cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Rubus ulmifolius
Fitonimia
En o dominio lingüístico de l'aragonés se documenta dos grupos claros de fitonimos ta ista planta. O primer el composan a palabra «barza» y os suyos derivaus («barzera», «esbarzer», etc.) que s'han puesto documentar en buena cosa de lugars por a mayor parte de l'Alto Aragón. O segundo grupo el composan a palabra «charga» y as suyas variants y derivaus («charguera», «xarguera», «charra», etc.) que i tiene una distribución más que más occidental.
Barza
thumb|right|200px|[[Moras.]] A palabra «barza» tiene una etimolochía desconoixida, anque o profesor Brian Mott, en o suyo diccionario etimolochico sobre o chistabín i proposa que sería d'oríchens prerromanas. Manimenos, o diccionario etimolochico de José Pardo Asso (1938) la considera una forma d'a palabra «barda», que ye d'etimolochía latina, pus ixaltra gosa fer referencia a un muret u viedau feito de plantas, especialment con as que son punchudas y privan que se transgreda, por el que ye una posibilidat que cal no descartar. De «barza» s'ha formau belaltras formas derivadas, sobre tot as que se'n podría considerar de denominación colectiva, como «barzera», «barzero», «esbarzero», etc. que tienen una lochica clara y entendible si se cuenta que as barzas gosan creixer en formacions con muitos pietz y se fa dificil distinguir-ie os eixemplars.
Por comarcas d'Aragón, se documenta a forma «barza» en Botaya en a Chacetania, y en Uncastiello y Sos en Cinco Villas como limites más occidentals de ista denominación, el que quiere decir a practica totalidat de l'amplo d'o territorio de parla aragonesa. S'ha documentau tamién en Alcoleya de Cinca en a Cinca Baixa, a on que no se i explica si no ye como palabra de substrato aragonés en o castellano d'Aragón. En Sobrarbe, Ribagorza y o Semontano de Balbastro se siente profusament, con documentacions en Saruisé, Broto, A Espunya, Torla y Boltanya en Sobrarbe, en Capella, en Torres "del Obispo" en Ribagorza, en Radiquero, Castillazuelo, Rodellar, Salas Altas, Berbegal y a propia Balbastro en o Semontano. Se documenta barza tamién en Tramacastiella y Yesero en l'Alto Galligo, y en Monflorite, Linars de Marcuello y Arascués y a propia ciudat de Uesca en a Plana de Uesca.
A palabra «barzero» pareix que tendría una distribución quasi exclusivament ribagorzana, alternando-se con l'anterior en bells lugars. S'ha documentau en Graus, Torres, Campo y Capella. Tamién en Fonz, que anque faiga parte d'a Cinca Meya ye una villa de parla ribagorzana. A suya equivalent morfolochica en femenino, «barzera», s'ha documentau en Salas Altas (Semontano de Balbastro) y en Angüés (Foia de Uesca). Una tercera variant, «esbarzero», no s'ha documentau si que en Ontinyena (Baixa Cinca) y en a ribagorzana villa de Graus.
Charga
A palabra «charga» podría tener una etimolochía verdaderament prerromana. As indagacions lexicograficas d'autors como Rafel Vidaller fan pensar que tanto «charga» como as suyas derivadas (que s'observa que tienen qualque analochía con as de «barza») tienen una distribución cheografica que exclusivament cubre bells lugars en o sector nort-occidental d'Aragón.
S'ha documentau «charga» en Salvatierra d'Esca, Ansó, Berdún y Botaya en a Chacetania, en Borrés en l'extremo occidental de l'Alto Galligo, en Luesia, Sos y Uncastiello en Cinco Villas. Significativament, o solo lugar a on que s'ha puesto documentar ista denominación fuera de l'Alto Aragón ye Novallas en a comarca de Tarazona y Moncayo, lo que pareix que completa ixa imáchen de que se tractaría d'una palabra exclusiva de l'aria occidental d'Aragón.
A variant «charguera» se reconoix en Borrés, en Ansó, en Salvatierra, en Botaya, en Luesia y en Sos. Tamién se conoix en Longars. Una deformación d'ista zaguer palabra, como «sarguera», ye la que se documenta en Echo y en Aragüés de lo Puerto, anque iste zaguer caso pareix que podría estar un trepuz con o nombre d'a «sarguera», que ye unaltra planta que tamién fa verdugos.
Carbajales de Alba
Carbajales de Alba ye un municipio d'a provincia de Zamora, en a comunidat autonoma de Castiella y Leyón. A suya población ye de 679 habitants, en una superficie de 53,4 km² y una densidat de población de 12,72 hab/km².
Collau de l'Almunia
O collau de l'Almunia (en castellano Collado de la Munia) ye un puerto de montanya situau en a muga entre Aragón y Francia a 2.853 m d'altaria.
Se troba entre a punta es Ibons (2.888 m) y pico de l'Almunia Gran (3.132 m) y une o cul de l'Almunia, en Aragón, con o cul de Tormoseta, en Occitania.
Rock Dog
Rock Dog ye una cinta de cine d'animación de producción chino-estausunidense de l'anyo 2016, dirichida por Ash Brannon y producida por Amber Wang, David B. Miller, Rob Feng, Joyce Lou y Zheng Jun con guión de Brannon y Kurt Voelker, con as voces de J. K. Simmons, Luke Wilson, Eddie Izzard, Lewis Black, Kenan Thompson, Mae Whitman, Jorge Garcia, Matt Dillon y Sam Elliott.
Sochi
Sochi ( en ruso: Со́чи, y en cheorchiano: სოჭი) ye una ciudat rusa en o krai de Krasnodar amán d'a frontera con Cheorchia. A suya población yera de 401.291 habitants en o 2016 en una superficie de 3.508 km².
Sochi ye una ciudat conoixita por ser un centro turistico important y por ser a seu d'os Chuegos Olimicos d'hibierno de 2014.
Esporte
L'esporte en Sochi ye important en a vita d'a ciudat y parte d'o turismo que la visita ye ta fer esportes d'hibierno en as montanyas que bi ha amán. Tamién cal destacar a escuela de tenis a on prencipiaron esportistas d'a importancia de María Sharápova y Yevgueni Káfelnikov.
En a ciudat dende 2014 tamién se celebra o Gran Premio de Rusia de Formula 1, que fa parti d'o Campeonato d'o Mundo de Formula 1 una d'as mas importants competicons de automovilismo.
O Estadio Olímpico Fisht de Sochi será una d'as seus d'o Campeonato Mundial de Fútbol en a suya edición de 2018, se chugarán quatre partius d'a primera fase, un d'octavos y un de quarts.
Ayrton Senna
Ayrton Senna da Silva (Ayrton Senna), naixito de São Paulo (estato de São Paulo, Brasil) o 21 de marzo de 1960 y muerto en Bolonya (Emilia-Romanya, Italia) l'1 de mayo de 1994 luego d'un accident mientres o Gran Premio de San Marino, estió un piloto automovilistico brasilero, Campión d'o Mundo de Formula 1 en 1988, 1990 y 1991.
Johan Nyström
Johan Ferdinand Nyström  conoixito esportivament como Johan Nyström y naixito de Upplands-Bro, Estocolmo (Unión entre Suecia y Noruega, hue Suecia) o 16 d'abril de 1874 y muerto en Tierp, Uppsala, Suecia o 30 de setiembre de 1968, estió un atleta sueco especializau en cursas de larga distancia, que partecipó en os II Chuegos Olimpicos d'a era moderna celebraus en París en l'anyo 1900.
Estió uno d'os 13 corredors que prencipioron a cursa d'a maratón pero no aconsiguió terminar a cursa albandonando a o termín d'a primera vuelta a la pista.
Campolara
Campolara ye un municipio d'a comunidat autonoma castellanoleyonesa d'a provincia de Burgos, situau en a comarca de l'Alfoz de Burgos y partiu chudicial de Salas de los Infantes.
A suya población ye de 71 habitants (2007) en una superficie de 13,24 km², con una densidat de población de 5,36 hab/km².
Cheografía
A localidat d'Albillos ye situada a 963 metros d'altaria sobre lo livel d'a mar.
Duricia
thumb|right|250px|Duricias en os [[pietz.]] Una duricia (termin medico: hiperqueratosi) ye una clapa d'a piel a on s'ha acumulau masiada queratina por repretar-se y no deixar que se desprenda as celulas muertas d'a epidermis, como estaría normal.
De regular se forma a resultas d'un uso excesivo d'ixa zona de piel, que puet estar por fregar-la u repretar-la a-sobén contra atros materials u superficies duras. As duricias se fan más que más en os pietz, y en as mans si se fa treballo con ellas.
Maria de la Salut
Maria de la Salut ye un municipio d'as Islas Balears situato en a isla de Mallorca. A suya población ye de 2.150 habitants (2009), en una superficie de 30,52 km² y una densidat de población de 70,45 hab/km².
Fòssa
Fòssa (en francés Fosse, catalán Fossa) ye una comuna occitana situata en o departamento francés de Pireneus Orientals, o districto de Perpinyán, o cantón de la Vall de l'Aglí y a rechión d'Occitania.
A suya población ye de 40 habitants, en una superficie de 4,43 km².
Cheografia
A localidat de Fòssa ye situata a 488 metros d'altaria sobre o livel d'a mar.
thumb|center|300px|Situación de Fòssa
Saramon
Saramon (Saramon en occitán, Saramon en francés y oficialment) ye una comuna occitana en o departamento francés de Gers, rechión d'Occitania, districto de Aush y cantón d'Astarac-Gimona.
La Cuenca (Zuera)
La Cuenca ye un mont de 569 metros d'altaria que se troba situau en o municipio de Zuera, en a provincia de Zaragoza, en a sierra de la Cuenca.
Bi ha un vértiz cheodesico en a suya cima.
Ovis
Ovis (L., 1758) ye un chenero d'a clase d'os mamifers, en a familia d'os Bovidae y subfamilia d'os Caprinae. Mas que mas ye conoixito por a subespecie Ovis orientalis aries, ye decir, a uella domestica, pero en fan parte cinco especies con quantas subespecies.
Son animals herbivoros remugants, distribuitos mas que mas por o hemisferio norte y actualment relagatos a las zonas montanyosas, a on aproveitan millor as pasturas que os bovins. Una d'as suyas caracteristicas son as caracolas que por un regular tienen todas as especies d'o chenero.
Especies
Ovis ammon:
Ovis orientalis (u muflón):
Ovis canadensis:
Ovis dalli:
Ovis nivicola:
Menorca
Menorca ye a isla mas septentrional d'as Balears. Presenta una peculiar cheografía y historia natural y humana. O suyo nombre proviene d'as expresions latinas Balearis Minor y Minorica, que ye como la conoixeban os romanos por o feito de que a isla ye amás chicota d'entre as dos islas Balears. Lingüisticament, en Menorca se parla o menorquín, un subdialecto d'o dialecto balear d'o catalán oriental.
Exercito Republicano Irlandés
Existen cuantos grupos paramilitars que emplegan u han emplegato lo nombre d'Exercito Republicano Irlandés u (IRA, de l'anglés Irish Republican Army) y quieren un estato sin ligallos con o Reino Uniu, formato por a isla entera d'Irlanda, encluyindo-ie Irlanda d'o Norte.
Toz dicen estar hereus de l'IRA orichinal, o "exercito" d'a Republica d'Irlanda, proclamada por o parlamento irlandés o Dáil Éireann en 1919, si bien a mayoría d'os irlandeses dubdan d'a lechitimidat d'as organizacions recients que insisten en que son as unicas descendients de l'IRA orichinal, a menuto conoixito como l'IRA antigo.
Montuïri
Montuïri ye un municipio d'as Islas Balears situato en a isla de Mallorca. A suya población ye de 2.827 habitants (2009), en una superficie de 41,13 km² y una densidat de población de 68,73 hab/km².
Pablo Aguilar Bermúdez
Pablo Aguilar Bermúdez (9 de febrero de 1989 en Granada) ye un chugador profesional espanyol de baloncesto. Tien una altaria de 2,03 metros y ocupa a posición de ala-pívot. En l'actualidat chuga en o Herbalife Gran Canaria   d'a liga ACB d'Espanya.
Ha estato internacional con Espanya en as categorías inferiors.
Zorraquín
Zorraquín ye un municipio d'a comunidat autonoma uniprovincial d'a Riocha, en a comarca d'Ezcaray.
A suya población ye de 73 habitants (2006) en una superficie de 6,44 |km², con una densidat de población de 11,34 hab/km².
Cheografía
O lugar de Zorraquín se troba situau a 862 metros d'altaria sobre lo livel d'a mar, a una distancia de 62 km d'a ciudat de Logronyo, a capital d'a suya provincia y d'a suya comunidat autonoma.
Forques
Forques (en francés Fourques) ye una comuna catalana situata en o departamento francés de Pireneus Orientals, o districto de Perpinyán, o cantón d'els Aspres y a rechión d'Occitania.
A suya población ye de 1.003 habitants, en una superficie de 9,39 km².
Val de Cabriuel
Val de Cabriuel (Valdecabriel u Valle Cabriel en castellano) ye un casal d'a provincia de Teruel, perteneixient a lo municipio d'Albarrazín.
Cheografía
Ye situato en a muga d'a Sierra d'Albarrazín con a Serranía Alta de Cuenca, puyando por o cauz d'o río Cabriuel auguas enta alto d'o suyo naixedero oficial d'o termin de lo Val Longuiello.
Historia
En 1519 a reina Chuana I y o suyo fillo Carlos I confirmoron a suya nobleza y sinyoría de Val de Cabriuel y Villa Cadima a la familia Catalán d'Ocón. Dende allora as suyas tierras pasoron a fer parte d'o mayorazgo familiar, que se trasmitió sin partir-se a traviés de primochenitos dica o sieglo XIX.
En 1980 teneba 17 habitadors, en 1991 yera despoblato y en l'actualidat tien encara 1 habitant.
Toponimia
O suyo nombre fa referencia a lo río Cabriuel. En unos textos de 1340 s'escribe Val de Cabrihuel. Tamién s'escribe Cabrihuel en os textos medievals d'os monches d'o Monesterio de Piedra. O feito que en castellano se diga tamién Valle Cabriel mos fa pensar que en a Edat meya se dicise tamién Val Cabrigüel.
Bladel
Bladel ye un municipio neerlandés situato en a provincia de Brabant Septentrional.
A suya población ye de 19.173 habitants (2010) en una superficie de 75,71 km², con una densidat de población de 254 hab/km².
Islas Virchens Britanicas
As Islas Virchens Britanicas (British Virgin Islands, en anglés) son un Territorio Britanico d'Ultramar situato en a canal de Francis Drake, a l'este de Puerto Rico, en auguas d'o Mar Caribe.
L'archipielago ye formato por unas cuaranta islas, d'as cuals once son habitatas. As mas grans son Tortola, Virchen Gorda, Anegada y Jost van Dyke.
Carracedo de Vidriales
Carracedo de Vidriales ye una localidat d'o municipio de Ayoó de Vidriales en a provincia de Zamora, en a comunidat autonoma de Castiella y Leyón. A suya población ye de 12 habitants.
Brithenig
O Brithenig ye una luenga artificial creyata por o neozelandés Andrew Smith en 1996. Ye una luenga romance basada en o galés, usata como idioma d'o Rheon Kemr en a ucronía d'Ill Bethisad.
Cheografía de Cheorchia
Localizada entre dos continents, Cheorchia tien una muga de 723 km con Rusia. As siguients republicas/subdivisions de Rusia -d'ueste enta l'este- fan muga con Cheorchia: Krasnodar Krai, Circasia, Kabardino-Balkaria, Osetia d'o Norte-Alania, Inguixetia, Chechenia y Daguestán. Cheograficament y cultural, Cheorchia ye considerada una nación transcontinental.
O terrén tien tres partis distintas: a o norte y a o sud ye montanyoso, incluyindo-bi, a o norte, a vertient sud d'o Gran Caucas, y a o sud parti d'o Chicot Caucas y os primers repuntes d'as montanyas d'Armenia y d'Anatolia; enta o centro s'estendilla una ampla val que prene a traza de plana costera chunto a o litoral d'a mar Negra.
Principals ciudaz:
O cuadro natural de Cheorchia en ofreixe a-saber-los, de contrastes, que chustifican a suya división en tres rechions:
A población ye formada per una mayoría de cheorchianos, con minorías de rusos, armenios, abkhasians, achars y osetas. Se concentra sobretot enta l'ueste, en o piet d'o Caucaso y a ribera d'a mar Negra, do son bellas ciudaz de cierta importancia: Kutasai, en o meyo d'a val de Rion, productora de seda y lana; Poti, puerto d'a mar Negra, per do se saca o manganés de Chiatura; Sukhumi, capital de Abkhasia, en o piet d'o Caucaso y estación balneyaria d'a mar Negra, con importants institucions cientificas y Batumi, capital d'Acharia, puerto d'a mar Negra, exportador de petrolio y seu de refinerías.
A escampar la boira
A escampar la boira ye un programa de televisión d'entrevistas nueiturno feito per Aragón TV presentau per l'advogau Jorge Pueyo en aragonés, catalán y castellano con l'obchectivo de fer divulgación y que, en charrar-las, se veiga con normalidat. Combina lo formato televisivo de monologos, reportaches y entrevistas con a creyación de conteniu propio en as rez socials con un ton humoristico.
Lo programa empecipió lo 26 de mayo de 2022 y tien una durada meya d'alto u baixo 30 minutos. S'emite los miércols de nueiz y s'ha tetulau con o nombre "A escampar la boira" perque ye una exprisión que comparten totas dos luengas aragonesa y catalana.
Nacionalismo basco
thumb|right|200px|Ikurriña disenyata por os chirmans Arana.
O nacionalismo basco ye una ideolochía politica que quier a unidat y defensa d'a entidat politica d'os territorios bascos, repartitos entre Espanya y Francia.
Mientres mas de cient anyos d'historia s'ha subdividito en diferents corrients ideyolochicas, culturals, rechionalistas, autonomistas dica independentistas y, beluns sectors minoritarios defienden a violencia.
Unos d'os mas importants nacionalistas bascos estió Sabino Arana.
Simbolochía
O nacionalismo basco tien una simbolochía propia. Cada domingo de Resurrección os nacionalistas bascos celebran o día d'a Patria Basca, dito Aberri Eguna.
Atros simbolos d'o nacionalismo son:
Coté de Pablo
Ye conoixita por interpretar a l'achent especial (y antiga oficial d'o Mossad) Ziva David en a serie de televisión "NCIS".
Friuli
Friuli (Friûl en furlán, Friul en veneciano, Furlanija en esloveno, Friaul en alemán) ye una rechión historica d'o nord-este d'Italia que comprende a més gran part d'a rechión autonoma de Friuli-Venecia Chulia, correspondendo a las provincias de Udin y Pordenone d'esta rechión autonoma sin arribar a incluir Trieste. Tamién incluye part d'as provincias de Gorizia y Venecia.
A capital historica y ciudat més important ye Udin, que tamién estió capital d'o Patriarcato d'Aquileya en a baixa Edat Meya. Atras ciudaz importants son Pordenone, Gorizia, Sacile, Codroipo, Cervignano del Friuli, Cividale del Friuli, Gemona del Friuli, Monfalcone, y Tolmezzo.
Os furlans son o grupo etnico caracteristico de Friuli. Tamién bi ha eslovenos y italianos etnicos.
Toponimia
O toponimo Friuli deriva de Forum Iuli nombre latín de l'actual ciudat Civitale del Friuli, que estió capital d'o ducau de Friuli, creyau por o rei Alboín, primer rei longobardo d'Italia.
Se fa mención d'a rechión de Friuli en a "Cronica de los Conquiridors", compilación historica de Chuan Ferrández d'Heredia:
Se fa mención d'a rechión de Friuli como Provincia Foro Julia, Foro Julio, Foro Julians, Foro Julianes, Foro Julianos y variants en a traducción herediana d'a versión de "Breviarium ab Urbe condita" de Pavlo Diacono, que incluye a "Historia Romana" y "Historia Langobardorum":
Muro (Balears)
Muro ye un municipio d'as Islas Balears situato en a isla de Mallorca. A suya población ye de 7.144 habitants(2009), en una superficie de 58,61 km² y una densidat de población de 119,45 hab/km².
Prunella modularis
O rocacero (Prunella modularis (Linnaeus, 1758) ) ye una especie d'au d'a orden d'os Passeriformes y familia Prunellidae que se troba en tota a Europa templada y en a Rusia asiatica. Tamién s'ha introduciu con exito en Nueva Zelanda entre 1867 y 1882.
Zizurkil
Zizurkil (Zizurkil en basco y oficialment, Cizúrquil en castellano) ye un municipio d'a comunidat autonoma d'o País Basco, provincia de Guipuzcua y comarca de Tolosaldea.
A suya población ye de 2.794 habitants (2008) en una superficie de 15,61 km², con una densidat de población de 178,99 hab/km².
Cheografía
A localidat de Zizurkil se troba situada a 115 metros d'altaria sobre lo livel d'a mar, a una distancia de 20 km d'a ciudat de Sant Sabastián, a capital de Guipuzcua.
Moradura
thumb|right|250px|Moradura. Una moradura u moratura (termin medico: hematoma) ye l'acumulación de sangre por debaixo d'a piel a resultas d'una hemorrachia interna, sin que a sangre pase dica la superficie d'o cuerpo.
As moraduras se fan presents como una taca de color azulosa u morada en a piel, que puede fer mal si s'apreta. Amaneixen como conseqüencia d'una lesión interna que provoca la rompedura d'os vasos sanguinios, a resultas d'un trucazo (golpe), contusión u nafra. L'acción de fer-le una moradura a l'atro se diz «morar».
Carbellinu
Carbellinu (Carbellino en castellano) ye un municipio d'a provincia de Zamora, en a comunidat autonoma de Castiella y Leyón. A suya población ye de 222 habitants, en una superficie de 33 km² y una densidat de población de 6,73 hab/km².
Toponimia
Existe a hipotesi toponimica que relaciona Carbellino con o caixico, que ye dito en galaicoportugués carbalho, en l'astur-leyonés central (que ye a base d'a luenga stándard en Asturias) carbayu y en astur-leyonés occidental carballu.
Premio Nacional de Historia de España
O Premio Nacional de Historia de España (en aragonés: Premio Nacional de Historia d'Espanya) ye un premio anual establito en 1981 por o Ministerio de Cultura d'o Gubierno d'Espanya. Ye dotado economicament con 20.000 €.
Carbajosa (Zamora)
Carbajosa ye una localidat d'o municipio de Villalcampo en a provincia de Zamora, en a comunidat autonoma de Castiella y Leyón. A suya población ye de 158.
Fullà
Fullà (en francés Fuilla) ye una comuna catalana situata en o departamento francés de Pireneus Orientals, o districto de Prada, o cantón d'el Canigó y a rechión d'Occitania.
A suya población ye de 365 habitants, en una superficie de 9,69 km².
Birmania
Birmania u Myanmar ye un país y estato d'o sudeste asiatico, con capital en a ciudat de Naypyidaw dende 2005.
Mugas
Birmania muga con Bangladesh, A India, China, Laos y Tailandia y a l'este presenta una costa luenga en contacto con o golfo de Bengala y a mar d'Andamán.
Aloze-Ziboze-Onizegaine
Aloze-Ziboze-Onizegaine (Aloze-Ziboze-Onizegaine en basco, Alòs-Sibàs-Avensa en occitán, Alos-Sibas-Abense en francés y oficialment) ye una comuna d'Iparralde en o departamento francés de Pireneus Atlanticos, districto d'Aulorón, cantón de Montanya Basca y rechión de Nueva Aquitania. A comuna yera parte de l'antiga provincia de Sola, en a suya redolada de Basabürüa.
A suya población ye de 319 habitants (1999) en una superficie de 5,78 km², con una densidat de población de 5,19 hab/km².
Antis de 1843
O 23 d'octubre de 1843, Ziboze y Aloze s'unioron ta formar a comuna d'Aloze-Ziboze.
Antis de 1859
O 16 d'abril de 1859, una parte d'Aloze-Ziboze s'unió con Aloze-Ziboze ta formar a nueva comuna d'Aloze-Ziboze-Onizegaine. L'atra parte d'Onizegaine s'unió con Sorholüze en Atharratze-Sorholüze.
Dende 1859
2007: población provisional seguntes o INSEE.
Boekel
Boekel ye un municipio neerlandés situato en a provincia de Brabant Septentrional.
A suya población ye de 9.780 habitants (2010) en una superficie de 34,52 km², con una densidat de población de 283 hab/km².
Torrecampo
Torrecampo ye un municipio andaluz en a provincia de Cordoba, comarca de Los Pedroches y partiu chudicial de Pozoblanco.
A suya población ye de 1.307 habitants (2007) en una superficie de 197,30 km², con una densidat de población de 6,62 hab/km².
Cheografía
Torrecampo ye situato a 575 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, a una distancia de 104 km de Cordoba, a capital d'a suya provincia.
Corder
thumb|right|250px|Un corder. O corder u cordero (de o latín <CORDARIU, de <*CORDIU, «tardano» u «que arriba tarde») ye a cría choven d'os bovidos d'o chenero Ovis, en especial a uella u ovella domestica (Ovis orientalis aries).
Torredonjimeno
Torredonjimeno ye un municipio espanyol d'a comunidat autonoma d'Andalucía (provincia de Chaén). A suya población ye de 13.545 habitants (2021) en una superficie de 157,8 km².
Corder
Ista denominación ye chenerica ta todas as edaz no adultas, y puede fer-se extensiva a toda la especie en cualques casos, pero en Aragón, rechión a on que a ganadería ovina ha estau siempre primordial, existe un vocabulario relativament amplo relacionau con as edaz y usos d'os corders, de forma que puede indicar-se bels estadíos concretos de desarrollo con termins especificos, como o ternasco.
Casaseca de Campeán
Casaseca de Campeán ye un municipio d'a provincia de Zamora, en a comunidat autonoma de Castiella y Leyón. A suya población ye de 118 habitants (2010), en una superficie de 12,24 km² y una densidat de población de 9,64 hab/km².
Wenedyk
Ta creyar ista luenga, Steenbergen s'inspiró en o brithenig, o breathanach y o kerno.
Yorkshire d'o Sud
Yorkshire d'o Sud (en anglés South Yorkshire) ye un condau ceremonial d'Anglaterra, en a rechión de Yorkshire y Humber. A suya capital se troba en a ciudat de Sheffield.
A suya población yera d'1.299.400 habitants en 2007 en una superficie de 1.552 km², con una densidat de población de 838 hab/km².
Mugas
O condau de Yorkshire d'o Sud muga con os condaus de Yorkshire de l'Ueste, Yorkshire d'o Norte, Yorkshire de l'Este, Lincolnshire, Nottinghamshire y Derbyshire.
Victoria (Australia)
Victoria ye un d'os seis estaus que, chunto con os dos territorios continentals y os seis insulars, conforman a Mancomunidat d'Australia. A suya capital y ciudat mas poblada ye Melbourne —situada a o fundo d'a badía Port Phillip. Ye ubicado a o sudeste d'o país, mugando a o norte con o río Murray que lo desepara de Nueva Galas d'o Sud, a o sud con o estreito de Bass que lo desepara de Tasmania, y a l'ueste con Australia Meridional. Con 237.639 km² y o segundo estau de menor superficie —por debant de Tasmania—, con 6.039.100 habitants en 2016, ye segundo mas poblau —por dezaga de Nueva Galas d'o Sud— y con 26,55 hab/km², o mas densament poblau.
Historia
Dimpués de que s'establiese a colonia de Nueva Galas d'o Sud en 1788, o continent australiano fue dividiu en dos partis, a oriental pasó a decir-se Nueva Galas d'o Sud y a occidental Nueva Holanda. Baixo l'administración colonial de Sydney, se creyó o primer asentamiento en Victoria, Portland. Melbourne s'establió en 1835.
En 1851 se trobó oro en Ballarat. Con o paso d'o tiempo se fuoron fendo mas descubrimientos a o largo de toda Victoria. As menas yeran tan importants, que a población y a economía creixioron a escape. Ixe mesmo anyo se le dió a independencia de Nueva Galas d'o Sud. En 1901 Victoria deixó d'estar colonia y se convirtió en Estau d'Australia. Melbourne estió a capital d'o país mientres se construyiba Canberra.
Glorianes
Glorianes (en francés Glorianes) ye una comuna catalana situata en o departamento francés de Pireneus Orientals, o districto de Prada, o cantón d'el Canigó y a rechión d'Occitania.
A suya población ye de 20 habitants, en una superficie de 18,72 km².
Lo infinito en un chunco
Lo infinito en un chunco (en castellano, El infinito en un junco. La invención de los libros en el mundo antiguo) ye un ensayo d'Irene Vallejo, publicau orichinalment en castellano en 2019 per Ediciones Siruela.
A suya traducción ta l'aragonés ye obra de Chusé Raul Usón.
Talamantes
Toponimia
Lo toponimo Talamantes se considera prerromán. Manimenos la terminación -ntes que presentan atros toponimos peninsulars como Ledantes y Polientes en Cantabria se remontan a los chenitivos singulars de la tercera declinación latina LAETANTIS y POLLENTIS d'antroponimos u cognomens feitos a partir de lo participio activo de present. En los dos casos s'ha dau la evolución fonetica regular de lo iberorromanz. Este orichen a partir d'un chenitivo en -NTIS y un antroponimo u cognomen encaixa prou bien pa atros toponimos en las provincias de Zaragoza y Soria. Carabantes en la cercana provincia de Soria ye relacionau con l'antroponimo bien documentau CARABANTIUS. Los toponimos Cervantes podrían estar variants de Carabantes. Lucientes en Cinco Villas ye relacionable con un chenitivo LUCENTIS y l'antroponimo LUCENTIUS.
Cheografía
Ye situau a piet de la Sierra de Moncayo, a 924 metros d'altaria dencima de lo livel d'a mar. En la base de lo parache de las Penyas de Ferrera, a on que se trobaban los castiellos medievals de Fererra y Ferrellón.
La localidat de Talamantes se troba situada a una distancia de 83 km de la ciudat de Zaragoza, la capital de la suya provincia y d'Aragón.
Historia
Costruyoron los castiellos de Fererra y Ferrellón pa defender la muga con Castiella en lo sieglo XII. S'emplegoron entre los sieglos XII y XIV.
Lo rei Chaime I d'Aragón empenyó los castiellos de Fabib, Fererra, Ferrellón y Zalamator a lo rei Sancho lo Fuerte de Navarra pa responder de los morabetins, que en 1231 heba amprau. Lo 23 de marzo de 1232 Chaime I fa donación a Sancho lo Fuerte de los castiellos de Ferrellón, Fererra, La Faixina, Penya Redonda y Zalamator; dimpués tornaría a estar d'Aragón.
Escachoron lo castiello de Ferrellón en 1366 quan las guerras contra Castiella. Lo castiello de Ferrera lo albandoron poco dimpués y sirvió de refuchio pa bandolers que asaltaban a los camins de Borcha y Tarazona. En 1474 unas milicias ciudadanas mandadas por Ximeno el Gordo facioron fuera a los bandolers.
Dimpués los castiellos s'olbidoron y en 1610 lo cheografo Labanya dició que los castiellos de Fererra y Ferrellón se diciban castiellos por lo pareixiu de las penyas con dos castiellos.
Mezzogiorno
Lo Mezzogiorno (en italiano normativo, literalment "Meyodía", con o significau de zona sud u meridional) u Meridione d'Italia ye una macrorrechión que comprende la Italia meridional y insular.
La extensión cheografica d'o Mezzogiorno d'Italia corresponde en grans linias a la cuenca territorial, historica y cultural ocupata en o suyo moment per los dos Regnos de Sicilia y de Nápols (oficialment clamatos Regnum Siciliae ultra Pharum y citra Pharum, ye dicir "Reino de Sicilia dillá d'o faro" y "a iste costato d'o faro"), unificatos en 1816 en o Reino d'as Dos Sicilias, lo estato preunitario mes extenso que comprendeba las actuals rechions de los Abruzos, la Basilicata, Calabria, la Campania, Molise, Pulla, Sicilia, y part d'a rechión d'o Lazio (concretament, los antigos districtos de Gaeta y Sora, asinas como l'antigo districto de Cittaducale). Cerdenya no nunca n'ha formato parte, encara que en os datos a sobén s'adhibe a lo Mezzogirono.
Lo desembolique economico d'ista macrorrechión ye obchecto d'estudeo per part d'ents como la SVIMEZ, con siede en Roma, y l'Associazione studi e ricerche per il Mezzogiorno , con siede en Nápols.
Wu Lei
Wu Lei (en chinés: 武磊) naixito de Nanjing, o 19 de noviembre de 1991 ye un futbolista chinés d'a etnia Hui que chuga en la demarcación d'extremo ezquierdo en o RCD Espanyol d'a Primera división espanyola de fútbol. Ye o primer chugador chino en fer un gol en a Primera División Espanyola y en una competición europea.
Yasser Arafat
Muhammad Abd ar-Ra'uf Quduwa al-Husayni (en arabe, محمد عبد الرؤوف قدوة الحسيني), mas conoixito como Yasir Arafat (ياسر عرفات; tamién Yaser u Yasser) y en Palestina como Abu Ammar (أبو عمار), estió un politico y líder palestino, naixito lo 24 d'agosto de 1929 en Palestina (atras fuents dicen que yera naixito d'O Cairo) y muerto l'11 de noviembre de 2004 en París.
Estió un líder palestino que escomenzó utilizando tacticas de resistencia contra Israel, anque a la fin se decantó por a politica, plegando a recullir, chunto a Yitzhak Rabin y Shimon Peres, o Premio Nobel d'a Paz en 1994.
Astra (biera)
Astra ye una interpresa bierera alemana con seu en a ciudat d'Hamburgo y que opera y distribuye os suyos productos en l'aria metropolitana d'ista ciudat. En l'actualidat tien en o mercato quantas variedatz de biera.
A marca Astra perteneixe a la interpresa Holsten-Brauerei AG, que a la vegada fa parti d'o grupo Carlsberg. Dica l'anyo 2003 se produciba en a fabrica Bavaria-St.Pauli-Brauerei. Ista bierera que se trobaba entre as zonas de Landungsbrücken y Reeperbahn en Hamburgo fue mercata en 1998 por a Holsten-Brauerei, zarrando en 2003 l'antigo edificio y espaldando-lo.
Historia
thumb|250px|left|Tipica botella d'Astra Urtyp Dica 1909 se a biera se comercializó con o nombre de Bavaria. Dende alavez se convirtió en a biera mas bebita de St. Pauli. En 1994, poquet antis de rematar o sieglo, o propietario d'a interpresa vendió a marca a la bierera Brau & Brunnen AG de Dortmund.
En chinero de 1998 a ciudat d'Hamburgo mercó a Brau & Brunnen. Por ixas envueltas se quitó a campanya de marketing "Was dagegen?" (en alemán literalment "Que pasa con ixo?") mas que mas en as cletas publicitarias por toda a ciudat. Bells meses dimpués, en aviento de 1998, o gubierno d'Hamburgo vendió a interpresa a Holsten, l'atra gran bierera d'a ciudat, que zarró a fabrica d'Astra en 2003. Un anyo dimpués, en 2004, Holsten fue mercata por Carlsberg.
Casaseca de las Chanas
Casaseca de las Chanas ye un municipio d'a provincia de Zamora, en a comunidat autonoma de Castiella y Leyón. A suya población ye de 420 habitants, en una superficie de 13 km² y una densidat de población de 32,31 hab/km².
Astra (biera)
Historia
A biera Astra se distribuye en botellas con o formato Steinieform (0,33l).
Promoción
thumb|250px|"Welt-Astra-Tag" [[2010]] A biera Astra ye prou conoixita por as suyas campanyas promocionals. Toz os anyos se celebra en Hamburgo o Welt-Astra-Tag (en alemán "Día Mundial d'Astra").
Astra tien una estreita relación con o FC St. Pauli d'o que ye patrocinador oficial. En l'anyo 2001 l'equipo de fútbol cedió o espacio publicitario d'a suya camiseta ta a marca, aduyando asinas a promocionar-la ta mirar de salvar a suya mala situación economica. En 2003 estió a interpresa a que tornó o favor a o club, quitando a campanya "Astra trinken - St. Pauli retten" (en alemán "Beber Astra - Salvar a o St. Pauli")
Variedatz
Se puede trobar una ampla variedat de bieras Astra encluyindo:
Huesa
Huesa ye un municipio espanyol d'a comunidat autonoma d'Andalucía (provincia de Chaén). A suya población ye de 2.475 habitants (2021) en una superficie de 138,43 km².
Petra (Balears)
Petra ye un municipio d'as Islas Balears situato en a isla de Mallorca. A suya población ye de 2.886 habitants (2009), en una superficie de 70,04 km² y una densidat de población de 41,21 hab/km².
Illa
Illa (en francés Ille-sur-Têt) ye una comuna catalana situata en o departamento francés de Pireneus Orientals, o districto de Prada, o cantón de la Vall de la Tet y a rechión d'Occitania.
A suya población ye de 5.244 habitants, en una superficie de 31,67 km².
Andecha Astur
thumb|250px|[[Asturina. Bandera nacionalista asturiana que gosa emplegar Andecha Astur.]] Andecha Astur (AA) ye un partiu politico asturiano d'ideolochía nacionalista asturiana y progresista. O suyo simbolo ye a religada roseta hexapetala.
Lo fundoron en 1990, encara que dica agora no ha conseguito representación en a Chunta Cheneral d'o Principato d'Asturias. En o periodo 2003-2007 tenió dos concellers, uno en Riosa y unatro en Carreño. O Secretario cheneral d'o partiu ye Daniel Cueli.
En 2004 Andecha Astur se presentó a las eleccions a o Parlamento Europeu drento d'a coalición Europa d'os Pueblos. En 2007 se presentó a las eleccions municipals y autonomicas y no tenió representación.
Cavia (Burgos)
A suya población ye de 261 habitants (2007) en una superficie de 12,97 km², con una densidat de población de 20,12 hab/km².
Cheografía
A localidat de Cavia ye situada a 826 metros d'altaria sobre lo livel d'a mar, a una distancia de 15 km d'a ciudat de Burgos, a capital d'as suyas provincia, comarca y partiu chudicial.
Mohiganga
thumb|right|250px|Una mohiganga, en [[Colombia.]] Una mohiganga (pronunciau /moxi'ganga/, d'o castellano <mojiganga) ye un tipo de fiesta popular d'indoli carnavalera y grotesca en a qual os asistents, u una determinada colla d'ells, gosan disfrazar-se y interpretar papels pa diversión d'otri, molto a sobén acompanyaus de musica por las carreras.
Este tipo de fiestas se van tornar molto populars entre los sieglos XVI y XVII por toda Espanya, retaculand dimpuesas. En Aragón mos n'ha quedau bel eixemplo, come la Mohiganga de Graus, que se fa pa las fiestas de setiembre d'esta villa ribagorzana, u la de Zaragoza, que dende 2014 se torna a fer pa Carnaval.
Atharratze-Sorholüze
Atharratze-Sorholüze (Atharratze-Sorholüze en basco, Tardets-Sorholus en francés y oficialment) ye una comuna d'Iparralde en o departamento francés de Pireneus Atlanticos, districto d'Aulorón, cantón de Montanya Basca y rechión de Nueva Aquitania. A comuna yera parte de l'antiga provincia de Sola, en a suya comarca de Basabürüa.
A suya población ye de 656 habitants (1999) en una superficie de 14,99 km², con una densidat de población de 43,76 hab/km².
Demografía
2005: población provisional seguntes o INSEE.
Castrelos (Zamora)
Castrelos ye una localidat d'o municipio de Hermisende en a provincia de Zamora, en a comunidat autonoma de Castiella y Leyón. A suya población ye de 21 habitants.
Pollença
Pollença ye un municipio d'as Islas Balears situato en a isla de Mallorca. A suya población ye de 17.260 habitants (2009), en una superficie de 151,65 km² y una densidat de población de 113,81 hab/km².
Lista de periodicos d'o mundo por circulación
En ista lista apareixen os 100 periodicos diarios mas leitos d'o mundo seguntes a Asociación Mundial de Periodicos (WAN) en 2008. No apareixen os periodicos gratuitos.
Siles
Siles ye un municipio espanyol d'a comunidat autonoma d'Andalucía (provincia de Chaén). A suya población ye de 2.209 habitants (2021) en una superficie de 175 km².
Eric Idle
Eric Idle, naixito de South Shields (Tyne y Wear, Anglaterra) el 29 de marzo de 1943, ye un comico, actor, actor de voz guionista y escritor galés, que estió miembro d'os Monty Python.
Jóc
Jóc (en francés Joch) ye una comuna catalana situata en o departamento francés de Pireneus Orientals, o districto de Prada, o cantón d'el Canigó y a rechión d'Occitania.
A suya población ye de 222 habitants, en una superficie de 3,38 km².
Cangas del Narcea
Cangas del Narcea ye o mayor concello d'a comunidat autonoma uniprovincial d'o Prencipau d'Asturias, en a comarca d'o Narcea y partiu chudicial de Cangas del Narcea|. A suya capital se troba en o lugar y parroquia homonimas.
A suya población ye de 14.796 habitants (2008) en una superficie de 823,57 km², con una densidat de población de 17,97 hab/km².
Luengas y parlas
En Cangas del Narcea se charra l'astur-leyonés. La parla astur-leyonesa de Cangas del Narcea se clasifica en l'astur-leyonés occidental, a on s'incluye l'asturiano occidental.
Cheografía
A localidat de Cangas del Narcea se troba en a zona sudueste d'Asturias. A suya capital, Cangas, ye situada una distancia de 90 km d'a ciudat d'Oviedo, a capital d'o Prencipau d'Asturias.
O concello de Cangas del Narcea ye dividiu en 54 parroquias:
Mugas
O suyo termin municipal muga a lo sud con Ḷḷaciana (Leyón) y Degaña, a l'ueste con Ibias, a lo norte con Allande y Tineu, a l'este con Somiedu.
Tasmania
Tasmania ye una isla y un estau d'Australia. Ye situada a 240 kilometros a o sud d'a parti este d'o continent, d'o qualo la desepara o estreito de Bass. O estau incluye a isla de Tasmania -a 26ª isla mas gran d'o mundo- y as islas perifericas. O estau teneba una población de 519.100 personas en 2016, d'as que a o menos a metat residen en a zona de Hobart. A superficie terrestre de Tasmania ye de 68.401 kilometros quadraus, d'os que 62.409 corresponden a la isla prencipal. A capital d'o estau ye Hobart, fundada en 1804.
Historia
Bi ha rastros d'o ocupación humana en Tasmania dende fa 35.000 anyos. Quan os aborichens plegoron a la isla, ista yera unida a o continent australiano. En zaguerías d'a edat de chelo, fa 12.000 anyos, puyó o livel de l'augua en o estreito de Bass y Tasmania se deseparó d'o continent. O explorador holandés Abel Tasman plegó a la isla en 1642 y le dió o suyo nombre actual.
Se deseparó d'a colonia de Nueva Galas d'o Sud quan prencipió a colonización britanica, en 1803. Se calcula que por ixas envueltas viviban entre 5.000 y 10.000 aborichens en Tasmania. A Guerra negra, u chenocidio de Tasmania, fació desapareixer a toda a población autoctona.
Río Cabriuel
Lugars por a on pasa
Lo río Cabriuel naixe oficialment en un parache de lo termin de Val Longuiello dito Ojos del Cabriel, manimenos se puet puyar por lo cauz ta una zona más alta, a on se troba lo despoblau de Val de Cabriuel, a pocos kilometros de lo naixedero de lo Tacho. Se considera que los primers 20 km de lo suyo recorriu son en territorio de la comarca de la Sierra d'Albarrazín en una zona con una cheomorfolochía dominada por los poljes.
Monyaco
thumb|right|250px|Un monyaco que presenta un [[pallaso.]] Un monyaco   ye una figura antropomorfica feita con tela, plastico, goma u atros materials y que s'emplega pa chuguet u pa fer bonico. Si representa una figura femenina, alavetz se diz una monya.
Río Cabriuel
Lugars por a on pasa
Pasa por los termins municipals de La Zafriella, Salvacanyet, Alcalá de la Vega (y 2 km entabaixo un recolón pasa arredol de l'antigo Castiello de Serriella), Campillos-Paravientos, Boniches (a on que deixa la Sierra de las Cuerdas a lo sud), Pajaroncillo, Villar del Humo, Cardenet, Víllora, Enguídanos, Mira, Minglanilla, Villatoya, Villargordo del Cabriel, y s'une a lo Xúcar en la localidat de Cofrentes, toponimo que talment indique forcallo u confluencia (CONFLUENTEM). Los suyos principals afluents son lo Guadazaón, l'Ojos de Moya y l'Albara. Lo suyo primer aforo ye dimpués de deixar la Sierra de las Cuerdas quasi a los 70 km de curso.
Monyaco
En un sentiu figurau, a parola s'emplega tamién pa describir una persona feble u sin personalidat, a qui manullan atros.
Río Cabriuel
Lugars por a on pasa
O cauz d'o río s'ha aproveitau pa fer a muga entre a provincia de Cuenca y a provincia de Valencia. Tien un entibo, l'entibo de Contreras, a on que se puet fer piragüismo. A suya orografía ye espectacular, destancando os Cuchiellos y as Foces d'el Cabriuel, a on que se puet fer rafting y piragüismo d'auguas blancas encara que nomás que en o periodo de sueltas de l'entibo de Contreras, dende chunio dica agosto.
Medio ambient
En as suyas auguas i ha barbols, truitas arcoiris introdueitas, truitas comuns y loiras.
A mán d'o cauz suyo bi ha un parache natural doble, las Foces d'el Cabriuel, que ye parque natural en a parte valenciana y reserva natural en a parte cuencana.
Pansa
thumb|300px|Pansas. Una pansa ye una birolla obtenida per l'ixecau d'a uga. Se tracta d'un caso particular de fruita ixugada.
Semesias e Caishan
A suya población ye de 75 habitants (1999) en una superficie de 6,95 km², con una densidat de población de 10,79 hab/km².
Pansa
Ista fruita ixuta se produce en muitos países d'o mundo y pueden estar minchadas crudas u emplegadas en platos, postres y repostería. Resulta beneficiosa pa lo cuerpo en aduyar a resolver problemas intestinals como lo repretamiento y ralentiza l'enviellimiento prematuro d'a piel, en contener antioxidants.
Puerto de Salcorz
O puerto de Salcorz (en francés Port de Héchempy) ye un puerto de montanya situau en a muga entre Aragón y Francia a 2.450 m d'altaria.
Toponimia
O suyo orichen pareixe estar a voz alcor, con o significau de tozal u cerro, pero tamién collau u paso entre montanyas.
Estadio Panathinaiko
O estadio Panathinaiko (en griego: Παναθηναϊκό στάδιο) dito tamién Kallimarmaro, ye un estadio d'atletismo situato en Atenas (Grecia), construito íntegrament con marbre blanco d'o Monte Pentelico. thumb|Tiro con arco en os Chuegos Olimpicos d'Atenas de 2004 Ye en o centro d'Atenas, en a carrera Vasileos Konstantinou, en o mesmo puesto que l'antigo estadio a on es feban as competicions d'os antigos Chuegos Panatenaicos.
Estió construito en 1895 ta fer os I Chuegos Olimpicos d'a era muderna, en ista epoca as pistas d'atletismo no teneban encara medidas estantardarizatas y tién a forma d'os estadios de l'antiga Grecia con una cuerda de 333 metros de forma ovalada y 70.000 espectadors.
Estió o estadio prencipal a on es facioron as pruebas d'os Chuegos Olimpicos d'Atenas 1896, a ceremonia inagural y l'arribada d'a maratón d'os Campionatos d'Europa d'Atletismo, o tiro con arco y l'arribada d'a maratón d'os Chuegos Olimpicos de 2004. Tambien ye utilizato ocasionalment ta fer conciertos de mosica y recepcions ta os esportistas griegos que ganan campionatos importants.
center|500px|thumb|[[Envista d'o estadio Panathinaiko]].
Etxebarre
Etxebarre (Etxebarre en basco, Etchebar en francés y oficialment) ye una comuna d'Iparralde en o departamento francés de Pireneus Atlanticos, districto d'Aulorón, cantón de Montanya Basca y rechión de Nueva Aquitania. A comuna yera parte de l'antiga provincia de Sola, en a suya comarca de Basabürüa.
A suya población ye de 63 habitants (1999) en una superficie de 8,23 km², con una densidat de población de 7,66 hab/km².
Demografía
2004: población provisional seguntes o INSEE.
Isla de Montserrat
A isla de Montserrat ye un Territorio d'Ultramar dependién d'o Reino Uniu situato a lo sudeste d'a isla de Puerto Rico, en auguas d'o Mar Caribe. Ye una d'as Islas de Sotavento, que fan parte d'as Antillas Menors u Chicotas Antillas a l o sudueste d'Antigua y a lo norueste de Guadalupe. A isla estió nombrata por a montanya d'o mesmo nombre (Montserrat, situata amán de Barcelona en Espanya) por Cristofo Colombo en 1493.
A capital d'o territorio ye a ciudat de Plymouth, albandonata en 1997 por a erupción d'o volcán Soufriere Hills, y substituyida provisionalment por Brades.
Aia
Aia (Aia en basco y oficialment, Aya en castellano) ye un municipio d'a comunidat autonoma d'o País Basco, provincia de Guipuzcua y comarca d'Urola-Costa.
Cheografía
A localidat d'Aia ye situada a 440 metros d'altaria sobre lo livel d'a mar, a una distancia de 23 km d'a ciudat de Sant Sabastián, a capital de Guipuzcua.
Falla de Datos
La falla de Datos ye un cabalgamiento u falla inversa de lo Sistema Iberico con dirección NO-SE que desparte las unidaz de Baduls y Ferrera en lo Macizo de Calatayú y Mont-albán. L'actividat d'esta falla encomenzó por lo menos en lo Permico y continó en lo ciclo alpín. La part superior de lo cabalgamiento ye la unidat de Baduls y la part inferior las unidaz de Ferrera y Mesons. En qualques partz la falla de Datos posa en contacto los materials cambrians y proterozoicos de la unidat de Baduls con materials menos antigos con edatz que van dende l'Ordovicián a lo Devonián de las unidaz de Ferrera y Mesons.
George Robert Waterhouse
George Robert Waterhouse, naixito de Londres o 6 de marzo de 1810 y muerto en ixa mesma ciudat o 21 de chinero de 1888, estió un naturalista, cheologo y zoologo britanico. Estió conservador en a Zoological Society of London dende 1836 y Charles Darwin li confió a cura d'os mamifers y coleopters recullitos mientres os suyos viaches. Dende 1851 estió conservador d'o British Museum, y con Frederick William Hope estió establidor d'a Sociedat Entomolochica de Londres.
Castrillo de la Guareña
Castrillo de la Guareña ye un municipio d'a provincia de Zamora, en a comunidat autonoma de Castiella y Leyón. A suya población ye de 135 habitants, en una superficie de 21,91 km² y una densidat de población de 6,16 hab/km².
Luengas gaelicas
As luengas gaelicas u goidelicas, grupo tamién conoixito como Q-celta considerando luengas celtas actuals, son una d'as dos brancas mayors en que se dividen hué as luengas celtas (l'altra son as luengas britonicas).
O gaelico u goidelico ye orichinario d'Irlanda. En o sieglo VI s'extendilló ta Escocia, d'on desplazó a las luengas britonicas orichinarias.
Seguntes un modelo linial y dicotomico, as luengas goidelicas serían en un pasato remoto mui esparditas por a parti mas occidental d'a Celtica, encluyindo probablement luengas celtas d'a Peninsula Iberica.
Seguntes un modelo no linial ni dicotomico o feito que l'idioma celtiberico siga Q-celta no indica que faiga part d'una mesma branca que o gaelico en a evolución d'as luengas celtas, y indicaría que conserva a Kw indoeuropea como una Q por estar marguinal en o conchunto d'as luengas celtas a l'igual que o gaelico (as luengas y dialectos perifericos conservan caracteristicas perditas en o centro).
Se'n han conservato tres representants d'o gaelico en tiempos modernos: