cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Solanum lycopersicum
Ye una planta herbacia anyal, bellas vegadas bianyal, erecta u decumbent, de grandaria muit variable seguntes as variedatz (as tempranas gosan aconseguir una longaria d'1,2 m; as tardanas, son quasi siempre mas grans y pueden plegar a medir o doble). Tiene tallos ramificau, bellas vegadas volubles, densament glanduloso-pubescents, con pels curtos con u sin glandulas y pels largos, blancos y pluricelulars. As fuellas plegan dica 24 por 17 cm, ovadas u ovado-lanceoladas, imparipinnadas u biimparipinnadas con peciolo d'1,5–6 cm y con foliolos que miden 4-60 por 3–40 mm, ovaus, obtusos, peciolulaus, enters u lobaus, muit desiguals, alternos, suboposaus u oposaus, por un regular verdes, glanduloso-pubescents por a faz, cenicientos y tomentosos por o revés. A inflorescencia ye composada de cimas racemiformes, isoladas u cheminadas, con 3-7 flors, extra-axilar, con freqüencia oposada a las fuellas y con pedunclo 4–15 mm, a vegadas bifurcau. As flors son actinomorfas, hermafroditas, sin bractias, con pedicelos de 5,5– 20 mm en flor, y de dica de 30 mm, deflexos y ixamplaus en a fructificación, con una articulación ent'a metat u un poquet por alto d'a mesma. O caliz tien 6-10mm en a florada y dica 30 mm en a fructificación. Ye campanulau, con 5-7 sepalos soldaus en a base, glanduloso-pubescent, y tubo de 0,5-1,5 mm, mas curto que no os lobulos que miden 5–10 mm y son linial-lanciolaus u linial-elipticos, subobtusos, licherament desiguals. A corola mide bells 8–12 mm, igual u liucherament mas larga que o caliz, amariella, glanduloso-pubescent, con 5-8 petalos de 6-8,5 mm, soldaus en a base, oblanceolaus, ciliaus, con tres niervos. Os estambres son glabros, iguals entre si, con filamentos de 0,2–1 mm, unius en a parte inferior y con a parte distal libre, mas curta que no as anteras que tienen 6–8 mm. L'ovario ye glanduloso-pubescent con estilo cilindrico, a vegadas ixamplau en l'apex, pubescent en a metat inferior a lo menos quan ye choven, y con estigma capitau, deprimiu en o centro.
Los Barrios de Bureba
Los Barrios de Bureba ye un municipio d'a comunidat autonoma castellanoleyonesa d'a provincia de Burgos, situau en a comarca de La Bureba y partiu chudicial de Briviesca.
A suya población ye de 235 habitants (2007) en una superficie de 46,72 km², con una densidat de 5,03 hab/km².
Cheografía
A localidat de Los Barrios de Bureba ye situada a 633 metros d'altaria sobre lo livel d'a mar, a una distancia de 52 km d'a ciudat de Burgos, a capital d'a suya provincia.
D'o suyo termin municipal fan parte os lugars de Barrio de Díaz Ruiz, Solduengo, Terrazos y Las Vesgas.
Utevo
Utevo (en castellano Utebo) ye una localidat y municipio aragonés situato a l'ueste d'a Comarca Central, en a provincia de Zaragoza. Ye a capital d'a Comarca Central.
A suya población ye de 18.822 habitants (2020), en una superficie de 17,90 km² y una densidat de población de 1.051,91 hab/km².
Toponimia
O toponimo Utevo provién d'o miliario ueiteno (OCTAVUS en latín), que indicaba a ueitena milla en a calzata romana que uniba Zaragoza con l'interior peninsular. O toponimo ye, doncas, mozarabe. Variants que en trobamos en os textos medievals son: Octeua, Oyteuo (1131), Octeuo, Uiteuo 1191, Huytebo 1371-1374. Encara en o Libro del Reparo del General de 1489-1491 s'escribe Uytebo, y en o sieglo XVI en o "Libro Verde" s'escribiba Vitebo.
Cheografía
O lugar ye situato en una plana d'a marguin dreita de l'Ebro, a 207 metros d'altaria dencima d'o livel d'a mar y a una distancia de 12 km d'a ciudat de Zaragoza, a capital d'a suya comarca, d'a suya provincia y d'Aragón.
Ye una zona con risgo de formación de dolinas aluvials por karstificación d'os chesos que bi ha de chos os aluvions. De feito entre Utevo y Casetas bi ha uns estanyos que s'han feito a causa de l'augua subterrania que s'infiltra dende la Canal Imperial d'Aragón y que disuelve os chesos. A mes gran part d'estos estanyos presentan un alto grau de degradación ecolochica.
Historia
En 1489 perteneixeba a la Sobrecollida de Zaragoza, pero en o fogache de 1495 figura como un lugar d'a Sobrecollida de Tarazona.
Las Muelas (Sant Per de Calanda)
Las Muelas son un conchunto de muelas con una altaria maxima de 399 metros d'altaria situadas en a muga entre os municipios de Sant Per de Calanda y Alcanyiz.
En o suyo cobalto bi ha un vértiz cheodesico.
Alto saxón septentrional
L'alto saxón septentrional (en alemán Nordobersächsisch) ye un dialecto de l'alto alemán central oriental parlau en l'actual estau alemán de Saxonia y en en partis d'os estaus vecins de Saxonia-Anhalt y Brandemburgo.
Mallarruego
Mallarruego puet fer referencia a:
R
Historia
Se corresponde con a letra R de l'alfabeto latino u romano, que proviene d'o griego Ρ|rho, apareixida dende o signo fenicio rosas, que significaba cabeza. A r minuscla procede d'a r redonda d'a escritura carolinchia.
En aragonés
Representa en aragonés o fonema alveolar vibrant simple sonoro /ɾ/:
Bellas vegadas a <r> intervocalica puet no pronunciar-se en a parla informal, manimenos sí se mantiene en a escritura: quiere ([’kjeɾe] u ([‘kje]), encara ([en’kaɾa] u [en’ka]), pareix ([pa’ɾei̯ʃ] u [pa’iʃ]), etc.
Representa o fonema vibrant alveolar multiple /r/ en posición inicial de parola y dezaga d'as consonants <l>, <n> y 
: rai ([raj]), redir ([re'ðiɾ]), ringlera ([riŋ'gleɾa]), rodeta ([ro'ðeta]), rustir ([rus'tiɾ]), alredor ([alre'ðoɾ]), enronar ([enro'naɾ]), israelita ([israe'lita]). En posición intervocalica iste soniu ye representau por o digrafo <rr>: agüerro ([a'ɣwero]), escarrar ([eska'raɾ]), correu (['korew]), encarranyar ([eŋkara'ɲar]), ferraina ([fe'rajna]), esbarrar ([ezβa'raɾ]), altorribagorzano ([altoriβaɣor'θano]), papirroi ([pa'piroj]), zorrera ([θo'reɾa]), fierro (['fjero]).
En posición final absoluta s'escribe <r>, y puet pronunciar-se [ɾ] u no pas [Ø]: fabolar ([faβo'laɾ] u [faβo'la]), pastor ([pas'toɾ] u [pas'to]), ulor ([u'loɾ] u [u'lo]), ruixar ([ruj'ʃaɾ] u [ruj'ʃa]), bater ([ba'teɾ] u [ba'te]), bullir ([bu'ʎjɾ] u [bu'ʎi]), fer ([feɾ] u [fe]), millor ([mi'ʎoɾ] u [mi'ʎo]), muyir ([mu'yjɾ] u [mu'yi]), quefer ([ke'feɾ] u [ke'fe]). Iste fonema en posición final ye mudo en ansotano, chistabín y ribagorzano, manimenos ye latent y reapareix en derivaus: pastorada ([pasto'ɾaða]), uloreta ([ulo'ɾeta]), aqueferau ([ake'feɾaw]).
Aragonés estadillano
O estadillano ye a parla local aragonesa d'Estadilla y d'Estada.
R
En aragonés
En infinitivos seguius de cliticos, no gosa pronunciar-se a <r> final en a mayoría de parlas: fer-lo (['felo]), chirar-las ([tʃi'ɾalas]), pillar-ne ([pi'ʎane]), besar-te ([be'sate]), ir-se-ne (['isene]). Igualment no se gosa pronunciar cuan se troba debant de 
 en posición final: enganyapastors ([eŋgaɲapas’tos]), mullers ([mu’ʎes]), calors ([ka’los]), quiers ([’kjes]), abetars ([aβe’tas]), corders ([koɾ’ðes]).
Aragonés estadillano
Fonetica
O grupo -it- derivau d'os latinos -CT-, -ULT- gosa trobar-se castellanizau:
Bi ha casos d'evolución d'os grupos latinos -TY, -CE, -CI, -DE en posición final ta -u como en catalán y caracter que enantes yera mes estendillau en aragonés y que poderba estar chenuino:
En a obra de Bernabé Romeo bi ha tres casos de conservación d'oclusiva xorda intervocalica:
Curiosidaz
Ye uno d'os pocos lugars de l'Alto Aragón an que podemos veyer un proceso de castellanización tan bien documentau, porque ha teniu literatura costumbrista feita por autors locals. Asinas tenemos 3 periodos temporals pa comparar:
<font face="Arial,Helvetica,Sans Serif" size="2">
Manimenos tamién veyemos o retacule de caracters mas catalans:
Kawarau
Kawarau (en anglés The Remarkables) son una cordelera y estación d'esquí d'Otago en a Isla d'o Sud de Nueva Zelanda. Situaus en o canto sudoriental d'o laco Wakatipu. O suyo nombre en anglés (literalment "Os [monts] extraordinarios") ye debiu a que se debantan abruptament ta creyar un impresionant telón de fundo dezaga d'as auguas. En maorí prene o nombre d'o río Kawarau, que naixe baixo ells. A cordelera se veye perfectament dende l'amanada localidat de Queenstown.
O suyo punto mas alto ye o Double Cone (2319 metros). As adchacents Hector Mountains, situadas a o sudeste d'as Remarkables rematan en o mont Tuwhakaroria (2307 m).
Bi ha un gran numero de chicotz lacos en istas montanyas, incluyindo o laco Alta que fa parti d'a estación d'esqui de The Remarkables.
Istos monts fuoron nombraus como The Remarkables por Alexander Garvie en 1857-58,, teoricament porque nomás bi ha dos sierras en tot o mundo que siguen perfectament a endrecera norte-sud. Un atra historia diz que o suyo nombre le'n dioron os primers habitants de Queenstown, en veyer dende astí a boca de nueit con os monts de fundo.
Matamala
Matamala ye un despoblau medieval situau en l'actual termin municipal de Quinto, en la comarca de la Ribera Baixa d'Ebro y en la provincia de Zaragoza.
Verbo être
Lo verbo être en francés ye un verbo irregular, copulativo y auxiliar derivau de lo latín clasico ESSE a traviés de lo latín vulgar ESSĚRE, que confluyó con lo verbo STĀRE. Ye cognato de lo verbo aragonés estar-ser, variando la equivalencia de las formas flexivas seguntes lo suyo orichen en ESSE u en STARE.
Sintaxi verbal
Lo verbo être s'emplega en oracions atributivas y como verbo auxiliar de verbos pronominals y de movimiento, pa formar tiempos como lo pasau composau.
Berzosa de Bureba
Berzosa de Bureba ye un municipio d'a comunidat autonoma castellanoleyonesa d'a provincia de Burgos, situato en a comarca de La Bureba y partiu chudicial de Briviesca.
Matamala
Historia
Perteneixió a lo Correchimiento de Zaragoza entre 1711 y 1833. En l'anyo 1834 ya yera un despoblau que perteneixeba a Quinto, encara que en l'anyo 1857 teneba 4 habitants seguntes Madoz. En 1940 torna a constar como despoblau.
Berzosa de Bureba
A suya población ye de 43 habitants (2007) en una superficie de 7,84 km², con una densidat de población de 5,48 hab/km².
Springfield (Massachusetts)
Springfield ye una ciudat d'os Estaus Unius situata en o estato de Massachusetts, d'an ye a tercera ciudat por o suyo numero d'habitants. Fa parte d'o condau de Hampden, d'an ye a capital.
Cheografía
A localidat de Springfield se troba situata a 21 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, a o canto d'o río Connecticut.
Espelunciecha
Espelunciecha puet fer referencia a:
I Lechislatura d'as Corz d'Aragón
A I Lechislatura d'as Corz d'Aragón prencipió o 20 de mayo de 1983 cuan, dimpués d'a celebración d'as eleccions a Corz d'Aragón, se constituyoron as Corz d'Aragón, y remató o 6 de chulio de 1987, con a disolución d'as mesmas. Le succedió a II Lechislatura.
En ista lechislatura, a primera d'o rechimen autonomico, estió president d'a Deputación Cheneral d'Aragón Santiago Marraco Solana (PSOE-Aragón) y president d'as Corz d'Aragón Antonio Embid Irujo (PSOE-Aragón).
Resultau electoral
En as eleccions a Corz d'Aragón de 1983, celebradas o domingo 8 de mayo, o PSOE-Aragón ganó as eleccions, quedando Coalición Popular en segundo puesto, o Partido Aragonés Regionalista en tercer puesto, o Partido Comunista de Aragón-Partido Comunista en cuatreno puesto y Centro Democrático y Social en cinqueno puesto. A participación estió d'un 66,77% con 604.837 votos validos, entre els 3.936 en blanco (0,65%). Asinas, os resultaus en as eleccions fuoron os siguients:
Investidura
En a sesión d'investidura feita o 27 de mayo de 1983, salió eslechiu como president d'o Gubierno d'Aragón o candidato d'o PSOE-Aragón con os votos a favor d'o suyo partiu y os refirmes de PCA-PC y CDS y con os votos en contra de Coalición Popular y l'abstención d'os deputaus d'o PAR. Os resultaus oficials dioron a Coalición Popular seis deputaus por Uesca, y denguno a o PCA-PC (que quedaba nomás a 2 votos); fendo-se con ista distribución a sesión constitutiva d'as Corz y la votación de investidura; manimenos, dimpués una sentencia de l'Audiencia Territorial de Zaragoza de 22 de chunio de 1983 dio o zaguer escanyo a o uescano Sixto Agudo (PCA-PC) y sacando-le-ne a os populars.
Grupos parlamentarios
En 1986 os 5 deputaus d'o PDP que feba parti de Coalición Popular (Mariano Alierta Izuel, Gregorio Garzarán García, Arturo López Monter, José Luis Moreno Pérez-Caballero y Joaquín Tejera Miro) deixan o Grupo Popular y pasan a o Mixto. Pasa tamién a o Grupo Mixto Francisco Seral Iñigo, que yera en o Grupo PAR.
Senadors designaus por as Corz
Os senadors designaus por as Corz d'Aragón en ista lechislatura estioron :
Thomas Mitchell
Thomas Mitchell, naixito d'Elizabeth (Nueva Jersey, Estaus Unius) l'11 de chulio de 1892 y muerto en Beverly Hills (California, Estaus Unius) o 17 d'aviento de 1962, estió un actor y guionista estausunidense.
Premios
Thomas Mitchell recibió en 1939 o Premio Oscar a o Millor Actor Segundario por o suyo papel en a cinta Stagecoach, de John Ford.
Jimera de Líbar
Jimera de Líbar ye un municipio andaluz situato en a provincia de Malaga y comarca d'a Serranía de Ronda.
Susana Mondarruego
Susana Mondarruego ye un pico pirenenco situau en a val d'Ordesa con 2.845 metros d'altaria.
Jimera de Líbar
A suya población ye de 473 habitants (2010), en una superficie de 27 km² con una densidat de población de 17,52 hab/km².
Cheografía
A localidat de Jimera de Líbar ye situata a 507 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, a una distancia de 137 km d'a ciudat de Malaga, a capital d'a suya provincia.
Susana Mondarruego
Se troba en o Parque Nacional d'Ordesa y d'as Tres Serols, en a muga entre os municipios de Torla-Ordesa y Fanlo, debantando-se sobre a villa de Torla y a dentrada d'a val d'Ordesa.
Toponimia
thumb|250px|Torla con Mondarruego dezaga Seguntes J. J. Guillén Calvo, o toponimo se puet relacionar con atros muitos como Mallarruego, Montarruego, Los Arruegos, Fuente Arruebo, Bozarruebo, Bozarruego u Cenisarruebo, que tendrian o suyo orichen en o latín RUBEUS "royo"
Asinas a etimolochía de Mondarruego vendría d'o latín MONTEM RUBEUM "mont royo", debiu a la suya color.
Montarruego
Montarruego u Montarruegos puet fer referencia a:
Savoia-Marchetti SM.79 Sparviero
Savoia-Marchetti SM.79 Sparviero ye un avión bombardero desembolicau por Savoia-Marchetti. O suyo primer vuelo estió en 1934. Tien tres motors Alfa 128 R.C.18, una velocidat maxima de 460 km/h y capacidat d'aventar dica 1.200 kg de bombas. S'han construyíu 1.330 unidaz.
Historial operacional
Los prencipals escenarios de guerra en os quals participó estioron mientres lo desembolique d'a Guerra Civil Espanyola y la Segunda Guerra Mundial. Italia continó utilizando estes avions dica 1955 y a Fuerza de l'Aire d'o Libano compró quatre en 1946, los quals estioron entregaus en 1949 y utilizaus como transportes militars, istas aeronaves amaneixioron en 1954 en a cinta de cine belico They Who Dare (Lewis Milestone).
Guerra Civil Espanyola
Istos avions fuoron utilizaus mientres a Guerra Civil Espanyola por l'Aviación Lechionaria italiana, en Aragón parteciporon en os bombardeyos d'Alcanyiz, Balbastro y Andorra.
En o bombardeyo d'Alcanyiz o 3 de marzo de 1938 entre dotze y quince bombarders d'iste modelo executoron o bombardeyo, que se fació de día en destruyendo 188 casas y s'estima que lo numero de muertos estió d'entre 300 y 500 civils (entre ells muitos ninos d'a escuela y a maestra) amás de numerosos ferius.
O bombardeyo de Balbastro executau o 3 de noviembre de 1937 ye o segundo bombardeyo mas mortifero d'a Guerra Civil feito en Aragón, con una estimación de entre 100 y 200 civils muertos.
O 12 de marzo de 1938, nueu diyas dimpués d'o bombardeyo d'Alcanyiz, ye bombardeata a ciudat d'Andorra con un numero desconoixito de victimas.
Segunda Guerra Mundial
L'11 de chunio de 1940, nomás que un día dimpués d'a declaración de guerra d'o Reino d'Italia a lo Reino Uniu mientres a Segunda Guerra Mundial, la 2a Squadra Aerea d'a Regia Aeronautica atacó lo puerto de Valletta (Malta) con 33 bombarderos Savoia-Marchetti SM.79 Sparviero, escoltaus por 18 cazas Fiat CR.32, prencipiando asinas lo setio de Malta.
San Gennaro Vesuviano
San Gennaro Vesuviano (San Gennaro Vesuviano en napolitán, San Gennaro Vesuviano en italiano y oficialment) ye una localidat y comuna italiana d'a rechión de Campania, en a provincia de Nápols. D'antis mas, fació parte de l'antigo reino de Nápols y d'a Corona d'Aragón y dimpués d'o reino d'as Dos Sicilias antes d'a suya incorporación enta o reino d'Italia.
A suya población ye d'11.235 habitants (2010), en una superficie de 6,97 km², con una densidat de población de 1.611,91 hab/km².
Cheografía
A localidat de San Gennaro Vesuviano se troba situata a 56 metros d'altaria sobre o livel d'a mar.
D'o suyo termin municipal fan parte os lugars d'Aprile, Giugliani y Ruocco; muga con as comunas de Nola, Ottaviano, Palma Campania y San Giuseppe Vesuviano.
Primera mutación consonantica
A primera mutación consonantica ye una modificación fonetica que afectó a las consonants oclusivas d'o proto-indoeuropeu en as luengas chermanicas (por ixo ye a sobén conoixida por o suyo nombre en alemán: erste germanische Lautverschiebung) y a l'armenio. Se sitúa o proceso arredol d'o sieglo V aC.
D'entre as luengas chermanicas, bells dialectos meridionals d'a branca occidental sufrirán encara una nueva modificación fonetica que se diz segunda mutación consonantica, apareixindo asinas l'alto alemán (base de l'alemán stándard).
Jean Michel Jarre
Jean-Michel André Jarre mas conoixito como Jean Michel Jarre, naixito de León d'o Roine o 24 d'agosto de 1948, ye un musico, compositor y interprete francés de musica electronica, musica ambient y New Age.
Ye fillo de Maurice Jarre, compositor y director d'orquesta francés, especializato en bandas sonoras ta cintas d'o cine.
Forato
thumb|Foratos que fan os musclos d'a familia [[pholadidae en una roca calsinera.]] thumb|Forato en una obra arquitectonica. Un forato u forau ye una obertura u cavidat natural u artificial que atraviesa una superficie, y puet referir-se a:
Castiello d'a Palma de Sastago
O castiello d'a Palma ye un castiello construyíu en o sieglo XIV que se troba en Sastago (Ribera Baixa d'Ebro, Aragón). .
Muela de Terreu
A muela de Terreu ye una muela de 477 metros d'altaria situada en a muga entre os municipios de Peralta d'Alcofeya y Sant Miguel d'a Cinca.
En a suya cima bi ha un vértiz cheodesico.
Chasa
Chasa ye un municipio aragonés de la comarca de la Chacetania, en la provincia de Uesca y partiu chudicial de Chaca. Tamién fa parte de la diocesi de Chaca.
La suya población ye de habitants en una superficie de 8,9 km², con una densidat de población de 0 hab/km².
Sant Blas
Fació una vida d'ermitán en una espelunga d'a selva d'Argeus, que esdevenió a suya seu bispal.
Chasa
Cheografía
La localidat de Chasa ye situata en la val de lo río Osia a una altaria de 944 metros dencima de lo ran del mar, a lo norte de la provincia de Uesca y a una distancia de 92 km de la ciudat de Uesca, la capital de la suya provincia.
Sant Blas
Hachiografía
Seguntes a tradición, Blas de Sebaste yera conoixito por o suyo don de curación miraglosa pa personas y animals.
Culto
Bi ha un culto a Sant Blas que ye ligato a los pastors pirenencos. Se diz que dezaga d'o culto de Sant Blas bi ha cultos profilacticos precristians. Se recurre a lo santo en casos d'afeccions de garganchón u malautías infantils.
Chasa
Economía
L'actividat economica principal ye la ganadería de bovín y en segundo puesto, dende las anyadas 70, lo turismo.
Sant Quirze Safaja
Sant Quirze Safaja (Sant Quirze Safaja en catalán y oficialment, San Quirico Safaja en castellano) ye un municipio catalán situato en a comarca d'o Vallés Oriental y provincia de Barcelona.
Sant Blas
Culto
O 3 de febrero bi ha actos sostitutivos d'os sacrificios d'animals en Navarra, País Basco y Aragón: os hombres levan pretons de pelos d'os suyos animals a las capiellas de Sant Blas dimpués d'haber trazato cruces con a cera d'un cirio bendito en o lomo d'os suyos animals. Se crei que o rito proteche a lo bestiar tota l'anyata.
Chasa
Historia
thumb|220px|left|Chasa d'hibierno La val de lo río Osia debió d'estar poblada dende tiempos prehistoricos como testimonian diversas restas identificadas en la val como lo dolmen de Lizara.
Sant Blas
Iconografía
Lo representan con:
Sant Quirze Safaja
Cheografía
A localidat de Sant Quirze Safaja se troba situata a 627 metros d'altaria sobre o livel d'a mar.
Mugas
O termin municipal de Sant Quirze Safaja muga a o norte con Castellcir; a o nord-este con Sant Martí de Centelles; a l'este con Figaró-Montmany; a o sudeste con Bigues i Riells; a o sudueste con Sant Feliu de Codines; a l'ueste con Gallifa y a o norueste con Castellterçol.
Chasa
Historia
En lo "Diccionario Historico-Cheografico de la Diocesi de Chaca" (Dámaso Sangorrín Diest, 1917) se fa referencia a un rechistro de l'archivo d'Aragón de 1227 en lo que s'ementa que ye de lo rei Pietro II a Onor de Suesa que se composa de los puestos de "Jassa, Arahues, Bosa y Aysa".
Destaca en la suya historia recient Joaquín Gil Berges, ministro de los gubiernos de la Primera Republica Espanyola: de Gracia y Chusticia mientres lo gubierno de Francisco Pi i Margall y ministro de Fomento mientres lo gubierno de Emilio Castelar.
Información
Concello de Chasa, Telf.: 974 371 431. Mancomunidat d'as Vals: losvalles.com
Mapas topograficos que describen la comarca son:
Convair B-58 Hustler
Convair B-58 Hustler ye un bombardero desembolicau por Convair. O suyo primer vuelo estió en 1956. Tien quatro motors General Electric J79-GE-5A, una velocidat maxima de Mach 2.0 y capacidat d'aventar dica 8.820 kg de bombas. S'han construyíu 116 unidaz.
Ibonciecho
L'Ibonciecho ye un ibón situau en l'Alto Galligo entre l'entibo d'a Sarra y l'ibón de Respomuso. Se troba baixo o pico Sancha Collons	(2.697 m) y o pico Musales (2.653 m).
Toponimia
Literalment significa o "ibón chicorrón". A forma de diminutivo "-iecho" (< lat. -ELLU) ye tipica en l'aragonés tensino y se troba en atros toponimos d'ista val como Espelunciecha, Piniecho u Lacuniacha.
Juan José Guillén, rechistra Ibonciecho en Sallent de Galligo, manimenos bi ha un documento de 1425 que fa pensar d'a existencia d'iste toponimo por ixas envueltas tamién en Lanuza:
Grand Theft Auto: Liberty City Stories
'Grand Theft Auto: Liberty City Stories'' '' (conoixito a sobén y simplament como GTA: LCS) ye un videochuego en 3D d'o chenero d'acción y aventura d'a serie Grand Theft Auto, creyada en l'anyo 2006 y publicata por Rockstar Games.
Grand Theft Auto: Vice City Stories
Grand Theft Auto: Vice City Stories (conoixito a sobén y simplament como GTA: VCS) ye un videochuego en 3D d'o chenero d'acción y aventura d'a serie Grand Theft Auto, creyada en l'anyo 2006 y publicata por Rockstar Games.
Cantón de Sent Martòri
O cantón de Sent Martòri (en occitán canton de Sent Martòri, en francés canton de Saint-Martory) yera una división administrativa francesa situata en o departamento de l'Alta Garona, en a rechión d'Occitania.
Fuentelsaz
Fuentelsaz ye un municipio d'a provincia de Guadalachara, en a comunidat autonoma de Castiella-La Mancha, Espanya. A suya población ye de 103 habitants (2013), en una superficie de 40,18 km² y una densidat de población de 2,55 hab/km².
Mugas
O suyo termin municipal muga con Tortuera, Tartanedo, Milmarcos, Campiello d'Aragón y Cimballa.
Toponimia
O toponimo Fuentelsaz amanix en fuents aragonesas con motivo d'as guerras entre Castiella y Aragón y cambeos de mugas: (1360). (1371) (1371) (1369).
Caishon
Caishon (en francés Caixon) ye una comuna occitana en o departamento francés d'Altos Pireneus, districto de Tarba, cantón de Vic de Bigòrra y rechión d'Occitania. A comuna yera parte de l'antiga provincia de Bigorra.
A suya población ye de 408 habitants (2009) en una superficie de 8,55 km², con una densidat de población de 47,71 hab/km².
Villargüé
Villargüé (en catalán Vilarrué, en castellano Villarrué) ye un lugar a mán de Las Pauls y perteneixient A este municipio, en a comarca de Ribagorza. En 1991 teneba 30 habitants.
Cheografía
Ye situato en a parte alta d'a val de l'Isabana.
Toponimia
O suyo nombre muestra diftongación debant de Yod d'alcuerdo con a fonetica aragonesa, en un coro de lugars huei catalanoparlants. En luengache escrito u bels mapas tamién puet veyer-se variants d'o nombre como Villarui, fendo-lo pareixito a toponimos ribagorzans rematatos en -ui, equivalent en catalán d'a terminación aragonesa -ué(i).
D'alcuerdo con a hipotesi que diz que a rematanza -uei/-ui de l'Alto Aragón oriental equivale a la rematanza -ués de l'Alto Aragón occidental, l'equivalent fonetico d'este toponimo ye Villarrués en Artieda.
Molimentos
Como en Las Pauls, as edificacions emplegan l'arenisca roya local de facies Bundsandstein u rodeno.
Fuentenovilla
Fuentenovilla ye un municipio d'a provincia de Guadalachara, en a comunidat autonoma de Castiella-La Mancha, Espanya. A suya población ye de 342 habitants (2004), en una superficie de 37,33 km² y una densidat de población de 9,16 hab/km².
Picarral (Zaragoza)
O Picarral ye un Barrio de Zaragoza que se troba situato en o districto d'a marguin ezquierda.
Muga a o norte con o barrio de Parque Goya, a l'este con o barrio de Cogullada, a o sud con o Rabal y a l'ueste con Actur-Rei Ferrando.
Silistra
Silistra (Силистра en bulgaro) ye una ciudat d'o nord-este de Bulgaria. Se troba en a ribera d'o Danubio, chusto en a suya marguin sud, que marca en este endreito a muga entre Bulgaria y Rumanía, y ye a ciudat principal d'a Dobrucha Bulgara, tamién conoixita como Quadrilatero de Silistra. En tota a suya historia Silistra ha cambiato de mans, y ha estato en a subchección de diferents pueblos. En o sieglo XX se la disputoron Rumanía y Bulgaria, quedando de pa cutio en Bulgaria por os tractatos que se facioron dimpués d'a Segunda Guerra Mundial.
A suya población ye de 34,988 habitants (2011).
Toponimia
Fue fundata en l'anyo 29 con o nombre de DUROSTORUM, que dimpués continó en tiempos de Chustinián I (sieglo VI) como Dorostol. En tiempos de Simeón I de Bulgaria recibió a denominación de Drastar en bulgaro antigo. Se troba variants d'estas formas orichinals latinas, griegas u eslavas en traduccions medievals de libros a l'aragonés como o "Libro de los Emperadors" y o "Libro d'as Marabillas d'o Mundo". A forma Silistra se remonta a lo turco otomán Silistre.
Bárbols
Bárbols (Bárboles en castellano) ye un municipio d'a provincia de Zaragoza, situato en a comarca d'a Ribera Alta d'Ebro.
A suya población ye de 318 habitants (2004), en una superficie de 15,77 km², y una densidat de población de 20,16 hab/km².
Cheografía
Ye situato en materials cuaternarios, amán d'o río Xalón. Se troba situato a 259 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, a una distancia de 35 km d'a ciudat de Zaragoza, a capital d'a suya provincia y d'Aragón.
Compende os lugars de Oitura y Peramán.
Toponimia
Os plurals aragoneses no gosan trobar-sen en os textos medievals, pero Barbols ye documentato en un texto en latín de 1169 d'o Pilar que fa mención a un García de Barbols, sacristán de Santa María. En 1174 y 1177 se troban referencias documentals de un Domingo de Barbols, tamién en textos d'o Pilar.
Iraq
A Republica d'Iraq, u Iraq, tamién Irak (en arabe جمهورية العراق), ye un país situato en Orient Meyo, a lo sudueste d'Asia. Muga a lo norte con Turquía, a lo sud con Arabia Saudita y Kuwait, a lo norueste con Siria, a l'ueste con Chordania y a l'este con Irán. A capital d'o país ye a ciudat de Bagdad.
Bárbols
Toponimia
O lugar de Oitura s'escribiba Huytura en un texto de 1126-1185:
Iraq
A suya población ye de 37.056.169 habitants (2015) en una superficie de 437.072 km², con una densidat de población de 82,7 hab/km². A mayor parte d'a población d'o país son arabes, charrando a luenga arabe, encara que en o nord-este d'o país bi ha presencia predominant d'os kurdos, que charran idioma kurdo. Tamién bi ha atras minorías, como turcomans y asirianos. A relichión d'a mayor parte d'a población ye o Islam, dividito entre chiitas y sunnitas, con presencia de chicotas minorías de cristianos, como os mesmos asirianos.
Bárbols
Toponimia
Seguntes Agustín Ubieto Arteta, a primera cita d'a localidat ye l'anyo 1171, en a suya propia edición critica d'o Cartulario pequeño de la Seo de Zaragoza.
Iraq
Cheografía d'Iraq
thumb|200px|left|L'[[Eufrates en Iraq]] O territorio d'Iraq se situa en l'extremo septentrional d'o disierto d'Arabia, dica os piez meridionals d'os Monts Zagros, a lo norte. Ye trescruzato por dos ríos prencipals de trazato norueste-sudeste, o Tigris y l'Éufrates, que por meyo una serie de planas aluvials de gran fertilidat rematan desembocando en o golfo Persico formando un delta.
Iraq tien una superficie de 437.073 km² con nomás 58 km de costas. As prencipals ciudaz son Bagdad que ye a suya capital, Basora, Mosul, Karkuk, As Sulaymaniyah y Irbil.
Prehistoria y Sumer
thumb|left|150px|Parti superior d'a estela d'o [[Codigo de Hammurabi|codigo de leis de Hammurabi.]] L'actual territorio d'Iraq ye considerato como una d'as cunas d'a civilización, en permitir a sedentarización d'os grupos nomadas en un sector en o cual as auguas d'os ríos Eufrates y Tigris permeteban l'agricultura intensiva de regano. Ye asinas en o periodo de Sumer, en o sieglo XXX aC, cuan se conoixen os primers entibos feitos por l'hombre ta profitar d'as auguas d'os ríos ta uso agricola. Isto fació tamién que apareixiese a escritura, en iste mesmo lugar.
As ciudaz-estato
En a comarca apareixioron tamién as primeras ciudaz-estato, en un periodo d'alternancia d'o dominio entre istas ciudaz, encara que destacando belunas d'istas ciudaz, como Susa u Babilonia.
Os indoeuropeus
Dimpués plegoron a la rechión os primers grupos d'os pueblos indoeuropeus, como hititas y medos, establindo cada uno d'istos pueblos o suyo imperio en a rechión, dica rematar en l'Imperio Persa Aquemenida. O periodo aquemenida duró a conquiesta d'o territorio por Aleixandre lo Gran en 330 aC, t'adhibir-lo a o suyo Imperio efimero, que s'esminglanó y continó en Mesopotamia como o Reino Seleucida.
Os Sasanidas
thumb|150px|[[Saddam Husein]] Dende o sieglo III o territorio feba parte de l'Imperio Sasanida, estando un periodo de gran desarrollo cultural en a rechión.
Conquiesta islamica
En o sieglo VIII, dentroron en o país os arabes, en un proceso de conquiesta islamica, creyando-se a capital d'o Califato abasí en a ciudat de Bagdad, luego de redotar a lo Califato omeya. Bagdad esdevién una d'as ciudaz mas grans d'o mundo.
Monarquía e republica
O país actual se creyó dimpués d'a desaparición de l'Imperio Otomán, unindo-se-ie os bilayatos u provincias (que corresponderba a lo Iraq historico) y Mosul, a los que amás s'adhibió una faixa de disierto dica la muga con Transchordania. Metioron como rei a lo prencipe hachemí Faysal Ibn Husayn, líder d'a Rebelión Arabe. Iraq fue administrato por Gran Bretanya baixo a forma d'o Mandato Britanico de Mesopotamia.
En 1932, o Reino d'Iraq fue reconoixito por a Sociedat de Nacions, encara que os nacionalistas arabes dandaliaban sobre a suya autonomía. A l'anyo siguient, Faysal fue substituyiu por o suyo fillo Gazi y a iste lo substituyó Faysal II, zaguer rei d'Iraq que fue derrocado en 1958. Mientres a Segunda Guerra Mundial, Iraq fue invadito por o Reino Uniu, dimpués d'a presa de poder por parte d'os nacionalistas gracias a lo refirme alemán.
En 1958 un golpe d'Estato militar populista proclamó a republica, que sería dirichita dende allora por o partiu nacionalista Baath. Baixo iste manto no deixoron de desarrollar-se luitas por o poder y se succedioron os presidents, estando lo zaguer d'istos Saddam Husein. thumb|250px|Guerra en Iraq en [[2005]]
Bañares
Bañares ye un municipio d'a comunidat autonoma d'a Riocha, en a comarca de Santo Domingo de la Calzada.
Iraq
Guerra de Iraq
En l'anyo 2002 o gubierno estausunidense acusó a Iraq de mantener vinclos con o rete Al-Qaeda y de poseyer armas de destrucción masiva. Encara que istas afirmacions nunca no pudioron probar-se debidament, se fació un ataque seguito d'a invasión d'Iraq en 2003. O conflicto augmentó a violencia en o país y levó a lo derrocamiento d'o president Saddam Husein, qui dimpués d'estar feito preso y chuzgato, fue aforcato por crimens de guerra en aviento de 2006.
Bañares
A suya población ye de 321 habitants (2010) en una superficie de 29,70 km², con una densidat de población d'11,35 hab/km².
Iraq
Organización territorial
Iraq ye dividito en 18 provincias (muhafazat, singular: muhafaza, en arabe):
Ibón d'Espelunciecha
L'ibón d'Espelunciecha ye un ibón situau en l'Alto Galligo. Se troba baixo a punta Espelunciecha (2.399 m).
Bañares
Cheografía
A localidat de Bañares se troba situada a 591 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, a una distancia de 44 km d'a ciudat de Logronyo, a capital d'a Riocha.
Alpes d'o Sud
Os Alpes d'o Sud, Alpes Meridionals  (en anglés Southern Alps, en maorí Kā Tiritiri-o-te-Moana) u Alpes Neozelandeses son una cordelera que discurre a o largo d'o costau occidental d'a isla d'o Sud de Nueva Zelanda. Constituye una barrera natural a o largo de toda ista isla, lo que dificulta la comunicación entre a costa ueste d'a isla (Westland) y as planas de Canterbury, a l'este.
Localización y descripción
250px|thumb|left|Paisache d'os Alpes d'o Sud dende as [[planas de Canterbury]] Os Alpes d'o Sud recorren 500 km de norte enta sud. O suyo punto mas alto ye o Mont Cook, o punto mas alto de Nueva Zelanda con 3.724 metros, con atros setze picos en a cordelera brincan tamién d'os 3000 metros. As montanyas se troban talladas por vals glacials y lacos. D'alcuerdo con un inventario feito en zaguerías d'os anyos 1970s, os Alpes d'o Sud contienen mas de 3.000 glaciars mayors d'una hectaria, estando o mayor d'ells o glaciar Tasman, con una largaria de 29 km dende o laco Pukaki. Se puede trobar una cadena de lacos glacials en a suya parti oriental que van dende o laco Coleridge en o norte dica o laco Wakatipu en Otago a o sud.
Estió o Capitán Cook qui dió o 23 de marzo de 1770 o suyo nombre a os Alpes d'o Sud, describiendo-los como de "prodichiosa altaria". Ya heban estau descritos previament por Abel Tasman en 1642, qui describió a costa occidental d'a isla sud como "una tierra que mira entalto".
O clima ye fredo, con nieu y cheladas anyals en os puntos mas altos.
Cloro
O cloro (d'o griego < χλωρός khlōros "verde amarillenco") ye un elemento quimico de numero atomico 17 situato en o grupo d'os halochenos (grupo 17) d'a tabla periodica d'os elementos. O suyo simbolo ye Cl. En condicions normals y en estato puro ye un gas amariello-verdoso formato por moleculas diatomicas, Cl2, unas 2,5 vegadas mas pesato que l'aire, d'olor desagradable y verenoso. Ye un elemento abundant en a naturaleza y se tracta d'un elemento quimico esencial ta muitas formas de vida.
Alpes d'o Sud
Localización y descripción
Debiu a la suya orientación perpendicular a os vientos predominants de l'ueste, a cordelera tien unas condicions ideyals ta o vuelo sin motor. A localidat d'Omarama, en a zona de sotavento d'as montanyas, tien reputación internacional por as suyas condicions ta a practica d'o vuelo sin motor. Istos vientos de l'ueste creyan tamién un patron climatico conoixiu como Nor'west arch, en o que l'aire humedo puya por as montanyas, formando un arco de nubes sobre o cielo azul. Iste patron climatico gosa veyer-se a sobén en verano a traviés de Canterbury y o Norte d'Otago. O Nor'wester ye un foehn pareixiu a o Chinook de Canadá, en que as sierras montanyosas que se troban en o camín d'os vientos humedos predominants de tierra fan que istos puyen, fendo enfriar l'aire y condensando la humedad ta formar plevia, producindo asinas vientos calidos y ixutos que baixan por a cara de sotavento d'as montanyas.
Cloro
Caracteristicas prencipals
En a naturaleza no se troba en estato puro porque reacciona con rapideza con muitos elementos y compuestos quimicos, sino que se troba fendo parti de cloruros y cloratos, mas que mas en forma de cloruro de sodio (NaCl, sal común u sal de mesa), en as menas de sal y disuelto y en suspensión en l'augua de mar.
Iraq
Economía
A economía d'Iraq se basa en a exportación de petrolio. O teixito productivo local se troba muit malmeso por os anyos de guerra y os esfuerzos se centran en a reconstrucción d'a industria basica y o comercio de primera necesidat, con l'aduya internacional.
Antis d'esclatar a guerra cuentra Irán en setiembre de 1980, o futuro d'a economia iraquí yera brillant. A producción de petrolio heba conseguito lo nivel de 3,5 millons de barrils por día y os ingresos de petrolio sumaban 21.000 millons de dolars en 1979 y 27.000 millons de dolars en 1980. En prencipiar a guerra, Iraq heba acumulato alto u baixo 35.000 millons de dolars en reservas de divisas.
Demografía
left|thumb|180px|Ombre iraquí Un 75% d'os habitants d'o país son arabes, con una important minoría kurda (mas d'o 15% d'o censo total) y atros pueblos en as zonas de montanya d'o norte. Arredol d'o 95% d'a población ye musulmana, con fuertes divisions entre chiitas y sunnitas. Mas d'un millón y meyo d'iraquís han habito de fuyir d'o suyo país por a guerra y una cifra parellana ye desplazata de casa suya (refuchiatos internos).
Evolución demografica :
Cloro
Caracteristicas prencipals
Se fa servir ta potabilizar l'augua de consumo disolvendo-lo en a mesma; tamién tien atras aplicacions como oxidant, blanqueyador y desinfectant. O cloro gaseoso ye muit toxico (neurotoxico) y s'emplegó como un d'os primers gases de guerra (arma quimica) en a Primera y Segunda Guerra Mundial.
Iste halocheno forma numerosas sals y s'obtiene a partir de cloruros a traviés de procesos d'oxidación, por un regular por medio d'electrolisi. Se combina facilment con a mayor parti d'os elementos. Ye licherament soluble en augua (uns 6,5 g de cloro por litro d'augua a 25 °C), en parti formando acido hipocloroso (HClO).
En a mayoría d'os numerosos compuestos que forma presenta estato d'oxidación -1. Tamién puet presentar os estatos d'oxidación +1, +3, +5 i +7.
Castiello de Matamala
O castiello de Matamala ye un castiello construyíu en o sieglo XII que se troba en o despoblau de Matamala que actualment fa parte d'o municipio de Quinto (Ribera Baixa d'Ebro, Aragón). .
Castiello de Torralba de los Fraires
O castiello de Torralba de los Fraires ye un castiello construyíu en o sieglo XIV que se troba en Torralba de los Fraires (Campo de Daroca, Aragón). .
Salut
Salut (d'o latín "salus, -ūtis") ye o estato de completo bienestar fisico, mental y social, y no nomás l'ausencia de infeccions u malautías, seguntes a definición d'a Organización Mundial d'a Salut realizata en a suya constitución de 1946. Tamién puet definir-se como lo ran d'eficacia funcional u metabolica d'un organismo tanto a ran micro (celular) como macro (social). En 1992 un investigador anyadió a la definición d'a OMS: "y en harmonía con o medio ambient", enamplando asinas o concepto.
Existe tamién a salut mental, a quala se caracteriza por o equilibrato estato psiquico d'una persona y a suya autoaceptación (gracias a l'autoaprendizache y autoconoiximiento); en parolas clinicas, ye l'ausencia de qualsiquier tipo de malautía mental.
Provincia de Leida
Leida (en catalán Lleida, en castellano Lérida, en occitán Lhèida) ye una provincia d'Espanya, situata en a parti ueste d'a comunidat autonoma de Catalunya. Muga con as provincias de Chirona, Barcelona, Tarragona, Zaragoza y Uesca, y con Francia y Andorra.
A provincia tien 399.439 habitants, alto u baixo o 30% d'a población vive en a capital, Leida.
Comarcas
En ista provincia se troba a val d'Arán, comarca de montanya a on se charra l'aranés, un dialecto de l'occitán.
Violeta Parra
Violeta Parra (San Fabián u San Carlos, 4 d'octubre de 1917 - Santiago de Chile, 5 de febrero de 1967) estió una cantautora, pintora, escultora, bordadera y ceramista chilena, considerada por beluns a folklorista mas important de Chile y fundadora d'a musica popular chilena.
Castiello de Troncedo
O castiello de Troncedo ye un castiello medieval d'Aragón que se troba en o lugar de Troncedo, en o municipio d'A Fueva (comarca de Sobrarbe), y a provincia de Uesca. Troncedo ye una localidat que se troba en l'extremo sud-oriental d'a subcomarca natural que ye A Fueva, fendo de muga con Ribagorza baixa.
O castiello de Troncedo se troba en un garrot en alto d'un cerro que fa parte natural d'a sierra de Campanué u d'o Turón, en as espuendas en dreita d'o barranco d'o Salinar, en una posición de tot avantallosa ta cosirar o paso mas frecuent y comodo que siempre ha gosau existir entre a ribera de Graus (Ribagorza) y o sector mas sud-oriental de Sobrarbe. A suya importancia estratechica se confirma con a linia visual que mantiene con l'asentamiento fortificau de Muro de Roda y con os castiellos de Sant Mitier.
En a suya construcción s'aprofeitó a penya que de natural feba sallent alto d'o barranco como base ta lo recinto amurallau, fendo sumar ista defensa natural a las que se i construyoron. O recinto s'estructura en una era en cantimplano, en un recuesto a on que a penya forma cillos en a mayoría d'o suyo perimetro, treito de o costau norte que contacta con o nuclio urbano, que se troba habilment bloqueyau con a torre de l'homenache.
A torre de l'homenache ye a construcción mas envistable d'o castiello, y con él, de tot Troncedo. S'ha puesto conservar dreita dica l'actualidat. Se tracta d'un edificio imponent, anque ha gosau perder tot o suyo interior, conservaba dreitos os muros que le daban perimetro pentagonal, anque con graus espaldaturas en o canto sud-occidental. A torre fa mas de 10 metros d'altaria, y en a part d'alto se conservan 5 finestras (una por cada costau d'a torre) que probablement teneban misión defensiva.
Se'n guarda documentos que dan referencia d'a suya importancia ya en o reinau de Sancho lo Mayor, en una epoca que cal entender que encara no s'heba reconquiesto a villa de Graus, y por ixo heba de representar un valuart principal en a defensa d'ista part d'os territorios cristianos, en estando a primer fortificación que, malas que una expedición musulmana mirase d'invadir por A Fueva, se concararía con ella.
En l'anyo 1152, Remiro II lo Monche les ne cedió a o bispau de Roda d'Isabana, el que puede interpretar-se como una disminución d'a suya importancia ta cuan ya s'heba reconquiesto as poblacions en sud de A Fueva. O Castiello de Troncedo fa parte, en chunto con os castiellos de L'Abizanda, d'Escanilla y Sant Mitier, d'el que cualques autors han dau a clamar linia de defensas exteriors de Sobrarbe.
Barranco de l'Abet (Basarán)
O barranco de l'Abet (pronunciau /abˈe/, como “abé”) ye un barranco u corso d'augua menor d'Aragón, en o Sobrepuerto, que trescorre por o desapareixiu termin municipal de Basarán, actualment absorviu por o de Broto (Sobrarbe).
Ye un afluent d'o río Forcos u barranco d'a Glera por a dreita, y salva un desnivel de bells centenars de metros a traviés de la man pocina d'a valle d'Otal que se conoix como paco de Bergua, entre Bergua y Basarán. O sender que tradicionalment une istes dos nuclios de población, por o paco, i fa un vado chusto en pasando por o costau d'un salto d'augua particular, bien reconoixible por as formacions de tosca que se i troba.
Worcester (Massachusetts)
Worcester (prenunciato en anglés [ˈwʊstər]) ye una ciudat d'os Estaus Unius situata en o estato de Massachusetts, d'an ye a segunda ciudat por o suyo numero d'habitants. Fa parte d'o condau de Worcester, d'an ye a suya capital.
A suya población ye de 181.045 habitants (2010) en una superficie de 99,90 km², con una densidat de población de 1.807,80 hab/km².
Cheografía
A localidat de Worcester se troba situata a 146 metros d'altaria sobre o livel d'a mar.
General Dynamics F-111 Aardvark
General Dynamics F-111 Aardvark ye un bombardero desembolicau por General Dynamics. O suyo primer vuelo estió en 1964. Tien dos motors Pratt & Whitney TF30-P-100, una velocidat maxima de  Mach 2.5 y capacidat d'aventar dica 14.000 kg de bombas. S'han construyíu 563 unidaz.
O F-111 estió pionero en quantas tecnolochías pa avions de producción, incluidas alas de baleyau variable, motors turbofan de postcombustión y radar de seguimiento d'o terreno automatizau pa  vuelos de baixo livel y alta velocidat. O suyo disenyo influyó en os avions posteriors d'ala de baleyau variable, y qualques d'as suyas caracteristicas abanzadas s'han convertiu dende alavez en bella cosa comuna. O F-111 sufrió una variedat de problemas entre o desembolique inicial. Quantas d'as suyas funcions previstas, como que un interceptor naval basau en portaavions con o F-111B, no se  materializaron. Os F-111 d'a USAF se retiroron entre o decenio de 1990 con os F-111F en 1996 y os EF-111 en 1998. O F-111 estió reemplazau en o servicio d'a USAF por o F-15E Strike Eagle pa misions d'ataque de precisión de rango meyo, mientres que o paper de bombardero ha estau asumiu por o Rockwell B-1 Lancer. A RAAF estió o zaguer operador d'o F-111, con o suyo avión en servicio dica aviento de 2010.
Sierra de Campanué
A sierra de Campanué u de Santa Liestra ye una sierra interior pirenenca que desepara as comarcas de Ribagorza y o Sobrarbe mientres un recorrido d'aproximadament 19-20 kilometros, en sentido sud-ueste nord-este, dende termin municipal de Secastiella en sud dica lo termin de a Foradada d'o Toscar en norte. Aproximadament, a mitat meridional d'a sierra (a que queda en sud d'a linia imachinaria que uniría Troncedo y o despoblau de Caballera) recibe o nombre de Sierra de Turón u de Torón.
Hidrograficament, a baixant oriental se drena de camín ta o río Esera y a baixant occidental de camín ta o río Cinca á traviés de diferents barrancos y rigachuelos que i afluyen (a Nata, Usía y Formigals, y barranco d'o Salinar). Desepara a subcomarca sobrarbenca de a Fueva de a val de l'Esera, y en o suyo cabo más septentrional gosa achuntar-se con a Sierra Ferrera en un aria d'altaria más rebaixada, que ha nombre Collau u Puerto de Foradada.
Tozal de ras Comas
O tozal de ras Comas (en castellano Tozal de ras Comas) ye un pico pirenenco de 2.342 metros d'altaria situau chunto a la localidat de Torla, en a sierra Tendennera.
Encefalo
250px|thumb|right|Anvista de la part inferior d'un encefalo humán. lang=an|250px|thumb|right|Esquema con las partz de lo desembolique embrionario de los cordatos y a la dreita los suyos resultaus en los mamifers. Encefalo ye la part de lo sistema niervoso central de los cordatos que ye protechita por lo cranio. En lo curso de la evolución de los cordatos ha cambiau muito dende la disposión linial orichinal con tres partz relacionadas con tres organos de los sentius, y que son presents en los peixes u cordatos mes primitivos y en lo desembolique embrionario de los vertebratos mes evolucionaus.
Lo prosencefalo ye la part anterior y controlaba orichinalment lo fato, lo mesencefalo ye la part meya y controlaba orichinariament la vista, lo rombencefalo ye la part posterior y controlaba la oyida y lo equilibrio. En lo curso de la evolución estas relacions s'han ampliau u han quedau amagadas.
Lo encefalo conecta con los niervos cranials y con lo miollo espinal.