cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Susmior
Susmior (Susmior en occitán, Susmiou en francés y oficialment) ye una comuna occitana en o departamento francés de Pireneus Atlanticos, districto d'Aulorón, cantón d'o Corazón de Biarn y rechión de Nueva Aquitania. A comuna yera parte de l'antiga provincia d'o Biarn.
A suya población ye de 287 habitants (2006) en una superficie de 3,50 km², con una densidat de población de 82 hab/km².
Cheografía
O territorio d'a comuna de Susmior ye situato a una altaria meyana de 121 metros sobre o livel d'a mar, con altarias minima de 117 y maxima de 181 metros. O territorio ye trescruzato por a Gave d'Aulorón, afluent d'a Gave de Pau, por o río Lausset, afluent d'a Gave d'Aulorón, amás de bells chicotz rigachuelos.
Mugas
O termin municipal de Susmior muga a lo norte con Castètnau-Camblong; a l'este con Navarrencs; a o sudueste con Angós; y a lo sud con Sus.
Francho Rodés Orquín
Francho Rodés Orquín (Sarinyena, 1960) ye un escritor aragonés que ha escrito cuantos libros de poesía y lexicografía en luenga aragonesa. Iste licenciato en Filolochía Hispanica fue profesor en o IES Biello Aragón de Samianigo, miembro de l'Academia de l'Aragonés (que en ye vocal d'Investigación) y d'o Rolde O Caxico. En agosto de 2009 se'n dio de baixa d'o Consello d'a Fabla Aragonesa y d'o Consello Asesor de l'Aragonés. En lo politico se presento en las eleccions al Senado por Chunta Aragonesista en 1989.
En a decada d'os 1980 publicó os libros de poesía:
Ye coautor d'o libro "Antroponimos aragoneses" (1989) y autor d'o "Bocabulario aragonés d'o botero Pedro Lafuente", editato en 1996. En ixe mesmo anyo colaboró en o "Bocabulario aragonés d'abes d'Europa". Ha treballato en o curriculum de luenga aragonesa ta Educación Segundaria que decamín amaneixerá. Ye coautor d'o "Bocabulario Monegrino" (2005), que reculle un numero important de dentratas (bellas 7.700) y de ''Un borguil de parolas. Bocabulario Dialeutal Escolar'' (2006).
Ha publicato bells articlos entre os que destacan: "O cambeo -m- > -n- en bels morfemas de cuatrena persona" (1999), "Proposa d'una metodolochía lesicolochica de l'aragonés estándar ta zenzias esperimentals con un eixemplo: a tabla periodica d'os elementos" (2004) u bella resenya como "L'aragonés de Sasa de Sobrepuerto" (2006). En 2007 s'ha encargato d'a traducción y la edición d'o treballo "El Aragonés Literario a Finales del Siglo XIV. El Testimonio Del Libro Del Trasoro", d'a profesora Dawn E. Prince (d'a Iowa State University), publicato en en a revista dichital EDACAR (Academia de l'Aragonés). Tamién ye estato o corrector d'a traducción ta l'aragonés d'Os cuatre Ebanchelios de Nuestro Siñor Chesucristo, feita por o escolapio P. Pedro Recuenco y publicata en 2008.
En 2016 publicó la edición critica d'o Libro del Trasoro de Brunetto Latini (colección Larumbe, Prensas de la Universidad de Zaragoza, 2 volumens), con un estudio lingüistico y un vuedau lexico.
Liga Espanyola de Baloncesto 1958
L'anyada 1958 d'a Liga Espanyola de Baloncesto estió a segunda edición de dita competición. Participoron diez equipos, d'os quals quatro yeran nuevos en a liga. O ganador teneba o premio de chugar a Copa d'Europa l'anyada siguient y os dos ultimos d'a clasificación final se chugaban o puesto de baixata. Prencipió o 19 de chinero dica o 15 de mayo. O campión estió, como l'anyada anterior, o Real Madrid.
Arturo Daudén Ibáñez
Arturo Daudén Ibáñez conoixito profesionalment como Daudén Ibáñez, naixito de Cantaviella, Provincia de Teruel o 9 de chulio de 1964, ye un arbitro de fútbol espanyol actualment retirato, que estió arbitro internacional y d'a Primera División de Fútbol d'Espanya, perteneixent a o Comité d'Arbitros d'Aragón. Fue premiato en l'anyo 1995 con o Premio Don Balón a o millor arbitro y con 244 partius dende 1994 dica 2009 en primera división ye o seteno arbitro con mas partius en ista división.
Benedet XIII d'Avinyón
Benedet XIII, papa d'Avinyón, mas conoixito con o nombre de Papa Luna, naixió como Pero Martínez de Luna, d'Illueca, Aragón en 1328 y morió en Peniscola, Valencia, en 1423.
Refirmó a Roberto de Chinevra y fue esleito por os cardenals franceses a la muerte de l'antipapa Climent VII, o 28 de setiembre de 1394. 120px|thumb|left|Escudo d'o Papa Luna en un baculo episcopal. A la muerte d'o papa Urbán VI, en 1389, os cardenals italianos eslioron a Bonifacio IX; por tanto, a esleción de Benedet continó o cisma d'a Ilesia Catolica.
A mayor parti d'a Ilesia no reconoixió a Benedet. A Corona d'Aragón estió a que mas fuertement refirma a Benedet, en particular animatos por Sant Vicent Ferrer, que tien o reconoiximiento d'o reino d'Escocia, o reino de Castiella y o reino de Navarra. En 1397, a ilesia francesa, que l'heba refirmato, refusa decantar-se por dengún d'os dos. De feito, en 1398 Benedet estió feito preso en o suyo palacio d'Avinyón. O Concilio de Constanza desemboca en que Benedet XIII s'eslampa ta Peniscola, a on se fació fuerte mientres muitos anyos en o castiello d'a villa.
Benedet, a la fin, abdica en 1417, encara que siempre refusa a esleción d'o papa Martín V. Manimenos, Benedet mantenió o reconoiximiento d'o reino d'Escocia, o reino de Castiella, o reino de Navarra y a Corona d'Aragón, dica a suya muerte.
A la fin, bels cardenals creyatos per él li miroron un succesor en a persona de Climent VIII de Peniscola encara que uns atros cardenals nomenoron sucesor a Benedet XIV.
Tenió un papel muit important mientres o interregno de 1410-1412 en a Corona d'Aragón refirmando a Ferrando de Trastamara. Estió Benedet XIII qui proposó fer un compromís, que os parlamentos convocoron en Casp en 1412.
En o castiello de Peniscola existe un museu adedicato a la suya historia y a los anyos que pasó en o castiello d'ista villa.
Tanta estió a suya tozoludez que bi ha un dito castellano que diz "seguir en sus trece", en referencia a o suyo nombre Benedet XIII.
Santiago Jaime Latre
Santiago Jaime Latre conoixiu profesionalment como Jaime Latre, naixiu de Sarinyena, Provincia de Uesca o 17 de chunio de 1979, ye un arbitro de fútbol espanyol d'a Primera División de Fútbol d'Espanya y que tamién ye arbitro internacional y que perteneixe a o Comité d'Arbitros d'Aragón.
Fue premiau en l'anyo 2012 y 2013 con o Silbato d'Oro a o millor arbitro d'a Segunda División d'Espanya. En a temporada siguient puyó ta Primera división arbitrando o suyo primer partiu, un Getafe CF contra UD Almería o 29 d'agosto de 2014 dende alavez acumula mas de 300 partius. En l'actualidat y dende a temporada 2022/23 es arbitro asistente de video en Primera división.
Javier Nasarre
Javier Nasarre Mora (24 d'agosto de 1986 en Balbastro) ye un chugador profesional aragonés de baloncesto. Tien una altaria de 2,08 metros y ocupa a posición de pivot. En l'actualidat chuga en o Amics Castelló d'a liga LEB Plata d'Espanya.
Eduardo VIII d'o Reino Uniu
Eduardo VIII d'o Reino Uniu, naixito de White Lodge (Londres, Reino Uniu) o 23 de chunio de 1894 y muerto en Neuilly-sur-Seine (Altos d'o Sena, Francia) o 28 de mayo de 1972, estió un rei d'o Reino Uniu dende o 20 de chinero de 1936 dica l'11 d'aviento de 1936, cuan abdicó ta estar conoixito como duque de Windsor y casar-se con a estausunidense Wallis Simpson. Yera fillo de Chorche V d'o Reino Uniu y d'a suya muller María de Teck.
Vièlanava de Navarrencs
Vièlanava de Navarrencs (Vièlanava de Navarrencs en occitán, Viellenave-de-Navarrenx en francés y oficialment) ye una comuna occitana en o departamento francés de Pireneus Atlanticos, districto d'Aulorón, cantón d'o Corazón de Biarn y rechión de Nueva Aquitania. A comuna yera parte de l'antiga provincia d'o Biarn.
A suya población ye de 152 habitants (2005) en una superficie de 5,68 km², con una densidat de población de 26,76 hab/km².
Cheografía
O suyo territorio ye trescruzato por a Gave d'Aulorón, un afluent d'a Gave de Pau.
Demografía
2005: población procisional seguntes l'INSEE.
Moscú
Moscú (en ruso Москва, Moskvá), ye una ciudat de 10,1 millons d'habitants (2002) que ye la capital de Rusia. Ye localizata a o canto d'o río Moskva, en a parte europea d'o país, en a provincia d'o Districto Federal Central, encara que en estar a capital d'o país tien una administración independient d'o suyo districto.
O rete de transporte urbán d'a ciudat ye amplo, en haber-ie tres aeropuertos (aeropuerto de Moscú-Sheremetyevo, aeropuerto de Moscú-Domodedovo y aeropuerto de Moscú-Vnoukovo), nueu garas de ferrocarril, dos terminals ta lo transporte fluvial de pasachers por o río Moskva y un important rete de transporte publico en autobús y en metro (o metro de Moscú, debantau en 1935, con 15 linias de metro alto u baixo 250 garas, que ye famoso por as obras d'arte que se i troban y por a suya decoración en cheneral).
En a ciudat moscovita se i concentra una parte important d'a riqueza economica de Rusia, en producir la ciudat alto u baixo la cuatrena parte d'o PIB de tot o país, y en estar la seu social de cuantismas d'as interpresas rusas.
A suya población ye de 10.450.400 habitants en una superficie de 1.081 km², con una densidat de población de 8.537 hab/km². Ye asinas a mayor ciudat d'Europa por a suya población, y a suya aria metropolitana tien arredol de 13 millons d'habitants.
Fa parte d'a Organización d'as Ciudaz d'o Patrimonio d'a Humanidat.
En Moscú fuoron celebratos l'anyo 1980 os Chuegos Olimpicos (Chuegos Olimpicos de 1980).
Orichen etimolochico
O nombre d'a ciudat procede d'o río que la trescruza, clamato Moscova u Moskva, estando lo nombre antigo d'a ciudat град Москов [Grad Moskov], que literalment significa en ruso la ciudat d'o río Moskva. Se desconoix cual ye l'orichen d'a palabra Moskva, encara que las teorías mas consistents indican que provién de bella luenga fino-ugria charrada en a redolada d'antes mas que i plegasen os pueblos eslaus en a suya expansión enta lo norte, y que en ixa luenga fino-ugria significaba escuro u turbio.
Fundación de Moscú
En a planas d'Europa oriental s'establió en l'anyo 862 a Rus de Kiev, un estau fundau por prencipes d'orichen vikinga que reinaban sobre una población mayoritariament d'etnia eslava, y que obteneban la fuent d'o suyo poder economico y politico d'o control d'as rotas comercials que uniban a mar Baltica a lo norte con a mar Negra a lo sud, fuent de comercio important ta l'Imperio Bizantín. A capital d'ixe estau se trobaba en a ciudat de Kiev y arredol de l'anyo 1000 os suyos prencipes se convirtioron a lo Cistianismo en a suya branca ortodoxa por os suyos contactos con l'Imperio Bizantín. Mientres o sieglo XI as rivalidaz familiars entre los descendients d'os primer prencipes facioron que oxe primitivo estau se dividise constantment, estando asinas succediu por una constelación d'una cincuantena de chocoz prencipaus independients u cuasi independients, entre los que destacaban a republica de Novgorod y lo prencipau de Vladimir-Suzdal.
Ye en ixe contexto que se produz a primer cita documental d'a ciudat (citada como Moskov), en un documento de l'anyo 1147 a on se charra d'un encuentro entre lo prencipe Yuri Dolgorukiy de Vladimir-Suzdal y lo prencipe Sviatoslav Olgovitch de Novgorod-Siverski escaiciu en Moskov, un lugar que perteneixeba en ixas envueltas a lo prencipau de Vladimir-Suzdal. En 1156 Yuri Dolgorukiy debantó una chicota fortificación en fusta en o lugar, dencima d'un chicot pueyo de bels 30 metros d'altaria que dende la suya posición permeteba dominar la marguin cucha d'o río Moskva. Estando en a confluyencia d'o río Moskva y d'o suyo chicot afluyent o río Neglinnaya, se feban servir as auguas d'iste zaguero ta emplenar o foso d'a fortificación. Un puent permeteba de trescruzar enta la marguin dreita d'o río, que no teneba garra ocupación humana en estar una paúl plana, que s'inundaba con as creixidas d'o río.
Mientres o sieglo XIII, Moscú esdevenió un territorio que se cedeba como bien patrimonial a los prencipes hereus d'o prencipau de Vladimir-Suzdal y se i construyoron una residencia prencipesca y tres ilesias en fusta, en destacando entre ellas la mas antiga, adedicada a Sant Chuan Baptista y construyida dencima d'un antigo templo pagano. Tanimientres, en 1223 s'escaició la invasion mongola d'a Rus de Kiev con a batalla d'o río Kalka en mayo d'ixa anyada, a on una frontalera de caballería de l'Imperio Mongol redotó a una coalición de prencipaus rusos, marcando dende alavez fundament la historia d'a redolada. En 1238, dirichius por Batu Khan, os mongols destruyoron de raso toz os prencipaus que conformaban a Rus de Kiev, que dende ixe momento desparixe de raso. Entre as muitas ciudaz destruyidas en ixos anyos se trobaba la ciudat de Moscú. Toz os prencipaus rusos esdevenioron tributarios d'os mongols, que se instaloron en a desembocadura d'o río Volga en establindo-ie la Horda d'Oro y decidindo sobre toz los antigos prencipaus rusos seguntes los suyos deseyos.
En ixas envueltas, lo prencipal d'os prencipaus rusos yera lo prencipau de Vladimir-Suzdal, que teneba la suya capital en a ciudat de Vladimir, y a qui los mongols d'a Horda d'Oro teneban encargau de recullir lo tributo que heban impuesto a los prencipaus. Tanimientres, entre los suyos prencipaus vasallos en destacaban dos, o prencipau de Moscú y lo prencipau de Tver, que li disputaban a supremacía. Miguel III de Vladimir, prencipe de Tver, heba accediu tamién a lo prencipau de Vladimir impuesto por os mongols, pero Yuri I de Moscú, lo fillo de Daniel, que yera casau con a princesa mongol Kontchaka, chirmana d'o khan Özbeg, fació servir os suyos vinclos matrimonials con os mongols ta obtener a desposición y muerte de Miguel en 1317, encara que la suya victoria no li valió de muito en estar asasinau por o fillo de Miguel. Lo chirmán de Yuri, Iván I de Rusia, obtenió la succesión d'o suyo chirmán en o prencipau de Moscú y tamién, con l'alcuerdo d'os mongols, li adhubió lo prencipau de Vladimir-Suzdal. En 1327 Iván fació buena honra d'una rebelión d'o prencipau de Tver contra los mongols ta unir-se a istos y devastar as tierras de Tver. Como recompensa, los mongols li concedioron o títol de Gran duque, esdevenindo dende alavez Moscú la capital d'o recient establiu Gran Ducau de Moscú. O Gran ducau de Moscú succedió a lo prencipau de Vladimir como intermediario en as relacions entre los prencipaus rusos y los mongols, estando lo receptor por cuenta d'os mongols d'o tributo que los prencipaus heban de pagar. Amás, Moscú se trobaba en una situación privilechiada en excusar-se d'as razzias d'os mongols contra los atros prencipaus, y estió ista seguridad la que fació que cuantos miembros d'a nobleza rusa con o suyo sequito se i establisen. Os mongols permitioron a los prencipès de Moscú bellos privilechios, en destacando un de gran importancia: lis permitioron de transmitir a los suyos primochenitos la integridat d'o prencipau, en cuentas de dividir-lo entre todos los suyos fillos como yera costumbre; tamién permitioron o treslau d'a seu d'a Ilesia ortodoxa dende Vladimir enta Moscú, y dobloron a superficie d'o prencipau, que pasó de bels 20.000 km² a arredol de 40.000.
Cheografía
Moscú ye situata a 120 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, estando trescruzata por o Moskva.
Sant Petersburgo
Sant Petersburgo (en ruso: Санкт-Петерб́ург, Sankt Peterburg; nombre d'orichen holandés: "Castiello de Sant Pero") ye a segunda ciudat en impotancia de Rusia, con alto u baixo cinco millons d'habitants. A suya población ye de 4.661.219 habitants (2005) en una superficie de 606 km², con una densidat de población de 7.691,78 hab/km².
Tien dentrada a la Mar Baltica por a regudidura d'o río Neva, ye o solo puerto de Rusia en a mar Baltica antimás d'o enclau de Kaliningrado. Ye un centro industrial (industría quimica, textil y construccions mecanicas).
Cambió de nombre cuantas vegadas: Se clamó Petrogrado (Петроград Petrograd, que significa ciudat de Pero, adaptación a lo ruso de Peterburg) entre 1914 y 1924, y Leningrado (Ленинград Leningrad en honor a Lenin) entre 1924 y 1991.
Fue establida por Pero lo Gran en 1703 con o proposito de deslocalizar a capital d'o país, y de feito estió capital de Rusia de 1712 a 1918. A ciudat estió o scenario principal d'as revolucions de 1905 y de 1917 (a revolución rusa).
En l'arquitectura de Sant Petersburgo, se nota la influencia italiana en o sieglo XVIII, y en menor mesura la francesa. O centro urbán d'a ciudat ye declarato por a UNESCO Patrimonio d'a Humanidat. Fa parte d'a Organización d'as Ciudaz d'o Patrimonio d'a Humanidat.
As suyas primeras anyadas
S'establió a man d'a desembocadura en a mar Baltica d'o río Neva, a on l'Imperio Ruso teneba d'antis más una fortificación militar, en una zona d'almarchals salobres. Por ixo a construcción d'a ciudat fació una mortalera entre os obrers que i treballaban, que yeran a sobén esviellatos, estando substituyius por siervos de tot o país. En bellas anyadas, i morió o 50% d'os obrers d'ixa anyada.
Revolución industrial
En 1861, o zar Aleixandre II promulgó una lei ta abolir a servitut en l'Imperio Ruso, fendo asinas libres a muitos campesins, que plegoron a la ciudat de Sant Petersburgo, que prencipió asinas a estar o principal centro d'a incipient industria d'o país, en os alazetz d'a Revolución Industrial, millor que Moscú, que yera una ciudat que se trobaba más luent d'as vías de comunicación con Europa, o principal comprador d'os productos industrials rusos. Ista industrialización enfortió a clase obrera rusa, concentrata en Sant Petersburgo, a on s'ixemenoron as ideyas d'o Socialismo y d'o Anarquismo en Rusia, por as pobres condicions de vida d'os treballadors.
Pedro de Mascarenhas
Pedro de Mascarenhas, naixito de Mértola (Reino de Portugal) arredol de 1484 y muerto en Goa (colonia d'o Reino de Portugal, hue India) o 23 de chunio de 1555, estió un navegant, explorador y diplomatico portugués, que partecipó en a expansión colonial portuguesa en Asia y se diz que estió o descubridor d'as islas Mascarenhas que portan o suyo nombre, a l'este de Madagascar, nombre que lis donó o explorador portugués Diogo Rodrigues. Antiparte, estió visorrei d'as posesions portuguesas en a India, a India portuguesa.
Arboçols
Arboçols (en francés Arboussols, en catalán Arbossòls) ye una comuna catalana situata en o departamento francés de Pireneus Orientals, o districto de Prada, o cantón de la Vall de l'Aglí y a rechión d'Occitania.
A suya población ye de 107 habitants, en una superficie de 14,08 km².
Cheografia
A localidat d'Arboçols ye situata a 750 metros d'altaria sobre o livel d'a mar.
Demografía
thumb|300px|center|Población 1962-2008
Los Rábanos
Los Rábanos ye un municipio castellanlionés, situato en a provincia de Soria. A suya población ye de 463 habitants(2006), en una superficie de 101,53 km² y una densidat de población de 4,56 hab/km².
Orden safavida
A Orden Safavida estió una orden sufí creyata a fins d'o sieglo XIII y principios d'o sieglo XIV por Safí al-Din como succesor espiritual d'o xec Zahid de Gilan, que dirichiba una orden local. Safí al-Din creyó una orden de mayor difusión, con disciplos en Anatolia Oriental, Caucas, Siria y Irán. En o sieglo XV prenió caracters revolucionarios, se fació mes chiita y prenió importancia politica y militar. Os soldatos safavidas yeran conoixitos como Kizil Bax por os turcos. Entre los anyos 1459 y 1494 tres mayestres d'a orden morioron con violencia, pero en l'anyo 1501 Ismail estió capable ta derrotar a los enemigos d'a orden con a edat de 14 anyatas, proclamando-se xah y encomenzando a dinastía Safavida de Persia.
Ermita d'a Virchen d'o Pilar d'Andorra
A ermita d'a Virchen d'o Pilar d'Andorra ye una ermita d'estilo gotico construyida en os sieglo XII-sieglo XVI que se troba en Andorra (Andorra-Sierra d'Arcos, Aragón). .
Simone Giertz
Simone Giertz, naixita d'Estocolmo, Suecia, l'1 de noviembre de 1990, ye una youtuber que s'autonombra como "la reina d'os robots merdosos" (en anglés "the queen of shitty robots"). En a suya canal de YouTube, que conta con mas de dos millons de seguidors, construye robots que normalment fallan en as suyas fayenas mas sencillas con resultaus comicos.
Biografía
Simone Giertz empecipió a creyar inventos inutils dimpués de estar inspirada per a comunidat de open-source hardware d'Estocolmo.
En 2013 creyó un casco con un cepillo de dients y puyó lo vídeo a YouTube prencipiando la suya cursa como youtuber.
En 2017 presentó de conchunta con Nisse Hallberg un programa d'a canal de televisión sueca TV6 clamau Manick an creyaban alocaus inventos.
En mayo de 2018 estió operada con exito d'un tumor cerebral.
En 2019 creyó una cambioneta pickup a partir d'un auto electrico Tesla Model 3.
Barranco d'Arás
Naixe en a parzana conoixita como lo Sobremont, pasando por os lugars d'Aso y Yosa y baixa enta la Tierra de Biescas a on desemboca en o río Galligo. Tien un afluent, o chicot barranco de Betés.
En o suyo curso meyo se troba O Cura y a Casera, formacions cheolochicas de gran valor cientifico. O toponimo actualment rechistrato ye como torretones d'Arás. Se tracta de "chamineras de bruixas" u dames coiffées y s'han formato en materials sueltos d'orichen glacial protechitos d'una fácil erosión por os tormos y losas d'o cabalto suyo.
Este barranco ye tristament conoixito por a barrancata d'o 7 d'agosto de 1996 cuan murioron 87 personas y atras 183 resultoron feritas en o Camping Las Nieves de Biescas, situato chunto a lo barranco. Dende allora s'han amilloratos a mesuras de seguranza, construindo-se un segundo cauz en a zona baixa ta aprevenir posibles futuras barrancatas.
Peal de Becerro
Peal de Becerro ye un municipio espanyol d'a comunidat autonoma d'Andalucía (Provincia de Chaén). A suya población ye de 5325 habitants (2021) en una superficie de 147,24 km².
Tajueco
Tajueco ye un municipio castellanoleyonés, situato en a provincia de Soria, comarca de Soria y partiu chudicial d'Almazán.
A suya población ye de 98 habitants (2008), en una superficie de 18,07 km² y una densidat de población de 5,42 hab/km².
Cheografía
A localidat de Tajueco ye situata a 929 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, a una distancia de 48 km de Soria, a capital d'as suyas comarca y provincia. Ye a o canto d'o río Duero.
Emilio Soriano Aladrén
Emilio Soriano Aladrén conoixiu profesionalment como Soriano Aladrén, naixiu de Zaragoza, Provincia de Zaragoza o 24 d'octubre de 1945, ye un arbitro de fútbol hue retirau que estió internacional y d'a Primera División de Fútbol d'Espanya, perteneixent a o Comité d'Arbitros de Castiella.
Participó en 185 partius d'a primera división mientres as anayadas de 1976 y 1992, internacionalment bi ha de destacar-se a suya participación en un partiu d'a Copa d'o Mundo de Fútbol de 1990 y en dos d'a Eurocopa de Fútbol, uno en a Eurocopa 1988 y un atro en a de Eurocopa 1992.
Fue premiau en a temporada 1985/86 con o Silbato de Oro, o Premio Don Balón en a 1987/88 y 1989/90 y o Trofeo Guruceta en a 1986/87 a o millor arbitro d'a Primera División d'Espanya.
George Lucas
George Walton Lucas, Jr., naixito de Modesto (California, Estaus Unius) o 14 de mayo de 1944, ye un director cinematografico, productor y guionista estausunidense, uno d'os mas esitosos d'os anyos 1990 y anyos 2000 en o Cine estausunidense, conoixito por estar o creyador d'a saga cinematografica de Star Wars.
Almacellas
Almacellas (Almacelles en catalán y oficialment, Almacellas en castellano) ye un municipio catalán de la comarca de lo Segrián, en la provincia de Leida.
La suya población ye de 6.506 habitants (2009), en una superficie de 49,03 km² y una densidat de población de 132,69 hab/km².
Cheografía
La localidat d'Almacellas se troba situata a 247 metros d'altaria sobre lo ran de la mar, a una distancia de 21,3 km de la ciudat de Leida, la capital de la suya provincia y de la suya comarca.
De lo suyo termin municipal fan parte os lugars de Mas del Lleó y La Saira.
Mugas
Lo suyo termin municipal muga con Leida, Torrefarrera y Almenar.
Toponimia
Lo exotoponimo aragonés Almacellas se conoix por bel texto medieval como por eixemplo un de 1300 cuan concedioron a lo rei Chaime II ciertos dreitos por la sal de lo reino:
Serempuèi
Serempuèi (Serempuèi en occitán, Sérempuy en francés y oficialment) ye una comuna occitana en o departamento francés de Gers, rechión d'Occitania, districto de Condòm y cantón de Gimona-Arrats.
A suya población ye de 29 habitants (1999) en una superficie de 3,27 km², con una densidat de población de 8,87 hab/km².
Ermita de Sant Macario d'Andorra
A ermita de Sant Macario d'Andorra ye una ermita d'estilo barroco construyída en o sieglo XVIII que se troba en Andorra (Andorra-Sierra d'Arcos, Aragón). .
José Donato Pes Pérez
José Donato Pes Pérez conoixiu profesionalment como Pes Pérez, naixiu de Zaragoza, provincia de Zaragoza o 7 d'abril de 1943, ye un arbitro de fútbol hue retirau que estió arbitro internacional y d'a Primera División de Fútbol d'Espanya, perteneixent a o Comité d'Arbitros d'Aragón. Participó en 160 partius d'a primera división mientres as anayadas de 1976 y 1992. Fue premiau dos vegadas con o Silbato de Oro en as temporadas 1982/83 y 1983/84.
Gavia stellata
Ye de 53 a 69 cm de luengo con una envergadura de 91–120 cm, y pesa 1–2,7 kg. Os sexos son semellants en apariencia, encara que los masclos tienden a estar liucherament mas grans y mas pesaus que las fembras.
Ye sobretot un minchador de peix, encara que a vegadas s'alimenta de musclos, crustazios, ranas, invertebraus aquaticos, insectos, u mesmo material vechetal.
Torralba d'Aragón
Torralba d'Aragón (en castellano Torralba de Aragón) ye un municipio d'a provincia de Uesca situau en a comarca d'os Monegros. A suya población ye de habitants en una superficie de 40 km² y una densidat de población de 0 hab/km².
Toponimia
O toponimo Torralba significa "torre blanca" y anterior a la Reconquiesta y repoblación d'alcuerdo con a interpretación que sigue Agustín Ventura Conejero, que considera os toponimos con a palabra "blanca" posteriors a la reconquiesta y os toponimos con a palabra "alba" como anteriors.
Bi ha microtoponimos en aragonés u con components en aragonés como La Bahadeta, Las Gorgas, Barranco Gorgas, Barranco de los Carasoles, Barranco de la Pinada, Las Coronas, Demba, Filadeta, Las Grallas, Canteras del Puyalón, Ondura Planaz, Pacos de Sant Blas, El Plano, El Planaz, Torraza, Uega Robres, Val d'a Torre, Yermo Cabanyera.
Pegalajar
Pegalajar ye un municipio espanyol d'a comunidat autonoma d'Andalucía (Provincia de Chaén). A suya población ye de 2859 habitants (2021) en una superficie de 80 km².
Jean-Pierre Aumont
Jean-Pierre Aumont (nombre artistico de Jean-Pierre Philippe Salomons), naixito de París (Isla de Francia) o 5 de chinero de 1911 y muerto en Gassin (Var, Provenza-Alpes-Costa Azul) o 30 de chinero de 2001, estió un actor francés.
Gavizo Cristals
O Gavizo Cristals u tamién conoixiu como punta Gavizo (en castellano pico Cristales, en francés Gavizo-Cristail) ye un pico d'o macizo de Pico Moros en a cordelera d'o Pireneu.
Se troba situau en a muga entre Aragón y Occitania, zarrando por o sudeste a vuelta Barrada, un cul situau a o sudeste d'o pico Moros. A suya altaria ye de 2.884 metros. Ye deseparau d'a punta Respomuso por a famosa crencha d'o Diaple.
Toponimia
No se sabe guaire bien l'orichen d'iste toponimo, encara que podría estar relacionau con o termín "gave", emplegau en o Pireneu occitán ta denominar a un curso d'augua.
Porcuna
Porcuna ye un municipio espanyol d'a comunidat autonoma d'Andalucía (Provincia de Chaén). A suya población ye de 6115 habitants (2021) en una superficie de 175,57 km².
Marcia Wallace
Marcia Karen Wallace, naixita de Creston, Iowa, l'1 de noviembre de 1942 y muerta en Los Ángeles, California o 25 d'octubre de 2013), estió una actriz y actriz de voz estausunidense conoixita por estar a voz d'Edna Krabappel en a serie de debuixos The Simpsons, en l'anyo 1992 estió premiata con un Premio Emmy por a suya interpretación d'iste personache que desaparixió d'a serie por a suya muerte.
Ez goaz lanera
Ez goaz lanera u Alferraren astea (No imos a treballar u A semana d'o malfainero en aragonés) ye una canción popular infantil basca.
Privilechio d'a Unión
O Privilechio d'a Unión estió un privilechio que a Unión Aragonesa imponió a o rei Alifonso III en as Corz d'Aragón de 1287. N'este privilechio s'impediba a la chusticia reyal d'actuar contra os nobles aragoneses y os ciudadanos de Zaragoza, obligaba de convocar as Corz d'Aragón toz os anyos, y incluyiba clausulas pa guaranciar o cumplimiento. O Chusticia d'Aragón lo refuso en 1301.
Textos
O 5 d'octubre de 1283 os nobles e os representans d'as ciudaz, reunitos en Zaragoza, reclamoron a lo rei Pero III que aprobase os Fueros, usos, costumbres y libertaz d'Aragón, y a mes exichindo mes cosas (a introducción ye en latín pero a mes gran parte d'o texto ye en romance, ye dicir en aragonés):
Punta Respomuso
Se troba situau en a muga entre Aragón y Occitania y deseparau d'o Gavizo Cristals por a famosa crencha d'o Diaple.
Toponimia
O toponimo Respomuso puet estar relacionau con o latín SPUMA, y significaría muit espumoso, presentando o prefixo re-.
Ilesia de Sant Andreu de Satué
A ilesia de Sant Andreu de Satué (iglesia de San Andrés de Satué en castellano) ye una ilesia aragonesa que se troba situata en o lugar de Satué, municipio de Samianigo y comarca de l'Alto Galligo. Adedicata a Sant Andreu apóstol, se debantó en os sieglos X-XI en piedra picata en estilo romanico y fa parte d'o grupo d'ilesias de Sarrablo.
Historia
Ta Antonio Durán Gudiol, ye un edificio debantato en primerías d'o sieglo XI, encara que ta d'atros ye d'os anyos 1050-1060.
Mientres a Guerra Civil espanyola o templo padeixió bellos danyos.
En os anyos 1970 l'asociación Amigos del Serrablo en fació a reconstrucción.
Arquitectura
Ye una ilesia que nomás poseye que una sola nau, en forma de rectanglo, con un tellato en fusta, a dos auguas. A nau remata en un presbiterio, estando cubierta con una vuelta de canyón.
Vilanant
Vilanant ye un municipio catalán situato en a comarca d'Alto Empordán y partiu chudicial de Figueres, en a provincia de Chirona.
Ilesia de Sant Andreu de Satué
Arquitectura
O suyo abside ye semicercular. Poseye decoración exterior, en forma de cinco arcuacions lombardas que descargan en lesenas sobre calcil (a ilesia de Sant Per de Larrede en poseye 7).
Vilanant
A suya población ye de 348 habitants (2008), en una superficie de 16,88 km² con una densidat de población de 20,62 hab/km².
Ilesia de Sant Andreu de Satué
Arquitectura
A suya torre-campanal ye posterior.
Laura Rubio
Laura Rubio, naixida de Zaragoza en 1995 ye una debuixant de cómics aragonesa resident en Teruel.
Ivan Turgenev
Ivan Sergeyevich Turgenev (Иван Сергеевич Тургенев en ruso y alfabeto cirilico) estió un destacato escritor, novelista y dramaturgo ruso, naixito d'Oryol (Imperio Ruso, hue Rusia) o 9 de noviembre de 1818 y muerto en Bougival (Yvelines, Tercera Republica Francesa, hue Francia) o 3 de setiembre de 1883. Ye considerato como l'escritor mas europeísta de toz os escritors rusos d'o sieglo XIX.
Vilanant
Cheografía
A localidat de Vilanant ye situata a 98 metros d'altaria sobre o livel d'a mar.
D'o suyo termin municipal fa parte o lugar de Taravaus.
Mugas
O termin municipal de Vilanant muga a o norte con Llers; a l'este con Avinyonet de Puigventós; a lo sud con Borrassà y Navata; y a l'ueste con Cistella.
Laura Rubio
Biografía
O suyo primer cómic (Zilia Quebrantahuesos, Gp Edicions, 2015, Zaragoza), estió nominau en a categoría de Millor Obra y ha obteniu premios como lo Fanny en os Premios TRAN d'o cómic aragonés, amás d'haber estau traduciu a l'aragonés (Zilia Cluixiuesos, Gp Edicions, 2017, Zaragoza). A suya segunda obra, que estió Queronea (2017, Zaragoza), tamién estió editada d'a man de Gp Edicions, y ha estau premiada como la obra con "Millor dibuixo" d'os premios TRAN 2017, y “Millor obra aragonesa” en os premios d'o Salón d'o cómic de Zaragoza d'o 2017.
Tragacet
Tragacet (Tragacete en castellano), ye un municipio de Castiella-La Mancha, situau en la provincia de Cuenca. La suya población ye de 288 habitants (2015), en una superficie de 61,39 km² y una densidat de población de 4,95 hab/km².
Toponimia
Lo exotoponimo aragonés Tragacet se documenta en textos medievals aragoneses:
Ye un toponimo hispano-arabe que s'interpreta a partir de tagrīz ("estaca", "puncha"), pero con un plural feminín en -āt (*tagrizāt). En las luengas romances peninsulars existió en la baixa Edat Meya l'arabismo Tragacet, referiu a un arma con puncha que s'arrullaba a l'enemigo. L'uso d'esta parola en romanz yera quasi siempre en plural, lo que refirma la hipotesi d'un significau "las estacas" u "las punchas" pa este toponimo.
Mugas
Lo suyo termin municipal muga con prolongacions de lo termin municipal de Cuenca, que lo aisla de los termins municipals de Checa, Albarracín y Huélamo.
Freddie Mercury
Freddie Mercury naixito como Farrokh Bomi Bulsara de Zanzíbar o 5 de setiembre de 1946 y muerto o 24 de noviembre de 1991, estió un cantaire, musico y compositor britanico, fundador, cantaire y líder de Queen.
Monesterio de l'Olivar
O Monesterio de l'Olivar ye un monesterio construyíu en os sieglo XIII-sieglo XVII que se troba en Estercuel (Andorra-Sierra d'Arcos, Aragón). .
Tufino
Tufino (Tufino en napolitán, Tufino en italiano y oficialment) ye una localidat y comuna italiana d'a rechión de Campania, en a provincia de Nápols. D'antis mas, fació parte de l'antigo reino de Nápols y d'a Corona d'Aragón y dimpués d'o reino d'as Dos Sicilias antes d'a suya incorporación enta o reino d'Italia.
A suya población ye de 3.745 habitants (2011), en una superficie de 5,00 km², con una densidat de población de 749 hab/km².
Cheografía
A localidat de Tufino se troba situata a 91 metros d'altaria sobre o livel d'a mar.
O suyo termin municipal muga con as comunas d'Avella, Casamarciano, Cicciano, Comiziano, Roccarainola.
Abòs
Abòs (Abòs en occitán, Abos en francés y oficialment) ye una comuna occitana en o departamento francés de Pireneus Atlanticos, districto d'Aulorón, cantón d'o Corazón de Biarn y rechión de Nueva Aquitania. A comuna yera parte de l'antiga provincia d'o Biarn.
A suya población ye de 481 habitants (1999) en una superficie de 8,45 km², con una densidat de población de 56,92 hab/km².
Ernest Guiraud
Ernest Guiraud, naixito de Nueva Orleans (Loisiana, Estaus Unius) o 23 de chunio de 1837 y muerto en París (Isla de Francia, Francia) o 6 de mayo de 1892, estió un compositor y profesor de Musica francés d'o Romanticismo, fillo d'o tamién compositor Jean-Baptiste Guiraud, qui heba emigrato enta America en no haber trunfato en o suyo país.
Provincia de Badajoz
A provincia de Badajoz ye una provincia espanyola situata en a comunidat autonoma d'Extremadura. Muga con as provincias de Cáceres y Uelba, Sevilla, Córdoba, Toledo, Ciudad Real y con Portugal.
Vilches
Vilches ye un municipio espanyol d'a comunidat autonoma d'Andalucía (Provincia de Chaén). A suya población ye de 4376 habitants (2021) en una superficie de 272,92 km².
Adolfo Bueno Perales
Adolfo Bueno Perales conoixiu esportivament como Bueno Perales, naixiu de Zaragoza, Provincia de Zaragoza 16 de setiembre de 1932 y muerto en o mesmo puesto o 6 d'agosto de 2021, estió un arbitro de fútbol internacional y d'a Primera División de Fútbol d'Espanya, perteneixent a o Comité d'Arbitros d'Aragón.
Estió o primer arbitro de fútbol aragonés en estar internacional aconseguindo plegar a estar arbitro FIFA, la maxima categoría arbitral en ixa epoca. Partecipó en 149 partius d'a primera división y 25 internacionals de seleccions mientres as anayadas 1958-1974. En l'anyo 1969 en un partiu chugau en l'Estadio de San Mamés un espectador li tiró una mazana y li dió en un uello fendo-le un desprendimiento de retina, Adolfo estió tres anyadas sin de arbitrar por isto, y poco dimpués voluntariament deixó a practica de l'arbitrache.
Bob Fosse
Bob Fosse (nombre artistico de Robert Louis Fosse), naixito de Chicago (Illinois) o 23 de chunio de 1927 y muerto en Washington, DC o 23 de setiembre de 1987, estió un director cinematografico, guionista, coreografo y bailarín estausunidense con una important carrera en os escenarios y en o cine estausunidense y con cuantos premios recibitos por o suyo treballo. D'entre as suyas cintas, se puet destacar Sweet Charity (1969, con Shirley MacLaine y John McMartin), Cabaret (1972, con Liza Minnelli, Michael York y Joel Grey), u All That Jazz (1979, con Roy Scheider, Jessica Lange y Leland Palmer). Tamién treballó como actor en bellas cintas.
BMW
BMW, AG (suyas sieglas en alemán de Bayerische Motoren Werke AG) ye una interpresa prencipalment fabricant d'automobils, motocicletas y motors (anque tamién fabrica bicicletas) con siede actual en Múnich (Alemanya) y fundada o 7 de marzo de 1916 por Camillo Castiglioni, Karl Rapp, Franz Josef Popp, Gustav Otto. Tien como interpresas subsidiarias a Mini, Rolls-Royce, BMW i y BMW Bank.
Actualment ye una d'as interpresas de vehíclos d'alta gama con más demanda d'o mundo y compite en o mercau prencipalment con Audi, Volvo, Lexus y Mercedes-Benz, entre otros vehíclos de gama alta.
Sierra d'el Toro
La Sierra d'el Toro ye una sierra de lo Macizo de Chabalambre (Sistema Iberico). La suya orientación ye NW-SE.
Las suyas principals altarias son lo puntal de l'Agrillar (1.616 m), lo puntal de Maganya (1.614 m) lo puntal de Peiró (1.605 m), alto d'el Tomatero (1.607 m) y Penya Salada (1.581), a on que bi ha un vertice cheodesico, en un punto de muga entre las provincias de Castellón y Teruel. Atra altaria destacable ye Penya Escabia (1.331 m).
La suya versant oriental desaugua enta lo río Palancia, la suya versant nordoccidental enta lo río Millars y la suya versant sudoccidental enta lo río Guadalaviar.
Los materials predominants son calsineras de lo Churasico.
Bernardo Atxaga
Bernardo Atxaga ye o pseudonimo literario de José u Joseba Irazu Garmendia, escritor basco en luenga basca naixiu d'Asteasu, Guipuzcua o 27 de chulio de 1951.
Biografia
Ye licenciau en economía por a Universidat de Bilbau, y en filosofía por a Universidat de Barcelona. Ha treballau d'economista, vendedor de libros, profesor de euskara, ye estau embrecau en o mundo d'a edición editorial, y ye estau guionista de radio. En 1980 determinó d'adedicar-se nomás a escribir.
A primer vegada que publicó un texto estió en 1972, adintro d'una antolochía d'escritors bascos. O suyo primer relato, Ziutateak ("Sobre a ciudat"), se publicó en 1976. A suya primera antolochía poetica, Etiopia ("Etiopia"), veyió a luz en 1978. Ha escrito obras de teatro, letras de cancions, novelas y narrativa curta. O suyo libro de relatos Obabakoak ("Personas y cosas d'Obaba"), publicau en 1988, ganador d'o Premio Nacional de Literatura en a modalidat de Narrativa y tradueito a 20 luengas, esdevenió en 2006 en a cinta tetulada Obaba, enfilada por o director Montxo Armendáriz. En 2003 publicó Soinujolearen semea (O fillo d'o curdionista), an que parla d'a desaparición d'o mont d'Obaba, que ya amaneixe en a debandita novela. O mesmo autor ha feito as traduccions enta o castellano d'as suyas obras mas sinyaleras.
En 2006 esdevino miembro de l'Academia d'a Luenga Basca (Euskaltzaindia).
Solomiac
Solomiac (Solomiac en occitán, Solomiac en francés y oficialment) ye una comuna occitana en o departamento francés de Gers, rechión d'Occitania, districto de Condòm y cantón de Gimona-Arrats.
Torres de Barbués
Torres de Barbués ye un municipio d'a provincia de Uesca situato en a comarca d'os Monegros. A suya población población ye de habitants en una superficie de 13,9 km² y una densidat de población de 0 hab/km².
Solomiac
A suya población ye de 364 habitants (1999) en una superficie de 13,80 km², con una densidat de población de 26,38 hab/km².
Aineto
Aineto ye un lugar d'a provincia de Uesca situato en o municipio de Samianigo, en l'Alto Galligo.
Historia
Se despobló a mitat d'o sieglo XX; la población actual ye de neorrurals d'orichen diverso, pero mas que mas chent d'arias metropolitanas de ciudaz grans.
Molimentos
Entre as suyas construccions populars destaca Casa Escartín construyita en 1793.
A Ilesia de Sant Miguel Arcánchel d'Aineto, una ilesia adedicada a Sant Miguel Arcánchel, d'o sieglo XVIII, encara que hue ye en runas. Tanimientres, ye la ilesia parroquial d'o lugar.
Tamién destaca l'ermita de Santa María de Perula a lo norte d'o lugar.
Iris Orosia Campos Bandrés
Iris Orosia Campos Bandrés (Uesca, 21 d'abril de 1989) ye una investigadera de l'aria de Didactica d'a Luenga y la Literatura d'a Universidat de Zaragoza.
Ye Diplomada en Machisterio, Licenciada en Humanidatz y Doctora en Educación per la Universidat de Zaragoza. Amás, ye guionista y directora d'o documental Anvistas, sobre la situación d'a luenga aragonesa.
Diego Velázquez
Diego Rodríguez de Silva y Velázquez, conoixito como Diego Velázquez u Velázquez, naixito de Sevilla (hue provincia de Sevilla, Andalucía) o 6 de chunio de 1599 y muerto en Madrit (Castiella) o 6 d'agosto de 1660, estió un pintor andaluz, considerato como uno d'os prencipals pintors d'a Historia d'a Pintura espanyola. Exponent d'o Sieglo d'Oro espanyol, o suyo estilo artistico estió a pintura barroca.
Biografía
Fillo de pais d'a nobleza baixa, a suya data de naixencia ye desconoixita, pero se conoix a data d'o suyo baptismo o 6 de chunio de 1599. Tenió una buena educación y muit pronto amostró sobrebuenas habilidaz to o debuixo y a pintura. Mientres una anyata estió alumno d'o artista sevillán Francisco Herrera O Viello dica que en 1610 aconsiguió dentrar en a escuela de pintura de Francisco Pacheco.
Obabakoak
Obabakoak ye una novela de Bernardo Atxaga de 1988, considerau como o escritor basco en luenga basca con mayor prochección internacional. O libro recreya en os suyos cuentos un mundo machico y mitico que convida t'a reflexión literaria, y que tracta cuestions universals con tecnicas narrativas orichinals. O libro ye feito de cuantos cuentos, d'os que una gran parte pasan en Obaba, un lugar machico an que a fantasía y a realidat contino se mezclan. Ye o libro en luenga basca mas conoixiu internacionalment, y s'ha traduciu enta a-saber-las luengas. Bi ha una cinta, Obaba, dirichita por Montxo Armendáriz, que ye basada en ista novela.
Diego Velázquez
Biografía
400px|center|thumb|As Meninas, ([[1653) una d'as suyas pinturas mes conoixitas.]]
Ricardo II d'Anglaterra
Ricardo II d'Anglaterra, naixito de Bordeus (Ducau d'Aquitania, Occitania, hue Francia) o 6 de chinero de 1367 y asasinato o 14 de febrero de 1400 en o castiello de Pontefract (Yorkshire, reino d'Anglaterra), estió un rei d'Anglaterra y duque de Normandía dende o 21 de chunio de 1377, quan succedió a lo suyo abuelo o rei Eduardo III d'Anglaterra, dica la suya destitución o 30 de setiembre de 1399, quan lo succedió o suyo primo Henrique IV d'Anglaterra, en meyo d'a inestabilidat d'a Guerra d'as Cient Anyadas.
Yera fillo d'Eduardo de Woodstock y de Chuana de Kent y perteneixeba a la Casa de Plantachenet. Ye apedacato en l'abadía de Westminster, en Londres.
Cuevas de San Clemente
Cuevas de San Clemente ye un municipio d'a comunidat autonoma castellanoleyonesa en a provincia de Burgos, situau en a comarca de l'Arlanza y partiu chudicial de Lerma.
A suya población ye de 50 habitants (2007) en una superficie de 13,26 km², con una densidat de población de 3,77 hab/km².
Cheografía
A localidat de Cuevas de San Clemente ye situada a 1.033 metros d'altaria sobre lo livel d'a mar, a una distancia de 27 km d'a ciudat de Burgos, a capital d'a suya provincia.
Monesterio de Sant Per de Rodes
O monesterio de Sant Per de Rodes (monestir de Sant Pere de Rodes en catalán) ye un monesterio catalán, que se troba situato en a localidat d'el Port de la Selva, en a comarca de l'Alto Empordán. Adedicato a Sant Pero, estió propiedat d'a Orden de Sant Benedet y actualment ye propiedat d'a Cheneralidat de Catalunya, estando-ne o suyo chestor o Museu d'Historia de Catalunya. Se trobaba en o territorio de l'antigo condau de l'Ampordán (uno d'os antigos condaus catalanes) y feba parte d'a diocesi de Chirona.
As obras t'a suya construcción prencipioron en 878 y a consagración d'a suya ilesia se fació en 1022, estando asinas un edificio debantato en estilo romanico, construito en piedra picata. Se debanta en un chicot plan per baixo d'a on se troba o castiello de Verdera, y poseye una ampla anvista enta la costa norte d'o cabo de Creus, mas que mas d'as badías d'el Port de la Selva y Llançà. Se i troba amán o despoblato de Santa Creu de Rodes, a on ye a ilesia de Santa Helena de Rodes, a suya antiga ilesia parroquial, tamién en estilo romanico.
En decumentos d'o sieglo X ya se cita a suya situación excepcional:
Dende o 4 de chulio de 1930 ye declarato Molimento Nacional, ran de protección legal que hue se correspon con a declaración como Bien d'Intrés Cultural.
Historia
left|thumb|250px|Anvista d'o monesterio dende l'alto d'a montanya. Se desconeix o verdadero orichen d'o monesterio, que d'antis mas fue obchecto d'especulacions y leyendas, como por eixemplo a leyenda d'a suya fundación por monches que desembarcoron en a redolada con as restas de sant Per y d'atros santos, con a misión de cosirar-las ta que no fuesen profanatas por as hordas barbaras que menazaban d'atacar Roma. Pasato o periglo, o papa Bonifacio IV sería seguntes ista leyenda qui ordenase a construcción d'o templo.
A primera cita documental d'a existencia d'o monesterio ye de l'anyo 878, quan se cita como una simpla celda monastica adedicata a sant Pero. En 899 un privilechio d'o rei Carlos III de Francia l'adscribiba a la diocesi de Chirona. No estió dica l'anyo 945 que se considera que ye un monesterio d'a Orden de Sant Benedet independient, rechito por un abat. Vinclato a o condau d'Ampurias, plegó en o suyo maximo esplendor entre os sieglos XI y XII.
A creixent importancia d'o cenobio en fació un destín de pelegrinaches, mas que mas con ocasión d'os chubileus d'a Santa Cruz de mayo (en os anyos en que a fiesta d'o 3 de mayo s'escayece en viernes), que se celebroron dica finals d'o sieglo XVII.
A partir d'o sieglo XVII l'espulloron cuantas vegatas os exercitos franceses y os bandolers, y en 1793 fue albandonato por a comunidat benedictina, que se tresladó enta Vila-sacra. En 1809 s'instaló en Figueres, dica que os decretos d'exclaustración de 1835 la disolvioron y la subsiguient desamortización de Mendizábal liquidó os suyos biens.
Villanueva de la Reina (Chaén)
Villanueva de la Reina ye un municipio espanyol d'a comunidat autonoma d'Andalucía (Provincia de Chaén). A suya población ye de 3026 habitants (2021) en una superficie de 209,12 km².
Monesterio de Sant Per de Rodes
Arquitectura
dreita|thumb|250px|A [[Planta (arquitectura)|planta d'o monesterio de Sant Per de Rodes.]] O monesterio se construyó aproveitando as faixas adaptatas a la pendient d'a montanya de Verdera, y encluye edificacions de cuantas epocas diferents, dende a suya fundación dica l'albandono d'o lugar y d'os edificios por a comunidat monastica.