanyato d'os suyos cans.
N'existen muitas versions y una d'as suyas inspiracions ye astronomica: as constelacions que se veyen en hibierno u en verano y nunca no se troban. Orión, a Onsa mayor, Lepus y Scorpio i son embrecatas.
A vegatas o cazataire maldito ye un personache clarament historico (Carles Magno) u historizato (Artús), u una antiga divinidat (Wōdanaz-Odín)
En as mitolochías pirenencas as versions que en tenemos son:
Sobrecollida de Ribagorza
La sobrecollida de Ribagorza, yera una d'as sobrecollidas en as que se dividiba o Reino d'Aragón. Os suyos limites no consonaban exactament con os de l'antigo condau de Ribagorza y teneba como obchetivo a percepción d'os impuestos sobre as mercaderías procedents d'o prencipau de Catalunya u d'a val d'Arán.
Ista sobrecollida teneba unas mugas interiors pareixidas y mugas exteriors iguals que l'actual comarca de Ribagorza.
Sant Ramón (Zaragoza)
Sant Ramón ye una pedanía de Calatayú. En 1999 yera despoblato.
Fuente-Álamo
Fuente-Álamo ye un municipio d'o nord-este d'a provincia d'Albacet (Castiella-La Mancha). Fa parte d'o partiu chudicial d'Almansa.
A suya población ye de 2.643 habitants (2011) en una superficie de 133,39 km² y una densidat de población de 19,81 hab/km².
Cheografía
A localidat de Fuente-Álamo se troba situata a 720 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, a una distancia de 61 km d'a ciudat d'Albacet, a capital d'a suya provincia.
Mugas
O termin municipal de Fuente-Álamo muga con Chinchiella de Mont Aragón a l'ueste; con Pétrola y Corral-Rubio a lo norte; con Montealegre del Castillo a l'este; con Chumiella a lo sudueste; con Ontur a lo sud; y con Tobarra a lo sudeste.
Carramolina
Carramolina ye una pedanía de Calatayú. En 1991 yera despoblato, encara que en 2018 teneba 1 habitant.
Toponimia
Provién de "Carrera de Molina".
Las Planetas
Las Planetas ye un mont de 435 m d'altaria situau en o termin municipal d'Albalat de l'Arcebispe.
En a suya cima bi ha un vértiz cheodesico.
Allande
A suya población ye de 2.106 habitants (2008) en una superficie de 342,24 km², con una densidat de población de 6,15 hab/km².
Parroquias
150px|thumb|right Principals poblacions d'Allande. O concello d'Allande ye dividiu en 17 parroquias:
Mugas
O termin municipal d'Allande muga a lo norte con Villayón, a lo sud con Cangas del Narcea y Ibias, a l'este con Tinéu y a l'ueste con Pezós, Grandas de Salime y Negueira de Muñiz (Lugo, en Galicia).
Luengas y parlas
En a mitat oriental d'Allande (Bisuyu, L.linares, L.lomes, Paraxes, La Puela, Vil.lagrufe, Vil.lar de Sapos, Vil.laverde, Zalón), se charra l'astur-leyonés y en a mitat occidental (Verducedo, Bustantigo, Lago, Santa Colomba, Santo Millao, San Martín del Valledor, San Salvador del Valledor), se charra gallego.
A parla astur-leyonesa d'a partida oriental d'Allande se clasifica en l'astur-leyonés occidental, a on s'incluye l'asturiano occidental, estando una zona d'alofonos de la Ll- de la serie de la che vaqueira.
Atleta
Un atleta (d'o griego antigo αθλος (athlos), 'competición') ye una persona que poseye una capacidat fisica, fuerza, achilidat u resistencia superior a la meya y, en conseqüencia, ye apta ta la realización d'actividatz fisicas, especialment ta las competitivas.
Tamién recibe iste nombre a persona que practica l'atletismo.
Antis mas, recibioron o nombre d'atletas os qui participaban en os Chuegos Olimpicos.
Os quatro pilars d'un atleta son a resistencia, a fuerza, a velocidat y a flexibilidat (4 capacidatz fisicas basicas) y muitos atletas destacan en cuantas disciplinas (eix.: Carl Lewis como velocista y Mariusz Pudzianowski como atleta de fuerza).
Historia
miniaturadeimagen|Apoxiomenos, estatua romana copia d'una griega en bronce Se deciban asinas entre os griegos a os hombres robustos y valerosos que exercitaban o suyo cuerpo ta obtener un premio en prebas fisicas y, tamién, a os poetas, historiadors y musicos que competiban publicament ta aconseguir o premio atorgau a os vencedors en os certamens. En l'Roma se conoixeba como atletas a os luitadors y a os boxiadors, ya que toz os partecipants en atras especialidatz teneban nombres especificos.
A establita d'os combates atleticos ye muit antiga. Se creye que Licaón estió o primer que establió unos chuegos en Arcadia, y Heracles aquell que fació celebre Olimpia. Seguntes o testimonio d'Homero pareixe que antes d'a guerra de Troya se celebraban competicions ya ta fer mas solemnes os funerals d'os grans homes. Pero ye de creyer que alavez no sería una profesión diferent, sino parte d'os exercicios militars como succedió dimpués, un sieglo antes de Platón, quan a freqüencia d'os mesmos chuegos y a esperanza d'o premio y d'a fama metió en sumo credito a chimnastica d'os atletas.
En Grecia, os atletas yeran de condición libre, mientres que os romanos yeran esclaus u libertos.
Istos chuegos, inventaus por a valor y a virtut, decheneroron en vicio y vanidad. L'oficial que presidiba os exercicios se deciba agonistarco, nombre derivau d'a voz griega agon, combate u baralla, por o que se diz agonística a la sciencia de los combates u arte d'os atletas y tamién chimnastica por peliar despullaus.
Preparación
Manimenos d'istos excesos, os antigos aplauden en cheneral a suya templanza: cucha|miniaturadeimagen|Lanzador de chabalina, S. VI a.C. A naturaleza d'os exercicios atleticos, a calor d'o clima y a estación en que se celebraban aquells chuegos obligaban a os atletas a combatir espullaus. Levaban manimenos una mena de tapacodas u faixa clamada zona, que o suyo uso cesó entre os griegos en a XV Olimpiada, con motivo que habendo-se-le caito a un tal Orispo en meyo d'a palestra y enredádose os suyos pietz, con ella cayió y estió venciu.
A desnudez d'os atletas facilitaba l'uso d'as uncions en todas as partes d'o cuerpo. Por o común s'usaba o aceite mezclau con una determinada cantidat de cera y de polvos, con o que se feba una especie de ungüento clamau ceroma, nombre que qualques vegadas se daba tamién a o puesto mesmo que os atletas s'untaban clamau eleothesion, alepterion y unctuarium.
Os atletas se feban untar por os criaus d'a palestra clamaus aliptæ unctores y qualques vegadas s'untaban ells mesmos mutuament. Dimpués d'untaus, se cubriban por lo común con o baleyo que i heba en a palestra y con mas freqüencia, d'arena u de polvo, rechirando-se en ell u bien chitando-se-lo por dencima. Yera isto un preliminar tan esencial en a luita y a o pancracio, que os griegos deciban d'un atleta, que hese levau o premio sin combatir, que heba venciu sin polvo, ye decir, sin de fatiga y sin de pena. Dimpués d'o certamen os atletas se limpiaban y se tornaban a ungir.
Admisión
miniaturadeimagen|Corredors, ceramica, S. IV aC. Ta estar admitius ta competir caleba meter-se baixo a tutela d'os mayestros d'a palestra ta observar diez meses consecutivos y perfeccionar-se con un treballo asiduo en toz os exercicios. Istos preliminars se feban publicament en os chimnasios y quan s'amanaba o diya en que heban de celebrar-se os chuegos olimpicos se redoblaban las fatigas d'os atletas que heban de combatir en ells. Entre os atletas no s'admitiban a os foranos, a os esclaus, ni as personas de naixencia fosca u incierta. Os agonotetas, os atlotetas y os elanódicos yeran encargaus d'informar-se d'a naixencia y costumbres d'os atletas. A istos se les manifestaban as condicions con que yeran admitius y dimpués un heraldo devantando a man ta imposar silencio a o pueblo, la posaba sobre o tozuelo de cadagún d'os atletas y conducindo-los por o estadio preguntaba en alta voz si belún l'acusaba de bel delito, si yera de buenas costumbres y si yera libre, entre d'atras preguntas. Dimpués se feba en Olimpia churar a os atletas:
Agudillo
Agudillo ye un mont con una altaria de 397 metros d'altaria situau o municipio de Sant Per de Calanda.
En o suyo cobalto bi ha un vértiz cheodesico.
Will Ferrell
John William Ferrell u Will Ferrell, naixito o 16 de chulio de 1967 de Newport Beach (California), ye un actor estausunidense, activo en o cine estausunidense dende meyatos d'os anyos 1990.
D'entre a suya filmografía, cal destacar as suyas interpretacions en cintas como Melinda and Melina (2004, Woody Allen) y Stranger than Fiction (2006, Marc Forster).
Odontolochía
thumb|250px|right|Odontologo y una auxiliar atendendo a un pacient. A odontolochía ye una profesión sanitaria que s'ocupa d'a prevención, diagnostico y tractamiento d'as alteracions d'os dients y teixitos adchacents d'a capeza, cuello y boca, ye muito relacionata con a estomatolochía.
Un dentista ye una persona que poseye os conoiximientos, experencia y titulación necesarios ta practicar a odontolochía u cualsiquiera d'as suyas brancas. A practica d'a odontolochía encluye a limpieza, o empaste y a extracción d'os dients, o tractamiento d'os trastornos chinivals (d'as chenivas), a corrección d'as irregularidaz de l'aliniación dental, a realización d'intervencions quirurchicas en a boca u a mandibula, y a construcción y colocación de dients artificials u dentaduras postizas.
Cines Aragonia de Zaragoza
Os Cines Aragonia son unas salas de cine que se troban en Zaragoza (Comarca Central, Aragón. Tienen 16 salas y una capazidat pa 3234 espectadors. A suya obredura estió lo 9 de setiembre de 2009.
689
Defuncions
680'erne
Ioannis Lavrentis
Ioannis Lavrentis (griego: Ιωάννης Λαυρέντης)) naixito de puesto y calendata desconoixitas y muerto tamién en calendata y de puesto desconoixito, estió un atleta griego especializau en cursas de larga distancia, que partecipó en os I Chuegos Olimpicos d'a era moderna celebraus en Atenas en l'anyo 1896 en a preba d'a maratón.
Probablement estió o segundo atleta en ganar una cursa de maratón quan ganó una preba celebrata en Grecia y que yera claseficatoria ta partecipar en os Chuegos Olimpicos de 1896, d'a cursa facioron parte 38 corredors entre ells Spiridon Louis que terminó en o cinqueno lugar. Un mes mas tarde estió uno d'os 17 corredors que prencipioron a cursa d'a maratón y yera un d'os favoritos ta ganar a cursa pero finalment albandonó en o km 24 d'a preba quan iba en o primer lugar.
Asín
Asín ye un municipio aragonés d'a provincia de Zaragoza situato en a comarca de Cinco Villas y partiu chudicial d'Exeya d'os Caballers. Pende d'a diocesi de Chaca y archidiocesi de Pamplona.
A suya población ye de habitants, en una superficie de 18,4  km² y una densidat de población de 0 hab/km².
Toponimia
O toponimo Asín deriva d'una composición toponimica en latín feita con un substantivo ya desapareixiu seguiu d'un chenitivo ASINIĪ ("de l'asno"), que quedó fosilizau.
Cheografía
A localidat d'Asín se troba situata a 584 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, a una distancia de 95 km d'a ciudat de Zaragoza, a capital d'a suya provincia y d'Aragón.
O suyo termin municipal ye trescruzato de norte enta sud por o río Farasdués, un afluent d'o río Arba de Luesia, afluent d'o río Arba.
Cichorium
As chicorias u achicorias (scientificament Cichorium) son un chenero de plantas herbacias en a familia d'as asteracias que concabe especies como Cichorium intybus, una hierba silvestre muit común, y Cichorium endivia, con variedatz d'uso culinario que se conoix popularment como escarolas.
Asín
Mugas
O suyo termin municipal muga con a o norte y a l'ueste con Luesia; a l'este con Orés; y a o sud y a l'ueste con a parte d'o termin d'Exeya d'os Caballers correspondient a Farasdués.
Pero I d'Aragón
Pero I d'Aragón u Pietro I d'Aragón (1070 - † 28 de setiembre de 1104) rei d'Aragón y de Pamplona (1094 - 1104). Fillo de Sancho Remíriz y Isabel d'Urchel. Dende o 4 de chunio de 1094 estió rei d'Aragón y de Navarra, cuan ya en yera de Sobrarbe y Ribagorza dende 1085. O reinau de Pero I significó a enampladura d'o territorio aragonés en as suyas partis central y oriental, en plegando dica a Sierra d'Alcubierre y os Monegros.
Asín
Historia
A villa de Luesia, igual como os lugars d'Orés, Farasdués y Asín, perteneixioron a la corona reyal dica l'anyo 1270, alto u baixo, que se'n reservaba as decimas y primicias. Por ixos anyos fació donación o rei Don Chaime I d'istas poblacions, con as suyas primicias respectivas, a Donya Teresa Gil de Vidaure y a o suyo fillo Don Pero.
Pero I d'Aragón
Cuan su pai Sancho Remíriz morió en o setio de Uesca lo proclamoron rei d'Aragón y Pamplona. Conquerió Uesca (1095), dimpués de redotar a Mustain de Zaragoza en a batalla d'Alcoraz. En 1095 tamién prenió Naval y Salinas, empecipiando a atacar as tierras de Balbastro. Con enchaquia d'a predicación d'a Primera Cruzata s'establió en un pueyo santo, que con o tiempo se clamaría o Pueyo de Sancho, chunto a Uesca (ermita de San Chorche).
Cichorium
Descripción
As chicorias son siempre plantas herbacias no lenyosas. Producen una roseta de fuellas que se debanta a poco sobre o suelo, con un tallo curto en as primeras fases d'o suyo desarrollo vechetativo.
Pero I d'Aragón
Luitó chunto a o Cit en a batalla de Bairén (1097), prenió Balbastro (1101), Sarinyena y prebó de conquistar Zaragoza. Encorraló Tamarit de Litera (1104). Reglamentó o fuero d'os infanzons.
Cichorium
Descripción
As fuellas tienen distribución alterna arredol d'o tallo, y son más largas que amplas, enteras, lancioladas u ovo-lancioladas, d'aparencia fresca, a sobén con espiclas en o revés. O limbo foliar gosa aparentar dentadura u estar aserrau, nunca no liso. A radiz ye napiforme, central, y almagazema nutrients que a planta emplega en a florada y fructificación.
Pero I d'Aragón
Afinco a supremacía militar d'as tropas cristianas sobre as musulmanas, morió o 28 de setiembre de 1104, en a val d'Arán cuan marchaba enta Biarn.
Cichorium
Descripción
En a florada a planta cambea a-saber-lo a suya morfolochía. O tallo se prolarga verticalment dica poder pasar d'o metro d'altaria. As fuellas funcionals, as d'a roseta chovenil, s'ixecan y cayen. O tallo comienza bien luego a ramificar-se (de forma dicotomica) y en os forcons amaneixen fuellas nuevas, más chicorronas que as d'as fases anteriors d'a planta.
Pero I d'Aragón
Se casó en primeras nuncias con Agnés d'Aquitania, en Chaca, en 1086, d'a que naixioron dos fillos que morioron antis que su pai:
Cichorium
Descripción
As flors son azuls u moradas, de color muit viva, y brostan en numero par en un involucro en o extrimo de cada tallo floral, refirmadas por dos (u multiplo de dos) bracteyas por cada involucro. Os petalos en a corola son fusionaus lo menos por a base, pero en bells casos dica la punta. Os estambres son poco vistables, en o centro d'a flor y fusionaus por l'antera.
Pero I d'Aragón
En segundas nuncias se casó o 16 d'agosto de 1097 en Uesca con Berta, a qui le dió como dote unas tierras en a Galliguera, a on que gubernaría cuantos anyos dimpués d'a suya muerte.
Cichorium
Descripción
Os fruitos son vilanos monospermos, aon que as escratas voladeras son más curtas que o fruito. Dimpues d'haber-se produciu o fruito, a planta muere. Os tallos florals d'a segunda fase vital d'a planta gosan quedar-se de piet, secos, en forma de lastons, dica que o tempero y a calamón les fan vulcar-se.
Habitat
As chicorias habitan en una ampla diversidat de suelos, dende calsineros dica silicios u basalticos, siempre que i troben qualque cosa de compuestos nitrochenaus, pues son plantas mayoritariament nitrofilas. Ista preferencia por o nitrocheno fa que se'n gose trobar en arias humanizadas u aon que i haiga presencia freqüent d'animals (en a naturaleza, os compuestos nitrochenaus en o suelo dimanan con muita freqüencia d'as deposicions -fiemo y orina- d'os animals, u bien d'o contacto entre a tierra y l'aire atmosferico quan se'n ha feito un movimiento). Por ixo son hierbas habituals en as marguins d'os camins, cunetas de carreteras, pratos, uebras, articas, femallas y un largo etcetera de micro-habitats que tienen l'acción de l'Hombre como denominador común.
As chicorias precisan un buen grau d'humedat en a tierra mientres que creixen, y como a mayoría son encara funcionals a temperaturas baixas, muitas forman y fan creixer a suya roseta de fuellas principals en os meses de l'hibierno. A florada se desviene en os meses de más calor, qualques especies en a primavera y belatras en os meses estivals. S'ha descrito o comportamiento de florada d'as especies con interés economico, como a escarola, y pareix que a disminución d'a humedat en o suelo podría estar o factor desencadenador.
Sobrecollida de Tarazona
La sobrecollida de Tarazona yera una d'as sobrecollidas en as que yera dividiu o Reino d'Aragón. Esta sobrecollida dominaba o curso de l'Ebro dende a muga con o reino de Navarra dica as puertas d'a capital aragonesa y controlaba os camins paralelos que daban acceso a Castiella, a traviés de Borcha y Tarazona, y a Navarra por Taust, Exeya d'os Caballers y Sos d'o Rei Catolico.
Seguntes o fogache de 1495, Ista sobrecollida teneba 4.953 fuegos.
Marivella
Marivella (Marivella en castellano) ye una pedanía aragonesa de Calatayú, en a comarca de Comunidat de Calatayú y provincia de Zaragoza.
La suya población ye de 10 abitadors (1999).
Cheografía
Marivella ye situata a una distancia de 90 km de Zaragoza, a capital d'a suya provincia y d'Aragón.
Val Palmas
Val Palmas (Valpalmas en castellano) ye un municipio aragonés d'a provincia de Zaragoza situau en a comarca de Cinco Villas y partiu chudicial d'Exeya d'os Caballers.
A suya población ye de 165 habitants (2008) en una superficie de 39,6 km² y una densidat de 4,17 hab/km².
Molimentos
A Ilesia de Sant Hipolito de Val Palmas, una ilesia d'o sieglo XVIII en estilo neoclasico adedicada a Sant Hipolito, que ye la ilesia parroquial d'o lugar.
Atletismo en os Chuegos Olimpicos de Londres 2012
L'atletismo en os Chuegos Olimpicos de 2012 estió representato por 47 prebas d'atletismo (24 masculinas y 23 femeninas) mientres os Chuegos Olimpicos de Londres 2012, y en as que parteciporon 2.231 atletas de 201 Comités Olimpicos nacionals.
As prebas s'escaicioron dende o día 3 dica o 12 d'agosto, en l'Estadio Olimpico de Londres. As cursas de rota y marcha prencipioron en The Mall y recorrioron circuitos urbans por parques y carreras d'a ciudat.
Religada
thumb|200px|Cuatrefuellas en una puerta en [[Moriello de Sampietro.]] Religada ye a denominación cheneral que reciben os simbolos gravatos en casas u elementos artesanals como simbolos protectors. En o Pireneu bi'n ha dos modelos basicos:
Tamién podemos trobar religadas con tres partes iguals trisquels, u con atra simetría.
Sobrecollida de Teruel
A sobrecollida de Teruel yera una d'as sobrecollidas en as que se dividiba o Reino d'Aragón. A sobrecollida presentaba a peculiaridat d'estar composada por seis arias deseparadas, bellunas d'ellas mugants nomás que con a vecina sobrecollida de Mont Albán.
Ista sobrecollida contaba con 2.720 fuegos seguntes o fogache de 1495.
La Font de la Figuera
La Font de la Figuera (Fuente la Higuera en castellano) ye un municipio valenciano situato en a provincia de Valencia, en a comarca d'a Costera y en o partiu chudicial d'Exativa.
A suya población ye de 2.237 habitants (2007), en una superficie de 84,34 km² con una densidat de población de 26,52 hab/km².
Cheografía
A localidat de La Font de la Figuera se troba situata a 553 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, a una distancia de 45,2 km d'a ciudat d'Exativa, a capital d'o suyo partiu chudicial, y de 94,4 km d'a ciudat de Valencia, a capital d'a suya provincia y d'o País Valenciano.
Mas de Tarrasa
Mas de Tarrasa ye un mont de 355 m d'altaria situau en o termin municipal de Alcanyiz.
En a suya cima bi ha un vértiz cheodesico.
Cine Palafox de Zaragoza
O Cine Palafox de Zaragoza son unas salas de cine que se troban en Zaragoza (Comarca Central, Aragón). Tienen 11 salas y una capacidat pa 2768 espectadors. A suya obredura estió lo 4 d'otubre de 1954.
Xarafuel
Xarafuel (Jarafuel en castellano, Xarafull en catalán) ye un municipio de la provincia de Valencia, situau en la comarca de Requena-Utiel, en la Valencia castellana. La suya población ye de 808 habitants (2015), en una superficie de 103,10 km² con una densidat de población de 7,81 hab/km².
Chicoria (desambigación)
O nombre chicoria ye comun en as romances d'a peninsula Iberica y conta con unatra variant muit común, achicoria, con a- protetica. En aragonés, «chicoria» y «achicoria» son as variants más comuns y distribuidas, como tamién pasa en castellano. En aragonés, manimenos, se documenta tamién variants minoritarias como chicoira, (común con o catalán xicoira), un caso de metatesi dende a radiz latina, y chocoria y chocaina. A forma «chocaina» podría estar una deformación en incorporando-ie a desinencia en -aina producida por asimilación a livel popular con belatros fitonimos comuns, como as «plantainas» u a «ferraina».
Desambigación
thumb|right|250px|As follas basals d'a chicoria [[Cichorium intybus. As semellanzas morfolochicas en a fuella son o nexo d'unión de muitas plantas que se conoix popularment como chicorias.]] Por tanto, con o nombre de «chicoria» u beluna d'as suyas variants, se puede fer referencia a:
Pardines
Pardines ye un municipio catalán situato en la provincia de Chirona y en la comarca de lo Ripollés. La suya población ye de 159 habitants (2009) en una superficie de 31,1 km², con una densidat de población de 5,11 hab/km². left|200px|thumb|Torre de la Ilesia de Sant Esteve de Pardines.
Ilias Kafetzis
Ilias Kafetzis (griego: Ηλίας Γ. Καφετζής) naixito y muerto en calendata y de puestos desconoixitos, estió un atleta griego especializau en cursas de larga distancia, que partecipó en os I Chuegos Olimpicos d'a era moderna celebraus en Atenas en l'anyo 1896.
Estió uno d'os 17 corredors que prencipioron a cursa d'a maratón pero no consiguió terminara a cursa albandonando alredor d'o km 9.
Anguix
Anguix ye un municipio d'a comunidat autonoma castellanoleyonesa d'a provincia de Burgos, situau en a comarca d'a Ribera del Duero y partiu chudicial d'Aranda de Duero.
A suya población ye de 157 habitants (2009) en una superficie de 13,44 km², con una densidat de población d'11,68 hab/km².
Cheografía
A localidat d'Anguix se troba situada a 550 metros d'altaria sobre lo livel d'a mar, a una distancia de 71 km d'a ciudat de Burgos, a capital d'a suya provincia.
Ripoll
Ripoll ye un municipio catalán situato en a provincia de Chirona, en a comarca d'o Ripollés (en ye a suya capital) y partiu chudicial de Ripoll (tamién en ye a capital).
A suya población ye d'11.057 habitants (2009) en una superficie de 73,30 km², con una densidat de población de 150,85 hab/km².
Cheografía
A localidat de Ripoll se troba situata a 691 metros d'altaria sobre o livel d'a mar.
D'o suyo termin municipal fan parte os lugars de Brucs, La Colònia de Santa Maria, Llaés, Ordina (Rama, El Remei, Ripoll, Rocafiguera, Sant Antoni, Sant Bartomeu, Sant Bernabé de les Tenes y Sant Roc.
Dinastía Belascotenes
A dinastía Belascotenes estió una dinastía a la que perteneixioron dos d'os primers contes d'Aragón.
Historia
Gubernoron en o condau d'Aragón por un periodo de 24 anyos dimpués de que García I se casase en o 820 con Matrona Aznárez, filla d'o suyo predecesor o conde Aznar I Galíndez, a qui forachitó dimpués de matar a o suyo fillo Centulfo Aznárez. Le succedió o suyo fillo Galindo Garcés que en morir sin descendients cedió en l'anyo 844 o poder atra vegada a os Galíndez.
Giacomo Matteotti
Giacomo Matteotti estió un politico socialista italiano, naixito en Fratta Polesine (provincia de Rovigo) o 22 de mayo de 1885 y muerto en Roma l'11 de chunio de 1924.
Estió o lider d'o Partito Socialista Unitario en a Cambra d'os Deputatos dica o suyo asasinato por o rechimen faixista d'o dictador Benito Mussolini l'11 de chunio de 1924.
Joaquín Costa Martínez
Joaquín Costa Martínez (Monzón, Cinca Meya, 14 de setiembre de 1846 - Graus, Ribagorza, 8 de febrero de 1911), politico, churista, economista y historiador aragonés.
L'anyo 1903 fue esleito deputato en o Congreso d'os Deputatos de Madrid, cargo que albandonó en 1905.
Biografía
Joaquín Costa Martínez naixió de Monzón, encara que a os seis anyos d'edat se treslladó con a suya familia a Graus por lo que tamién se le conoixe como O Lión de Graus. En a ciutat de Uesca cursó o bachillerato, obtenendo o títol de mayestro y d'agrimensor. Tamién estudeó arquitectura pero sin rematar a carrera. Obtenió una pensión d'o gubierno espanyol por asistir a la Exposición Internacional de París de 1867. En Madrid se licenció y doctoró en Dreito y en Filosofia y Letras. Escribe La vida del Derecho (1876) y ye profesor auxiliar en a Universidat Central, cargo que refusa en protesta por a política educativa d'a Restauración chunto a Francisco Giner de los Ríos y atros miembros d'a Institución Libre d'Amostranza. A ista institución laica d'amostranza, inspirata en a filosofía d'o Krausismo, se troba ligato alavez dirichindo o suyo Boletín (1880–1883), fendo clases y participando eficazment en o Congreso Pedagóchico Nacional de 1882.
Unatra vegada en Madrid como pasant, colabora en a Revista de España, en a Revista General de Legislación y Jurisprudencia y en a Reyal Academia de Churisprudencia y Lechislación, a on que presenta os suyos Estudios jurídicos y políticos y a suya Teoría del hecho jurídico individual y social. Mas entabant, en 1887, será profesor y ferá un Plan de una Historia del Derecho espanyol en la antigüedad. Fa parti d'o Congreso de Churisconsultos Aragoneses, en Zaragoza.
Os suyos humildes oríchens le endrezan a la politica; estudeya mas que mas as radices populars d'o dreito consuetudinario espanyol (Introducción a un tratado de política textualmente de los refraneros, romanceros y gestas de la Península, 1881) y o mundo rural fendo parti d'os Congresos d'Agricultors y Ganaderos (1880–1881). Fa parti también en numerosos mítins y conferencias africanistas y abolicionistas, planteyando a suya anvista de El comercio espanyol y la cuestión de África (1882). Diriche, a mas, o Congreso Espanyol de Cheografía Colonial y Mercantil (1883), cofunda a Sociedat de Africanistas y Colonistas que diriche as expedicions a l'Africa occidental y ecuatorial y fa parti d'a Revista de Geografía Colonial (1885–1887).
Por ixas envueltas accede a o cuerpo de notarios (Granada, Chaén) y aboga a escape por a reorganización d'o Notariato, d'o Rechistro d'a Propiedat y de l'Administración de Chusticia (1890). Dentra igualment en o Cuerpo Superior d'Advogatos d'o Estado.
Manimenos, una progresiva malautía d'atrofia muscular le fa instalar-se en o suyo quiesto y familiar Graus (Uesca), dende a on a tamas de tot organiza a la Liga de Contribuyents de Ribagorza que deriva en movimiento político de inclinacions socials. Asinas apareixen cuantas campanyas por tot l'Alto Aragón (dende 1892), con a fin de potenciar a producción agraria gracias a o regano y por meyo d'obras hidraulicas que ha de fer o Estato, en opinión de Costa. left|thumb|200px|Joaquín Costa, Grupo escolar Gascón y Marín, Zaragoza Dimpués d'a suya tornada, a la fin (1893), a una plaza de notario en Madrid, tien agora una anvista muito mas politica y cientifico-social, parando a suya magna obra Colectivismo agrario (1898), en que fa una dura critica d'a destrucción por as desamortizacions y atras practicas d'ancestrals sistemas de propiedat comunal, que describe muit decumentadament, y galvaniza a la opinión publica a radiz d'o Desastre de 1898, en que Espanya pierde as suyas zagueras colonias debito a la guerra con Estaus Unius: Cuba, Puerto Rico y as islas Filipinas.
En o segundo tomo d'o Colectivismo Agrario en España (1898) presenta Costa lo que viene a estar una ampla historia economica d'os sistemas de propiedat y as suyas diversas modalidaz (dende os cotos a las faceras y tierras comunals), as formas de expleitación, etc., tornando dos siglos antis d'a nuestra era; tamién, con notable agudeza, tracta d'o control sobre l'augua y as suyas diferents formas de propiedat, d'as cofadrías pesqueras, etc.
Con os suyos mensaches a las Cambras Agrarias aragonesas consigue a creyación d'una Asamblea Nacional de Productors que s'alía con as Cámbras de Comercio que lidera Basilio Paraíso y a Liga Agraria formata por as clases propietarias castellanas dirichitas por Santiago Alba ta formar a Unión Nacional, nuevo partido político popular y muit critico con o sistema d'a Restauración canovista. Ista propuesta resulta masiau heterochenia y resta por un inte muitos militants a o republicanismo y encara que no se convierte en partiu político. Con tot y con ixo, Costa acata a Unión Nacional, integra as suyas fuerzas, acepta un cargo en o Directorio y redacta o mensache de queixa y protesta a o Congreso d'os Deputatos que se publicó en a prensa l'1 d'abril. Pero no funcionó o intento de fuerza de sacar manifestacions a la carrera: se viedó la de Madrid, y s'autosuspendioron a resta. Reunitos en a casa de Costa, en Madrid, Paraíso refirma accions directas espectaculars como una vaga de contribuyents, mientres Costa creye improbable un alto seguimiento d'ixa mida y mas seguro y fundo o treballo d'un partiu político, educador d'o pueblo. Bi ha diversas opinions sobre a estratechia a realizar entre Costa y Paraíso y a la fin Costa planteya (septiembre de 1900) a suya deseparación d'o Directorio d'a Unión Nacional. Os gremios madrilenyos se aleixan también de Paraíso, si bien a Unión encara celebra un mítin en Barcelona en abril de 1901. Paraíso y Alba s'aseguran os suyos escanyos de deputatos liberals mientres Costa, que suenia encara con un partiu d'intelectuals, chira enta a Unión Republicana. A Unión Nacional se desintegró por a tensión entre os intreses populars y os corporativos. Costa percibió que o poder, tal como yera confegurato, no fería nunca reformas recheneracionistas. En iste afer Costa se troba solenco de tot.
Afectato profundament por o fracaso d'a Unión Nacional, continó, atribuyendo responsabilidaz por a situación espanyola a la propia monarquía en Quiénes deben gobernar después de la catástrofe, Reconstitución y europeización de España y, mas que mas, a espectacular enquesta realizata dende l'Ateneu de Madrid con a colaboración de muitas grans feguras d'a cultura y a sociedat espanyolas (de Miguel de Unamuno a Emilia Pardo Bazán) ta redactar un d'os suyos títols clasicos: Oligarquía y Caciquismo como la forma actual de gobierno en España: urgencia y modo de cambiarla (1901), a on que denuncia a corrupción d'o sistema político canovista d'a Restauración que supondrá a marchinación de Costa d'os centros politicos d'o sistema.
Campions estatals masculins d'os 100 metros lisos
Lista de toz os campions masculins d'os 100 metros lisos dende l'anyo 1970 de bells estatos.
22px|border Lituania
{|
22px|border Países Baxos
==22px|border Nueva Zelanda ==
Discapacitat
thumb|Simbolo de l'accesibilidat.
Se diz que una persona tien una discapacidat si fisicament u mental tien una función basica limitata respecto d'a meya u anulata totalment.
A visión que s'ha dato a lo largo d'o sieglo XX a la discapacidat yera relacionata con una condición u función que se considera deteriorata respecto d'o stándard cheneral d'un individuo u d'o suyo grupo. O termin, de uso frecuent, se refiere a lo funcionamiento individual, encluyendo-ie a discapacidat fisica, a discapacidat sensorial, a discapacidat cognitiva, a discapacidat intelectual, malautía mental, y cuantos tipos de malautía cronica.
D'atra man, a visión basata en os dreitos humans u modelos socials encluye o estudio d'a interacción entre una persona con discapacidat y o suyo ambient; mas que mas o papel d'una sociedat en definir, causar u mantener a discapacidat aintro d'ixa sociedat, encluyendo-ie actitutz u unas normas de accesibilidat que favoreixen a una mayoría en albandonando a una minoría.
O Día Internacional d'as personas con Discapacidat se celebra o 3 d'aviento en cada anyo.
Virus
Un virus (d'o latín virus, "toxina" u "vereno") ye un achent infeccioso submicroscopico que ye incapaz de creixer u reproducir-se si no ye aintro d'una celula huespede. Os virus infectan toz os tipos de vida celular. O primer virus conoixito, lo virus d'o mosaico d'o tabaco, fue descubierto por Martinus Beijerinck en 1899, y actualment se'n conoix mas de 5.000 tipos diferents. O estudio d'os virus recibe o nombre de virolochía, y ye una branca d'a microbiolochía.
Lanz
Lanz (Lantz en basco) ye una localidat Navarra situata en a comarca d'Uzama, partiu chudicial de Pamplona y merindat de Pamplona.
A suya población ye de 112 habitants(2008), en una superficie de 16,94 km² con una densidat de población de 6,79 hab/km².
Cheografía
Lanz ye situato a 629 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, a una distancia de 25 km d'a ciudat de Pamplona, a capital de Navarra.
Torres (Comunidat de Calatayú)
Torres ye una pedanía de lo municipio aragonés de Calatayú, en la comarca de Comunidat de Calatayú y provincia de Zaragoza.
Cheografía
Torres ye situato amán de lo río Miedes, a una distancia de 90 km de Zaragoza, la capital d'Aragón y de la suya provincia.
Sala de cine
thumb|300px|Una sala de cine en [[Australia.]] Un sala de cine, u tamién simplament cine, ye un edificio u puesto pa veyer cintas pa entretenedera. A mayoría de as salas de cine, pero no toz, son operacions comercials que atienden a lo publico en cheneral, que asiste mercando una dentrada. Manimenos, belunas salas de cine son operadas per organizacions u sociedatz sin fins de lucro que cobran a os miembros una tarifa de membresía pa veyer cintas.
A cinta se prochecta con un prochector de cintas en una gran pantalla de prochección en a parti debantera de l'auditorio mientres o dialogo, os sonius y la mosica se reproducen a traviés de cuantos altavoces amontaus en a paret. En o decenio de 2010, la mayoría de as salas de cine son equipadas pa la prochección de cine dichital, lo que elimina la necesidat de creyar y carriar una impresión de cinta fisica en un carret pesau.
En os cines se prochecta una gran variedat de cintas, dende cintas animadas dica exitos de taquilla y documentals. As salas de cine mas chicotas tienen nomás que una sala de visualización con una solenca pantalla. En o decenio de 2010, la mayoría de as salas de cine teneban cuantas pantallas. Os complexos de cines mas grans, que se denominan multicines, un concepto desenvuelto en Canadá en o decenio de 1950, tienen dica trenta pantallas. Os cines gosan vender refrescos, palometas y lamins.
O negocio de as salas de cine se troba en grau decadencia. A competencia d'a televisión, d'o streaming y finalment la crisi de COVID-19 ha meso en periglo a supervivencia de muitas salas de cine.
Esgrima en os Chuegos Olimpicos de Londres 2012
right|thumb|250px|logo olimpico
A Competicions d'esgrima en os Chuegos Olimpicos de Londres 2012 se facioron en o pabillón 4 de l'ExCeL de Londres dente o 28 de chulio dica o 5 d'agosto de 2012.
Se facioron competicions en 10 categorias individuals, 5 masculinas y 5 femeninas, en as que parteciporon 204 esportistas de 44 estatos.
250px|thumb| ExCel Exhibition Centre.
Ixalla
250px|thumb|Ixalla femenina 250px|thumb|Ixalla masculina A ixalla u ixella ye una rechión d'o cuerpo humán situada en a parti inferior d'a unión d'o tronco con o brazo. A ixalla ye amugada por o musclo pectoral mayor (por debant), por o musclo dorsal amplo (por dezaga), por o musclo serrau anterior (en o meyo) y por l'humero (lateralment). Contiene l'arteria axilar y a vena axilar, vasos y ganglios limfaticos, teixiu conectivo y teixiu adiposo.
En ista zona creixe pelo tanto en hombres como en mullers, a partir de l'adolescencia. As mullers de diversas culturas como a occidental a sobén lo eliminan por razons esteticas, pero en o caso d'os hombres a o contrario s'interpreta en bellas culturas como manca de virilidat y por tanto se'n deixa creixer. Con independencia d'a qüestión estetica, as ixallas son propensas a acumular mala olor a causa d'a sudor, existindo mecanismos pa reducir, modificar u mesmo evitar a pudor, como l'asepsia y os productos desodorants.
Sobrecollida de Uesca
A sobrecollida de Uesca yera una d'as sobrecollidaa en as que se dividiba o Reino d'Aragón. Ista sobrecollida teneba como centro a capital oscense, dende on partiban cuantos caminos ta lo Pireneu por as sobrecollidas de Chaca, Aínsa y Balbastro; ta lo Prencipau de Catalunya y ta la capital aragonesa.
Una d'as peculiaridatz que presenta ye que ye ye a unica sobrecollida que no tiene mugas con o exterior d'o Reino d'Aragón, so que nomás que con atras sobrecollidas.
A sobrecollida de Huesca teneba 3.765 fuegos seguntes o fogache de 1495.
Dimitrios Khristopoulos
Dimitrios Khristopoulos a vegatas tamién Christopoulos (griego: Ηλίας Γ. Καφετζής) naixito y muerto en calendata y de puestos desconoixitos, estió un atleta griego especializau en cursas de larga distancia, que partecipó en os I Chuegos Olimpicos d'a era moderna celebraus en Atenas en l'anyo 1896.
Estió uno d'os 17 corredors que prencipioron a cursa d'a maratón pero no consiguió terminar a cursa.
Planoles
Planoles ye un municipio catalán situato en a provincia de Chirona y en a comarca de lo Ripollés. La suya población ye de 282 habitants (2008) en una superficie de 18,7 km², con una densidat de población de 15,08 hab/km².
Embaixada d'Espanya en Andorra
A embaixada d'Espanya en Andorra ye o recinto prencipal d'a misión diplomatica d'Espanya en Andorra, establida en 1993. A suya seu actual ye en a carrera Prat de la Creu d'a ciudat d'Andorra la Viella.
Teresa de Cofrentes
Teresa de Cofrentes ye un municipio d'o País Valenciano d'a provincia de Valencia, situau en a comarca de Requena-Utiel, en a Valencia castellana. A suya población ye de 698 habitants (2007) en una superficie de 110,80 km² con una densidat de población de 6,3 hab/km².
Lista de plantillas d'o Club Deportivo Teruel
Ista ye a lista de plantillas d'o Club Deportivo Teruel por anyadas. Ta veyer a plantilla actual se veiga l'articlo prencipal sobre o CD Teruel.
Plantilla 2014/15
Ta la plantilla d'ista temporata se veiga Club Deportivo Teruel (Sección Plantilla actual).
Dolors (Alicant)
Dolors (Dolores en castellano) ye un municipio de la provincia d'Alicant, situato en la comarca de la Vega Baixa d'a Segura. La suya población ye de 7.392 habitants (2010), en una superficie de 18,69 km² y una densidat de población de 405,04 hab/km².
Mugas
200px|thumb|left|Lo termin de Dolors respecto a los atros municipios de lo Baixo Segura Lo termin municipal de Dolors muga con Sant Fulgenci, Daia Vella, Daia Nova, Almoradí, Catral y Elch.
Embit de la Ribera
Embit de la Ribera (Embid de la Ribera en castellano) ye una pedanía aragonesa d'o municipio de Calatayú, en a comarca d'a Comunidat de Calatayú.
Tien una población de 51 habitadors en 2019.
Cheografía
Embit de la Ribera ye situato a 500 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, a una distancia de 90 km de Zaragoza, a capital d'Aragón.
Donald Sutherland
Donald Sutherland (nombre artistico de Donald McNicol Sutherland), naixito de Saint John (Nueva Brunswick) o 17 de chulio de 1935, ye un actor canadiense, con cuantas cintas d'importancia en a suya carrera cinematografica, como The Dirty Dozen (1967), MASH (1970), Kelly's Heroes (1970), 1900 (1976) u Cold Mountain (2003). Ye chirmán d'os actors Rossif Sutherland y Angus Sutherland.
Caselle Landi
Caselle Landi (en italiano Caselle Landi; en lombardo, Casèli) ye una comuna de Lombardía, en provincia de Lodi, situada a 35 kilometros a lo Sud de suya capital Lodi y a 13 kilometros a lo norte de Piacenza. Os suyos habitants son clamatos casellenses.
Caselle Landi ye ubicata a 44 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, en as planas de Lombardía. A comuna tien una población de 1.658 habitants en una superficie de 44 km². Es una de las comunas con la superficie mas extensas de toda la provincia de Lodi.
Historia
Antes de virar feudo d'os marqueses Landi (1262), se clamaba Caselle Vecchie (Viellas), dimpués Caselle de l Po. Solament muitos anyos dimpués plegó o nombre actual. Dica o 1797 dependeba d'o território de Piacenza.
Dica zaguers d'o sieglo XVI yera en a ribera dreita d'o Po, manimenos fue feita una operación d'incheniería civil pa cambiar o curso d'o riu y Caselle quedó en a ribera izquerda, mesmo perteneixendo a lo Ducau de Parma y Piacenza.
Jim Thorpe
En a suya honor, en 1953, dos anyos dimpués d'a suya muerte, a la ciudat de Mauch Chunk, en Pennsilvania, se li cambió o suyo nombre por Jim Thorpe. Apodada La Suiza d'America, a ciudat agora leva o suyo nombre y se convirtió en o suyo zaguer puesto de descanso an se construyió un puesto funerario en a plaza d'a villa con tierra traita d'a suya Oklahoma natal.
Su filla Grace Thorpe, fue una destacada activista por os dreitos d'os amerindios, y su nieta Dagmar Thorpe ye una escritora, intelectual y activista amerindia.
Controversia olimpica
En l'anyo 1912 participó en os Chuegos d'Estocolmo de 1912 en as prebas de brinco de largaria, brinco d'altaria, pentatlón y decatlón a on en istas dos zagueras prebas ganó a medalla d'oro impresionando y emocionando a os espectadors dica tal punto que en entregar-le as dos medallas d'oro, o rei Gustau V de Suecia, le dició: Vusté sinyor, ye lo millor atleta d'o mundo. Tamién part
L'anyo siguent, li fuoron retiradas as medallas por participar d'antis d'os Chuegos en partius de béisbol de forma remunerada, a suya filla Grace Thorpe, una destacada activista por os dreitos d'os amerindios, luitó por o retorno d'as medallas olimpicas arrebatadas a su pai de forma inchusta, y a inclusión d'as suyas marcas en as listas de records mundials. Dimpués de muitos anyos de luita en os Estaus Unius con l'AAU (Amateur Athletic Unioon) y o COE (Comité Olimpico Estatatounitense) li retornoron o estatus d'atleta amateur que teneba en 1913. Con iste nuevo estatus y a evidencia de que a suya descalificación se fació dimfuera d'o periodo d'a regla d'os treinta dias, o president d'o COI Juan Antonio Samaranch en una reunión d'o comité eixecutivo fació una propuesta pa retornar-li as medallas que fue aprovada por unanimidat. O 18 de chinero de 1983, 30 anyos dimpués d'a suya muerte, en una cerimonia celebrada en Los Angeles li fuoron entregadas unas medallas conmemorativas a dos fillos suyos pues as medallas orichinals fuoron robadas d'o museo a on yeran.
250px|thumb|dreita|Jim Thorpe recibindo una d'as suyas medallas d'o [[Rei Gustau V de Suecia.]]
Leyenda d'o Barón d'Espés
300px|thumb|[[Monesterio de Santa María d'Obarra|Santa María d'Obarra]] La leyenda d'o barón d'Espés u d'o sinyor d'Espés ye una versión ribagorzana d'o mito d'o cazataire maldito. O barón d'Espés u sinyor d'Espés yera un mecenas d'o monesterio d'Obarra, apedecato en este monesterio, que dimpués pasó a fer part d'a imachinación popular d'a val d'Isabana.
Bernardo, barón d'Espés, yera de camín ta Obarra cuan sintió uns susurros, provinients de bruixas u duendes, que li deciban:
Bernardo no teneba miedo y contestó:
Siguió o suyo camín. Poco enantes d'a suya muerte encara podió sentir:
En este inte os tres cans se transformoron en animals furos por un encantamiento y lo matoron fendo-lo a piazos.
Seguntes atras versions os mesmos duendes u bruixas de Turbón lo matoron con as suyas mans. Seguntes Serrano Dolader, que cita a Pedro Lafuente, a lo barón lo matoron os cans d'o monesterio d'Obarra dimpués de que la chent lo apresegasen en o congustro de Croqueta como venganza por pactar con as bruixas pa poder aproveitar-se de cualsiquier muller que querese.