cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Anyos 760
Os anyos 760 ye o periodo de tiempo formato por os anyos entre l'anyo 760 y l'anyo 769, istos dos tamién encluyitos.
Cerro d'el Macerado
O cerro d'el Macerado ye un pueyo de 632 metros d'altaria que se troba situau en a muga entre os municipios de Lecinyena y Perdiguera, en a provincia de Zaragoza.
Bi ha un vértiz cheodesico en a suya cima.
Maurizio Lanzaro
Maurizio Lanzaro (Avellino, Italia 14 de marzo de 1982) ye un futbolista italiano. Chuga como esfensa central y lo suyo actual equipo ye la Sociedad Deportiva Tarazona.
Anyos 770
Os anyos 770 ye o periodo de tiempo formato por os anyos entre l'anyo 770 y l'anyo 779, istos dos tamién encluyitos.
Penya Batans
A penya Batans (en castellano Peña Batanes) ye un pico de 2.890 metros d'altaria situau en a cordelera d'o Pireneu, en a muga entre os municipios de Pandicosa y Torla-Ordesa (Aragón).
Hornos
Hornos ye un municipio espanyol d'a comunidat autonoma d'Andalucía (Provincia de Chaén). A suya población ye de 601 habitants (2021) en una superficie de 117,58 km².
Neopaganismo
O neopaganismo ye un grupo heterochenio de relichions que miran de recuperar o politeísmo de l'antiga Europa. Se fa servir a palabra neopaganismo ta esferenciar-lo d'o paganismo d'os tiempos antigos. A bels siguidors mas u menos estrictos de relichions precristianas como as celticas, nordicas, neoromanas u neohelenicas no les fa goyo que se les aplique a palabra neopaganismo.
Istas relichions tienen mas esferencias entre ellas pero tamién tienen como caracteristicas comuns o respeto a la naturaleza, a veneración de muitos dioses (politeísmo), l'uso d'a mitolochía antiga y a creyencia en a machia.
As relichions paganas siempre han estato ricas en simbols de muitos significatos y d'orichens d'o pasato. En a modernidat ye predominant un simbolo d'orichen greco-roman, o pentaclo, que puet estar emplegato como emblema de totas as relichions d'o neopaganismo. Cada tradición neopagana gosa tener os suyos propios simbolos, que en o caso d'as relichions reconstruitas son dreitament heredatos d'o patrimonio cultural d'as antigas religions paganas en que s'alacetan.
Acido
thumb|180px|[[Acido clorhidrico concentrato.]] Un acido (d'o latín acidus) ye un compuesto quimico que presenta una serie de propiedaz que premiten reconoixer-lo. Robert Boyle y Antoine Laurent Lavoisier estioron os primers quimicos que detalloron as propiedaz d'os acidos, que son:
Yahya al-Muzaffar
No bi ha muitos datos sobre a vida de Yahya al-Muzaffar. Nomás se puet afirmar que continó a politica de su pai, Mundir I, de consolidación d'o reino independient de Zaragoza y de protección d'as artes y as letras. Miró de tener buenas relacions con a poderosa taifa de Toledo, y debito a ixo se casó con a chermana d'Ismail ibn Di-l-Nun, d'a on naixió o suyo hereu Mundir II.
Yahya continó luitando contra Sancho o Gran, rei de Pamplona, y contra os suyos fillos García de Pamplona y Remiro I d'Aragón. Encetó tamién campanyas u razzias en a ribera alta de l'Ebro, como la que le lebó a allerar Nájera obteniendo prisioners y un important botín.
Puerto de ro Cardal
O puerto de ro Cardal (en castellano Puerto del Cardal) ye un collau d'os Pireneus situau a una altaria de 2.362 metros en a muga entre Aragón y Francia, en a sierra de Sandaruelo.
Brime de Sog
Brime de Sog ye un municipio d'a provincia de Zamora, en a comunidat autonoma de Castiella y Leyón. A suya población ye de 187 habitants, en una superficie de 17,93 km² y una densidat de población de 10,43 hab/km².
Loma Andoli
A loma Andoli ye una loma de 477 metros d'altaria que se troba situada en o municipio de Lecinyena, en a provincia de Zaragoza.
Bi ha un vértiz cheodesico en a suya cima.
Sèrras Castèth
Sèrras Castèth (Sèrras Castèth en occitán, Serres-Castet en francés y oficialment) ye una comuna occitana en o departamento francés de Pireneus Atlanticos, districto de Pau, cantón d'as Tierras d'os Luis y Tuquets de Vic Vilh y rechión de Nueva Aquitania. A comuna yera parte de l'antiga provincia d'o Biarn.
A suya población ye de 3.040 habitants (1999) en una superficie de 13,71 km², con una densidat de población de 221,74 hab/km².
Mugas
O termin municipal de Sèrras-Castèth muga a o norte con Navailles-Angos; a l'este con Montardon; a l'ueste con Sauvanhon; y a o sud con Lescar y Loos.
Globo d'Oro a o Millor Actor Dramatico
O Globo d'Oro a o Millor Actor Dramatico (Golden Globe Award for Best Actor – Motion Picture Drama en anglés) ye uno d'os premios Globos d'Oro que concede cada ayada l' Asociación d'a Prensa Forana de Hollywood a o millor actor en una cinta de cine de drama de cada anyada, dende 1951 (d'antis mas no s'esferenciaba entre cinta de drama y cinta de cine musical u de cine de comedia como s'escayece hue, con o Globo d'Oro a o Millor Actor de Musical u Comedia).
Ganadors y nominatos
Nota:
Brime de Urz
Brime de Urz ye un municipio d'a provincia de Zamora, en a comunidat autonoma de Castiella y Leyón. A suya población ye de 142 habitants, en una superficie de 14,88 km² y una densidat de población de 9,54 hab/km².
Idioma khacaso
L'idioma khacaso (tadar) ye una luenga turquica d'o grupo nordoriental, parlata per lo pueblo khacaso.
Grafía
En 1924, se fició una adaptación de l'alfabeto cirilico, pero cinco anatas mes tardi pasó a emplegar-se l'alfabeto latino. En 1939 se tornó a fer servir un alfabeto cirilico.
Situación cheografica
Lo khacaso ye parlato principalment a Khacasia, republica d'a Federación rusa a lo sud de Siberia. Os gïrgïs mes viellos d'a compleganza d'o Nonni (Heilongjiang) charran tamién o khacaso, pero no lis ne transmitioron a las cheneracions posteriors por o que ye en camín de desapareixer.
Situación social
Encara que lo numbro de khacasos ronda es 80.000, només entre 60.000 y 65.000 tienen per idioma lo khacaso; la mayoría son bilingües en khacaso y ruso.
Variación diatopica
Tradicionalment s'ha estallato l'idioma khacaso en bels dialectos prou amanatos entre élls, que teneban per nombre lo d'as diferens tribus: sagai, kacha, koibal, beltir y kîzîl. Manimenos, ixos nombres represientan las antigas unidaz administrativas mes que no grupos tribals u lingüisticos.
Una migración de kirguizes d'o Yenisei-khacasos ta Dzhungaria en l'anyo 1703 y, dimpués de l'anyo 1759 a deportación dende Dzhungaria ta Manchuria por orden d'os nuevos dominadors Qing levó a uns parlants d'o khacaso a la compleganza d'o Nonni (Heilongjiang), on s'ha charrato o dialecto Fuyü Gïrgïs u Fu-Yu Kirgiz, que ye en proceso de desaparición ya irreversible.
Literatura
Los primers rechistros de l'idioma fuoron feitos meyato lo sieglo XIX per lo lingüista finlandés, Matthias Castrén, que viachó per l'Asia central y septentrional entre 1845 y 1849, y escribió sobre lo dialecto koibal. Wilhelm Radloff viachó con frecuencia per la rechión meridional de Siberia entre 1859 y 1870. Lo resultato d'a suya investigación fue publicato en o suyo diccionario de cuatre volúmens y en a suya serie de diez volúmens de textos turquicos. Lo segundo volumen contién es suyos materials sobre lo khacaso, acompanyatos de traducción alemana. Lo volumen nobén fue parato per lo estudián de Radloff, Katanov, un sagai, que contién mes materials d'o khacaso, acompanyatos de traducción t'o ruso.
Pasau contino en anglés
Lo pasau contino en anglés (dito past continuous u past progressive n'esta luenga), ye un tiempo verbal de pasau que se fa servir chunto con lo pasau simple.
Usos comuns
Lo pasau contino describe incidentes especificos de lo pasau como tiempo narrativo.
Lo pasau contino indica que belún ye en meyo de fer qualque cosa en un inte concreto :
Lo pasau contino presenta una scena :
Bi ha un uso de lo pasau contino con always ("siempre"), pero con lo significau de "a sobén", que indica cosas que d'antes pasaban repetidament, en especial si yeran habitos que resultaban molestos:
Bi ha oracions composadas con verbos en pasau contino y en pasau simple que indican que una qualque cosa s'ha desveniu en meyo d'atra.
Formación
Pa formar lo pasau contino, se prene lo pasau simple to be ("estar-ser") y s'anyade dezaga lo participio de present u cherundio de lo verbo que se quiera conchugar. Por eixemplo:
Bi ha verbos que por un regular no se fan servir ni con lo pasau contino ni con atros tiempos verbals continos. Estos verbos reciben a denominación de non-action verbs y indican estau, sentiu, deseyo, posesión u opinión. Son eixemplos d'esta clase de verbos: to believe ("creyer"), to belong ("perteneixer"), to forget ("ixublidar"), to know ("conoixer"), to hate ("odiar"), to hear ("oyir", "sentir"), to like ("gustar"), to love ("aimar"), to mean ("querer dicir"), to need ("necesitar", "precisar"), to prefer ("preferir"), to realise ("dar-se'n cuenta"), to remember ("remerar", "fer acordanza"), to seem ("pareixer"), to supose ("suposar"), to understand ("entender").
Provincia de Pontevedra
Pontevedra ye una provincia d'Espanya, situata en a comunidat autonoma de Galicia. Muga con as provincias de A Coruña, Lugo, y Ourense, con Portugal y con l'Oceano Atlantico.
Estado Aragonés
Estado Aragonés (EA) estió un partiu politico nacionalista aragonés d'ezquierdas, que se formó en Barcelona en aviento de 1933. Beluns d'os suyos miembros procedeban d'a Unión Aragonesista y yeran orichinarios de Ribagorza.
O suyo president yera Gaspar Torrente y entre os suyos militants yeran Emilio Jover y Miguel Alcubierre. As suyas choventuz, Juventud de Estado Aragonés 'Los Almogávares', dirichitas por Luis Porté, refirmoron a declaración d'a Republica catalana por Lluis Companys o 6 d'octubre de 1934, lo que fació que a suya seu fuese trancata y que a organización estase inactiva dica 1936, cuan ubrioron una nueva seu y esleyoron a Miguel Alcubierre como president d'as choventuz, o cual prencipió una campanya en Aragón ta lograr l'autonomía que tenió eco entre os partius republicanos d'ezquierda, mientres Gaspar Torrente continaba en a dirección d'o partiu.
Gracias a ista iniciativa pudo celebrar-se o Congreso Autonomista que se celebró en Casp (Zaragoza) entre os días 1 y 3 de mayo de 1936, presidito por Torrente, cual prencipal fruito estió a elaboración d'un debantprochecto d'Estatuto d'Autonomía ta Aragón. EA se estió activo dica 1937.
Renacimiento Aragonés yera lo suyo organo d'expresión oficioso y no bi'n habió nunca mas de 50 militants.
Alfoz de Quintanadueñas
Alfoz de Quintanadueñas ye un municipio d'a comunidat autonoma castellanoleyonesa d'a provincia de Burgos, situau en a comarca de l'Alfoz de Burgos y partiu chudicial de Burgos.
A suya población ye de 1.643 habitants (2007) en una superficie de 41,51 km², con una densidat de población de 39,58 hab/km².
Cheografía
A localidat d'Alfoz de Quintanadueñas ye situada a 845 metros d'altaria sobre lo livel d'a mar, a una distancia de 6 km d'a ciudat de Burgos, a capital d'as suyas provincia, comarca y partiu chudicial.
D'o suyo termin municipal fan parte os lugars d'Arroyal, Marmellar de Arriba, Páramo del Arroyo, Quintanadueñas y Villarmero.
Barbus haasi
A especie ye menazada per la perda d'habitat, la contaminación d'as auguas y la introducción d'especies no autoctonas como lo siluro (Silurus Glanis).
Agustín Ubieto Arteta
Agustín Ubieto Arteta, naixito de Castellón (Navarra) en 1938, ye un historiador y medievalista aragonés (encara que naixito de Navarra). Ye chermano y disciplo de l'historiador Antonio Ubieto Arteta.
Actividaz cientificas
Estió director d'o Consello Escolar d'Aragón, director de l'Instituto de Ciencias d'a Educación d'a Universidat de Zaragoza (1998-2001) y vicerector d'a Universidat de Zaragoza. Antiparte, dende 1985 dica 1989 estió director d'o Instituto de Estudios Altoaragoneses.
Ye profesor de Didactica d'as Ciencias Socials en a Universidat de Zaragoza.
Atras actividaz
Estió miembro d'o Consello d'Administración d'o Real Zaragoza y president d'o Universidad de Zaragoza Real Zaragoza C, equipes de fútbol d'Aragón.
Jamilena
Jamilena ye un municipio espanyol d'a comunidat autonoma d'Andalucía (Provincia de Chaén). A suya población ye de 3302 habitants (2021) en una superficie de 8,99 km².
Dient de ros Batans
O Dient de ros Batans u punta de ros Batans (en castellano Diente Central de Batanes) ye un pico de 2.885 metros d'altaria situau en a cordelera d'o Pireneu. Administrativament fa parti d'o municipio de Pandicosa.
Leonid Brezhnev
Leonid Brezhnev (Леонид Ильич Брежнев en ruso y escritura cirilica), naixiu de Kamianske (Imperio Ruso, hue Ucraína) o 19 d'aviento de 1906 y muerto en Moscú (Unión Sovietica, hue Rusia) o 10 de noviembre de 1982, estió un politico sovietico, Primer Secretario d'o Partiu Comunista d'a Unión Sovietica. Mientres a Segunda Guerra Mundial estió un estreito colaborador de Josef Stalin.
Base
Una base puet estar:
Corbatuelo
Bi ha un vértiz cheodesico en a suya cima.
Cantón de L'Isla de Baish
O cantón de L'Isla de Baish (en francés canton de L'Isle-Jourdain) ye una división administrativa francesa situata en o departamento de Gers y districto d'Aush, en a rechión d'Occitania.
A suya población ye de habitants  en una superficie de 192,78 km², con una densidat de población de 80 hab/km², y en fan parte 10 comunas. A suya capital ye a ciudat de L'Isla de Baish.
Eus
A suya población ye de 400 habitants, en una superficie de 20,08 km².
Santa Pau
Santa Pau ye un municipio catalán situato en a provincia de Chirona y en a comarca d'A Garrocha. A suya población ye de 1.567 habitants (2007) en una superficie de 30,91 km², con una densidat de población de 31,95 hab/km².
Cheografía
A localidat de Santa Pau ye situata a 496 metros d'altaria sobre o livel d'a mar. D'o suyo termin municipal fan parte os lugars de Els Arcs, Can Font, Les Fages, Pujolars, El Sallent, Sant Martí, Sant Miquel Sacot, Santa Llúcia de Trenteres, amás d'as urbanizacions de Can Blanc, Can Jofre, Can Potxa y Can Xel.
O 81% d'o suyo termin municipal ye situato en o Parque Natural d'a Zona Volcanica d'A Garrocha, encluyendo a famosa Fageda d'en Jordà, un bosque de fabos.
Molimentos
left|thumb|250px|[[Ermita de Santa Margalida de la Cot, en o cráter d'o bolcán de Santa Margalida.]]
Pinus nigra
O pin nasarro u pino carcallo (Pinus nigra) ye un árbol propio d'o sud d'Europa, d'a familia Pinaceae, que se distribuye por l'este d'a Peninsula Iberica en o piso supramediterranio.
Denominacions
En fovano ye dito pino crabero.
Jimena
Jimena ye un municipio espanyol d'a comunidat autonoma d'Andalucía (Provincia de Chaén). A suya población ye de 1249 habitants (2021) en una superficie de 48,04 km².
L'Artigua
L'Artigua (L'Artigua en occitán, Lartigue en francés y oficialment) ye una comuna occitana en o departamento francés de Gers, rechión d'Occitania, districto de Aush y cantón d'Astarac-Gimona.
A suya población ye de 164 habitants (1999) en una superficie de 14,89 km², con una densidat de población d'11,01 hab/km².
Estellencs
Estellencs ye un municipio d'as Islas Balears situato en a isla de Mallorca. A suya población ye de 389 habitants (2009), en una superficie de 13,44 km² y una densidat de población de 28,94 hab/km².
Scolopax rusticola
A becada (nombre sicentifico Scolopax rusticola L., 1758 ) ye una especie d'au limicola de l'orden d'as caradriformes y a familia d'as escolopacidas que vive en as selvas de fuella caduca y mixtas d'Europa y Asia y tiene costumbres crepusculars, por o qual pasa las horas de luz descansando-se acochada sobre a follarasca, entre a que se camufla prou bien y la fa de mal veyer.
Descripción
A becada fa entre 34 y 36 centimetros de largo y arredol de 60 cm d'amplo d'alas, o que la fa estar a más graniza entre as escolopacidas, y puestar a razón por que pa nombrar a las suyas parients se documenta formas diminutivas d'o suyo nombre, como «becacina» u «becardón».
Tiene as plumas de color pardo u royiscas, muit-muit piquetudas de forma que s'entivoca con as fuellas secas por as que gosa tramenar. A más, si s'apercata d'un periglo, l'au responde quedando-se quieta-quieta, lo que la fa encara de más mal trobar.
As patas son a saber qué curtas y finas en relación a la mida d'o cuerpo, a diferencia d'atras zancudas, y o pico extraordinario por lo largo, s'articula en ubrir-se tanto lo labio superior como l'inferior, que ye una caracteristica exclusiva d'esta especie. A más, os uellos son en una posición extranya, a canto y canto d'a capeza y no pas apuntaus t'adebant, o que le da una visión de 360º anque le faigan perder fineza de vista t'adebant.
Fan o niedo en o suelo, entre a follarasca debaixo d'una barza u mata atipida semellant que as pueda guardar de depredadors como l'azor. A fembra mete entre 3 y 5 uevos que cobará ella sola entre os siguients 21 días. Si entremedias percibe bella amenaza, a mai abandona o niedo y no i gosa tornar, lo que fa que cada temporada se pierda cobadas a-saber-las por causa d'imprudencias d'excursionistas u a intrusión d'animals domesticos en o suyo habitat, y tot ixo fa peso sobre as poblacions d'a especie. Os polletz son nidifugos y a poco de naixius ya pueden brincar d'o niedo y seguir a su mai. As crías tienen plumón de color palla con faixas fuscas y a forma de seguir a la mai que fa acordar-se d'as perdiganas.
Habitat
A becada ye una au caradriforme, que ixo ye, de l'orden a lo qual pertenece as aus zancudas, as gaviotas y os barders, pero manimenos prefiere de vivir en tierra y en a selva, muito más desvinculada de l'augua que a resta. S'estima más os sotobosques densos, con matullar abundant entre o qual s'amaga fácil gracias a o plumache criptico.
Rechira la follarasca pa alimentar-se por principal de cucos, lombrices, limacos y atros invertebraus que i pueda trobar. Gosa vivir en as selvas de fuella caduca u mixtas a partir de seicientos metros d'altura. A becada ye una presa de caza prou codiciada por estar rara y de mal trobar.
En Aragón nomás i hai eixemplars que faigan niedo en as selvas caducifolias maduras en o Pirineu y en o Moncayo. En a resta de territorio i puede amaneixer de traza puntual y siempre porque sía de paso en as suyas migracions. A especie ye más común en atras Comunidatz Autonomas d'influencia climatica eurosiberiana, como Asturias, Galicia y o País Basco. Manimenos, a Peninsula Iberica ye important a-saber-lo pa las poblacions d'o norte d'Europa, que i gosan pasar l'hibierno, en chunto con qualque enclau d'o norte d'Africa y d'Orient Meyo.
Vulnerabilidatz
thumb|right|250px|A nieu ye un enemigo d'as becadas, pos enrona os invertebraus que ellas minchan y se mueren de fambre. A caza en exceso ye a principal menaza contra las suyas poblacions, y s'ha documentau estadisticament como en as anyadas que s'ha feito muita presa de becadas a l'atro anyo en i hai menos. Una atra causa antropochenica pa la suya disminución ye l'abandono de niedos que fan as fembras luecas quan se sienten en periglo, que pueden espantar-se por l'hombre u por animals domesticos como o can u o gato, que a becada percibe como depredadors y, si pueden, en son.
Entre as causas naturals por as que se pierde eixemplars de becada cal contar a fambre que les causan as cheladas persistents, pos se chela la tierra an que as becadas esforigarían pa trobar lombrices, y tamién as nevadas en zonas an que no i gosa nevar abundante.
Valfalcón
Valfalcón ye un mont de 404 metros d'altaria que se troba situau en o municipio de Lecinyena, en a provincia de Zaragoza.
Bi ha un vértiz cheodesico en a suya cima.
Mochuelo
thumb|right|200px|Mochuelo d'a [[especie Athene noctua.]] Mochuelo (localment, tamién «mochuel» ) u muchuelo ye una denominación popular ta bellas especies d'aus rapinyaderas en a orden Strigiformes, de mida chiqueta y cabeza en comparanza muit gran, con uellos de pupila redondeta y iris amarellisco, y con o cuerpo de color marrón con piquetas muit conspicuas que alternan a color marrón con o blanco. Mostran hábitos mas diurnos que no altras especies d'Strigiformes, per lo que se fa mas fácil albirar-los de dias. Prefieren espacios mas obiertos, sin de tantos árbols como en altras especies, y pernoctan en foratos d'os troncos, en parez d'edificacions humanas (y dica en poblatos) y dica en cados albandonatos d'altros animals. O termino «mochuelo» se gosa aplicar a las Strigiformes de mida mas chiqueta.
Zoonimia
En tot Aragón predomina la denominación con formas como «mochuelo» y «muchuelo», conoixendo-se en Sobrarbe a forma que pierde a vocal final atona y queda como «mochuel». Formas emparentadas con o catalanismo lexico «mussol» s'han puesto trobar aleatoriament en diferents lugars d'a val de Benás («músol» en Sarllé, «musol» en Benás ) y en a baixa Ribagorza; «muzol» y «muixol» en Caixigar y «muzol» en La Poblla de Roda. Istas formas se fa platero que s'han de considerar formas estrictament orientals.
Baressa
A suya población ye de 849 habitants en una superficie de 12,55 km², con una densidat de población de 67,65 hab/km².
Collau de Crapera
O collau de Crapera (en francés Col de Cabrère) ye un collau d'os Pireneus situau a una altaria de 2.431 metros en a muga entre Aragón y Francia, en a sierra de Sandaruelo.
Baressa
Cheografía
A localidat de Baressa ye situata a 165 metros d'altaria sobre o livel d'a mar.
2004
Chunio
right|thumb|250px|L'actor y politico estausunidense [[Ronald Reagan, muerto o 5 de chunio de 2004.]]
Estral
thumb|250px|right|Estrals tipicas de l'[[Alto Aragón.]]
A estral u astral (d'o latín DEXTRALE, prenunciata ~ (AFI) ) ye una ferramienta emplegata ta fustiar, picar y treballar a fusta en cheneral, consistent d'una fuella u tozuel de fierro u acero de ripa esmolata enchascata sobre un astil de fusta.
Enguán s'emplegan tipicament ta vulcar y esbrozar árbols u fer a picada, anque en o pasato s'heban emplegato a sobén como armas de guerra u caza, dende lo neolitico, habendo-se desarrollato prous modelos diferents d'ixas estrals de guerra en l'antiguedat, mesmo belunas ta arrullar-las contra os enemigos. Os bombers en emplegan ta espaldar as puertas u finestras ta poder dentrar en os edificios. Tamién n'i ha que s'emplegan en determinatos esportes, como ye lo caso d'os aizcolaris d'o País Basco, u os arrulladors d'estrals esportivos.
Historia
Os orichens historicos d'as estrals s'han de mirar segurament en a prehistoria. Piedras de pedrenya tallatas talment con forma d'almendra u altras de diorita u basalto politas per uno u os dos costatos suyos, yeran fuertament enligatas en un astil de fusta con un ligallo estreito, cheneralment en posición perpendicular (formando bel anglo recto) con o palo. Probablement istas primeras estrals no serviban que como armas en a luita contra altras personas u animals salvaches. En relación con ista primitiva función d'as estrals, se troba encara huei estrals-martiello en es paises nordicos d'arquitectura relacionatas con as estrals modernas, pero que teneban función ornamental dica no fa guaires anyadas. Herencio linguistico d'as estrals de piedra neoliticas ye que en basco o nombre d'a estral ye muito pareixito a harri que significa "piedra".
thumb|180px|right|Mida d'una estral tradicional en comparación con una persona. En a Edat de Bronce las fabricaban de fierro u cobre de forma semellant a las neoliticas. As estrals de cobre yeran ligatas en un palo igual que las mes antigas, meyant esberlas y una ansa que las heba de mantener unitas ta l'astil. Persas y echipcianos en heban feto de fierro y bronce como armas, perque se n'han trobato eixemplos en bellas tumbas faraonicas y altras amaneixen representatas en pinturas. Tamién fuoron emplegatas per os pueblos prehelenos tal como s'ha amostrato en os chacimientos de Troya.
Os griegos no en fayoron guaire uso, pero ta os romanos estió una arma destacata dintro d'os exercitos, os cuals la emplegoron como equipamiento t'as tropas auxiliars y como distintivo d'os lictors, os cuals en heban portiato de dos cantos mesas adintro d'as suyas fasces. Estió, amés, arma d'os chermanos, en especial d'os francos y entre tota la Alta Edat Meyana estió un arma muito emplegata per gran parte d'os exercitos europeus, mientres que manteneba similaridaz abundants con as ferramientas d'o mesmo nombre. Dende fins d'o sieglo XIV la evolución d'as estrals de guerra las ha levato enta disenyos mes elaboratos que no as de treballo, prenendo la forma d'una astral de dople canto en o caso d'as primeras que gosaba a cullir-se en l'alto d'un astil mes similar a la uno d'una lanza, escomenzando-se en ixes anyos a epoca en que s'emplegoron mes que mes como las alabardas. Arredol d'a segunda metat d'o sieglo XVII deixó d'estar una arma popular d'entre os exercitos de tierra, y quedó només emplegata en as batallas navals, a on dica bien dentrato lo sieglo XIX se continó fendo-la servir. Ixa forma peculiar yera clamata estral d'abordamiento.
Bustillo del Oro
Bustillo del Oro ye un municipio d'a provincia de Zamora, en a comunidat autonoma de Castiella y Leyón. A suya población ye de 106 habitants, en una superficie de 15,36 km² y una densidat de población de 6,9 hab/km².
Gregal
O gregal ye o viento de component nord-este. En Espanya se considera un d'os vientos caracteristicos de l'archipielago d'as Islas Balears, a on bufa fredo y ixuto debiu a que viene d'o continent europeu. Quan i hai borrasca sobre Alcheria, iste viento traye ondas cerenyas y mar de fundo, con prou recorriu.
O suyo nombre, gregal, puet estar que derive d'o italiano grecale, fendo referencia a la isla de Zakynthos, en Grecia. Ye probable que siga a tronada Euroclydon, que deriva d'o griego Euros (este) y kludo (onda) u d'o latín Aquilo (norte) "d'o nord-este" u a isla Clauda (Feitos d'os apóstols d'o Nuevo Testamento 27:16), que fació naufragar o vaixiello de l'apóstol Pavlo de Tarso en a costa de Malta en o suyo viache misionero enta Roma (Feitos d'os apóstols 27:14).
Os antigos navegants a vela aragoneses, valencianos y catalans lo emplegaban en os suyos viaches enta Grecia.
Henrique II d'Anglaterra
Henrique II d'Anglaterra estió un rei d'Anglaterra, duque de Normandía y conte d'Anchú y Maine, naixito en Le Mans (Condau de Maine) o 5 de marzo de 1133 y muerto en o Castiello de Chinon (Condau d'Anchú) o 6 de chulio de 1189. Esdevenió rei d'Anglaterra o 19 d'aviento de 1154.
Provincia d'a Coruña
A Coruña ye una provincia d'Espanya, situata en a comunidat autonoma de Galicia. A suya población ye de 1.132.792 habitants (2007) en una superficie de 7.950 km², con una densidat de población de 142,49 hab/km².
Cheografía
left|250px|thumb|[[Fisterra]] Muga a o norte con a Mar Cantabrica y l'Oceano Atlantico (a primera en una chicota parte), a l'este con a provincia de Lugo, a l'ueste con l'Oceano Atlantico y a o sud con a provincia de Pontevedra.
En o territorio d'a provincia, en o termin municipal de Mañón, ye a muga entre a mar Cantabrica y l'Oceano Atlantico, en Estaca de Bares.
Os prencipals ríos d'a provincia son: Acheiro, Anduriña, Anllóns, Arteixo, Barcés, Baxoi, Belelle, Bermaña, Bolaños, Brexa, Eume, Mandeo, Mera, Grande de Xuvia, Sar, Tambre y Xallas.
Por carretera
250px|thumb|Puent en [[Ferrol en l'autovía A-9]] Ta la provincia plega l'autopista A-6, dende Lugo, y tamién l'autovía A-9, que une A Coruña, Ferrol y Santiago de Compostela con a provincia de Pontevedra.
Por ferrocarril
Bi ha tres linias de RENFE: a primera vien dende Leyón y dentra en Galicia por Monforte de Lemos, ta seguir dica Lugo y A Coruña; a segunda vien dende Zamora, y dentra en Galicia por Ourense ta seguir dica Santiago de Compostela y A Coruña; a tercera ye un ferrocarril de vía estreita que vien dende o Prencipau d'Asturias y dentra en Galicia por a ría de Ribadeo, ta seguir dica Ferrol.
Por aire
En a provincia bi ha dos aeropuertos: l'aeropuerto de Lavacolla, a man de Santiago de Compostela, y l'aeropuerto d'Alvedro, a man d'A Coruña.
Lista d'entrenadors d'o Basket Zaragoza 2002
Ista ye a lista de toz os entrenadors d'o Basket Zaragoza 2002 en a suya historia. S'encluyen antimás as calendatas entre as qualas o entrenador estió en l'equipo y os títols ganatos en ixas anyadas. right|250px|Escudo
Provincia d'a Coruña
Por mar
En a provincia d'A Coruña bi ha dos grans puertos: o puerto d'A Coruña y o puerto de Ferrol.
Población
250px|thumb|[[A Coruña.]] A provincia d'a Coruña tien 1.132.792 habitants (2007). Un 36,5% de istos viven en belluna d'as tres mayors ciudaz d'a provincia (A Coruña, Santiago de Compostela y Ferrol).
Burganes de Valverde
Burganes de Valverde ye un municipio d'a provincia de Zamora, en a comunidat autonoma de Castiella y Leyón. A suya población ye de 810 habitants, en una superficie de 33,03 km² y una densidat de población de 24,52 hab/km².
Cheografía
Ye situato en a Val de Valverde. Comprende o nuclio de población de Olmillos de Valverde.
Batalla de Caporetto
A batalla de Caporetto u dotzena batalla d'o río Soncio se produció en Kobarid (Eslovenia) y a suya redolata, en a compleganza d'o río Soncio entre o 24 d'octubre y o 19 de noviembre de 1917. Como resultau d'a intervención de l'exercito alemán refirmando a l'exercito austrohongaro con tropas y nuevas estratechias l'exercito italiano fue redotato de tot y se crebó o frent.
Antonio Ubieto Arteta
Estió disciplo d'o historiador José María Lacarra, y o suyo campo s'actuación prencipal estió a Historia y a Literatura medieval aragonesas, pero tamién valencianas.
Batalla de Caporetto
Os italianos perdioron as posicions que en una ofensiva anterior heban preso en territorio de l'Imperio Austrohongaro (posicions que actualment perteneixen a Eslovenia), y retrocedioron tanto que os alemans ocuporon Udin y bells territorios a lo nord-este de Venecia.
Anser anser
L' auca (Anser anser (Linnaeus, 1758) ) ye una especie d'au d'a orden d'os Anseriformes y familia Anatidae que ye herbivora y que mide entre 74 y 91 centimetros de luengo, con un peso promeyo de 3,3 kilogramos. A suya distribución ye ampla, con aus d'o norte d'a suya aria de distribución en Europa y Asia que migran enta o lo sud pa pasar l'hibierno en puestos mas calidos. Ye l'antipasau d'a mayoría d'as razas d'aucas domesticas, habendo estau domesticau a lo menos dende 1360 aC.
Batalla de Caporetto
Curiosidatz
mapa d'a Batalla de Caporetto con indiacions d'o retacule d'as tropas italianas|200px|left|thumb En a batalla de Caporetto os alemans practicoron estratechias militars de guerra rapida dimpués caracteristicas d'a Segunda Guerra Mundial, y estió un d'os primers puestos on destacaría o chenio militar d'Erwin Rommel.
O retacule d'os italianos, que fuyiban esbarratos por a derrota y literalment correndo estió fuent d'inspiración pa o libro A Farewell to Arms d'Ernest Hemingway, que fue ferito en una batalla anterior d'o frent italiano y podió presenciar a batalla de Caporetto fuyindo con os italianos.
Anser anser
En l'Antiga Grecia y Roma, yeran asociadas con a diosa de l'amor, Afrodita, y la graixa d'auca se feba servir como afrodisiaco. Como yeran aus sagradas, se mantenioron en lo Pueyo Capitolino de Roma, dende an dioron l'alarma quan os galos atacoron a ciudat en 390 aC.
Antonio Ubieto Arteta
Dende 1977 dica 1988 estió catedratico d'Historia medieval d'a Universidat de Zaragoza.
Os suyos disciplos son: o suyo chirmán Agustín Ubieto Arteta, y o historiador de Teruel Antonio Gargallo.
Establió en Valencia a editorial Anubar y a revista Ligarzas.
Tresmontana
A tresmontana (en catalán tramuntana) ye un viento cerenyo y fredo que viene d'o norte, d'orichen polar, usando o norte d'os Pireneus y o sudueste d'o Macizo Central como zona d'acceleración. A suya velocidat ha arribau a superar os 200 km/h.
Quan bufa iste viento o cielo gosa presentar un azul purismo. Iste nombre apareixe ya en as obras en catalán de Ramón Llull con as formas "tremuntana" u "tremontana". Procede d'o latín transmontanus-i ("de dillá d'as montanyas").
D'alcuerdo con a mitolochía griega, Boreas yera a personificación d'o viento d'o Norte.
A tresmontana se fa particularment present en a Plana d'o Rosellón en Catalunya Norte, en a comarca catalana de l'Empordán y en a isla de Menorca (Islas Balears), y son a-saber-las as referencies literarias y artisticas a iste viento. Josep Pla u Salvador Dalí, han contribuito de manera decisiva a creyar un referent mitico d'iste viento.
Base (quimica)
thumb|250px|O [[hidroxido de sodio u sosa caustica ye una base.]] Una base se puet definir como cualsiquier substancia que en disolución acuosa aporta ions hidroxil (OH-), u absorbe ions hidrocheno d'o medio. Un eixemplo prou platero ye o hidroxido de potasio (KOH): Os conceptos de base y acido son contraposatos. As bases, a ormino son solubles en augua, y gosan tener una sabor amarga.
Ta mesurar a basicidat d'un medio acuoso s'emplega o concepto de pOH, que se complementa con o de pH, de forma que pH + pOH = 14. A causa d'isto, ye cheneralizato l'uso de pH tanto t'acidos como ta bases. Disolvendo una base en augua, siempre en obtendremos una disolución de pH superior a 7.
Mancha Real
Mancha Real ye un municipio espanyol d'a comunidat autonoma d'Andalucía (Provincia de Chaén). A suya población ye de 11 315 habitants (2021) en una superficie de 97 km².
Mengíbar
Mengíbar ye un municipio espanyol d'a comunidat autonoma d'Andalucía (Provincia de Chaén). A suya población ye de 	9973 habitants (2021) en una superficie de 62,34 km².
Under Siege
Under Siege (títol orichinal en anglés, en aragonés Baixo sitio, enguerada en Aragón con o títol en castellano d' Alerta máxima, Alerta maxima en aragonés) ye una cinta de cine estausunidense de cine d'acción de l'anyo 1992 dirichida por Andrew Davis seguntes un guión orichinal de J. F. Lawton, con una Banda Sonora Orichinal de Gary Chang y una dirección de fotografía de Frank Tidy. Producida por Arnon Milchan, Steven Reuther y Steven Seagal ta las productoras Regency Enterprises, Le Studio Canal + y Alcor Films, en o suyo elenco d'actors trobamos, entre d'atros, a Steven Seagal, Tommy Lee Jones, Gary Busey, Erika Eleniak, Colm Meaney, Patrick O'Neal, Andy Romano, Dale Dye, Nick Mancuso, Damian Chapa y Troy Evans.
Under Siege s'ambienta en l'oceano Pacifico y en Hawaii mientres os anyos 1990 y se rodó en Hawaii, en Mobile (Alabama) y en San Francisco. Recibió dos nominacions a los Premios Oscar en a suya 65ena edición, a lo Millor Soniu (Donald O. Mitchell, Frank A. Montaño, Rick Hart y Scott D. Smith, encara que ganó Bram Stoker's Dracula ) y a la Millor Edición de Soniu (John Leveque y Bruce Stambler, encara que lo ganó The Last of the Mohicans).
Sal (desambigación)
O termin "sal" puet referir-se a los siguients articlos:
Provincia d'Ourense
Ourense ye una provincia d'Espanya, situata en a comunidat autonoma de Galicia. Muga con as provincias de Pontevedra a l'ueste, Lugo a o norte, Leyón y Zamora a l'este, y con Portugal a o sud.
Voleibol
250px|right |thumb|Logo Olimpico d'o Voleibol. right|thumb|250px|Un partiu de voleibol entre as seleccions de [[Serbia y Brasil.]] O voleibol ye un esporte d'equipo que se chuga en un campo a on que bi ha un rete colocato transversalment que desepara os campos d'os dos equipos partecipants. Cal fer pasar a pelota per dencima d'o rete enta o campo contrario, fendo servir mas que mas as mans, encara que se puet fer, seguntes as reglas d'o chuego, con qualsiquier parte d'o cuerpo d'o chugador. Cal parar cuenta que nomás se permite que tocar a pelota, pero no se puet pillar-la, ni retener-la ni mesmo d'acompanyar-la con o cuerpo. O punto se consigue quan a pelota no nomás trescruza o rete enta o campo contrario, sino que amás toca en o suelo d'o campo contrario, ye decir, que l'equipo contrario no ha puesto tornar a pelota; tampoco si la tocan mas de tres chugadors d'o mesmo equipo de contino u si la toca dos vegatas o mesmo chugador. O partiu se chuga por sets y cal ganar 3 d'os 5 sets que tién cada partiu.
Ye un esporte naixito en Estaus Unius en 1895, estando o suyo inventor William George Morgan, un profesor d'educación fisica que prebaba de trobar un esporte d'equipo ta chugar en interiors. Actualment, ye regulato por a Federación Internacional de Voleibol, un organismo establiu en 1947. Dende 1949 (masculins) y 1952 (femenins) se celebran os Campionatos Mundials de Voleibol, esdevenindo un esporte olimpico dende 1964 anque d'antis mas estió esporte d'amostranza en os Chuegos Olimpicos de París 1924. A suya variant, o voley placha ye present en os Chuegos Olimpicos dende os Chuegos Olimpicos d'Atlanta 1996.
Polinesia Francesa
A Polinesia Francesa ye una Colectividat d'Ultramar ("Collectivité d’outre-mer") francesa localizata a lo sud de l'Oceano Pacifico. Ye formata por cuantos grupos d'islas polinesias, estando Tahití, en as Islas d'a Sociedat, a mas famosa y poblata d'ellas. A capital, Papeete, se localiza en ista isla.
Esporles
Esporles (Esporles en catalán y oficialment, Esporlas en castellano) ye un municipio d'as Islas Balears situato en a isla de Mallorca, en a comarca d'a Sierra de Tramontana y partiu chudicial de Palma de Mallorca.
A suya población ye de 4.808 habitants (2009), en una superficie de 35,29 km² y una densidat de población de 136,24 hab/km².
Cheografía
A localidat d'Esporles se troba situata a 198 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, a una distancia de 15 km d'a ciudat de Palma de Mallorca, a capital d'o suyo partiu chudicial, de Mallorca y d'as Balears.
Sèrra de Morlans
Sèrra de Morlans (Sèrra de Morlans en occitán, Serres-Morlaàs en francés y oficialment) ye una comuna occitana en o departamento francés de Pireneus Atlanticos, districto de Pau, cantón d'o País de Morlans y de Montanerés y rechión de Nueva Aquitania. A comuna yera parte de l'antiga provincia d'o Biarn.
A suya población ye de 639 habitants (1999) en una superficie de 4,19 km², con una densidat de población de 152,51 hab/km².
Demografía
2007: población provisional seguntes o INSEE.
Nacionalismo irlandés
O nacionalismo irlandés ye una corrient nacionalista surchita en Irlanda dende finals d'a Edat Meya con a ocupación de partes d'Irlanda por o reino d'Anglaterra que advoga por a unión de tota Irlanda libre d'o dominio d'o Reino Uniu. Iste sentimiento fació posible a rebelión irlandesa de 1641, que ubrió a puerta t'a conquiesta d'Irlanda por Cromwell, y ye o sentimiento que bi ha dezaga d'as luitas de l'Exercito Republicano Irlandés (Óglaigh na hÉireann "exercito de voluntarios" en irlandés; Irish Republican Army en anglés), organización que luita dende fins d'o sieglo XIX ta lograr a independencia d'Irlanda, primero, y a suya reunificación con Irlanda d'o Norte dimpués. Ha feito ataques terroristas en Irlanda d'o Norte, en Irlanda y en Anglaterra.
Eina
Eina (en francés Eyne) ye una comuna catalana situata en o departamento francés de Pireneus Orientals, o districto de Prada, o cantón d'els Pireneus Catalans y a rechión d'Occitania.
Nacionalismo irlandés
Ideolochía
O nacionalismo irlandés s'ha estato preocupando historicament d'a relación d'Irlanda con Gran Bretanya. Tamién s'ha referito a la opresión historica d'os catolicos, que son identificatos como a chent irlandesa nativa, por os protestants, que s'identifican con a presencia britanica en Irlanda. Sindembargo, ista afirmación cal matizar-la, porque muitos nacionalistas irlandeses son de relichión protestant, como Theobald Wolfe Tone, considerato o pai d'o nacionalismo irlandés, u Patrick Pearse, uno d'os dirichents d'a sublevación de Pascua de 1916.
Eina
A suya población ye de 153 habitants, en una superficie de 20,08 km².
Moncornelh e Grasan
Moncornelh e Grasan (Moncornelh e Grasan en occitán, Moncorneil-Grazan en francés y oficialment) ye una comuna occitana en o departamento francés de Gers, rechión d'Occitania, districto de Aush y cantón d'Astarac-Gimona.
A suya población ye de 104 habitants (1999) en una superficie de 7,09 km², con una densidat de población de 14,67 hab/km².
El Cucutero
El Cucutero ye un pueyo de 344 metros d'altaria que se troba situau en o municipio de Zuera, en a provincia de Zaragoza.
Bi ha un vértiz cheodesico en a suya cima.
Plevia
thumb|250px|right|Plevia. A plevia u plevida (d'o latín pluvĭa) ye un fenomeno meteorolochico que produce a cayida de gotas d'augua.
Chuliella
Chuliella (Chulilla en castellano) ye un municipio d'o País Valenciano de la provincia de Castellón, situau en la comarca de Los Serrans y partiu chudicial de Liria.
Plevia
As gotas no tienen forma de glarima sino que as mas chicotas son cuasi esfericas, mientres que las de mayor grandaria son aplanadas.
Chuliella
La suya población ye de habitants, en una superficie de 61,8 km² con una densidat de 0 hab/km².
Cheografía
Ye situau en la costera d'un tozal mandau por un castiello andalusí, a 400 metros d'altaria sobre lo livel d'a mar. En la part d'este tozal orientada ta lo río bi ha un congustro impresionant.
Chuliella ye situau a una distancia de 21 km de Chelva, la capital de la suya comarca, y a 60 km de Valencia, la capital de lo País Valenciano.
La mas gran part de lo termin municipal ye en terrenos cretacios de lo Sistema Iberico, en estos terrenos plans y altos la erosión ha tallau la foz y lo salto de Chuliella, de 160 m de fondo y 10 m d'amplo.
Comprende las pedanías de Balneario de FuenCaliente, Bodega Vanacloig, La Ermita y la Urbanización Santa Barbara.
Berenguer de Bardaixí
Berenguer de Bardaixí y López de Sesé (Benás, ¿1365? - Barcelona, 1432) estió caballero y chusticia d'Aragón (1424- 1432), y sinyor de Zaidín.
Oríchens familiars
Yera o chermano chicot d'Arnau de Bardaixí, o cabeza d'a familia con seu en Benás.
Chuliella
Toponimia
La forma oficial presa por lo castellano ye una castellanización parcial, nomás que de lo diftongo de lo sufixo, sin plegar a prener J y dar Julilla, como sería teoricament en castellano.
Berenguer de Bardaixí
Oríchens familiars
Se casó con Isabel de Ram, chermana de Domingo Ram, bispe de Uesca, con qui tenió cuatro fillos: Chuan, o hereu; Berenguer; Chorche, bispe de Tarazona; y María, mai d'o futuro president d'a Cheneralidat Pero Ximénez d'Urreya y de Bardaixí.
Chuliella
Molimentos
right|thumb|250px|[[Envista aeria de Chuliella.]]
Berenguer de Bardaixí
Biografía
Entre 1389 y 1404 estió procurador d'a reina Violant de Bar (vidua de Chuan I d'Aragón). Asistió a las Corz Chenerals de Maella de 1404. Tres anyos dimpués representó a Martín I debant d'o concilio provincial de Zaragoza.
Chuliella
Fiestas
Se i celebran los mayos, fiesta que se considera d'orichen celtibero, pero que puet haber estau traita por los repobladors teruelans en lo sieglo XIV.
Aythya nyroca
O capezuto pardo (Aythya nyroca (Güldenstädt, 1770) ) ye una au d'a orden d'os Anseriformes y familia Anatidae que se reproduz dende a Peninsula Iberica y lo Magreb a lo este dica l'ueste de Mongolia, y a lo sud dica Arabia, encara que en l'ueste agora ye escasa y extirpada localment en qualques países. L'au pasa l'hibierno en tota a cuenca d'a Mediterrania y la Mar Negra, un numero menor migra a l'Africa subsahariana a traviés d'a val d'o Nilo.
Berenguer de Bardaixí
Biografía
Mientres d'a crisis succesoria que duró dende 1410 dica 1412 estió un activo achent de Ferrando de Trastamara, d'o que seguntes se denunció allora en cobraba un retoco de 500 florins a lo mes. De feito estió miembro de totas as comisions que se creyoron en o parlamento d'Alcanyiz. Encara que no feba parti d'o estamiento eclesiastico, presidió bella comisión d'o parlamento d'Alcanyiz. Iste parlamento yera reunito ta trobar una salida a la sucesión. En 1412 estió un d'os nombratos ta estar compromisarios en o Compromís de Casp que l'heba de resolver. Votó por o candidato Ferrando de Trastamara.
Ferrando de Trastamara lo nombra chefe d'as suyas fuerzas en o Pireneu cuan os mercenarios foranos contractatos por Chaime d'Urchel dentroron a lo país. Dimpués tamién participo en o setio de Balaguer t'apercazar a l'atro pretendient: Chaume II d'Urchel, que s'heba rebelato. Vencito y contenato iste en 1413, Berenguer estió un d'os que sinyoron a sentencia de prisión perpetua contra él. Berenguer fue recompensato con 60.000 florins d'oro y diversas posesions que fuoron sacatas a lo casal d'Urchel: os castiellos de l'Almolda, Os y Castellfollit.
Mas tardi también estió consellero d'o rei Alifonso lo Magnanimo (fillo de Ferrando), qui en 1424 lo nombró Chusticia d'Aragón. Dende iste cargo reprimió con severidat os principals broz d'oposición a lo poder reyal en Aragón. Morió en 1432, cuan yera una fegura respetata y temita por o suyo alto cargo e por o favor d'o rei; as suyas posesions yeran formatas por os castillos situatos en Urchel, a villa de Zaidín, parti de Viliella d'a Cinca, as baronías d'Antillón y de L'Almolda, y os lugars de Pertusa, Bespén y Letux.
Corz d'Aragón
Apareixe nombrau en o resumen d'as actas d'as Corz de Maella de 1423, hue perdidas, feito por Cheronimo de Blancas:
Crespiello de Carnaval
Son tipicos d'o Pirineu aragonés, más que más de as comarcas de Sobrarbe (a Fueva ) y Ribagorza y tamién d'o Pirineu de Leida (Alta Ribagorza y Pallars ).
A masa tova, que se pilla con os didos y se mete en a sartén, quan toca l'aceite bullindo se unfla y pilla aire que le fa la forma de boleta, parellano con un bunyuelo. Pa fer-los más finos, tamién se pueden meter en l'aceite con a espumadera y alavetz quedan más planetz.
Se'n mincha en as festividatz d'hibierno y de primavera, como Nadal, Carnaval y tamién en Semana Santa y Corpus.
En a literatura popular
Jean Joseph Saroïhandy replegó una composición popular en Espierba en l'anyo 1899 que se nombra os crespiellos: De Chisahues soi baixato
de crispillos m'an fartato
la farina enfarinata
la sarten amprata
la manteca furtata
la del boc prenyata
y la limosna' la lana.
Sacanyet
Sacanyet (Sacañet en castellano; Sacanyet en catalán) ye un municipio d'a provincia de Castellón, situato en a comarca de l'Alto Palancia.
A suya población ye de 116 habitants (2005), en una superficie de 30,5 km² con una densidat de población de 3,80 hab/km².
Cheografía
A localidat de Sacanyet se troba situata a 1.011 metros d'altaria dencima d'o livel d'a mar, a una distancia de 81,5 km d'a ciudat de Castellón de la Plana, a capital d'a suya provincia.
Mugas
O suyo termin municipal muga con Lo Toro, Bexix, Teresa, Exerica, Alcublas, Andilla y Abechuela
Toponimia
Natividad Nebot Calpe interpreta este toponimo a partir d'o latín IPSA CANNETA ("o canyar").
En lo termin municipal de Sacanyet trobamos lo microtoponimo La Chupidilla/La Chupitilla, nombre d'una partida que se remonta a "alchub", y que plega dica Alcublas. Lo mollón trifinio a on que mugan estas dos localidaz con Exerica se diz Mojón de la Chupidilla.
Aythya marila
O capezuto gran (Aythya marila (Linnaeus, 1761) ) ye una au d'a orden d'os Anseriformes y familia Anatidae que mide de 39 a 56 cm de luengo con una envergadura de 71 a 84 cm y una masa corporal de 726 a 1360 g. Tien un pico azulenco y uellos amariellos.
Pasa os meses de verano reproducindo-se en Alaska, o norte de Canadá, Siberia y as mugas mas septentrionals d'Europa. Mientres l'hibierno, migra enta lo sud dica as costas d'America d'o Norte, Europa y Chapón.