cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Paraíso Bajo
Paraíso Bajo ye una pedanía de Manzanera, en a comarca de Gúdar-Chabalambre. En 1991 teneba 19 habitants.
Paraíso Alto
Paraíso Alto ye un despoblato d'o termin de Manzanera, en a comarca de Gúdar-Chabalambre.
Olfacto
thumb|right|340px|O sistema olfactivo humán: 1: [[Bulbo olfactivo 2: Celulas mitrals 3: Ueso 4: Epitelio nasal 5: Glomerulos 6: Celulas receptoras olfactivas.]] L'olfacto (que se pronuncia /olˈfato/; d'o latín olfactus) ye o sentiu encargau de detectar y procesar as olors. Ye un sentiu quimico, en que actúan como estimulants as particlas aromaticas u odoriferas que salen d'os cuerpos volatils. As substancias odorants son compuestos quimicos volatils transportaus por l'aire.
O sentiu de l'olfacto chuga un papel muit important en a percepción d'o sabor. Asinas, quan os alimentos son mosegaus y paladeyaus liberan substancias volatils que capta o sistema olfactivo y ninvía sinyals ta o cerebro. Iste las interpreta conchuntament con os sinyals gustativos ta percibir-ne asinas o gusto.
Lacasta
Historia
O lugar de Lacasta amanix citau, con Agüero y Espaniés, en un documento de donación a o monesterio de Sant Per de Ciresa en 1086.
Pico Labata
O pico Labata ye un pico d'o Pireneu aragonés que tien una altaria de 2.219 m.
Los Olmos (Gúdar-Chabalambre)
Los Olmos ye una pedanía de Manzanera, en a comarca de Gúdar-Chabalambre. En 1991 teneba 193 habitants.
Pico Labata
Forma una d'as paretz d'o cul d'Aspa y se troba administrativament en o municipio d'Ansó.
Viersen
Viersen ye una ciudat alemana d'o estau federau de Renania d'o Norte-Westfalia.
Urepele
Urepele (Urepele en basco, en francés y oficalment Urepel) ye un municipio francés, perteneixient a la rechión de Nueva Aquitania, a lo departamento de los [[Pireneus Atlanticos. Tradicionalment fa parti de la comarca de Tierra de Baigorri-Osés en Ultrapuertos. Administrativament, depén d'o cantón de Montanya Basca, en o districto de Bayona.
A suya población ye de 339 habitants (2009) en una superficie de 26,44 km², con una densidat de población de 12,82 hab/km².
Sieglo VIII aC
O sieglo VIII aC ye formato por os anyos entre l'anyo 800 aC y l'anyo 701 aC, istos dos tamién encluyitos.
Herrèra (Altos Pireneus)
Herrèra (Ferrières en francés y oficialment) ye una comuna occitana en o departamento francés d'Altos Pireneus, districto d'Argelèrs de Gasòst, cantón d'a Val d'as Gaves y rechión d'Occitania. A comuna yera parte de l'antiga provincia de Bigorra.
A suya población ye de 110 habitants (1999) en una superficie de 16,97 km², con una densidat de población de 6,48 hab/km².
Hontanar
Hontanar ye un municipio d'a provincia de Toledo, en a comunidat autonoma de Castiella-La Mancha, Espanya. A suya población ye de habitants, en una superficie de 151,77  km² y una densidat de población de 0 hab/km².
Warendorf
Warendorf (en westfaliano Warnduorp) ye una ciudat alemana d'o estau federau de Renania d'o Norte-Westfalia.
Santu Adrianu
Santu Adrianu (Santo Adriano en castellano) ye un concello d'a comunidat autonoma uniprovincial asturiana, situau en a comarca d'Oviedo y partiu chudicial d'Oviedo. A suya capital ye lo lugar de Villanueva, en a parroquia de Villanueva.
Luengas y parlas
En Santu Adrianu se charra l'astur-leyonés, en grau abanzau de substitución por part de l'idioma castellano. A parla astur-leyonesa de Santu Adrianu se clasifica en l'astur-leyonés central, a on s'incluye l'asturiano central.
Parroquias
O concello de Santu Adrianu ye dividiu en 4 parroquias:
Mugas
O suyo termin municipal muga a lo norte con Oviedo, a l'este con Ribera d'Arriba y Morcín, a lo sud con Quirós y Proaza y a l'ueste con Proaza y con Grau.
Torre de los Peones
Torre de los Peones ye un despoblato d'o termin de Manzanera, en a comarca de Gúdar-Chabalambre.
Fortanet
right|thumb|250px|A [[Casa d'a Villa de Fortanet, declarata Bien d'Intrés Cultural.]]
Fortanet (Fortanete en castellano) ye un municipio d'a provincia de Teruel, situato en a comarca d'o Mayestrato. A suya población ye de habitants, en una superficie de 0 km².
Cheografía
Ye situato en o semontano d'a sierra de la Canyada, chunto à la Rambla de Mal Burgo en meyo de un polje karstico.
Toponimia
En os textos medievals yera Fortanet, u tamién Fontanet y encara en o sieglo XVIII se podeba veyer escrito asinas como diz Agustín Ventura Conejero:
Alcaldes
miniaturadeimagen|Fortanet. miniaturadeimagen|Fortanet.
Molimentos
miniaturadeimagen|Fortanet.
Cantón de Biàrritz Este
O cantón de Biàrritz Este (en occitán canton de Biàrritz Èst, en basco Biarritz Ekialdeko kantonamendua; en francés canton de Biarritz-Est) yera una división administrativa francesa, situata en o departamento d'os Pireneus Atlanticos en a rechión de Nueva Aquitania.
O cantón yera una parti d'a villa de Biàrritz.
Terra Lliure
300px|right|thumb|Simbolo de Terra Lliure
Terra Lliure (catalán; Tierra libre) estió una organización armata independentista catalana fundata en 1978, dada a conoixer en o Camp Nou de Barcelona lo 23 de chunio de 1981, en l'anyo 1991 albandona a luita armada y se disolvió en 1995.
Ature
400px|thumb|Tasas d'ature en o mundo en [[2013]] Ature, en o mercau de laboral, fa referencia a la situación d'o ciudadán que no tien treballo y, por ixo tampoco no tien un salario. Se puet definir asinas como a parti d'a población que estando en edat, condicions y disposición de treballar -población activa- no tien un puesto de treballo.
Ta que exista l'ature s'amenista que a persona aturada deseye treballar y que accepte os salarios actuals que pagan en ixe inte. As causas d'ista situación son multiples, producindo como conseqüencia diferents tipos d'ature (ciclico, estructural, friccional y monetario). Amás existe l'ature tecnolochico que s'orichina quan bi ha cambeos en os procesos productivos que fan que as habilidatz d'os treballadors no sian útils.
Tipos d'ature
A macroeconomía define tres tipos d'ature:
Os economistas buscan aconseguir lo que han denominau "plena ocupación". A ocupación plena, manimenos, no significa aconseguir un porcentache de zero d'ature, sino, amugar l'ature nomás a os components friccionals y estructurals (ye decir, disminuir u eliminar l'ature ciclico). Cal decir que bells economistas citan atros nivels u tipos d'ature como l'ature clasico, que se produce quan o nivel d'o salario que producen as fuerzas d'ufierta y demanda d'o mercau laboral ye mas baixo que o salario real imposau por o gubierno (salario minimo) u por os sendicatos laborals, lo que prevoca un exceso d'ufierta y escasez de faina. Atros tipos d'ature se pueden considerar subcategorías d'os tres nivels debantditos; por eixemplo: l'ature tecnolochico ye un tipo d'ature estructural.
Dolgans
Os dolgans (en dolgán долган) son a población basica d'a Circuscripción Nacional de Taimir (Federación Rusa). Son uns 5.500 individuos. Parlan una luenga turquica derivata d'o yacut. Enantes yeran pastors y cazataires nomadas de rens.
Historia
A etnochenesi d'os dolgans ye en uns clans evenkis que prenioron un dialecto d'os yacuz. Emigroron t'a Peninsula de Taimir en o sieglo XVIII dende o sudeste, on coincidioron con os samoyez. Baixo o stalinismo a politica etnica (calificata a vegatas d'"incheniería etnica") querió que s'asimilasen a los rusos. D'esta traza a cultura y modo de vida d'os dolgans quedó destruita. Los facioron deixar o nomadismo y a modo tradicional de cazar y vivir en poblatos de l'agricultura y industria leitera. En os poblatos los facioron vivir en poblatos chunto con atras etnias promovendo que s'avegasen a parlar ruso, deixando de fer servir l'idioma dolgán, que huei ye en periglo de desaparición.
Castro Urdiales
Castro Urdiales ye un municipio d'a comunidat autonoma uniprovincial de Cantabria, Espanya. Fa parte d'a comarca d'a Costa Oriental de Cantabria.
A suya población ye de 31.670 habitants (2009) en una superficie de 96,72 km², con una densidat de población de 327,44 hab/km².
Toponimia
O toponimo Castro Urdiales se remonta a lo latín CASTRUM ("campamento") y a HORDEALES ("campo d'hordio").
A documentación medieval amuestra as formas Castro de Hurdiales (1190), Castro de Ordiales (1192), Castro Urdiales (1200) y Castro d'Ordiales (1352).
A pronunciación astur-leyonesa d'a o final atona se cierra en u, por o que en Cantabria, (a on que bi ha parlas de transición entre o castellano y l'astur-leyonés), se puede sentir a pronunciación Castru a chent parlant d'o cantabro u d'un castellano con influencia cantabra.
Cheografía
A localidat de Castro Urdiales se troba situada a 19 metros d'altaria sobre lo livel d'a mar, a una distancia de 75 km d'a ciudat de Santander, a capital d'a suya provincia y d'a suya comunidat autonoma.
24 de mayo
Atros países
right|thumb|250px|O cantaire y compositor estausunidense [[Bob Dylan, naixito o 24 de mayo de 1941.]]
Las Ventas con Peña Aguilera
Las Ventas con Peña Aguilera ye un municipio d'a provincia de Toledo, en a comunidat autonoma de Castiella-La Mancha, Espanya. A suya población ye de habitants, en una superficie de 35,1  km² y una densidat de población de 0 hab/km².
Fago
Fago ye un municipio aragonés d'a provincia de Uesca, situato en a comarca d'a Chacetania y partiu chudicial de Chaca. Antiparte, tamién fa parte d'a diocesi de Chaca.
A suya población ye de habitants en una superficie de 48,7 km² y una densidat de población de 0 hab/km².
Cheografía
A localidat de Fago ye situata a 888 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, a una distancia de 134 km d'a ciudat de Uesca, a capital d'a suya provincia.
Toponimia
O suyo nombre pareixe relacionau con l'árbol Fagus sylvatica, que en luenga aragonesa se diz fayo, fau u fabo, formas que provienen d'o latín FAGUS, estando-ne Fago una forma intermeya enantes d'a perduga d'a G.
Ancín
A suya población ye de 379 habitants (2008), en una superficie de 9,48 km² y una densidat de población de 39,98 hab/km².
Fago
Toponimia
Pero tamién s'ha dito que o suyo nombre puet tener relación con o DEVS FAGVS de inscripcions dendrolatricas paganas d'os antigos aquitanos, antepasatos d'os gascons.
Ancín
Cheografía
A localidat d'Ancín ye situata a 488 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, a una distancia de 60 km d'a ciudat de Pamplona, a capital de Navarra.
D'o suyo termin municipal fa parte o lugar de Mendilibarri.
Cantón de Laruntz
O cantón de Laruntz (en occitán canton de Laruntz, en francés canton de Laruns) yera una división administrativa francesa, situata en o departamento d'os Pireneus Atlanticos en a rechión de Nueva Aquitania.
Torremontalbo
Torremontalbo ye un municipio d'a comunidat autonoma uniprovincial d'a Riocha en a comarca de Logronyo.
A suya población ye de 20 habitants (2006) en una superficie de 8,07 km² y una densidat de población de 2,48 hab/km².
Cheografía
A localidat de Torremontalbo se troba situada a 420 metros d'altaria sobre lo livel d'a mar, a una distancia de 26 km d'a ciudat de Logronyo, a capital d'a suya comunidat autonoma, d'a suya provincia y d'a suya comarca.
Depresión de Sarrión
Se situa a lo nord-este de la sierra de Chabalambre, a l'este de la sierra de Camarena, a lo sudeste de la sierra de los Cabezos y a lo sud de la depresión de Rubiuelos (cabaixo de las serranías de Gúdar). Enta l'este contina a traviés de las depresions de Millars meyo y de Palancia.
Cheolochía estructural
Por debaixo de los materials d'edat neochena bi ha rocas sedimentarias de lo Cretacio inferior (destacando las facies Weald), en una disposición monoclinal entre lo Churasico de lo macizo de Chabalambre y lo Cretacio de las serranías de Gúdar. En las foces que ha formau lo ret fluvial de Millars afloran los materials cretacios.
Queenstown (Nueva Zelanda)
Queenstown (en maorí Tāhuna) ye una localidat situada en Otago en o sudueste d'a isla Sud de Nueva Zelanda. En chunio de 2016 teneba una población urbana de 14.300, lo que fa que siga a 27ena localidat de Nueva Zelanda. En 2016, Queenstown se convirtió en a segunda aria urbana d'Otago por población, nomás por dezaga d'a capital Dunedin.
Depresión de Sarrión
Cheolochía estructural
Bi ha unas fallas de 200 a 300 m en contacto con las serranías de Gúdar que corresponden a una etapa de deformacions de lo Plioceno superior quan s'alzoron en forma de domo los macizos de Chabalambre y Gúdar, deformando-se la superficie d'erosión fundamental de zaguers de lo Terciario, lo que creyó la disposición fundida actual.
Queenstown (Nueva Zelanda)
A ciudat ye construyida arredol d'un grau dito Queenstown Bay en o Laco Wakatipu, un luengo laco con forma de Z formau por os procesos glaciars, y que tien sobrebuenas anvistas d'as montanyas d'a redolada como Kawarau, o pico Cecil, o pico Walter y chusto dencima d'o lugar; Ben Lomond y Queenstown Hill.
Depresión de Sarrión
Cheomorfolochía
En la depresión de Sarrión destaca un modelau con glacis y foces. Tamién bi ha muelas, faixas fluvials y toscars con formación de calsineras travertinicas.
Dende lo macizo de Chabalambre baixan dos glacis que ocupan buena part de la superficie de la depresión: lo de Sarrión y lo de La Puebla de Valderde, encaixando-se lo segundo bells 20–40 m en lo segundo. Estos glacis no cubren la superficie en lo sector nordoriental, a on que bi ha muelas.
Los atros glacis y las faixas fluvials de Millars son mes recients que no los dos glacis. En lo cabalto de la depresión los encaixamientos fluvials son modestos, pero en lo cabaixo son espectaculars, plegando dica bells 300-400 en las foces de Millars.
Nebulosa
thumb|300px|Nebulosa d'Eta Carinae. Una nebulosa (d'o latín nebula y iste d'o griego νεφέλη nephele "boira") ye una boira interestelar de polvo, hidrocheno, helio y atros gases ionizaus. Orichinalment, o termin s'emplegó pa describir qualsiquier obchecto astronomico difuso, incluidas as galaxias dillá d'a Vía Lactia. A galaxia d'Andromeda, por eixemplo, estió una vegada conoixida como que a Nebulosa d'Andromeda antis que Vesto Slipher, Edwin Hubble y atros confirmasen a verdadera naturaleza d'as galaxias en primerías d'o sieglo XX.
A mayoría d'as nebulosas son de gran grandaria; belunas tienen cientos d'anyos luz de diametro. Una nebulosa que ye visible pa o uello humano dende a Tierra pareixería mas gran, pero no mas brillant, dende amán. A Nebulosa d'Orión, a nebulosa mas brillant d'o ciel y que ocupa un aria o dople d'o diametro d'a Luna plena, se puede veyer a simpla vista, pero os primers astronomos la pasoron por alto. Encara que mas densa que o espacio que las rodeya, a mayoría d'as nebulosas son muito menos densas que qualsiquier vuedo creyau en a Tierra: una boira nebular d'a grandaria d'a Tierra tendría una masa total de tasament una sinyalín de kilogramos. Muitas nebulosas son visibles a causa d'a fluorescencia causada por estrelas calients encrustradas, mientres que atras son tan difusas que solament pueden detectar-se con exposicions alongadas y filtros especials. As nebulosas son a ormino rechions de formación d'estrelas, como que en os clamaus "Pilars d'a Creyación" en a Nebulosa de l'Aliga. En istas rechions, as formacions de gas, polvo y atros materials "s'agrupan" pa formar rechions mas densas, que atrayen mas materia y, finalment, se tornarán pro densas pa formar estrelas. Se creye que o material esbarrero forma planetas y atros obchectos d'o sistema planetario.
Comarca de Soria
A Comarca de Soria ye una comarca situata en o centro d'a provincia de Soria (Castiella y Leyón). Ye formata por 22 municipios.
Unna
Unna ye una ciudat alemana d'o estau federau de Renania d'o Norte-Westfalia.
Steinfurt
Steinfurt (baixo alemán Stemmert) ye una ciudat alemana d'o estau federau de Renania d'o Norte-Westfalia.
Galilea (A Riocha)
Galilea ye un municipio d'a comunidat autonoma uniprovincial d'a Riocha, en a comarca de Logronyo.
Cheografía
A localidat de Galilea se troba situada a 314 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, a una distancia de 24 km d'a ciudat de Logronyo, a capital d'a suya comarca y d'a Riocha.
Alfafara
A suya población ye de 419 habitants (2010) en una superficie de 19,78 km², con una densidat de población de 21,18 hab/km².
Mugas
O termin municipal d'Alfafara muga a o norte con Agullent y Ontenyent; a l'este con Agres; a o sud con Bocairent; y a l'ueste con Bocairent.
Montblanc
Montblanc ye un municipio catalán situato en a provincia de Tarragona, capital d'a comarca d'a Cuenca de Barberán.
A suya población ye de 7.382 habitants (2010), en una superficie de 91,11 km² con una densidat de población de 81,02 hab/km².
Cheografía
A villa de Montblanc ye situata a 355 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, a una distancia de 84 km d'a ciudat de Barcelona, a capital de Catalunya.
D'o suyo termin municipal fan parte os lugars de La Guàrdia de Prats, Lilla, El Pinetell, Prenafeta y Rojals.
Mugas
O termin municipal de Montblanc, que ye amugato alto u baixo por a sierra de Prenafeta y as montanyas de Prades, muga con Pira, Barberà de la Conca y Blancafort a lo norte; con a comarca de l'Alto Campo a l'este; con Vilaverd a lo sud y con L'Espluga de Francolí y Vimbodí i Poblet a l'ueste.
Historia
A villa de Montblanc la fundoron en l'anyo 1163, en un pueyo yermo (mons albis en latín, l'orichen etimolochico d'o nombre d'a villa), por orden d'o rei Alifonso II d'Aragón, qui concedió una carta de población a Pere Berenguer de Vilafranca.
A villa creixió rapidament, y fue construyita una ilesia romanica y un castiello l'anyo 1170. En o sieglo XIII, o rei Pietro III d'Aragón li concedió o dreito a celebrar mercato, a creyación d'a veguería de Montblanc, y a creyación d'as Escribanias Reyals y d'o Estudio Mayor.
O sieglo XIV estió lo periodo de maximo esplendor d'a villa, que yera la setena localidat de Catalunya por numero d'habitants dimpués de Barcelona, Leida, Tortosa, Chirona, Tarragona y Puicerdán.
O rei Chuan I d'Aragón concedió en 1387 a su chermano Martín o condau de Montblanc, que tornó t'a Corona d'Aragón dimpués, en 1396, cuan Martín estió rei d'Aragón.
En a villa de Montblanc se celebroron Corz de Catalunya en 1307 por Chaime II d'Aragón, en 1333 por Alifonso IV d'Aragón, en 1370 por Pero IV d'Aragón, en 1414 por Ferrando I d'Aragón. En l'anyada 1640 o rei Felipe IV d'Espanya bi prochectó a celebración d'unas Corz, que nunca no se celebroron.
A decadencia d'a villa encomenzó a fins d'o sieglo XV. O gran golpe estió a Guerra Civil Catalana, y a Guerra d'os Segadors en 1640 estió a rematanza definitiva. En 1640 fue espullata; o 29 de setiembre de 1649 estió a General Crema (o incendio cheneral), en que a villa fue cremata y espullata por as tropas castellanas; o 14 de noviembre de 1649 estió a batalla de Montblanc; y en marzo dica o 16 de chulio de 1651 estió o setio de Montblanc.
En a Guerra de Succesión Espanyola a villa de Montblanc perdió os suyos previlechios pa cutio, pasando a pender d'a ciudat de Tarragona.
Toponimia
Ye un toponimo trasparent en catalán, que significa "Mont Blanco", tenendo bel homonimo en Europa occidental. En Exeya d'os Caballers bi ha un microtoponimo equivalent conservando l'antiga apocopa d'a o y que escriben en castellano Monblán, que ye como se prenuncia en aragonés este tipo de toponimos acabaus en -nk u -sk en catalán u occitán, (Domás, Benás).
Demografía
En 1787 incorpora Cogullons; en 1857, Prenafeta y Miramar; en 1887, La Guàrdia dels Prats y Lilla; y el 1940, Rojals.
Escudo d'armas
O escudo d'armas de Montblanc ye uno d'os escudos mas antigos d'a Corona d'Aragón, chunto a los de Barcelona, Uesca, Leida y Cervera.
Arte
L'anyo 1947 a villa de Montblanc fue declarata Conchunto Historico-Artistico.
As pinturas rupestres d'o suyo municipio fuoron declaratas Patrimonio d'a Humanidat por a UNESCO l'anyo 1998, en o conchunto de l'Arte rupestre de l'Arco Mediterranio d'a Peninsula Iberica.
Layos
Layos ye un municipio d'a provincia de Toledo, en a comunidat autonoma de Castiella-La Mancha, Espanya. A suya población ye de habitants, en una superficie de 18,39  km² y una densidat de población de 0 hab/km².
Mancha de Mont Aragón
A Mancha de Mont Aragón (Mancha de Montearagón en castellano actual), ye una rechión historica castellana formada por tierras d'a Meseta sud que mugan con l'antigo Reino de Valencia, de l'antiga Corona d'Aragón.
Funes
Funes ye un municipio de Navarra situato en la Ribera Navarra, a 62 km de Pamplona. La suya población ye de 2.358 habitants (2007), en una superficie de 52,99 km² y una densidat de población de 44,5 hab/km².
Mancha de Mont Aragón
Dica o sieglo XVI se deciba asinas o sector de mes ta l'este de La Mancha, deseparando-lo de La Mancha Alta y de La Mancha Baixa.
A extensión real d'esta rechión historica no ye mugada d'una traza precisa, pus ye una concepción cheografica que nunca no ha teniu una dimensión politica u administrativa. Manimenos, a mayor parte d'a Mancha de Mont Aragón s'extendillaba por as actuals provincias d' Albacet y Cuenca, y mesmo podeban incluir-ie a bellas localidaz de Ciudad Real, Toledo, Valencia, Alicant y Murcia.
Salvador Jorge Blanco
José Salvador Omar Jorge Blanco, conoixito como Salvador Jorge Blanco u Jorge Blanco, naixito de Santiago de los Caballeros (Republica Dominicana) o 5 de chulio de 1926 y muerto en Santo Domingo (Republica Dominicana) o 26 d'aviento de 2010, estió un avogato, escritor y politico dominicano, President d'a Republica Dominicana en 1982-1986.
Rosa Mota
Rosa Maria Correia dos Santos Mota conoixita esportivament como Rosa Mota, naixita de Porto (Portugal) o 29 de chunio de 1958, ye una atleta portuguesa hue retirata que yera especializata en cursas de meya y luenga distancia.
Partecipó en dos Chuegos Olimpicos, estando campiona en Seúl 1988, y medalla de bronze en Los Angeles 1984 en a preba de maratón. Tamién estió campiona d'o mundo en o Campionato d'o Mundo d'Atletismo de Roma 1997 y tres vegatas campiona d'Europa en Atenas 1982, Stuttgart 1986 y Split 1990 en a preba de maratón.
1897
Mayo
right|thumb|250px|O director, guionista y productor italo-estausunidense Frank Capra, naixito lo [[18 de mayo de 1897.]]
Atros países
right|thumb|250px|O musico y compositor alemán [[Johannes Brahms, muerto o 3 d'abril de 1897.]]
Evolución estelar
thumb|300px|Diagrama de l'evolución estelar. A evolución estelar ye o proceso por o qual una estrela cambeya a lo largo d'o tiempo. Dependendo d'a masa d'a estrela, a suya vida util puede variar dende uns pocos millons d'anyadas pa la mas masiva dica billons d'anyadas pa la menos masiva, que ye considerablement mas larga que a edat de l'universo. Todas as estrelas son formadas por o colapso de boiras de gas y polvo, a ormino clamadas nebulosas u boiras moleculars. A lo largo de millons d'anyos, istas protoestrelas s'estableixen en un estau d'equilibrio, convertindo-se en o que se conoixe como una estrela de seqüencia prencipal.
A fusión nucleyar alimenta una estrela entre a mayor parte d'a suya existencia. Inicialment, a enerchía se chenera por meyo d'a fusión d'atomos d'hidrocheno en o nuclio d'a estrela d'a seqüencia prencipal. Mas tarde, a medida que a preponderancia d'atomos en o nuclio se convierte en helio, estrelas como que o Sol prencipian a fusionar hidrocheno a lo largo d'una capa esferica que rodeya o nuclio. Iste proceso fa que a estrela creixca gradualment de grandaria, pasando por a etapa subchigant dica aconseguir a fase de chiganta roya. As estrelas con a lo menos a metat d'a masa d'o Sol tamién pueden prencipiar a chenerar enerchía a traviés d'a fusión de l'helio en o suyo nuclio, mientres que as estrelas mas masivas pueden fusionar elementos mas pesaus ​​a lo largo d'una serie de capas concentricas. Una vegada que una estrela como que o Sol ha acotolau o suyo combustible nucleyar, o suyo nuclio colapsa en una densa nana blanca y as capas externas son feitas fuera como que una nebulosa planetaria. As estrelas con arredol de diez u mas vegadas a masa d'o Sol pueden esclatar en una supernova quan os suyos nuclios de fierro inerte colapsan en una estrela de neutrons u un forato negro extremadament denso. Encara que l'universo no ye pro viello como pa que garra d'as nanas royas mas chicotas haiga plegau a la fin d'a suya existencia, os modelos estelars suchieren que lentament se tornarán mas brillants y calients antes de quedar-se sin combustible d'hidrocheno y convertir-se en nanas blancas de baixa masa.
L'evolución estelar no s'estudeya observando a vida d'una solenca estrela, ya que a mayoría d'os cambeos estelars ocurren con masiada lentitut pa estar detectaus, mesmo entre muitos sieglos. En cambeo, os astrofisicos plegan a comprender cómo evolucionan as estrelas en observar numerosas estrelas en cuantos momentos d'a suya vida y en simular l'estructura estelar utilizando modelos informaticos.
Lonson
Lonson (Lonson en occitán, Lonçon en francés y oficialment) ye una comuna occitana en o departamento francés de Pireneus Atlanticos, districto de Pau, cantón d'Artics y País de Seuvèstre y rechión de Nueva Aquitania. A comuna yera parte de l'antiga provincia de Biarn.
A suya población ye de 101 habitants(1999) en una superficie de 5,52 km², con una densidat de población de 18,30 hab/km².
Demografía
2004: población provisional seguntes o INSEE (fuent: INSEE).
Cantón d'Arudi
O cantón d'Arudi (en occitán canton d'Arudi, en francés canton d'Arudy) yera una división administrativa francesa situata en o departamento d'os Pireneus Atlanticos, en a rechión de Nueva Aquitania.
Cabalgamiento d'el Montsec
250px|thumb|right|[[Envista de lo Montsec d'Ares dende lo puerto d'Àger (sierra de Montclús). Baixo estos cinglos aflora lo cabalgamiento d'el Montsec, en contacto con la cuenca d'Àger.]] Lo cabalgamiento d'el Montsec ye lo cabalgamiento basal de la lamina d'el Montsec, entre los ríos Cinca y Segre. Lo suyo livel de desapegamiento ye lo Keuper. Presenta una orientación NW-SE y mes de 50 km d'afloramiento en lo suyo frent.
A lo sud d'este cabalgamiento ye la cuenca d'Àger. Las rocas sedimentarias d'esta cuenca amuestran un movimiento principal en l'Eoceno inferior y una reactivación d'este movimiento en l'Eoceno superior.
Anglés neozelandés
L'anglés neozelandés (en anglés: New Zealand English; abreviatura: NZE) ye un dialecto de l'idioma anglés charrau en Nueva Zelanda. L'anglés ye un d'os tres idiomas oficials de Nueva Zelanda (chunto con l'idioma de signos de Nueva Zelanda y o idioma maorí) y a primera luenga d'a mayoría d'a población.
L'idioma anglés fue ficau en Nueva Zelanda por os colonizadors mientres o sieglo XIX. Ye por ixo una d'as "variedatz nativas d'a luenga anglesa mas nuevas que existen, variedat desenvolicada y distinta d'a resta nomás dende fa bells 150 anyos". A mayoría d'influyencias en l'anglés neozelandés vienen de l'anglés australiano, anglés d'o sud, anglés irlandés, anglés escocés, a prestichiosa Pronunciación recibida (en anglés Received Pronunciation u RP) y o maorí. L'anglés neozelandés ye muit parellano a l'anglés australiano en a suya prenunciación, con chicotas diferencias.
Ernst Haeckel
Ernst Heinrich Philipp August Haeckel (Brandenburgo (Alemania), 16 de febrero de 1834 - † 9 d'agosto de 1919), tamién escrito von Haeckel, estió un naturalista, biologo, filosofo, medico, artista y profesor universitario alemán. Ernst Haeckel fició lo primer árbol chenealochico d'as especies vivas, creyó muitos d'es neolochismos d'a biolochía moderna como filochenia u ecolochía, y aportó un nuevo reino t'a clasificación taxonomica d'es sers vivos: es protistas. thumb|150px|left|Erns Haeckel en o [[1860.]] Haeckel, a mes, promovió la obra de Charles Darwin en Alemania y desembolicó la suya polemica teoría d'a recapitulación postulando que es organismos, mientres o suyo creiximiento embrionario y post-embrionario (ontochenia de l'organismo), pasan per una secuencia d'estaus a on pareixen mes que mes ent'as especies d'as cuals en son descendients. Él resumió iste concepto en a frase "la ontochenia recapitula la filochenia".
Prunus avium
A ceresera u ciresera (Prunus avium (L., 1753) ) ye una especie d'árbol fruital d'o chenero Prunus, subclasificau en o subchenero Cerasus, miembro d'a familia d'as rosacias. Ye amplament cautivada por o suyo fruito comestible; a ceresa.
Francesco Maria Róndani
Francesco Maria Rondani u Giovanni Maria Francesco Rondani, naixito de Parma (Estaus Pontificios, hue Italia) o 15 de chulio de 1490 y muerto en setiembre de 1550 en Parma (Ducau de Parma, hue Italia), estió un pintor italiano d'o Renaiximiento, que pintaba en estilo manierista y que fa parte d'a dita Escuela de Parma.
Cieza (Cantabria)
Cieza ye un municipio d'a comunidat autonoma uniprovincial de Cantabria, Espanya. Fa parte d'a comarca d'o Besaya-
A suya población ye de 614 habitants (2009) en una superficie de 44,07 km², con una densidat de población de 13,93 hab/km².
Cheografía
A localidat de Cieza se troba situada a 166 metros d'altaria sobre lo livel d'a mar.
Cantón d'Aràmits
O cantón d'Aràmits (en occitán canton d'Aràmits, en francés canton d'Aramits) yera una división administrativa francesa situata en o departamento d'os Pireneus Atlanticos, en a rechión de Nueva Aquitania.
Jorge Azcón Navarro
Jorge Azcón Navarro (Zaragoza, Aragón, 21 de noviembre de 1973) ye un politico aragonés, actual president d'a Deputación Cheneral d'Aragón dende o 10 d'agosto de 2023. Tamién ye president d'o Partido Popular de Aragón.
Con anterioridat estió alcalde de Zaragoza dende 2019 a 2023, estando eslechiu con os votos d'os concellers de Partido Popular (PP), Ciudadanos (C's) y Vox.
Étienne Mourrut
Étienne Mourrut, naixito de Lo Grau dau Rei (Gardon, Occitania) o 4 d'aviento de 1939 y muerto de Montpeller, (Hérault, Occitania o 19 d'octubre de 2014), estió un politico francés, d'ideolochía gaullista y militant d'o Rassemblement pour la République (1976) y d'a Union pour un Mouvement Populaire (2002), que alacetó a suya carrera politica estando en primeras alcalde d'a ciudat de Le Grau-du-Roi, ta continar-la estando quantas vegatas deputato en o Parlamento francés.
Siegburg
Siegburg ye una ciudat alemana d'o estau federau de Renania d'o Norte-Westfalia.
Bytom
Bytom ye un municipio polaco situato a lo sud d'o país en a Voivodia de Silesia. D'antis mas perteneixeba a la Voivodia de Katowice.
Alarcón
Alarcón ye un municipio castellanomanchego, situato en a provincia de Cuenca y comarca de La Manchuela Cuencana.
A suya población ye de 177 habitants (2010), en una superficie de 119,96 km² y una densidat de población d'1,48 hab/km².
Cheografía
A localidat d'Alarcón se troba situata a 831 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, a una distancia de 87 km d'a ciudat de Cuenca, a capital d'a suya provincia. Se troba dencima de l'entibo d'Alarcón, que represa as auguas d'o río Xúcar.
Mugas
O suyo termin municipal muga a l'ueste con Honrubia.
Hipotesi
Una hipotesi (d'o griego antigo: ὑπόϑεσις, hypothesis, compuesto de hypo, "baixo" y thesis, "posición", y tamién suposición) ye a premisa subtendita a un razonamiento u a una demostración.
O significato d'a palabra en os orichens yera una ideya intelichent u un metodo matematico capaz de simplificar os calculos, pero que no yera necesariament real. Con iste significato o cardenal Bellarmine fació servir a palabra cuan li advirtió a Galileo Galilei de no tratar o movimiento d'a Tierra como real.
En l'uso comun, una hipotesi ye una ideya provisional con una valura que ha d'estar contrimostrata. A hipotesi desiche asinas un esfuerzo por parti d'os investigadors ta confirmar-la u negar-la. En o metodo hipotetico-deductivo, una hipotesi habría d'estar falsificable.
A palabra "hipotesi" ye estata emplegata de trazas no guaire correctas t'a hipotesi de Riemann, que s'habría de decir mas propiament conchectura.
Por eixemplo, una persona que plega en un país y que troba una ovella blanca, podereba formular a hipotesi que todas as ovellas de ixe país son blancas. Ista puet estar considerata una hipotesi, porque ye falsificable, ye decir, se puede contrimostrar o contrario: sería prou ta ixo de trobar una ovella d'unatro color.
De normal as contrimuestras matematicas s'enuncian en tres partis: hipotesi, tesi y contrimuestra, an que l'enunciato de contrimostrar no ye a hipotesi sino a tesi, as hipotesi son en cambio as condicions en que s'operan, que s'emplegan chunto a os axiomas d'a teoría que s'emplega ta obtener a contrimuestra.
A tesi ye a proposición d'a que se deseya conoixer si ye verdat. O razonamiento que s'ha de fer ta plegar a conoixer si una tesi ye verdat se dice contrimuestra.
Lacorvilla
Lacorvilla ye un lugar aragonés d'a provincia de Zaragoza situau en o municipio de Luna, en a comarca de Cinco Villas y partiu chudicial d'Exeya d'os Caballers.
Molimentos
A Ilesia de Santa Quiteria de Lacorvilla, una ilesia moderna adedicada a Santa Quiteria, que ye la ilesia parroquial d'o lugar.
El Redal
El Redal ye un municipio d'a comunidat autonoma uniprovincial d'a Riocha, en a comarca de Logronyo.
A suya población ye de 186 habitants (2006) en una superficie de 8,41 km², con una densidat de población de 22,12 hab/km².
Cheografía
A localidat d'El Redal se troba situada a 530 metros d'altaria sobre lo livel d'a mar, a una distancia de 30 km d'a ciudat de Logronyo, a capital d'a suya comarca, d'a suya provincia y d'a suya comunidat autonoma.
Neuss
Neuss (localment en limburgués Nüss) ye una ciudat alemana d'o estau federau de Renania d'o Norte-Westfalia.
Ribera d'Arriba
A suya población ye de 1.984 habitants (2011) en una superficie de 21,98 km², con una densidat de población de 90,26 hab/km².
Luengas y parlas
En Ribera d'Arriba se charra l'astur-leyonés, en grau abanzau de substitución por part de l'idioma castellano. A parla astur-leyonesa de Ribera d'Arriba se clasifica en l'astur-leyonés central, a on s'incluye l'asturiano central.
Parroquias
O concello de Ribera d'Arriba ye dividiu en 5 parroquias:
Mugas
O suyo termin municipal muga a lo norte y l'este con o concello d'Oviedo, a lo sud con os de Mieres y Morcín y a l'ueste con o de Santu Adrianu.
Calanda
Calanda ye un municipio y una villa de la provincia de Teruel, situada en la comarca de lo Baixo Aragón.
La suya población ye de habitants, en una superficie de km² con una densidat de población de 0 hab/km².
Cheografía
Calanda ye situada en lo semontano de la sierra de Penyas Blancas (entre las primeras sierras de lo Sistema Iberico), y en lo cabo sud de la depresión d'Ebro, a 450 metros d'altaria dencima de lo livel d'a mar y a una distancia de 139 km de la ciudat de Teruel, la capital de la suya provincia.
Lo terreno plano mas alto en dirección ta Alcanyiz ye ocupau por oliverals. Bi ha pinars de pin borde en las zonas mas montanyosas de lo sud y este, en dirección ta Lo Mas de las Matas y La Chinebrosa (Desierto de Calanda).
Luengas y parlas
Como en tot lo Baixo Aragón en sentiu amplo bi ha muitos aragonesismos, (afogar, taca, endizcar, presco, punchar, etc...). Existe un estudio de lo lexico calandino feito por un fillo d'este lugar. Los aragonesismos presents en la parla calandina son un reflexo de l'aragonés que se i charró, igual como los textos alchamiaus de lo sieglo XV y talment tamién de lo sieglo XVI trobaus en esta localidat, que presentan formas como nueyt, feyto, dito, ecetra.
Historia
En 1833 estió lo escenario de la batalla de Calanda de la Primera Guerra Carlista.
Toponimia
En la microtoponimia destaca:
Puestos d'intrés
right|thumb|300px|[[Convento d'el Desierto (Calanda)|Convento d'el Desierto (Calanda, Baixo Aragón, Teruel), declarau Bien d'Intrés Cultural.]]
Apellius
L'apelliu Celma ye d'entre los mas comuns y ya lo teneba un musulmán que sale en la Carta de población. L'apelliu aragonés Trallero ye común. Existe tamién como caracteristico l'apelliu Mindán, que puet venir de lo francés mendiant, mendigo.
Personalidaz naixidas de Calanda
Categoría principal: Naixius de Calanda.
Equus ferus
O tarpán (Equus ferus (Boddaert, 1785) ) estió un caballo salvache d'Eurasia que lo suyo zaguero eixemplar cativo morió en 1875 en o zoolochico de Moscú, anque altras fuents en han dito que poderba haber estato vivo bel altro dica 1918 u 1919 en Ucraína.
Esta especie, que prou a ormino a se considera o antipasau d'os caballos domesticos, estió bien trecruzata con una variedat polaca d'istos ta dar o «konik», una raza de caballo mas baixeta y chicorrona que se conserva actualment y que por ixo sería emplegando-se, d'alcuerdo con bellos autors, ta reconstruir una raza de caballos que amostrase las trazas mas dominants d'o tarpán.
Historia
O tarpan lo describió por a primer vegata Johann Friedrich Gmelin en 1774, que en haberba vistos eixemplars en 1769 en a rechión de Bobrovsk, a man de Voronezh. En o 1784 Pieter Boddaert clamó a la especie Equus ferus, basando-se en a descripción de Gmelin. Sin de conoixer-ne cosa d'ixa descripción previa, Otto Antonius en espublicó lo nombre Equus gmelini en o 1912, refierto en as descripcions de Gmelin.
Actualment, una part d'investigadors consideran que lo caballo domestico, o Equus caballus de Linneu, sería lo descendient directo d'o tarpán; De feito, prou taxonomistas os consideran a mesma especie. Se se fese aplicación correcta d'o Codigo Internacional de Nomenclatura Zoolochica, o tarpán haberba d'estar clamato Equus caballus, y de prou mas decir, si se considerase una subespecie, Equus caballus ferus. Sindembargo, por un regular os biologos han ignorato ixa norma y b'ha mas tendencia a emplegar E. ferus ta referir-se a lo tarpan y ta privar de confusions con o suyo primo domestico (que recibe lo nombre d'E. caballus).
Caracteristicas
Os tarpans no yeran guaire grans, d'a mesma meda que un poni mas que no d'un caballo adulto. Talment, con 130 u 140 cm d'alteros en a crucera d'o lumo. Teneban colors foscas, tordos u grisos por l'usual, con a capeza y las patas mas fuscas encara. Diz que a crinera yera luenga y recia, alzata por alto d'a frent de l'animal, pero mas luenga que no en o suyo primo lo caballo de Przewalski asiatico.
Bellas razas de caballos actuals, d'aspecto mas de ponis que cualsiquier altra cosa, s'están emplegando ta recuperar os rasgos d'o tarpán. Os fenotipos d'estos animals recuerdan de cualques trazas d'os tarpans antigos, y allora anque no s'estase recuperato de raso l'aspecto chenetico d'a especie, se pretende conseguir nuevos potrez cada vegata mas pareixitos a os antigos caballos.
Atlacomulco
Atlacomulco ye un municipio mexicano d'o estau de Mexico.
A suya población ye de 25.738 habitants (2005) en una superficie de 80,34 km².
Etimolochía
O nombre d'Atlacomulco deriva d'Atlacomolco, o nombre náhuatl con que os aztecas designaban cheograficament a o pueblo indichena.
Mugas
O termin municipal d'Atlacomulco muga a o norte con o municipio d'Acambay de Ruiz Castañeda, a o sud con Morelos, a o sudueste con Temascalcingo, y a l'este con Timilpan.
Oscar Niemeyer
Oscar Niemeyer (Oscar Ribeiro de Almeida Niemeyer Soares filho), naixito de Rio de Janeiro o 15 d'aviento de 1907 y muerto en ixa mesma ciudat o 5 d'aviento de 2012, estió un arquitecto brasilero, que ha recibito cuantos premios mientres a suya carrera, encluyendo-ie o Premio Pritzker en 1988 y o Premio Prencipe d'Asturias d'as Artes de 1989. Estió uno d'os prencipals representants d'o dito estilo internacional en l'Arquitectura.
David Bowie
David Robert Jones conoixito artisticament como David Bowie, (Londres, Anglaterra, Reino Uniu, 8 de chinero de 1947 – † Londres, Anglaterra, Reino Uniu, 10 de chinero de 2016), estió un cantaire, compositor, productor y actor britanico de musica pop rock, (soul y funk), disco, y dance. Dimpués de fer parti en os anyos 1960, en a decada de 1970 esdevenió en a superestrela de rock.
Vidios y DVD
VHS:
DVD:
Cantón d'Acós
O cantón d'Acós (en occitán canton d'Acós, en francés canton d'Accous) yera una división administrativa francesa situata en o departamento d'os Pireneus Atlanticos, en a rechión de Nueva Aquitania.
Republica de Crimea
A Republica de Crimea (en ruso Республика Крым; en ucrainés Республіка Крим; tartaro crimeu Къырым Джумхуриети, Qırım Cumhuriyeti) ye un subchecto federal de Rusia que reunifica os antigos territorios ucraineses territorios d'a Republica Autonoma de Crimea y a ciudat de Sevastopol. O territorio reclamau incluye toda a Peninsula de Crimea en a Mar Negra, situada a o sud d'Ucraína y o sudueste de Rusia. D'antis mas fació parti de l'Imperio Ruso y d'a Republica Socialista Sovietica de Rusia. Crimea ha estau parti d'Ucraína dende 1954, y una republica autonoma aintro d'Ucraína dende 1991. O estatus d'autonomía de Crimea tornó a refirmar-se en 1996 con a ratificación de l'actual constitución d'Ucraína, que declaraba a Crimea como a "Republica Autonoma de Crimea", encara que la definiba como una "parti constituyent y inseparable d'Ucraína."
L'11 de marzo de 2014, aintro d'a crisi de Crimea de 2014, o parlamento de Crimea y o Concello d'a ciudat de Sevastopol anuncioron a suya intención de declarar unilateralment a suya independencia d'Ucraína refirmando-se en un referendum que tendría como resultau a unificación con Rusia. O documento d'a declaración d'independencia nombraba especificament a Kosovo como precedent d'a suya decisión.
Bergisch Gladbach
Bergisch Gladbach (localment en limburgués Jläbbisch) ye una ciudat alemana d'o estau federau de Renania d'o Norte-Westfalia.
William Shatner
William Shatner, naixiu de Mont-reyal (Canadá) lo 22 de marzo de 1931, ye un actor y cantaire que se fació famoso en tot o mundo y mesmo se convirtió un icono cultural per a suya interpretación de James T. Kirk, o capitán d'a nau Enterprise en a serie de televisión de sciencia ficción Star Trek, en os periodos 1966-1969 y 1973-1974, y en siet seqüelas cinematograficas entre 1979 y 1994.
En 2021, con 90 anyadas d'edat, se convirtió en a persona mas loncheva d'a historia en viachar enta l'espacio, gracias a la misión privada Blue Origin d'o mainate estatounitense Jeff Bezos.
Antiparte d'actuar, Shatner ha teniu una cursa musical que consta d'ueito álbums, que prencipió con o lanzamiento d'o suya álbum debut The Transformed Man (1968). Shatner gosa decir as letras en un estilo de lectura interpretativa.
Mytilidae
Mytilidae ye una familia de bivalvos de l'orden Mytiloida caracterizaus por una casca asimetica con un periostraco grueso y por a capacidat que tienen d'apegar-sen a lo substrato fendo servir as fibras d'un biso organico.
Zoonimia
As especies d'esta familia reciben a denominación de musclos en gran part de l'Alto Aragón, documentando-se esta denominación en Uncastiello, Viello Sobrarbe , Semontano de Balbastro y Ribagorza Baixa. Musclo tamién se documenta en castellano d'Aragón en puestos tan a lo sud como o baixo Alcanadre y Alcoleya de Cinca fendo part d'o substrato aragonés que se i conservau millor por estar una parola común con o catalán.
Limosa lapponica
L' agulla roya (Limosa lapponica (Linnaeus, 1758) ) ye una au d'a orden d'os Charadriiformes y familia Scolopacidae que s'alimenta de cucos y mariscos en almarchals costeras y estuarios. Tien un plomache de reproducción royo distintivo, patas largas y un pico luengo. As agullas royas se reproducen en as costas arcticas y a tundra dende Escandinavia dica Alaska, y pasan l'hibierno en as costas d'as rechions atemperadas y tropicals d'Europa, Asia, Australia y Nueva Zelanda. A migración d'a subespecie Limosa lapponica baueri a traviés de l'Oceano Pacifico dende Alaska dica Nueva Zelanda ye lo vuelo sin escalas mas luengo conoixiu de qualsequier au, y tamién o viache mas luengo sin aturar-se pa alimentar-se de garra animal. A migración d'ida y tornada d'ista subespecie supera os 29.000 km.
Predore
Predore ye una comuna italiana en a provincia de Bergamo y rechión de Lombardía.
A suya población ye de 1.886 habitants (2009) en una superficie d'11,30 km², con una densidat de población de 167 hab/km².
Cheografía
A localidat de Predore se troba situata a una distancia de 36 km d'a ciudat de Bergamo, a capital d'a suya provincia.
Morcín
Morcín ye un concello d'a comunidat autonoma uniprovincial asturiana, situau en la comarca d'Oviedo y partiu chudicial de Mieres. A suya capital ye lo lugar de Santolaya, en a parroquia de Santolaya.
Galaxia d'Andromeda
A galaxia d'Andromeda, tamién conoixida como Messier 31, M31 u NGC 224 y orichinalment como que Nebulosa d'Andromeda, ye una galaxia religada barrata aproximadament a 2,5 millons d'anyos luz (u 770 kiloparsecs) d'a Tierra y a galaxia prencipal mas cercana a la Vía Lactia. O suyo nombre promana de l'aria d'o ciel d'a Tierra en a quala amaneixe, a constelación d'Andromeda, que a la suya vegada leva o nombre d'a princesa etiope que estió a esposa de Perseu en a mitolochía griega.
Morcín
La suya población ye de 2.870 habitants (2011) en una superficie de 50,05 km², con una densidat de población de 57,34 hab/km².
Galaxia d'Andromeda
A masa d'a galaxia d'Andromeda ye d'o mesmo orden de magnitut que a d'a Vía Lactia, a 1 billón de masas solars. A masa de qualsiquiera d'as galaxias ye dificil d'estimar con precisión, pero entre muito tiempo se pensó que a galaxia d'Andromeda ye mas masiva que a Vía Lactia por una marguin d'entre o 25% y o 50%. Isto ha estau qüestionau por un estudio de 2018 que citó una estimación mas baixa d'a masa d'a galaxia d'Andromeda, combinada con informes preliminars sobre un estudio de 2019 que estima una masa mas alta d'a Vía Lactia. A galaxia d'Andromeda tien un diametro d'aproximadament 220.000 anyos luz (u 67 kiloparsecs), o que la convierte en o miembro mas gran d'o Grupo Local en termins d'extensión, si no de masa.
Morcín
Luengas y parlas
En Morcín se charra l'astur-leyonés, en grau abanzau de substitución por part de l'idioma castellano. A parla astur-leyonesa de Morcín se clasifica en l'astur-leyonés central, a on s'incluye l'asturiano central.
Galaxia d'Andromeda
O numero d'estrelas contenidas en a galaxia d'Andromeda s'estima en un billón (1 × 1012), u aproximadament o dople d'o numero estimau pa la Vía Lactia.
S'aspera que as galaxias d'a Vía Lactia y Andromeda topeten en arredol de 4.500 millons d'anyadas, fusionando-se pa formar una atra galaxia eliptica chigant. Con una magnitut aparent de 3,4, a galaxia d'Andromeda se troba entre os obchectos Messier mas brillants, fendo-la visible a simpla vista dende a Tierra en nueitz sin luna, mesmo quan se veye dende arias con contaminación luminica amoderata.
Morcín
Parroquias
O concello de Morcín ye dividiu en 7 parroquias:
Mugas
O suyo termin municipal muga a lo norte con Santu Adrianu y Ribera d'Arriba, a l'este con Ribera d'Arriba atra vegada y Mieres, a lo sud con Riosa y a l'ueste con Quirós.
Batalla de Grunwald
Qui manaba as tropas d'a Orden estió o suyo Gran Mayestre, Ulrich von Jungingen; y qui manaban as tropas polaco-lituanas estioron Ladislau II Jogaila (rei de Polonia) y Vitautas o Gran (Gran Duque de Lituania). A batalla remató con a redota de raso d'a Orden Teutonica, morindo-ie no nomás o Gran Mayestre sino tamién 200 Caballers y una parte important d'o suyo nuclio dirichent. Antiparte, en Lituania existe una chicota minoría etnica de tartaros, ditos tartaros de Lituania‎, que se diz que ye fácil que sigan os descendients d'os que luitoron chunto con lituanos y polacos en a batalla de Grunwald.