cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Tinenza de Benifazán
La Tinenza de Benifazán (Tinença de Benifassà u Setena de Benifassà en catalán) ye una comarca historica de lo País Valenciano que huei se troba integrada en la comarca de lo Baixo Mayestrato.
Telti
Telti (Telti en sardo; Telti, en italiano y oficialment) ye una comuna sarda en a provincia italiana de Terranòa-Tèmpiu y rechión de Cerdenya, que feba parte de l'antigo reino de Cerdenya.
Johann Friedrich Blumenbach
Johann Friedrich Blumenbach, naixito de Gotha (ducau de Saxonia-Gotha-Altenburg, hue en Turinchia, Alemania) l'11 de mayo de 1752 y muerto en Göttingen (reino de Hannover, hue en Baixa Saxonia, Alemania) o 22 de chinero de 1840, estió un destacato medico, naturalista, fisiologo, etnologo y antropologo alemán, muit conoixito por os suyos treballos d'anatomía comparata, metodo que feva servir ta estudiar a morfolochía d'o ser humán, estando asinas qui establió os alazetz d'a dita Antropolochía fisica. Establió un sistema de clasificación d'a especie humana en cnco razas diferents, alazetando-se mas que mas en a Craniolochía u estudio d'os cranios humans, feito que tenió importancia en bellos medios d'o racismo con pretensions scientificas.
Coleccionista d'escletos, estió profesor d'Anatomía en a Universidat de Göttingen mientres alto u baixo 60 anyadas, tenendo asinas una ampla influyencia en a formación de muitos scientificos alemans. Antiparte, en 1793 esdevenió miembro forano d'a Royal Society, estando tamién miembro de l'Academia de Sciencias de Suecia.
Telti
A suya población ye de 2.072 habitants (2007) en una superficie de 84,65 km², con una densidat de población de 23,49 hab/km².
Cheografía
A localidat de Telti ye situata a 326 metros d'altaria sobre o livel d'a mar.
Espadiella
thumb|250px|Espadiella A espadiella u espadeta ye o nombre con que se conoixe popularment a l'as, ye decir a carta con o numero uno, d'o palo d'espadas d'a baraixa espanyola.
Tinenza de Benifazán
I perteneixen los lugars de Castiel de Crabas, La Pobla de Benifazán (que encara son municipios), y Lo Ballestar, Lo Boixar, Corachán, Fridas (integraus en lo municipio de la Pobla de Benifazán) y Biel (integrau en lo municipio de Rossell).
La Tenencia apareixe como una comarca natural en lo mapa de comarca d'Emili Beut i Belenguer, Comarques naturals del Regne de Valencia, de l'anyo 1934.
En lo periodo musulmán i heba un castiello que controlaba a comarca, lo castiello de Beni-Hassan. Estas tierras, conquiestas dalto u baixo por l'anyo 1230, pasoron a depender de Catalunya entre 1260 y 1262 chunto con Vallibana y Rossell (asinas tota a cuenca de lo río Cenia dependeba de Catalunya).
Chaime I d'Aragón mandó construir chunto a lo castiello un monesterio, la primera fundación de la Orden de Cistels en lo Reino de Valencia. La comarca perteneixió en feudo a l'abate de lo monesterio. La muga con Bezeit no yera clara y arbitró en lo litichio lo duque d'Íxar, dando razón a los bezeitans, y por ixo en lo termin de Bezeit pueden trobar-sen cruzes de lo monesterio de Benifazán entalladas en las rocas. Huei lo monesterio ye ocupau por monchas cartuixas de Sant Bruno.
Agulla d'Ussel
L'Agulla d'Ussel (en castellano Aguja de Ussel, en francés Aiguille d'Ussel u Aiguille Cadier) ye una montanya de 3.020 metros que se troba en a muga entre a provincia de Uesca (Aragón) y Occitania.
Peleas de Abajo
Peleas de Abajo ye un municipio d'a provincia de Zamora, en a comunidat autonoma de Castiella y Leyón. A suya población ye de 268 habitants, en una superficie de 11,89 km² y una densidat de población de 22,54 hab/km².
Diá
Diá (en francés Die) ye una localidat y comuna francesa situada en o departamento de Droma, en a rechión d'Auvernia-Roine-Alpes.
Mont Otón
O mont Otón ye un pueyo de 470 metros d'altaria situau en o municipio de Pozuelo d'Aragón, en a provincia de Zaragoza. Cheomorfolochicament, ye un antepueyo.
En a suya cima bi ha un vértiz cheodesico.
La Peirèra
La Peirèra (La Peirèra en occitán, Lapeyrère en francés y oficialment) ye una comuna occitana en o departamento francés d'Alta Garona, districto de Muriel, cantón d'Autariba y rechión d'Occitania.
A suya población ye de 61 habitants(1999) en una superficie de 6,30 km², con una densidat de población de 9,68 hab/km².
Bolívar (moneda)
O bolívar (Bs.) ye a moneda oficial de Venezuela. O codigo ISO 4217 para ista moneda ye VES.
Establita en 1879 como unidat monetaria, leva o nombre en honor a Simón Bolívar, heroe d'a independencia latinoamericana.
Codo (unidat)
thumb|right|250px|Un codo. O codo ye una unidat de mesura tradicional pa largarias que s'ha emplegau por a-saber-las culturas a lo largo d'a historia por estar d'orichen antropometrica. En orichen, ye a mesura d'a distancia dende o codo dica la punta d'o dido corazón con a mano extendida.
Normalment corresponde con a metat d'una vara y con o doble d'un palmo en a escala de mesuras local. Bells eixemplos de codos en o nuestro entorno:
O codo aragonés, como a resta d'as midas aragonesas, s'estandarizó en as Corz de Monzón de 1553. Teruel y Albarracín en quedoron fuera y por ixo continuoron emplegando unidaz de mesura propias. En 1849, a reina Isabel II sinyó la dentrada d'Espanya en o sistema metrico decimal, o que prevocó lo progresivo abandono d'os sistemas locals d'unidaz d'os antigos reinos.
Sant Genís de Fontanes
Sant Genís de Fontanes (en francés Saint-Génis-des-Fontaines) ye una comuna catalana situata en o departamento francés de Pireneus Orientals, o districto de Ceret, o cantón de Vallespir-Albera y a rechión d'Occitania.
A suya población ye de 2.783 habitants, en una superficie de 9,90 km².
Arrokiaga
Arrokiaga (Arrokiaga en basco, Roquiague en francés y oficialment) ye una comuna d'Iparralde en o departamento francés de Pireneus Atlanticos, districto d'Aulorón, cantón de Montanya Basca y rechión de Nueva Aquitania. A comuna yera parte de l'antiga provincia de Sola, en a comarca d'Arbaila.
A suya población ye de 127 habitants (1999) en una superficie de 10,44 km², con una densidat de población de 12,16 hab/km².
Etimolochía
O nombre d'a localidat ye d'orichen basco, formato por arroka (piedra en aragonés) y o sufixo -aga, un sufixo abundancial.
Niom
Niom (en francés Nyons) ye una localidat y comuna francesa situada en o departamento de Droma, en a rechión d'Auvernia-Roine-Alpes.
Arrokiaga
Mugas
O termin comunal d'Arrokiaga muga con as comunas de Sohüta a o norte; Maule-Lextarre a o norueste; Barkoxe a l'este; Gotaine-Irabarne y Mendikota a l'ueste; y Zalgize-Doneztebe a o sudueste.
Demografía
2007: población provisional seguntes o INSEE.
Peleas de Arriba
Peleas de Arriba ye una localidat d'o municipio de Corrales del Vino en a provincia de Zamora, en a comunidat autonoma de Castiella y Leyón. A suya población ye de 182 habitants.
Pelicana
thumb|250px|Pelicana A pelicana ye o nombre con que se conoixe popularment a la carta con o numero siet d'o palo d'oros d'a baraixa espanyola.
Alcelaphus buselaphus
O bubalo (Alcelaphus buselaphus (Pallas, 1766) ) ye una especie de mamifero d'a orden d'os Artiodactyla y familia Bovidae que se troba en Africa.
Jack Albertson
Jack Albertson, naixito de Malden (Massachusetts) o 16 de chunio de 1907 y muerto en Los Angeles (California) o 25 de noviembre de 1981, estió un actor y cantaire estausunidense.
Premios
Jack Albertson recibió en 1968 un Oscar a o Millor Actor Segundario por a suya interpretación en The Subject Was Roses, una cinta dirichita por Ulu Grosbard.
Eugène Besse
Eugène Besse, naixito y muerto en puesto y calendatas desconoixitas, estió un atleta francés especializau en cursas de larga distancia, que partecipó en os II Chuegos Olimpicos d'a era moderna celebraus en París en l'anyo 1900.
En os Chuegos estió uno d'os 13 corredors que prencipioron a cursa d'a maratón, consiguió terminar en o quatreno puesto con un tiempo de 4:00:43.
Maurós
Maurós (Maurós en occitán, Mauroux en francés y oficialment) ye una comuna occitana en o departamento francés de Gers, rechión d'Occitania, districto de Condòm y cantón de Florença-Lomanha.
A suya población ye de 113 habitants (1999) en una superficie de 9,96 km², con una densidat de población d'11,35 hab/km².
Vipera latastei
Denominacions vernaclas
Denominacions vernaclas no exclusivas son gripia y escurzón. Gripia ye a evolución d'a palabra latina Vipera d'alcuerdo con a fonetica aragonesa (VIPERA > VIPRA > VRIPA > gripia, como en gramito), u escurzón, mes propia d'as parlas aragonesas orientals (Sobrarbe, Ribagorza), y de l'aragonés residual d'o Baixo Aragón, Mayestrato y Gúdar-Chabalambre, y cognato d'o catalán escurçó, que se diz en o catalán nordoccidental d'as comarcas orientals d'Aragón.
Se fa mención d'a gripia en o "Libro d'el Trasoro" como vipra y li dedican un capítol.
Helicoptero
thumb|280px|Helicoptero en movimiento. thumb|280px|Eurocopter EC 155 Dauphin. Un helicoptero és una aeronau d'ala chiratoria propulsada por un motor, en a que a sustentación, contrariament a os avions, no proviene d'unas alas fixas, sino d'un conchunto d'alas chiratorias conoixiu como rotor prencipal, situau en a parti superior de l'aparato. Ista confeguración le permite aterizar y despegar verticalment, estar-se quieto en l'aire y mesmo volar en dirección lateral u de reculas. Isto le permite reyalizar muitas fainas imposibles pa os avions d'ala fixa.
Os helicopters fuoron desembolicaus mientres a primera metat d'o sieglo XX con bells disenyos producius de forma limitada. Pero no estió dica a l'anyo 1942 quan un helicoptero disenyau por Igor Sikorsky arribó a producir-se en serir con 131 aparatos construyius. Encara que os disenyos primitivos teneban más d'un rotor, estió o disenyau con un rotor prencipal y un rotor de coda o que se cheneralizó y ye o que actualment se reconoixe como helicoptero.
L'Almunia de Donya Godina
L'Almunia de Donya Godina ye un municipio aragonés, capital d'a comarca de Val de Xalón (provincia de Zaragoza). A suya población ye de 8.091 habitants (2020), en una superficie de 56,65 km².
En ista localidat destaca a torre d'a Ilesia de Nuestra Sinyora de l'Asumpción, d'estilo mudéchar aragonés.
A Escuela Universitaria Politecnica de L'Almunia (EUPLA) ligata a la Universidat de Zaragoza ye situada en ista localidat.
Toponimia
En aragonés medieval Almunia u Almunya significa finca rustica con huerto, y provién de l'arabe al-Munya.
Escocia
Escocia (en gaelico escocés Alba, en anglés Scotland) ye una nación d'o norueste d'Europa y un d'os cuatro países constituyents d'o Reino Uniu. Ocupa o tercio norte d'a isla de Gran Bretanya y muga a lo sud con Anglaterra. Ye rodiata por o mar d'o Norte a l'este, l'oceano Atlantico a lo norte y l'ueste, y a canal d'o Norte y o mar d'Irlanda a lo sudueste. Antimás d'a parti prencipal d'o suyo territorio bi ha alto u baixo 790 chicotas islas en Escocia.
Edimburgo ye a capital d'o país y a segunda ciudat mas gran, estando un d'os mayors puestos financieros d'Europa. A mayor ciudat d'Escocia ye Glasgow que reculle en a suya aria metropolitana, dita o Gran Glasgow (en anglés Greater Glasgow) o 40% d'a población total d'Escocia. En as auguas escocesas de l'Atlantico Norte y o mar d'o Norte se troban as mayors as mayor reservas de petrolio d'a Unión Europea
O Reino d'Escocia estió un estato independient dica l'1 de mayo de 1707 cuan con os Actos d'Unión (a tamas d'as grans protestas que hi habió en toda Escocia) s'unió con o Reino d'Anglaterra ta creyar o Reino de Gran Bretanya. Sindembargo, Escocia continó mantenendo o suyo propio sistema churidico, esferenciau d'os sistemas d'Anglaterra, Galas y d'Irlanda d'o Norte. Dende o sieglo XIX renaixió un fuerte sentimiento nacionalista, que actualment ye representato por o partiu independentista Scottish National Party (Partiu Nacional d'Escocia), vencedor por mayoría simpla en as eleccions de 2007 t'o Parlamento d'Escocia y por mayoría absoluta en as eleccions d'o 5 de mayo de 2011, a primera vegata que un partiu plega a tener una mayoría aboluta en o Parlamento.
Cheografía
Os principals archipielagos d'Escocia son as Islas Shetland, as Islas Orcadas y as Hebridas.
Cocina d'Escocia
A cocina d'Escocia comparte muitos platos con a cocina anglesa pero tien unos atributos distintivos así como recetas propias, gracias, belunas d'ellas, a las influencias antigas estrancheras en comparación con as cocinas locals. Os platos consideratos tradicionals han estato, a vegatas, trayitos antigament por atros pueblos.
Literatura d'Escocia
A literatura d'Escocia encluye todas as obras redactatas por autors escoceses, ya siga en latín, francés, anglés, gaelico escocés u scots, dende os primers documentos dica l'actualidat.
Enantes d'a cheneralización d'o gaelico escocés y de l'anglico escocés, en o sud d'Escocia bi heba pueblos celtas que parlaban luengas britonicas en continuidat con os que bi heba en o norte de l'actual Anglaterra. Asinas, gran parte de l'antiga literatura galesa fue composata en l'actual Escocia u cerca d'ella.
Relichión en Escocia
Escocia, como a resta d'as nacions europeas, ye tradicionalment cristiana con un 70% de personas que profesan ista relichión. A Ilesia d'Escocia, tamién conoixita como The Kirk, ye reconoixita por a lei como a ilesia nacional d'Escocia y ye independient d'o Estato en materias espirituals.
Esporte
Os esportes mes practicatos son o rugby, y o fútbol estando a competición mes important a Premier League d'Escocia.
Chuana d'Arco
Chuana d'Arco (en francés Jeanne d'Arc, Domremy, Francia, probablement o 6 de chinero de 1412 - † Roan, 30 de mayo de 1431), también conoixita como A Doncella d'Orleans (La Pucelle en francés) estió una heroína historica, y santa catolica francesa. A suya festividat se celebra, como ye tradición en a ilesia catolica, o día d'a suya muerte, o 30 de mayo.
Chuana d'Arco en o cine
A vita de Chuana d'Arco ye un tema muito recurrito en o cine con cuantas cintas feitas dende os suyos prencipios entre as que bi ha de destacar-se hi:
Masayoshi Ōhira
Masayoshi Ōhira (大平 正芳, Ōhira Masayoshi en chaponés), naixito de Kan'onji (Kagawa) o 12 de marzo de 1910 y muerto o 12 de chunio de 1980 mientres una campanya electoral, estió un politico chaponés, militant d'o Partiu Liberal Democratatico, que estió o 68eno Primer ministro de Chapón, dende o 7 d'aviento de 1978 dica o 12 de chunio de 1980.
Llardecans
Llardecans ye un municipio catalán de la comarca de lo Segrián, en la provincia de Leida.
La suya población ye de 533 habitants (2009), en una superficie de 65,55 km² y una densidat de población de 8,13 hab/km².
Cheografía
La localidat de Llardecans se troba situata a 397 metros d'altaria sobre lo ran de la mar, a una distancia de 33,3 km de la ciudat de Leida, la capital de la suya comarca y de la suya provincia y de 169,2 km de la ciudat de Barcelona, la capital de Catalunya.
Mugas
Lo suyo termin muga con La Granadella, Maials, Torrebesses, Sarroca de Lleida, Seròs y Aitona.
Idioma tartaro crimeu
L'idioma tartaro crimeu (Qırımtatarca, Къырымтатарджа, Qırımtatar tili, Къырымтатар тили) ye una luenga d'a branca kipchak d'as luengas turquicas orichinata a partir d'a evolución d'o cumán entre os tartaros d'a Peninsula de Crimea con influencia d'as luengas turquicas d'a branca oguz, que fa que esta luenga siga diferent d'a luenga d'os atros pueblos tartaros de l'antigL'Imperio Ruso. A causa d'os procesos migratorios y as deportacions que historicament han padeixito os tartaros crimeus se charra tamién en Turquía, Bulgaria, Rumanía (especialment en a Dobrucha), y en Uzbekistán.
Joaquín María de Navascués
Biografía
Naixito o 17 de febrero de 1900 en Zaragoza, estió disciplo de Manuel Gómez-Moreno y director de bel museu, como o Museu Arqueolochico Nacional d'Espanya. Miembro d'o Cuerpo Facultativo d'Archivers, Bibliotecarios y Arqueologos dende o 26 de chulio de 1921, dentre 1932 y 1935 endrezó de conchunta con Emilio Camps as excavacions d'a necropoli visigoda de Castiltierra.
Reteniu en a Garchola Modelo de Madrit dimpués d'o golpe militar que prencipió l'inicio d'a Guerra Civil Espanyola, aconsiguió escapar-ne y entrar en a zona sublevata, an integro-se en o bando rebelde. Leyal a o rechimen franquista, estió integrant d'a chicota colla de arqueologos baixo qui se concentró o poder d'a disciplina en Espanya, una vegada reorganizada ista dimpués d'o final d'a guerra civil.
Ganó a catedra d'Epigrafía y Numismatica en a Universidat Central de Madrit en 1950, y ingresó en a Reyal Academia d'a Historia en 1953 y en a Reyal Academia de Bellas Artes de Sant Ferrando en 1959.
Valimanya
Toponimia
Lo toponimo Valimanya se puede interpretar a partir de VALLEM MAGNA ("val gran", "val ampla"). Lo nombre de lo despoblau tamién s'aplica a una val que se reculle en lo río Martín por la marguin dreita, y de feito en lo endreito de la Venta del Fraile esta val ye muito mes luenga y ampla que las atras vals de la redolada. Bi ha toponimos y microtoponimos equivalents en las provincias de Uesca (Vachimanya) y de Leida (Vallmanya), identico este zaguer a lo toponimo rosellonés Vallmanya. En Erau bi ha una abadía de Valmanha, de la Orden de Cistels igual como lo Monesterio de Rueda.
Como toponimo transportau se torna a trobar en la Castellón (Sierra de Valimanya, dimpués La Serra d'en Galceran), a causa de la participación de Pero de Valimanya en la campanya de conquiesta de Valencia de tiempos de Chaime I.
Cheografía
Actualment en la finca dita "Valimanya" bi ha un entibo que reculle las auguas de lo barranco de Valimanya y de lo mesmo Martín. Este entibo ye rodeyau por una orla de tamarizas y ye un refuchio pa la fauna salvache.
Historia
En una segunda ondada repobladora buena part de las tierras de lo Baixo Martín cayoron en mans de nobles u d'ordens militars. Las tierras de Valimanya cayoron en mans d'una familia de mesnaders aragoneses que debioron prener lo nombre de la suya principal propiedat como de feito facioron atras familias nobles en lo sieglo XII. Lo castiello de Valimanya ye mencionau por primera vegada en lo sieglo XII, en lo testamento de Pero de Valimanya. A mitat de lo sieglo XIV perteneixeba a lo Monesterio de Rueda.
Vierlas
A suya población ye de 103 habitants (INE 2008) en una superficie de 2,71 km² y una densidat de población de 38,01 hab/km².
Cheografía
A localidat de Bierlas ye situata en a val d'o río Queiles, a 456 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, a una distancia de 85 km de Zaragoza, a capital d'a suya provincia y d'Aragón.
Toponimia
O suyo nombre sale en o Libro Chantre como Bierlas. En a parla actual d'a redolada puet sentir-se como Bielras. Manuel Gargallo Sanjoaquín diz en Toponimia Turiasonense que puet tener relación con Verola, relacionato con toponimos d'a redolada como Monasterio de Veruela y Vera de Moncayo; asinas en singular:
Demografía
En o termin municipal de Vierlas se troba tamién o despoblau de Santa Olaria.
Peque
Peque ye un municipio d'a provincia de Zamora, en a comunidat autonoma de Castiella y Leyón. A suya población ye de 178 habitants, en una superficie de 39,20 km² y una densidat de población de 4,54 hab/km².
Raboseta
thumb|250px|Raboseta A raboseta ye o nombre con que se conoixe popularment a la carta con o numero cuatre d'o palo d'oros d'a baraixa espanyola.
Archipielago
thumbnail|dreita|250px|Archipielago Tuamotus en a Polinesia Francesa Un archipielago ye un conchunto d'islas unas amán d'atras, a vegatas d'orichen volcanico. En a Mar Echea bi ha bels eixemplos archipielagos, como o Dodecaneso, as Esporadas y as Cicladas.
Barkoxe
Barkoxe (Barkoxe en basco, Barcus en francés y oficialment) ye una comuna d'Iparralde en o departamento francés de Pireneus Atlanticos, districto d'Aulorón, cantón de Montanya Basca y rechión de Nueva Aquitania. A comuna yera parte de l'antiga provincia de Sola, en a comarca de Basabürüa.
A suya población ye de 774 habitants (1999) en una superficie de 46,93 km², con una densidat de población de 16,49 hab/km².
Émile Champion
Émile Julien Champion conoixito esportivament como Émile Champion, naixito de París, Francia o 7 d'agosto de 1879 y muerto en puesto desconoixito en l'anyo 1921, estió un atleta francés especializau en cursas de larga distancia, que partecipó en os II Chuegos Olimpicos d'a era moderna celebraus en París en l'anyo 1900. O suyo equipo estió o Racing Club de France de París
En os Chuegos estió uno d'os 13 corredors que prencipioron a cursa d'a maratón, consiguió terminar en o segundo puesto con un tiempo consiguiendo a medalla d'archent.
Un anyo enantes partecipó en o campionato francés de campo a traviesa consiguiendo o quatreno puesto.
Rodrigo Díaz de Vivar
Rodrigo Díaz de Vivar (u Rui Díaz de Vivar) (Vivar, Burgos, arredol d'o 1043 - † Valencia, en calendata incierta d'o 1099) estió un fidalgo y caballer castellano d'o sieglo XI que plegó a dominar de traza independient de garra rei tot l'orient d'a Peninsula Iberica. Tamién se'l conoix como O Cit Campiador, Mío Cit u O Cit (de l'arabe sīd, "señor"). O suyo caballo Babieca ye un d'os caballos mas conoixitos d'a historia d'ixa epoca.
En o "Liber Regum" lo nombran en bellas linias:
Bocarrana
thumb|250px|Bocarrana O bocarrana ye o nombre con que se conoixe popularment a la carta con o numero cinco d'o palo de bastos d'a baraixa espanyola.
Cabezo de la Talaya de Sant Per
Lo cabezo de la Talaya de Sant Per ye lo cabalto vistable d'una plataforma estructural con una altaria de 326 metros d'altaria situau lo municipio de Sant Per de Calanda a l'este de lo nuclio habitau, cerca de la Ermita de Santa Quiteria y lo camín de Casp.
Toponimia
L'oronimo cabezo de la Talaya presenta dos formants comuns en la microtoponimia aragonesa. Una talaya ye en orografía un punto prou alto y vistable que permite posar-ie un puesto de vichilancia de los terrenos d'arredol. L'arabismo talaya creyó muitos toponimos en tiempos de la reconquiesta de la val d'Ebro y Sistema Iberico, lo que ixampló dimpués lo significau orichinal de "torraza situada en alto" a lo d'"altaria bien vistable en lo terreno".
A primers de lo sieglo XVII lo portugués João Baptista Labanha en fizo mención en lo suyo libro "Itinerario del Reyno de Aragón (1610-1611)":
En Sant Per la denominación popular actual ye La Talaya (escrito La Atalaya), y fa part d'un conchunto d'altarias conoixiu como Las Talayas u Las Atalayas.
Zaborro
En agricultura, os zaborros se sacan d'as uebras pa privar que as ferramientas tomen mal en caso que trucasen contra ellos. L'acción de sacar os zaborros d'un campo se diz «espedregar». Lo normal ye que se faiga a mano, y as piedras se tiran en a marguin formando un maruenyo.
Abdelmalik
Abdelmalik estió lo zaguer rei de la dinastía Hudí, dinastía que reinaba en la taifa de Zaragoza.
Zaborro
Zaborrero/a
En o lenguache coloquial, una persona «zaborrera» u un «zaborrero» ye una persona que treballa de mala traza, que para poca cuenta de lo que fa, que treballa a-escape y no ye mirau u mesmo que no en sabe. En Zaragoza s'ha documentau tamién a forma «zaburrero/a».
Con ixe mesmo significau s'emplega tamién por tot Aragón a esprisión ser u estar un «zaborras», sin flexionar-se ni en chenero ni en numero l'adchectivo. Igual como «zaborras» se comporta la palabra «zaforas» en «ser/estar un zaforas», que ye unatra que significa lo mesmo.
Abdelmalik
Prenió lo títol honorifico de Imat al-Daula ("lo pilar de la dinastía"), pero no podió mantener la presión debant de los cristianos navarro-aragoneses y musulmans almurabitz. Pa esfender-se esdevinió cuasi vasallo de Castiella, cosa no bien vista por bels musulmans y en 1110 los almurabiz prenioron Saraqusta.
Zaborro
Zaborrero/a
En l'orichen, o «zaborrero» yera l'aprendiz u o chulet de o piquero que, por no saber-ne guaire aún de l'oficio, no le deixaban fer si que de carriar os «zaborros» y atros materials pa la construcción. En Cinco Villas se documenta con o significau d' «Albañil que trabaja en zaborras».
Abdelmalik
Abdelmalik fuyió ta la fortaleza de Rueda de Xalón y fació liga con Alifonso I lo Batallero, aduyando-li en la Batalla de Cutanda. Alifonso I lo Batallero li permitió reinar en Rueda dica la suya muerte.
Dianna Agron
Dianna Agron (Savannah, 30 d'abril de 1986) ye una cantaire, actriz, guionista y directora de cine y TV d'Estaus Unius.
Va estar casada con o mosica Winston Marshall entre los anyos 2016 y 2020.
Debut profesional
Con tres anyos encetó bailando, lo que la portó a participar en molidas produccions musicals en o suyo barrio quán estaba a l'Instituto. Una vegada acabó este, encetó a treballar en anuncis y publicidat dica que participó en a chicota pelicla Talkers Are No Good Doers lo 2005 y un anyo dimpués en a TV, con a serie Close to Home.
Los personaches, que interpretó manimenos estar muito choven antes d'aconseguir lo papel que l'ha convertiu en estrela d'a TV, "Quinn Fabray" en a popular Glee, antes ya se i heba feito notar breument a Veronica Mars como "Jenny Budosh" y en Heroes como "Debbie Marshall".
Lo 2010 estió ganadera, chunto a la resta de repartimiento de Glee, d'o Premio a lo Millor Repartimiento d'una serie de comedia, entregau per lo Sindicato d'Actors.
La Tour de Pin
La Tour de Pin (en francoprovenzal La Tor-du-Pin, en francés La Tour-du-Pin) ye una localidat y comuna francesa situada en o departamento d'Isèra, en a rechión d'Auvernia-Roine-Alpes.
Austria
Austria (en alemán Österreich; nombre oficial: Republica d'Austria, Republik Österreich) ye un país y estato d'Europa, organizato como una republica federal y miembro d'a Unión Europea dende 1995. Austria ye situata en Europa Central y muga con Alemanya, Republica Checa, Eslovaquia, Hongría, Eslovenia, Italia, Suiza y Liechtenstein.
Os orichens de l'Austria chermanofona se troban en o sieglo IX, cuan os territorios de l'Alta y Baixa Austria estioron cada vegata mas poblatos. O nombre alemán "Ostarrichi" ye documentato por primera vegata en un documento oficial de 996 y tien as suyas radices en o primer milenio a.C. Dende allora la palabra s'ha desenvolicato dica Österreich.
Austria ye una democracia representativa parlamentaria formata nueu estatos federals y ye un d'os seis países europeus que han declarato neutralidat permanent. Austria ye miembro d'as Nacions Unidas dende a suya independencia en 1955 y dentró en a Unión Europea en 1995.
Toponimia
O nombre alemán Österreich deriva de l'alemán antigo Ostarrîchi "Territorio de l'Este". A primera forma d'o nombre estió celtica: norig con o mesmo significato. Ista palabra fue romanizata a Noricum. Regio australis y a forma latina Austria son neolochismos d'a Edat Meya.
A designación oficial ye de Republica d'Austria (en alemán Republik Österreich). Dimpués d'a cayita de l'Imperio Austrohongaro en 1918 se deciba Estato alemán d'Austria pero dimpués d'o Tractau de Saint-Germain-en-Laye habió de cambear o suyo nombre a "Republik Österreich" ("Republica d'Austria"). O nombre "Republik Deutsch-Österreich" se puet trobar en as estampetas y diners de prencipios d'os anyos 1920. O nombre se tornó a cambear mientres o rechimen faixista (dende 1934 dica 1938) a Estato Federal d'Austria (Bundesstaat Österreich), pero tornó a estar o mesmo con a independencia y a "Segunda Republica Austriaca" (1955 – actualidat).
Cheografía fisica
thumb|upright|O [[Großglockner.]] Austria ye un país chicot y montanyoso, localizato en Europa central, entre Alemanya, Italia y Hongría, con una superficie d'o doble de Suiza. No tien denguna costa maritima; muga con Suiza y Liechtenstein a l'ueste, Alemanya, a Republica Checa y Eslovaquia a lo norte, Hongría a l'este, y Eslovenia y Italia a lo sud. A rechión mas occidental d'o país ye una francha estreita entre Alemanya y Italia, d'entre trenta y dos y sesanta kilometros de longaria. A resta d'Austria, a l'orient, tien una longaria, de norte a sud, de 280 km.
thumb|upright|O río [[Danubio en Dürnstein.]] A mayor parti d'o territorio d'Austria se troba aintro d'a sección oriental d'os Alpes que tienen en ista zona altarias de mas de 3.000 metros. As sierras d'Austria s'estendillan d'este a ueste y son deseparatas una de l'atra por amplas vals. As sierras d'o norte incluyen os Alpes de Tirol d'o Nord y os Alpes de Salzburgo. En o centro, as sierras incluyen o Hohe Tauern, que contiene o Großglockner, o pico mas alto d'o país, con 3.797 m. As sierras d'o sud incluyen os Alpes d'o Ötztal, os Alpes de Zillertaler, os Alpes Carnicos, y as montanyas de Karawanken. Bi ha, amás d'istas sierras, atras que s'estendillan en a dirección norte-sud.
Clima
thumb|upright|Mapa con as temperaturas meyas anyals. O clima en Austria se puede asignar a los climas pleviosos templado-calido d'a comarca templada-fría-humida. En o ueste y norte d'Austria i ha un clima oceanico, a ormino caracterizau per aires humidos d'o ueste. En l'este, en cambeo, o clima ye continental de baixas precipitacions, con veranos calurosos y hibiernos fredos.
O clima rechional d'Austria ye fuertement influenciau per a topografía alpina. A ormino existen considerables diferencias climaticas en distancias curtas y chicotas diferencias d'altitut. En augmentar l'altaria, se troban en primeras climas boreals y de tundra, y mesmo climas polars en as arias de tucas. No nomás a cresta alpina prencipal actúa como una división climatica. As vals de Föhntal, ricas en sol (per eixemplo, Inntal) contrastan con os paisaches de cuencas propensas a la boira (per eixemplo, a cuenca de Klagenfurt), os bordes d'as montanyas con plevidas intensas (per eixemplo, Bregenzerwald) contrastan con as vals ixutas alpinas interiors (per eixemplo, Alpes de Ötztal).
O rango total d'a temperatura meya anyal de l'aire en Austria s'extiende dende mas de 11 °C en os districtos internos de Viena dica menos de -9 °C en a tuca d'o Grossglockner. En as tierras baixas densament pobladas, a temperatura ye sobretot entre 8 °C y 10 °C. Lo promeyo d'a comarca ye de 6,0 °C. A isoterma meya anyal de zero graus ye d'arredol de 2200 m sobre o livel d'a mar. En cuencas zarradas y vals per debaixo de 800 a 1200 m sobre o livel d'a mar, os augmentos de temperatura con l'altitut (inversión de temperatura) a ormino ocurren en os meses d'hibierno.
Mientres que en a mayor parti d'Austria chinero y chulio son en promeyo os meses mas fredos y calidos de l'anyo, en as altas montanyas isto s'aplica a febrero y agosto. A temperatura meya de l'aire en chinero en os paisaches planos de l'iste ye entre 0 °C y -2 °C y caye entre -4 °C y -6 °C a uns 1000 m sobre o livel d'a mar. A valor mas baixa en l'aria d'os tucas mas altas ye arredol de -15 °C. En chulio as valors meyas fluctúan entre 18 °C y 20 °C en l'este y entre 13 °C y 15 °C a 1000 m. En Großglockner, a buega meya de zero graus no se supera mesmo en pleno estiu.
Organización politico-administrativa
thumb|right|Estatos d'Austria. Austria ye una republica federal que se divide en nueu estatos (Bundesländer):
Demografía
En contraste con a capital, a resta de ciudaz no plegan a 1 millón d'habitants: a segunda ciudat mas gran ye Graz con bels 292.630 habitants, seguita por Linz (207.247), Salzburgo (155,416), Innsbruck (130.585), y Klagenfurt am Wörthersee (102.618). A resta de ciudaz austriacas tienen menos de 100.000 habitants.
Luengas
L'idioma oficial d'Austria ye l'alemán, parlato por un 88,6% d'a población, seguito por o turco (2,3%), serbio (2,2%), croata (1,6%), hongaro (0,5%) y bosnio (0,4%). Una important minoría de fablants d'o esloveno vive en os estatos federals austriacos de Carintia y Estiria, estando arredol de 14.000 personas (seguntes o censo oficial austriaco; dica 50.000 seguntes atras fuents no oficials). En o estato mas oriental, Burgenland (d'antis mas parti hongara de l'Imperio Austrohongaro), arredol de 20.000 ciudadans austriacos parlan hongaro y bels 30.000 parlan croata. D'a resta de austriacos que son descendients de no-austriacos, a mayor parti tienen o suyo orichen en os países mugants, mas que mas en países de l'antigo bloque de l'este. Os ditos "treballadors huespedes" (en alemán Gastarbeiter) y os suyos descendients, asinas como os refuchiatos d'a guerra de Yugoslavia y atros conflictos, fan tamién parti d'una important minoría en Austria. Dende l'anyo 1994 os chitans tamién son reconoixitos como una minoría etnica en o país.
thumb|upright|Pintura de [[Viena en a primera metat d'o sieglo XVIII, obra de Canaletto.]] D'alcuerdo a lo censo publicato por Statistik Austria en l'anyo 2001 bi heba un total de 710.926 personas estrancheras vivindo en Austria. D'istas, 124.392 parlaban l'alemán como luenga materna (prencipalment inmigrants procedents d'Alemanya, Suiza y a provincia italiana de Bozen). As siguients nacionalidaz con mayor numero d'habitants en Austria son as procedents de l'antiga Yugoslavia con 240.863 personas (estando entre os mas numerosos 135.376 serbios y 105.487 croatas); os turcos con 123.417 (d'os cualos 25.155 tienen l'anglés como luenga nativa), os albaneses con 24.446, polacos 17.899, hongaros 14.699, rumanos 12.216, arabes 7.982, eslovenos 6.902 (sin d'incluyir a minoria autoctona), eslovacos 6.891, checos 6.707, persas 5.916, italianos 5.677, rusos 5.466, franceses 5.213, chineses 4.938, espanyols 4.264 y bulgaros 3.503.
A orografía montanyosa d'Austria ha feito que s'haigan desenvolicato muitos subdialectos de l'alemán. Manimenos, toz os subdialectos que se i charran perteneixen a lo dialecto austro-bavaro, de fueras d'o subdialecto charrato en o estato federal mas occidental, Vorarlberg, que perteneixe a lo dialecto alamanico. Bi ha tamién un alemán austriaco estandar con bella esferencia respective a l'alemán estandar d'Alemanya.
Musica
thumb|upright|[[Wolfgang Amadeus Mozart (1756-1791).]] O pasato d'Austria como potencia europea cheneró un ambient cultural que contrebuyó amplament con diferents formas d'arte, entre ellas especialment a la musica. Austria estió lo puesto de naixencia de grans compositors como Wolfgang Amadeus Mozart, Joseph Haydn, Franz Schubert, Anton Bruckner, Johann Strauss (pai), Johann Strauss (fillo) y Gustav Mahler asinas como bel miembro d'a Segunda escuela vienesa como Arnold Schoenberg, Anton Webern u Alban Berg.
Viena tenió una especial importancia como centro d'innovación musical. Mientres os sieglos XVIII y XIX os compositors yeran atrayitos a la ciudat gracias a lo patronache d'os Habsburgo, fendo de Viena a capital europea d'a musica clasica. En a epoca barroca bi habió importants influencias d'os folklors eslaus y hongaro en a musica austriaca. Compositors d'atras nacionalidaz como Ludwig van Beethoven vivioron a mayor parti d'as suyas vidas en Viena.
Austria tamién ha producito un notable musico de jazz, o teclista Josef Zawinul. L'artista pop y rock, Falco, internacionalment conoixito en os anyos 1980 tamién yera austriaco. O batería Thomas Lang naixió en Viena en 1967 y actualment ye reconoixito por a suya habilidat tecnica.
Gastronomía
Dica fa uns anyos, a chent minchaba sobretot en casa. Hue en día, especialment en as ciudaz mas grans, muitas personas minchan a ormino en pubs, restaurants, cafeterías, puestos de salchichas y tabiernas de kebab, en sucursals de cadenas de birolla rapida u en a carrera u en o transporte publico.
As variacions de café tradicionalment cautivadas componen a gama de cafeterías que se pueden trobar en tota Austria, seguindo l'eixemplo d'a cafetería vienesa. As primeras cafeterías s'establioron en Viena poco dimpués de 1683. Hue en día son mayoritariament cafés-restaurants, en os cuals se combina la tradición d'o café con l'ofierta d'o “ minchador burgués ”.
A viticultura tien una larga tradición en Viena, Baixa Austria, Estiria y Burgenland. Lo vin austriaco ye muit popular tanto en Europa como en l'extranchero. Mientres que dinantis yera común a producción sobretot en masa (en o Doppler, a redoma de dos litros), dende a decenio de 1980 muitos viticultores s'han especializau en a elaboración de vins de calidat.
A biera ye important como bebida diaria en Austria. Con cuasi 109 litros de consumo per capita y anyo y con 140 biereras, incluyidas marcas nacionals tradicionals como Gösser, Hirter, Ottakringer, Puntigamer, Schwechater, Stiegl y Zipfer, Austria puede clamar-se a ella mesma una nación bierera.
Alcanar
Alcanar ye un municipio catalán situato en la provincia de Tarragona, y en la comarca de lo Montsiá. La suya población ye de 10.510 habitants (2008), en una superficie de 47,1 km² con una densidat de población de 223,14 hab/km².
O suyo puerto ye situado en a localidat de Les Cases d'Alcanar.
Mugas
Lo suyo termin municipal muga con Vinaroz, con Ulldecona, con un cantón d'o termin de Freginals y con Sant Carles de la Ràpita.
Pereruela
Pereruela ye un municipio d'a provincia de Zamora, en a comunidat autonoma de Castiella y Leyón. A suya población ye de 655 habitants, en una superficie de 160,86 km² y una densidat de población de 4,07 hab/km².
Isclas
Isclas (Iscles en catalán) ye un lugar aragonés de la provincia de Uesca situato en la comarca de Ribagorza, en lo municipio d'Arén de Noguera. En 1991 ya yera deshabitato.
Toponimia
En catalán ribagorzano se prenuncia Isclles. Lo exotoponimo en idioma aragonés se conoix por los fogaches. S'escibe Ysclas en lo Fogache de 1405 ordenau en las Corz de Maella y Isclas en lo Fogache de 1495:
Gregorio López Raimundo
Gregorio López Raimundo, naixito de Taust (Cinco Villas) l'11 de chunio de 1914 y muerto en Barcelona (Barcelonés, Catalunya) o 17 de noviembre de 2007, estió un politico aragonés, qui desembolicó a suya carrera politica en a politica de Catalunya, estando-ie Secretario Cheneral d'o Partit Socialista Unificat de Catalunya.
Isclas
Cheografía
Isclas ye situato a 1.107 metros d'altaria dencima de lo ran de la mar, en un pueyo en a marguin ezquierda d'o barranco d'o suyo nombre.
Italianos
Os italianos (en italiano italiani) son os habitants d'Italia. En Italia os italianos etnicos parlan como luenga materna o italiano stándard u charran bel dialecto u luenga pareixida d'o diasistema italiano, a diferencia d'as diferents minorías etnicas no recients (albaneses, croatas, eslovenos, sardos, tiroleses, ecetra). Son de relichión catolica. Tamién bi ha italianos etnicos en países que mugan con Italia, (Eslovenia, Croacia, Suiza), y una important diaspora italiana en diferents países d'America y Europa producto d'importants procesos migratorios dende o sieglo XIX.
Isclas
Historia
Ya se conoix a suya pertenencia a o condau de Ribagorza en 958. A suya ilesia dependeba d'o monesterio de Santa María y Sant Per d'Alaón, en Sopeira.
Gregorio López Raimundo
As suyas primeras anyadas
Cuan Gregorio teneba 12 anyadas, os suyos pais se tresladoron a treballar a la ciudat de Zaragoza, encara que Gregorio, con su chermano Antonio López Raimundo, quedó en Taust con uns familiars. En 1934 viviba en Barcelona, a on esdevinió miembro d'as Juventudes Socialistas, prenendo parte en 1936 en a creyación d'as Juventuts Socialistes Unificades de Catalunya.
Tèmpiu
Tèmpiu (Tèmpiu en sardo; Tempio Pausania, en italiano y oficialment) ye una comuna sarda en a provincia italiana de Terranòa-Tèmpiu (con Terranoa, en ye a suya capital) y rechión de Cerdenya, que feba parte de l'antigo reino de Cerdenya.
Gregorio López Raimundo
As suyas primeras anyadas
En primerías d'a Guerra Civil morió su chermano Antonio López Raimundo, sendicalista d'a Unión General de Trabajadores, y Gregorio pasó a militar en o Partit Socialista Unificat de Catalunya (PSUC), estando comisario politico de l'Exercito Popular Republicano en o Frent d'Aragón dica l'ofensiva de Catalunya, cuan trescruzó a muga con Francia ta esdevenir-ie refuchiato politico, estando internato en o campo de concentración de Sant Cebrià de Rosselló.
Tèmpiu
A suya población ye de 14.230 habitants (2008) en una superficie de 213,69 km², con una densidat de población de 66,62 hab/km².
Cheografía
A localidat de Tèmpiu ye situata a 566 metros d'altaria sobre o livel d'a mar.
D'o suyo termin municipal fan parte os lugars de Bassacutena, Nuchis y San Pasquale.
Italianos
Historia
Os italianos son os continadors d'a población romana y romanizada d'a Peninsula Italica y zonas mugants, que en l'alta Edat Meya perdió a suya independencia, primero por a creyación d'o Reino Ostrogodo d'Italia, y dimpués por a reconquiesta bizantina y por a invasión d'os longobardos, que creyoron diferents entidatz estatals, y os francos, resultando una fragmentación politica, encara que o norte fació part d'o Sacro Imperio Romano Chermanico.
Gregorio López Raimundo
A Guerra Civil y o franquismo
Cuan esclató a Segunda Guerra Mundial, Gregorio Lopez Raimundo se tresladó en primeras enta Mexico, a on vivió 6 anyads, ta dimpués tornar clandestinament a trescruzar a muga tornando a l'Espanya franquista. Una vegata en trritorio catalán, tornó a organizar o PSUC clandestín en Barcelona, dica a suya detención por a Policía franquista en 1951 cuan preneba parte en a vada de tranvías de Bacelona, d'a cuala n'estió uno d'os organizadors. Os vecins de Taust organizoron una recullita de sinyaturas ta demanar a suya libertat, estando o primer sinyatario l'alcalde de Taust. En 1952 lo condenoron a 20 anyadas de garchola por as suyas actividaz politicas, no demanando-ie a pena de muerte por as presions internacionals. L'indultoron d'a suya condena, pero l'expulsoron de territorio espanyol, encara que tornó a dentrar-ie clandestinament.
Italianos
Historia
A existencia d'una actividat artesanal y mercantil y de puertos fació d'Italia una d'as zonas más prosperas d'Europa. Dende o sieglo XI amaneixioron "republicas maritimas" con nuclio en as ciudaz de Chenova y Venecia, que constituiban talasocracias. A Republica de Chenova competiba en a Mar Mediterrania con a Republica de Venecia, rematando por esdevenir més poderoda a segunda. En ciudaz como Siena, Florenza y Milán prosperaba a banca y l'artesanía. A prosperidat d'as ciudaz d'o norte creyó un deseyo d'emancipación que en tiempos d'os Hohenstaufen coincidió con a baralla entre os emperadors d'o Sacro Imperio Romano Chermanico y o papau: chibelins (a favor de l'emperador) contra guelfos (a favor d'o Papa). Os emperadors perdioron, pero esta luita dimpués continó entre os franceses d'a Casa Capeta d'Anchú con refirme papal y a Corona d'Aragón por o control d'o sud d'Italia (Reino de Sicilia, que quedaría dividiu en o Reino de Nápols en a peninsula y o Reino de Sicilia en a isla).
Gregorio López Raimundo
A Guerra Civil y o franquismo
En 1956 l'esleyoron miembro d'o Secretariato y en 1965 Secretario Cheneral d'o Partit Socialista Unificat de Catalunya, substituyindo a Josep Moix i Regàs. Dende ixe inte, desembolicó en a clandestinidat as suyas tascas politicas.
Italianos
Historia
En as ciudaz d'o norte como Pisa, Amalfi, Chenova, Venecia, Siena, Florenza y Milán bi habió una clase dirichent de banquers y burgueses que patrocinoron artistas y intelectuals. D'esta traza amaneixió un movimiento artistico dito "Renaiximiento".
Gregorio López Raimundo
O restablimento d'as libertaz
En 1977, cuan se legalizó o PSUC, l'esleyoron deputato en o Congreso d'os Deputatos por o suyo partito por a circumscripción de Barcelona en as eleccions chenerals espanyolas de 1977, tornando a esleyir-lo en as eleccions de 1979 y en as eleccions de 1982. Dende os suyos cargos politicos, estió firme valedor de l'eurocomunismo que preconizaba o Secretario Cheneral d'o Partido Comunista de España, Santiago Carrillo.
Italianos
Historia
A mitat d'o sieglo XIX encomenzó a unificación d'Italia en o contexto d'os nacionalismos dende un estau con territorio en o Piamonte y Cerdenya (Reino de Cerdenya), que derrotó a los borbons franceses que dominaban Nápols y a l'exercito papal.
Gregorio López Raimundo
O restablimento d'as libertaz
En 1985 albandonó a primera linia d'a vida politica, anque en 1997 optó por vinclar-se con o PSUC viu, estando-ne o suyo president honorifico.
Italianos
Historia
A Italia reunificada recibió o nombre de Reino d'Italia. Entre 1860 y a primera Guerra Mundial o creiximiento demografico fació que 2 millons d'italianos emigrasen t'America y norte d'Africa. Italia participó en a primera Guerra Mundial y, encara que derrotada en a Batalla de Caporetto, consiguió l'anexión d'o Tirol, y d'a Venecia Chuliana. A pobreza dimpués d'a guerra y as desigualdatz socials estioron causas d'a puyada a lo poder de Benito Mussolini, que instauró una dictadura faixista. En a Italia Faixista se restauró l'orden, desapareixió a mafia y se produció un cierto progreso economico. Manimenos a politica internacional y as actividatz militars d'o rechimen faixista conducioron a la derrota d'Italia en a segunda Guerra Mundial y la perduga de territorios en a Mar Hadriana, muitos italianos d'Istria y Dalmacia emigroron a Italia.
Gregorio López Raimundo
Homenaches
Antiparte, o cantaire Raimon li adedicó en 1973 a suya canción T'he conegut sempre igual.
Zaborra
thumb|right|250px|Zaborras en un sembrau. A zaborra ye a pedreta chiqueta y de formas irregulars como por eixemplo a que en sale de cascar atras piedras más grans, u que se desprende d'una penya. As zaborras s'emplegan como component principal en o cascallo que forma o nuclio d'as paretz de piedra.
Zaborrero/a
En o lenguache coloquial, una persona «zaborrera» u un «zaborrero» ye una persona que treballa de mala traza, que para poca cuenta de lo que fa, que treballa a-escape y no ye mirau u mesmo que no en sabe. En Zaragoza s'ha documentau tamién a forma «zaburrero/a».
Con ixe mesmo significau s'emplega tamién por tot Aragón a esprisión ser u estar un «zaborras», sin flexionar-se ni en chenero ni en numero l'adchectivo. Igual como «zaborras» se comporta la palabra «zaforas» en «ser/estar un zaforas», que ye unatra que significa lo mesmo.
Cuello Pelopín
O cuello Pelopín u puerto de Yosa ye un puerto de montanya d'o Pireneu que se troba sobre a crencha d'a sierra d'a Monchoya y comunicaba, por un camín tradicional, as localidaz d'Otal (Sobrepuerto) y Yosa (valleta de Yosa, subsidiaria d'a valle de Broto).
O puerto se troba a 1926 msnm en o cuello formau entre o tozal de Pelopín (d'a on le viene o nombre) y o tozal de Matils, en a crencha superior d'a Monchoya, a pocos metros d'a base de o primero.
Zaborra
Zaborrero/a
En l'orichen, o «zaborrero» yera l'aprendiz u o chulet de o piquero que, por no saber-ne guaire aún de l'oficio, no le deixaban fer si que de carriar a «zaborra» y atros materials pa la construcción. En Cinco Villas se documenta con o significau d' «Albañil que trabaja en zaborras».
Cuello Pelopín
O cuello se troba aproximadament a 3 km de Yosa y a 4 km d'Otal, y actualment o sender que o trescruza fa parte d'a ruta pre-pirenenca sender GR 15.
Puertos de Sobrepuerto
O mesmo nombre de Sobrepuerto ye un toponimo derivau de l'abundanza de puertos en a redolada. En o pasau, quasi todas as comunicacions d'ista comarca con l'exterior s'heban de fer a traviés d'iste tipo de pasos naturals, pus o cauce d'os cursos d'augua que l'abandonan no gosa estar practicable a piet.
Puertos exteriors
Contra la valle de l'Ara: Contra la valle de Basa: Contra la valle d'o Galligo:
La Pobla de Benifazán
La Pobla de Benifazán (La Pobla de Benifassà en catalán, Puebla de Benifasar en castellano) ye un municipio de lo País Valenciano que se troba en la comarca de lo Baixo Mayestrato. La suya población ye de habitants, en una superficie de 136 km² con una densidat de 0 hab/km².
Cheografía
Incluye bel nuclio de población: Corachán, Fridas, Lo Boixar y Lo Vallestar.
Mugas
Lo suyo termin municipal muga con Castiel de Crabas, Penyarroya de Tastavins, Val de Robres, La Sénia y Rossell.
Historia
Lo suyo territorio corresponde en a suya mes gran parte con l'antiga Tenencia de Benifazán.