cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Moneda
Moneda medieval cristiana
270px|thumb|Dinero de [[Sancho Remíriz.]] As primeras cudicions medievals en o reino d'Aragón son prou relacionatas con o reino de Navarra. En ixos primers anyos prencipian a fer-se, como en a resta d'Europa, monedas de bellón, una aleyación d'archent y arambre. Ista monedas prencipiarían a substituir a las antigas monedas visigodas, bizantinas y romanas, asinas como a os dirhams en as zonas musulmanas d'a peninsula. En ista epoca en Aragón tamién se cudioron monedas foranas, como as castellanas feitas en 1134 en Zaragoza por o rei Alifonso VII de Castiella. Os primers tipos d'o reino aragonés seguiban o patrón imposato por Sancho Garcés III en Nachera, con o títol de "Naiara" y l'árbol de Sobrarbe. Dende a nueva unión d'Aragón con Navarra a traviés d'a persona d'o rei Sancho Remíriz en 1076 y mientres os reinatos de Pero I y Alifonso, s'emitió moneda aragonesa en Chaca, que teneba tamién curso legal en Navarra. En tornar a cudir-se os diners de bellón navarros desapareixerá l'arbol d'as monedas ta estar substituito por a cruz patriarcal, apareixiendo a os dos cantos d'a cruz a leyenda "ARA-GON". A unidat de cuenta aragonesa yera por ixas envueltas o sueldo que se dividiba en diners, formando doce diners chaqueses un sueldo chaqués. Mientres os succesivos reis enantaban enta o sud creyoron atras cecas mas meridionals, como a de Monzón en tiempos de Pero I. Pareixe que a moneda yera escasa en istas epocas en o reino d'Aragón, por ixo circulaban tamién atras monedas foranas como os diners sanchez emititas por o rei Sancho VII de Navarra, os sueldos morlans provenients d'o Biarn u os petavinos con orichen en Piteus, amás de monedas de Barcelona y as piezas arabes d'oro. 270px|left|thumb|Florín d'Aragón de Pero IV. A tamas d'a unión dinastica d'Aragón con o condau de Barcelona ta formar a Corona d'Aragón, cadagún d'istos territorios continoron cudindo y fendo servir a suya propia moneda. Alifonso II cudió diners chaqueses, pero fendo una reforma en os suyos divisors, dividindo-se dende alavez en obolos u miallas y denominando-se "moneda chaquesa nueva". En zaguerías d'o sieglo XII circulaban por o reino diners y obolos de bellón, morabetins arabes (almurabiz) u castellanos d'oro y monedas foranas provenients de Castiella, Biarn y Catalunya. Estió o rei Pero II d'Aragón qui metió fin a ista anarquía monetaria, deixando como sola moneda de curso legal a moneda chaquesa y fendo que a resta hesen de tasar-se en función d'ista, ye decir con a valgua que tenesen seguntes a suya lei y talla en sueldos chaqueses. En primerías d'o sieglo XIV o dinero chaqués circulaba amplament tamién por a zona de Leida y Tortosa, por o que o rei Chaime II establió una nueva ceca en Sarinyena, que no emitió guaires diners, pero que miraba de distribuir mas facilment a producción d'a moneda. Estió Pero IV (1336-1387) qui instaló a ceca en Zaragoza, capital d'o reino, cerrando asinas o ciclo d'as cudicions chaquesas.
Os diners chaqueses que circuloron por o reino en tiempos de Chaime I se cudioron en Leida y puet estar que os que circulaban en os reinatos de Pero I y Pero II se fesen en Uesca y os de Alifonso I en Mont Aragón encara que no se sabe guaire bien. Respective a o peso d'as monedas, en tiempos de Sancho Remíriz o peso d'os diners oscilaba entre os 0,80 y 1,20 gramos y o d'as miallas entre 0,40 y 0,53 gramos, estando en tiempos de Chaime I de 0,80 a 0,90 gramos o peso d'os diners y 0,40 gramos as miallas y tornando a alcanzar o peso orichinal con Pero IV.
En muitos d'os estatos d'a Corona se cudioron monedas d'archent a imitación d'o gros francés u o groat anglés. S'emitioron tamién monedas d'oro en Sicilia, Cerdenya y Nápols. Pero IV metió en os suyos estatos una nueva moneda, o florín d'oro de Florencia, orichinario d'ista ciudat y que levaban as imachens de Sant Chuan y a flor, emblemas d'a ciudat de Florencia. As Corz d'Aragón de 1372 s'oposoron a la substitución d'a moneda chaquesa por ista nueva divisa, por o que o rei mandó cudir os florins difuera d'as mugas d'o reino, en a ceca de Perpinyán a on ya s'heban empezato a fabricar en 1346. Asinas os florins d'oro d'Aragón nomás se cudioron en Zaragoza por un breu periodo de tres anyos d'o reinato de Pero IV y se ferían dimpues en as cecas de Perpinyán, Valencia, Barcelona, Tortosa y Mallorca dica tiempos d'o rei Ferrando o Catolico en 1483.
Moneda moderna
270px|left|thumb|Meyo [[reyal (moneda)|reyal d'archent de Ferrando II.]] No bi ha guaire continidat entre a moneda medieval aragonesa y a d'o sieglo XV. O rei Chuan II cudió monedas d'oro y archent en Zaragoza y ducaus en Barceloma, pero pareixe que no emitió a moneda chaquesa, que en l'anyo 1428 heba estato lechitimata por as Corz de Teruel, viedando l'uso d'atro tipo de moneda. As monedas cuditas en Zaragoza yeran ducaus d'oro y reyals d'archent, con o busto reyal y o escudo d'Aragón como simbolos respectivament.
O rei Ferrando II cudió monedas de bellón. A ceca de Zaragoza s'esferenciaba por a letra "c" en as suyas primeras emisions que levaban o tozuelo d'o rey y un escudo trestallato con as armas de Castiella, Leyón, Aragón y Sicilia. Atras marcas de cecas yeran as inicials d'os mayestros que heban feito as monedas "s" (Sánchez), "g.s" (Gabriel Sánchez) y "l.s" (Luis Sánchez). En os ducaus apareixeba amás a mazada de Triunfator et Catolicus. Os meyos ducaus d'oro d'ista epoca se deciban "fernandins"
Dimpués de l'anyo 1506 se cuden piezas de diez, cuatre y un ducaus. Cal destacar una rariza moneda que en cuentas de seguir o tipo normal con o escudo d'Aragón, leva o escudo de Zaragoza, un castiello de dos torres con una cruz de Lorena en o centro, a marca de ceca "c" y as inicials d'un d'os Sánchez.
D'atra man o rei Ferrando, de conchunta con a suya muller Isabel I de Castiella, cudió en 1475 moneda en iste reino que no yera de curso legal en Aragón. Istas monedas como ye de dar conservaban o sistema monetario castellano establito por o rei Henrique IV, que feba servir l'oro ta a moneda castellana (castellanos) y l'archent ta os reyals y os suyos divisors. Con a lei pragmática de Medina del Campo de 1497 se miró d'unificar a moneda d'oro d'os estatos perteneixients a las dos coronas. O nuevo ducau sería una moneda d'archent de gran calidat que tendría prou importancia en toda Europa. En as piezas castellanas amaneixe tamién o escudo d'Aragón-Sicilia, chunto a o de Castiella-Leyón, os dos baixo l'alica de Sant Chuan y con a mazada de "Sub umbra alarum tuarum protege nos domine". As monedas castellanas d'os Reis Catolicos continoron emplegando-se mesmo en os reinatos de Chuana y Felipe I de Castiella, de Chuana y Carlos I de Castiella y o de Carlos I, encara que en Aragón no estió asinas.
Zaguers sieglos de moneda aragonesa
270px|thumb|100 ducaus d'oro de Zaragoza de Chuana I y Carlos I Dimpués d'a muerte d'o rei Ferrando II continoron cudindo moneda d'oro plata y bellón a suya filla Chuana y o fillo d'ista Carlos con a leyenda de Ioana et Karolus - Rex Aragonum. Debito a la manca de monedas d'archent, en os anyos 1518 y 1519 as Corz de Zaragoza autorizan a o tresorero Luis Sánchez ta cudir reyals y meyos reyals con o peso y lei d'os de Castiella, asinas se cambea a valgua d'o reyal d'archent y s'achusta a iste a moneda de bellón. Pocos anyos dimpués, en 1528 s'enampla d'anterior acto de Corz ta os ducaus y meyos ducaus y reyals y meyos reyals con as midas de Castiella y ta a moneda chaquesa, diners y miallas.
D'as emisions de moneda de Felipe I entre 1555 a 1598 no se sabe guaire, encara que si que apareixe en 1564 o fuero nuevo d'as Corz de Monzón respecto a la fabricación de moneda. Iste fuero determina a fabricación d'escudos d'oro como os de Castiella, encara que con as armas d'Aragón y miallas. En 1576 s'alcuerda cudir dos mil doblons y diners chaqueses en miallas dica vente mil libras. En istas monedas apareixe o nombre d'o rei en latín Philipus y o títol de Aragonum rex.
As pocas monedas que se cudioron en o reinato de Felipe II yeran d'archent, de ueito y cuatre reyals en 1611, reyals en 1611 y 1612 y meyos reyals en 1612. De Felipe III se sabe que cudió moneda d'archent recortata de 8, 4, 2 y 1 reyals en 1651 y reyals redondos y recortatos de 1652.
En o reinato de Carlos II se facioron reyals y monedas de bellón d'os tipos habituals, achustando-los a las monedas de 2 morabetins procedents de Castiella. En primerías d'o sieglo XVIII cudió dineriellos o rei Carlos III d'Aragón, dica 1710 cuan l'archiduque deixó a cadiera reyal a Felipe IV.
Felipe IV cudió bellas monedas en Aragón mientres os primers anyos d'os suyo reinato dica o 9 de chunio de 1728 cuan ordenó que no se cudise mas moneda con tipo aragonés, encara que ya feba anyos que no se feba. A moneda chaquesa mas tardana que existe ye de l'anyo 1719 y d'ixe mesmo anyo y d'o sieguient bi ha piezas de 8, 4 y 2 morabetins con a marca "z" d'a ceca de Zaragoza que siguen o sistema cheneral espanyol. A emisión de moneda en Aragón remata o 16 de chulio de 1730, por un decreto d'o rei Felipe IV (ya nomás con o títol de Felipe V d'Espanya) en que se prohibe cudir moneda en Zaragoza.
Moneda espanyola
En 1809 Chusé I Bonaparte ordenó que todas as monedas d'oro y archent levasen a suya valgua en reyals de bellón, estando 20 en o caso de l'antigo reyal de a ueito, que pasó decir-se "duro". En istas monedas apareixeban os simbolos de Castiella, Leyón, Aragón y Navarra y l'alica d'os Bonaparte. 250px|thumb|[[Billet de 25 centimos d'o Consello d'Aragón]] En 1848 siguió en Aragón o sistema monetario cheneral con as siguients monedas d'oro o doblón de 100 reyals y 8,37 g, d'archent o duro de 20 reyals y 27,25g, con divisors de meyo duro, peceta de cuatre reyals, meya de dos y reyal y d'arambre o meyo reyal, decima, doble decima y meya decima de reyal. Os morabetins valeban tres centimos y ya en 1855 os reyals, que yeran a unidat monetaria, se dividiban en cient partis, reducindo-se a centimos os morabetins.
En l'anyo 1864 s'establió o escudo d'archent de 12 gramos, 980 miligramos y 900 milesimas de fino como unidat en toz os reinos. En oro a unidat yera o doblón (de 10, 4 y 2 escudos), en archent o duro, o escudo, a peceta y a meya peceta y en arambre o cuartiello, a decima y a meya decima.
Ye ya en 1868 cuan dimpués d'o reinato d'Isabel II s'imposa como moneda a peceta que sería a moneda de curso legal en tot o Estato Espanyol dica l'anyo 2002 cuan prencipió a emplegar-se l'euro.
Mientres a Guerra Civil bi habió en o bando republicano emisión de monedas y billez por parti de bels municipios d'Aragón, mesmo con o escudo d'o Consello Rechional d'Esfensa. En cuasi toz os casos a valgua d'istos billez y monedas yera poca.
A tamas de no cudir moneda propia en a epoca d'as pecetas se facioron bellas referencias a Aragón en as monedas como o "duro" adedicato a Aragón con a imachen d'a Puerta d'o Carmen de Zaragoza y a bailarina de Pablo Gargallo (1994) u a moneda de 2000 ptas adedicata a la "Maja Vestida" de Goya (1996).
Moneda europea
En Aragón como parti d'un estato d'a zona euro ista moneda precipió a circular o 1 de chinero de 2002 y ye dende alavez a moneda de curso legal en o país. As monedas que circulan son de dos y un euro y de 50, 20, 10, 5, 2, y 1 centimo d'euro.
Ya que Aragón no ye un estato independient no tien a posibilidat de cudir moneda propia, por o que actualment circulan por o territorio aragonés monedas d'os 20 estatos independients que sí que lo fan. Encara que dengún estato dica hue ha cudito moneda de curso legal que tienga bella relación con Aragón, si que ye previsto que Espanya emita monedas conmemorativas de 2€ aintro d'a suya serie adedicata a o Patrimonio d'a Humanidat en o Estato espayol con a imachen d'os dos molimentos asinas categorizatos que existen en Aragón: o mudéchar aragonés (que apareixerá previsiblement en 2020) y o macizo d'as Tres Serols (que habría d'apareixer en 2036).
Sí que s'han feito monedas conmemorativas en o estato español adedicatas a Aragón, como as dos monedas adedicatas a la Expo 2008 de Zaragoza con as imáchens d'o Pavillón Puent y a Torre de l'Augua (10€ d'archent, 2007), a moneda adedicata a o bicentenario d'a Guerra d'o Francés con as imáchens de Palafox y Agustina d'Aragón (400€ d'oro, 2008), as monedas adedicatas a Francisco de Goya (3 de 10€ d'archent, "Maja", "Vendimia" y "Garrotes", y una de 400€ d'oro, "Volaverunt", 2010) y as monedas adedicatas a las ciudaz de Huesca (5€ d'archent, 2010), Zaragoza (5€ d'archent, 2011) y Teruel (5€ d'archent, 2011) con os suyos escudos y as suyas seus aintro d'a serie de capitals provincias espanyolas.
Juan Pablo Carrizo
Juan Pablo Carrizo (Santa Fe, Archentina, 6 de mayo de 1984) ye un futbolista archentino. Chuga de portero, ye internacional por con a selección nacional d'Archentina y o suyo actual equipo ye o SS Lazio anque chuga cedito en o Catania.
Madame de Sévigné
Marie de Rabutin-Chantal, marquesa de Sévigné, dita Madame de Sévigné, naxita de París (Isla de Francia, Reino de Francia) o 5 de febrero de 1626 y muerta en Grignan (Droma, Occitania) o 17 d'abril de 1696, estió una escritora francesa, conoixita por as cartas que escribiba a la suya filla, Françoise de Sévigné.
Burgue-Erreiti
Burgue-Erreiti (en francés Bergouey-Viellenave) ye un municipio francés, perteneixient a la rechión de Nueva Aquitania, a lo departamento de los Pireneus Atlanticos. Tradicionalment fa parti de la comarca d'Agramont en Ultrapuertos.
Demografía
2005 : población provisional de l'Insee (fuent: Insee).
Puent Golden Gate
O Puent Golden Gate ye un puent situato en San Francisco, California, Estaus Unius. Tien una amplaria de 28 metros y 2,7 km de largaria, y une Sant Francisco con Marin County trescruzando l'estrecho de Golden Gate.
En a decada dimpués d'a I Guerra Mundial o trafico en a redolada d'a bahía de Sant Francisco creixió por siet, y asinas o sistema de ferris no adubiba. O Puent Golden Gate catalogau como puent colgant, construiu entre 1933 y 1937, con una largaria alto u baixo de 1.280m, ye penchau de dos torres de 227m d'altaria. Tiene una amplaria de seis carrils (tres en cada dirección) y disposa tamién d'acceso pa os piatons y bicicletas. O puent transporta, d'un costau t'atro d'a canal, gran cantidat d'a enerchía que cal ta o desembolique d'a zona en tendius electricos y conduccions de combustible. O Golden Gate estió a mayor obra d'incheniería d'a suya epoca, sinyal d'o progreso americano. Fue pintau con urchencia pa evitar que se robinase l'acero d'o suyo tarabidau por l'ociano Pacifico.
Una obra portentosa de tot, pa ixos anyos, que nunca no se ha dubdau de mantener-lo a tamás de que ya i hai atros puents mayors en America y mesmo en a mesma bahía, construius con millors tecnicas y más baratas. En l'actualidat son esviellando o puent, pieza a pieza, como ferramienta de mantenimiento.
500px|center|thumb|upright=4|Medidas d'o puent Golden Gate.
Manzanal de Arriba
Manzanal de Arriba ye un municipio d'a provincia de Zamora, en a comunidat autonoma de Castiella y Leyón. A suya población ye de 422 habitants, en una superficie de 130,16 km² y una densidat de población de 3,24 hab/km².
Districto de Saint-Claude
A suya población ye de 52.012 habitants (2009) en una superficie de 1.003 km², con una densidat de población de 52 hab/km².
Manzanal de Arriba
As localidaz de Codesal, Folgoso de la Carballeda, Linarejos, Manzanal de Arriba, Pedroso de la Carballeda, Sagallos, Sandín y Santa Cruz de los Cuérragos. fan parti d'iste municipio.
Districto de Saint-Claude
A capital d'o districto ye a subprefectura de Saint-Claude (en francés Saint-Claude), y en fan parte 5 cantons y 55 comunas.
Río Iregua
O Iregua ye un río d'a comunidat autonoma d'a Riocha que naixe en os Hoyos de Iregua, en a Sierra Cebollera, transcruza las comarcas d'os Cameros y Logronyo y caye en Ebro amán de Logronyo.
As localidaz por an pasa son Villoslada de Cameros, Villanueva de Cameros, Pradillo, Torreciella en Cameros, Islallana, Alberit y Vareya.
En o Iregua bi ha dos entibos, Pajares y González Lacasa, entre os dos s'entiban 70 hm³ d'augua.
Climent I
Sant Climent (Clemens en latín) estió bispe de Roma a fins d'o sieglo I dC, entre os anyos 88 y 97 d'alto u baixo. Ye considerato o cuatreno papa de Roma.
Ye mencionato en o "Libro d'o Trasoro" como Clemens.
Y tamién en a "Cronica d'Espanya" de García de Eugui:
Nefiac
Nefiac (en francés Néfiach) ye una comuna catalana situata en o departamento francés de Pireneus Orientals, o districto de Perpinyán, o cantón de la Vall de la Tet y a rechión d'Occitania.
A suya población ye de 992 habitants, en una superficie de 8,81 km².
Manzanal de los Infantes
Manzanal de los Infantes ye un municipio d'a provincia de Zamora, en a comunidat autonoma de Castiella y Leyón. A suya población ye de 147 habitants, en una superficie de 64,54 km² y una densidat de población de 2,28 hab/km².
Lista de presidents d'a Deputación Cheneral d'Aragón
right|150px Lista de presidents d'a Deputación Cheneral d'Aragón
Lo Bolin
Lo Bolin (Lo Bolin en occitán, Leboulin en francés y oficialment) ye una comuna occitana en o departamento francés de Gers, rechión d'Occitania, districto d'Aush y cantón d'Aush-2.
A suya población ye de 285 habitants (1999) en una superficie de 8,91 km², con una densidat de población de 31,99 hab/km².
Maella
La suya población yera de 1.986 habitants en o 2013, en una superficie de 174,88 km², con una densidat de población de 11,35 hab/km².
Toponimia
En los textos medievals figura cuasi siempre como Maella con pocas excepcions. En "Rationes decimarum Hispaniae (1279-80): Aragón y Navarra" figura como Maella y como Meiella.
Cheografía
Maella se troba a 121 metros d'altaria dencima de lo ran de la mar, a 130 km de distancia enta lo sudeste de Zaragoza y a 21 km de Casp.
Mugas
Lo suyo termin municipal muga con Batea, con Calaceit, con Mazalión, con Alcanyiz, con Casp y con Favara.
Parla
La parla maellana ya una variedat anomala de lo catalán, que s'esferencia de lo catalán de Favara, Mazalión y Batea en que tien trazas ribagorzanas que no están presents n'istos zaguers lugars vecins, y combinatas con bellas formas castellanas, bellas coincidencias con o valenciano y bel aragonesismo tampoco no presents en los lugars d'arredol. Los maellans lo denominan chapurriau u mas especificament maellà. 200px|left|thumb|Ermita de Santa Barbara
Esporte
En Maella son especialment importants as tradicionals corridas de pollos u en a parla local Corregude de Galls, ye una cursa popular con a primera mención en l'anyo 1898 en a cual o ganador teneba como premio un o dos gallos, hue tién a suya continación con o Gran Premio de San Lorenzo pero o primer premio hue ye una cantidat de dinero en metalico y una copia del Arlequín, de Pablo Gargallo, pero encara a o zaguer corredor en plegar li entregan una cebolla.
Personalidaz naixitas de Maella
Categoría principal: Naixitos de Maella.
Río Deva (Ourense)
O río Deva ye un curto río d'a provincia d'Ourense en Galicia. Tien o suyo naixedero en La Arrotea, a 1.000 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, y trescruza en una longaria de 20 km a provincia d'Ourense dica desauguar en o río Miño, d'o qualo en ye afluent. Drena una cuenca hidrolochica de 132 km² de superficie, con un cabal meyano de 2,5 m³/s.
Capvèrn
Capvèrn (Capvèrn en occitán, Capvern en francés y oficialment) ye una comuna occitana en o departamento francés d'Altos Pireneus, districto de Banyeras de Bigorra, cantón de Nestés, Aura y Loron (en ye a suya capital) y rechión d'Occitania. A comuna yera parte de l'antiga provincia de Bigorra.
A suya población ye de 1.074 habitants (1999) en una superficie de 21,84 km², con una densidat de población de 49,18 hab/km².
Magnús Scheving
Magnús Örn Eyjólfsson Scheving, conoixito artisticament como Magnús Scheving naixito de Borgarnes (Islandia) o 10 de noviembre de 1964, ye un chimnasta, interpresario, productor cinematografico y actor islandés.
Grassa
Grassa (en francés Grasse) ye una localidat y comuna francesa situada en o departamento d'os Alpes Maritimos, en a rechión de Provenza-Alpes-Costa Azul.
Magnús Scheving
Como productor y actor ye conoixito prencipalment por a producción d'a serie infantil LazyTown en a que se tracta d'amostrar a os ninos que faigan una vita sana fendo esporte y minchando sano. Magnús face a interpretación d'Sportacus qui ye o personache prencipal d'a serie.
Como esportista destaca que estió Campión d'Europa de chimnasia aerobica en as anyatas 1994 y 1997.
Manzanal del Barco
Manzanal del Barco ye un municipio d'a provincia de Zamora, en a comunidat autonoma de Castiella y Leyón. A suya población ye de 161 habitants, en una superficie de 12,41 km² y una densidat de población de 12,97 hab/km².
Tercera División d'Espanya - Grupo XVII (2007/08)
La temporada d'a Tercera división espanyola 2007/08 (grupo 17) de fútbol prencipió lo 25 d'agosto de 2007 y remató lo domingo 18 de mayo de 2008.
Clasificación
Pts = Puntos; Ch = Partius Chugaus; G = Partius Ganaus; E = Partius Empataus; P = Partius Perdius; GF = Gols Anotaus; GC = Gols Recibius
Campo de Turia
O Campo de Turia (en valenciano Camp de Túria) ye una comarca costera valenciano-parlant d'o centro d'o País Valenciano, con capital en a ciudat de Liria.
Mugas
Muga a lo norte con l'Alto Palancia, a l'este con o Campo de Murviedro y a Huerta Norte, a lo sud con a Huerta Ueste y a Fueya de Bunyol, y l'ueste con Los Serrans.
Charles Dickens
Charles John Huffam Dickens, naixito de Portsmouth (Hampshire, Anglaterra) o 7 de febrero de 1812 y muerto en Higham (Kent, Anglaterra) o 9 de chunio de 1870, estió un escritor britanico, conoixito por obras como David Copperfield, The Adventures of Oliver Twist, The Pickwick Papers, A Christmas Carol, David Copperfield, Bleak House, Hard Times, Little Dorrit, A Tale of Two Cities y Great Expectations.. Estió uno d'os escritors britanicos mas populars d'o sieglo XIX, y encara hue bi ha reedicions d'as suyas novelas.
Punta Alta
A punta Alta ye una cima pirenenca de 2.735 metros d'altaria situata en o macizo de Cotiella, en a crencha d'Armenya y sobre a Basa de la Mora, zarrando o cul d'Armenya por o norueste.
Oro
L'oro ye un elemento quimico de numero atomico 79 situato en o grupo 11 d'a tabla periodica. O suyo simbolo ye Au (d'o latín aurum ). L'oro ye un metal de transición blando, brillant, amariello, pesato, maleable, dúctil y que no reacciona con a mayoría de productos quimicos, pero ye sensible a o cloro y a l'augua rechia. O metal se troba a ormino en estato puro y en forma de pepitas y depositos aluvials y ye un d'os metals tradicionalment emplegatos ta cudir monedas. L'oro s'emplega como estandar monetario en muitos estatos y tamién s'usa en a choyería, a industria y a electronica.
Caracteristicas prencipals
L'oro ye un elemento metalico que tien una color amariella en bruto, pero que puet amostrar-se negro, rubí u morato en divisions finas. Ye considerato por beluns como o elemento mas polito de toz y ye o metal mas maleable y dúctil que se conoixe. De feito, una uncia (28,35 g) d'oro puet modelar-se de forma que cubra una extensión de 28 metros cuadratos. Como ye un metal blando, as aleyacions con atros metals a fin de proporcionar-le dureza son frecuents.
Se tracta d'un metal muit denso, con un alto punto de fusión y una alta afinidat electronica. Os suyos estatos d'oxidación mas importants son +1 y +3. Tamién se troba en o estato d'oxidación +2, asinas como en estatos d'oxidación superiors, pero ye menos frecuent.
Amás, l'oro ye un buen conductor d'a calor y d'a electricidat, y no l'afecta l'aire ni a mayoría d'achents quimicos. Tien una alta resistencia a l'alteración quimica por parti d'a calor, a humedat y a mayoría d'os achents corrosivos, y asinas ye bien adaptato a o suyo uso ta cudir monedas y en a choyería.
Oleta i Èvol
Oleta i Èvol (en francés Olette) ye una comuna catalana situata en o departamento francés de Pireneus Orientals, o districto de Prada, o cantón d'els Pireneus Catalans y a rechión d'Occitania.
Oro
Color de l'oro
left|250px|Diferents colors d'aleyacions d'Ag-Au-Cu. A color de l'oro puro ye amariella metalica. L'oro, o cesio y l'arambre son os unicos elementos metalicos que tienen una color natural que no sía ni grisa ni blanca. A color grisa habitual d'os metals pende d'a suya "mar d'electrons", que ye capable d'absorber y tornar a emitir fotons a o largo d'un amplo rango de frecuencias. L'oro reacciona d'una traza diferent, pendendo d'efectos relativistas sutils que afectan a os orbitals que rodian os atomos d'oro.
Oleta i Èvol
A suya población ye de 401 habitants, en una superficie de 28,95 km².
Oro
Color de l'oro
Se pueden aconseguir aleyacions d'oro coloriato como l'oro rosa, adhibindo-ne diversas cantidaz d'arambre y archent, tal como se veye en a imachen. As aleyacions con paladio u níquel tamién son importants en a choyería comercial, ya que producen aleyacions d'oro blanco. Menos habitualment, adhibindo manganeso, aluminio, fierro, indio y atros elementos se pueden producir mas colors inusuals d'oro ta diversas aplicacions.
Historia
Tamién en Europa central s'ha trobato bella pieza d'oro como o disco de Nebra a mas de lingotz datatos en o segundo milenio aC.
Por o suyo alto valor mientres a historia, a mayor parti de l'oro estrayito ye huei encara en circulación.
Aplicacions
left|thumb|[[Pepita d'oro]] L'oro puro ye muit tovo ta estar emplegato normalment y s'endurece aleyando-lo con plata y arambre. L'oro y as suyas muitas aleyacions s'emplegan muito en choyería, a fabricación de monedas y tamién como patrón monetario en muitos países. A causa d'a suya buena conductividat electrica y a suya resistencia a la corrosión, asinas como una buena combinación de propiedaz quimicas y fisicas, se prencipió a emplegar en zaguerías d'o sieglo XX como metal en a industria.
Atras aplicacions:
Mary Kingsley
Mary Henrietta Kingsley, naixita de Londres (Reino Uniu) lo 13 d'otubre de 1862, yera una exploradora y escritora que os suyos viaches por Africa Occidental y o treballo resultant aduyoron a moldiar as percepcions europeas d'as culturas africanas y l'imperialismo britanico.
Ivan Obradović
Ivan Obradović (en serbio Иван Обрадовић, Belgrado, RFS Yugoslavia, 25 de chulio de 1988) ye un futbolista serbiov que cChuga d'esfensa, ye internacional por Serbia y o suyo actual equipo ye o Partizán de Belgrado d'a Superliga Serbia. Cal destacar que mientres as anyadas de 2009–2013 estió parte d'a plantilla d'o o Real Zaragoza.
Santu Franciscu d'Aglièntu
Santu Franciscu d'Aglièntu (Santu Franciscu d'Aglièntu en sardo; Aglientu, en italiano y oficialment) ye una comuna sarda en a provincia italiana de Terranòa-Tèmpiu‎ y rechión de Cerdenya, que feba parte de l'antigo reino de Cerdenya.
A suya población ye de 1.175 habitants (2007) en una superficie de 148,56 km², con una densidat de población de 7,90 hab/km².
Cheografía
A localidat de Santu Franciscu d'Aglièntu ye situata a 420 metros d'altaria sobre o livel d'a mar.
Franz Kafka
Franz Kafka, naixito de Praga (Bohemia, Imperio Austrohongaro, hue Chequia) o 3 de chulio de 1883 y muerto en Klosterneuburg (Baixa Austria, Austria) o 3 de chunio de 1924, estió un escritor checo d'orichen chodigo, que escribió a suya obra en lengua alemana. Ye conoixito por belunas d'as suyas novelas, como Der Process, Das Schloss, A metamorfosis (Die Verwandlung) u Der Verschollene.
Karl Malden
Premios
En 1951, Karl Malden recibió un Premio Oscar a o Millor Actor Segundario por a suya interpretación en a cinta A Streetcar Named Desire, dirichita por Elia Kazan.
Corz de Zaragoza (1398-1400)
As Corz de Zaragoza de 1398-1400 estioron unas Corz d'o Reino d'Aragón celebradas en a ciudat de Zaragoza y convocadas por o rei Martín I d'Aragón.
Districto de Blois
O districto de Blois (en francés Arrondissement de Blois) ye un districto d'o departamento francés de Loir y Cher, en a rechión de Centro-Val de Loira.
Islas Virchens d'os Estaus Unius
As islas Virchens d'os Estaus Unius u Islas Virchens Americanas (en anglés United States Virgin Islands), son un grupo d'islas d'a mar Caribe que constituyen una dependencia d'os Estaus Unius. Cheograficament, fan parti d'as islas Virchens. Forman un "territorio organizau no incorporau" d'os EEUU y o Comité de Descolonización d'as Nacions Unidas las incluyen en a suya lista de territorios no autonomos.
Districto de Blois
A suya población ye de 167.883 habitants (2008) en una superficie de 2.239 km², con una densidat de población de 75 hab/km².
Robert Montgomery (actor)
Robert Montgomery (naixito Henry Montgomery Jr.) estió un actor y director cinematografico estausunidense naixito de Beacon (Nueva York) o 21 de mayo de 1904 y muerto en Nueva York (Nueva York, Estaus Unius) o 27 de setiembre de 1981.
Islas Virchens d'os Estaus Unius
As islas son situadas entre l'oceano Atlantico a o norte y a mar Caribe a o sud, y entre Puerto Rico a l'uest (d'a que con deseparadas por o paso d'as Virchens) y as islas Virchens Britanicas a l'este.
Robert Montgomery (actor)
Premios
En 1937 Robert Montgomery fue nominato a l'Oscar a o Millor Actor por o suyo papel en a pelicula Night Must Fall, de Richard Thorpe. Tamién fue nominato en 1941 por Here Comes Mr. Jordan, d'Alexander Hall.
Erango
Erango (en francés Arancou) ye un municipio francés, perteneixient a la rechión de Nueva Aquitania, a lo departamento de los Pireneus Atlanticos. Tradicionalment fa parti de la comarca d'Agramont en Ultrapuertos.
Demografía
2004 : población provisional de l'Insee (fuent: Insee).
Castèthnau Picampau
Castèthnau Picampau (Castèthnau Picampau en occitán, Castelnau-Picampeau en francés y oficialment) ye una comuna occitana en o departamento francés d'Alta Garona, districto de Muriel, cantón de Casèras y rechión d'Occitania.
A suya población ye de 165 habitants (1999) en una superficie de 11,30 km², con una densidat de población de 14,60 hab/km².
Patada baixa
A patada baixa, conoixida en anglés como que low kick, ye una tecnica de luita feita con a garra que s'emplega en cualques esportes d'a familia d'as artes marcials como boxes pieds-poings (boxeyo birmano, kick-boxing y muay thai) y bellas atras, que consiste en trucar con a tibia u fer una patada en a parti inferior de l'adversario (muslo u garra). D'alcuerdo con a regulación esportiva, a patada baixa se puet fer en a parti exterior u interior d'os cuartos baixos de l'adversario.
En materia de trucar en as garras, existen diferents patadas: patada circular (roundhouse kick), semicircular (semi-circular kick), balancadas (stick kick, crescent kick, axe kick...), rectas de tipo penetrant (patada frontal u front kick, patada lateral u side kick), patada de gancho (hook kick), patada descendient (hammer kick), ecetra.
En o kick-boxing americano u chaponés, d'alcuerdo con o reglamento iste tipo de patada puet estar nomás que circular u semicircular.
Kastellin
Kastellin (en francés Châteaulin) ye una localidat y comuna francesa situada en o departamento de Finisterre, en a rechión de Bretanya.
Burgui
Burgui (Burgi en basco) ye un municipio de Navarra situato a 77 km d'a ciudat de Pamplona. A suya población ye de 236 habitants (2004), en una superficie de 64,6 km² y una densidat de 3,65 hab/km².
Tercera División d'Espanya - Grupo XVII (2011/12)
A temporata 2011/12 d'o Grupo XVII d'a Tercera División d'Espanya de fútbol prencipió en agosto de 2011 dica o 13 de mayo de 2012, estió o grupo d'equipes d'Aragón en Tercera división.
O campìón fue a SD Ejea que chunto a o subcampion o CD Sariñena, o CD Cuarte Industrial y l'Utebo CF chugaron ta promocionar de categoria pero garra d'ells consiguó puyar. Baixaron ta Rechional Preferent cinco equipes: CD Universidad de Zaragoza, CD Tauste, CD Giner Torrero, CD Quinto y UD San José.
Clasificación
Pts = Puntos; Ch = Partius Chugaus; G = Partius Ganaus; E = Partius Empataus; P = Partius Perdius; GF = Gols Anotaus; GC = Gols Recibius
Batalla d'os Campos Catalaunicos
A batalla d'os Campos Catalaunicos se produció en l'anyo 451 en un puesto desconoixito d'o nord-este de Galia a man d'Exalons. En esta batalla s'enfrentó una coalición formata por l'exercito romano d'occident y os exercitos de diferents pueblos barbaros, (dirichitos toz por o cheneral romano Aecio y o visigodo Teodorico I), contra os invasors hunnos y os pueblos aliaus a ellos, dirichitos por Atila. O resultau estió una victoria relativa d'os romanos y visigodos, que no destruyoron de tot a los exercitos invasors, pero creboron con a ideya d'invencibilidat d'Atila.
En a batalla d'os Campos Catalaunicos o rei Teodorico I morió en combate y os visigodos nombroron rei a lo suyo fillo Turismundo en o mesmo campo de batalla.
Mencions en fuents aragonesas
Como una d'as batallas mes importants d'a Historia Universal no podeba faltar en a "Cronica de los Conquiridors" de Chuan Ferrández d'Heredia, que se detalla baixo o títol DELA BATALLA DE ECIO PATRICIO CONTRA ATILLA ET BLENDA, REYES DE LOS HUNCNOS y se torna a nombrar unas linias mes abaixo con o títol: COMO ATILLA FUE VENCIDO FOR THEODOMIR, REY DE LOS HISTREGODOS, ET DELA SU MUERT, FEYA, ET DELAS COSAS QUE LOS SUYOS FIZIERON EN LURES EXEQUIAS:
Pico de la Rivereta
O pico de la Rivereta ye una cima pirenenca de 2.685 metros d'altaria situata en o macizo de Cotiella, en a crencha d'Armenya y sobre a Basa la Mora, zarrando o cul d'Armenya por o norueste.
Estanyo de Sant Maurici
Lo estanyo de Sant Maurici ye un ibón situau en Espot, adintro de lo Parque Nacional d'Aigüestortes y Estanyo de Sant Maurici. Ye en lo fondón d'un antigo cul d'orichen glacial. Lo ibón orichinal lo facioron mes gran con la contrucción d'una entibadera.
Reculle las auguas de los ríos y torrents de Ratera, lo Portarró y Subenuix. L'augua sale por lo río Escrita, que drena la val d'Espot dica la Noguera Pallaresa.
Marquiz de Alba
Marquiz de Alba ye una localidat d'o municipio de Olmillos de Castro en a provincia de Zamora, en a comunidat autonoma de Castiella y Leyón. A suya población ye de 86 habitants.
Antigo Echipto
thumb|300px|As [[piramides d'Echipto.]] L'Antigo Echipto estió una civilización que s'orichinó en o cauz meyo y baixo d'o río Nilo, y que tenió tres epocas d'explendor faraonico en os periodos ditos: Imperio Antigo, Imperio Meyo, y Imperio Nuevo. Abarcaba dende o delta de Nilo en o norte, dica Elefantina, en a primera cadreita de Nilo, en o sud, plegando a tener influencia dende l'Eufrates dica Chabal Barkal, en a cuarta cadreita de Nilo, en epocas de maxima amplaria. O suyo territorio tamién abarcó, en distintos periodos, o disierto oriental y a linia d'a costa d'a Mar Roya, a peninsula d'o Sinai, y un gran territorio occidental dominando os terrenos d'oasis dispersos. Historicament, se dividiba en Echipto Alto y Echipto Baixo, a lo sud y a lo norte respectivament.
Las Sueltas
Bi ha un vértiz cheodesico en a suya cima.
Districto de Romorantin-Lanthenay
O districto de Romorantin-Lanthenay (en francés Arrondissement de Romorantin-Lanthenay) ye un districto d'o departamento francés de Loir y Cher, en a rechión de Centro-Val de Loira.
A suya población ye de 88.830 habitants (2008) en una superficie de 2.385 km², con una densidat de población de 37 hab/km².
A capital d'o districto se troba en a subprefectura de Romorantin-Lanthenay (en francés Romorantin-Lanthenay), y en fan parte 7 cantons y 74 comunas.
Mar Baltica
A mar Baltica, ye una mar d'o norte d'Europa, ubierta a la mar d'o Norte y a l'oceano Atlantico a traviés d'os estreitos de Kattegat y Skagerrak. Os países que tienen costas en o Baltico son:
A suya superficie ye de 432.800 km², y encluye dos grans dentratas: o golfo de Finlandia, entre o sud d'iste país y Estonia, y o golfo de Botnia, entre a costa oriental de Suecia y a occidental de Finlandia. Cheolochicament, ye poco antigo: nomás existe dende o VI milenio a.C. Ye muit poco funda (a meyana ye de 57 m; a fundaria maxima son 459 m a o norte d'a isla sueca de Gotland), iste feito unito a la poca abridura a l'oceano, en fa la renovación d'as auguas mas lenta y ixo favoreixe os problemas de contaminación.
Nombres
Os distintos nombres d'a mar en as luengas d'os países que la rodian son:
Ciudaz
As grans ciudaz d'a costa d'o Baltico, por orden de población, son:
Puertos importans (encara que no sían grans ciudaz):
Víctor Laguardia
Víctor Laguardia Cisneros (Zaragoza, Aragón, 5 de noviembre de 1989) ye un futbolista aragonés. Chuga d'esfensa y o suyo equipo ye o Deportivo Alavés.
La Talaya (Pedrola)
La Talaya (La Atalaya en castellano) ye un pueyo de 372 metros d'altaria, situau en a depresión d'Ebro, en o municipio de Pedrola, en a provincia de Zaragoza.
Toponimia
L'oronimo La Talaya ye transparent en aragonés. Una talaya ye en orografía un punto prou alto y vistable que permite posar-ie un puesto de vichilancia de los terrenos d'arredol. L'arabismo talaya creyó muitos toponimos en tiempos de la reconquiesta de la val d'Ebro y Sistema Iberico, lo que ixampló dimpués lo significau orichinal de "torraza situada en alto" a lo d'"altaria bien vistable en lo terreno".
Val de Nuria
As suyas paretz acullioron a redacción de l'Estatuto d'autonomía de Catalunya de 1931 conoixiu como l' “Estatut de Núria”. O suyo entibo-ibón, o circo clamau como a “olla” constituiu por un ripa de cimas de más de 2.900 entre as que se troba o Puigmal, a riquisma fauna con o sinyalero y abundant sarrio, y l'acceso restrinchiu a o tren cremallera constituyen un entorno de pleno respecto a la naturaleza y rica en iste afer. A construcción d'o suyo tren cremallera en 1931 y os posteriors apanyos, dimpués de que en 1984 fuese transferiu enta o Gubierno de Catalunya, plena toz os cabos de semana y fiestas as cambras de l'hotel, pistas d'esquís y camins de visitants. Ya sigan montanyers, amants d'a naturaleza u tasament viachers, a mayor parti d'istos siempre catalans. Ya que a peculiar situación d'ista val, siempre rodiada de territorios catalanoparlants, ya siga en a muga norte con a Catalunya Norte, ueste Leida u este Chirona, fa que a luenga vehicular d'ista zona siga siempre o catalán, mesmo en os diyas más festivos.
Nucifraga caryocatactes
O gai de noguera (Nucifraga caryocatactes (Linnaeus, 1758) ) ye una especie d'au d'a orden d'os Passeriformes y familia Corvidae que se troba dende Chapón a traviés de grans partes d'a zona templada d'Eurasia dica los Alpes occidentals.
Robert Peel
Robert Peel, 2º barón Peel, naixito de Ramsbottom (Lancashire, Anglaterra) o 5 de febrero de 1788 y muerto en Londres o 2 de chulio de 1850, estió un politico britanico, primer ministro en dos ocasions y tamién ministro d'Hicienda.
Montroulez
Montroulez (en francés Morlaix) ye una localidat y comuna francesa situada en o departamento de Finisterre, en a rechión de Bretanya.
Alà
Alà (Alà en sardo; Alà dei Sardi, en italiano y oficialment) ye una comuna sarda en a provincia italiana de Terranòa-Tèmpiu y rechión de Cerdenya, que feba parte de l'antigo reino de Cerdenya.
Cheografía
A localidat d'Alà ye situata a 700 metros d'altaria sobre o livel d'a mar.
Senta Aralha (Alta Garona)
Senta Aralha (Senta Aralha en occitán, Saint-Araille en francés y oficialment) ye una comuna occitana en o departamento francés d'Alta Garona, districto de Muriel, cantón de Casèras y rechión d'Occitania.
A suya población ye de 125 habitants (1999) en una superficie de 6,54 km², con una densidat de población de 19,11 hab/km².
Òpol i Perellós
Òpol i Perellós (en francés Opoul-Périllos) ye una comuna catalana situata en o departamento francés de Pireneus Orientals, o districto de Perpinyán, o cantón de la Vall de l'Aglí y a rechión d'Occitania.
A suya población ye de 755 habitants, en una superficie de 50,53 km².
Umberto Eco
Umberto Eco naixito d'Alessandria, Piemont, Italia, o 5 de chinero de 1932 y muerto o 19 de febrero de 2016 en Milán, Lombardía, yera un escritor, semiotico y filosofo italiano, famoso mesmo por as suyas obras de fición (destaca sobretot en o campo d'a novela) como por os suyos tractatos de semiotica.
Biografía
Naixito lo 5 de chinero de 1932 d'a población d'Alessandria d'una familia que teneban 13 fillos, estudió Filosofía y Letras en a Universidat de Torino, a on que se doctoró. Ha treballato de profesor en diferents prestichiosos centros, y dende l'anyo 1971 ocupa la catedra de semiotica en a Universidat de Bolonya. O reconoiximiento d'o mundo d'a educación superior fa que siga doctor honoris causa d'una trentena d'institucions.
Estió denominato satrapa d'a patafisica por as suyas obras humoristicas, entre as que destaca Como viachar con un canguro, y por haber perfeccionato una d'as suyas brancas, a cacopedia.
Altras distincions lo facioron que s'adubise la membresía d'o Consello de Sabios d'a UNESCO. Recibió, en l'anyo 2000 o Premio Prencipe d'Asturias de Comunicación y Humanidaz.
Ha treballato tamién en os medios de comunicación como difusor cultural. As suyas pasions se centran en a Edat Meya, as luengas y los clasicos. Curiosament, ye tamién un experto en James Bond.
Castilhon (Altos Pireneus)
Castilhon (en francés Castillon) ye una comuna occitana en o departamento francés d'Altos Pireneus, districto de Banyeras de Bigorra, cantón d'a Val de l'Arròs y d'as Baïsas y rechión d'Occitania. A comuna yera parte de l'antiga provincia de Bigorra.
A suya población ye de 98 habitants (1999) en una superficie de 3,32 km², con una densidat de población de 29,52 hab/km².
Cerro de la Coscolleta
O cerro de la Coscolleta ye un pueyo de 385 metros d'altaria situau en o municipio de Bardallur, en a provincia de Zaragoza.
Bi ha un vértiz cheodesico en a suya cima.
Chuegos Paralimpicos
thumb|Agitos, o logo d'os Chuegos Paralimpicos. Os Chuegos Paralimpicos son o mayor escaicimiento esportivo internacional celebrato ta esportistas con discapacitat fisica, intelectual y sensorial, asinas como amputacions, ceguera, malautía mental, malautía cronica y altros problemas fisicos y mentals.
Bi ha Chuegos Paralimpicos de verano, celebratos dende l'anyo 1960, y d'hibierno, celebratos dende 1976; y dende 1988 se celebran dimpués d'os Chuegos Olimpicos. L'organismo director de dito escaicimiento ye o Comité Paralimpico Internacional (CPI).
Actualment se celebran os Chuegos Paralimpicos de verano cada quatre anyos en os anyos multiples de quatre, y os Chuegos Paralimpicos d'hibierno tamién cada quatre anyos, en os atros anyos parelos no múltiples de quatre.
Corz de Zaragoza (1413-1414)
As Corz de Zaragoza de 1413-1414 estioron unas Corz d'o Reino d'Aragón celebradas en a ciudat de Zaragoza y convocadas por o rei Ferrando I d'Aragón.
Tenkū no Shiro Laputa
Laputa: Castle in the Sky u simplament Castle in the Sky (títol internacional en anglés, títol orichinal en chaponés: 天空の城ラピュタ "Tenkū no Shiro Rapyuta", enguerada en Aragón con o títol en castellano El castillo en el cielo) ye una cinta chaponesa de cine d'animación de l'anyo 1986, dirichida por Hayao Miyazaki y producida por Isao Takahata con guión de Hayao Miyazaki, con as voces de Mayumi Tanaka, Keiko Yokozawa, Kotoe Hatsui y Minori Terada.
Chuegos Paralimpicos
Esportes
Actualment en os Chuegos Paralimpicos de Verano son os siguient esportes:
Matilla de Arzón
Matilla de Arzón ye un municipio d'a provincia de Zamora, en a comunidat autonoma de Castiella y Leyón. A suya población ye de 211 habitants, en una superficie de 30,25 km² y una densidat de población de 6,98 hab/km².
Chuegos Paralimpicos
Esportes
Os esportes d'os Chuegos Paralimpicos d'hibierno son:
Tenkū no Shiro Laputa
A cinta sigue las aventuras d'un nino y una nina en zaguerías d'o sieglo XIX que intentan conservar un cristal machico mientres buscan un lechendario castiello flotant clamau Laputa estando acazaus per piratas y militars.
Estió la primera cinta producida per Studio Ghibli y ha teniu una fuerte influencia en a cultura popular chaponesa y ha inspirau numerosas cintas, meyos y chuegos en Chapón y internacionalment. Tamién se considera un clasico influyent en os cheneros steampunk y dieselpunk.
Villanueva del Ariscal
Villanueva del Ariscal ye un municipio andaluz situato en a comarca de l'Aljarafe y provincia de Sevilla.
A suya población ye de 6.124 habitants (2011), en una superficie de 4,70 km² con una densidat de población de 1.302,98 hab/km².
Vicepresident d'o Gubierno d'Espanya
thumb|[[Nadia Calviño, actual vicepresidenta primera d'o Gubierno d'Espanya]] thumb|[[Yolanda Díaz, actual vicepresidenta segunda d'o Gubierno d'Espanya]] thumb|[[Teresa Ribera, actual vicepresidenta tercera d'o Gubierno d'Espanya]]
A vicepresidencia d'o Gubierno ye a segunda fegura mas important d'o Gubierno espanyol. O vicepresident d'o Gubierno, tradicionalment, gosa estar a la vegada o ministro d'a Presidencia, como ocurre actualment, en que ye titular d'o Ministerio d'a Presidencia, Relacions con as Corz y Memoria Democratica. Ye nombrau, a propuesta d'o president d'o Gubierno, por o rei d'Espanya, debant d'o qual ampra churamento u promesa. O suyo mandato, como que o d'a resta d'o Gubierno, ye ligau a o d'o president, cesando automaticament malas que ell lo faiga.
L'actual vicepresidenta primera d'o Gubierno d'Espanya ye Nadia Calviño, nombrada por o president d'o Gubierno, Pedro Sánchez. A vicepresidenta Calviño ye a vintiuna primera persona en tener dita posición y a cinquena muller en fer-lo. Chunto a ella, existen atras dos vicepresidencias, ocupadas por, Yolanda Díaz (segunda) y Teresa Ribera (tercera).
Historia
A vicepresidencia d'o Gubierno d'Espanya, igual que a presidencia, se remonta a lo sieglo XIX. Una parte d'a doctrina considera a creyación d'a vicepresidencia en 1925, con a instauración d'o Directorio Civil de Miguel Primo de Rivera, manimenos, as evidencias historicas contrimuestran que ya entre 1840 y 1841 existió o cargo baixo a nombramiento de Vicepresident d'o Consello de Ministros, exerciu por qui posteriorment lideraría o propio Consello, Joaquín María Ferrer. Dezaga d'o Vicepresident Ferrer, o cargó no tornó a utilizar-se ni estió replegau por garra Constitución ni lei posterior dica o sieglo XX.
Dando por cumplius os obchectivos pa os quals o Directorio Militar estió creyau, Primo de Rivera transformó o Gubierno d'Espanya en un gubierno civil en 1925, restablindo o Consello de Ministros, a Presidencia d'este y tornando a creyar a Vicepresidencia, que o suyo obchectivo yera sustituyir a o president en os casos d'ausencia u malotía. Iste vicepresident, deciba l'articlo 3 d'o Real Decreto, yera nombrau por o president d'entre os miembros d'o Consello de Ministros. A titularidat d'a vicepresidencia recayió en o subsecretario de Gobernación, Severiano Martínez Anido, que compachinó o cargo con o de ministro de Gubernación.
Con a dimisión de Primo de Rivera y a cayedura d'a monarquía, s'instauró en Espanya a Segunda Republica, que no preveyió en garra momento a existencia d'iste cargo, manimenos, en aviento de 1933 o president Lerroux nombró a Diego Martínez Barrio vicepresident d'o Consello de Ministros, cargo a o que renunció tasament tres meses dimpués.