cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Arquitectura
Sindembargo, ye prou con leyer o tractau ta percaver-se de que Vitruvio desichiba istas caracteristicas ta bels edificios publicos mui particulars. De feito, cuan Vitruvio gosa fer una analís de l'arte sobre o que escribe, proposa entender l'arquitectura como composada de cuatro principios: orden (relación de cada parti con o suyo emplego), disposición ("As especies de disposición [...] son o trazau en planta, en devantato y en perspectiva."), proporción ("Consonancia uniforme entre a obra entera y os suyos miembros.") y distribución (en griego oikonomía, pende "en o debiu y millor emplego fesable d'os materials y d'os terrens, y en precurar o menor coste d'a obra consiguiu d'un modo racional y aponderau.").
Bi ha que dar-se cuenta de que as suyas embudias a lo respective son pro intensas, pos cuatro pachinas mas adebant divide l'arquitectura en tres partis: Construcción, Gnomica y Mecanica. Por intresant que siga, no debe olvidar-se que este tractau ye l'unico tractau clasico que nos ha arribato, y a probabilidat de que siga lo millor d'a suya epoca ye chicota.
A historia d'as diversas versions d'o tractau de Vitruvio resume bien o conflicto a l'hora de definir l'arquitectura. En 1674, Claude Perrault, medico fesiologo, especializau en disección de cadávers, buen debuxán, publicó a suya traducción resumida d'o tractau de Vitruvio, que quedó de raso reorganizau. Sindembargo, va a estar gracias a lo «resumen» de Perrault que Vitruvio va a estar bociato y va a influir en os tractaus y teorías d'os sieglos siguients. Y ye en ixe resumen en o que a triada vitruviana va a veyer a luz.
A esferencia substancial entre a versión de Perrault y as anteriors radiga, seguntes José Luis González Moreno-Navarro, en que Perrault terchiversa "o carácter sintentico de l'arquitectura en una visión analitica y esflecada en tres brancas autonomas lo que ye una consecuencia d'o suyo tarabidau mental [...] formata a lo largo d'una vida adedicada a l'analís d'os organismos vivos, que en dengún inte apanyaba y tornaba a dar vida".
Por o contrario, seguntes Vitruvio "l'arquitectura ye una ciencia que surte de muitas atras ciencias, y emperifolla con mui variato aprendizache; por l'aduya de que un chuicio se forma d'ixos treballos que son o resultau d'atras artes. A practica y a teoría son os suyos pais. A practica ye l'alufradura cutiana y continada d'o modo d'executar bel treballo dau, u d'a operación d'as mans, t'a conversión d'a matiera d'a millor forma y d'a maniera mas rematada. A teoría ye o resultau d'ixe razonamiento que contrimuestra y explica que o material forchau ha estau convertiu ta resultar como la fin propuesta. Porque l'arquitecto nomás practico no ye capable d'asignar as ragons pros t'as formas que él afilla; y l'arquitecto de teoría ralla tamién, agafando a uembra en vegada d'a substancia. O que ye teorico asinas como tamién practico, capable no nomás de prebar a convenencia d' o suyo disenyo, so que tamién de levar-lo en execución."
Como disciplina, a importancia de l'arquitectura en o sieglo XX estió graniza, pos o suyo exercicio estió responsable de no menos d'a tercera parti d'os materials portiaus por a humanidat en ixa epoca.
Mui intresant como replega y reflexión sobre as diversas definicions d'arquitectura a lo largo d'a historia ye a obra d'o critico italiano Brun Zevi "Architectura in Nuce".
A palabra arquitectura ye emplegata tamién t'o disenyo u l'acto de disenyar atros sistemas complexos, por eixemplo, arquitectura de computadoras y arquitectura de software.
Adolph von Menzel
Adolph von Menzel, naixiu de Breslau (Reino de Prusia, hue Wrocław, Polonia) o 8 d'aviento de 1815 y muerto en Berlín (Imperio Alemán, hue Alemanya) o 9 de febrero de 1905, estió un pintor alemán, de tematica historica, considerau uno d'os pintors d'o Romanticismo alemán, encara que tamién d'o Realismo.
Lugarico de Cerdán
Lugarico de Cerdán ye un barrio rural d'o municipio de Zaragoza, en la comarca Central y provincia de Zaragoza.
Perteneixe a lo barrio rural de Movera, situau en lo districto rural.
Algar de Mesa
Algar de Mesa ye un municipio d'a provincia de Guadalachara, comarca d'a Sinyoría de Molina-Alto Tajo y partiu chudicial de Molina d'Aragón, en a comunidat autonoma de Castiella-La Mancha, Espanya.
A suya población ye de 57 habitants (2014), en una superficie de 23,88 km² y una densidat de población de 2,39 hab/km².
Cheografía
Ye en a val d'o río Mesa, estando o zaguer lugar d'a val d'ixe río antes d'entrar en territorio aragonés. Ye situato a 911 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, a una distancia de 169 km de Guadalachara, a capital d'a suya provincia.
Mugas
O suyo termin municipal muga con Milmarcos, Villel de Mesa y Calmarza.
Toponimia
O suyo nombre vien de l'arabe algar, "espluca", "cueva".
Civettictis
As civetas (Civettictis en clasificación scientifica (Pocock, 1915) ) son un chenero de mamifero d'a orden d'os Carnivora y d'a familia Viverridae, en a subfamilia d'os Viverrinae. En fa parte nomás que una especie, Civettictis civetta, que vive en as selvas de l'Africa a o sud d'o disierto d'o Sahara.
Ilesia d'as Fecetas de Zaragoza
A ilesia de Santa Tresa d'o convento d'as Fecetas, u popularment Ilesia d'as Fecetas, ye una ilesia que se troba en Zaragoza (Aragón). Ye una ilesia d'estilo barroco construyida en o 1623.
Civettictis
Especies
En fa parte d'iste chenero nomás que una especie:
Odèn
Odèn ye un municipio catalán situato en la provincia de Leida en la comarca de lo Solsonés. La suya población ye de 290 habitants (2008), en una superficie de 114,4 km² con una densidat de población de 2,53 hab/km².
Cima de Piedra
Piedra ye un mont de 1.556 metros d'altaria situau a triple muga entre Pozondón, Bronchals y una manga d'o municipio d'Albarracín, en a provincia de Teruel.
En a suya cima bi ha una ermita adedicada a os "Santos de la Piedra".
Torralba (Castellón)
Torralba (en castellano Torralba del Pinar) ye un municipio d'a provincia de Castellón, situato en a comarca de l'Alto Millars. A suya población ye de 66 habitants (2005), en una superficie de 21,2 km² con una densidat de población de 3,11 hab/km².
Historia
Amanix en o segundo Fuero de Daroca como una d'as suyas mugas en una epoca quan Torralba encara no yera reconquerita, pero la Comunidat de Daroca nunca no lo controló, y pasó a depender de Valencia.
Toponimia
bi ha microtoponimos d'influencia aragonesa como El Tajar (" a taixera").
Parla
Se i conservan aragonesismos como ruejo, (castellanización de ruello).
Aranzueque
Aranzueque ye un municipio d'a provincia de Guadalachara, en a comarca de l'Alcarria de Gudalachara y partiu chudicial de Guadalachara, en a comunidat autonoma de Castiella-La Mancha, Espanya.
A suya población ye de 458 habitants (2010), en una superficie de 21,43 km² y una densidat de población de 21,37 hab/km².
Cheografía
O suyo termin municipal muga con os municipios de Yebes, Horche, Armuña de Tajuña, Renera, Hontoba, Loranca de Tajuña y Valdarachas.
La Salitrería
La Salitrería ye un barrio rural d'o municipio de Zaragoza, en la comarca Central y provincia de Zaragoza.
Perteneixe a lo barrio rural de Penyaflor, situau en lo districto rural.
Two Mules for Sister Sara
Two Mules for Sister Sara (títol en anglés, en aragonés Dos mulas t'a chirmana Sara, enguerada en Aragón con o títol de Dos mulas y una mujer (Dos mulas y una muller) ye una cinta estausunidense-mexicana de l'anyo 1970 de western dirichita por Don Siegel, seguntes un guión de Albert Maltz (seguntes una historia de Budd Boetticher) con una banda sonora orichinal d'Ennio Morricone. En o suyo reparto incluye a destacatos actors como Shirley MacLaine, Clint Eastwood, Manolo Fábregas y Alberto Morin.
Biost
Biost (en occitán Biost, en francés y oficialment Béost) ye una comuna francesa situata en o departamento d'os Pireneus Atlanticos, en a rechión de Nueva Aquitania. Fa parte d'o districto d'Aulorón y cantón d'Aulorón-2.
A suya población ye de 197 habitants (1999) en una superficie de 43,50 km², con una densidat de población de 4,53 hab/km².
Demografía
2007: población provisional seguntes l'INSEE.
Récords d'Espanya d'atletismo
Os récords d'Espanya d'atletismo son as millors marcas de tots os temps de cada preba d'atletismo en Espanya. A contino se relacionan ordenatas en masculíns, femeníns y por prebas.
Calsinera
thumb|right|Estratos de piedra calsinera de l'[[Ordovicián en Tennessee, Estaus Unius. Los nivels menos resistents son d'atro material, d'orichen clastico.]] thumb|200px|Formación de [[calsineras travertinicas en Pamukkale, Turquía.]] thumb|200px|Disolución d'una piedra calsinera por efecto de l'augua.
Récords d'Espanya d'atletismo
Records masculins
Actualizau a 20/09/2020
Milmarcos
Milmarcos ye un municipio d'a provincia de Guadalachara, en a comunidat autonoma de Castiella-La Mancha, Espanya. A suya población ye de 96 habitants(2013), en una superficie de 43,99 km² y una densidat de población de 2,18 hab/km².
Récords d'Espanya d'atletismo
Records masculins
Prebas olimpicas
Calsinera
La calsinera ye una roca sedimentaria definida por la presencia mayoritaria de lo mineral calcita. Bi ha calsineras orichinadas por la precipitación quimica y calsinas biochenicas.
Milmarcos
Mugas
O suyo termin municipal muga con Fuentelsaz, Algar de Mesa y con Campiello d'Aragón.
Mark Knopfler
Mark Freuder Knopfler, OBE (naixiu o 12 d'agosto de 1949 en Glasgow, Escocia, Reino Uniu) ye un guitarrista, cantaire, compositor y anteriorment periodista y profesor.
Récords d'Espanya d'atletismo
Records masculins
Récords en puebas no olimpicas
Mark Knopfler
Ye conoixiu mas que mas como guitarrista y cantaire de Dire Straits. Tamién ha tanyiu en atras collas (Notting Hillbillies, Brewer's Droop), ta atros artistas (Bob Dylan en Slow Train Coming) y ha realizau prochectos en solitario. Amás, ha composau musica ta quantas cintas, incluindo Local Hero, Comfort and Joy, Cal, A princesa promesa, Last Exit To Brooklyn, Wag the dog, Metroland y A shot at glory y ta atros cantaires como Tina Turner, Private Dancer. Hue fa a suya carrera en solitario, con un estilo una mica diferent a o que creyó con Dire Straits, basau en un estilo propio, mezcla de diversas fuents como o blues, o rock y o folk.
Calsinera
Petrochenesi
Bi ha puestos en las plataformas continentals a on la sedimentación ye cuasi de tot carbonatada y por ixo se dicen plataformas carbonatadas. Pa que la sedimentación siga carbonatada de tot se precisa una temperatura alta que afavorixca l'actividat de los sers vivos y que no bi haiga ríos importants que se recullan en la redolada aportando sedimentos terrichens.
Récords d'Espanya d'atletismo
Records femenins
Actualizau a 27/07/2017
Calsinera
Petrochenesi
La formación de calsineras no se puet producir en auguas muito profundas porque la concentración de lo bicarbonato calcico depende estreitament de la temperatura d'una traza que las auguas marinas calidas son saturadas y las mars fredas son subsaturadas n'esta sal. La linia que desparte las zonas de saturación y subsaturación ye la lisoclina. Dencima de la lisoclina lo carbonato calcico puet precipitar pero dichós la lisoclina se tiende a disolver.
Mark Knopfler
A revista Rolling Stone lo metió en o 15eno puesto d'a suya lista d'os 100 guitarristas mas grans de toz os tiempos.
Récords d'Espanya d'atletismo
Records femenins
Prebas olimpicas
Plusmarcas en puebas no olimpicas
Calsinera
Cheomorfolochía
En Aragón, forman lo principal de lo paisache en la mayor part de lo Sistema Iberico oriental, (en as provincias de Valencia, Castellón, Cuenca, Teruel) de las sierras prepirenencas y de las muelas de la depresión d'Ebro.
Denominacions tradicionals
En aragonés medieval esta roca se deciba calcina, como actualment encara li se diz a la mezcla de calso y arena, y de la mesma traza que en muitas luengas no bi ha palabras pa diferenciar lo cheso cheolochico (un mineral u una roca no formada que por ixe mineral) de lo cheso como material de construcción. Un curioso eixemplo de la parola calçina lo veyemos en lo "Libro de Marco Polo" pa referir-se a las calsineras de los paisaches karsticos de China:
Probablement la palabra calsina haiga perdiu en aragonés actual lo significau petrografico, y s'ha documentau la palabra calsinera en aragonés chistabín y en benasqués pa dicir la roca (piedra calsinera, pedra calsinera ). Tamién existe l'adchectivo calsinoso pa referir-se a tot lo que contienga calso y que ye aplicable a piedras (hi hei moltes pedres que son calsinoses ).
La perda de lo significau petrografico de la palabra calcina ha feito que en aragonés bi haiga un amplo ventallo de denominacions tradicionals que fan referencia a aspectos parcials que no son constants en la roca, como la color, y no tienen valura petrografica, como por eixemplo:
Baixo Aragón (comarca)
O Baixo Aragón ye una comarca aragonesa situada en a provincia de Teruel. Muga a lo norte con Baixo Aragón-Casp, a l'ueste con Baixo Martín y Andorra-Sierra d'Arcos, a lo sud con Castellón y Mayestrato y a l'este con o Matarranya. S'ha apropiato d'o nombre tradicional de Baixo Aragón, que antes d'a comarcalización d'Aragón teneba l'aria formata por esta y atras comarcas buegants.
Calsinera
Denominacions tradicionals
En los Monegros, las calsineras abundan en lo cabalto de la sierra d'Alcubierre y tienen un orichen lacustre. Los monegrins en dicen piedra de campanil por estar duras y producir un soniu caracteristico con lo martiello y piedra de clarezca por estar blancas.
Baixo Aragón (comarca)
A suya economía se basa en a industria y os cautivos d'olivera y fruitals, destacando os prescos.
En bels lugars d'a comarca se charra catalán. Bels lugars se troban dentro d'a Rota d'o tambor y o bombo.
Historia
Alifonso II lo Casto cedió muitos d'os lugars d'esta comarca a la orden de Calatrava. En a repoblación intervinioron catalans, y por ixo se charra catalán en o sector sudeste: Auguaviva, Belmont de Sant Chusé, La Canyada de Beric, La Codonyera, La Chinebrosa, La Torre de Viliella y La Cerollera, y os apellitos catalans son muit frecuents en Alcanyiz.
Sima Qian
Sima Qian (chinés tradicional: 司馬遷, chinés simplificato: 司马迁, pinyin: Sīmǎ Qiān) (145 aC - 85 aC) estió, probablement, o historiador chinés más influyent d'iste país. En a prosa d'a dinastía Han cal destacar os Shiji ('Documentos historicos', arredol d'o 85 aC), de Sima Qian, a primera historia cheneral de China. Tamién estió un astronomo destacato.
Historiador d'os dos zaguers sieglos antis d'a nuestra era, Prefecto d'os Grans Escribas en a China mientres a Dinastia Han, tot y que as obligacions d'o cargo se limitaban a l'astronomía y o calandario (teneban poco poder real) pero teneban acceso a muita fuent d'información d'os archivos d'o palacio.
ISRO
A Indian Space Research Organisation (Achencia India d'Investigación Espacial) conoixita mas a sobén como ISRO, ye una achencia d'o Gubierno de India establita en l'anyo 1969 y encargata d'a investigación, exploración y os programas espacials d'iste país.
Ilesia d'a Mantería de Zaragoza
A Ilesia d'a Mantería u Ilesia de Sant Tomás de Villanueva de l'antigo convento d'agostins d'a Mantería ye una ilesia que se troba en Zaragoza (Aragón). Ye una ilesia d'estilo barroco construyida entre 1663 y 1686.
Cantons de l'Alta Garona
350px|thumb|Cantons de l'Alta Garona Lista d'os 27 cantons d'o departamento de l'Alta Garona, por districto:
Gaujan
Gaujan (Gaujan en occitán, Gaujan en francés y oficialment) ye una comuna occitana en o departamento francés de Gers, rechión d'Occitania, districto d'Aush y cantón d'a Val de Sava.
A suya población ye de 107 habitants (1999) en una superficie de 10,82 km², con una densidat de población de 9,90 hab/km².
Montcada
Montcada (Montcada en catalán, Moncada en castellano y oficialment) ye un municipio de lo País Valenciano de la provincia de Valencia, situato en la comarca de la Huerta Norte. Ye la capecera de lo partiu chudicial de lo suyo nombre.
La suya población ye de 21.900 habitants (2009), en una superficie de 15,6 km² con una densidat de población de 1.403,85 hab/km².
Cheografía
La localidat de Montcada se troba situata a 37 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, a una distancia de 10 km de la ciudat de Valencia, la capital de la suya provincia y de lo País Valenciano.
Historia
Lo rei Chaime I d'Aragón conquerió la localidat de Montcada en 1235.
Abkhasia
thumb|right|200px|Abkhazia
Abkhasia (prenunciato /ab.'xa.sja/, en abkhasio: Аҧсны/Apsny; en cheorchiano: აფხაზეთი/Apkhazeti; en ruso: Абха́зия/Abkhazia) ye un país de 8.600 km² situato en o Caucas. Ye una republica autonoma dentro de Cheorchia, pero ye de facto independient, por mas que no ye reconoixita internacionalment. A suya capital ye Sukhumi.
Toponimia
Bi ha referencias d'Abkhasia en traduccions heredianas como o "Libro de los Emperadors" y "La Flor de las Ystorias d'Orient" con fonema /k/ representato con c u con ch, (Abcas, Avaschia, etc...):
Población por etnias y nacionalidaz
En zaguerías d'o periodo sovietico os abkhasios yeran una minoría en o suyo territorio historico y no plegaban a o 20%. Os mingrelians yeran un 45 %.
Esporte
O esporte mes popular ye o fútbol, tién una liga de fútbol d'aficionatos y no ye afiliata a nenguna federación internacional. Atros esportes practicatos son o boxeyo, o baloncesto y a luita.
1977
Chunio
right|thumb|250px|L'actor estausunidense [[Zachary Quinto, naixito lo 2 de chunio de 1977.]]
Ricardo Anlló
Nacional I (embotada de Ricardo Anlló Orrio), naixito de Calatayú (Comunidat de Calatayú) o 23 de febrero de 1891 y muerto en Madrit (Espanya) o 21 d'octubre de 1977, estió un destacato torero aragonés, estando o miembro mas conoixito d'una familia de quatre chirmans torers, Juan (Nacional II), Eduardo (Nacional III) y Ramiro (Nacional Chico).
O compositor de Calatayú Pascual Marquina Narro li adedicó en 1917 a suya composición Nacional.
Pardos (desambigación)
Pardos puet estar:
El Chan
Perteneixe a lo barrio rural de Sant Chuan de Mozarrifar, situau en lo districto rural.
Nancy
Nancy ye una comuna francesa, en o districto de Nancy, departamento de Meurthe y Mosela y rechión de Lorena (Francia). Ye amás a capital de tres cantons: cantón de Nancy-1, cantón de Nancy-2 y cantón de Nancy-3.
A suya población ye de 106.300 habitants (2005) en una superficie de 15,01 km², con una densidat de población de 7.081,95 habs/km².
Fa parte d'a Organización d'as Ciudaz d'o Patrimonio d'a Humanidat.
Selección de fútbol d'Aragón
A Selección fútbol d'Aragón ye o equipo nacional de fútbol d'Aragón.
O suyo primer partiu internacional estió contra a Selección de fútbol d'o País Valenciano en 1918. O suyo primer partiu contra un equipo de difuera d'o Estato Espanyol lo chugó en 1950 contra una selección d'os Baixos Pireneus franceses y o primer partiu internacional contra una selección d'a FIFA estió contra Chile en 2006.
Antimás ha chugato partius contra as seleccions de Cantabria, Espanya, Espanya 'B', Catalunya, Biarn y Castiella y Leyón y contra os equipos d'o Gimnástico de Valencia y Real Zaragoza.
La Palma
La Palma ye una isla de l'archipielago d'as Islas Canarias, situada en l'Oceano Atlantico a o sudueste d'a costa d'Africa. Perteneixent a la Comunidat Autonoma de Canarias y a provincia de Santa Cruz de Tenerife.
A suya población ye agrupada en 14 municipios, Santa Cruz de La Palma que ye a suya capital, Barlovento), Breña Alta, Breña Baja, Fuencaliente, Garafía, Los Llanos de Aridane, El Paso, Puntagorda, Puntallana, San Andrés y Sauces, Tazacorte, Tijarafe y Villa de Mazo, istos integran tamién atros nuclios poblacionals.
Cheolochía
La Palma, como a resta d'as Canarias, ye una isla d'orichen volcanico, con una edat cheolochica estimada en dos millons d'anyos, ye una d'as islas mas chovens d'o archipielago que surtió d'un volcán submarino situau a 4.000 metros baixo o livel d'o mar. L'edificio volcanico d'a isla poseye una altitut de 6.500 m dende a plataforma abisal de l'Atlantico y se troban en ell toz os tipos de rocas magmaticas. A isla se divide en dos zonas climaticas bien diferenciadas per medio d'una cadena de volcanes denominada Cumbre Vieja.
Los Guarales
Los Guarales ye una urbanización aragonesa situada en lo municipio de Zaragoza, en la comarca Central y provincia de Zaragoza.
Perteneixe a o barrio rural de Penyaflor, situau en o districto rural.
Ilesia de Sant Chuan lo Viello de Zaragoza
A ilesia de Sant Chuan o viello (en castellano iglesia de San Juan el viejo) de Zaragoza yera una ilesia mudéchar que se trobaba en a confluencia d'a carrera "San Juan y San Pedro" y la carrera "Refuchio". Teneba d'una sola nau y un abside poligonal.
Historia
Estió construyída en o sieglo XIV. En 1854 pasó a clamar-se "ilesia de Sant Chuan y Sant Pero" dimpués de absorber a ilesia de Sant Pero que estió espaldada en 1857. En 1950 estió zarrada a lo culto. Lo suyo estau pasó a estar de total abandono. Estió espaldada en l'estiu de 1966 pa construyir un bloque de viviendas en o suyo puesto.
Abaucourt
Abaucourt ye una comuna francesa, en o districto de Nancy, cantón d'Entre Seille et Meurthe, departamento de Meurthe y Mosela y rechión de Gran Este.
A suya población ye de 294 habitants (2009) en una superficie de 17,80 km², con una densidat de población de 16,51 hab/km².
Botorrita
Botorrita ye una localidat y municipio aragonés situata a lo sud d'a Comarca Central y provincia de Zaragoza.
A suya población ye de 488 habitants (INE 2019), en una superficie de 19,8 km², con una densidat de población de 25,56 hab/km².
Cheografía
Ye situata en a cuenca d'a Uerba, amán d'o río, a 394 metros d'altaria sobre o livel d'a mar y a una distancia de 22 km d'a ciudat de Zaragoza, capital d'a suya comarca, provincia y d'Aragón.
Historia
Ye l'antiga Contrebia Belaisca. Os belaiscos yeran celtibers sozmesos a os ibers sedetans. Son famosos os bronzes de Botorrita, escritos en o sieglo I aC, en una primera fase de romanización, cuan s'emplegaban por escrito encara as lenguas prerromanas, n'este caso o celtiberico, en alfabeto iberico. Os repuis trobatos en as escavacions se troban en o Museu de Zaragoza.
Contestans
Os contestans estioron un pueblo ibero habitador d'o sureste d'Hispania entre as desembocaduras d'a Segura y o Xúcar, en as actuals provincias d'Alicant, Albacet y Murcia, territorio conoixito como Contestania. Ciudaz contestanas estioron Lucentum (Alicant), Ilici (Elch) y Saetabis (Exatiba).
Jacques Chirac
Jacques René Chirac naixiu de París o 29 de noviembre de 1932 y muerto en o mesmo puesto o 26 de setiembre de 2019. Estió un politico francés, que estió primer ministro de Francia (1974-1976; 1986-1988), President d'a Republica Francesa (1995-2007), Coprencipe d'Andorra (1995-2007) y alcalde de París (1977-1995).
En aviento de 2011, lo Tribunal Correccional de París condenó a Chirac a dos anyos de prisión per malversación de fondos publicos en a contratación ficticia de funcionarios en o concello parisino entre 1990 y 1995, pena que no plegó a complir.
Lista de ciudaz d'Aragón
Ciudaz d'Aragón ordenadas por población con calendata d'1 de chinero de 2022. En ista lista apareixen toz os municipios d'Aragón que administrativament se consideran ciudaz (toz aquels que tienen mas de 10.000 habitants).
Túnel nuevo de l'Elba
350px|thumb|Dentrada a o túnel O túnel nuevo de l'Elba (en alemán Neuer Elbtunnel), u simplament o túnel de l'Elba (en alemán Elbtunnel) ye un túnel que trecruza l'Elba situato en a ciudat d'Hamgurgo en o norte d'Alemanya.
Lista de ciudaz d'Aragón
Antigas ciudaz
Os siguients municipios d'Aragón recibioron mientres a Edat Meya u a Edat Moderna o títol de ciudat y en l'actualidat anque encara mantienen iste títol demograficament no en son:
Mascarans
Mascarans (Mascarans en occitán, Mascaras en francés y oficialment) ye una comuna occitana en o departamento francés d'Altos Pireneus, districto de Tarba, cantón d'a Val de l'Arròs y d'as Baïsas y rechión d'Occitania. A comuna yera parte de l'antiga provincia de Bigorra.
Lista de ciudaz d'Aragón
Antigas ciudaz
Os siguients municipios d'Aragón estioron demograficament ciudaz, pero en l'actualidat ya no en son:
Mascarans
A suya población ye de 303 habitants (1999) en una superficie de 4,76 km², con una densidat de población de 63,66 hab/km².
Túnel nuevo de l'Elba
Descripción
O túnel de l'Elba tien una largaria de 3,1 km. Fa parti d'a Bundesautobahn 7 en Hamburgo, conectando Schleswig-Holstein (en dirección a Dinamarca) por o norte y a Baixa Saxonia por o sud. Tien 8 carrils en 4 foraus. O mas nuevo, o quatreno forau ye l'unico que tien un arcén, minimizando asinas as conchestions quan bi ha vehiclos estropiciaus.
Historía
O túnel se construyó entre 1968 y 1975 y teneba tres foraus, con un total de seis carrils d'autovía. O 10 de chinero de 1975 canciller d'Alemanya Helmut Schmidt inauguró o túnel de l'Elba. Iste túnel fue construyito ta una capacidat de 65.000 diarios. thumb|left|Anvista d'o [[puerto d'Hamburgo (enta o sudeste)]]
En 1989 se constuyoron barreras antitanque de formigón en as tres dentradas sud. En tiempos de guerra istas barreras s'habrían de quitar d'o puesto a on se trobaban y mer en mel meyo d'a carretera. Istas barreras se quitoron en l'anyo 2000 quan se construyó o quatreno forau 4th bore.
Enampladura
Ta poder acullir a o gran volumen de trafico que bi heba, o 27 d'octubre de 2002 s'ubrió un quatreno forau con dos carrils adicionals. Se foratió a traviés d'o terreno fendo servir a tuneladora mas gran d'o mundo con un frontal de 14.65 m de diametro. O nombre d'a maquina yera Trude, diminutivo de Gertrud, y acronimo de Tief runter unter die Elbe (en idioma alemán "Fundo baixo l'Elba"). L'Achencia Espacial Europea aduyó en as fainas d'incheniería en o disenyo d'a maquina tuneladora.
Os dos foraus centrals tienen carrils reversibles que permiten endrezar o trafico enta un sentiu u l'atro. Asinas, por eixemplo, a mayoría de carrils se fan servir de maitins en dirección norte, enta Flensburg ya que ye mayor a ixas horas o fluxo de treballadors enta ista zona. D'atra man de tardis se fan servir en dirección sud enta Hanover ta permitir pasar a o trafico que sale d'a ciudat. thumb|Tuneladora emplegata ta construyir o túnel de l'Elba
Control d'altaria de vehíclos
Dende a oficina d'operacions d'o túnel se controla o trafico con un total de 72 monitors. Se fan servir luces de tráfico, barreras y mensaches variables ta regular o trafico de 150.000 vehíclos diarios que i pasa.
Toz quatre foraus son equipatos con controls automaticos d'altaria en cada dentrada. Quan un vehíclo con mas de 4 metros d'altaria mira de dentrar en o túnel o sistema atura tot o trafico que bi haiga en o carril y dirección d'ixe vehíclo. Iste sistema permite guaranciar que os cambions con sobrepeso no puedan estricallar o túnel. A brigada de bombers y a policía d'o túnel quitan ascape a o cambión d'a circulación y tornan a restableixer o trafico.
Tordómar
Tordómar ye un municipio d'a comunidat autonoma castellanoleyonesa en a provincia de Burgos, situau en a comarca de l'Arlanza.
A suya población ye de 377 habitants (2008) en una superficie de 30,06 km², con una densidat de población de 12,54 hab/km².
Cheografía
A localidat de Tordómar se troba situada a 817 metros d'altaria sobre lo livel d'a mar, a una distancia de 38 km d'a ciudat de Burgos, a capital d'a suya provincia.
Arbancón
Arbancón ye un municipio d'a provincia de Guadalachara, en a comunidat autonoma de Castiella-La Mancha, Espanya. Se troba situata en a comarca de La Serranía y partiu chudicial de Guadalachara.
A suya población ye de 188 habitants (2010), en una superficie de 35,00 km² y una densidat de población de 5,37 hab/km².
Cheografía
A localidat d'Arbancón se troba situata a 902 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, a una distancia de 49 km d'a ciudat de Guadalachara, a capital d'a suya provincia y d'o suyo partiu chudicial.
Giacomo Casanova
Giacomo Casanova, naixito de Venecia (Republica de Venecia, hue Italia) o 2 d' abril de 1725 y muerto en Duchcov (Imperio Austriaco) o 4 de chunio de 1798, estió un escritor, matematico, filosofo y alquimista italiano.
Pardos
Pardos ye un municipio d'a provincia de Guadalachara, en a comunidat autonoma de Castiella-La Mancha y comarca de Sinyoría de Molina-Alto Tajo, Espanya.
A suya población ye de 62 habitants (2010), en una superficie de 23,15 km² y una densidat de población de 2,68 hab/km².
Ecuación diferencial
thumb|250px|Visualización d'a transferencia de calor en a crosta d'una bomba, resolvendo a [[ecuación d'a calor.]] Una ecuación diferencial ye, en matematicas, una ecuación funcional entre una u cuantas funcions desconoixitas y as suyas funcions derivatas. L'orden d'una ecuación diferencial corresponde a o grau maximo de diferenciación a que ha estato chusmesa una d'as funcions desconoixitas.
As ecuacions diferencials se dividen en dos tipos:
Se diz orden d'una ecuación diferencial a l'orden d'a maxima derivata que contiene. Asinas, una ecuación diferencial de primer orden nomás contiene derivatas primeras.
As ecuacions diferencials son, por un regular, dificils de resolver y no tienen un metodo cheneral de resolución analitica, manimenos, bi ha una buena ripa de casos particulars que sí que se pueden resolver analiticament. A mas, siempre se puet optar por metodos numericos. Iste zaguer metodo ye o de mas intrés por parti d'a matematica aplicata, a fisica y a incheniería.
As ecuacions diferencials tienen grans aplicacions en fisica y quimica, y se fan servir a sobén en modelos matematicos ta explanicar fenomenos biolochicos, socials y economicos. Eixemplos famosos d'ecuacions diferencials son:
Isabel I d'Anglaterra
Isabel I naixida de Greenwich lo 7 de setiembre de 1533 y muerta en Richmond lo 24 de marzo de 1603) estió reina d'Anglaterra y d'Irlanda dende o 17 de noviembre de 1558 dica a suya muerte. A vegadas dita A Reina Virchen, Gloriana u A Buena Reina Bess, Isabel estió a cinquena y zaguera monarca d'a dinastía Tudor. Filla d'o rei Henrique VIII, naixió princesa pero, a suya mai, Ana Bolena, fue executata tres anyos dimpués d'o suyo naiximiento y Isabel fue declarada ilechitima. Estió a muerte de su chirmana María sin de succesión lo que la convirtió en unica heredera d'o Reino d'o suyo pai, encara que baixo o reinau de su chirmana María (que yera catolica) heba estato engarcholata acusata de favoirexer a o Protestantismo. Isabel gobernó d'una manera mas moderata que o suyo pai y su chirmana, y miró de fer-lo guiata por o buen consello. Una d'as suyas mazadas yera "Video et taceo" ("Miro, y callo").
Isabel inició o suyo reinau contando con uns consellers de cualidat, depenendo en gran mesura d'una colla d'asesors confianza dirichitos por William Cecil, primer barón de Burghley. Una d'as suyas primeras mesuras como reina d'Anglaterra estió de refirmar o establimiento d'una ilesia protestant d'Anglaterra, d'a cual esdevenió a Gubernant Suprema. Ista normativa relichiosa isabelina continó vichent mientres o suyo reinau y dimpués estió l'inicio de l'actual Ilesia d'Anglaterra. S'asperaba que Isabel se casaría, pero a tamas de cuantas peticions de matrimonio que tenió, mai no lo fació, y as razons d'a suya negativa han estato prou debatitas por os historiadors. A mesura que se feba viella, Isabel se facó famosa por a suya virchinidat, iniciando-se asinas un culto arredol d'a suya persona, que se fa platero en os suyos retratos y en a literatura anglesa d'ixas envueltas.
Oviedo
Oviedo (Uviéu en asturiano, Oviedo en castellano) ye una ciudat espanyola, capital d'a comunidat autonoma uniprovincial d'o Prencipau d'Asturias, d'a comarca d'Oviedo y d'o partiu chudicial d'Oviedo.
Fa parte d'a Organización d'as Ciudaz d'o Patrimonio d'a Humanidat.
Toponimia
En a Cronica de Sant Chuan d'a Penya en aragonés apareixe o nombre d'Oviedo, mas pareixito a toponimos en aragonés con la mesma etimolochía, como Ubieto (en o termin de Latre).
Cheografía
A ciudat d'Oviedo se troba situada a 227 metros d'altaria sobre lo livel d'a mar.
Palacio de Fuenclara de Zaragoza
O palacio de Fuenclara ye un palacio que se troba en Zaragoza (Aragón). Ye un palacio d'estilo renaixentista construyíu en o sieglo XVI.
Oviedo
Mugas
O termin municipal d'Oviedo muga a lo norte con los concellos de Les Regueres y Llanera, a lo sud con Mieres y Ribera d'Arriba, a l'este con Siero y Llangréu y a l'ueste con Grau y Santu Adrianu.
Esporte
En fútbol l'equipo mes representativo d'a ciudat ye o Real Oviedo, que estió 38 temporatas en a Primera División espanyola, tamién bi ha de destacar a l'equipo de l'Universidat d'Oviedo de futbol, y a l' Astur Club de Fútbol. En o fútbol femenín a l'Asociación Deportiva Universidad de Oviedo que partecipa en a Segunda División Femenina Grupo I.
Huerto del Regado
Huerto del Regado ye una urbanización aragonesa situada en lo municipio de Zaragoza, en la comarca Central y provincia de Zaragoza.
Perteneixe a o barrio rural de Penyaflor, situau en o districto rural.
Checa
Checa ye un municipio d'a provincia de Guadalachara, en a comarca d'a Sinyoría de Molina-Alto Tajo y partiu chudicial de Molina d'Aragón, en a comunidat autonoma de Castiella-La Mancha, Espanya.
A suya población ye de 334 habitants (2007), en una superficie de 178,68 km² y una densidat de población de 1,86 hab/km².
Cheografía
A localidat de Checa ye situada a 1.369 metros d'altaria sobre o livel d'a mar a piet d'a Sierra d'el Nevero, prolongación occidental d'a Sierra d'Albarracín, ya en a provincia de Guadalachara. Ye a una distancia de 189 km de Guadalachara, a capital d'a suya provincia.
Mugas
Limita a l'este con Orea, a lo sudeste con Albarracín, provincia de Teruel, y a lo sud con Tragacet, dentro d'a provincia de Cuenca. En a suya versant occidental, muga con Beteta, provincia de Cuenca y con Peralejos de las Truchas, perteneixient a la provincia de Guadalachara. Por o Norte, Checa muga con Chequilla, Traíd y Alcoroches.
Historia
Fue repoblau por bascos dimpués d'a suya reconquiesta.
Françoise Sagan
Françoise Sagan (pseudonimo de  Françoise Quoirez), naixita de Cajarc (Òlt, Occitania) o 21 de chunio de 1935 y muerta en Honfleur (Calvados, Francia) o 24 de setiembre de 2004, estió una escritora, novelista y dramaturga francesa, con cuantos premios recibitos mientres a suya carrera literaria.
Olivares
Olivares ye un municipio andaluz situato en a comarca de l'Aljarafe y provincia de Sevilla.
A suya población ye de 9.534 habitants (2010), en una superficie de 45,53 km² con una densidat de población de 209,40 hab/km².
Cheografía
A localidat d'Olivares se troba situata a 169 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, a una distancia de 16 km d'a ciudat de Sevilla, a capital d'a suya provincia y d'Andalucía, a o canto d'o río Agrio, un afluent d'o río Guadiamar.
Mugas
O termin municipal d'Olivares muga a o norte con Albaida del Aljarafe; a l'este con Salteras; a o sud con Villanueva del Ariscal; y a l'ueste con Sanlúcar la Mayor.
Luigi Denza
Luigi Denza, naixito de Castellammare di Stabia (Reino d'as Dos Sicilias, hue Ciudat metropolitana de Nápols, Italia) o 23 de febrero de 1846 y muerto en Londres (Reino Uniu) o 27 de chinero de 1922, estió un compositor italiano d'o Romanticismo, formato en o Conservatorio de Nápols con Saverio Mercadante y Paolo Serrao.
A suya composición mas conoixita ye Funiculì funiculà, una canción napolitana con letra d'o periodista Giuseppe Turco, inspirando-se en o funicular d'o Vesuvio.
El Soto (Penyaflor)
Perteneixe a o barrio rural de Penyaflor, situau en o districto rural.
Municipios d'os Altos Pireneus que mugan con Aragón
thumb|300px|En royo municipios d'os Altos Pireneus que mugan con Aragón Bi ha un total de 10 municipios u comunas d'os Altos Pireneus mugants con Aragón, toz ells con municipios situaus en a provincia de Uesca y en as comarcas de l'Alto Galligo, Sobrarbe y Ribagorza.
En a siguient lista se troban os municipios d'os Altos Pireneus que mugan con Aragón con o suyo districto, o suyo cantón, superficie y os municipios aragoneses con que mugan.
Artland Dragons
O Artland Dragons ye un club alemán de baloncesto, fundato en l'anyo 1955. Chuga en a 2. Basketball Bundesliga en l'anyada 2017/18 y en o Artland-Arena d'a ciudat de Quakenbrück como equipo local.
Historial
Campión Subcampión
Sulpicio Galba
Sulpicio Galba naixió lo 24 d'aviento de 3 aC y morió en Roma o 15 de chinero de 69 (títol en latín: SERVIVS GALBA IMPERATOR CAESAR AVGVSTVS), estió emperador romano dende chunio de l'anyo 68 dica la suya muerte por asesinato en l'anyo 69. Estió lo primero emperador de l'anyada d'os cuatro emperadors.
Laimont
Laimont (Laimont en occitán, Laymont en francés y oficialment) ye una comuna occitana en o departamento francés de Gers, rechión d'Occitania, districto d'Aush y cantón d'a Val de Sava.
A suya población ye de 216 habitants (1999) en una superficie d'11,05 km², con una densidat de población de 19,55 hab/km².
Villel de Mesa
Villel de Mesa ye un municipio d'a provincia de Guadalachara, en a comunidat autonoma de Castiella-La Mancha, Espanya, y partiu chudicial de Molina d'Aragón.
A suya población ye de 189 habitants (2008), en una superficie de 37,07 km² y una densidat de población de 5,10 hab/km².
Cheografía
Villel de Mesa ye situau a 928 metros d'altaria sobre o livel d'a mar.
Mugas
O suyo termin muga con Algar de Mesa, Mochales, Arcos de Xalón y Sisamón.
ESA
L'Achencia Espacial Europea, u tamién conoixida per las suyas siglas en anglés ESA (European Space Agency) ye una organización interguvernombrental composada per 22 paises miembros dedicada a la exploración d'o espacio. Estió creyada en 1975 y tiene la suya seu en París, Francia. Aproximadament 2200 personas treballan en ella y tiene un presupuesto anyal de 5.6 billions d'euros en 2018.
Palacio d'os Climent (Zaragoza)
O palacio d'os Climent yera un palacio que estió situau en os actuals Coso n°84 y n°86 en Zaragoza.
Historia
Estió construyíu en 1515 pa Miguel Velázquez Climent. Mientres que lo Segundo Setio estalló una mina francesa que destruyió una parti de l'edificio. En 1861 l'edificio estió parcialment reedificau. En o sieglo XIX yera propiedat de l'Asociación de Labradors de Zaragoza. En 1927 se reformó la suya frontera y se le anyadió una planta adicional. En 2002 estió esboldregau y, mientres que la excavación d'o suyo vago, se descubrioron os alazetz y atras restas.
Mugnano 'e Napule
Mugnano 'e Napule (Mugnano 'e Napule en napolitán, Mugnano di Napoli en italiano y oficialment) ye una localidat y comuna italiana d'a rechión de Campania, en a provincia de Nápols. D'antis mas, fació parte de l'antigo reino de Nápols y d'a Corona d'Aragón y dimpués d'o reino d'as Dos Sicilias antes d'a suya incorporación enta o reino d'Italia.
A suya población ye de 34.582 habitants (2010), en una superficie de 5,27 km², con una densidat de población de 6.562,05 hab/km².
Cheografía
A localidat de Mugnano 'e Napule se troba situata a 125 metros d'altaria sobre o livel d'a mar.
O suyo termin municipal muga con as comunas de Calvizzano, Giugliano in Campania, Marano di Napoli, Melito di Napoli, Nápols y Villaricca.
Barrancoèu
Barrancoèu (Barrancoueu en francés y oficialment) ye una comuna occitana en o departamento francés d'Altos Pireneus, districto de Banyeras de Bigorra, cantón de Nestés, Aura y Loron y rechión d'Occitania. A comuna yera parte de l'antiga provincia de Bigorra.
A suya población ye de 36 habitants (1999) en una superficie de 3,80 km², con una densidat de población de 9,47 hab/km².
Matadero de Magallón
L'antigo matadero municipal de Magallón fue construyiu en 1930 y estió en funcionamiento dica lo suyo zarre en 2005 quan o matadero se tresladó a lo de Borcha y Tarazona. En 2016 se reabilitó y dende 2019 ye a seu de l'Asociación Amigos de la Cultura de Magallón.
Palacio d'Huarte de Zaragoza
O palacio d'Huarte ye un palacio que se troba en Zaragoza (Aragón). Ye un palacio d'estilo renaixentista construyíu en o sieglo XVI.
Municipios d'os Pireneus Atlanticos que mugan con Aragón
thumb|300px|En royo os municipios d'os Pireneus Atlanticos mugants con Aragón Bi ha un total de 5 municipios u comunas d'os Pireneus Atlanticos mugants con Aragón, toz ells con municipios situaus en a provincia de Uesca y en as comarcas de l'Alto Galligo y a Chacetania.
En a siguient lista se troban os municipios d'os Pireneus Atlanticos que mugan con Aragón con o suyo districto, o suyo cantón, superficie y os municipios aragoneses con que mugan.
Montledós
Montledós (en francés Moulédous) ye una comuna occitana en o departamento francés d'Altos Pireneus, districto de Tarba, cantón d'a Val de l'Arròs y d'as Baïsas y rechión d'Occitania. A comuna yera parte de l'antiga provincia de Bigorra.
A suya población ye de 144 habitants(1999) en una superficie de 6,98 km², con una densidat de población de 20,63 hab/km².
II Lechislatura d'as Corz d'Aragón
A II Lechislatura d'as Corz d'Aragón prencipió o 6 de chulio de 1987 cuan, dimpués d'a celebración d'as eleccions a Corz d'Aragón, se constituyoron as Corz d'Aragón, y remató o 20 de chunio de 1991, con a disolución d'as mesmas. Le precedió a I Lechislatura y le succedió a III Lechislatura.
En ista lechislatura, estió president d'a Deputación Cheneral d'Aragón Hipólito Gómez de las Roces (PAR). A tamas de no haber ganau as eleccions gubernó o PAR, con refirme d'AP y l'abstención d'o CDS; dentrando en 1989 bels deputaus d'o ya Partido Popular como consellers. O president d'as Corz d'Aragón estió o futuro Chusticia d'Aragón Juan Bautista Monserrat Mesanza (CDS).
Resultau electoral
En as eleccions a Corz d'Aragón de 1987, celebradas o miércols 10 de chunio, o PSOE-Aragón ganó as eleccions, quedando o Partido Aragonés Regionalista en segundo puesto, Alianza Popular en tercer puesto, Centro Democrático y Social en cuatreno puesto y Convergencia Alternativa de Aragón-Izquierda Unida en cinqueno puesto, formación que dentraba por primera vegada en as Corz. A participación estió d'un 69,70% con 639.468 votos validos, entre els 9.186 en blanco (1,44%). Asinas, os resultaus en as eleccions fuoron os siguients:
Investidura
En a sesión d'investidura feita o 27 de mayo de 1983, fue refusau o candidato a president d'o Gubierno d'Aragón d'o PAR Hipólito Gómez de las Roces con os votos a favor d'o suyo partiu y os refirmes de Alianza Popular, os votos en contra de PSOE-Aragón y Convergencia Alternativa de Aragón-Izquierda Unida y l'abstención de y CDS. En una segunda sesión celebrada o 21 de chulio de 1987 s'aprebó a investidura por mayoría simpla y con o mesmo reparto de votos.
Grupos parlamentarios
En 1989 Alianza Popular se convierte en Partido Popular y o suyo deputau Manuel Nivela Vicente pasa a o Grupo Mixto. En 1990 o Partido Aragonés Regionalista pasa a decir-se Partido Aragonés.
Senadors designaus por as Corz
Os senadors designaus por as Corz d'Aragón en ista lechislatura estioron :
Ilesia de Sant Lorient de Zaragoza
A ilesia de Sant Lorient yera una ilesia mudéchar que se trobaba en l'actual plaza de Pedro Nolasco en Zaragoza.
Azucarera (Terrer)
Azucarera ye un barrio d'o municipio de Terrer, en la provincia de Zaragoza, situau en a comarca d'a Comunidat de Calatayú.
Ilesia de Sant Lorient de Zaragoza
Descripción
Teneba una sola nau, tellato de rechola policroma y un campanal de planta quadrada.
Azucarera (Terrer)
Historia
Iste barrio se desembolicó arredol de l'antiga fabrica zucrera y as vías d'o ferrocarril.
Ilesia de Sant Lorient de Zaragoza
Historia
Construyida en o sieglo XII, estió reedificada en estilo mudéchar en o sieglo XV. En o sieglo XVII estió fundament esviellada. En o agüerro de 1868 estió espaldada. En o suyo puesto se construyió en 1876 un mercau publico clamau Mercau de San Lorenzo que estió a la suya vegada espaldau en 1916.
Evolución
thumb|right|200px|Estructura de l'[[ADN.]] A evolución ye un proceso de cambio contino d'os sers vivos. O estudio d'os cambios d'os sers vivos d'entre tiempo que ha produeito una diversificación a partir d'antipasaus comuns tamién ye conoixida como evolución.
O fenomeno d'a evolución en a naturaleza ye patent en toz os livels d'organización. L'universo ha seguiu una evolución en millons d'anyadas y en l'actualidat se troba en un proceso d'expansión. A tierra no ha teniu siempre a forma y estructura que tien agora. Por totas as eras cheolochicas ha experimentau ciclos d'orochenesi y sedimentación que evidencian a existencia d'una evolución cheolochica. Os sers vivios no han escapau a esta tendencia evolutiva. A existencia de fósils y a observación de procesos actuals revela unos cambios en os sers que han feito arribar en as formas actuals.
A conoixencia d'a evolución en toz os sentius fue aturada por as cosmovisions relichiosas, que miraban un orichen mitico-divín dica plegar a una situación fixa u estatica que chustificaba un modelo social. L'acceptación d'a evolución biolochica se trobó con as ilesias cristianas como obstaclo dica que a Ilesia Catolica veyió que no yera incompatible con a fe. Encara ilesias que prenen as escrituras a lo piet d'a letra (Testigos de Chehová, Adventistas d'o Seteno día), u collas sectarias dentro d'atras ilesias (Opus) niegan a evidencia d'a evolución y troban a simpatía u refirme de gobiernos conservadors. Dica muita d'a chent con conoixencias cientificas d'estos movimientos relichiosos s'han visto obligaus a reconoixer a microevolución, mirando de desfer as tesis evolucionistas con enfoques epistemolochicos cuestionando os estudios d'a macroevolución.
En ambito cientifico sin esbirriai relichioso a evolución ye acceptada como un feito, y no como una teoría. Como concluye Crusafont:
De totas maneras se puet sentir a palabra "teoría d'a evolución", confundindo-la con a teoría de Darwin entre chent sin conoixencias de temas biolochicos. En biolochía se parla de Teoría d'a Evolución no como d'una teoría normal, parla de Teoría con o sentiu de “Paradigma”, como d'una ideya central, d'una teoría de teorías, igual como se parla de teoría celular y dengún no duda que as celulas existan u igual como se parla de teoría cromosomica de l'herencio y dengún no duda que os chens sigan en os cromosomas. Toz saben que as celulas existen (encara que encara manque muito por descubrir), y toz saben que os chens son en os cromosomas (encara que manque muito por saber sobre a localización d'os chens y como se manifiestan).
Dende Lamarck dica os autors modernos como Gould s'han sucediu cualques teorías evolutivas. O feito d'a evolución puet ser-ne explicau por belunas, y a dominant ye o neodarwinismo, en camín d'asimilar a teoría d'o equilibrio puntuau. Antes de charrar sobre os mecanismos evolutivos observables ye menester fer una introducción historica.
Teorías preevolucionistas
thumb|200px|[[Jean-Baptiste Lamarck]] A ideya d'a evolución en l'antiguidat no estió que una especulación filosofica sin guaires pruebas y explicación cientifica d'os mecanismos. En a Edat Meya bel clerigo plegó a pensar que a vinya yera una decheneración d'o caixico. Como no yera definiu o concepto d'especie como bella cosa fixa no i heba problema pa a Ilesia d'acceptarlo.