cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Partido Comunista de los Trabajadores de España
Programa politico
O PCTE s'opone a la despenalizazión d'o consumo y trafico de drogas. S'opone a la división d'as drogas en mas y menos nocivas, considerando a lechislación de reducción de danyos como politica burguesa dominant.​ Tamién s'opone a los programas de rehabilitación de substitución (y refirma os programas de "pavo fredo") ya que creye que os substitutos de drogas reemplazan una adicción por unatra.
O PCTE, como atros partius comunistas, apoya a deseparación d'ilesia y estau.
La Luisiana
La Luisiana ye un municipio andaluz situato en a comarca d'Écija y provincia de Sevilla.
A suya población ye de 4.622 habitants (2011), en una superficie de 42,97 km² con una densidat de población de 107,56 hab/km².
Cheografía
A localidat de la Luisiana ye situata a 188 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, a una distancia de 69 km d'a ciudat de Sevilla, a capital d'a suya provincia.
Horacio Cartes
Horacio Manuel Cartes Jara naixito de Asunción (Paraguai) o 5 de chulio de 1956 ye un interpresario y politico paraguaio, President de Paraguai dende o 15 d'agosto de 2013.
Ye o propietario d'o Grupo Cartes con mas de 24 interpresas de tabaco, refrescos y producción de carne. Tamién estió o president d'o Club Libertad de fútbol dende 2001 dica 2012 a mas de ser o responsable de l'equipe nacional de fútbol mientres a Claseficación d'o Mundial 2010.
Beasain
Beasain (Beasain en basco y oficialment, Beasain en castellano) ye un municipio d'a comunidat autonoma d'o País Basco, provincia de Guipuzcua y comarca d'o Goierri.
A suya población ye de 13.557 habitants (2009) en una superficie de 30,02 km², con una densidat de población de 451,60 hab/km².
Cheografía
A localidat de Beasain ye situada a 159 metros d'altaria sobre lo livel d'a mar, a una distancia de 42 km d'a ciudat de Sant Sabastián, a capital de Guipuzcua.
Instituto Aragonés d'Arte y Cultura Contemporanios Pablo Serrano
L'Instituto Aragonés d'Arte y Cultura Contemporanios Pablo Serrano (en castellano y oficialment: Instituto Aragonés de Arte y Cultura Contemporáneos Pablo Serrano), más conoixiu como Museu Pablo Serrano, ye un centro museistico adedicato a l'arte contemporanio que tién como colección fundacional un amplio fundo d'obras de l'escultor aragonés Pablo Serrano (1908-1985). Amás conta con eixemplos d'artistas aragoneses, espanyols y extranchers de tot o sieglo XX, dende Emil Nolde, Pablo Picasso y Calder dica Warhol, Jean Tinguely y Anthony Caro.
Seu
O centro ubrió as suyas puertas o 27 de mayo de 1994 y tién o suyo orichen en a fundación creyada por Pablo Serrano poco antes d'a suya muerte. En 1995 a fundación estió disuelta y os suyos bienes pasoron a estar propiedat d'o Gubierno d'Aragón, que en pocos meses creyó a institución autual: l'Instituto Aragonés d'Arte y Cultura Contemporanios Pablo Serrano (IAACC).
A necesidat d'enreziar os espacios d'o IAACC Pablo Serrano, pa la conservación d'as suyas coleccions y a organización d'exposicions y atras actividatz empentó l'ampliación de l'edificio en 2005. O prochecto arquitectonico estió redautau por José Manuel Pérez Latorre y en 2007 estioron adchudicaus os treballos de construcción a Obrascón Huarte Laín. L'ampliación triplicó o espacio util, que pasó de 2500 m² a os mas de 7000 m² autuals, d'os quals 3000 m² son destinaus a espacios expositivos. O 23 de marzo de 2011 se fa a devantadera d'o nuevo museu convertiu en l'Instituto Aragonés de Arte Contemporanio.
Coleccions
En o suyo interior, se exhibe a o publico un amplio muestrario d'a obra de Pablo Serrano. En a exposición permanent d'a suya obra destacan as esculturas informalistas d'os anyos 50. O museu conta amás con un conchunto important d'obras d'a esposa de Pablo Serrano, Juana Francés, asinas como una colección d'arte grafico contemporanio y una selección de pintura de Santiago Lagunas recientment incorporada.
En 2013, a institución dio un vulco a o suyo repertorio d'obras, en sumar a colección privada Circa XX, encetada por Pilar Citoler en 1969 y enriquida a lo largo de quatro decenios. Os artistas representaus cubren quasi tot l'arco artistico internacional entre l'expresionismo alemán (Emil Nolde) dica l'art brut (Jean Dubuffet); entre ells se contan Pablo Picasso, Joan Miró, Fernand Léger, Alexander Calder, Le Corbusier, Henry Moore, Francis Bacon, Andy Warhol, Roy Lichtenstein, Enzo Cucchi... a os quals cal sumar un cheneroso muestrario espanyol d'os zaguers decenios: Tàpies, Miquel Barceló, Antonio Saura, Rafael Canogar, Gerardo Rueda, José Manuel Broto, Guillermo Pérez Villalta, Cristina Iglesias... Iste conchunto, formau por unas 1.200 piezas, s'obtenió por meyo d'una formula combinada de donación y venda, si bien a zifra de diners pagada suposa tasament o 15% d'a valor d'a colección, a quala fuo tasada en uns diez millons d'euros.
O centro auespa tamién exposicions temporals de pintura y escultura contemporania. Conta tamién con una biblioteca y una zona dedicada a la realización de tallers.
Escuadro
Escuadro ye una localidat d'o municipio de Almeida de Sayago en a provincia de Zamora, en a comunidat autonoma de Castiella y Leyón. A suya población ye de 32 habitants.
Juarros de Riomoros
Juarros de Riomoros ye un municipio d'a provincia de Segovia, en a comunidat autonoma de Castiella y Leyón, Espanya. Fa parte d'o partiu chudicial de Segovia
A suya población ye de 69 habitants (2011), en una superficie de 13,69 km² y una densidat de población de 5,04 hab/km².
Cheografía
Se troba situata a 915 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, a una distancia de 18 km d'a ciudat de Segovia, a capital d'a suya provincia y d'o suyo partiu chudicial.
Langston Hughes
Langston Hughes, naixito de Joplin (Missouri) l'1 de febrero de 1902 y muerto en Nueva York (Nueva York) o 22 de mayo de 1967, estió un escritor, poeta, novelista y dramaturgo estausunidense, que estió mientres os anyos 1920 y 1930 miembro d'o dito Renaiximiento de Harlem, en referencia a o barrio de Harlem en a ciudat de Nueva York, con población afro-americana.
Delichon urbicum
O codalbet (Delichon urbicum (Linnaeus, 1758) ) ye una especie d'au d'a orden d'os Passeriformes y familia Hirundinidae que se reproduz en Europa, o norte d'Africa y en tot o Palearctico; y hibiernos en Africa subsahariana y Asia tropical. S'alimenta d'insectos que captura en vuelo y migra a climas an abundan os insectos voladors. Tien o suyo tozuelo y as partis superiors azuls, a codeta blanca y las partis inferiors de color blanca pura, y se troba tanto en campo ubierto como amán de viviendas humanas.
Mide 13 cm de luengo, con una envergadura de 26 a 29 cm y un peso promeyo de 18,3 g.
Crocidura suaveolens
O moregón de chardín (Crocidura suaveolens (Pallas, 1811) ) ye un mamifero d'a orden d'os Eulipotyphla y familia Soricidae que vive en Eurasia. Ye parellano a lo moregón común que ye d'una grandaria bella cosa mayor (os adultos pesan entre 7 y 13 g) y tien a coda relativament mas curta.
Terry Jones
Terry Jones, naixito de Bae Colwyn (Clwyd) l'1 de febrero de 1942, ye un actor, director cinematografico, guionista y escritor galés, que estió miembro d'os Monty Python.
Escober de Tábara
Escober de Tábara ye un lugar d'o municipio de Ferreruela de Tábara en a provincia de Zamora, en a comunidat autonoma de Castiella y Leyón. Se troba en a comarca d'a Tierra de Tábara
A suya población ye de 108 habitants (2009).
Angela Lansbury
Angela Lansbury, naixida de Londres, 16 d'octubre de 1925 y muerta en Los Angeles, l'11 d'octubre de 2022, estió una actriz de cine, de voz y de teatro britanica d'orichen irlandés y nacionalizada estausunidense en 1951. Activa en o cine dende 1940, dica a suya muerte en 2022, recibió cuantos premios mientres a suya carrera cinematografica entre ells: un Premio Oscar honorifico, seis Globos d'Oro, cinco Premios Tony y un Premio Grammy, amás d'acumular deciueito nominacions a lo Primetime Emmy.
Escober de Tábara
Cheografía
A localidat d'Escober de Tábara se troba situata a 785 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, a una distancia d'11 km de Ferreruela de Tábara, a capital d'o suyo municipio, y de 49,2 km d'a ciudat de Zamora, a capital d'a suya provincia.
Angela Lansbury
En Aragón ye conoixida prencipalment por a suya interpretación de Jessica Fletcher en a serie Murder, She Wrote.
Escuredo (Zamora)
Escuredo ye una localidat d'o municipio de Rosinos de la Requejada en a provincia de Zamora, en a comunidat autonoma de Castiella y Leyón. A suya población ye de 21 habitants.
Angela Lansbury
D'entre a suya filmografía, se puet mencionar as suyas interpretacions en bellas cintas y series como Gaslight (1944, George Cukor) The Picture of Dorian Gray (1945, Albert Lewin), que li atorgaron dos nominacions a o Premio Oscar a la Millor Actriz Secundaria, Death on the Nile (1979, John Guillermin) u Murder, She Wrote.
Las Planas de Castellot
Toponimia
Dica 1785 se clamaba Aldeya de Las Planas. Dende 1833 ya s'escribe Las Planas de Castellote.
Cheografía
Ye situato a man de lo entibo de Santolea. Lo suyo nuclio s'ha desembolicato arredol de la ilesia de Sant Marcos, de lo sieglo XVII. A man de las planas bi ha lugars d'intrés como la masía de El Huergo, las masías de Perogil u los Perogiles y L'Alconzal.
Historia
Plegó a tener 476 habitants en 1875. Dende 1711 dica 1833 pertenex a lo correchimiento d'Alcanyiz. En 1834 teneba achuntamiento, estando de lo partiu chudicial de Castellot. En 1845 dixa de tener achuntamiento y s'adhibe a lo municipio de Castellot.
En los anyos 1970-1980 uns hippies de ciudat establioron una comuna en Los Perogiles, pero en la mes gran parte la deixoron a los pocos anyos, quedando-ne només una familia.
Luengas
La población autoctona emplega aragonesismos, a sobén coincidents con lo catalán de Zurita u Auguaviva como batolla, cantara, corbella, cocio, dugal, esculla, estrudes, falz, poyata, samugas, simentallas, tarranclo y zoqueta. Bi ha catalanismos claros como potas, raspall.
Sherilyn Fenn
Sherilyn Fenn, naixita de Detroit (Michigan) l'1 de febrero de 1965, ye una actriz estausunidense, conoixita por a suya interpretación d'o papel d'Audrey Horne en a serie de televisión Twin Peaks, encara que tien una larga carrera cinematografica y quantos premios.
Vacuna contra la COVID-19
thumb|300px|Una persona ye vacunada contra la [[COVID-19|malotía COVID-19.]] Una vacuna contra la COVID-19 ye una vacuna destinada a proporcionar inmunidat adquirida contra a COVID-19. Antis d'a pandemia de COVID-19, o treballo pa desembolicar una vacuna contra as malotías d'o coronavirus SARS y MERS establioron un conoixencia considerable sobre a estructura y a función d'os coronavirus, que acceleroron o desembolique rapido mientres en primerías de l'anyo 2020 de variadas plataformas tecnológicas pa una vacuna contra la COVID-19. O 10 de chinero de 2020, os datos d'a seqüencia chenetica d'o virus SARS-CoV-2 se compartieron a traviés de GISAID y, o 19 de marzo, l'industria farmaceutica mundial anunció un compromiso important pa abordar a COVID-19.
En os ensayos de fase III, quantas vacunas COVID-19 contrimostroron eficacia dica o 95 % en a prevención d'infeccions sintomáticas COVID-19. En abril de 2021 as autoridatz reguladoras nacionals han aprebau 16 vacunas pa emplego publico: dos vacunas d'ARN (vacuna de Pfizer-BioNTech y vacuna de Moderna), siet vacunas inactivadas convencionals (BBIBP-Corvo, CoronaVac, COVAX WIBP -CorV, CoviVac, Minhas y QazVac), cinco vacunas con vectors viricos (Sputnik Light, Sputnik V, a vacuna d'Oxford-AstraZeneca, Ad5-nCoV y a vacuna de Johnson & Johnson) y dos vacunas peptidicas u de subunidatz (EpiVacCorona y RBD-Dimer). En marzo de 2021, 308 vacunas candidatas yeran en quantas etapas de desembolique, 73 yeran en investigación clinica, incluyindo 24 en ensayos de fase I, 33 en fase III y 16 en III.
Territorio Antarctico Britanico
O Territorio Antarctico Britanico ye o territorio de l'Antarctida en o qualo lo Reino Uniu reclama soberanía, abarcando todas as tierras a lo sud d'o paralelo 60° S, entre o meridiano 20° U y 80° U, arredol de 1.704.900 km². A reclamación chilena (Territorio Chileno Antarctico), coincide en gran parti con ixe sector, y l'archentina (Antarctida Archentina) ye completament aintro d'iste.
Chuegos Olimpicos de París 1900
Os Chuegos Olimpicos de París 1900, conoixitos tamién como Chuegos d'a II Olimpiada d'a era muderna, estioron os Chuegos Olimpicos que se celebroron en París (Francia) dende o 14 de mayo dica o 28 d'octubre de 1900. I participoron 997 esportistas (975 varons y 22 de sexo femenín) de 24 países.
Istos chuegos estioron parti d'o programa de l'Exposición Universal de 1900 celebrata en París y os 20 esportes que estioron olimpicos fueron repartitos mientras 5 meses.
En istos Chuegos parteciparon por primera vegata as mullers en tenis, golf y croquet, estando a primera muller campiona olimpica a tenista Charlotte Cooper que ganó dos medallas d'oro, una individual y unatra en doples. Atros esportistas destacatos estioron Alvin Kraenzlein y Ray Ewry ganadors de cuatre y tres medallas d'oro respectivament en prebas d'atletismo. Con 5 medallas en total, Irving Baxter (dos d'oro y tres d'archent) y Walter Tewksbury (2 d'oro, 2 d'archent y 1 de bronce ambos tamién en atletismo. En tiro Konrad Stäheli aconsiguió tres d'oro y una de bronce.
250px|thumb|Paises partecipants en os Chuegos Olimpicos de 1900
Siedes
Os Chuegos Olimpicos de París 1900 estioron parte d'a Exposición Universal per o que o centro d'a ciudat no yera suficient pa albergar tota la Exposición y os Chuegos y se prochectó un segundo complexo en o bosque de de Vincennes, an s'ubicoron os pavillons de l'automobil, o ciclismo y as prebas esportivas. Yera un lugar de facil acceso comunicau con a linia 1 d'o metro de París, que ubrió as suyas puertas en chulio de 1900.
A sola instalación esportiva ya existent en este puesto yera un antigo velodromo que que s'utilizó pa las competicions de tiro con arco. L'acondicionamiento y equipación d'os emplazamientos necesarios pa albergar a resta de competicions esportivas tenió elevaus costes de construcción y no cumplió os obchectivos por o que o prochecto se modificó y as competicions se distribuyioron per a rechión parisién y atros puestos de Francia pa competicions de golf y vela.
O Velodromo de Vincennes fació as funcions d'estadio olimpico.
Costa Occidental de Cantabria
A Costa Occidental de Cantabria ye una d'as comarca de Cantabria. Tien un caracter urbán y ye de tendencia turistica. Como lo suyo propio nombre indica, ista comarca s'extendilla por o litoral de l'ueste d'a comunidat autonoma, dende a muga con o Asturias, en a desembocadura d'o río Deva, dica lo municipio de Santillana del Mar; encara que istas mugas pueden variar seguntes a fuent, ya que ista comarca, como a resta de las de Cantabria, no ye regulata pero poseye bels elementos caracteristicos comuns a toz os municipios que la forman. Ista zona conta con grans activos turisticos como son a placha, naturaleza, gastronomía y cultura.
D'os municipios que la forman, son Santillana del Mar, Comillas y San Vicente de la Barquera los que mas renombre tienen y por tanto son os prencipals destins turisticos, tanto en a comarca como en Cantabria. En a comarca occidental desauguan dos d'os ríos mas luengos de Cantabria: o Deva y o Nansa amás d'o río Escudo. Amás d'as numerosas plachas, podemos trobar o Parque natural d'Oyambre y la Montanya Corona. Como s'ha dito, destaca la cultura en a zona, ya que en bels poquez kilometros se concentran a Cueva y Museu d'Altamira, o Zoolochico y Chardín Botanico, a Colechiata en Santillana del Mar. Y en Comillas se troba o Palacio de Sobrellano, a Universidat Pontificia de Comillas (actualment recuperando-se o Campus Comillas) y o Capricho de Gaudí. L'occident cantabro ye una comarca mas que mas turistica que, a lo contrario que l'orient, s'ha mantenito sin construcción masiva debito a la tardanza en a construcción de l'Autovía d'o Cantabrico.
A población total d'a comarca ye de 20.192 habitants, seguntes datos de l'INE de l'anyo 2006 (se veiga la tabla). Seguntes os datos d'o mesmo anyo, os suyos tres nuclios mas poblatos, de mayor a menor, son: San Vicente de la Barquera (4.491), Santillana del Mar (3.983) y Val de San Vicente (2.670). Y os suyos tres nuclios menos poblatos, de menor a mayor, són: Ruiloba (762), Udías (843) y Valdáliga (2.414). A tamas de que ya existe una lei de comarcalización de Cantabria, ista encara no ha estau desembolicata por tanto a comarca no tien entidat oficial
Xabier
Xabier (Javier en castellano, Xabier en basco) ye un municipio de Navarra, en a comarca de Sangüesa y merindat de Sangüesa. D'o suyo termín municipal en fa parte o despoblau (dende meyaus d'o sieglo XX) de Peña.
A suya población ye de 77 habitants (2004), en una superficie de 46,7 km² y una densidat de población de 1,65 hab/km².
Cheografía
A localidat de Xabier se troba situata a 465 metros d'altaria dencima d'o livel d'a mar, a una distancia de 52 km d'a ciudat de Pamplona, a capital de Navarra.
Mugas
O suyo termin municipal ye dividito en dos partes, una de chicota a lo norte de Sangüesa y una de mes gran a lo sud. A parte d'o norte muga con Liédena, a parte d'o sud muga con Cáseda.
Toponimia
O toponimo Xabier ye navarro-aragonés, pus tien diftongación romance en -ie- d'una Ĕ curta, pero se remonta a lo basco Etxe Berri, "casa nueva". Tien o mesmo orichen y significau que atros Xabierres de l'Alto Aragón, pero perdió a e final porque en Navarra a tendencia a l'apocope d'esta vocal final atona yera mas gran que en as vals Pirenencas, mas arcaizants.
As variants medievals d'o nombre son: Exauierre en 1091, Iabier en 1102, Issauier en 1237, Sabier en 1102, Xauierr en 1366 y Xavierr en 1366.
A torre de l'homenache d'o castiello ye conoixida hue como la Torraza.
Fiestas
A Javierada ye una pelegrinación ta o castiello de Xabier que se fa siempre a principios de marzo en honor a lo santo patrón de Navarra.
Espadañedo
Espadañedo ye un municipio d'a provincia de Zamora, en a comunidat autonoma de Castiella y Leyón. A suya población ye de 158 habitants, en una superficie de 77,49 km² y una densidat de población de 2,04 hab/km².
Faro d'Igeldo
O faro d'Igeldo ye un faro que se troba en a ciudat de Sant Sabastián, en o mont d'Igeldo. Ye situato en una torre celindrica de 14 metros d'altaria, a 131 metros sobre o ran de mar. Dende a torre se puet veyer enta l'este: Getaria, Zumaia, Lekeitio y Matxitxako y enta l'ueste Miarritze y a costa d'as Landas.
Espadañedo
A localidat d'Utrera de la Encomienda fa parti d'iste municipio.
Faro d'Igeldo
En primeras feba servir petrolio ta enchegar y fer funcionar a lampa, pero en a Primera Guerra Mundial y debito a manca de petrolio Rafael de la Cerda ideyó un prochecto ta introducir a electricidat en o faro. Dito prochecto remató en 1918.
Cantón de Samatan
O cantón de Samatan (en francés canton de Samatan) yera una división administrativa francesa situata en o departamento d'o Gers y districto d'Aush, en a rechión d'Occitania.
A suya población yera de 3.934 habitants (1999) en una superficie de 169,48 km², con una densidat de población de 23,21 hab/km², y en feban parte 15 comunas. A suya capital yera a ciudat de Samatan.
Fadón
Fadón ye una localidat d'o municipio de Bermillo de Sayago en a provincia de Zamora, en a comunidat autonoma de Castiella y Leyón. A suya población ye de 76 habitants, en una superficie de 15 km² y una densidat de población de 5,06 hab/km².
Hontoria de la Cantera
Hontoria de la Cantera ye un municipio d'a comunidat autonoma castellanoleyonesa en a provincia de Burgos, situau en a comarca de l'Alfoz de Burgos y partiu chudicial de Burgos.
A suya población ye de 143 habitants (2013) en una superficie de 28,83 km², con una densidat de población de 5,13 hab/km².
Toponimia
O toponimo Hontoria deriva d'o latín FONTE AUREA ("fuent" d'oro).
Cheografía
A localidat d'Hontoria de la Cantera ye situada a 950 metros d'altaria sobre lo livel d'a mar.
Talteüll
Talteüll (en francés Tautavel) ye una comuna catalana situata en o departamento francés de Pireneus Orientals, o districto de Perpinyán, o cantón de la Vall de l'Aglí y a rechión d'Occitania.
Gallinula chloropus
A polleta d'augua (Gallinula chloropus (Linnaeus, 1758) ) ye una au d'a orden d'os Gruiformes y familia Rallidae que se reproduz en ambients paulencos, lacos con muita vechetación y mesmo en parques urbans. As poblacions en arias an as auguas se conchelan, como l'este d'Europa, migran a climas mas atemperaus. En China, as poblacions de polleta d'augua residen en gran medida a lo sud d'o río Yangtze, mientres que as poblacions d'o norte migran d'hibierno.
Puede variar de 30 a 38 cm de luengo y 50 a 62 cm d'amplo en as alas. A masa corporal d'ista especie puede oscilar entre 192 y 500 g. Ista especie mincha una gran variedat de material vechetal y chicotas creyaturas aquaticas.
Territorio Antarctico Australiano
A reclamación de soberanía australiana sobre o territorio ye reconoixida por nomás 4 países: Nueva Zelanda, Francia, Noruega y o Reino Uniu. Os cinco países se han reconoixiu mutuament as suyas reclamacions antarcticas.
Suncus etruscus
O moregonet (Suncus etruscus (Savi, 1822) ) ye un mamifero d'a orden d'os Eulipotyphla y familia Soricidae que ye lo mamifero mas chicot d'o mundo per lo que fa a peso, con nomás dende 1.3 g dica 2.5 g. O suyo corazón traquia dica 1500 vegadas per menuto, mas a ormino que qualsequier atro animal de sangre calient. Mientres iste tiempo, puede alentar dica 900 vegadas.
Lanzahíta
Lanzahíta ye un municipio d'a comunidat autonoma castellanoleyonesa en a provincia d'Ávila y en a comarca d'Arenas de San Pedro.
A suya población ye de 828 habitants (2019) en una superficie de 33,67 km², con una densidat de población de 25,54 hab/km².
Cheografía
A localidat de Lanzahíta se troba situada a 448 metros d'altaria sobre lo livel d'a mar, a una distancia de 95 km d'a ciudat d'Ávila, a capital d'a suya provincia.
Nauru Airlines
Nauru Air Corporation u ta as suyas actividats aeronauticas Nauru Airlines (en aragonés Linias aerias de Nauru) ye una aerolinia nacional de Nauru, succesora de Air Nauru y Our Airline. Prencipió as suyas actividaz en febrero de 1970 como "Air Nauru". Cambeyó o suyo nombre enta "Our Airline" en 2006 y en chulio de 2014 enta Nauru Airlines.
William Congreve
William Congreve, naixito de Bardsey (Yorkshire de l'Ueste‏‎, Reino d'Anglaterra) o 24 de chinero de 1670 y muerto en Londres (Reino Uniu) o 19 de chinero de 1729, estió un escritor, dramaturgo y poeta britanico.
Michael Curtiz
Michael Curtiz (nombre artistico, con Mihály Kertész y Michael Kertész, de Manó Kertész Kaminer), naixito de Budapest (Imperio Austrohongaro, hue Hongría) o 24 d'aviento de 1886 y muerto en Los Angeles (California, Estaus Unius) o 10 d'abril de 1962, estió un director cinematografico estausunidense d'orichen chodigo hongaro, con una destacata carrera en o Cine estausunidense, a on dirichió cuantas destacatas cintas, como The Adventures of Robin Hood (1938), Angels with Dirty Faces (1938), Casablanca (1942), Yankee Doodle Dandy (1942) u White Christmas (1954).
Sputnik V
thumb|300px|A vacuna Sputnik V. Sputnik V (en ruso: Спутник V) ye una vacuna de vector viral d'adenovirus contra la COVID-19 desembolicada por l'Instituto de Investigación d'Epidemiolochía y Microbiolochía de Gamaleya. Estió rechistrada l'11 d'agosto de 2020 por o Ministerio de Salut de Rusia como Gam-COVID-Vac (en ruso: Гам-КОВИД-Вак).
Gam-COVID-Vac s'aprebó inicialment pa a suya distribución en Rusia y dimpués en atros 59 países (en abril de 2021) sobre os resultaus preliminars d' os estudios de fase I-II publicaus finalment o 4 de setiembre de 2020. L'aprebación en primerías d'agosto de Gam-COVID-Vac estió recibida con criticas d'os meyos de comunicación y debats en a comunidat scientifica sobre si l'aprebación yera chustificada en ausencia d'una investigación scientifica solida que confirmase a suya seguranza y a suya eficacia. O 2 de febrero de 2021, se publicó un analís intermeyo de l'ensayo en The Lancet, que indica una eficacia d'o 91,6 % sin efectos secundarios inusuals.
A distribución masiva d'emerchencia d'a vacuna prencipió en aviento de 2020 en países como Rusia, Archentina, Belarrusia, Hongría, Serbia y os Emiratos Arabes Unius. En febrero de 2021, s'heban ordenau mas de mil millons de dosis d'a vacuna pa a suya distribución immediata a livel mundial.
Cantón de Saramon
O cantón de Saramon (en francés canton de Saramon) yera una división administrativa francesa situata en o departamento d'o Gers y districto d'Aush, en a rechión d'Occitania.
A suya población yera de 2.621 habitants (1999) en una superficie de 188,23 km², con una densidat de población de 13,92 hab/km², y en feban parte 13 comunas. A suya capital yera a ciudat de Saramon.
Terrats
Terrats (en francés Terrats) ye una comuna catalana situata en o departamento francés de Pireneus Orientals, o districto de Perpinyán, o cantón d'els Aspres y a rechión d'Occitania.
A suya población ye de 615 habitants, en una superficie de 6,19 km².
Lista de municipios d'a provincia de Cordoba
Lista d'os 75 municipios d'a provincia de Cordoba, en Andalucía, Espanya:
Miércols Santo
200px|thumb|right|O Beso de Chudas ([[1860)]] O Miércols Santo ye o cuatreno d'os días d'a Semana Santa, que prencipia o Domingo de Ramos, y mientres a que os cristianos remeran a Pasión, Muerte y Resurrección de Chesús de Nazaret.
Liturchia de Miércols Santo
O Evanchelio d'o Miércols Santo contina con a traición de Chudas Escariot en iste caso en o rilato de Sant Mateu:
Celebracions en Aragón
thumb|250px|Procesión de l'Alcuentro de [[Semana Santa de Zaragoza|Zaragoza]]
En Zaragoza cuatre cofadrías fan Via Crucis por diferents puestos d'a ciudat (Crucifixión, Ecce-Homo, Llegada y Humildad). A cofadría d'a Humillación fa la Procesión de María Santísma de l'Amargura por as carreras d'o centro de Zaragoza.
L'acto probablement mas important de Miércols Santo en Zaragoza ye a Procesión de l'Alcuentro que protagonizan as cofadrías d'o Calvario y a Dolorosa. Salindo a cofadría d'o Calvario de Santa Engracia y a chirmandat d'a Dolorosa dende Santa Isabel, plegan as dos de meyanueit a la Plaza d'o Pilar, puesto a on s'alcuentran os pasos de Jesús con la Cruz a Cuestas y a Virgen de los Dolores.
En Alcanyiz se fa a procesión d'a Soledat con as cofadrías d'o Nazareno y o Silencio, dimpués os alcanyizanos tanyen o tambor por a ciudat mientres tota la nueit.
En Graus se fa la procesión d'as Beatas u tamién conoixita como lo Farolé d'a que antis mas nomás feban parti as mullers.
Penya Uruel
A penya Uruel (Peña Oroel en castellano) ye una sierra que forma a muga sud d'a Val Ancha, en a Chacetania. A suya altaria maxima ye de 1.769 m en a punta Uruel, a on bi ha un vértiz cheodesico, mientres que s'aduben os 1.689 en a punta Bacials en l'atro cabo d'a penya.
As selvas d'as suyas laderas son formatas de pinos (Pinus sylvestris), fabos (Fagus sylvatica), y abetz (Abies alba). Tamién bi ha caixicos (d'una secuencia hibridochena con participación prencipal de Quercus faginea y Quercus humilis), carrascas (Quercus ilex) y matullos como lo buxo (Buxus sempervirens) y l'allaga (Genista scorpius).
Toponimia
O toponimo Uruel se puet fer derivar d'o latín AUREOLU encara que bel autor como Coromines no lo considere asinas. O diftongo -ue- d'a forma aragonesa d'o toponimo ye a forma orichinal a diferencia d'a forma castellana porque ye o que cabe esperar por diftongación d'a O latina en o sufixo latín -OLU, que esdevenió -uel(o) por evolución fonetica en l'aragonés.
Cheolochía
La penya Uruel ye un sinclinal pendiu d'almendrons y lutitas d'edat stampiana (Oligoceno inferior).
Dragón de penya Uruel
Un dragón viviba en a penya Uruel. Se deciba que a mirata d'os dragons hipnotizaba a qui la uellaba, por ixo un caballero aragonés aproveito isto ta matar a lo dragón. Pulió lo suyo escudo, como un mirallo y puyó enta la espelunga a on viviba o dragón fendo que iste mira-se o escudo y s'hipnotizase con a suya propia uellata mientres o caballero l'amortaba.
Atras leyendas
Diz que la Reconquiesta en Aragón s'encetó cuan unas fogueras en a suya tuca indicaban que heba d'empecipiar la luita. Tamién se considera montanya machica per estar en a tuca oriental d'un trianglo que las suyas atras dos vértiz se sitúan en Sant Adrián de Sasau y Sant Chuan d'a Penya. Unatra leyenda explica que en o suyo interior bi habió una mina u un tresoro, lo cual, que se saba, no ha estau encara trobau.
Chuegos Olimpicos de Múnich 1972
thumb|250px| Paises partecipants a os [[Chuegos Olimpicos de 1972.]]
Os Chuegos Olimpicos de Múnich 1972, conoixitos tamién como Chuegos d'a XX Olimpiada d'a era muderna, estioron os Chuegos Olimpicos que se celebroron en Múnich (Alemanya Occidental) dende o 26 d'agosto dica o 11 de setiembre de 1972. I participoron 7.134 esportistas de 121 países.
Istos Chuegos estioron trachicament conoixius per un acto terrorista. O 5 de setiembre, terroristas palestinos de Septiembre Negro asasinoron a dos atletas israelís, y prenioron a atros nueu como ostaches, reclamando la liberación de mas d'un centenar de presos politicos palestinos. Dimpués d'un frustrau intento de rescate, se desligó una mortalera en a cual acaboron muertos os ostaches israelís, un oficial d'a policía d'Alemanya Occidental, asinas como cinco d'os ueito terroristas. Istos feitos son conoixidos como a masacre de Múnich. Tot y con l'ocurriu, os Chuegos siguioron con total normalidat, dimpués d'estar suspendius per nomás vinticuatro horas.
Sena Maritimo
Sena Maritimo (76) (en francés Seine-Maritime) ye un departamento francés situato en a rechión de Normandía, en l'antiga provincia de Normandía.
Sant Vicient d'a Buerda
Sant Vicient d'a Buerda (oficialment en castellano San Vicente de Labuerda, prenunciau [saɳbi'θjeɳda'βwerda] (AFI) ) ye un lugar aragonés que fa parte d'o municipio d'a Buerda, en a comarca de Sobrarbe y a provincia de Uesca. A suya población ye de 15 habitants (2009), y ye o segundo nuclio en población adintro d'o municipio. Se tracta d'una aldeya que pende de l'ayuntamiento d'a Buerda, d'economía ganadera y posición guardada, en un recuesto d'as garras d'a Sierra de Sant Visorio.
O lugar de Sant Vicient se troba en a naixencia d'o barranco de Sant Vicient, que baixa ta A Buerda, a on desemboca en o río Cinca, estando-ie lo viver de lo dito barranco la fuent de Sant Visorio, arredol d'a que se ye estructurau o lugar. En a redolada de Sant Vicient, por estar en as garras d'a Sierra de Sant Visorio, tamién i naixen belatros barrancos que confluyen en o barranco prencipal d'antes que ixe arribe en A Buerda (o barranco Fondo, o barranco d'as Pilonas, o barranco Sepilletas/Os Guaz, etc.).
Sant Vicient d'a Buerda ye o lugar en o que asegura la tradición que i morió Sant Visorio, eremita mártir d'o sieglo X, y por ixo tiene una ilesia romanica consagrada a ixe santo que i ye o monumento prencipal. A poquet más d'un kilometro d'a localidat se i puede trobar a ermita de Sant Visorio, una ermita rupestre en a baixant de solano d'a sierra que recibe nombre d'ella, y t'a on que se i puya en romería lo primer domingo d'o mes de mayo.
Conchunto Eclesiastico
thumb|left|200px|A ilesia de Sant Vicient d'a Buerda O conchunto eclesiastico de Sant Vicient d'a Buerda, integrau por a ilesia, l'abadía, l'esconchuradero y o cimenterio, ye o prencipal monumento d'o nuclio. A ilesia, d'estilo romanico, ye l'obchecto prencipal de protección d'a declaración de «Bien de Interés Cultural», emitida en l'anyo 2002, que comprende una circumferencia guardada de 100 metros de radio arredol d'o templo, en a que s'incluyen tamién os edificios que forman o conchunto.
O conoiximiento d'iste conchunto monumental a traviés de diferents publicacions en os zaguers anyos ye o prencipal responsable de l'aumento de toristas que se i acercan. Dende fa bels anyos, a mancomunidat d'a Comarca de Sobrarbe fa posible que a ilesia y o conchunto cuenten con vesitas guiadas en as epocas de vacancions más sinyaleras.
Ilesia
A ilesia de Sant Vicient ye consagrada a lo mártir Sant Visorio, que d'alcuerdo con a tradición morió en o mont d'o termino, tot habendo viviu y orau buena cosa de tiempos en una espluga en a redolada. Os despulles d'o santo, muerto d'un tiro de sayeta en a ermita a on habitaba (seguntes una versión) u degollau por os musulmans (seguntes una altra), s'han quiesto guardar en o relicario d'o templo, anque o municipio de Cadeilhan-Trachère (Francia) tamién asegura estar en posesión d'as restas mortals d'o santo, por o que l'autenticidat d'ixes uesos encara ye descutida.
Construida d'entre a segunda metat d'o sieglo XII y a primera d'o S. XIII, se crei que tenió relación con a Orden d'o Temple, y dica l'actualidat mos i son arribadas as pinturas en fresco de cruces templeras en l'interior. A presencia real d'ista orden relichioso-castrense en a comarca tampoco no s'ha puesto documentar con guaire certeza, estando a ilesia de Sant Vicient a sola ilesia que tiene emblemas suyos en l'interior.
Amás, existe en l'interior un retablo triptico d'o sieglo XVI en o que se i representa a Sant Visorio en o plano central, asentau en un solio con a Biblia en una man y un ruello de molino (simbolo d'os miraglos) a'l costau d'a cadiera. O quartel d'a izquierda muestra a l'arcánchel Sant Miguel, vestiu con una rica armadura de corselet dorau y camals d'acero blanco, y una capa curta de raso en os huembros, y una espada debantada en alto aprestau ta descargar-la en matando un diaple (de cabeza verde y os pietz y as mans de bel avestrucio) que tiene debaixo d'os pietz, que el ye pisando. A la dreta de Sant Visorio, o mártir Sant Lorient, tan devotau por tot l'Alto Aragón, que ye debant d'un altro solio en o que no se i asienta y s'aguanta de pietz en alto d'una esparrilla ta cremar tal y como diz que fue o martirio de lo dito santo.
O retablo, que ye de ricas pinturas y muitas y vitariscas colors, combina tamién as imáchens de qualques pasaches biblicos más, con representacions d'altros santos, como l'apóstol Sant Chaime («Santiago») y Sant Esteban en figuras menors. A suya producción s'ha quiesto atrebuir a'l mayestro aragonés Chuan de l'Abadía (S. XVI), anque l'estilo pictorico de tot o conchunto fa pensar muito en as pinturas que i feban en Flandras en toda la baixa Edat Meya y o renaiximiento, en as que talment o mayestro s'inspiró.
En l'interior d'a ilesia tamién se conserva un singular esbozo d'o quadro d'o martirio de Sant Visorio que se puede almirar, completo, en una d'as capilletas laterals d'o templo.
Esconchuradero
L'esconchuradero ye una edificación relichiosa d'epoca romanica, muito semellant ta altros parellans que ye posible de trobar en localidaz de Sobrarbe y l'Alto Aragón, anque las suyas dimensions no son pas tan grans como uno que se puet trobar en Asín de Broto u lo de Guaso, comparte con iste zaguer as més d'as suyas caracteristicas arquitectonicas, como a planta quadrada, mientres que el d'Asín ye de planta rectangular.
Ubierto ta es quatro puntos cardinals, gosaba fer-se servir ta celebrar-ie cerimonias pregando ta sucesos meteorolochicos (p. eix. a fin d'as tempestas). D'ixa fayena ancestral se'n conserva bels versos d'a cerimonia d'esconchura que bi heban feito tradicionalment es capellans ta protecher o lugar, en iste caso, d'as tempestas y boiras d'a montanya. Asinas remeran ixas parolas beluns d'o lugar:
Boiretas de Sani Vizient
Boiretas ta Sant Lorient
¡No bi apedreguetz quan t'o lugar en sigatz!
¡No mos caiguetz y marchatz t'Araguás!
Ixas parolas s'heban de fer bien fuerte per partis d'o capellán, que bien cubillato debaixo d'o tellau d'a construcción, espardiba l'augua bendita per o suelo y en asquichaba contra o zielo, prebando en o suyo esfuerzo que as boiras marchasen d'o lugar, y contravenir d'ixa traza as malas intencions d'as bruixas d'a montanya. Como ye prou evident, a esconchura yera un rito a meya vía d'entre lo cristiano y lo pagán, sobrevivito de tiempos anzcstrals, u la zaguera manifestación d'un rito pre-cristiano en o catolicismo d'aquels tiempos.
Casal de l'Abate
Dito también l'Abadía, fue alzato en o sieglo XVI (i amaneix l'anyada 1568 en a puerta) estió un sobrio edificio renaixentista, en ruinas dende que se perdió lo costumbre de tener siempre curas en o lugar, ne fa ya bellas decadas, habendo de veyer como as suyas finestras y puertas y también altras piezas yeran expoliadas con es anyos. Iste edificio, que ye sendo restaurato en l'actualidat, consiste de dos plantas d'as qualas, actualment, se'n distingue per l'interior es foratos deixatos per l'antiga ubicación d'as vigas.
Una d'as cambras anexas a l'edificación tien un antigo forno de masadería prou bien aconservato.
Camins
Camins, pistas y senders que naixcan d'o nuclio prencipal y vaigan ta altros lugars d'a redolada.
Parque Nacional d'Ordesa y d'as Tres Serols
O Parque Nacional d'Ordesa y d'as Tres Serols (también dito de Mont Perdito; "Parque Nacional de Ordesa y Monte Perdido" en castellano) ye lo segundo parque nacional mas antigo d'Espanya, declarato como tal en 1918, dimpués que se declarase o parque d'os Picos d'Europa. Aplega ecosistemas pirenencos dende lo mont meyo dica estaches alpinos.
Mallén
Mallén ye un municipio aragonés d'a provincia de Zaragoza, situato en a comarca d'o Campo de Borcha. A suya población ye de 3.333 habitants (INE 2004), en una superficie de 37,4 km² y una densidat de 88,83 hab/km².
Parque Nacional d'Ordesa y d'as Tres Serols
Baixo a suya extensión se troban tres vals aragonesas d'os pireneus centrals; a Val d'Anyisclo (municipio de Fanlo) a Valle Verde (municipio de Bielsa) y la Val d'Ordesa (municipio de Torla). Totas tres perteneixen a la comarca de Sobrarbe.
Mallén
Cheografía
Ye situato en materials cuaternarios entre os ríos Ebro y de la Uecha.
Parque Nacional d'Ordesa y d'as Tres Serols
En orichen, nomás se i comprendió la val d'Ordesa, dica que en 1982 fuoron incorporadas as atras dos vals que fan parti d'o mallo d'as Tres Serols. Chunto con o Parque Nacional d'os Pireneus Centrals (de Francia) constituye un recero ta bels elementos menazatos d'a fauna y a flora pirenenca, como os abetes u lo cuasi extinguito onso pirenenco.
Mallén
Mugas
O suyo termin municipal muga con Gallur, Magallón, Bisimbre, Frescano y Noviellas.
Parque Nacional d'Ordesa y d'as Tres Serols
Descripción
thumb|left|250px|Cul de Cotatuero dende a Senda d'os Cazataires. A orografía d'o Parque ye dominata por o macizo d'as Tres Serols, a mayor mole calcaria d'o mundo. A suya mayor elevación ye o Mont Perdito, d'o que en forma mas u menos radial baixan una serie d'impresionants crestas montanyosas y vals glacials. A mas caracteristica y emblematica ye a val d'Ordesa, recorrita por o río Arazas, orichen d'o Parque Nacional, que s'ubre en dirección este-ueste, pero tamién destacan o Canyón de Anyisclo, travesato por o río Bellós, en dirección Norte-Sud, os Foratars d'Escuaín, por a on pasa o río Yaga, en dirección sureste y a valle Verde, recorrita por a Cinca, en dirección este. Asinas mesmo, encara que no perteneixe a o Parque Nacional, cal destacar a val de Buixaruelo en a zona ueste, y ya en territorio francés a Val y Cul de Gavarnia, unatro impresionant cul glacial que en a suya cabecera tiene o salto d'augua mas alto d'Europa, con mas de 400 metros de caita vertical.
Mallén
Clima
O clima de Mallén ye un clima mediterranio continentalizau, con pocas plevidas entre los 300 y los 500 mm a l'anyo; estius calurosos con una meya de 24 °C en agosto y hibiernos fredos con una meya de 6,5 °C. A meya anyal maxima ye de 20,1 °C y la minima ye de 9,2 °C, tenendo una amplitut termica anyal de 18 °C. L'aire dominant ye lo d'o NO, lo cierzo, que bufa en hibierno y a lo comienzo d'a primavera; en estiu bufa lo buchorno, muito calido y ixuto.
Parque Nacional d'Ordesa y d'as Tres Serols
Descripción
A morfolochía basica d'o Parque se debe a dos orochenias, pero prencipalment a o plegamiento y elevación alpina d'a era Terciaria, posteriorment moldeata por a erosión glacial entre a era Cuaternaria, creyando una serie de culs y vals glacials muit definitas, como a val d'Ordesa y a valle Verde. Hue en día sige existindo un glacial en a cara Norte d'o Mont Perdito, encara que en retacule. A mayor parte d'a penya d'o Parque Nacional ye calsinera, o que superpone a la mas evident y antiga erosión glacial a transformación karstica y fluvial d'o paisache, con a-saber-las cuevas, canyons, simas, etc. Aquí cal destacar o Canyón d'Anyisclo y os Foratars d'Escuaín, a on que amaneixen culs glacials en as suyas cabeceras, pero que posteriorment s'encaixan en profundas foces.
Mallén
Toponimia
O toponimo puet venir d'o celtibero Manlia.
Parque Nacional d'Ordesa y d'as Tres Serols
Descripción
As zonas altas d'o parque (altarias superiors a os 2000 m) son prou aridas, ya que toda l'augua procedent de precipitacions se reculle a escape por o sistema karstico. D'atra man, os fondos d'as val son cubiertos con una exuberant vechetación en a que dominan os fabos os abez que van deixando paso a o pin negro seguntes se'n puya.
Muitos personaches s'han enamorato d'istos paisaches y han contribuito a la suya difusión. Chents como Lucien Briet, Lucas Mallada u Soler i Santaló han contribuito a dar a conoixer iste puesto y a que estase protechito.
Mallén
Historia
Pareixe corresponder con a ciudat celtibera de Malia u Manlia que citan Diodoro y Apiano. En o termin municipal de Mallén hi heba una mansión romana dita Balsio o Balsione, d'a Vía 32 de Tarraco a Asturica seguindo l'Ebro.
Alifonso I d'Aragón la conquirió en 1119, y en 1127 trayó pa repoblar-la mils de mozarabes d'Almería y Malaga que s'heban rebelato a os almurabiz. En 1132 lis dió fuero con os mesmos privilechios y franquicias que teneban en Zaragoza y Tudela. En 1135 tot Mallén pasó a depender de l'orden de l'Hespital de Sant Chuan de Cherusalén
Pero
Pero u Pietro u Pier ye un nombre de persona inspirau en lo nombre latinizau de lo primer apostol. Estió uno de los nombres mes emplegau por los aragoneses en la baixa Edat Meya
Etimolochía
Chesucristo li posó la embotada Kefás a l'apostol Simón Bar Jona. Kefás significa en arameu tanto roca, cinglo (masa rocosa), como cantal, piera (suelta, por eixemplo en un camín u en una cantalera). Cuan s'escribioron los evanchelios Kefas lo traducioron como πέτρα, PETRA, cuan se referiba a la roca, pero li metioron chenero masculín cuan referiba a l'apostol πέτρoç, PETROS. En griego cantal u piera, sueltos, ye LITHOS y roca ye PETRA. En latín PETRA se considera un helenismo tardano que substituyó a la forma chenuina LAPIS, visible en a palabra "lapida" y en palabras labacera de l'aragonés tellán y lapiza y lapizuela d'o cheso. Lo caso ye que que l'apostol PETROS se dició en latín PETRUS, y que i heba un nombre pareixiu: PETRO, PETRONIS (d'orichen etrusco y que significaba mardano viello) y que n'esdevinió una variant, y os dos esdevinioron nombres de cristiano d'astí entadebán.
Variants
La forma Pietro, no ye popular, pero ye documentada en la toponimia altoaragonesa (por eixemplo Moriello de Sant Pietro). La forma Pietro ye mes d'alcuerdo con la fonetica de l'aragonés que Pero u Per porque presenta diftongación romance de la E, y ye mes d'alcuerdo con la fonetica de l'aragonés arcaico preliterario, millor conservada en l'actual aragonés central (en aragonés arcaico se conserbaba la xorda latina dezaga de -r: cuatrón, crapa, chinipro, etc). La forma "Pier" ye evolución de "Pietro" u "Piero" y ye d'alcuerdo con la diftongación romance.
Se desvinió en l'aragonés de zonas menos arcaizans que lo grupo -TR- evolucionó en bels casos ta -ir- probablement por influencia occitana (dando palabras como peirón, piera, cuairón, pelaire), y por lo que pareix la forma Pietro no estió estendillada por tot l'Alto Aragón y zonas on se charró l'aragonés. Predominó o emplego de formas como Pero y Per, mes d'alcuerdo con esta tendencia a desfer a -TR- y con lo nombre Pere que teneban muitos occitans que vinioron. Estas formas tamién se troban en la toponimia (bi ha muitas ermitas y ilesias dedicadas a Sant Per), mesmo vicos y lugars clamaus asinas, y toponimos de Labort y Ultrapuertos adaptaus asinas a l'aragonés. La forma "Per" se troba muit a sobén en formas composadas dezaga de "Sant" ("Sant Per") y enantes de la preposición de, (Sant Per de los Francos, Sant Per de Ciresa, Sant Per de Chaca, Sant Per de Calanda, ecetra).
Emplego medieval
En lo sieglo XI no yera entre los nombre de persona mes comuns en Aragón (n'ixe sieglo lo 80% de los nombres en l'Alto Aragón yeran Sancho, García, Eneko, Ximeno, Galindo, Aznar, Lupo y Blasco; con variants). Predominaban como se vei los nombres d'orichen basco-aquitano y chermanico. Cuan Sancho Remíriz se fa vasallo de Roma, Pietro principia a veyer-se mes y mesmo bi ha un primer rei con ixe nombre, que en los textos medievals, en latín ye Pero I d'Aragón|Petro.
En lo sieglo XII, cuan se conquiere la val d'Ebro y bi ha una inmigracion masiva d'occitans, los nombres mes comuns d'ixos inmigrans foranos son Pere, Guiral, Guillem y Bernard, amanixendo-ne atros de mes exoticos. Estos nombres iran adaptando-sen (Pero, Guillén, Bernal), y los irán prenendo los aragoneses.
En 1200, una tercera parte de los habitants de la val d'Ebro, d'orichen aragonés u occitán se claman Pero, Johan u Domingo, dominando Pero entre estos tres. En lo sieglo XIII, cuan los occitans ya s'han asimilau a la población cheneral la mes gran parte de los nombres exoticos de los occitans ya han desapareixiu y quedan Pero, Guillén y Bernal. Anyada dezaga anyada en los sieglos XII y XIII los nombres Pero, Joan (actual Chuan) y Domingo se van fendo mas comuns. Bi ha reis y reinas que se claman Pero (Pero II lo Catolico, Pero III lo Gran, Pero IV lo Cerimonioso y Peironella). L'apelliu Perez, como fillo de Pero tamién se fa común. En los textos medievals chunto con Pero tamién se troba la forma coincident con lo castellano, Pedro, y formas hibridas con atras como Peidro.
A zaguers de lo sieglo XIV y en lo sieglo XV empecipia la introducción de lo sufixo deminutivo -ico nomás que en los nombres de persona (tardará muito en aplicar-se a obchectos), allora amanix la forma Perico común con lo castellano, que dura dica l'actualidat y se troba muito en la toponimia. En lo Fogache de 1495 bi ha muitos Peros en la val d'Ebro (por eixemplo en Albalat de l'Arcebispe Pero Moreno, Pero Rodrigo y Pero Valdovin, Pero Johan), sindembargo en 1500 dicir-se Pero ya no ye tan común como enantes y se fa mes común Johan.