cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Alemanya
Posguerra mundial
cucha|thumbnail|250px|Zonas d'ocupazión militar d'os [[Aliatos (Segunda Guerra Mundial)|Aliaus en Alemanya en 1945-1949.]]
En 1945, dimpués d'a Segunda Guerra Mundial, Alemanya fue dividida en zonas d'ocupación militar, pa cada país principal d'os Aliaus: Estaus Unius, Unión Sovietica, Reino Uniu y Francia.
O 29 de mayo de 1949, a Zona d'ocupación militar estausunidense, a Zona d'ocupación militar britanica y a Zona d'ocupación militar francesa s'unioron, ta creyar a Republica Federal Alemana.
En octubre de 1949, a partir d'a Zona d'ocupación militar sovietica se creyó a Republica Democratica Alemana, con un sistema de preponderancia politica d'o comunismo.
Mientres a Guerra Fría, Alemanya Occidental fació parte d'a OTAN, y a Republica Democratica Alemana, d'o Pacto de Varsovia.
A reunificación d'Alemanya
O 9 de noviembre de 1989, as autoridaz d'a Republica Democratica Alemana abrioron a o paso d'os suyos ciutadans o Muro de Berlín, y o 3 d'octubre de 1990 Alemanya Occidental absorbió a l'antiga RDA, pa formar l'actual Alemanya, en un proceso politico adugau por o canciller d'a RFA Helmut Kohl.
Estructura politica
Alemanya ye una republica federal, parlamentaria, representativa y democratica. O sistema politico alemán fue establiu en o documento constitucional de 1949 conoixiu como Grundgesetz (Lei Basica). As enmiendas a la Lei Basica requieren d'una mayoría de dos-tercios d'as dos cambras d'o Parlamento, encara que os articlos que guarancian os dreitos fundamentals, o Estau democratico y o dreto a resistir os intentos por revocar a constitución son validos a perpetuidat y no pueden estar enmendaus. A Lei Basica se conservó en efecto, con enmiendas menors, dimpués d'a Reunificación alemana de 1990, a tamás d'a intención de bels politicos de reemplazar-la por una constitución.
O canceller, Kanzler en alemán, ye o chefe d'o gubierno y diriche o poder executivo, con un papel similar a o d'un primer ministro u president d'o gubierno.
Lista de Cancellers d'Alemanya
O poder lechislativo recaye sobre o Parlamento, que ye integrau por o Bundestag (a Dieta Federal) y o Bundesrat (o Consello Federal), toz dos formando un cuerpo lechislativo unico. Os miembros d'o Bundestag s'eslichen dreitament a traviés d'un sistema de representación proporcional por un periodo de cuatre anyos; os miembros d'o Bundesrat representen os gubiernos d'os deciseis estaus federaus y son miembros d'os gabinetz estatals, que les designan y destituyen en cualsiquier momento. O Bundesrat —pendendo de l'afer en discusión— puet ganar a parola en o procedimiento lechislativo. Ocasionalment se producen conflictos entre o Bundestag y o Bundesrat, creyando dificultaz en l'administración.
thumbnail|left|O [[Bundeskanzleramt ha estau a seu d'o Canceller Alemán dende l'anyo 2001.]] Dende 1949, o sistema de partius ha estau dominau por a Unión Democrata Cristiana y o Partiu Socialdemocrata Alemán, encara que atros partius mas chicoz, como o Partiu Libre Democratico y l'Alianza '90/Os Verdes tamién han teniu un papel politico important.
O chefe d'estau alemán ye o Bundespräsident (President Federal), eslechiu por l'Asamblea federal, una institución integrada por miembros d'o Bundestag y por un numero igual de ciudadans delegaus por os estaus federals.
Lista de Presidents Federal d'Alemanya
O segundo cargo mas alto en orden de precedencia ye o President d'o Bundestag, electo por o Bundestag mesmo, qui ye responsable d'a supervisión d'as sesions diarias d'o cuerpo lechislativo. O tercer cargo mas important ye o chefe de gubierno, o Canceller d'Alemanya, qui ye nombrau por o President d'Alemanya y trigau por o Bundestag. Si cal, puet estar destituyiu a traviés d'una moción de censura constructiva d'o Bundestag. L'adchectivo «constructiva» significa que o Bundestag n'esliche o succesor.
En l'ambito d'a Unión Europea, Alemanya tien a representación mas numerosa en o Parlamento Europeu en virtut d'a suya condición de país mas poblau d'a Unión. Amás, actualment un d'os vicepresidents d'a Comisión Europea ye alemán.
Bels partius politicos alemans son: CDU, SPD, CSU, Os Verdes, Die Linke y a Deutsche Volksunion.
Seguridat
thumb|250px|[[Vaixiello d'a Marina Alemana.]] Alemanya ye miembro d'a Organización d'o Tractau de l'Atlantico Norte (OTAN) dende mayo de 1995. Dica a disolución d'o Pacto de Varsovia, a Republica Federal d'Alemanya en yera l'unico miembro que compartiba muga con dos países d'o bloque comunista, y por tanto, a estratechia mesma d'a OTAN se desenvolicó a partir d'a suya vulnerabilidat.
O cuerpo militar alemán, o Bundeswehr, ye una fuerza d'esfensa constituyida por l'Exercito Alemán (Heer), a Marina Alemana (Marine), a Fuerza Aeria Alemana (Luftwaffe), os Servicios Medicos Centrals (Zentraler Sanitätsdienst) y as brancas d'o Servicio de Refirme (Streitkräftebasis). O servicio militar obligatorio, creyau en l'anyo 1956, se suspendió l'1 de chulio de 2011. En 2003, os gastos militars constituyioron l'1,5% d'o Producto interior bruto d'o Estau. En tiempos de paz, o Bundeswehr ye comandau por o ministro d'Esfensa; en tiempos de guerra, y seguntes a constitución actual, nomás en casos d'esfensa, o canciller se convierte en o chefe d'o Bundeswehr. En octubre de 2006, as fuerzas alemanas teneban 9.000 tropas estacionadas en países estranchers, como a parti d'as fuerzas internacionals de paz, incluyindo-ie tropas en Bosnia y Herzegovina, Kosovo, a Republica Democratica d'o Congo y Afganistán.
Alemanya no tien dengún policía en l'ambito nacional, difueras d'as Fuerzas Federals d'a Muga, encargadas d'os afers y emerchencias externas en a churisdicción d'as policías de cada un d'os estaus u Länder d'a federación. A policía de cada estau ye encargada de l'aplicación d'a lei con l'uso d'as fuerzas municipals. Manimenos encara, o gubiernon federal puet investigar bels afers u accions relacionadas con a seguridat interna d'a republica y d'os crimens que trespasan as mugas d'os estaus. As achencias federals son o Servicio Federal d'Intelichencia (Bundesnachrichtendienst), con seu en Múnich, a Oficina Federal pa la Protección d'a Constitución (Bundesamt für Verfassungsshutz), con seu en Colonia, y a Oficina Federal d'Investigación Criminal (Bundeskriminalamt), con seu en Wiesbaden.
Dreito
thumbnail|Oficial d'a policia d'Hamburgo.
O Tribunal de Chusticia ye independient d'o poder executivo y o lechislativo. Alemanya tien un estatuto civil que se basa en o dreito romano con bellas referencias a o dreito chermanico. O Bundesverfassungsgericht (Tribunal Constitucional Federal), con seu en Karlsruhe, ye o Tribunal Supremo alemán responsable d'afers constitucionals, con o poder de reyalizar procesos de revisión chudicial. Actua como l'autoridat mas alta churidica y s'asegura que as practicas d'os poders lechislativo y chudicial s'achusten a la Lei Funamental pa la Republica Federal d'Alemanya (Lei Fundamental). Actua con independencia d'os atros organos d'o Estau, pero no puet actuar en o suyo propio nombre.
O sistema d'o tribunal supremo d'Alemanya, dito Oberste Gerichtshöfe des Bundes, conta con dependencias especializadas. Pa as causas civils y penals, o tribunal d'apelación mas alto ye o Tribunal Federal de Chusticia, con seu en Karlsruhe y Leipzig. A sala ye d'estilo inquisitorial. Atros tribunals federals son o Tribunal Federal d'o Treballo en Erfurt, o Tribunal Social Federal de Kassel, o Tribunal Federal d'Hicienda en Múnich y o Tribunal Administrativo Federal en Leipzig.
O dreito penal y dreito privau son codificaus en o plan nacional en o Strafgesetzbuch y o Bürgerliches Gesetzbuch, respectivament. O sistema penal alemán se diriche enta a rehabilitación d'o criminal, o suyo obchectivo segundario ye a protección d'o publico en cheneral. Pa aconseguir iste zaguer obchectivo, o condenau penal puet estar meso en garchola preventiva (Sicherheitsverwahrung), amás de regular a pena si se considera una menaza pa o publico en cheneral. O Völkerstrafgesetzbuch regula s consecuencias d'os crimens contra a humanidat, chenocidio y crimens de guerra.
O poder lechislativo ye dividiu entre a federación y os estaus. A Lei Fundamental estipula que os estaus deben seguir as disposicions d'o poder lechislativo en l'ambito estatal, difuera de casos designaus por a mesma Lei Fundamental. A lei federal prevalece sobre a lei de cada estau, ya que o poder lechislativo ye a livel federal. O Bundesrat ye l'organo federal a traviés d'o cualo os estaus participan en a lechislación nacional. Cada estau tien os suyos propios tribunals constitucionals.
Organización politico-administrativa
Alemanya se divide administrativament en 16 estaus federals ditos Bundesländer (Bundesland en singular). Os bundesländer se dividen en 439 districtos (Kreise) y ciudaz (Kreisfreie Städte), conformando asinas a estructura administrativa d'o país.
Demografía
thumb|left|Población de 1950 a 2020. Antis de 1990 se combinan as dos cifras d'a RFA y a RDA. Con mas de 82 millons d'habitants, Alemanya ye o Estau mas poblau d'a Unión Europa. Manimenos, a suya tasa de fecunditat, d'1,39 ninos por mai, ye una d'as mas baixas d'o mundo, y as estatisticas oficials estiman que a población decreixerá a 69 u 74 millons dica l'anyo 2050 (69 suposando una tasa neta de migración de 100.000 personas a l'anyo; 74 millons suposando una tasa neta de migración de 200.000 a l'anyo). Chemnitz ye considerada a ciudat con a tasa de natalidat mas baixa d'o mundo. Alemanya tien un gran numero de ciudaz grans; as mas pobladas son Berlín, Hamburgo, Múnich, Colonia, Frankfurt y Stuttgart. L'aria metropolitana mas gran d'o país (y d'Europa) ye a rechión d'o Rhine-Ruhr, a o norueste, con cuasi 11 millons d'habitants, y que incluye as ciudaz de Düsseldorf, Colonia, Essen, Dortmund, Duisburg y Bochum.
Dende aviento de 2004, arredol de siet millons d'estranchers s'han rechistrau en Alemanya, y o 19% d'os residents d'o Estau son d'orichen forano totalment u parcial. O grup mas gran (2,3 millons). proviene de Turquía, y a resta mas que mas d'Italia, Serbia, Grecia, Polonia y Croacia.
En o Informe d'o Estau d'a Población Mundial de 2006, as Nacions Unidas dicen que Alemanya tien o tercer porcentache mas gran d'immigrants internacionals d'o mundo, con o 5% u 10 millons d'os 191 millons immigrants d'o mundo. Como consecuencia d'as restriccions en as politicas migratorias, o numero d'immigrants que buscan asilo politico se redució constantment dende l'anyo 2000.; encara que s'ha incrementau dende 2010 debiu a os conflictos existents en Orient Meyo (concretament en Siria y Irak).
Etnografía
Os alemans, como grupo etnico, y a tamás d'os cambeos constants en o suyo territorio, se relacionoron con atros pueblos dende tiempos antigos. Por eixemplo, dentroron en contacto con os celtas y os eslaus, d'os que prenioron os nombres de ríos y montanyas, y bels apellius; de feito se creye que os nombres d'o Rin, o Danubio y o Neckar son d'orichen celta. Alemanya tamién recibió un gran numero d'immigrants franceses hugonotz fuyindo d'a persecución relichiosa mientres o sieglo XVI, asinas como polacos mientres o sieglo XIX. A minoría mas gran, antis de l'Holocausto, yeran os chodigos. En l'actualidat a población d'orichen eslau s'estima entre 30.000 y 100.000. Una minoria numerosa son os turcos que i arriboron dende a decada de 1950 a traviés d'o programa de «treballadors convidaus» (Gastarbaiter) d'o gubierno. En primerias d'o sieglo XIX s'estima que o 10% d'a población alemana ye forana. S'estima tamién que bi ha 30.000 daneses, 200.000 sorabos y 40.000 chitans.
Luenga
A luenga oficial d'o Estau ye l'alemán, d'o que bi ha cuantas divisions dialectals d'as diferents rechions etnicas y culturals d'o territorio, mas que mas en as arias rurals. As tres divisions dialectals mas grans de l'alemán —que coinciden con tres rechions topograficas definidas— son o baixo alemán, l'alemán central y l'alto alemán. Amás, o danés, o baixo alemán, o romaní y o frisón son reconixidas y protechidas oficialment por a Carta Europea d'as Luengas Rechionals u Minoritarias.
Relichión
thumb|250px|A [[Seu de Colonia.]] Os protestants (concentraus a o norte y a l'este) y os catolicos (concentraus a o sud y a l'ueste) representan o 62% d'a población alemana, un 31% por cada grupo. En total, 55 millons de personas perteneixen oficialment a una denominación cristiana. O grupo de personas no relichiosas, incluyindo-ie os ateos y agnosticos agrupan a o 28,5% d'a población total, mas que mas en as rechions de l'antiga RDA. Cuasi 3 millons de musulmans viven en Alemanya, mas que mas d'orichen turco. L'1,7% d'a población se declara cristiana ortodoxa, a mayoría provenients de Serbia y Grecia.
Alemanya tien o tercer numero mas gran de población chodiga d'o mundo. En 2004 mas d'o doble d'os chudigos que emigraban dende l'antiga Unión Sovietica lo feban a Alemanya antis que no pas a Israel; a població chodiga d'aquel anyo yera de 200.000 personas, muito superior a os 30.000 antis d'a reunificación.
Educación
A educación en Alemanya ye responsabilidat d'os Länder, con un chicot papel d'o gubierno central. A educación d'o kindergarten, no obligatoria, s'ofreixe pa os ninos entre os tres y os seis anyos, y dimpués a educación ye obligatoria mientres os siguients 10 anyos. A educación primaria tien una duración de cuatre anyos sin garra tipo d'estratificación. D'atra man a educación segundaria ye estratificada en cuatre tipos d'escuelas pendendo de l'habilidat d'o estudiant seguntes as recomendacions d'os suyos instructors: o chimnasio prepara a os ninos mas dotaus pa os estudios universitarios y tién una duración de ueito u nueu anyos, pendendo d'o Land. A Realschule tien un enfasi mas amplo pa os estudiants intermedios y tién una duración de nomás seis anyos. Pa rematar existe a Hauptschule pa a educación vocacional y a Gesamtschule u "escuela ampla" que combina as tres anteriors.
Gastronomía
A cocina alemana vareya d'una rechión a unatra y, a ormino, as rechions vecinas comparten cualques similituz culinarias (por eixemplo, as rechions d'o sud de Bavera y Suabia comparten cualques tradicions con Suiza y Austria).
O pan ye una parti muito important d'a cocina alemana y as panaderías alemanas producen arredol de 600 tipos prencipals de pan y 1200 tipos de pastels y bollos (clamaus Brötchen). Os quesos alemans represientan arredol d'o 22 por ciento de tot o queso produciu en Europa. En 2012, mas d'o 99% de toda a carne producida en Alemanya yera de cochín, pollo u vetiella. Os alemans producen as suyas omnipresents salchichas en cuasi 1.500 variedaz, incluidas Bratwursts y Weisswursts. Encara que o vin se ye tornando mas popular en muitas partis d'Alemanya, especialment amán d'as rechions vinicolas alemanas, a bebida alcoolica nacional ye a biera. O consumo de biera alemana por persona yera 110 litros en 2013 y sigue estando un d'os mas alteros d'o mundo. As normas alemanas sobre a pureza d'a biera se remontan a lo sieglo XVI.
Esporte
L'esporte ye una parti important d'a cultura y d'a vida d'os alemans, seguntes a Federación Alemana d'esportes Olimpicos (DOSB), que tién mas de 27 millons d'asociaus. A tercera parti d'a población d'o país fa bel esporte en un club u asociación esportiva en as mas de 2.400 que bi ha en as mas de 200.000 instalacions que tién o país.
Competicions esportivas
Bellas ciudaz d'Alemanya estioron as seus de beluns d'os escaicimientos esportivos mas importants d'o mundo como os Chuegos Olimpicos de Berlín 1936, os de Múnich 1972 y os Chuegos Olimpicos d'hibierno de 1936 en Garmisch-Partenkirchen.
Sofocles
Sofocles (en griego Σοφοκλῆς / Sophoklễs), naixito de Kolonos (una chicota ciudat en l'arredol d'Atenas) en 496 aC y muerto en 405 aC u 406 aC, estió un dramaturgo griego ateniense, considerato chunto con Esquilo y Eurípides uno d'os tres principals autors d'a trachedia griega, a lo menos d'os autors de qui a suya obra s'ha conservato. Estió l'autor de 123 obras teatrals, encara que nomás 17 d'as suyas s'han conservato. A suya obra profundiza en a psicolochía d'os suyos personaches, en representando heroes a sobén solitarios confrontatos a problemas morals, naixendo asinas a suya trachedia.
Montlluís
Montlluís (en francés Mont-Louis) ye una comuna catalana situata en o departamento francés de Pireneus Orientals, o districto de Prada, o cantón d'els Pireneus Catalans y a rechión d'Occitania.
A suya población ye de 284 habitants, en una superficie de 12,96 km².
Cheografia
A localidat de Montlluís ye situata a 1600 metros d'altaria sobre o livel d'a mar.
Manama
Manama (en arabe المنامة al-Manāma) ye a capital de Bahrein, con una población estimata de 157.474 en 2010. Ye situata en o norte d'o país.
Administración y vicos
Manama forma parte d'a Gubernación de Capital, una d'as cinco Gubernaciones de Bahrein. O Gubernador o alcalde ye Humood bin Abdullah bin Hamad Al Khalifa. A ciudat de Manama en os zaguers anyos ha creixido y ha sorbito os lugars más cletanos d'a redolada. Os nuevos vicos d'a ciudat ye:
Clima
O clima de Manama ye desertico, seguntes a Clasificación climatica de Köppen ye BWh con temperaturas muy calurosas tot l'anyo y precipitcions escasas.
División (desambigación)
O termin división puede fer referencia a os siguients articlos:
Alcanyiz
Alcanyiz (Alcañiz en castellano) ye una ciudat aragonesa, situada en la provincia de Teruel. Con una población de ye la segunda localidat mas poblada de Teruel y capital d'a comarca de loBaixo Aragón.
Cheografía
La parte viella ye en unas faixas fluvials pendidas d'o río Guadalop y la parte mas nueva s'escampa por la ribera de lo Guadalop radendo la huerta.
Historia
La mención mes antiga d'Alcanyiz ye la cita d'Al Udrí que diz que en Al-Kanisa acampó una expedición andalusí contra Isma-il Ibn Muza, que se trobaba en Zaragoza, y a on i habió una batalla en 878-879. Ibn Hayyan diz que en una campanya d'Abderramán III contra Pamplona en 924 pasó por as coras de Tudmir y Tortosa y abanzó ta la Marca Superior aturando-se en Alcanyiz, en los alfoces de Zaragoza, cuan s'enfilaba ta Tudela. L'escritor musulmán Yaqut da noticia d'Alcanyiz, Qānnīš en arabe, en los sieglos XII-XIII: un castiello (hisn) de l'Al-Andalus dependient de Zaragoza.
Alifonso I lo Batallero abanzó ta l'este ocupando Alcanyiz y plegando ta Horta de Sant Joan. Cuan morió Alifonso I los cristianos rebloron y perdioron Alcanyiz. La conquista finitiva se produció en 1157 cuan Remón Berenguer IV crebó una tregua con lo Rei Lop. N'ixe mesmo anyo Remón Berenguer tamién atorgó Carta de población a Alcanyiz. En lo Baixo Aragón s'establió l'Orden de Calatrava, y teneban lo castiello d'Alcanyiz como centro d'a auya comanda.
A primers de lo sieglo XIX Alcanyiz estió escenario de la batalla d'Alcanyiz cuan la Guerra de lo Francés.
Mientres que la Guerra Civil Espanyola, lo 3 de marzo de 1938, i habió un bombardeyo aerio efectuau per l'aviación italiana a las ordens de l'exercito nacional.
Toponimia
Lo toponimo Alcanyiz ye interpretau por bel autor como a partir de l'arabe al-kanai's ("las ilesias"), plural de al-kanisa. Belatros lo interpretan como d'orichen mozarabe a partir de lo latín CANNETUM ("puesto con muitas canyas"), arabizau en *Alcannit, y sutitución de la consonant en la terminación -it comparable a El Coronil u El Manzanil.
En lo suyo termin bi ha toponimos en aragonés como río Regallo, Virgen de los Pueyos, Pui Moreno, Pui Pinos, Las Torrazas (que da nombre a un chacimiento arqueolochico), y mesmo una de las suyas carreras principals tiene nombre en parte aragonés Calle Alejandre.
Demografía
thumb|Evolución de la población en la ciudat de Alcanyiz
Montaverner
Montaverner ye un municipio de la provincia de Valencia, situato en la comarca de la Val d'Albaida. La suya población ye de 1.833 habitants (2007), en una superficie de 7,4 km² con una densidat de población de 247,7 hab/km².
The Incredibles
The Incredibles (títol orichinal en anglés, enguerada en Aragón con o títol en castellano Los Increíbles) ye una cinta estatounitense de cine d'animación de l'anyo 2004, dirichida por Brad Bird y producida por John Walker con guión de Brad Bird, con as voces de Craig T. Nelson, Holly Hunter, Sarah Vowell, Spencer Fox, Jason Lee, Samuel L. Jackson y Elizabeth Peña.
Lobeznos
Lobeznos ye una localidat d'o municipio de Pedralba de la Pradería en a provincia de Zamora, en a comunidat autonoma de Castiella y Leyón. La suya población ye de 34 habitants.
Luengas y parlas
La luenga tradicional de Lobeznos ye l'astur-leyonés, en grau abanzau de substitución por part de lo castellano. La parla comarcal astur-leyonesa de Lobeznos se denomina "sanabrés" y se clasifica en l'astur-leyonés occidental chunto con lo mirandés que se charra a l'atro canto de la muga con Portugal.
Montalbà del Castell
Montalbà del Castell (en catalán Montalbà del Castell, en occitán Montalban del Castèlh, en francés Montalba-le-Château) ye una comuna catalana situata en o departamento francés de Pireneus Orientals, o districto de Prada, o cantón de la Vall de la Tet y a rechión d'Occitania.
A suya población ye de 120 habitants, en una superficie de 15,9 km².
Luenga
Se parla catalán de transición enta l'occitán como en Bellestar.
La Rinconada
La Rinconada ye un municipio andaluz situato en a comarca de l'Aria Metropolitana de Sevilla y provincia de Sevilla.
A suya población ye de 37.239 habitants (2011), en una superficie de 139,48 km² con una densidat de población de 266,98 hab/km².
Cheografía
A localidat de la Rinconada se troba situata a 10 metros d'altaria sobre o ran d'a mar, a una distancia de 6 km d'a ciudat de Sevilla, a capital d'a suya provincia.
Antiga Grecia
thumb|300px|L'Antiga Grecia, [[550 aC.]] L'Antiga Grecia, a Grecia Clasica u a Civilización Helenica son os nombres con que se conoixe o periodo d'a historia griega, mientres un milenio, dica la muerte d'Aleixandre lo Gran, escaicimiento que marcarba lo comencipio d'o periodo helenistico. L'Antiga Grecia ye considerata por os historiadors como l'alacet d'a cultura occidental. A cultura griega tenió una poderosa influencia en l'Imperio Romano, y en cheneral sobre tota la cultura occidental, sobre la cual ha influito y continua influindo, sobretot en a luenga, a politica, os sistemas educativos, a filosofía, a ciencia, l'arte y l'arquitectura d'o mundo moderno, estimulando lo Renaiximiento d'a Europa Occidental y mientres o neoclasicismo en os sieglos XVIII y XIX en Europa y America.
La Rinconada
Cheografía
D'o suyo termin fan parte os lugars de la Rinconada y San José de la Rinconada.
Antiga Grecia
L'Antiga Grecia u Helada ye un termin emplegato ta referir-se a lo mundo de parla griega de l'antigüidat. Se refiere no nomás a la peninsula cheografica d'a Grecia moderna, tamién a totas las arias d'a cultura griega que fuoron colonizatas por os griegos:
Chipre y as islas d'o mar Echea, a costa d'Anatolia, Sicilia y o sud d'Italia (rechión conoixita allora como a Magna Grecia), antimás de diversos asentamientos y colonias d'os actuals estatos d'Albania, Bulgaria, Echipto, o sud de Francia, Libia, a costa mediterrania d'a Peninsula Iberica y Ucraína (a peninsula de Crimea). Tamién se bi incluye os territorios de l'anterior Imperio Persa Aquemenida dimpués d'as conquistas d'Aleixandre lo Gran.
Los Maniles
Los Maniles ye una localidat d'o municipio de Fresno de Sayago en a provincia de Zamora, en a comunidat autonoma de Castiella y Leyón. A suya población ye de 81 habitants.
Tetrao urogallus
L'aurón u gallo montesino u pavo montesino (Tetrao urogallus (Linné, 1758) ) ye una au d'a orden d'os Galliformes y familia Phasianidae que se troba en Europa y ye famosa per a suya exhibición de parada nupcial. Ista au amuestra un dimorfismo sexual extremo, con masclos quasi o dople d'a grandaria d'as fembras. A población mundial ye catalogada como de menor preocupación seguntes l'IUCN, encara que as poblacions d'Europa central y sud son disminuyindo y se troban muit esflecadas.
thumb|250px|left|Un aurón fembra (Tetrao urogallus).
Seu de Roda d'Isabana
A Ilesia parroquial de Sant Vicent mártir de Roda ye una antiga Seu romanica aragonesa situata en o lugar de Roda d'Isabana, Ribagorza (Uesca). Ye conoixita como a Seu de Roda d'Isabana encara que dende 1851 ya no ye seu bispal. Ye o lugar más chicot d'Espanya con una seu.
A ilesia actual ye d'os sieglos XI y XII, encara que enduró reformas importants en o sieglo XVIII, quan se construyó o portico sud y a torre que destaca en ixa frontera. En 1924 ye estada declarada Molimento Nacional.
Historia
left|thumb|200px|Torre Fue fundata por Remón II, Conte de Ribagorza. A primer noticia que se tiene d'a Seu de Roda ye a d'a suya consagración, l'1 d'aviento de 956, quan se debantó a diocesi de Roda. Manimenos, ixe templo l'arrasoron as tropas d'Abdalmalik en 1006. Seguntes as restas arqueolochicas, yera un edificio de tres naus trestalladas en 5 tramos.
A nueva construcción, mandada por Sancho o Mayor, fue consagrada de nuevas por o bispe Arnulfo ta par de 1030, y fue adedicada ta os santos paleocristians Vicent y Valero. A reconstrucción s'encetó en o estilo romanico lombardo, anque en as envueltas de Sancho o Mayor o prochecto se modificó, y os mayestros d'obras navarros alportoron una nueva concepción d'a obra, relacionada con o Camín de Sant Chaime. O prochecto orichinal contemplaba un edificio de tres naus con una cabecera triple d'absides semicerculars.
En o reinau de Sancho Remíriz se remató a construcción, en terminar a cabecera y se debantó una torre en o costau sud. A principios d'o sieglo XII s'alzoron as tres naus y se construyoron criptas en os absides, ta o que fue menister elevar o suelo. A portalada, que se troba en o muro sud, ye d'o sieglo XIII, anque ye cubillada baixo un portico moderno.
En o costau norte se i achunta o claustro y a capiella de Sant Agustín, de nau unica y abside semicercular. Muito dimpués, ya en o sieglo XVIII se construye o portico sud y a torre actual.
Una comunidat agustina l'habitó dica 1757. En 1787 a suya condición de seu fue rebaixada ta colechiata, con o ran de concatedral sufragania de Leida, y dimpués ta ilesia parroquial con o ran d'arciprestato, estando hue una ilesia parroquial pertenexient t'a Diocesi de Balbastro-Monzón.
Descripción
thumb|300px|right|Cripta En a suya frontera exterior a cabecera presenta arquiellos ciegos y bandas verticals (lesenas), motivos decorativos caracteristicos d'a arquitectura romanica lombarda. En l'alzau se veye a presencia d'as criptas. L'abside norte fue substituyiu por unatro de barroco.
O cubrimiento d'os absides se fa con vueltas de canyón apuntadas en o presbiterio, y vueltas de cuarto d'esfera en a nau central que, encara que zaboyada por o retablo barroco, encara se puede veyer si se rodía este.
Debaixo d'a cabecera se troba tres criptas en livels diferents. A cripta central, u Cripta de Sant Remón (porque bi ye apedecau Sant Remón, bispe muerto en 1126), ye a más complexa y ampla, con tres naus con cabecera semicercular. A cripta de l'abside sud s'ha escubierto recientment, y a d'o costau norte, conoixida como Archivo y Sala d'o Trasoro, tiene pinturas murals romanicas.
Cascant (desambigación)
Cascant puet estar:
Muriello de Río Leza
Muriello de Río Leza (Murillo de Río Leza en idioma castellano y oficialment) ye un municipio d'a comunidat autonoma uniprovincial d'a Riocha, ubicau en a comarca de Logronyo.
A suya población ye de 1.750 habitants (2008) en una superficie de 46,06 km², con una densidat de población de 37,99 hab/km².
Cheografía
A localidat de Muriello de Río Leza se troba situada a 407 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, a una distancia de 14 km d'a ciudat de Logronyo, a capital d'a suya comarca y d'a Riocha. Ye a o canto d'os ríos Leza y Jubera.
Immanuel Kant
Immanuel Kant, naixito de Königsberg (Prusia Oriental, Reino de Prusia, hue Kaliningrado, Rusia) o 22 d'abril de 1724 y muerto tamién en a ciudat de Königsberg o 12 de febrero de 1804, estió un filosofo alemán, considerato uno d'os prencipals representants d'a Ilustración.
Districto de la Châtre
O districto de la Châtre (en francés Arrondissement de la Châtre) ye un districto d'o departamento francés d'Indre, en a rechión de Centro-Val de Loira.
A suya población ye de 33.540 habitants (2008) en una superficie de 1.323 km², con una densidat de población de 25 hab/km².
A capital d'o districto ye a subprefectura de la Châtre (en francés la Châtre), y en fan parte 3 cantons y 51 comunas.
Biddanoa Franca
Biddanoa Franca (Biddanoa Franca en sardo; Villanovafranca, en italiano y oficialment) ye una comuna sarda en a provincia italiana de su Campidanu de Mesu y rechión de Cerdenya, que feba parte de l'antigo reino de Cerdenya.
A suya población ye de 1.491 habitants (2006) en una superficie de 27,46 km², con una densidat de población de 54,30 hab/km².
Cheografía
A localidat de Biddanoa Franca ye situata a 292 metros d'altaria sobre o livel d'a mar.
Sor Citroën
Sor Citroën (títol orichinal en castellano, enguerada en Aragón con ixe mesmo títol) ye una cinta de cine espanyol de cine de comedia de l'anyo 1967 dirichida por Pedro Lazaga seguntes un guión orichinal de Pedro Masó y Rafael J. Salvia, con una Banda Sonora Orichinal d'Antón García Abril, una dirección de fotografía de Juan Mariné y una producción cinematografica de Pedro Masó ta las productoras Pedro Masó Producciones Cinematográficas y Filmayer Producción, S.A., y con a participación en l'elenco d'a cinta, entre d'atros, d'os actors Gracita Morales, José Luis López Vázquez, Rafaela Aparicio, Juanjo Menéndez, Mari Carmen Prendes, Rafael Alonso, Andrés Mejuto, Antonio Ferrandis, José Sacristán, Margot Cottens y Luis Sánchez Polack.
Se tracta d'una cinta ambientada en a ciudat de Madrit en o momento actual d'a cinta, en 1967, que conta la historia d'una moncha que vive en un convento y a on, encara que fa un poder ta adaptar-se-ie, finalment os resultaus no son como ella espera, y que consigue convencer a la superiora d'o convento ta mercar un auto, un Citroën 2CV, ta poder desembolicar millor as labors propias d'o convento. O suyo rodache d'escaició en Robledo de Chavela (Comunidat de Madrit), en Madrit, en Alcalá de Henares (Comunidat de Madrit) y en La Robla (Leyón, Castiella y Leyón).
Unión Deportiva Fraga
thumb|325px|right|A U. D. Fraga en un partido d'o [[2006 en a Rechional Preferent d'Aragón.]]
A Unión Deportiva Fraga (en aragonés Unión Esportiva Fraga, en catalán Unió Esportiva Fraga) ye un club de fútbol espanyol, d'a ciudat de Fraga en a provincia de Uesca. Establito en 1947, chuga actualment en a Rechional Preferent d'Aragón.
Estadio
O club chuga os suyos partidos en o estadio de La Estacada, que ye de céspet natural.
Viello Sobrarbe
O Viello Sobrarbe ye una subcomarca situata en a metat meridional de Sobrarbe, a l'este d'a Cinca, río que la desepara d'A Fueva. Historicament diz que i naixió lo condau medieval.
Como A Fueva de Tierrantona y a Ribera de Mediano puede asimilar-se a la depresión intrapirinenca, que ixo ye, lo espacio que i ha d'entre as sierras interiors y as sierras exteriors pirenencas.
Con denominación de Viello Sobrarbe s'agrupan tres cuencas hidrolochicas que drenan a subcomarca en tres direccions: norte, este y sud. A primer ye a semi-meseta de Buil, con poblacions como A Torriciella y Buil, y que corresponde con a cuenca hidrolochica de lo río Ena, que desaugua en dirección norte en o río Ara aman de Guaso. Ista semi-meseta tiene una altitut en elevación muit poco sensible anque quasi constant, con bells tozals y arias de terreros intercalatas, y culmina en dirección a L'Arcusa, aman de Castellaz, a on que i naixe l'Ena. Se troba deseparata de a val d'o río Cinca per o modesto sarrato de Bruello, y de a val de l'Ara per as sierras de Sieste y de Guaso.
Janet Gaynor
Janet Gaynor (nombre artistico de Laura Augusta Gainor), naixita de Philadelphia (Pennsilvania) o 6 d'octubre de 1906 y muerta en Palm Springs (California) o 14 de setiembre de 1984, estió una actriz estausunidense, activa en o mundo d'o cine estausunidense dende meyaus d'os anyos 1920 dica la suya muerte, encara que tenió un periodo d'inactividat mientres os anyos 1940.
Viello Sobrarbe
Estrictament en sud de la fondonada de Buil se troba la val d'o río Susía, una vegada se trescruza lo modesto sarratet que i ha per alto de L'Arcusa, con una discreta altitut que ronda os 1.000 metros sobre o nivel d'a mar, pero que representa a culminación de la semi-meseta de Buil y a la vegada la divisoria d'entre a dita semi-meseta y a val d'o Susía. Ista valleta incluye localidaz que fan parte d'o municipio de L'Aínsa (como Castillón, L'Arcusa, Mondot u Elsón) y d'o municipio de L'Abizanda (Lamata). O Susía desemboca en a Cinca en o Mesón de Ligüerre, per lo que creya una baixant moderata y muit solana, rica en formacions de terrero y d'especial interés cheolochico y cheomorfolochico, que limita en sud con a sierra d'Elsón u «de Sant Benedet», a qual concabe la Penyarrueba (1.107 m) y os puertos de «l'Alto'l Pino» (857 m) y de Sant Crapás (810 m); limita tamién en este con os altos de l'Eripol, y en norte y nort-ueste con os mes discretos que son os sarratos de L'Arcusa (ya mencionato) y de Pelegrín y A Capana.
Janet Gaynor
Premios
Janet Gaynor recibió un premio Oscar a la Millor Actriz en 1929 por o suyo papel en as cintas Seventh Heaven, de Frank Borzage, Street Angel, tamién de Frank Borzage, y Sunrise, de F. W. Murnau. Ye o primer Oscar d'ista categoría que se concedió.
Viello Sobrarbe
A tercer cuenca hidrolochica ye la d'o río Vero, que dende que naixe en as garras d'o tozal de Crapamote (1.299 m), aman de Puimorcat, esnaviesa mes de 20 km en territorio d'a comarca de Sobrarbe d'antes no l'abandona per Lecina, formando lo que se conoix como «Tierra de Buxo» (sinonimo popular de la «val de l'Alto Vero»). A Tierra de Buxo, como tamién pasa con a val d'o Susía y a de l'Ena, no tiene una divisoria important que la desepare d'as altras zonas que s'engloba en o «Viello Sobrarbe», sino que se troba bien comunicata a traviés de la loma d'os altos d'Eripol y per alto d'Almazore con a vecina val d'o Susía, lo que fa posible a suya continuidat en a subcomarca. Fan parte, per orientación cheografica, de la dita val de l'Alto Vero u «Tierra de Buxo», l'aldeyeta ganadera de Puimorcat (no pas o despoblato de Morcat, que ye en a cabecera d'a val de Sieste), en o termin municipal de l'achuntamiento de Boltanya, os lugars de Sasa de Surta, Paúls, Santa María de La Nuez y O Coscollar, en o termin municipal de L'Aínsa-Sobrarbe, y tamién Betorz, Almazore, L'Hespitalet, Lecina y Barcabo, en o termin municipal que ha nombre como lo zaguer.
A muga mes meridional d'a comarca de Sobrarbe la estableixe a foz d'o río Vero, en sud de Lecina, que s'adintra en o termin municipal d'Alquezra, que ya fa parte d'a vecina comarca d'o Semontano de Balbastro. En sud de la Penyarrueba, en a baixant de solano de la sierra d'Elsón, se troba la población de Suelves, que anque fa parte d'o termin municipal de Barcabo, se troba fisicament en a cuenca d'o barranco de La Llastra, per alto de Naval, localidat dende a que ye millor accesible que no dende Barcabo, per lo que puede considerar-se que fa parte cheograficament de lo Semontano de Balbastro anque politicament Suelves sía adscrito a un municipio sobrarbenco.
Branca aragonesa
A Branca aragonesa son una serie de sierras d'o Sistema Iberico Central a lo norte u a lo este d'a Depresión de Calatayú-Teruel y fuesas tectonicas relacionatas.
Perteneixen a esta branca a Sierra de Moncayo, a Sierra de la Virchen, a Sierra de Cucalón, Sierra de Sant Chust, a Sierra de Bicort, a Sierra de Gúdar, atras sierras d'o Macizo d'o Mayestrato y Penyagolosa. A Sierra de Chabalambre s'inclui en a branca aragonesa seguntes Solé Sabarís.
En o sector "Arco de Beceit-Portalrubio" bi ha cabalgamientos y plegos con direccions intermedias entre as d'o Sistema Iberico y as d'as Catalanides.
En o sector oriental y dende o Mayestrato totas as aliniacions estructurals d'a cordelera quedan tallatas por un sistema de fallas escalonatas de dirección cuasi norte-sud paralelas a la costa que funden a cordelera baixo a mar. Os vulcans d'Els Columbrets y Cofrentes son asociatos a estas fallas.
O Paleozoico aflora en una extensión gran, a potencia d'o Mesozoico ye menor. Esto podría significar que yera una zona sedimentaria mas alta u un umbral sedimentario.
Existe un Permo-Trías discordant sobre o Paleozoico plegato en a orochenia hercinica, con facies chermanica. Ye menos potent que en a branca castellana y incompleto. O Bundsandstein (rodeno) manca sobre bels releus paleozoicos, en os que ye dencima o Muschelkalk dreitament. O Keuper tiene poco espesor, ye mas detritico y nomás tiene bella impotancia y desembolique d'Evaporitas en o sudest, en a Cuenca d'o Mayestrato, a sola zona on tamién apareixen as dos barras dolomiticas d'o Mushcelkalk.
Mariano Haro
Mariano Haro Cisneros (Becerril de Campos, Palencia, 27 de mayo de 1940), ye un atleta huei retirato d'a competición d'alto nivel, que estió especilizato en prebas de fundo y campo a traviesa.
Dentre d'o suyo amplió palmarés cal destacar que estió subcampión d'o mundo de campo a traviesa tres vegatas en os anyos 1973, 1974 y 1975 y campión d'Espanya de diferents prebas 27 vegatas. Dimpués d'a suya carrera esportiva estió politico estando alcalde d'o suyo pueblo Becerril de Campos dende 1979 dica 2003.
Cantón de Riscla
A suya población yera de 6.821 habitants (1999) en una superficie de 231,28 km², con una densidat de población de 29,49 hab/km², y en feban parte 21 comunas. A suya capital yera a ciudat de Riscla.
Drosophila melanogaster
A mosca d'o vin (Drosophila melanogaster (Meigen, 1830) ) ye una especie d'insecto d'a orden d'os Diptera y familia Drosophilidae que se fa servir tipicament en investigación a resultas d'o suyo rapido ciclo de vida, chenetica relativament simple con nomás quatro pares de cromosomas y gran cantidat de descendents per cheneración. Orichinalment yera una especie africana. D. melanogaster ye una plaga común en fogarils, restaurants y atros puestos an se sirven birollas.
Iacca
Iacca (u Iaka, en escritura iberica 25px) yera una ciudat, capital d'o pueblo prerromano d'os iaccetans, que se trobaba en o puesto de l'actual Chaca. Fue conquistada por Marco Poncio Catón, conoixiu como Catón o Viello en l'anyo 194 aC. Cudió moneda con alfabeto iberico y emitió dos series de ases.
Drosophila melanogaster
Presientan dimorfismo sexual; as fembras miden uns 2,5 mm de luengo; os masclos son un mica mas chicotz con a esquena mas fosca. En condicions optimas de creiximiento a 25 °C, a esperanza de vida de D. melanogaster ye d'uns 50 días dende lo uego dica la muerte.
Iacca
Con a reforma provincial d'Augusto entre os anyos 7 y 2 aC, o territorio d'os iacetans pasó a fer parti d'a Hispania Tarraconense, y adintro d'ista provincia d'o convento caesaraugustano.
Drosophila melanogaster
Prencipiando con a proposada de 1901 de Charles W. Woodworth sobre l'emplego d'ista especie como organismo modelo, D. melanogaster contina estando ampliament emplegau pa la investigación biolochica en chenetica, fisiolochía, patochenesi microbiana y evolución d'o ciclo vital. Dica 2017, s'han atorgau cinco premios Nobel a scientificos per o suyo treballo con iste animal.
Fabián Roncero
Fabián Roncero Domínguez, conoixito esportivament como Fabián Roncero y naixito de Madrid, o 19 d'octubre de 1970, ye un atleta espanyol, que estió un d'os millors atletas d'as prebas de fundo d'Europa. Estió recorman espanyol d'a maratón y huei tién os récords d'Espanya de 10.000 metros lisos y meya maratón estando iste zaguer tamién récord d'Europa mientres o periodo 2001-2015.
En l'anyo 1997 estió premiato con o Premio Prencipe d'Asturias d'os Esportes como integrant de l'equipo espanyol de maratón.
Berrueco
Berrueco ye un municipio aragonés de lo Campo de Daroca (Zaragoza). La suya población yera de  habitants, en una superficie de 19,5 km² y con una densidat de población de 0 hab./km².
Cheografía
250px|thumb|right|[[Envista cheneral.]] Ye situau en una suau costera entre la laguna de Gallocanta y un cabezo a on trobamos las torres de l'antigo Castil de Berrueco u Castelpedrés.
Toponimia
250px|thumb|[[Cuarcita armoricana aflorando en Berrueco y crebada en bloques poligonals.]] Lo primer nombre que tenió estió Castiel Pedrés / Castel Pedrés / Castil Pedrés, toponimo que cambió ta Castel Berrueco / Castil Berrueco en lo sieglo XV, pa simplificar-se en Berrueco en lo sieglo XVII.
La primera mención d'este lugar ye en lo texto d'adchudicación de decimas y primicias de 1205 por part de Remón de Castrocol y figura como Castielpedres u Castelpedres.
Dica 1414 en toz los textos medievals figura con variants d'estos toponimos. Por eixemplo en lo "libro de la manifestación d'el Morabetín de las aldeyas de la Comunidat de Daroca" (1373) s'escribe Castiel Pedrés.
En castellano medieval la sal petrés yera a sal chema y presenta sufixo -és, sufixo que deriva de lo latín -ENSIS, y ye indicador de chentilicios y habitadors de diferents medios. Por eixemplo LUTENSIS significa "que habita lo buro", PISCINENSIS significa "piscinero". Pedrés se puet interpretar a partir de lo latín PETRENSIS ("que ye en a piedra", "que habita en a piedra"). En consecuencia Castiel Pedrés significaría cualquecosa como "castiello en las piedras", "castiello en las penyas", "castiello en lo tormagal".
En 1442 ya figura como Castilberueco, en un documento que reculle un conflicto entre Daroca y las suyas aldeyas. En 1454 dos documentos recullius por un notario darocano contrimuestran que Castilberrueco corresponde a l'anterior Castilpedrés:
Cuan se constituye a Sobrecollida de Daroca lo nombre ye Castelberrueco. En lo fogache de 1495 s'escribe Castelberrueco. En lo libro de João Batista Labanha Itinerario del Reyno de Aragón (1610-1611) s'escribe Castelberrueco, pero se sinyala en lo mapa como Berrueco. Seguntes Antonio Ubieto Arteta esta localidat se diz Castelberrueco dica 1646 y simplament Berrueco dende 1713.
Microtoponimos
250px|thumb|[[Envista de la sierra de Penya Alta dezaga de Berrueco con Los Poyatos a la dreita, despartius de la resta de la sierra por lo collau Poyatos.]] Se conoixe una serie de microtoponimos documentals de la Edat Meya tardana por textos de 1490: La Boteosa, Los Pozuelos, La Canyadilla Fonda, Carrera Castellar, loma Llana, loma Allendes, Los Majuelos, carrera La Losilla, Los Villares, La Molatilla, Las Madrigueras, fuent de Gonçalvo, La Hoya Gómez, El Lomazo, Enebralejo de Val de Ariento, camino de Castexón, canyada el Serrano, carrera Gallocanta, La hoya Pero Molina, collado El Juncarejo, La Ubacuela, Ombría el Poço, carrera de Tornos, carrera La Fuent, Las Longuillas, Fondón del Aldea, carrera Castellar, El Pozo, El Navaxo, El Varridillo, La Uba, La Riba, el regaxo, Los Pedregales, Las Pontezillas, El Castellejo, La Cequya, Canyada el Serrano, La Losilla, Los Villares ,El Castellar, Loma Lana, Las del Castellano, Foya Gomez, El Carrascal, Val d'Ariento, Foyanto, La Fuent, La Çaquez, El Pozo y La Corona.
En microtoponimia actual se puede trobar toponimos relacionaus con los anteriors: las lomas Botiosas, Los Pozuelos, Carracanyadilla, Castellar, Castillares, Castillón, loma Llana, cerro de la Silla, Los Villares, Concejo Villares, Carralaloma, Hoya Gómez, Madriguera, Lomazo, barranco Valdaliento, Fuente Gonzalvo, Fuente (de) Gonzálvez, arroyo Fuente Gonzálvez, Longuillas, Navajo, ribazuela, Los Pedregales, cerro del Castillejo, Canyaserrano, barranco de la Sacuez y paso de la Sacuez.
Atros microtoponimos actuals son: Aliagares, Ainzano, Los Arbellones, Azafranar, Los Arenales, La Cantera, Castillón, Fuente de la Cerrada, Cornejales, La Corona, Costera, Costerón, Costillares, La Cruceta, El Escorial, barranco Gargamello, Gralachea, los Lagunazos, loma Lindes, loma Liendres, Manzanera, La Marieta, cerro Mediano, La Noguera, loma Parda, Los Paretanyos, Los Paretazos, Pedrizas, Pedriza d'el Prado, Fuente Povaya, Los Poyatos, collado Poyatos, Ramblares, El Rubial, El Setar, Travesadas, barranco Trascastillo, El Ustalejo, barranco del Vergal, paso de Villarrubio y Viso.
Historia
Berrueco feba part de la Comunidat d'Aldeyas de la Comunidat de Daroca. Yera en la Sexma de Gallocanta por estar en la part occidental a on se troba la cuenca endorreica.
Montboló
Montboló (en francés Montbolo) ye una comuna catalana situata en o departamento francés de Pireneus Orientals, o districto de Ceret, o cantón d'el Canigó y a rechión d'Occitania.
A suya población ye de 192 habitants, en una superficie de 21,98 km².
Basaharau
180px|thumb|Basaharau y [[Basandere]] Basaharau, Bonharau u Bosnerau ye como se le diz en as vals d'Ansó, Tena y Broto a o "Sinyor d'as selvas", personache d'a mitolochía altoaragonesa.
Basaharau ye un bigardo de pelo largo que le tapa toda a esquena y que aduya y proteche a pastors y rabanyos d'as tronadas y as fieras d'as selvas. Si os rabanyos lo sienten, lo saludan fendo sonar as suyas esquillas.
Cuan dondia por as selvas deixa unas pisatas estranias. En una d'ellas se puede reconoixer un piet humán, pero l'atra ye redoldiata como a tronca d'un arbol. Diz a falordia, que como os diaples, o Basaharau quedó coixo dimpués de perder a guerra en o Cielo y cayer enta a tierra.
En as vals vecinas d'o pireneu navarro y Euskal Herria a iste personache se le diz Basajaun (que en euskara significa literalmente Sinyor d'os Bosques).
Districto d'Issoudun
O districto d'Issoudun (en francés Arrondissement d'Issoudun) ye un districto d'o departamento francés d'Indre, en a rechión de Centro-Val de Loira.
A suya población ye de 36.130 habitants (2008) en una superficie de 1.182 km², con una densidat de población de 31 hab/km².
A capital d'o districto ye a subprefectura d'Issoudun (en francés Issoudun), y en fan parte 4 cantons y 49 comunas.
Montoriol
Montoriol (en francés Montauriol) ye una comuna catalana situata en o departamento francés de Pireneus Orientals, o districto de Ceret, o cantón d'els Aspres y a rechión d'Occitania.
A suya población ye de 212 habitants, en una superficie de 11,10 km².
Cuco
thumb|right|250px|Un cuco [[Oligochaeta|oligoqueto, a lombriz Lumbricus terrestris.]] Cuco (d'o latín <CUCUS) ye un nombre popular que s'aplica, en aragonés, a qualsiquier animal invertebrau de forma vermiforme; ixo ye, a os invertebraus sin patas, de cuerpo cilindrico y mas largos que no amplos.
Happy Feet
Happy Feet (títol orichinal en anglés, enguerada en Aragón con o títol en castellano Happy Feet: Rompiendo el hielo) ye una cinta estatounitense de cine d'animación de l'anyo 2006, dirichida por George Miller y producida por Bill Miller, George Miller y Doug Mitchell con guión de Warren Coleman, John Collee, George Miller y Judy Morris, con as voces de Elijah Wood, Robin Williams, Brittany Murphy, Hugh Jackman, Nicole Kidman, Hugo Weaving, Anthony LaPaglia, Magda Szubanski y Steve Irwin.
Cuco
Popularment, s'aplica de forma impropia a las larvas d'os insectos holometabolos, por a similitut morfolochica con os verdaders cucos. A parola cuco tamién s'aplica en aragonés, despectivament, a qualsiquier invertebrau que se considera desagradable anque a especie no tienga una metamorfosi holometabola: "Os cucarachos son uns cucos fastiosos", "Le he sacau as caparras a o can. Siempre me pilla cucos", etc.