cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
João Baptista Labanha
La obra de Labanha sobre Aragón se fació en un tiempo en lo que se produciba la castellanización de la val d'Ebro y Sistema Iberico. Por lo que fa a estos territorios en Itinerario del Reyno de Aragón (1610-1611) encara se puet veyer bel toponimo con fonetica aragonesa tanto beluns que ya no se sienten asinas como Castellot, como atros que encara se sienten (Gargallo, Novallas), pero no se'n veyen atros que s'han conservau en bel rechistro dica lo sieglo XXI y por eixemplo escribe Benazeite mientres que en textos posteriors y dica huei ye posible veyer u sentir l'apocopa en Binazai, u castellaniza toponimos catalans como Forcall, que escribe Horcayo. N'este libro se fa servir la letra -y- pa escribir lugars que huei en castellano tienen -j- y en aragonés cheneral teneban -ch- (Borya y La Naya corresponden a Borcha y Lanacha, y tamién escribe Granya de Otton, Monyas de Casuas, Monyas de Jaca).
En la zona de l'aragonés de las comunidatz aragonesas escribe Abeyuela, Casteyon, Godoyos, Hinoyosa, La Hoz de la Vieya, Horcayo, Torre La Paya, Torriyas, Torriyo, Tortayada, Val de Coneyos, Verdeyo, Villareyo, que tenioron en ixa zona una pronunciación con /ch/ en la baixa Edat Meya (distinguindo-se de l'aragonés cheneral que n'estos casos hese dau /ll/ d'acuerdo con la fonetica aragonesa), manimenos escribe con -x- inicial Xavalambre (Chabalambre), Xavaloyas (Chabaloyas) y Xosa (Chosa), que teneban una pronunciación con /ch/ ya en aragonés medieval pero que antes d'existir a j velar castellana tendrán una pronunciación con /x/ en castellano. No representa la f- inicial en Ababux, Hinoyosa, Horcayo y La Hoz de la Vieya, pero sí en Foz Calanda, que encara se conserva.
Aldous Huxley
Aldous Leonard Huxley, naixito de Godalming (Surrey, Reino Uniu) o 26 de chulio de 1894 y muerto en Los Angeles (California, Estaus Unius) o 22 de noviembre de 1963, estió un destacato escritor y novelista britanico, que recibió cuantos premios mientres a suya carrera literaria. Gosa estar conoixito por una d'as suyas obras, Brave New World (1932), encara que ye autor de cuantas obras destacatas.
Cuarz citrín
O quarz citrín u simplament citrín ye una variedat d'o quarz, mineral d'o grupo d'os tectosilicatos. A suya color ye amariella por chicotas cantidatz de fierro (Fe+3). A denominación de citrín fa referencia a que ye amariello como o limón.
O quarz citrín natural ye escaso. A mayor part d'o quarz citrín que se comercializa ye artificial y s'ha feito torrando amatista u quarzo afumato. A 470 °C l'amatista brasilera se torna amariella-clara, y a 550 °C-560 °C son de color marrona escura a parda royenca. Toz os citrins torratos tienden a estar royencos. Os citrins naturals son amariellos-mate.
Os millors chacimientos actuals son de Brasil y Madagascar. Antes més as millors piedras proveniban de Salamanca y Cordoba. A vegatas o citrín se comercializa baixo denominacions poco exactas (topacio de Bahía, topacio de oro, topacio de Madeira, topacio de Palmeira, topacio de Río Grande, falso topacio, como o famoso ''falso topacio de Hinojosa de Duero).
Torrando os quarzos violeta y amariellos de Montezuma (Minas Gerais, Brasil), s'obtien a 500 °C un quarz verde, a prasolita.
Cacau
Cacau puet estar:
Alan Parker
Alan William Parker, naixito de Londres o 14 de febrero de 1944 y muerto en Londres o 31 de chulio de 2020, fue un director cinematografico, guionista y productor cinematografico britanico.
D'entre a suya filmografía, cal destacar-ne bellas cintas como Bugsy Malone (1976, con Scott Baio, Florrie Dugger, Jodie Foster y John Cassisi), Fame (1980, con Eddie Barth, Irene Cara, Lee Curreri, Laura Dean, Antonia Franceschi, Boyd Gaines y Albert Hague), Pink Floyd The Wall (1982, con Bob Geldof, Christine Hargreaves, Eleanor David, Alex McAvoy, Bob Hoskins y Michael Ensign), Mississippi Burning (1988, con Gene Hackman, Willem Dafoe, Brad Dourif y Frances McDormand), u The Commitments (1991, con Robert Arkins, Colm Meaney, Andrew Strong y Maria Doyle).
Santa María de Sando
Santa María de Sando ye un municipio d'a provincia de Salamanca, en a comunidat autonoma de Castiella y Leyón, Espanya. A suya población ye de 141 habitants (2007), en una superficie de 13,89 km² y una densidat de población de 10,15 hab/km².
Corz de Uesca (1221)
As Corz de Uesca de 1221 estioron unas Corz d'o Reino d'Aragón celebradas en a ciudat de Uesca y convocadas por o rei Chaime I d'Aragón.
Autoridatz
Se troban presents entre atros a reina y os bispes Sancho d'Ahonés de Zaragoza, García de Gúdal de Uesca y García Frontín II de Tarazona.
Cima de Candanchú
A cima de Candanchú (en francés Bessata), tamién conoixida como Alto de María Cristina u Besatar, ye un pico de 1.728 metros d'altaria situau en a cordelera d'o Pireneu, en a muga entre Aragón y Occitania.
Districto d'Évry
O districto d'Évry (en francés arrondissement d'Évry) ye un districto d'o departamento francés d'Essonne, en a rechión d'a Isla de Francia. Se divide en 10 cantons y 51 municipios. A capital d'o districto ye a prefectura d'Évry-Courcouronnes.
Arroyo Cerezo
Arroyo Cerezo ye un lugar de lo termin municipal de Castiel Fabib, en la comarca de lo Rincón d'Ademuz, en la provincia de Valencia. La suya población ye de 15 habitants (2011).
En l'anyo 1270 lo rei Chaime I d'Aragón ninvió a Santa Cruz de Moya un achent pa que tractase con los santacrucers la división d'un termin dito "Cireso" que puet corresponder a l'actual Arroyo Cerezo:
Cuello (topografía)
250px|thumb|Lo [[Puerto de Buixaruelo, un eixemplo de cuello.]] Un cuello u collau ye lo punto mes baixo entre dos elevacions, representando vía de comunicación pa travesar una sierra u una cordelera. Quan un camín de relativa importancia pasa por un cuello se denomina paso u puerto de montanya. Un cuello que bi ha entre cinglos u paretz verticals ye una breca. Lo termin cuello se solapa muito con lo termin collada u collata (depresión entre montanyas).
En lo mapa topografico los cuellos muestran como una calvera a on lo par de curvas de nivel de la base de las cimas tienen la mesma valura d'altitut pero sentius oposaus.
Etimolochía
La etimolochía de cuello no ye guaire clara. Podría venir de lo latín COLLIS u de lo latín COLLUM. Se documenta en l'aragonés de la Val d'Aragüés y se troba en la toponimia de tot l'Alto Aragón. Entre los elementos romances aragoneses de lo latín medieval escrito en l'Alto Aragón ye se troba la parola cuello en l'anyo 1158:
En Campo se documenta la forma coll, y en la toponimia de tota la zona de l'aragonés ribagorzano se puet trobar esta forma monoptongada (por eixemplo en "Colloliva"). Ángel Ballarín Cornel observa que encara que en benasqués se diga cuello y collada, en los toponimos apareixe coll. Fuera de Ribagorza se veye la forma monoptongada en las formas toponimicas composadas: Collicierco y Cotefablo ("cuello (de) Fablo"), a igual como se desvién con las parolas "castiello", "fuent", "puent" y "pueyo", que en los compuestos toponimicos figuran a sobén como castel-, fon-, pon- y pui-.
La forma sufixada collau pareix d'aparición més recient en l'Alto Aragón, y ye revelador lo toponimo Collado de Collicierco. Collado ye como se leye en la scripta aragonesa de la Val d'Ebro y en l'aragonés de las comunidatz aragonesas, y ye present entre los elementos romances presents en lo latín medieval d'Aragón. En l'antiga Comunidat de Daroca trobamos las aldeyas de Collado de Per Esteban y Collados. No se veyen toponimos formaus a partir de collato con xorda intervocalica -t- en la toponimia de l'aragonés central, pero sí en la toponimia d'Otín y Isuerre.
En los textos medievals en latín y en romanz tamién trobamos una forma con diminutivo colladiello, que por eufonía esdevién coladiello, d'astí lo microtoponimo actual coladillo de Fuent de Todos.
La forma feminina collada ye muito freqüent en la microtoponimia altoaragonesa (y se veye como macrotoponimo en "As Colladas"), presentando-se como collata en l'aragonés central. En aragonés central tamién se troba formas con evolucions especials de la -LL- latina en forma de cotata en bergotés y cochata en tensín. S'ha proposau una etimolochía a partir de lo latín COLLIS LATUS. En la toponimia a sobén corresponde a posicions topograficas baixas entre dos monts u cerros més amplas que los cuellos u en costeras u laderas baixo ixas posicions.
Formas toponimicas relacionadas semanticament con cuello y collau pero formadas a partir d'atras radices son "Pano" y "Paniello", y microtoponimos como Siella y Silleta.
Helen Mirren
Helen Mirren (nombre artistico d'Ilyena Vasilievna Mironova), naixita de Londres (Anglaterra) o 26 de chulio de 1945, ye una actriz britanica, activa en o cine britanico dende meyatos d'os anyos 1960 y con cuantos premios recibitos mientres a suya carrera cinematografica.
D'entre a suya filmografía, se puet citar as cintas A Midsummer Night's Dream (1968, Peter Hall), Caligula (1979, Tinto Brass), Excalibur (1981, John Boorman), The Mosquito Coast (1986, Peter Weir), The Cook, the Thief, His Wife & Her Lover (1989, Peter Greenaway), The Madness of King George (1994, Nicholas Hytner), Some Mother's Son (1996, Terry George), The Passion of Ayn Rand (1999, Christopher Menaul), Last Orders (2001, Fred Schepisi), Gosford Park (2001, Robert Altman), Calendar Girls (2003, Nigel Cole), Elizabeth I (miniserie de televisión, 2005, Tom Hooper), The Queen (2006, Stephen Frears), u The Last Station (2009, Michael Hoffman).
Districto de Soissons
O districto de Soissons (en francés arrondissement de Soissons) ye un districto d'o departamento francés de l'Aisne, en a rechión d'Altos de Francia.
A suya población ye de 101.434 habitants en una superficie de 1.243,00 km², con una densidat de población de 81,60 hab/km².
A capital d'o districto ye a subprefectura de Soissons, y en fan parte 5 cantons y 166 comunas.
Sopela
Sopela (Sopela en basco; Sopelana en castellano y oficialment) ye un municipio d'a comunidat autonoma d'o País Basco, provincia y territorio historico de Bizcaya y comarca d'o Gran Bilbau.
A suya población ye de 12.242 habitants (2008) en una superficie de 8,39 km², con una densidat de población de 1.459,12 hab/km².
Cheografía
A localidat de Sopela se troba situada a 62 metros d'altaria sobre lo livel d'a mar, a una distancia de 19 km d'a ciudat de Bilbau, a capital de Bizcaya y d'a suya comarca.
Anne Brontë
Anne Brontë, naixita de Thornton (Yorkshire de l'Ueste) o 17 de chinero de 1820 y muerta en Scarborough (Yorkshire) o 28 de mayo de 1849, estió una destacata escritora, novelista y poetesa britanica, chermana d'as tamién escritoras Charlotte Brontë y Emily Brontë. A suya obra más conoixita ye The Tenant of Wildfell Hall, considerata como una d'as obras clasicas d'a literatura anglesa.
7 d'octubre
Atros países
right|thumb|250px|En a [[batalla de Lepanto, l'Armata d'a Santa Liga redota a l'Armata turca, o 7 d'octubre de 1571.]]
Dodoma
Dodoma (oficialment Dodoma City) ye a capital de Tanzania dende 1973 y a suya quatrena ciudat mas poblada dezaga de Dar es Salaam, Mwanza y Arusha.
Bardenas Reyals
As Bardenas Reyals de Navarra (en basco Nafarroako Errege Bardeak) son un parache natural semidisertico que s'estendilla por o sudeste de Navarra, en a comarca de Tudela (merindat de Tudela), con bellas 42.500 ha de terreno sin dengún nuclio urbán. As Bardenas se situgan en un punto equidistant entre a cordelera pirenenca y a cordelera Iberica y conforman un Parque Natural Protechito de 39.274 ha que dende o 7 de noviembre de 2000 fa parti d'a Reserva d'a biosfera.
Dende una perspectiva cheomorfolochica y cheobotanica las bardenas se dividen en tres zonas: Lo Plano, La Bardena Blanca y la Bardena Negra.
O substrato cheolochico d'a zona ye formau por archilas, chesos y piedra d'arena, y o terreno ha estau muit erosionau por l'augua y l'aire creyando formas cheolochicas entre as que destacan os barrancos, os glacis, as plataformas estructurals como a Plana Negra, y cabezos que corresponden a pueyos testigo y antepueyos como o celebre Castildetierra.
Cantón d'Arpajon
O cantón d'Arpajon (en francés canton d'Arpajon) ye una división administrativa francesa situada en o departamento d'Essonne, en a rechión d'Isla de Francia.
Corz de Zaragoza (1645-1646)
As Corz de Zaragoza de 1645-1646 estioron unas Corz d'o Reino d'Aragón celebradas en a ciudat de Zaragoza y convocadas por o rei Felipe III d'Aragón.
Districto de Garmisch-Partenkirchen
O districto de Garmisch-Partenkirchen (en alemán Landkreis Garmisch-Partenkirchen, en bavaro Landkroas Garmasch-Partakurch) ye un districto situato en o sudeste de Bavera, Alemanya, a suya capital ye a ciudat de Garmisch-Partenkirchen de qui prene o nombre y a mas ye a que tién a mayor parti d'a poblacion d'o distrito.
Pársec
thumb|right|230px|Un pársec ye a distancia dende a [[Tierra dica un obchecto astronomico que tienga un paralache d'un segundo d'arco.]] right|thumb|230px|Diagrama cheometrico d'a obtención d'o pársec, resultau d'a ecuación Δ = r / tg π. S'ha de notar que ni l'anglo ni as distancias son debuixadas a escala. O pársec u parsec (símbolo pc) ye una unidat de longaria emplegada en astronomía. O suyo nombre se deriva de l'anglés parallax of one arc second (paralache d'un segundo d'arco).
En sentiu estricto pársec se define como a distancia a la que una unidat astronomica (UA) soztiende un anglo d'un segundo d'arco (1"). Cheneralizando, una estrela dista un pársec si o suyo paralache ye igual a 1 segundo d'arco.
D'a definición resulta que:
Definición d'o pársec
A separación basica que fan servir os astronomos ta determinar o paralache d'as estrelas ye o radio d'a orbita d'a Tierra. O paralache se mide en segundos d'arco (60 segundos d'arco = 1 menuto d'arco; 60 menutos d'arco = 1 grau). Se basa en o metodo d'o paralache trigonometrico, o mas viello y mas estendiu ta determinar a distancia t'as estrelas.
O pársec ye una distancia relativa a la unidat astronomica, y por ixo, se relaciona con a tanchent de l'anglo en P (se veiga o diagrama). Manimenos, como π (se leiga pi) gosa estar un anglo muit chicot, d'a orden de una milesima d'un segundo d'arco, se comportará como una función linial de proporcionalidat inversa respecto a Δ (se leiga delta). Ye decir, cuan Δ se fa dople, π se fa a metat, pero si Δ ye a metat, π será o dople, y asinas asinas, de trazas que a relación entre a distanaia y o paralache se torna muit simpla:
en do \Delta\ ye a distancia en pársecs, y \pi\ o paralache en segundos d'arco. Cuan s'ha mediu o paralache d'una estrela, nomás cal calcular o suyo inverso ta otener a suya distancia en pársecs.
Tamién se puet definir o pársec como a distancia a la que dos obchectos, deseparaus por 1 unidat astronomica (UA), pareixen estar deseparaus por un anglo d'un 1 segundo d'arco.
Asinas, tenemos:
360·60·60/2π UA ≈ 2,06·105 UA ≈ 3,09·1016m ≈ 3,26 anyos luz.
Seguntes a recomendación d'a Unión Astronomica Internacional 1 pc = m
Distancias en pársecs
Os multiples d'o pársec mas emplegaus son:
Eixemplos de distancias en pársecs:
Districto de Vervins
O districto de Vervins (en francés arrondissement de Vervins) ye un districto d'o departamento francés de l'Aisne, en a rechión d'Altos de Francia.
A suya población ye de 67.495 habitants en una superficie de 1.401,00 km², con una densidat de población de 48,18 hab/km².
A capital d'o districto ye a subprefectura de Vervins, y en fan parte 4 cantons y 160 comunas.
Madrigalejo del Monte
Madrigalejo del Monte ye un municipio d'a comunidat autonoma castellanoleyonesa d'a provincia de Burgos, situau en a comarca de l'Arlanza. Fa parte d'o partiu chudicial de Lerma.
A suya población ye de 192 habitants (2007) en una superficie de 25,17 km², con una densidat de población de 7,63 hab/km².
Cheografía
A localidat de Madrigalejo del Monte ye situada a una distancia de 25 km d'a ciudat de Burgos, a capital d'a suya provincia, de 15 km de Lerma, a capital d'o suyo partiu chudicial, y de 60 km d'Aranda de Duero.
D'o suyo termin municipal fa parte o lugar de Montuenga.
Romans
Romans puet fer referencia a las siguients localidaz:
Basco stándard
O basco stándard u basco unificau (en basco euskara batua) ye o modelo unificau de basco proposau por Euskaltzaindia, dita unificacion encomenzó a cocer-se en a Reunion d'Arantzazu (Santuario d'Arantzazu, Oñati) entre o 3 y 5 d'octubre de l'anyo 1968. thumb|left|250px|[[29 de chulio de 1972. Bells euskaltzainas u miembros de Euskaltzaindia, en l'inte d'aprobar o prochecto de Aditz batua ("Verbo unificau"). D'ezquierda a dreita, de piet: Koldo Mitxelena, Iratzeder, Jean Haritschelhar, Alfonso Irigoien, Luis Villasante, Jose Mari Satrustegi, Patxi Altuna y Imanol Berriatua. Acachatos, Juan San Martin, Jose Luis Lizundia, Joseba Intxausti y Xabier Kintana.]] D'antis mas ya s'heban produciu prebatinas de creyar un basco stándard, culto y unificau, ta uso literario, administrativo y oficial, como s'heba desveniu en los sieglos XVI, XVII, XVIII y XIX prenendo como base a dialectos con tradicion literaria (labortán, guipuzcuán, en menor mesura l'alto navarro, dialectos que teneban un prestichio literario que no teneban os atros dialectos d'o basco u bien creyando una nueva gramatica y vocabulario como ocurrio con o basco alazetau en a gramatica creyada por Sabino Arana, prenendo como alazet o dialecto vizcaino y adhibindo-ne neolochismos creyaus por ell, que estió muit emplegau en a primera metat d'o sieglo XX, y especialment en os cerclos culturals y literarios d'entre os anyos 1900 y 1936. Hue en día debiu a l'exito y amplo uso d'o euskara batua, iste "basco sabiniano" ye en desuso y nomás ye posible leyer-lo en textos literarios, administrativos, politicos y historicos d'o periodo 1900-1975, muit especialment d'o periodo 1931-1936, ya que estió amplament emplegau por o nacionalismo basco d'ixas envueltas y o primer Gubierno Basco de 1936.
Tabera de Abajo
Tabera de Abajo ye un municipio d'a provincia de Salamanca, en a comunidat autonoma de Castiella y Leyón, Espanya. A suya población ye de 113 habitants (2007), en una superficie de 63,78 km² y una densidat de población de 1,77 hab/km².
Reserva Natural d'os Sotos y Galachos d'Ebro
A Reserva Natural d'os Sotos y Galachos d'Ebro ye una reserva natural d'Aragón situata en o curso meyo d'a val de l'Ebro. Se troba entre os termins municipals de Zaragoza (A Cartuixa), Pastriz y Lo Burgo d'Ebro a una distancia de 12 km d'a capital aragonesa.
O río travesa una ampla plana d'inundación por estar un terreno con poca costera y d'un material cheolochico uniforme. Asinas se forman a-saber-los meandros, que quan se deseparan de l'antigo cauz d'o río, bien por l'acción de l'hombre en roturar as tierras u bien por as creixitas de l'Ebro, se forman os galachos.
Actualment son bien poquetz os galachos que se pueden trobar en l'Ebro, existindo amás d'os tres que bi ha en ista reserva natural (L'Alfranca de Pastriz, A Cartuixa y Lo Burgo d'Ebro) un atro en Chuslivol. O mas gran d'os tres que bi ha en a reserva ye o galacho de l'Alfranca y ye tamién o que millor se conserva. thumb|250px|left|L'Alfranca de Pastriz A Reserva Natural d'os Sotos y Galachos d'Ebro se declaró como espacio protechito en 1991 y tien una superficie de 800 hectarias.
Flora
En as auguas bi ha algas y plantas aqüaticas que sirven d'alimento ta os invertebratos que viven en os galachos. En os cantons d'os galachos apareixe cespede de Paspalum paspaloides que proteche d'a erosión y favoreixe l'aparición d'atras especies vechetals mas complexas.
Fauna
thumb|230px|left|[[Mauremys leprosa]] Entre as especies animals que viven en os galachos trobamos aus como o esparvero (Accipiter), gralleta (Corvus monedula), aguacero (Picus viridis), papafiga (Sylvia atricapilla), tordos (Turdus merula) y mamifers como o teixons (Meles meles), rabosa (Vulpes vulpes), chineta (Genetta genetta) y ratón de mont (Apodemus sylvaticus), entre atros.
Cantón d'Athis-Mons
O cantón d'Athis-Mons (en francés canton d'Athis-Mons) ye una división administrativa francesa situada en o departamento d'Essonne, en a rechión d'Isla de Francia.
Estau d'a materia
thumb|right|300px|Iste diagrama amuestra la nomenclatura ta las diferents transicions entre fases. Os estaus d'a materia son as distintas formas u diferents fases que puet tener a materia. Historicament, a distinción se feba basando-se en as propiedaz cualitativas. Asinas o solido ye o estau en que a materia mantiene un volumen y forma fixa; o liquido ye o estau en que a materia mantiene un bolumen fixo, pero s'adapta a la forma d'o suyo contenedor; y o gas ye o estau en que a materia s'espande y ocupa cualsiquier volumen disponible.
Autualment as distincions entre estaus se fan basando-se en diferencias entre as interrelacions moleculars. O solido ye o estau en o que as atraccions intermoleculars fan que as distancias entre moleculas sían fixas. O liquido ye o estau en que as atracions intermoleculars mantienen a las moleculas amanadas, con unas distancias entre ellas cuasi invariants, pero premiten que istas se muevan. O gas ye o estau en que as moleculas son prou deseparadas y as relacions intermoleculars tienen un chicot efecto en os suyos movimientos. O plasma ye un gas muit ionizau, lo que ocurre a altas temperaturas. As fuerzas intermoleculars creyadas por atraccions y repulsions ionicas dan a istas composicions diferents propiedaz, ye por ixo que o plasma se describe como lo cuatreno estau d'a materia.
Arauzo de Torre
Arauzo de Torre ye un municipio d'a comunidat autonoma castellanoleyonesa d'a provincia de Burgos, situau en a comarca de Sierra de la Demanda y partiu chudicial de Salas de los Infantes.
A suya población ye de habitants en una superficie de 13,59  km², con una densidat de población de 0 hab/km².
Cheografía
A localidat d'Arauzo de Torre ye situata a 925 metros d'altaria sobre lo livel d'a mar, a una distancia de 98 km d'a ciudat de Burgos, a capital d'a suya provincia.
O suyo termin municipal ye trescruzau por o río Aranzuelo.
Plutarco
Lucius Mestrius Plutarchus (Μέστριος Πλούταρχος en griego) estió un historiador, biografo y ensayista griego naixito arredol de l'anyo 46 aC de Queronea (Beocia) y muerto arredol de l'anyo 120 en Delfos (Focida). Tamién estió machistrato y embaixador.
A suya obra Βίοι Παράλληλοι de biografías de griegos y romanos famosos fue tradueita por orden de Chuan Ferrández d'Heredia con o títol Vidas Semblantes. Heredia acomandó a traducción a un equipo en o que Dimitri Calodiqui traduciba dende o griego clasico a lo griego bizantín y Nicolau de Drenopoli dende o griego bizantín a l'aragonés. A traducción de Nicolau de Drenopoli debió pasar por mans de correctors aragoneses. Esta traducción suposó a primer traducción de Plutarco ta una luenga occidental.
Casa Faure (Benás)
Casa Faure ye un casal fort rematau a'l siegllo XVIII que se troba a la vila de Benás, a la vall de Benás, Ribagorza, Uesca. Ye una de les dos cases fuertes de la vila, en chunto dan casa Juste.
Construida a partir d'el siegllo XVI per la familia Faure, se va rematar a l'an 1723 estand ya propiedat d'els Ferraz. Ha estau la casa natal d'el ministro d'Hicienda d'Isabel II José Ferraz y Cornel (1796-1854) y de su chermano el teniente cheneral Francisco Javier Ferraz y Cornel (1776-1850), Capitán Cheneral de Catalunya y president d'el Tribunal Supremo de Guerra y Marina dan la mesma reina. El president d'el Gubierno Valentín Ferraz y Barrau (1792-1866) yere sobrino d'ista casa.
Arquitectura
De la frontera destaca a-saber-lo la portalada de la porta prencipal. Se tracta d'una portalada d'el siegllo XVIII (tene data de 1723) dan pilaretz a canto y canto de la porta y un escudo familiar alto, a'l timpano. L'escudo ye el de la familia Ferraz.
A'l costau que dona a la pllaza se troba el corral, més moderno que la resta. Bordes y estalls n'yi ha per la part de dezaga, tancand el recinto.
Casa Faure y la lexicografía d'el benasqués
thumb|right|250px|Fotografia de casa Faure l'an 1916, d'el fotografo catalán Santiago Perdigó. Curiosament, casa Faure va estar la casa familiar de tres d'els autors de vocabularis que ha tenéu el dialecto benasqués a'l siegllo XX. L'an 1867 i ye naixéu Vicente Ferraz y Turmo (†1932), catedratico de Llengua y Literatura y doctor en Filosofía, que va fer el primer vocabulario coneixéu d'el benasqués l'an 1917. Per Ferraz y Turmo se diu ara "Doctor Ferraz" la carrera an que ye la casa. Se diu que unes quantes de les palabres que amaneixen a'l suyo diccionari Ferraz les ne pillaba a'ls chuletz d'altros llugars de la vall que per aquelles envueltes se teniba achustats a la casa.
El suyo fillo Vicente Ferraz y Castán (1910-?) ye l'autor d'un segundo vocabulario, en 1934, d'el qual se conte que moltes de les palabres que trai les hebe repllegau de verdat el suyo pai, muòrto dos ans antes.
El tercero ye Ángel Ballarín Cornel (1889-1981), que anque yere fillo de casa Güerri, se va casar dan Felisa Ferraz Castán. Yere per lo tanto yerno y cunyau respectivament d'els dos Vicentes.
Solido
thumb|Cubo de [[chelo que ye l'augua en estato solido.]] Solido ye un estato d'a materia que ye caracterizato por un volumen y forma definitos; un solido ye resistent a la deformación, a cambear a suya forma y volumen. Presentan poca tendencia a la dilatación y a la compresión.
O solido ye un estato d'a materia en que as moleculas que la composan, debito a las fuerzas de codesión, tienen un movimiento entre ellas muit restrinchito, limitato a una vibración arredol d'una posición d'equilibrio fixa. Quan un solido ye formato por moleculas repartitas regularment en o espacio, de manera que ye posible definir un vector constant que premite pasar d'un punto a un atro, se diz que o solido ye un cristal u que ye cristalizato (quan bi ha un cierto orden, encara que no bi ha una regularidat en o rete, se parla de quasi-cristal). Atros, tienen os suyos components aleatoriament redamantos por a masa que constituye o cuerpo y se dicen amorfos, como ye o caso d'o vidre, a fusta, o nylon, etc. De feito, nomás os cuerpos cristalins se consideran solidos en o estudio d'iste estato d'agregación d'a materia, mientres que os amorfos son consideratos liquidos de gran viscosidat.
Asso-Veral
Asso-Veral (Asó-Veral en castellano) ye un lugar en o termin municipal de Sigüés, comarca de Chacetania y partiu chudicial d'Exeya d'os Caballers, en a provincia de Zaragoza.
Recibe o suyo nombre por o río Veral, afluent d'o río Aragón.
Romanos (desambigación)
Romanos puet fer referencia a:
U tamién a:
Lomé
Lomé ye a capital de Togo y a suya ciudat mas poblada.
Alto de Somport
L'alto de Somport, punta de Somport u penya de María Cristina ye un pico de 1.686 metros d'altaria situau en a cordelera d'o Pireneu, en a muga entre Aragón y Occitania chunto a o puerto de Somport.
Districto de Brianzo
O districto de Brianzo (en occitán arrondiment de Briançon, en francés arrondissement de Briançon) ye un districto d'o departamento francés d'os Altos Alpes, en a rechión de Provenza-Alpes-Costa Azul.
A capital d'o districto ye a subprefectura de Brianzo, y en fan parte 4 cantons y 36 comunas.
Estreudes
As estreudes s'emplegaban sobre lo calivo d'os fogarils en as casas, u en as fogatas en o campo. Actualment ye un traste en alto grau d'albandonamiento.
A distribución d'as derivatas d'o etime tripĕdis per Espanya estió un d'os temas de treballo d'o filologo gallego Ramón Menéndez Pidal en os comienzos d'o sieglo XX, y ye un d'os termins que marcan millor as arias de distribución d'as diferents romances ibericas; se conoix como «trébede» en castellano d'o norte (Palencia, Burgos, Cantabria), «estreldes» en astur-leyonés (Leyón, Asturias, Zamora y Salamanca) y «estreudes/estreudas» en aragonés.
Torresmenudas
Torresmenudas ye un municipio d'a provincia de Salamanca, en a comunidat autonoma de Castiella y Leyón, Espanya. A suya población ye de 206 habitants (2007), en una superficie de 11,88 km² y una densidat de población de 17,34 hab/km².
Antiga Roma
L'antiga Roma estió un estato y civilización que surchió de l'antiga ciudat-estato de Roma a partir d'o sieglo IX aC. A lo principio yera una monarquía, esdevinió una republica, y a la fin un imperio que controló a mayor part d'a cuenca mediterrania y d'Europa Occidental. l'Imperio Romano cayó, y la part occidental s'esminglanó en o sieglo V en una serie de reinos controlatos por una clase dirichent chermanica. A part oriental esdevinió o que os historiadors denominan Imperio Bizantín que sobrevivió dica desapareixer de pa cutio en l'anyo 1453 con a conquiesta otomana.
A civilización romana asimiló a civilización helenistica y chuntas forman l'Antiguedat clasica europea, modelo base d'a civilización occidental en dreito, arte, literatura y terminolochía lingüistica (cultismos). As luengas d'Europa suroccidental derivan d'a luenga orichinaria de Roma u latín y son conoixitas por ixo neolatinas u romances.
Monarquía
Una dinastía d'orichen etrusco, os Tarquins s'imposoron como clase dirichent d'a población latina y sabina.
Republica
A Republica Romana encomenzó cuan forachitoron a lo zaguer monarca en l'anyo 510 aC y remató en un periodo de guerras civils que permitioron a instauración de l'Imperio Romano en unos escayeximientos entre os anyos 44 aC y 27 aC.
Imperio
O Imperio Romano ye sucesor d'a Republica Romana y la zaguera etapa de Roma, que abraca dende o mandato d'Augusto (chinero d'o 27 antes de Cristo) dica a caita final de Romulo Augustulo (476 dimpués de Cristo) en Occident, y dica la caita de Costantinoble (1453 dimpués de Cristo) en Orient.
Terrient
Terrient (Terriente en castellano) ye un municipio aragonés de la provincia de Teruel, situau en la comarca de la Sierra d'Albarrazín y partiu chudicial de Teruel. La suya población ye de 178 habitants (2015), en una superficie de 48,05 km² con una densidat de 3,69 hab/km².
Cheografía
Terrient ye situau a piet de la Sierra de L'Algarbe, a una distancia de 34 km de Teruel, la capital de la suya provincia, y a 13 km d'Albarrazín, la capital de la suya comarca.
Comprende l'aldeya u pedanía d'El Villarecho y los casals Foyos Quemados, Los Molinares, Mierla, Molinos d'Algarbe y Villalba.
Terrient ye la localidat tipo a on se definió la unidat estratigrafica Miembro Terrient, d'edat kimmerigiana (Churasico superior), y de facies oncoliticas.
Mugas
Lo termin municipal de Terrient presenta dos curtas mugas con Toril y Masegoso, la resta de lo termin municipal ye repitiau por una estreita faixa u manga de lo termin d'Albarrazín, que desparte Terrient de Toril y Masegoso, Val Longuiello, Moscardón, Royuela, Saldón y Val de Cuenca.
Toponimia
Lo toponimo Terrient se relaciona con "Torrent", con una disimilación de la o como e, común en aragonés: hespital, prebar, los toponimos Teruel y Segorb, y que talment explique l'alternancia de las formas Bidaxen y Bidaxon.
Entre los suyos microtoponimos més intresants y antigos bi ha una partida con etimolochía arabe, El Algarbe, que ya se menciona en textos medievals.
Historia
Terrient estió una aldeya de la Sexma de Chabaloyas adintro de la Comunidat d'aldeyas d'Albarrazín. Fació part tamién de la Sobrecollida de Teruel por lo menos dende 1446 dica 1495, de la Vereda de Teruel en lo sieglo XVII y de lo Correchimiento d'Albarrazín entre 1711 y 1833. En 1785 prenió la categoría de "lugar".
Molimentos
right|260px|thumb|Ilesia parroquial d'el Salvador
Cantón de Brétigny-sur-Orge
O cantón de Brétigny-sur-Orge (en francés canton de Brétigny-sur-Orge) ye una división administrativa francesa situada en o departamento d'Essonne, en a rechión d'Isla de Francia.
Lucana
thumb|right|250px|Una lucana. Una lucana  u locana, en ribagorzano llucana, ye una estructura feta en un lenau u tellau que fa posible la instalación d'una ventana, de regular vertical, y que va provista d'o suyo propio telladet.
Lista de municipios d'a provincia de Chaén
Lista de municipios d'a provincia de Chaén: right|thumb|400px|Mapa municipal de Chaén.
Gordués
Gordués ye un lugar aragonés en o municipio de Navardún, comarca de Cinco Villas, partiu chudicial d'Exeya d'os Caballers y provincia de Zaragoza. Se troba situau en a val d'Onsella.
Actualment, ye despoblau.
Cheografía
O lugar de Gordués se troba situau a 530 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, amán d'a Onsella.
Molimentos
A Ilesia de Sant Istevan de Gordués, una ilesia en estilo romanico muit esviellada, adedicada a Sant Istevan y que ye la ilesia parroquial d'o lugar.
Districto de Landsberg
O districto de Landsberg (en alemán Landkreis Landsberg, en bavaro Landkroas Landsberg) ye un districto situato en o sudeste de Bavera, Alemanya.
Arthur Schopenhauer
Arthur Schopenhauer, naixito de Danzig (que en ixas envueltas feba parte de Polonia, dita Republica d'as Dos Nacions por a suya unión con Lituania) o 22 de febrero de 1788 y muerto en Frankfurt d'o Main (Reino de Prusia) o 21 de setiembre de 1860, estió un filosofo alemán, muit influenciato por Kant, Spinoza u Rousseau, con una luenga polemica filosofica con Hegel.
Patrón
Patrón puet estar:
Nadia Petrova
Nadia Petrova, naixita de Moscú (Unión Sovietica, hue Rusia) o 8 de chunio de 1982, ye una chugadora de tenis rusa con una destacata carrera esportiva, plegando mesmo a estar a numero 3 mundial en ixe esporte. Mientres a suya carrera ha ganato 13 títols individuals y 24 en dobles y una medalla de bronce en os Chuegos Olimpicos de Londres 2012 en dobles chunto a Maria Kirilenko.
Patrón
En informatica puet referirse a:
Letosa
Letosa ye un lugar despoblato d'o municipio aragonés de Biarche, en a comarca d'o Semontano de Balbastro, provincia de Uesca y partiu chudicial de Balbastro.
Cheografía
O lugar de Letosa se troba situato a 980 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, a una distancia de 85 km d'a ciudat de Uesca, a capital d'a suya provincia.
As Almunias
As Almunias u As Almunietas, (Almunias de Rodellar en castellano) ye un lugar d'o municipio aragonés de Biarche, en a comarca d'o Semontano de Balbastro, provincia de Uesca y partiu chudicial de Balbastro.
A suya población ye de 16 habitants (2010).
Cheografía
A localidat d'Almunias de Rodellar se troba situata a 699 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, a una distancia de 55 km d'a ciudat de Uesca, a capital d'a suya provincia.
Escopallo
thumb|right|180px|Escopallos de [[lastón|lastons, ta escobar grano.]] Un escopallo u escoballo ye una escoba rudimentaria y de dimensions chiquetas, feita de diversos materials posibles: por un regular, lastons de diversas hierbas cuan se quiere que escoben mes fino, u de verdugos de seneras u sargueras cuan se busca mes fuerza.
Os escopallos s'emplegan ta muitos usos diferents, estando las suyas dimensions u dica lo material de qué se sigan feitos nomás que cosa ligata con a función que haigan de desarrollar. P. ex. Os escopallos ta escobar grano en a era dimpués que se bi haiga feita la trilla u en os graners son de lastons de hierbas u chuncos que permiten escobar mes fino y no confundir o grano, y os escopallos ta dar-le bonya a las arnas tradicionals (ixo yera importante perque la bonya yera la capa protectora contra las fuinas y altras salvachinas que feban plaga en a miel y malmeteban a estructura de vimbre de l'arna) que per estar mes bastas de necesidaz se feban de brancas de senera u de sarguera (a sobén, mesmo con as fuellas y tot ixo) u dica con buixos.
D'antigos tamién b'heba escopallos que se meteban en o cabo d'un palo, ligando-los-ie, y serviban ta escobar y limpiar a par d'adintro de cualques estructuras, como per eixemplo o fullín d'os fornos y chamineras.
Aubons
Aubons (Aubons en occitán, Aubous en francés y oficialment) ye una comuna occitana en o departamento francés de Pireneus Atlanticos, districto de Pau, cantón d'as Tierras d'os Luis y Tuquets de Vic Vilh y rechión de Nueva Aquitania. A comuna yera parte de l'antiga provincia de Biarn.
A suya población ye de 53 habitants (1999) en una superficie de 3,78 km², con una densidat de población de 14,02 hab/km².
Vought F-8 Crusader
Vought F-8 Crusader ye un avión de caza de segunda cheneración desembolicau por Vought. O suyo primer vuelo estió en 1955. Tien un motor Pratt & Whitney J57-P-20A y una velocidat maxima de Mach 1.86. Se'n han construyíu 1219 unidaz.
Congreso Internacional de Matematicos de 2026
O Congreso Internacional de Matematicos de 2026 será o trenteno Congreso Internacional de Matemáticos que se celebrará en Filadelfia (Estaus Unius), d'o 22 de chulio dica lo 29 de chulio de 2026.
Cantón de Corbeil-Essonnes
O cantón de Corbeil-Essonnes (en francés canton de Corbeil-Essonnes) ye una división administrativa francesa situada en o departamento d'Essonne, en a rechión d'Isla de Francia.
Valdunciel
Valdunciel ye un municipio d'a provincia de Salamanca, en a comunidat autonoma de Castiella y Leyón, Espanya. A suya población ye de 105 habitants (2007), en una superficie de 33,23 km² y una densidat de población de 3,15 hab/km².
Alforja
La suya población ye de 1.897 habitants (2010), en una superficie de 38,24 km² y una densidat de población de 49,61 hab/km².
Cheografía
A localidat d'Alforja se troba situata a 374 metros d'altaria sobre o livel d'a mar.
O suyo termin municipal ye trescruzato por o río Cortiella, un afluent d'o río Siurana, amás d'atros rigachuelos mas chicoz.
Mugas
O suyo termin municipal muga a o norte con Arbolí y Cornudella de Montsant; a o nord-este con Vilaplana y La Mussara; a l'este con L'Aleixar; a o sudeste con Borges del Camp, Maspujols y Botarell; a o sud con Duesaigües y Riudecols; a l'ueste con Porrera y Pradell de la Teixeta.
Bordón
Bordón ye un municipio aragonés de la provincia de Teruel, que se troba situau en la comarca de lo Mayestrato y partiu chudicial d'Alcanyiz.
Cheografía
Ye situau chunto a lo río Bordón, a 828 metros d'altaria dencima de lo livel d'a mar y a una distancia de 130 km de la ciudat de Teruel, la capital de la suya provincia.
Col d'Arlet
O col d'Arlet ye un cuello d'os Pireneus situau a una altaria de 2.095 metros.
Bordón
Mugas
Lo suyo termin municipal muga con os termins d'Olocau del Rei y Castellot.
Col d'Arlet
Comunica Aguatuerta, en a parti alta d'a val d'Echo, con o cubilar d'Arlet y l'alta val d'Aspa.
Bordón
Toponimia
Álvaro Galmés de Fuentes considera que lo toponimo Bordón corresponde a lo sanctum Buradonis Ilicetum u "carrascal sagrau de Buradón" que Marzal menciona. Atros autors dicen que o suyo nombre promana d'o nombre de persona en latín "Burdo".
Historia
En 1192, cuan amaneixió la Virchen de la Carrasca en estar trobata por un pastor, perteneixeba a los Templers, fendo parte de la comanda de Castellot en la Castellanía d'Amposta.
Luengas y parlas
Como en atros lugars de la comarca se i charra castellano con substrato aragonés y adstrato catalán, y se i conservan millor las palabras que son comuns en l'aragonés y catalán.
Lo lexico aragonés d'intrés etnografico de Bordón se conoix relativament bien por figurar esta localidat en l'ALEANR con la sigla Te 401.
Entre los aragonesismos tenemos ababol, a sobén, acorzar, acotolar, airegaz, ajadón, aladro, alfalz, algezón, amprar, ansa, azarolla, vación, bisalto, vusotros, chemecar, charraire, chito, dalla, embolicar, encorrer, falca, falsa, falcino, falz, farinetas, fartanero, fetillero, fiemo, figa, filagarcho, folga, forcón, foz, fumarro, furo, gayato, garganchón, gargüello, juñir, melico, paniquesa, peirón, rusiente
Stratovarius
Stratovarius ye un grupo de power metal finlandesa orichinario d'a ciudat de Helsinki formato en 1984 baixo o nombre de Black water, que dimpués cambeó a Stratovarius, en 1989.
Bordón
Luengas y parlas
Entre los catalanismos tenemos ginebre, llesca, vació (poceta on se lava la ropa, pa atros significaus ye vación).
Stratovarius
Stratovarius han estau influyitos por grupos como Judas Priest, Rainbow etc.
Districto de Miesbach
O districto de Miesbach (en alemán Landkreis Miesbach, en bavaro Landkroas Miaschboch) ye un districto situato en o sudeste de Bavera, Alemanya.
Ixada
right|thumb|200px|Una ixada. A ixada aixada, u xada, (d'o latín <*ASCIATA), ye una ferramienta manual de cultura que consiste en un mango entrascau con un tozuel de metal mas u menos plano y perpendicular y s'emplega pa escardar, socavar, rancar hierbas, desfer zaborros, remover y fer surcos en a tierra y tamién amontinar-la. Tamién ye muit espardida en aragonés a forma foneticament castellanizada d'o nombre hada (/'xada/).
Variants d'o nombre
En aragonés oriental y centro-oriental ye aon se produce as variants con IX-, entre as cuals «ixada» ye la mas frecuent, que se troba en tot lo ribagorzano dende lo benasqués dica lo baixorribagorzano. Tamién se diz asinas en chistabín, aon ye la parola principal, pero tamién se i conoix a variant aixada.
En as zonas de Sobrarbe mas conservaderas con as oclusivas xordas intervocalicas, como la Valle de Bielsa, apareixen formas especialment conservativas como «ixata» y «aixata». En Tella tienen a derivada «ixatón» y o verbo «ixatiar». En a valle de Vió se siente «ixata» y «aixata», pero tamién una forma con CH- y -T-: «chata». En a resta de Sobrarbe predomina la forma castellanizada «hada» tanto en aragonés como en castellano, y nomás se troba bella muestra de conservación, pa recuerdo, como l'aparición d'«ixadón» y « ixadico» chunto con «hadón» y «hadico» en a luenga coloquial que s'emplega en a Espunya, la Buerda, Torrolisa y atros lugars. O verbo pa «treballar con a hada» en estos puestos ye «hadiar» (/xa'djar/).
En centro-occidental y occcidental tenemos a forma «xada», que se documenta en a val de Tena y en ansotano. En panticuto, una variedat especialment conservativa dentro de l'aragonés centro-occidental, se documenta tamién «xata».
Chibuti (ciudat)
Chibuti (en somali Magaalada Jabuuti, en arabe  مدينة جيبوتي , en francés Ville de Djibouti) ye a capital d'a Republica de Chibuti y a suya ciudat mas poblada.
Isla Ratón
Isla Ratón ye una ciudat venezolana, capital d'o Municipio Autana d'o Estato Amazonas. Ye situata en o norte d'o Estato Amazonas y a suya población yera de 3.000 habitants en 2001.
A localidat fue establita en 1943, en una isla ubicata en meyo d'o río Orinoco.
Lockheed P-38 Lightning
Lockheed P-38 Lightning ye un cazabombardero desembolicau por Lockheed Corporation. O suyo primer vuelo estió en 1939. Tien dos motors Allison V-1710 y una velocidat maxima de 666 km/h. S'han construyíu 10037 unidaz.
Inusualment pa un caza d'ista epoca, l'escape estió amortiu por os turbocompresors, fendo que o funcionamiento d'o P-38 sía relativament silencioso. Os dos turbocompresors tamién proporcionoron a o P-38 un buen rendimiento a gran altitut, convertindo-lo en un d'os primers cazas aliatos capaces d'actuar a tals altitutz. Yera extremadament indulchent y podeba maniar-se malament de muitas trazas, pero a velocidat de lanzamiento en as primeras versions yera masiau baixa pa sobresalir como avión de caza. O P-38 estió o solenco avión de combate estausunidense en producción a gran escala entre a participación estausunidense en a guerra, dende Pearl Harbor dica o Día d'a Victoria sobre Chapón. A la fin d'a guerra, se canceloron os pedius d ' 1.887 mas.
Sabinyán
Sabinyán ye un municipio de la provincia de Zaragoza, situau en la comarca de la Comunidat de Calatayú.
La suya población ye de habitants, en una superficie de 15,52 km² y una densidat de población de 0 hab/km².
Cheografía
Ye situau en la val de Xalón, a 451 metros d'altaria sobre lo livel d'a mar y a una distancia de 90 km de Zaragoza, la capital de la suya provincia y d'Aragón.
Toponimia
Lo toponimo Sabinyán fa referencia a un posible terratenient romano dito Sabinius, con terminación án de pertenencia.
Bi ha bel microtoponimo en aragonés como un casal dito Trasmont, despoblau entre 1940 y 1950.
Historia
Sabinyán estió en la baixa Edat Meya una aldeya de la Sexma d'el río Canyada, adintro de la Comunidat de Calatayú. Perteneixió a la Sobrecullida de Calatayú, como figura en lo fogache de 1495.
Luengas y parlas
Actualment en Sabinyán se charra lo castellano rechional d'Aragón como en toz los lugars de la redolada, con substrato aragonés. Lo lexico aragonés d'intrés etnografico de Sabinyán se conoix relativament bien por figurar esta localidat en l'ALEANR con la sigla Z 502.
En 1957 se trobó en Sabinyán un eixemplar fragmentario de l'Alcorán (en arabe), y un manuscrito alchamiau consistent en una copia de lo "Kitab al-Muhtasar" escrita con letra de lo sieglo XVIII. Lo luengache romanz d'este texto alchamiau amuestra la conservación de las F- inicials latinas (farás, fiziese, fuye, fierro), y atros caracters aragoneses (ivantalla, conto, puyar, tallante, ecetra).
Economía
Ye un centro fruitero muit important. Tamién tienen fama las olivas negras de Sabinyán.
El Babor
El Babor ye un casal de lo termin municipal de Mora de Rubielos, en la comarca de Gúdar-Chabalambre y en la provincia de Teruel. Actualment ye despoblau.
Cheografía
El Babor ye cerca de lo río Millars, que recibe un important cabal de la Fuent d'el Babor, una fuent d'augua termal medicinal.
Toponimia
Este toponimo se puet interpretar a partir de lo catalán bavor ("bafo que dimana de l'augua que bulle u d'un forno"), parola femenina dimpués asimilada como masculina por pareixiu con l'aragonés "ababol" (que presenta variants con aferesi como "babol" por eixemplo en aragonés benasqués). Ababol u Babol ye un mozarabismo talment transmeso a traviés de l'arabe que deriva de lo latín PAPAVER.
Lecina
Lecina ye un lugar d'o municipio de Barcabo, en as tierras conoixidas como Viello Sobrarbe. A suya población actual ye de 13 habitants.
El Babor
Historia
Lo 19 de marzo de 1258 lo rei Chaime I d'Aragón confirmó los termins de Sarrión nombrando la fuent d'el Babol:
Lecina
Etimolochía
Existe la creyencia que lo toponimo Lecina ye una deformación de L'Elcina, fendo referencia enta la existencia d'una carrasca milenaria a man dera localidat.
Atras fuents consideran que ista referencia podería estar t'a perteneixencia d'o lugar a l'altiplana d'o Viello Sobrarbe, ande se i chestón as rebelions contra o poder musulmán en l'alta Edat Meya que rematoron con l'establimiento d'os condaus de Sobrarbe y Ribagorza baixo o cubillo d'os francos. Relacionando-lo asinas ta la simbolochía de Sobrarbe, y suchieren que iste podería estar o lugar ande s'apareixió (supuestament) la cruz sobre d'una carrasca que ye recordau encara hoi en o escudo d'a comarca.
Historia
Cosa que si que ye conoixida d'o lugar ye que aquí s'alzó lo monasterio d'orichen visigotico consagrau ta Sant Cucufate, d'o cual no se i troba trazas en l'actualidat, encara que la suya ilesia prerromanica fue substituida en o sieglo XVIII por l'actual ilesia de Sant Chuan Bautista.
200px|thumb|left|Explicación d'os orichens de l'actual ilesia de Lecina.
Molimentos
En iste lugar se i troba belas casas singulars: Una d'ellas ye Casa Sampietro, hoi restaurada, con a puerta prencipal d'o patio fendo forma d'arcada ochival rematada con l'escudo familiar en talla de penyas en a clau de l'arcada. As ventanetas superiors son también triballos de piadra prou buenos que fuoron restablitos en zagueras anyadas.