cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Sala de trobar
Arquitectura y disenyo
As salas solen tener una ubicación central en a dita «planta noble» u primer planta d'a casa, con uberturas enta l'exterior, como finestras u bel balcón, que faigan millor a suya iluminación natural, y con buena comunicación con l'atra cambra con funcions socials en a casa: a cocina. O mobiliario soleba incluir bella mesa gran con as sillas correspondients, arredol d'a qual se podesen posar toz y fer lifara en as ocasions especials (s'ha de recordar que enantes, de regular, en as casas se minchaba en a cocina), pero que se'n podese retirar en caso de necesidat d'espacio pa bellatras ocasions, como por eixemplo en as Fiestas u en as vodas ta fer-ie bailes si caleba.
Lizenas pa guardar o ixovar d'a casa (de vez que s'amuestra a las vesitas), escritorios u secreters especialment en casas con miembros eclesiasticos u letraus, u bel sofá u butacas se i podeba trobar tamién. As cadieras son menos freqüents por considerar-se muebles pobres en as zagueras decadas. Unatro elemento tipico d'as salas de trobar, más que más en a Montanya altoaragonesa, yeran os reloches de paret, tan populars en o sieglo XIX en zonas como o Sobrarbe, a partir d'o fenomeno d'as emigracions temporals ta Francia, que muitos amos se'n feban trayer belún por os miembros d'a familia emigraus de tornada.
Usos actuals
En l'actualidat, pocas casas que en tenesen una la conservan tal qual yera, pus a mayoría s'han refeito como comedors (con mobiliario y utillache moderno) u s'ha trestallau ta fer-ne cambras, u parte ta fer-ne cambras y parte ta fer-ne comedor. Isto se debe a la mida que tienen as salas tradicionals y a os usos más racionals d'o espacio que se fa contemporaniament, a on que prima tener espacios funcionals más que no t'as vesitas, y a la perda progesiva d'as creyencias tradicionals sobre l'aparencia y a clase social.
Idioma daco
A luenga daca estió una luenga indoeuropea fablata por o pueblo antigo d'os dacos. Tradicionalment la han considerata como una variant septentrional de l'idioma tracio pero agora se conoixen millor as diferencias como para planteyar-se atros puntos de vista. Tamién agora bi ha una teoría que identifica l'idioma daco como a luenga madre de l'albanés actual, estando o proto-albanés.
Distribución
A suya distribución s'ha puesto reconstruir en base a los toponimos en dava, que significa en luenga daca ciudat fortificata, y que se distribuyen dende Moldavia dica Macedonya ocupando tota Rumanía y norte de Bulgaria y plegando a lo centro d'Hungría.
Fonetica
As consonants sonoras aspiratas *bh- e *dh en PIE esdevinioron sonoras: b, d (Daco -dava < PIE *dhe-, "fixar, sistematizar", ecetra.). PIE *b- permaneixe como b (Daco -balus; kinuboila < -uboila < PIE *abel-, etc.), e *d permaneixe como d- (Daco Decebalus etc.).
Una correspondencia trobata entre daco y tracio ye una variación de vocal, a (daco)/e (tracio). Cfr. daco Zalm- (< Zalmoxis ), tracio zelmis (< PIE *kel-, "cubrir"), "piel", "cuero"; daco Zald- (< Zaldapa), tracio celtas (< PIE *ghel-, "enlucernar"); daco reconstruito *barz- (< rumano barza, "cigüenya"), tracio Berz- (< Berzobis, Berzana; PIE *bherəg-, "blanco"); v. Olteanu et al. Esta ye una d'as lumerosas evidencias a favor d'a existencia d'una branca daco-tracia d'o indoeuropeu.
Morfolochía
Bi ha pocas frases conservadas en daco como pa tener guaire informacion. Una d'ellas ye:
Se traduce como Deceneu fillo de Scorilo. Se'n deduce que bi ha un chenitivo tematico con una desinencia de l'antigo ablativo *od como en balto, eslau y celtibero.
Prater
O Wiener Prater (en dialecto vienés Wiena Pråda ), conoixito simplament como Prater, ye un gran parque publico en Leopoldstadt, o segundo districto d'a ciudat de Viena (Austria). O nombre de Prater deriva d'a parola latina pratum que significa prau, posiblement a traviés d'a parola en castellano. O termín Prater se fa servir a sobén ta referir-se a o parque d'atraccions Wurstelprater (en dialecto vienés Wuaschtlpråda ) situato en a esquina d'o parque y que encluye a o Wiener Riesenrad.
Historia
L'aria sobre a que se troba l'actual Prater apareixe por primera vegata en 1162, quan Federico I cedió as tierras a una familia d'a nobleza dita Prato. A parola "Prater" se fació servir por primera vegata en 1403, orichinalment refiriendo-se a una chicota isla en o Danubio a o norte de Freudenau, pero o suyo significato s'estendilló poquet a poquet a las zonas adchacents tamién. As tierras cambioron de mans a-saber-lo dica que fuoron mercatas por o emperador Maximilián II en 1560 ta emplegar os terrenos ta a caza. Ta tractar con o problema d'os cazataires furtivos, l'emperador Rodolfo II viedó a dentrata a o Prater. O 7 d'abril de 1766, l'emperador Chusé II declaró a o Prater libre ta o entretenimiento publico y permitió establecimientos de venda de café, que estioron os inicios d'o parque d'atraccions Wurstelprater. A o largo d'os anyos, a practica d'a caza estió habitual en o recinto, dica que se prohibió en 1920.
En 1873, se i fació a Exposición Universal de Viena, ta la que se deixó un gran espacio de tierra, centrata en a Rotunde, que se cremó en 1937. Ixe terreno ye ocupato en l'actualidat por as casas d'o Messegelände (centro d'exposicions).
En 2004, prencipioron as prencipals renovacions d'o Wurstelprater y se remató y metió en funcionamiento una nueva linia de metro l'11 de mayo de 2008, que encluye tres paradas a o largo d'o Prater. A estación de tren de Praterstern ha estado operativa mientres muito tiempo y ye a poquetz metros d'una dentrada d'o parque.
A superficie total d'o parque tamién s'ha reducito por a construcción d'o Estadio Ernst Happel (o estadio nacional d'Austria, d'antis mas conoixito como Estadio d'o Prater), o Südosttangente (o trampo d'autovía con mas trafico d'Austria) y un autodromo.
Ibón de Chuans
L'ibón de Chuans (en castellano ibón de Xuans) ye un ibón situau baixo a penya de Chuans (2.838 m) en l'Alto Galligo.
Prater
Atras atraccions
L'avenita prencipal, dita Hauptallee, ye l'arteria prencipal de comunicación, trobando-se rodiata de castanyeras d'Indias y zarrata a o trafico a motor. Ye prou popular entre os aficionatos a o esporte, ya que se i fa anyalment a maratón Viena. O Prater ye o puesto a on se troba o Liliputbahn, un ferrocarril de vía estreita. Atro puesto inusual que se troba en o parque d'o Prater ye a Republica de Kugelmugel, una micronación esferica. Tamién tien un planetario y o Prater Museum.
Punda de ro Faixón
A punda dero Faixón (oficialment Punda dero Faixón / Torre de Marboré, en castellano Torre de Marboré u de Gavarnie, en francés Tour du Marboré) ye una tuca d'os Pireneus d'o macizo d'As Tres Serols, situada en una crencha de picos de mas de 3.000 m. que fa de muga entre Espanya (Val d'Ordesa) y Francia (Circo de Gavarnie), estando encluso tanto en o espanyol Parque Nacional d'Ordesa y d'as Tres Serols como en o francés Parque Nacional d'os Pireneus.
Chunto con a Punda dero Corral Ciego, os Picos d'o Salto d'augua y o Pico Plan de Marmorés forma la paret norte d'o Circo de Gavarnie, con 1500 m. de desnivel dend'o fondón d'a val y an se troba o mayor salto d'augua d'Europa, o Salto d'augua de Gavarnie con 425 m. d'altaria.
Rotas
Por a parti espanyola l'amanamiento en vehíclo se fa dic'a tascal d'a Val d'Ordesa u dic'a val de Buixaruelo, mientres que por a parti francesa se fa dic'a estación d'esquí de Gavarnie-Gèdre, que ye a que mas amán nos dexa d'a tuca.
Dende Ordesa se puya primer dic'o cubillar de Goriz, (2.190 m., 4 horas y punto crucial t'a exploración de toda a redolada), siguindo dimpués a rota ent'a Breca de Rolando dica arribar a la collada entre a Punta Faixón y o Punda dero Corral Ciego, dende an s'enresta la tuca. Dende Ordesa se puede arribar a lo mesmo punto puyando por o circo de Cotatuero u por o circo de Carriata.
Dende Gavarnie-Gèdre y dende Buixaruelo se'n puya dic'o cubillar francés de Sarradets, puyando dimpués a la Breca de Rolando y rodiando enta l'este a versant sud d'a crencha dica arribar a la collada entre a Punta Faixón y a Punda dero Corral Ciego, dende an s'enresta la tuca.
Tibalt I de Navarra
Tibalt de Campanya, naixito de Troyes (hue Campanya-Ardenas, Francia) o 30 de mayo de 1201 y muerto en Pamplona o 8 de chulio de 1253, estió rei de Navarra con o nombre de Tibalt I de Navarra (1234-1253) y conte de Campanya (1201-1253) con o nombre de Tibalt IV de Campanya, a más de conte de Bria (1201-1253). Fue clamato Tibalt I o Postumo y Tibalt I o Trobador.
Primeras anyadas
Naixito fillo postumo (su pai Tibalt III heba muerto en Troyes o 24 de mayo de 1201 mientres feba os preparativos ta a suya participación en as Cruzatas), o suyo padrino estió Felipe II, rei de Francia, y s'educó en a Cort de Francia, por Blanca de Castilla, esposa d'o futur Loís VIII de Francia, que yera prima con a suya mai.
Os condaus de Campanya y Bria
Uno d'os suyos primos, Erardo de Brena, creyeba tener dreitos a la succesión d'os condaus de Campanya y de Bria, y dende 1216 dica 1221 bi habió una guerra (a Guerra de Succesión de Campanya), que ganó Tibalt, con l'aduya de Felipe II de Francia, d'Eudes III de Borgonya y de Frederico II d'o Sacro Imperio Romano Chermanico.
As guerras de Francia
En 1224 partecipó en as guerras de Francia contra Anglaterra, y prenió parte en o setio de La Rochelle.
Tamién aduyó a lo rei de Francia mientres a Cruzata d'os albichenses, encara que albandonó l'Exercito francés dende o prencipio d'a campanya. En 1228 negoció con Remón VII, conte de Tolosa, as condicions d'o Tractau de París de 1229 ta rematar a guerra.
En 1226 prebó de reunir a os nobles franceses ta evitar a coronación de Loís IX de Francia, pero dimpués s'alió con iste, en contra d'os nobles (que heban estato os suyos enemigos mientres as guerras por a succesión d'a Campanya). Os nobles franceses se vengoron atacando y espullando o suyo condau de Campanya, que sostenió con l'aduya d'o rei francés.
O reino de Navarra
O 12 de febrero de 1234 morió Sancho VII, rei de Navarra, que heba signato un pacto con Chaime I, rei d'Aragón, pacto de succesión reciproca entre ambos reis ta o suyos reinos. Asinas, seguntes o pacto Chaime I yera o nuevo rei de Navarra, pero a nobleza navarra s'oponió, y o succesor estió Tibalt, que yera sobrín de Sancho VII (Sancho yera chirmán d'a suya mai, Blanca de Navarra). Estió asinas o fundador d'a dinastía de Campanya en o reino de Navarra.
A suya politica estió de pactos con as potencias limitrofes (Anglaterra, Francia, Aragón y Castiella) ta consolidar o suyo reino en Navarra. Estió o creyador d'as merindatz en o reino de Navarra ta substituyir a las tenencias, que yeran as institucions tradicionals en o reino (y en Aragón). Establió quatro merins ta mandar en as quatro merindatz en que trestalló o reino.
Dende o punto de vista churidico, estió o iniciador d'a compilación d'as leis tradicionals de Navarra, formando asinas os prencipios d'o Fuero Cheneral de Navarra. Confirmó os fueros de Baigorri (despoblato d'Oteiza chunto a Lerín) en 1234, atorgó o títol de villa a Etayo, confirmó a los labradors de Villatuerta o fuero de costería, fació de reyalenco as villas de Mirafuentes y Ubago, concedió a lo concello de Miranda pa fer una zut, concedió a los collazos de Artaxo que fuesen de reyalenco, unificó a peita de Galipienzo tot en textos escritos en navarro-aragonés.
En o suyo gubierno d'o reino, recibió l'aduya d'a nobleza d'o condau de Campanya, y istos nobles recebioron importats cargos politicos en o reino.
Ta consolidar a paz con o reino de Castiella, signó un tractau con Ferran III de Castiella, seguntes o qual se casarían l'infant de Castiella Alifonso X y Blanca de Navarra, y Castiella daría Guipuzcua a Navarra mientres Tibalt vivise (encara que no pas tamién Alaba, como quereba Tibalt): asinas o reino de Navarra tendría salida ta la mar Cantabrica. Sindembargo, o pacto no se cumplió, y Blanca casó en 1236 con Chuan I, duque de Bretanya.
Por as suyas malas relacions con l'arcebispato de Pamplona, en 1250 l'excomulgó un concilio provincial, encara que o Papa Inocencio IV li concedió a escape o privilechio de que nomás por mandato d'o Papa podeba estar excomulgato, deixando asinas sin efecto a excomunión.
As Cruzatas
Dimpués d'una crida d'o Papa Gregorio IX, Tibalt partecipó en una Cruzata ta Tierra Santa, encara que no bi habió grans resultatos.
A suya muerte
Tibalt I de Navarra morió en Pamplona, a capital d'o reino de Navarra, y bi ye apedecato, en a seu de Pamplona. Morió quan tornaba d'un viache ta o condau de Campanya.
Matrimonios y fillos
Arredol de 1220 casó con Chertrudis de Dagsburgo, filla d'o conte de Dagsburgo y de Metz, encara que la repudió por no poder apoderar-se d'o condau de Metz.
Fació un segundo matrimonio arredol de 1223 con Agnés de Beaujeu, prima de Luis IX de Francia, filla de Guichard de Beaujeau, sinyor de Beaujeu, y de Sibila d'Hainaut. Estioron os pais de:
Dimpués d'a muerte d'Agnés en 1231, casó en 1232 con Margalida de Borbón-Dampierre, filla d'Archambaud VIII, sinyor de Borbón. Fueron os pais de:
Los Angeles Lakers
Los Angeles Lakers ye un club de baloncesto estausunidense d'a ciudat de Los Angeles, fundato en l'anyo 1946. Chuga en a NBA, a maxima competición de baloncesto d'os Estaus Unius. Ye, con 17 titols, l'equipo más vegatas campión d'a historia d'a competición chunto con os Boston Celtics. O pabillón a on chuga como local ye o Staples Center.
Seguntes a revista Forbes, ye a franquicia mas valiosa de baloncesto en os Estaus Unius estando tamién un d'os equipos mes conoixitos en o mundo.
Aguilar
Aguilar ye un lugar despoblau aragonés de la comarca de Ribagorza y provincia de Uesca situato a man de Graus, perteneixient a este municipio.
Toponimia
Ye un toponimo transparent formau por lo sufixo -ar y la parola aguila. Se pronuncia /Aguilá/. Seguntes la grafía de 1987 y las actuals normas de l'Academia de l'Aragonés la -r final s'ha d'escribir, y sería Aguilar.
Ixovar
thumb|right|200px|Una [[lizena plena con o ixovar tradicional d'una novia.]] O ixovar (de l'arabe hispanico <aśśiwár u <aśśuwár, con o mesmo significato. Pronunciato /itʃoˈbar/, como si s'escribise "ichovar") yera la parte de biens que cada contrayent alportaba a lo matrimonio en a voda y, por extensión, os biens de menache (vaixiella, cubertería, ropa de leito, etc.) d'una casa.
Por a tradición patriarcal y patrilocal d'a mayoría de vodas, por a que se feba matrimonio en casa de l'hombre, en Aragón (como en a mayor parte d'Europa) o ixovar yera alportato as más vegadas por a novia porque se consideraba que o novio ya alportaba o patrimonio de mayor valgua: a casa. A preparación d'o ixovar (a plega, tal como se deciba) yera una fayena d'anyos que le correspondeba fer a os pais d'as mesachas en vistas a que se fesen mullers casaderas y caleba que se correspondese con a riqueza d'a casa d'ella, mientres que o patrimonio d'un fillo casato en casa se transmitiba directament por herencio en morir sus pais. Manimenos y anque estasen más minoritarios, tamién podeba pasar que se fese o casamiento en casa d'una heredera (por no tener chirmanos varons, por eixemplo) y alavetz a plega d'ixovar la teneba que trayer feita o novio.
Chuana I de Navarra
Chuana I de Navarra ye naixita o 17 d'abril de 1271 de Bar-sur-Seine morió o 4 d'abril de 1305 en Vincennes. Succedió con 18 meses de vida a su padre Henrique I de Navarra, con a suya madre como rechent, y estió reina de Navarra, contesa de Campanya y contesa de Bria entre 1274 y 1305. Esdevinió reina de Francia cuan o suyo marito Felipe o Fermoso heredó o reino de Francia.
Malautía d'Alzheimer
A malautía d'Alzheimer u demencia senil d'Alzheimer ye una malautía neurodechenerativa que comporta una perduga progresiva de funcions mentals, debito a lo deterioro d'o teixito cerebral. As suyas causas exactas (etiolochía) encara son desconoixitas, pero se creye que i pueden contrebuir factors ambientals y cheneticos (por eixemplo, s'ha trobato que bi ha mutacions en cuatre chens que pueden predisposar a tener l'Alzheimer).
Os suyos sintomas fuoron descritos por primera vegata por o neurologo alemán Alois Alzheimer, de qui en prenió lo nombre. Dica os anyos 60, se creyeba que yera una malautía poco común. Mas entabant, se veyió que buena parti d'o que se creyeba normal en o proceso de l'aviellamiento yera, de feito, consequencia d'ista malautía. O factor de riesgo mas important d'ista malautía ye, chusto, a edat.
Dende allora, os abances han estato muit importants, encara que hue día os tratamientos farmacolochicos disponibles (inhibidors d'a colinesterasa y memantina) consiguen beneficios clinicos limitatos.
Se sape que existe un periodo, o deterioramiento cognitivo leve (en anglés, mild cognitive impairment), que se puet considerar como a fase inicial d'a malautía d'Alzheimer. Cada anyo, o 10-20% de pacients con deterioramiento cognitivo leve evolucionan a la malautía d'Alzheimer. Ye fundamental a detección precoz, en o prencipio d'a malautía, ta poder emplegar os recursos medicos y sociosanitarios que sían menester, ya que l'atención d'os pacients con a malautía muit evolucionata suposa una important carga ta os familiars y ta la sociedat.
O suyo diagnostico se realiza a partir d'uns criterios consensuatos (os mas conoixitos son os d'o DSM-IV (sieglas en anglés d'a 4ª edición d'o Manual Diagnostico y Estatistico d'os Trastornos Mentals).
La Garriga
La Garriga  ye un municipio catalán situato en a comarca d'o Vallés Oriental y provincia de Barcelona.
A suya población ye de 14.991 habitants (2009), en una superficie de 18,80 km² con una densidat de población de 797,39 hab/km².
Cheografía
A localidat de La Garriga se troba situata a 252 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, a una distancia de 40 km d'a ciudat de Barcelona, a capital d'a suya provincia y de Catalunya. O suyo termin ye trescruzato por o río Congost.
Mugas
O termin municipal de La Roca del Vallès muga a o norueste, norte y nord-este con Figaró-Montmany; a l'este con Cànoves i Samalús; a o sudeste y a o sud con Les Franqueses del Vallès; a o sudueste y a l'este con L'Ametlla del Vallès.
La Poblla de Roda
La Poblla de Roda (La Puebla de Roda en castellano) ye un lugar d'a provincia de Uesca situato en a comarca de Ribagorza, en o municipio d'Isabana. En 2018 teneba 108 habitants.
Nombre
Prene nombre de Roda d'Isabana; o lugar crexió baixo Roda y con o tiempo s'ha feito mes gran. A evolución en ribagorzano d'o grupo -pl- fa que en este lugar y a suya redolada se pronuncie Poblla. En catalán stándard s'escribe Pobla.
Plaza Servicios Aéreos
Plaza Servicios Aéreos (en aragonés Plaza Servicios Aerios) estió una aerolinia aragonesa con base en Zaragoza que prencipió as suyas actividaz en febrero de 2006 y remató en 2008 dimpués d'a Expo de Zaragoza.
Plaza Servicios Aéreos S.A. se dividiba en dos divisions operativas diferents
Ista aerolinia realizó trachectos a tres destins dende a suya base:
A suya flota yera composata d'avions Boeing 727 (operatos por Swiftair) y ATR-72. thumb|250px|center|Un avión de Plaza Servicios Aéreos en l'[[Aeropuerto de Zaragoza]]
Miremont
Miremont puet estar:
U tamién:
Montgràs
Montgràs (Montgràs en occitán, Montgras en francés y oficialment) ye una comuna occitana en o departamento francés d'Alta Garona, districto de Muriel, cantón de Casèras y rechión d'Occitania.
A suya población ye de 46 habitants(1999) en una superficie de 3,99 km², con una densidat de población de 11,53 hab/km².
Periodo de rotación
En astronomía, o periodo de rotación corresponde a lo mesmo tiempo que emplega un obchecto astronomico pa completar una tornada arredol d'o suyo eixe de rotación.
Periodo de rotación de bells obchectos
*: os numeros negativos dicen que tienen as suyas orbitas retrogradas.
Punda de ro Corral Ciego
A punda de ro Corral Ciego, tamién conoixida como Casco de Marmorés u Casco de Gavarnie (oficialment Punda dero Corral Ziego / El Casco) ye una tuca d'os Pireneus d'o macizo d'As Tres Serols, situada en una crencha de picos de mas de 3.000 m. que fa de muga entre Espanya (Val d'Ordesa) y Francia (Circo de Gavarnie), estando encluso tanto en o espanyol Parque Nacional d'Ordesa y d'as Tres Serols como en o francés Parque Nacional d'os Pireneus.
Chunto con a Punta Faixón, os Picos d'o Salto d'augua y o Pico Marmorés forma la paret norte d'o Circo de Gavarnie, con 1500 m. de desnivel dend'o fundo d'a val y an se troba o mayor salto d'augua d'Europa, o Salto d'augua de Gavarnie con 425 m. d'altaria.
Rutas
Por a parti espanyola l'amanamiento en vehíclo se fa dic'a tascal d'a Val d'Ordesa u dic'a val de Buixaruelo, mientres que por a parti francesa se fa dic'a estación d'esquí de Gavarnie-Gèdre, que ye a que mas amán nos deixa d'a tuca.
Dende Ordesa se puya primer dic'o cubillar de Goriz, (2.190 m., 4 horas y punto crucial t'a exploración de toda a redolada), siguindo dimpués a rota ent'a Breca de Rolando dica arribar a la collada entre a Punta Faixón y o Punta Corral Ciego, dende an s'enresta la tuca. Dende Ordesa se puede arribar a lo mesmo punto puyando por o circo de Cotatuero u por o circo de Carriata.
Dende Gavarnie-Gèdre y dende Buixaruelo se'n puya dic'o cubillar francés de Sarradets, puyando dimpués a la Breca de Rolando y rodiando enta l'este a versant sud d'a crencha dica arribar a la collada entre a Punta Faixón y a Punta Corral Ciego, dende an s'enresta la tuca.
Ibons d'Ordicuso
Os ibons d'Ordicuso u ibons de Ranas son un conchunto de dos ibons situaus sobre os Banyos de Pandicosa en l'Alto Galligo, a os pietz d'o macizo de ras Argualas (3.046 m).
Els Poblets
Els Poblets (Els Poblets en catalán y oficialment; Els Poblets en castellano) ye un municipio valenciano, situau en a comarca d'a Marina Alta, provincia d'Alicant y partiu chudicial de Denya.
A suya población ye de 3.310 habitants (2010) en una superficie de 3,62 km², con una densidat de población de 914,36 hab/km².
Cheografía
A localidat d'els Poblets se troba situada a 14 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, a una distancia de 92 km d'a ciudat d'Alicant, a capital d'a suya provincia.
Idioma luxemburgués
Dende o punto de vista d'a cheografía lingüistica u a dialectolochía o luxemburgués fa part d'as luengas altochermanicas centrals, y doncas, no fa part d'o baixo alemán u o Neerlandés de poquet mes a lo norte, estando problematico considerar que faiga part de l'idioma alemán oficial en Alemanya, con un stándard basato en l'alto alemán.
Memphis Grizzlies
Os Memphis Grizzlies ye un club de baloncesto estausunidense d'a ciudat de Memphis, fundato en l'anyo 1995 con o nombre de Vancouver Grizzlies. Chuga en a NBA, a maxima competición de baloncesto d'os Estaus Unius y o pabillón a on chuga como local ye o FedExForum.
Plaza d'o Mercau de Zaragoza
miniaturadeimagen|Plaza d'o Mercau en un mapa de [[1895 en a pachina 670 d'a guía turistica anglesa "O'Shea's Guide to Spain and Portugal".]]
Pico Moros
O pico Moros u pico Os Moros (oficialment Pico Moros / Balaitús, en occitán Vathleitosa, en castellano Balaitus, en francés Balaïtous/Batleïtouse) ye un macizo de piedra molar d'os Pireneus, situato en a muga entre Aragón y Occitania, que sinyala o prencipio por l'este d'os Altos Pireneus. O pico Moros (3.144 m.) ye o primer d'os Pireneus que brinca os 3.000 m. dende a costa atlantica y en a suya cima bi ha un vértiz cheodesico.
Se situa entre a val de Tena en Aragón (Sallent de Galligo) y a val d'Azun, en Occitania.
Rotas de puyada
Existen diversas rotas de puyada a o pico Os Moros, pero denguna ye fácil, debito a o desnivel superior a 1500 m. que existe dende cualsiquier punto de dentrada por carretera.
En a parti occitana a rota mas cutiana ye trescruzando o chelegar de As Neous salindo de belún d'os cubillars d'a redolada, Larribet (2.060 m), Balaïtous (G.Ledormeur) (1.970 m) u Arrémoulit (2.305 m).
En a parti aragonesa salindo dende l'aparcamiento de A Sarra, amán de Sallent de Galligo, y dimpués, u indo-se-ne enta os ibons d'Arriel u enta l'ibón y cubillar de Respomuso.
Basusarri
A suya población ye de 1.817 habitants (1999) en una superficie de 6,51 km², con una densidat de población de 279,11 hab/km².
Adiguesia
A Republica d'Adiguesia (Республика Адыгея en ruso; Адыгэ Республик en adigueso) ye una republica d'a Federación rusa situata al nort d'o Caucas.
A suya población ye de 440.327 habitants (2011), en una superficie de 7.600 km², con una densidat de población de 56,5 hab./km².
A capital d'a Republica ye a ciudat de Maikop.
Población por etnias y nacionalidaz
D'alcuerdo con o censo ruso de l'anyo 2002 os rusos etnicos son o 64,5 % d'a población, o 24,2 % adigués (circasians), o 3,4 % armenios y o 2 % ucraineses.
Velocidat orbital
A velocidat orbital ye la velocidat que ha de tener una planeta, satelite (natural u artificial) u semellant pa que la suya orbita sía estable.
Per eixemplo, a velocidat orbital d'os satelites cheoestacionarios que orbitan a Tierra ye de bels 10 900 kilometros per hora.
Si l'obchecto en orbita circular incrementase la suya velocidat, pasaría a una orbita eliptica, con una velocidat que sería determinada en cada puesto per as leis de Kepler sobre lo movimiento planetario. Si se movese encara mas rapedo, podría aconseguir a velocidat d'escape y describiría una orbita parabolica; per alto de dita velocidat, a suya trachectoria u orbita sería hiperbolica.
Fueras d'en o caso d'a orbita circular, a velocidat orbital no ye constant, sino que vareya a lo largo d'a suya orbita, estando tanto menor cuanto mas aluenyau ye lo cuerpo que orbita d'o astro que le atraye. En o caso d'o movimiento d'as planetas en o Sistema Solar cal destacar tres valors significativas:
As velocidatz orbitals s'expresan en km/s u en km/h. Gosa emplegar-se la valor de velocidat orbital meya. Asinas, per eixemplo, a planeta Tierra tien una velocidat orbital meya de 29,78 km/s.
Ibonet de ra Mina
L'ibonet de ra Mina ye un chicot ibón situau chunto a la mina Elisita en l'Alto Galligo, a pocos metros d'a muga entre Aragón y Francia.
Toponimia
Recibe iste nombre por trobar-se amán d'a mina Elisita, chunto a la muga d'o Portalet de ra Nieu. Actualment albandonada, d'antis mas se quitaba d'aquí mas que mas fluorita, encara que tamién bi ha atros minerals como pirita, galena, calcita, quarz y goethita. Bi ha trazas d'atros minerals menos importants como a siderita, esfalerita, bournonita, pirofilita, mica moscovita, kaolinita y a clorita dioctaedrica donbassita.
Second Life
thumb|300px|Logo de Second Life. Second Life ye un mundo virtual en linia, desembolicau y propiedat d'a interpresa Linden Lab con seu en San Francisco y lanzau o 23 de chunio de 2003. Tenió un rapido creiximiento entre qualques anyos y en 2013 teneba aproximadament un millón d'usuarios habituals; manimenos en zaguerías de 2017 o recuento d'usuarios activos heba disminuiu a dentre 800.000 y 900.000.
En muitos sentius, Second Life ye semellant a os videochuegos de rol en linia multijugador masivo; manimenos, Linden Lab enfatiza que a suya creyación no ye un chuego: "No i hai un conflicto fabricau, no i hai un obchectivo establiu". Se puede accedir a lo mundo virtual librement a traviés d'o propio software client de Linden Lab u por meyo de visors alternativos de tercers. Os usuarios de Second Life, tamién clamaus "residents", creyan representacions virtuals d'ell mesmos, clamaus "avatars", y pueden interactuar con puestos, obchectos y atros avatars. Pueden explorar o mundo (conoixiu como que o ret), conoixer a atros residents, socializar, participar en actividatz individuals y grupals, construir, creyar, mercar y intercambiar propiedatz y servicios virtuals entre ell. A plataforma presienta prencipalment conteniu chenerau por l'usuario basau en 3D. Second Life tamién tien a suya propia moneda virtual, o Linden Dollar, que se puede cambiar con a moneda d'o mundo real. Second Life ye destinau a personas de 16 anyos u mas, a excepción d'os usuarios de 13 a 15 anyos, que son restrinchius a la rechión Second Life d'una institución patrocinadora (por eixemplo, una escuela).
Quintanilla San García
Quintanilla San García ye un municipio d'acomunidat autonoma castellanoleyonesa en a provincia de Burgos, situau en a comarca de La Bureba y partiu chudicial de Briviesca.
A suya población ye de 98 habitants (2007) en una superficie de 45,75 km², con una densidat de población de 2,14 hab/km².
Cheografía
A localidat de Quintanilla San García ye situada a 725 metros d'altaria sobre lo livel d'a mar, a una distancia de 53 km d'a ciudat de Burgos, a capital d'a suya provincia.
Punta Estiva
A punta Estiva (en castellano La Estiba) ye un mont pirenenco de 2.006 metros d'altaria. Se troba administrativament en o municipio sobrarbenco de Fanlo.
Ye situau chunto a o canyón d'Anyisclo, en a muga d'o Parque Nacional d'Ordesa y d'as Tres Serols. Bi ha un vértiz cheodesico en a suya cima sud, a 2.004 metros d'altaria
Toponimia
Se diz estiva (d'o latín <AESTĪVUS, «estival, propio d'o verano») a os pratos d'alta montanya de relieu poco abrupto, con cantimplanos a embutes u lo menos, sin de guaires baixants, que a sobén mantiene-i una vechetación de hierba baixa y belluecas dica en puestos a on esta no i sería la mas favoreixita ecolochicament, y ixo ye en resulta d'a pastura cutiana d'o bestiar domestico que i consume as plantetas d'árbols y matigals superiors d'antes que creixcan prou.
Ye un toponimo recurrent en o Pireneu, trobando-se atros como o pico de la Estiva (2.124 m), a tuca de la Estiveta Lliterola (2.825 m) u punta de ra Estivacha (2.911 m).
Tórtola de Henares
Tórtola de Henares ye un municipio d'a provincia de Guadalachara, en a comunidat autonoma de Castiella-La Mancha, Espanya. A suya población ye de 657 habitants (|calendata = 2007 ), en una superficie de 26,88 km² y una densidat de población de 24,44 hab/km².
Miramont
U tamién:
Ibón de ras Ranas
L'ibón de ras Ranas (en castellano Ibón de las Ranas) ye un ibón situau sobre l'ibón de Respomuso en l'Alto Galligo, a os pietz d'o Gavizo Cristals (2.884 m).
Les Moletes (Ledón)
Les Moletes son un conchunto de muelas de 593 m d'altaria situadas en o termin municipal de Ledón.
En a suya cima bi ha un vértiz cheodesico dito Moleta.
Ilesia mudéchar de Santa María d'o Pilar de Zaragoza
A Ilesia de Santa María d'o Pilar de Zaragoza yera una ilesia mudéchar que se trobaba en o puesto de l'actual Basilica de Nuestra Sinyora d'o Pilar en Zaragoza (Comarca Central, Aragón).
Historia
En 1435 un gran incendio destruyió l'anterior templo romanico. Asinas que se construyió un nuevo edificio d'estilo mudéchar que se remató en 1515.
A ilesia estió espaldada en zaguerías d'o sieglo XVIII pa estar substituyida per l'actual Basilica de Nuestra Sinyora d'o Pilar.
Restas
miniaturadeimagen|Retablo de l'Asumpción.
Buriatia
A Republica de Buriatia (Республика Бурятия en ruso; Буряад Республика en buriat) ye una republica d'a Federación rusa situata a o sud d'o Siberia.
Wikipedia en portugués
A Wikipedia en portugués u Wikipedia lusoparlant ye a edición en idioma portugués d'a enciclopedia libre Wikipedia. A edición en luenga portuguesa de Wikipedia existe dende l'11 de mayo de 2001. O 8 d'octubre de 2011 a wikipedia en portugués blincó d'os 700.000 articlos.
Buriatia
A suya población ye de 972.658 habitants (2010), en una superficie de 351.300 km², con una densidat de población de 2,77 hab./km².
A capital d'a Republica ye a ciudat de Ulán-Udé.
Población por etnias y nacionalidatz
D'alcuerdo con o Censo ruso de 2002, os rusos etnicos representan més de dos tercios d'a población d'a republica, os buriatos etnicos son minoritarios con o 27.8%. Atros grupos etnicos son os ucraineses con un 1 %, os tartaros con o 0.8 %, os soyoz con o 0,3 % y os evenks con o 0,2 %.
Museu d'o Gravau de Goya
O Museu d'o Gravau de Goya ye un museu que se troba en a localidat de Fuent de Todos (Campo de Belchit) y que fue devantau en 1989 en una casa tradicional esviellada ta ixe uso.
L'edificio
A casa ye un edificio tradicional aragonés con tres plantas: a baixa compuesta de dentrada, cocina, quadra y un siestro chicot con pozo; a primera planta que tién quatre posientos, y a falsa, que estió un antigo graner. Quan a casa fue esviellada ta ser un museu, se decidió conservar o suyo tarabidau y tipolochía. Por ixo os elementos prencipals como as escaleras fuoron esvielladas y solo as paretz fuoron espaldadas por motius de funcionalidat.
Historia
En os anyos 80 bells pintors mercoron as suyas obras con l'obchectivo de financiar a creyación de un museu de Goya en Fuent de Todos con l'adquisición de dos coleccions de gravaus. Asinas, a Deputación Provincial de Zaragoza y o Concello de Fuent de Todos decidioron a merca de una casa antiga d'a carrera Zuloaga, muito circa d'a casa natal d'o pintor; y fue esviellada dica a suya devantada en o mes d'abril de 1989 como Museu d'o Gravau, con as coleccions d'os gravaus de Francisco de Goya.
Coleccions
Hue se troban en o museu as quatre coleccions d'os gravaus d'o pintor aragonés, as quals son a parti más important d'o museu. Istas coleccions son as siguient:
Mallo de Marmorés
O Mallo de Marmorés (oficialment Mallo de Marmorés / Cilindro de Marboré, en castellano Cilindro de Marboré) ye un pico aragonés de 3.328 metros d'altaria d'o macizo d'As Tres Serols, dentro d'as sierras interiors prepirenencas y que se situa en a muga entre Espanya (Val d'Ordesa) y Francia (Cul de Gavarnía), estando encluso tanto en o espanyol Parque Nacional d'Ordesa y d'as Tres Serols como en o francés Parque Nacional d'os Pireneus. Dentro d'o macizo de Mont Perdito, as tres tucas mayors se conoixen como as As Tres Serols, d'as que o Mallo de Marmorés (3.328 m.) ye a mas occidental y siguen a Punta de Treserols (3.355 m.) y o Pico Anyisclo (3.263 m.).
O suyo nombre se debe a la suya cara Norte, una paret vertical redondiada con una forma que remera a un celindro cheometrico y a suya embotada se debe a que la mesma cara Norte xalapa o circo glacial de Marmorés, a on ye en l'actualidat l'ibón de Marmorés.
Rotas
L'amanamiento en vehiclo se fa por a parti espanyola dic'o tascal d'a Val d'Ordesa, ta continar a piet dic'o Cubillar de Góriz (2.190 m.), punto crucial t'a exploración de toda la comarca, y puyar por a mesma rota d'o Mont Perdiu dic'o ibón Chelau, ta esbarrar-se dimpués a la ezquierda ent'a tuca d'o Mallo de Marmorés.
Vaths
Vaths (Vaths en occitán, Bax en francés y oficialment) ye una comuna occitana en o departamento francés d'Alta Garona, districto de Muriel, cantón d'Autariba y rechión d'Occitania.
A suya población ye de 81 habitants (1999) en una superficie de 5,99 km², con una densidat de población de 13,52 hab/km².
Punda de ras Argualas
A primera puyada la fació en 1791 o capitán Vicente de Heredia. En a suya expedición construyó una fita de piedras dita sinyal d'Estibiecha, encara que no se sabe si lo fació en a punda de ras Argualas u como afirman atros autors en l'amanada punda de ra Liana.
Balcez
Balcetz puede estar:
Punda de ras Argualas
Toponimia
D'atra man, Jesús Vázquez Obrador afirma en a suya obra sobre a "Toponimia de Sobremonte (Huesca) III: El Espacio agrícola" que o toponimo puet derivar d'a palabra "aruela", derivada d'a voz latina "AREOLA", emplegando una vegada mas o diminutivo "-uala", significando "puesto con poca vechetación a on creixe hierba curta y fina que se fa servir ta alimentar a o ganau".
Shalom
right|thumb|200px
Shalom (שלום) ye una parola hebraica que significa «paz». A l'igual que en aragonés, puet nombrar tanto a la paz entre dos partes como tamién a una paz interior, calma u tranquilidat d'un individuo. Se'n fa uso tamién como formula de saluto, equivalent a «ola» u «adiós».
A radiz lingüistica de shalom a podemos vinclar con le-shalem, que significa «completar, retribuir, pagar, compensar». Por ixo se puet dicir que ye más que l'ausencia de conflicto u a desaparición d'hostilidat, sino que o shalom significa tamién un retorno a l'equilibrio, a la chusticia y l'igualdat integral.
Se gosa emplegar como a forma abreviata d'a frase Shalom Aleichem (literalment «a paz siga con tú») que se puet traducir como ola (un saluto).
Miramont (Alta Garona)
Miramont (Miramont en occitán, Miremont en francés y oficialment) ye una comuna occitana que fa parte d'o departamento francés d'Alta Garona, districto de Muriel, cantón d'Autariba y rechión d'Occitania.
A suya población ye de 1.445 habitants(1999) en una superficie de 22,40 km², con una densidat de población de 64,51 hab/km².
Les Foies
Les Foies ye un pueyo de 574 m d'altaria situau en o termin municipal de Mazalión.
En a suya cima bi ha un vértiz cheodesico con o nombre castellanizau de Foyas.
Rā
right|A rā en a suya forma aislataA rā (en arabe ) ye a decena letra de l'alfabeto arabe (vintena en l'orden abchadín). Ye una letra solar.
Representa o sonito consonantico.
Escritura
A rā no se liga a la letra vinient. Lo fa con l'anterior si no ye alif, dāl, ḏāl, atra rā, zāy u wāw, que nunca no se ligan a la letra vinient.
Ibons de ro Pecico
Os ibons de ro Pecico son un conchunto de dos ibons situaus en l'Alto Galligo, a os pietz d'a punta de ros Ibons de ro Pecico (2.865 m).
Formaus d'o retacule de l'antigo glaciar de Punta Zarra.
Chía
right|thumb|250px|Fontal d'a ilesia de [[Sant Martín de Chía, d'o sieglo XIII. Hue en o Museu Nacional d'Arte de Catalunya, en Barcelona.]] Chía (Gia en grafía SLA) ye un municipio aragonés d'a provincia de Uesca, situato en a comarca de Ribagorza.
A suya población ye de habitants en una superficie de 25,95 km² y una densidat de población de 0 hab/km².
Cheografía
Chía ye en a sierra de Chía, que ye un eixemplo tipico de klippe, u resta d'una napa tectonica, a una altaria de 954 metros sobre o livel d'a mar. Ye situato a una distancia de 114 km de Uesca, a capital d'a suya provincia.
Toponimia
Ya s'escribiba Chia en o Fogache de 1495 y ye Gia en catalán. Esto ye evidencia que en o sieglo XV o resultato aragonés d'o latín GE-, GI- ya se prenunciaba ch como huei.
Historia
Seguntes Agustín Ubieto Arteta, a primer cita historica d'o lugar estió en 1015-1019, recullita en a obra de Ángel J. Martín Duque Colección diplomática de Obarra (siglos XI-XII), en Fuentes para la Historia del Pirineo, IV (Zaragoza, 1965), y documenta as variants Gia y Gya.
Penya Forca
A penya Forca ye una tuca pirenenca que se troba situata en a muga entre as vals d'Ansó y Echo. Tien una altaria de 2.391 m. Fa part d'as sierras pirenencas interiors y ye un sinclinal pendiu.
En a suya cima bi ha un vértiz cheodesico.
Toponimia
Una forca ye una faixa de tierra en que se trestalla un campo ta a suya labranza, pero a estructura cheolochica en sinclinal pendiu explica millor o suyo nombre por comparanza con una forca, ferramienta agricola que puede tener dos puntas.
Ujados
Ujados ye un municipio d'a provincia de Guadalachara, en a comunidat autonoma de Castiella-La Mancha, Espanya. A suya población ye de 29 habitants (2007), en una superficie de 11,84 km² y una densidat de población de 2,44 hab/km².
Uceda
Villa de Uceda ye un municipio d'a provincia de Guadalachara, en a comunidat autonoma de Castiella-La Mancha, Espanya. A suya población ye de 2032 habitants (2007), en una superficie de 47,25 km² y una densidat de población de 43,00 hab/km².
Aparador
thumb|right|300px|Un aparador. Un aparador  (d'o latín <APARATOR ) ye un mueble simple, ubierto y accesible, que s'emplega ta dipositar os platos, vasos, lozas, tarrazos y cuezos y atras piezas d'a vaixiella domestica quan no s'emplegan. De regular, se forma d'una u más d'una balda que son apegadas contra una paret, en a cocina d'a casa u en o reposte.
Achal Prabhala
thumb|250px|Achal Prabhala a Wikimania 2009 Achal Prabhala ye un escritor, activista y investigador indio que vive actualment a Bangalore, Karnataka. Ye conoixito sobretot a partir d'o seu traballo sobre os dreitos de propietat intelectual en os ambitos d'a medicina y d'o conoiximento. Tamién ye un membro d'o consello d'administración d'o Centre enta Internet y a Societat (en anglés: Centre for Internet and Society) y d'o Advisory board d'a Fundación Wikimedia.
Trillo (Guadalachara)
Trillo ye un municipio d'a provincia de Guadalachara, en a comarca de L'Alcarria, partiu chudicial de Guadalachara y comunidat autonoma de Castiella-La Mancha, Espanya.
A suya población ye de 1.371 habitants (2007), en una superficie de 161,87 km² y una densidat de población de 8,46 hab/km².
En o suyo termin municipal bi ha una central nucleyar, a Central nucleyar de Trillo.
Cheografía
Trillo ye situata a 732 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, a una distancia de 81 km de Guadalachara, a capital d'a suys provincia y partiu chudicial.
D'o suyo termin municipal fan parte os lugars d'Azañón, Morillejo, La Puerta, y Viana de Mondéjar.
Ibón de ro Pecico de ra Canal
L'ibón de ro Pecico de ra Canal ye un chicot ibón situau en a canal que desagua de l'entibo de ro Pecico y baixa enta o entibo de Vachimanya Alto, en a comarca de l'Alto Galligo.
Universidade Tecnológica Federal do Paraná
A Universidade Tecnológica Federal do Paraná (UTFPR) ye una institución publica d'amostranza superior en Brasil, con seu en a ciudat de Curitiba, Paraná, Brasil.
Tién equipes esportius de fútbol, baloncesto, voleybol, balonmán y capoeira.
Jatsu
Jatsu (en francés Jatxou) ye una comuna d'Iparralde situata en a provincia tradicional de Labort, administrativament en o departamento d'os Pireneus Atlanticos, en a rechión de Nueva Aquitania.
CSS
thumb|300px|Un eixemplo de CSS. CSS (de l'anglés Cascading Style Sheets) ye un luengache d'estilo que s'utiliza para describir a presentación d'un documento escrito en un luengache de marcación como que HTML.
CSS ye una tecnolochía fundamental d'a World Wide Web, de conchunta con HTML y JavaScript. CSS ye disenyau para permitir a deseparación d'a presentación y o conteniu, incluiu o disenyo, as colors y as fuents. Ista deseparación puede amillorar l'accesibilidat d'o conteniu, proporcionar mas flexibilidat y control en a especificación d'as caracteristicas d'a presentación, permitir que quantas pachinas web compartan o formato especificando o CSS relevant en un fichero. A deseparación de formato y conteniu tamién fa que sía fesable presentar a mesma pachina de marcau en diferents estilos para diferents metodos de representación, como que en pantalla, en forma impresa, por voz (a traviés d'un navegador u lector de pantalla basau en voz) y en Braille en dispositivos tactils.
CSS tamién tien reglas para o formato alternativo si s'accedeix a o conteniu en un dispositivo mobil. O nombre cascading promana de l'esquema de prioridat especificau para determinar qué regla d'estilo s'aplica si mas d'una regla coincide con un elemento en particular. Iste esquema de prioridat en cascada ye predecible. As especificacions CSS son mantenidas por o World Wide Web Consortium (u W3C). O W3C opera un servicio gratuito de validación de CSS para documentos CSS. Amás de HTML, atros luengaches de marcación admiten l'uso de CSS, incluius XHTML, XML simple, SVG y XUL.
Mont Albo (Alloza)
Lo Mont Albo (Los Montalvos en castellano) ye una muela de 963 metros d'altaria situada en lo termin municipal d'Alloza (provincia de Teruel). En lo suyo cabalto bi ha un vértiz cheodesico.
Ye formada por calsineras, salagons y piedra d'arena de lo Mioceno superior y Plioceno, que representan los zaguers materials sedimentarios que emplioron la fondada d'Alloza, cuenca sedimentaria neochena situada entre la sierra d'Arcos y atras sierras marguinals de lo Sistema Iberico terolán.
Toponimia
En lo sieglo XVII se fizo mención d'esta muela en lo libro "Itinerario del Reyno de Aragón (1610-1611)" de João Batista Labanha, escrito en portugués:
Lizena
thumb|right|200px|Una lizena. Una lizena u lazena (de l'arabe <(al-)ẖizāna) ye un tipo de mueble d'a casa, d'a familia d'os armarios, que s'emplega ta alzar piezas d'o ixovar domestico, como a vaixiella, as cuberterías u a mantelería.
As formas más simples no son si que una cavidat en a paret, pareixida a una furnacina pero con puertas ta zarrar-la, en a qual se podeba meter una u qualques baldas ta alzar-ie as pertinencias. As formas más modernas tienden a aparentar un armario de dos cuerpos superposaus en vertical: la uno, d'abaixo, sole estar un armario zarrau de dos u más puertas y ye más amplo que o d'alto, de manera que forma un sallent que permite refirmar-ie cosas. O cuerpo d'alto puede tener puertas con veires que deixan veyer o que se guarda adintro, y cumple d'ista forma una función d'aparador.
Haltsu
A suya población ye de 483 habitants (2003) en una superficie de 5,08 km², con una densidat de población de 95 hab/km².
Cheografía
O termin municipal d'Haltsu se troba situato a una altaria meyana de 62 metros sobre o livel d'a mar, con altarias minima de 4 y maxima de 156 metros. Ye trescruzato por o río Niva, un afluent d'o río Ador.
Mugas
O termin municipal d'Haltsu muga a o norte con Jatsu; a l'este con Hazparne; a o sudeste con Cambo; y a o sudueste con Larresoro.
Ibón de Vuelta Barrada
L'ibón de Vuelta Barrada ye un ibón situau baixo a punta Respomuso (2.909 m), en a comarca de l'Alto Galligo.
Dāl
thumb|right|A dāl en a suya forma aislata A dāl (en arabe ) ye a uitena letra de l'alfabeto arabe (cuarta en l'orden abchadín) y -con diferents formas y nombres- en atros alfabetos semiticos). Ye una letra solar.
Representa o sonito consonantico.
Escritura
A dāl no se liga a la letra vinient d'a palabra. Lo fa con l'anterior si no ye alif, una atra dāl, ḏāl, rā, zāy u wāw, que nunca no se ligan a la letra posterior.
Sasico (Casterló)
Sasico ye un saso, rodiau de campos de cerials, de 251 m d'altaria situau en o termin municipal de Casterló.
En a suya cima bi ha un vértiz cheodesico, o más baixo d'a provincia de Teruel.
Allo
thumb|right|250px|Allos. Os allos (d'o latín <ALIU) son os bulbos caracteristicos de qualques especies d'o chenero Allium que se caracterizan por estar segmentaus y porque no almagazeman amelón en os suyos teixius.
Anque a parola «allo», en aragonés, se fa servir principalment ta designar o bulbo de a especie Allium sativum, que ye domestica y se'n cautiva pa obtener-ne, tamién se fa servir pa nombrar de forma espontania a belatras especies emparentadas y bordes, todas miembros d'Allium, que se troba de forma silvestre en a Peninsula Iberica, como Allium roseum, Allium pyrenaicum u Allium sphaerocephalon.
Colloliva
Colloliva (en castellano Coll de Oliva) ye un lugar aragonés de la comarca de Ribagorza situato amán de La Puebla de Fantova, pertenexient a lo municipio de Graus.
La suya población ye de 14 habitants.
Cheografía
Ye una aldeya de La Puebla de Fantova. Se i plega dende Bellestar por una pista de uns 2 km, y lo lugar se troba situato a 720 metros d'altaria sobre lo ran de la mar.
Toponimia
Agustín Ubieto Arteta da noticia d'un Coldoliua (1257) / Collo Oliua / Coll Oliua.
Lo toponimo tien dos posibles orichens, seguntes Manuel Benito Moliner: