cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Cuenca carbonifera de Mequinenza
carbonifera de l'Ebro
En a mina Virchen d'o Pilar se devantoron uns imponents edificios indispensables para a explotación moderna, con almagazenes y edificios para a colonia menera. Destacan o bloque de viviendas para os treballadors, de tres plantas y mas de 100 metros de largo, con 35 viviendas habilitando una zona destinada a cambras para miners solters y zonas comunitarias con minchador y cocina. En a casa de l'administración, tamién de tres plantas, s'alochaban os propietarios, l'administrador y o gerente d'a companyía. Tamién se construyó l'edificio d'a cantina, o almacén de ferramientas, a fustería y o almacén de carbón, iste chunto a o muelle de l'Ebro. Un paso subterranio de mas de dos kilometros comunicaba os dos complexos miners: A Canota y Virchen d'o Pilar. Tanto os edificios como que os sistemas d'explotación son obra de l'incheniero de minas Daniel Cardellach Masfarré. miniaturadeimagen|261x261px|Lugar Viello de Mequinenza. A important modernización posibilitó a la carbonifera aprofeitar a o maximo a conchuntura favorable d'os anyos d'a Primera Guerra Mundial y acumular suficient capital para encetar una segunda modernización os anyos 1924 y 1925. En ixe momento s'introdució l'aire comprimiu y a electricidat en a mina -que permitió a ventilación y por tanto augmentar a capacidat d'explotación- a la vegada que s'enchegó o cribado mecanico. En as colonias d'a carbonifera, Virchen d'o Pilar, A Canota y Grancha de Escarp, s'adhibioron atras colonias menors, como que A Previsión, Electroquimica de Flix, Mina Vallcarca y Cloratita que en 1945 plegoron a acullir mas de 900 personas.
Os llauts y o carbón
Si a meyaus d'o sieglo XIX o prochecto de navegar con vapor por l'Ebro no pasó d'estar un soneyo, a primers d'o sieglo XX o taso calado d'o río impidió que l'invento que os alemans d'a Electroquimica de Flix heban ideyau en 1902 -un remolcador de palas a vapor- y o d'a carbonifera de l'Ebro podesen utilizar-se de forma industrial. Os austers y eficaces llauts estioron insubstituibles; discretos pero adaptaus y en completa simbiosis con o río, yeran capaces de transportar dica 30 toneladas de lignito en un espacio de ueito metros de largo. Construius con fusta noble d'o país, os llauts aprofitaban a corrient d'o río pa fer o viache en adreza sud, y quan caleba tornar a Mequinenza aprofitaban, si podeban, l'aire favorable extendendo as velas quadradas que maniobraba o patrón.
Quan no bufaba pro aire u bien yera contrario, os llauts heban de puyar a sirga, ye decir, tirando d'ells dende la marguina, corrient alto. Dica 1914 a sirga la feban tres chornalers para cada llaut que se relevaban cada hora y meya u dos horas. carbonifera de l'Ebro realizó intentó incorporar barcos de apor con casco de fierro, como que o "carbonifero nº1" botado en os astilleros de Sète en Francia que aconseguiba os 20 metros de eslora y os 0.8 metros de calado. O primer viache realizau con ell, de Tortosa a Mequinenza, deixó claro que no resultaba util y en noviembre d'o mesmo anyo a companyía lo vendió a un particular para o suyo uso en o transporte de pasachers y carga entre Tortosa y Mora d'Ebro. A partir d'a Primera Guerra Mundial, y como conseqüencia d'a fuerte demanda de consumo de carbón, a Sociedat Electroquimica de Flix (SEQF), que amenesteba grans cantidatz de carbón d'a cuenca pa producir enerchía en os suyos fornos, suprimió a fuerza humana y la cambió por a tracción animal.
Tamién construyoron muelles y grubas Fillos de Fermín Sáez y a Companyía Explotadora d'a Mina Previsión SAM, filial d'a inter presa textil Fabra i Coats, que dende 1915 esclataba carbón en l'Ebro para suministrar a las suyas fabricas, tanto a de Barcelona como que a d'o Ter. Entre os anyos d'a Primera Guerra Mundial se contabilizaron, en a estación de Fayón, 2.070.000 toneladas de lignito procedents de nueu minas d'a zona y que corresponden a un promeyo de 400.000 toneladas anyals. Estioron anyos d'intensa actividat extractiva, de fundación d'interpresas y de sueños de ferrocarril como que o que empentaban os Girona y que pretendeba unir a estación de Fayón con Lleida, pasando evidentment por Mequinenza, y que teneba l'emparo de todas as interpresas meneras de l'Ebro pero tamién d'a gran Sociedat Electroquimica de Flix y a filial d'a Fabra i Coats, asinas como de toz os propietarios d'a zona, que veyeban muit positivo o vinclo que tamién preveyeba una linia de Mora a San Carlos de la Rápita pasando por Tortosa. Este estió, como tantos atros, un d'os prochectos ferroviarios que nunca se materializó.
A zaguers d'o decenio d'os 50, os miners de Mequinenza veyioron menazaus os suyos puestos de treballo en parte por a construcción d'os embalses de Mequinenza y Riba-roya, que inundarían as galerías meneras y las ferían impracticables. Una veintena de miners mequinenzanos preboron suerte en as minas de Charleroi (Belchica), que o suyo gubierno, igual que o espanyol, daba toda clase de facilidatz pa o viache.
En 2010 zarraba MIBSA (Menera d'o Baixo Segre) que compartiba explotacions carboniferas en o limite entre a província de Lérida y Mequinenza. A companyía contaba en ixe momento con mas de 130 kilometros de galerías en as suyas concesions. En 2013, carbonifera de l'Ebro sufrió un serio revés economico debant d'a negativa d'ENDESA de cremar o carbón autoctono de Mequinenza en a central termica d'Escuita que zarraba poco dimpués, deixando en l'aire o futuro de carbonifera de l'Ebro y de toz os emplegos directos y indirectos asociaus a la interpresa. A plantilla d'a interpresa menera emprendió diversas mobilizacions participando activament en la Marcha negra enta Madrit recordando con orgullo "que dende 1880 heban alimentau as fabricas d'o cinturón industrial de Barcelona". Tamién plegoron a atrancar-se en a Basílica d'o Pilar de Zaragoza como que protesta, reivindicando "falta de voluntat" a ENDESA pa solucionar o conflicto. Dimpués de meses d'aspera en 2014, carbonifera de l'Ebro anunció que a situación yera insostenible y zarraba as suyas puertas acullindo-se a o Plan de Zarre de Minas no competitivas d'o Ministerio d'Industria. Os 33 treballadors que encara remaniban en a interpresa s'acullioron a un expediente de regulación d'emplego. Zarraba por tanto, a mayor interpresa menera d'a cuenca carbonifera de Mequinenza que os suyos inicios se remontaban a 1880.
Patrimonio industrial menero en a zona
miniaturadeimagen|Llauts en o Lugar Viello de Mequinenza. Mas de 150 anyos d'explotacions meneras en a cuenca menera de Mequinenza han resultau en una gran cantidat de patrimonio y historia menera que en l'actualidat se pueden visitar y recorrer en o Museo d'a Mina de Mequinenza. En a cuenca carbonifera de Mequinenza plegoron a treballar en un momento u unatro mas de 200 expotaciones meneras. Qualques d'ellas yeran aluenyadas d'os nuclios urbans y sin vías de comuncación, por o que en qualques casos se construyoron poblaus miners an gosaban vivir as familias completas u os treballadors. A interpresa carbonifera de l'Ebro edificó un important aloch de tres plantas d'estilo de entreguerras situau en a mina Virchen d'o Pilar. L'edificio prencipal contaba con tres plantas con una longaria de 65 metros y chunto a ell unatro mas chicot destinau a usinas y residencia d'incheniers. Iste poblau aculliba a treballadors venius de poblacions cercanas como que Fayón, Nonaspe, Caspe, a comarca d'o Baixo Cinca u mesmo Sástago.
As malas comunicacions por tierra d'as zonas meneras con os puntos de consumo obligoron a utilizar l'Ebro como meyo prencipal de transporte, por meyo d'embarcacions de carga conoixidas como que llauts ("llaüts" en catalán), que descendían cargadas a favor d'a corrient y ascendían vuedas remolcadas por machos que seguiban o camín de sirga en la marguina. O destín d'as embarcacions yera Fayón, an o lignito se trasbordaba a o ferrocarril, encara que una parte d'ellas continaban auguas abaixo dica a interpresa Electro-Quimica de Flix, que tamién utilizaba iste carbón.
Cal sinyalar a existencia de diferents restas industrials en a gran cantidat de minas que i hai en o termin municipal de Mequinenza como que bocaminas, malacates (plans inclinaus pa o transporte d'o carbón feba o río Ebro), poblaus miners u vías ferreas.
O escritor mequinenzano Jesús Moncada incorporó a la literatura os espacios miners d'a cuenca de Mequinenza, especialment en a suya novela "Camino de Sirga", novela que narra a destrucción de l'antiga Mequinenza, y que lo consagró como un d'os millors escritors contemporanios. Dengún como que Jesús Moncada ha descrito o camín de sirga y a extraordinaria relación d'a chent ribereña con l'Ebro en cheneral y en particular d'os mequinenzanos con os suyos ríos.
A preba esportiva de triatlón que se realiza anyalment en Mequinenza, recibe o nombre d'II Half Triatlón Villa de Mequinenza Tri-A Mina y as suyas prebas esportivas recorren paisaches purament miners chunto a o Aiguabarreig en Mequinenza. miniaturadeimagen|Visita en l'interior d'o [[Museos de Mequinenza|Museo d'a Mina de Mequinenza.]]
Museo d'a Mina de Mequinenza
O museo forma parte d'os Museos de Mequinenza, situau en o Grupo Escolar María Quintana, un d'os pocos edificios d'o Lugar Viello que encara queda en piet. Son formaus por o Museo d'a Mina, o Museo d'Historia de Mequinenza y o Museo d'o Pasau Prehistorico. O Museo d'a Mina permite recorrer una galería de carbón de mas d'1.000 metros de longaria en as qualas s'explican os diferents metodos d'extracción d'o carbón entre mas de 150 anyos en Mequinenza. Una experiencia que capuza a o visitante en a dura vida d'os miners, en as suyas condicions de treballo y en os diferents metodos d'extracción y de transporte por meyo de llauts.
O Museo d'a Mina conserva encara como que testigo o castillete menero d'a Mina Royo, una d'as pocas minas que teneba pozos verticals de toda a cuenca carbonifera de Mequinenza.
Nicolas Poussin
Nicolas Poussin, naixito de Les Andelys (Reino de Francia, hue Eure, Francia) o 15 de chunio de 1594 y muerto en Roma (Estatos Pontificios, hue Italia) o 19 de noviembre de 1665, estió un pintor francés.
Poussin estió lo fundador y prencipal representant d'a pintura clasica francesa d'o sieglo XVII y la suya influencia en l'arte y la pintura francesa plega dica l'actualidat.
Rotterdam
Rotterdam ye una ciudat neerlandesa en a provincia d'Holanda d'o Sud (u Holanda Meridional), de la que ye a suya capital.
Rotterdam tien una superficie de 304,24 km², una población de 582.827 habitants (2006) y una densidat de población de 1.915,68 abs/km². Situata a una distancia de 30 km d'a Mar d'o Norte y comunicata con a mar por o río Rin, o suyo puerto, clamato Europoort, ye o mayor puerto d'Europa y o segundo d'o mundo dimpués d'o puerto de Singapur.
Historia
A ciudat s'establió en o sieglo XII, en a marguin d'o río Root (ista ye a etimolochía d'o nombre d'a ciudat). En 1340 obtenió estatuto de ciudat.
En o sieglo XVII, periodo d'hechemonía comercial neerlandesa, Rotterdam yera o centro d'o comercio mundial, profitando d'o trafico comercial ta a colonia neerlandesa d'as Indias Orientals Neerlandesas. Asinas, a ciudat amplió as suyas instalacions portuarias.
Mientres a Segunda Guerra Mundial, a Luftwaffe d'o Tercer Reich bombardeyó a ciudat o 14 de mayo de 1940, en a Campanya de Francia. En o bombardeyo de Rotterdam morioron 1.000 personas, y o bombardeyo destruyó 25.000 viviendas y tot o centro historico. O Gubierno neerlandés se rindió, ta evitar bombardeyos a d'atras ciudaz.
Darwinismo
thumb|right|[[Charles Darwin.]] Darwinismo ye un termin con que se describen as ideyas de Charles Darwin, especialment en relación con a evolucion biolochica per selección natural. O darwinismo no ye sinonimo d'evolucionismo, que ye un concepto anterior: as teorías darwinistas son evolucionistas, pero aportan o concepto de selección natural, bella cosa nueva de tot en ixe inte. Unatro punto clau d'o darwinismo ye l'árbol d'a vida, u siga, a ideya de que las diferents especies de sers vivos descienden d'antipasaus comuns, pues as teorías evolucionistas anteriors, como lo lamarckismo postulaban un antipasau orichinal diferent ta cada especie.
Selección natural
Seguntes Charles Darwin en qualsiquier población os individuos son diferents entre ells. Os individuos d'una población tienen caracters que son heredables en a descendencia. Asinas pos, ye sobre iste conchunto de caracters sobre los que opera la selección natural. Os individuos millor adaptatos a lo suyo ambient tendrán mayor descendencia ya que s'adaptarán millor a lo suyo ambient y per tanto con ixe caracter tenderá a fer-se mes cutiano en cada cheneración.
Asinas, per eixemplo, en o pasato debeba haber-ie chirafas con o cuello curto y unas pocas chirafas con o cuello largo. As que teneban o cuello largo arribaban mes alto ta alimentar-se y alimentar-se d'as fuellas d'as coronas d'os arbols mes que no las que tienen o cuello curto. Allora, as chirafas de cuello largo millor alimentatas se podeban reproducir mes y pasar os suyos caracters a la descendencia de traza que cada vegada bi heba mes chirafas de cuello largo dica que totas as chirafas tenesen o cuello largo.
A selección natural ye a innovación central d'as ideyas de Darwin, pus a evolución ya yera estada previament proposada per atros, como Jean-Baptiste Lamarck, pero con mecanismos diferents.
Adverbios de cantidat en francés
Os adverbios de cantidat en francés indican una cantidat u grau.
En francés se considera adverbios de cantidat:
Quelque
Quelque ye adchectivo indefiniu de cantidat que fa d'adverbio cuan indica cantidaz aproximadas acompanyando numeros, con o mesmo significau que en aragonés os plurals bells y bellas con a diferencia que ye invariable:
Provincia de Nameur
A provincia de Nameur (en neerlandés: Namen; en francés: Namur) ye una provincia belga con una superficie de 3.666 km² y una población de 456.000 habitants, situata en a Rechión Valona. A suya capital ye a ciudat de Nameur, capital tamién d'a Rechión Valona.
A provincia ye dividita en tres arrondissements (Nameur, Flipveye y Dinant) y en 38 communes.
Bob McGrath
Robert Emmett McGrath, naixiu d'Ottawa (Illinois) o 13 de chunio de 1932, ye un actor, cantaire, musico y autor infantil estausunidense conoixiu prencipalment per interpretar a lo personache humano de Bob Johnson en a serie de televisión Sesame Street.
Lo Segalàs
A suya población ye de 96 habitants (1999) en una superficie de 5,97 km², con una densidat de población de 16,08 hab/km².
The English Patient (cinta)
The English Patient (títol en anglés, en aragonés O pacient anglés, enguerada en Aragón con o títol en castellano de El paciente inglés) ye una cinta anglo-estausunidense de l'anyo 1996 de cine de drama y cine de romance dirichita por Anthony Minghella seguntes un guión d'Anthony Minghella (basato en a novela The English Patient de Michael Ondaatje), con una banda sonora orichinal de Gabriel Yared y una dirección de fotografía de John Seale. Producita por Saul Zaentz ta Tiger Moth Productions, en o suyo reparto incluye a destacatos actors como Ralph Fiennes, Juliette Binoche, Willem Dafoe, Kristin Scott Thomas, Naveen Andrews, Colin Firth, Julian Wadham, Jürgen Prochnow u Kevin Whately.
Provincia de Luxemburgo
A provincia de Luxemburgo (en francés, Province de Luxembourg, en neerlandés, Provincie Luxemburg, en valón Province do Lussimbork, en luxemburgués Provënz Lëtzebuerg) ye una provincia d'o sudeste de Belchica. A suya capital ye Arel. Tamién se diz Luxemburgo belga. No confundir con o Gran Ducau de Luxemburgo.
Galén
Galén de Pergamo (en griego: Γαληνός, Galēnos; en latín: Claudius Galenus; 129 – alto u baixo 200 u 216), tamién conoixito simplament como Galén, estió un medico muit important d'a epoca clasica.
Provincia de Luxemburgo
Historicament, o Gran Ducau y a provincia belga actual formaban una unica entidat, pero dimpués d'a independencia de Belchica, o 14 d'octubre de 1831, as grans potencias europeas decidioron trestallar Luxemburgo en dos: a parti occidental que torna a Belchica y a parti oriental que pasa a mans de Guillén I d'os Países Baixos, que bels anyos dimpués se convertirá en una nación independient. As mugas finals se fixoron en o Tractau de Londres sinyato por Belchica, os Países Baixos y as cinco grans potencias europeas d'a epoca o 19 d'abril de 1839.
Ye a provincia mas gran de Belchica, ya que tiene una superficie de 4.443 km². A suya población ye de 246.820 habitants. Administrativament, a provincia se divide en 5 arrondissements (districtos) y 44 communes (municipios).
Sarule
Sarule (Sarule en sardo; Sarule, en italiano y oficialment) ye una comuna sarda en a provincia italiana de Nùgoro y rechión de Cerdenya, que feba parte de l'antigo reino de Cerdenya.
A suya población ye de 1.807 habitants (2007) en una superficie de 52,65 km², con una densidat de población de 34,32 hab/km².
Cheografía
A localidat d'Austis ye situata a 630 metros d'altaria sobre o livel d'a mar.
Benuza
Benuza ye un municipio d'a provincia de Leyón, en a comunidat autonoma de Castiella y Leyón, Espanya. Fa parte d'a comarca d'El Bierzo y d'o partiu chudicial de Ponferrada.
Punta Arenas
Punta Arenas ye una comuna de Chile capital d'a rechión de Magallanes y Antártica Chilena y d'a provincia de Magallanes. La suya población yera de 127.454 habitants en o 2012 en una superficie de 17.846,3 km².
Benuza
A suya población ye de 601 habitants (2010) en una superficie de 172,90 km², con una densidat de población de 3,70 hab/km².
Cheografía
A localidat de Benuza se troba situada a 786 metros d'altaria sobre lo livel d'a mar, a una distancia de 50 km d'a ciudat de Ponferrada, a capital d'a suya comarca y d'o suyo partiu chudicial, de 152 km de Leyón, a capital d'a suya provincia, y de 242 km de Valladolit, a capital de Castiella y Leyón.
D'o suyo termin municipal en fan parte os lugars de Llamas de Cabrera, Lomba, Pombriego, Santalavilla, Sigüeya, Silván, Sotillo de Cabrera y Yebra.
Daniela Escobar
Daniela Escobar Duncan (São Borja, 16 de chinero de 1969) ye una actriz brasilera.
Galén
O nombre de "Claudius", que no apareixe en os textos griegos, se documentó por primera vegata en o Renaiximiento. Ye citato en o "Liber Regum" como Galienus:
Ye nombrato en a "Cronica d'Espayña" de García de Eugui tamién como Galienus:
Biografía
Yera de Pergamo a on que naixio l'agüerro de 130. Su pai se deciba Nicon y yera arquitecto. Estudió de choven, a los 15 anyos principió los estudios de filosofía y a los 17 anyos su pai decidió que s'adedicase a la medecina, estudiando con Escrión (Aeschrion) y Estratonico de Pergamo (Stratonicus). O pai morió cuan Galén teneba 20 anyos.
Allora se'n fuo ta Esmirna a on que estudió con o filosofo platonico Albín; dimpués se'n marcho enta Corinto y ta Alexandría estudiando con os mayestros Elián Meccio, Ificián y Heraclián De seguras estió en ista epoca cuan visitó atros países como Cilicia, Fenicia, Palestina, Esciros, Creta y Chipre.
Deixó a ciudat a causa d'una peste que se declaró en 166 en Antioquía y plegó a la capital de l'Imperio en l'anyo sigüient. Embarcó a Brundusium y dimpués tornó a Pergamo.
Galén acompanyó a l'emperador a Roma. Astí morió tamién Annio Vero, fillo de l'emperador y iste encargó a Galén que curase a lo suyo fillo Lucio Aurelio Comodo que teneba 9 anyos. En 170 paró por orden de l'emperador o famoso compuesto medico dito Theriaca, que l'emperador preneba diariament. En Roma escribió los suyos prencipals tractatos como De Usu Partium Corporis Humani, y De Hippocratis et Platonis Decretis.
Bels anyos dimpués tornó a Pergamo y visitó a isla de Lemnos a on que miró información sobre a medecina conoixita como "Terra Lemnia" u "Terra Sigillata". Probablement visitó Roma unatra vegata ta parar a Theriaca ta Aleixandre Severo.
Obras
Deixó numerosas obras.
Comunidat d'aldeyas
thumb|310px| La comunidat d'aldeyas ye una institución medieval que consistiba en una agrupación de las aldeyas arredol d'una ciudat u villa, prenendo-ne lo nombre.
Empecipioron a existir con Alifonso I lo Batallero, que veyendo cara la compensación a los nombres con tenencias a cambio d'aduyas militars, pensó que yera millor que los habitadors de las aldeyas reconquiestas en la extremadura fuesen los mesmos defensors d'ixa tierra.
Punta d'es Guerréis
A punta d'es Guerréis (en francés Pic de Bacou, en castellano Pico de Guerreys) ye un pico de 2.972 metros d'altaria situau en a cordelera d'o Pireneu, en a triple muga entre os municipios de Chistén (Aragón), Genos y Sant Lari (Occitania).
Comunidat d'aldeyas
Son caracters de las comunidaz medievals
Las ilesias de las comunidaz yeran patrimonials. Alifonso I lo Batallero dió en lo Fuero de Calatayú a los habitadors de Calatayú y su tierra las rendas de las ilesias de lo suyo territorio. Tamién s'establió que lo clero heba d'estar autoctono, ye dicir las ilesias heban de ser servitas por fillos de la Comunidat, formando l'Arcedianato de Calatayú. Este modelo fue aplicato en las atras comunidaz. Las cuatro comunidaz que i heba en l'Aragón medieval estioron:
Las relacions entre la cabeza y la comunidat d'aldeyas en las cuatre comunidaz d'Aragón estioron dificils por cuestión de churisdicción, y por diferents intreses economicos, y se distancioron cada vegata mes.
Entre los habitants de las comunidaz d'aldeyas en Aragón cuasi no bi heba nobles ni infanzons, a diferencia de las ciudaz. Los habitants de las aldeyas y de las suyas capitals teneban diferents orichens cheograficos y etnicos (aragoneses, bascos, ribers navarros, castellanos, gascons, mozarabes, ecetra). Cuan a población s'estabilizó los habitants d'estas comunidaz charraban un aragonés con influencia castellana u con caracters de parla de transición con lo castellano.
L'aproveitamiento común de selvas, defesas y pasturas estió una de las causas principals de la desforestación de lo Sistema Iberico en las comarcas de lo surueste d'Aragón, a diferencia de las sinyorías, las arias controlatas por las ordens militars u en las que las selvas yeran de los propietarios de los mases.
La institución de la comunidat d'aldeyas entró en decadencia en lo sieglo XVIII, lo rei Felipe V redució las comunidaz d'aldeyas a corporacions sin dreitos politicos ni churidicos, mantenendo unicament funcions economicas. Un Reyal Decreto en 1837 suprimió la Comunidat de Daroca.
En Castiella i heba una institución equivalent dita Comunidad de villa y tierra.
Garachico
Garachico ye un municipio espanyol d'a comunidat autonoma de Canarias, provincia de Santa Cruz de Tenerife, que se troba en a isla de Tenerife. A suya población ye de 4.871 habitants (2019), en una superficie de 29,28 km² y una densidat de población de 166 hab/km².
Muriwai
Muriwai, tamién conoixida como Muriwai Beach, ye una comunidat costera situada a l'ueste d'a Costa d'a rechión d'Auckland en a Isla d'o Norte de Nueva Zelanda. A placha d'arena negra, ideyal ta o surf, y a suya redolada constituyen una popular aria de tiempo libre ta os habitants d'Auckland. Existe una gran colonia con niedos de Morus serrator en as suyas rocas.
Lista de presidents d'as Corz d'Aragón
right|150px Lista de presidents d'as Corz d'Aragón
Muriwai
Situación
Muriwai ye alto u baixo a 17 km a l'ueste de Kumeu, 42 kilometros a o norueste de d'a ciudat d'Auckland, en l'extremo sud d'un brazo de placha de 50 kilometros que remata en a costa d'a mar de Tasmania chusto en a desembocadura d'a badía de Kaipara. Ye una d'as muitas plachas populars que bi ha en ista zona (estando-ne atras Piha y Karekare), por ixo experimenta un gran creiximiento en a suya población en verano, quan os habitants d'Auckland vienen a la mar. Administrativament se troba en o districto electoral de Rodney Ward en a rechión d'Auckland.
Estatisticas
O censo oficial de 2013 indicaba que o numero residents permanents de Muriwai Beach yera de 1.131 personas. O ingreso medio d'os habitants de Muriwai Beach yera de 39.500$, contimparau con o 29.600$ d'os habitants d'Auckland. Mas d'o 93% d'a población d'a ciudat ye formada por blancos d'orichen europeu. A tasa d'ature yera d'o 4%.
Cheolochía
thumb|250px|Formacions rocosas en Muriwai Cheolochicament a playa ye formada d'arena y piedras y antigos materials vulcanicos, con muitas concrecions y capas en as suyas penyas.
A placha de Muriwai tien arena negra, debiu a o suyo conteniu en fierro causau por os antigos vulcans d'a zona, incluyindo o gran "vulcán Kaipara" que yera situau en o litoral interior en a zona de Kaipara Heads y que esclató fa entre 23 y 16 millons d'anyos. L'arena negra se desplazo a o largo d'a costa occidental d'a Isla d'o Norte levada por as corrients marinas. Ista aria ha conservau gran parti d'a suya polideza natural y a suya situación isolada.
Parque Rechional de Muriwai
thumb|250px|[[Morus serrator en Muriwai]] Gran parti d'o terreno situau en l'extremo sud d'a placha fa parti d'o Parque Rechional de Muriwai. Maukatia (Maori Bay), a o sud, ye deseparada de Muriwai Beach por Otakamiro Point, que aculle entre as suyas penyas y rocas a unica Colonia de Morus serrator d'a rechión. A zona ha estau identificada como una Aria important ta a conservación d'as aus, por BirdLife International.
O Parque Rechional incluye un campo de golf a o largo de Coast Rd, y l'aria a o norte d'Okiritoto Stream que ye conoixida como "Five Mile Strip" u "Five Mile Block" (literalment a "francha u bloque d'as cinco millas") debiu a la suya largaria aproximada. Un parking de caballos (zona ta aparcar carrozas de caballos) ye situau a o sud d'Okiritoto Stream. Se i puet acceder tamién en auto todoterreno dende iste punto.
A zona de Five Mile Block ofreixe camins ta fer en caballo u a piet. Os ciclistas pueden disfrutar d'a carretera de Coast Rd dica a muga d'o Parque Rechional (encara que ye viedau de dentrar en a selva adchacent de Woodhill). Tamién bi ha muita chent fendo una gambada con os suyos cans por a zona, ya que bi ha muitas zonas en as que os animals pueden correr sin haber d'estar ligaus.
Quintanilla del Molar
Quintanilla del Molar ye un municipio d'a provincia de Valladolit, en a comarca de Tierra de Campos, partiu chudicial de Medina de Rioseco y comunidat autonoma de Castiella y Leyón, Espanya.
A suya población ye de 75 habitants (2008), en una superficie de 14,67 km² y una densidat de población de 5,11 hab/km².
Sobrarbe
Sobrarbe ye una comarca oficial d'Aragón situada en o norte d'a provincia de Uesca, que fa muga con o departamento d'os Altos Pireneus de Francia per o norte, con a tamién comarca aragonesa de Ribagorza per l'este, con o Semontano de Balbastro per o sud, con l'Alto Galligo per l'ueste. A suya capitalidat, per motivos de tradición historica y d'importancia demografica, ye compartita d'entre as villas de L'Aínsa y Boltanya.
Actualment, forman a comarca un total de 19 municipios, que en rematar l'anyo 2010 sumaban una población de 7.176 habitants, que con una superficie comarcal de 2.202,7 km² fan una densidat de población de 3,26 hab/km². A suya superficie representa o 14,1% de a provincia de Uesca, pero a suya población no yera si que o 3,14% de lo total d'a provincia en 2010. A comarca actual ye a heredera, en o Plan de Comarcalización d'Aragón de 2003, de l'antiga «Mancomunidad de Sobrarbe» formata en os anyos 1990 per os achuntamientos d'os diferents municipios.
Cheografía
A comarca de Sobrarbe tiene una cheografía sinyoriata per as montanyas y per os dos grans ríos que confluyen en L'Aínsa: A Cinca y l'Ara, y a comarca queda devidita en dos grans tipos d'espacios en os que tradicionalment s'han entendito as relacions humanas y que tiene muita relación con o espacio cheografico en o que os pobladors humans se i troban: «As Fuevas», u l'aria que corresponde aproximadament a la metat sud de a comarca, en agrupando-se con ista denominación popular lo Viello Sobrarbe, a val d'o río Cinca dende L'Aínsa t'abaixo, y A Fueva de Tierrantona, y «As Valles» u espacio que comprende totas as vals tributarias d'o río Cinca y d'o río Ara dende L'Aínsa t'alto.
Adintro d'as mugas de Sobrarbe i naixen cualques d'os ríos prencipals que dimpués esnaviesan per os semontanos: A Cinca, l'Alcanadre, o Vero, o Balcez (u Isuela) y o barranco de Mascún.
Mugas
Sobrarbe muga a o norte con o departamento d'os Altos Pireneus de Francia per o norte, con a tamién comarca aragonesa de Ribagorza per l'este, con o Semontano de Balbastro per o sud y con l'Alto Galligo per l'ueste.
Montanyas
thumb|right|250px|A man [[Pocino|pocina d'a sierra d'as Zucas, en Pineta.]] A muga d'o norte de Sobrarbe, que ye a mes larga d'as mugas con Francia que tienen as cuatre comarcas aragonesas d'o Pireneu, coincide con a crestera d'o «Pireneu Axial», y ye una succesión de picas y alturas que se troban mayoritariament d'entre os 2.500 y os 3.400 metros sobre o nivel d'a mar, con dos teitos que son a segunda y a tercera alturas de tot lo Pireneu y se troban en o territorio comarcal, como son o Lardana (3.371 metros) y lo Mont Perdito (3.355 m).
A linia con a man septentrional d'o Pireneu no tiene si que cinco puertos que son, a saber-se, o puerto de Buixaruelo en a cabecera d'a val de l'Ara, a breca de Roldán por a part de lo macizo d'As Tres Serols, o puerto de Bielsa u «puerto viello», y o «puerto de la Madera» y o «puerto de la Pez» (nombres grafiatos en chistabín) per a val de Viadors (tributadera de Chistau). De toz cinco, o paso per a breca de Roldán ha gosato estar siempre lo mes temito, per l'altura per a on se i pasa y per as mudanzas que a sobén i tiene l'orache, y encara en l'actualidat ye un paso per a on que no se i recomienda pasar si que a os pireneistas mes templatos.
En sud de totas istas montanyas, creixen as vals mes nortencas d'a comarca, cuasi totas d'oríchens glacials, que fuén socavadas per os importants glaciars d'o Pleistoceno y que en l'actualidat suposan o corso superior d'os ríos principals de Sobrarbe, como son l'alta val de l'Ara u val de Buixaruelo y as suyas vals subsidiarias, a val de Bielsa y as suyas subsidiarias, y a val de Chistau, a mes oriental d'a comarca. thumb|right|250px|A [[Penya Montanyesa, envistable dende cuasi toda la val d'o río Cinca en Sobrarbe.]] Dimpués, mes en sud de ixas vals mes axials, se i puede trobar un cinturón de monts que trescruza la comarca no guaire leixos en kilometros de la crestera d'o Pireneu Axial, de forma sensiblement paralela a las mugas, y que muitors autors consideran que ye asimilable a lo complexo d'as sierras interiors pirenencas. Son formacions en as que i domina la penya calsinera, y se troban representatas per o macizo d'a Tendenyera (2.853 m) sobre l'alta val de l'Ara, as Sestrals (2.106 m) que sinyorean a val d'Anyisclo, de Puértolas y de Vio, o Castiello Mayor (2.014 m) sobre Puértolas, y o macizo de Cotiella (2.912 m) que con as suyas filials, Penya Lierga (2.268 m) y Penya Montanyesa (2.291 m) domina la val d'a Cinca y A Fueva. Dos grans sierras calsinosas se troban d'entre cualques d'ixas alturas menors y as vals axials, y comparten con as unas y as altras firmes puertos que las meten en comunicación con gran altaria, por o que bels autors as clasifican como partes d'o Pireneu Axial, mientres que belaltros lo fan como sierras interiors; se tracta d'a sierra d'as Cutas, que desepara la val d'Ordesa de l'alta val de Vio (concretament, a «val de Fanlo» ye como se conoix ixa partida) y tiene alturas como la punta Cuta (u «Acuta»; 2.236 m) y o Pueyo Mondicieto (2.382 m) sobre Nerín, y a sierra d'as Zucas que desparte la val de Pineta contra la de Tella, con alturas como O Zucón (2.750 m), o Portanyús (2.556 m) y a Pala d'O Bachaco (2.317 m) que se desploma sobre o forato d'As Devotas, per a on que i esnaviesa la Cinca.
Fuevas
As sierras calsinosas cosiran, dende o norte d'a comarca, diferents «fuevas» (depresions) que i ha d'entre o soaso de Linars dica La Fueva de Tierrantona. P. ex. O soaso de Linars se troba deseparato contra la subcomarca de Sobrepuerto per a sierra d'O Pelopín, u cualques serretas margosas que s'extendillan d'entre a val de l'Ara y a d'o río Cinca y delimitan as vals de Vio, Puértolas y A Solana, en as cuals i predomina terrenos enfaixonatos de cultura de secano (a mayoría, albandonatos en l'actualidat) en os que cuan brincan mallas deforestadas u d'erosión, luego i amaneixen os terreros, que son una forma erosiva tan frecuent en buena cosa d'a comarca. thumb|right|250px|[[A Fueva de Tierrantona, dende Palo. As depresions u «fuevas» dominan a metat sud d'a comarca.]] En sud de L'Aínsa i ha una gran depresión, asimilable a la depresión intrapirenenca, que tradicionalment se conoixeba como «A Foya» u «Ribera de Mediano», rica y de buenas fincas agricolas, pero que en l'actualidat se troba submerchita debaixo de l'entibo de Mediano. Dimpués, en l'este, en habendo-se salvato las terracetas fluvials a on que son Cherbe y Banastón y tamién a sierra de Muro de Roda, se penetra en A Fueva (a de Tierrantona), que se puede subdevidir en a «Fueva Alta» (a cuenca d'o río d'A Nata), fuertement caracterizata per as faixas y sasos que i ha en os calcils d'a sierra Ferrera, y a «Fueva Baixa» (a d'o río Usía), una depresión pura y extensa en a que i ha bella cincuentena d'aldeyas, pardinas y lugars (muitos, despoblatos) capitaniatos per a localidat de Tierrantona. En sud de la sierra de l'Entremont y d'o tozal de Trillo, as garroteras partidas que perteneixón a os municipios de Clamosa y Trillo, en l'actualidat compresos en o municipio d'A Fueva, tienen valletas per a on que i baixa os barrancos de Clamosa y O Salinar, que afluyen en l'entibo de Lo Grau que ha cacegato lo corso d'a Cinca en ista part per en sud de l'Entremont.
Viello Sobrarbe
En a metat meridional de Sobrarbe, en ueste d'o río Cinca se troba la subcomarca que se conoix tradicionalment como «Viello Sobrarbe», en a que historicament diz que naixió lo condau medieval, y que como A Fueva de Tierrantona y a Ribera de Mediano puede asimilar-se a la depresión intrapirinenca, que ixo ye, lo espacio que i ha d'entre as sierras interiors y as sierras exteriors pirenencas.
Con denominación de Viello Sobrarbe s'agrupan tres cuencas hidrolochicas que drenan a subcomarca en tres direccions: norte, este y sud. A primer ye a semi-meseta de Buil, con poblacions como A Torriciella y Buil, y que corresponde con a cuenca hidrolochica de lo río Ena, que desaugua en dirección norte en o río Ara aman de Guaso. Ista semi-meseta tiene una altitut en elevación muit poco sensible anque cuasi constant, con bels tozals y arias de terreros intercalatas, y culmina en dirección a L'Arcusa, aman de Castellaz, a on que i naixe l'Ena. Se troba deseparata de a val d'o río Cinca per o modesto sarrato de Bruello, y de a val de l'Ara per as sierras de Sieste y de Guaso.
Estrictament en sud de la fondonada de Buil se troba la val d'o río Susía, una vegada se trescruza lo modesto sarratet que i ha per alto de L'Arcusa, con una discreta altitut que ronda os 1.000 metros sobre o nivel d'a mar, pero que representa a culminación de la semi-meseta de Buil y a la vegada la divisoria d'entre a dita semi-meseta y a val d'o Susía. Ista valleta incluye localidaz que fan parte d'o municipio de L'Aínsa (como Castillón, L'Arcusa, Mondot u Elsón) y d'o municipio de L'Abizanda (Lamata). O Susía desemboca en a Cinca en o Mesón de Ligüerre, per lo que creya una baixant moderata y muit solana, rica en formacions de terrero y d'especial interés cheolochico y cheomorfolochico, que limita en sud con a sierra d'Elsón u «de Sant Benedet», a cual concabe la penya Arrueba (1.107 m) y os puertos de «l'Alto'l Pino» (857 m) y de Sant Crapás (810 m); limita tamién en este con os altos de l'Eripol, y en norte y nort-ueste con os mes discretos que son os sarratos de L'Arcusa (ya mencionato) y de Pelegrín y A Capana.
A muga mes meridional d'a comarca de Sobrarbe la estableixe a foz d'o río Vero, en sud de Lecina, que s'adintra en o termin municipal d'Alquezra, que ya fa parte d'a vecina comarca d'o Semontano de Balbastro. En sud de la penya Arrueba, en a baixant de solano de la sierra d'Elsón, se troba la población de Suelves, que anque fa parte d'o termin municipal de Barcabo, se troba fisicament en a cuenca d'o barranco de La Llastra, per alto de Naval, localidat dende a que ye millor accesible que no dende Barcabo, per lo que puede considerar-se que fa parte cheograficament de lo Semontano de Balbastro anque politicament Suelves sía adscrito a un municipio sobrarbenco.
Val d'o río Balcez
O río Balcez (que mes t'adebant, en o Semontano, recibe o nombre d'"Isuela") naixe en os arredols d'o Mesón de Fuevola, en as estribacions sud-orientals de la sierra d'O Gabardón y en as inmediacions de lo puerto de Sarrablo, adintro d'o termin municipal de Boltanya, y pasa dimpués una parte d'o termin municipal de L'Aínsa-Sobrarbe. Esnaviesa bels 17 km adintro d'a comarca de Sobrarbe, con una trachectoria cuasi paralela a la d'o río Vero, anque deseparata d'ixe per a sierra que forman o tozal d'As Bellostas (1.297 m) primer y o tozal de Surta (1.348 m) dimpués, per lo que no tiene guaire comunicación con a vecina val d'a Tierra de Buxo, ni se puede decir que faiga parte de lo Viello Sobrarbe.
O naixedero se troba en una cul discreta que fa la suya val, delimitata en norte per a Penyarrueba de Napinals (1.683 m), zaguer altura d'a sierra d'O Gabardón, as baixants occidentals d'o sarrato de Puimorcat y As Bellostas, o tozal de La Plana (1.392 m) per alto de Torrulluela, y o collato de Sant Póliz.
Anque o río bien luego se fica en un barranco fondo, en as baixants que l'arrodeyan se troban cualques asentamientos que son Torrulluela de Lo Vico (despoblato), Torrulluela de La Plana (despoblato), Bagüeste (despoblato) y As Bellostas (9 hab. en 2010 ).
Dende Bagüeste y cara ta'l sud, o río Balcez s'encaixona en a foz d'o río Balcez, que como a foz d'o Vero tamién fa parte d'o Parque Natural d'a Sierra y as Foces de Guara. A foz ye cosirata en altura per a punta Forcas (1.540 m), que fa parte d'a sierra de Balcez, y o tozal d'Asba (1.441 m) que en ye de la sierra de Sebil.
Valleta d'o barranco de Mascún
O barranco de Mascún, afluent d'o río Alcanadre, naixe per pocos cientos de metros adintro de la comarca de Sobrarbe, en a curta distancia de la baixant meridional d'o collato de Sant Póliz que o termin de Boltanya pilla aman de lo despoblato d'Alastrué. Luego se mete ya en o Semontano de Balbastro, en o municipio de Biarche, y baixa dica achuntar-se con l'Alcanadre en Rodellar, a 7 u 8 km en sud, en pasando per os despoblatos de Sant Póliz y Letosa, y dimpués per Otín y mes t'abaixo Cheto d'antes d'arribar ta Rodellar.
D'entre os despoblatos semontaneses de Letosa y Otín, o barranco de Mascún traza una foz prefunda, considerata una d'as mes espectaculars en o Parque de Guara.
Val de l'alto Alcanadre
O río Alcanadre tamién naixe en a comarca de Sobrarbe, anque per bels 2,5 km. O suyo naixedero ye a poca distancia de lo despoblato de Matidero, en o termin municipal de Boltanya. O río baixa per una valleta delimitata en este per a serreta de Baibals (1.389 m, en Sobrarbe) y per l'ueste per a sierra d'Aineto (Alto Galligo) dica que, en habendo recibita l'augua d'os barrancos de Cardito y de Fuset mes t'abaixo de Bara, s'adintra en o Semontano de Balbastro per a foz de l'Alcanadre, que ye d'entre a dita sierra Lupera y o tozal Cabeza (1.870 m) d'a sierra de Guara. Se tracta, pues, d'un aria en a que en poquez kilometros se troban as mugas d'as comarcas de l'Alto Galligo, a Plana de Uesca, o Semontano de Balbastro y Sobrarbe.
En a part sobrarbenca d'ista val se troba os lugars de Matidero, Miz y Bibán, toz tres en o termin municipal de Boltanya.
O Sobrepuerto
O Sobrepuerto ye una subcomarca natural situata a muita altitut, encaballetata d'entre as cuencas hidrolochicas d'o río Galligo y d'o río Ara, y rodeyata per un corrolde de puntas que s'enfilan d'entre os 1.500 y os 2.000 metros d'altaria sobre o nivel d'a mar, como son (en sentito antihorario) A Manchoya (2.034 m), O Pelopín (2.007 m), a punta d'A Erata (2.005 m), A Oturia (1.920 m), o Pueyo de Cortiellas (1.694 m), o tozal de Santa Marina (1.646 m) y o tozal de Berroi (1.658 m). En l'actualidat ye despoblata.
Anque administrativament se troba despartita d'entre la comarca de l'Alto Galligo y Sobrarbe, aproximadament a partes iguals, a realidat ye que cuasi o 90% d'a suya superficie se desaugua per lo barranco de Forcos, que de camín per Bergua baixa ta l'Ara. Nomas bel 10% d'a superficie, con o solo lugar sobrepuertano d'Ainielle, se drenan per o barranco d'Ainielle que ye afluent natural d'o Galligo. Ademés, tal como José Satué Buisán explicaba en o suyo libro «Memoria de un montañés» (Xordica Editorial, 2005), os naturals de Sobrepuerto guardaban muita relación con a val de Broto, mientres que, lo menos os d'Escartín, Basarán, Ciellas y Cortiellas, no baixaban ta Biescas, camín mes largo y duro, si que ta la feria de ganatos que se i feba. Manimenos, con motivo d'a festividat patronal de tot Sobrepuerto, que ye la romería de Santa Orosia, si que i gosaba puyar habitants de la val de Basa, como chent de Yebra, con a que Cortiellas tiene camín de ferradura tradicional.
En l'actualidat, d'os siete nuclios de población que omne puede identificar como propios d'o Sobrepuerto (Bergua y Ayerbe miran t'a val de Broto), nomás Otal, Escartín y Basarán perteneixen a l'achuntamiento sobrarbenco de Broto, mientres que Ciellas, Cortiellas y Sasa fan parte de l'achuntamiento de Yebra de Basa (Alto Galligo), y Ainielle perteneixe a Biescas (Alto Galligo).
Cheolochía
A comarca de Sobrarbe tiene a particularidat d'estar tota ella declarata Cheoparque, una figura especial ta la protección d'a naturaleza que s'adhibe a la presencia de dos Parques Naturals (Pocez-Maladeta y Guara) y un Parque Nacional (Ordesa) y os cualques cientos d'hectarias d'espacios protechitos per a Red Natura 2000 de la Unión Europea en o territorio comarcal, y que fa extensible cualques d'as propiedaz de protección d'ixes espacios a os mes de 2.200 km² que mesura la comarca. A presencia d'o Cheoparque de Sobrarbe u «Parque Cheolochico d'os Pireneus» dexiche unas especials politicas de conciliación d'entre o desarrollo economico y a conservación d'a naturaleza, que son chestionatas per un patronato que depende de l'administración d'a Comarca de Sobrarbe.
A declaración de lo Cheoparque obedeix a la particularidat cheolochica y cheomorfolocica d'a comarca, que ha estau obchecto d'estudio dende fa decadas per partes d'investigadors de diferents universidatz internacionals y espanyolas, y que ha servito ta lo millor estudio y comprensión d'os procesos hercinians y alpins que formón l'actual Pireneu, que cal recordar que ye una d'as mayors sierras d'Europa.
Con un percentache elevadismo d'o territorio comarcal ocupato con terrenos calsinosos, as formacions erosivas, os karsts y os modelatos hidricos constituyen un atractivo adicional de Sobrarbe.
Historia cheolochica
A historia cheolochica d'o que en l'actualidat ye Sobrarbe se remonta aproximadament a fa 450 millons d'anyos, en o periodo Ordoviciano d'a era Paleozoica, que ye de cuan s'ha puesto datar que se formón as rocas mes antigas d'o territorio. A par d'alavez, no i heba encara vida terrestre, y toz os organismos vivos se concentraban en a mar. D'ixe periodo cheolochico s'ha puesto rescatar restas d'almendrons de silicio, anque tansament en hai.
De lo periodo Siluriano, con bels 430 millons d'anyos, datan as pizarras muito mes abundants que s'han quitato tradicionalment en as vals septentrionals d'a comarca (como Bielsa y Chistau) ta cubillar os tellatos. En o Devoniano (fa ±415 - ±360 m.a.) se formó la penya calsinera antiga como a que se puede trobar en norte de Chistén, en o puerto de Plan.
En o plano paleontolochico, os fosils que amaneixen son muit escasos. Lucas Mallada describió Goniatites y Orthoceras (cefalopodos nautiloideus) en a val de Buixaruelo y tamién s'ha trobato trilobites en a val de l'Ara.
En as zaguerías d'a era Paleozoica, o proceso global de deriva continental causó a emersión d'o territorio actual dende os fondos marins dica formar-se un Primer Pireneu, enmarcato en o proceso que se conoix como orochenia herciniana. Ixe proceso aturó de forma cuasi fortuita (cal pensar en a duración de mils u millons d'anyos d'os procesos cheolochicos) o diposito de sedimentos que heba caracterizato lo Paleozoico, en o que cuasi toz os chacimientos sobrarbencos son de rocas sedimentarias marinas, y probablement, anque con o numer tan baixo de restas tan antigas que se puede trobar no i ha garra prueba que lo demuestre, s'inició un proceso inverso, d'erosión, tan frecuent en os territorios emerchitos.
Era Mesozoica
O Mesozoico conoixió cuasi de seguro ixe Pireneu primitivo emerchito, que debió d'existir d'entre lo periodo Permiano paleozoico y lo periodo Triasico d'o Mesozoico, anque i ha bien pocos datos de como heba d'estar. Se piensa, manimenos, que o grau de continentalidat habría augmentato muito en respective a lo Carbonifero, tot tornando-se una zona de disierto en o Permiano y o Triasico inicial.
O Triasico suposó tamién un tiempo de deriva continental muit marcata, a nivel global, pero que en a zona en a que actualment se troba Sobrarbe i significó un retroceso d'a formación montanyesa primitiva. En estirando-se tot lo territorio, fayó baixar as alturas y remató, en habe arredol de 200 millons d'anyos, con fer que o Primer Pireneu desapareixese, deixando una plana a lo primer y dimpués fendo que i amaneixese un brazo de mar cada vegada mes amplo. En tot ixe periodo, se formón grans dipositos salins, que son os que en tiempos historicos recients han feito posibles as expleitacions de salinas en o barranco d'o Salinar (Trillo), y en Salinas en a confluencia d'o Cinqueta con a Cinca. En o Mesozoico, cuasi toz os fosils corresponden a equinodermos y chicoz invertebratos marins.
Os dipositos de sedimentos marins mesozoicos son os materials que predominan en a cheolochía actual d'a comarca. O mantenimiento d'o territorio submerchito d'entre fa ±200 millons d'anyos y ne fa bels 70 millons d'anyos pareix que ye un feito comprebato. Anque en tota ixa dilatación temporal, o mar que cubriba l'actual Sobrarbe tuvo variacions de prefundidat y temperatura. Per ixo, en o Cretacio y Paleoceno inicial se troba variacions substancials en as ampluras y naturalezas d'os diferents sedimentos, cuasi toz calsinosos, treito d'a famosa formación d'as «Areniscas de Marmorens», que resultan vesibles a meya altaria en as parez que muito dimpués, en o Pleistoceno, os glaciars excavarían en a val d'Ordesa y en a de Pineta.
En as zaguerías d'o Cretacio, fa 70–65 m. a., s'emprencipió lo periodo d'orochenia alpina que remataría dando lo Pireneu actual, en empuchando a placa africana contra la eurasiatica, y fendo que la que dica alavez heba estau una isla se tornase a Peninsula Iberica y fendo re-emerchir os fondos marinos prefundos como mar interior, plano, y con grans extensions de marismas en a posterior era Cenozoica.