cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Opel
O periodo d'entreguerras
En 1935 apareixe l'Olympia, modelo conmemorativo d'os Chuegos Olimpicos de Berlín 36. A l'anyo siguient apareixe o primer Kadett que se convierte en l'auto mas vendito d'Alemanya con 107.000 unidades fabricatas dica 1941. Antis d'a Segunda Guerra Mundial o dominio d'Opel en o mercato alemán yera granizo con una cuota d'o 40%.
Opel en Aragón
Open ye present en Aragón dende o anyo 1982 cuan prencipió a producción del Opel Corsa en a planta de Figueruelas.
thumb|250px|Opel Corsa D. thumb|250px|Opel Meriva
Preterito imperfecto de conchuntivo en bavaro
O preterito imperfecto de conchuntivo en bavaro (Konjunktiv Impeafekt) se fa servir ta esprisar situacions irreals, deseyos y requestas formals. Ye alto u baixo equivalent a o condicional simple en l'aragonés en aragonés.
Preterito imperfecto
En bavaro existe una forma compuesta y dica tres formas simplas (feble, fuerta y mixta) d'imperfecto de conchuntivo.
Formas compuestas
A forma compuesta de preterito imperfecto de conchuntivo ye formada con o verbo auxiliar doa en a suya forma d'imperfecto de conchuntivo y o infinitivo d'o verbo a conchugar. Un eixemplo de conchugación compuesta d'o verbo essn (en aragonés "minchar") ye:
Verbos febles y fuertes
En bavaro ye posible creyar a forma feble de qualsiquier verbo adhibindo a rematanza "-àd". Bi ha manimenos quatre excepcions de verbos que no tienen forma feble ni mixta:
Beluns d'istos verbos tienen diferents formas seguntes o dialecto:
Emplego
L'uso d'o imperfecto de conchuntivo en bavaro ye equivalent a os tiempos simples de conchuntivo II en alemán. En aragonés traduce a vegadas como pasato imperfecto de subchuntivo y atras como condicional simple. S'emplega en os siguients casos:
Heredia (Alaba)
Heredia ye un concello d'o municipio de Barrundia (Alaba). Tien una población de 63 habitants (2007) y ye a 25 km de Vitoria.
Curiosidaz
Yo l'orichen probable de l'apellito Heredia, común en a extremadura aragonesa, y en especial Teruel y a Comunidat d'Albarracín, on bi habió familias infanzonas y nobles ditas asinas como os Lope d'Heredia. A mes famoso d'estos linaches orichinarios d'a extremadura aragonesa estió o linache d'os Ferrández d'Heredia, que esdevinió una d'as principals familias nobles d'o Reino d'Aragón, reconoixita por Carlos I como grans d'Aragón en o sieglo XVI.
Heredia ye tamién un apellito común entre chitans espanyols porque un mainate espanyol d'entre os sieglos XIX y XX teneba bels treballados chitans que prenioron o suyo apellito.
Gran Hongría
thumb|250px|O [[Reino d'Hongría en 1918.]] A Gran Hongría (en hongaro:Nagy-Magyarország) ye un concepto politico irredentista que propugna a unificación de toz os hongaros u hongaro-parlants en un mesmo estato. Iste concepto politico naixe con a redota en la Primera Guerra Mundial de l'Imperio Austrohongaro y o consigüient Tractau de Trianon (1920) que quitó a o Reino d'Hongría mas d'un 70% d'o suyo territorio. Iste territorio fue atorgato a os nuevos estatos vecins de Checoslovaquia, Ucraína, Serbia, Rumanía, y Austria. Debito a iste tractau quasi 5 millons d'hongaros u hongaro-parlants quedoron dillá d'as nuevas mugas d'Hongría, y a-saber-las ciudaz hongaras fuoron absurdament dividitas por a metat quedando cada parti en un país diferent.
Politica d'estato
O Tractau de Trianon fue considerato como una liberación ta as nacions que viviban en l'Imperio Austrohongaro. Manimenos, a opinión publica hongara considera que o Tractau de Trianon no estió a solución chusta ta as nacionalidatz que viviban en a monarquía austrohongara, mas que mas ta os hongaros. En opinión d'os irredentistas, Hongría fue privata d'o 70% d'o suyo territorio oficial. Mientres a rechencia de Miklós Horthy o concepto d'a recuperación d'a Gran Hongría se tornó en politica d'estato con a que se buscaba refirmar a os hongaros que heban quedato difuera d'o estato hongaro resignatos a las nuevas mugas establitas, y que no heban estato modificata mientres tot un milenio dende a fundación d'o reino por Sant Esteban I en l'anyo 1000.
Pleito sobre Transilvania
thumb|250px|Pegallos reivindicativos d'a Gran Hongría. Dimpués d'a redota hongara contra l'Imperio Otomán, en a batalla de Mohacs de 1526, o Reino d'Hongría quedó dividito en tres partis: una baixo o control austriaco, una atra baixo o control turco y a tercera parti estió Transilvania, que se convirtió en un Prencipau autonomo aintro de l'Imperio Otomán. Transilvania, se mantenió alavez baixo o gubierno d'a nobleza hongara, y eventualment prencipió sin d'exito quantas guerras d'independencia anti-Habsburgo, ta mirar de reunificar o reino hongaro. Igualment mientres a Guerra d'os Quince Anyos, Transilvania s'alió con os alemans contra os turcos y continó con o suyo obchectivo reunificador y independentista.
Transilvania a o largo d'a suya historia estió un estato verdaderament multicultural, a on as tres prencipals nacions (hongara, székely y saxona) teneban os mesmos privilechios y importancia. Dimpués, obligatos a emigrar dende Valaquia, muitos rumanos pobloron o Prencipau, augmentando en una cantidat muit considerable a la ya existent en ista epoca. Posteriorment, os censos d'o sieglo XIX amuestran que a mayoría d'a población de Transilvania ya yera rumana.
Obchectivos actuals
Actualment bi ha quantas organizacions irredentistas que aspiren a cambear as mugas y creyar una Gran Hongría en a Unión Europea. Os irredentistas exichen a devolución de territorios d'atros países europeus como Austria (a rechión de Burgenland), Serbia (a rechión de Voivodina), Rumanía (a rechión de Transilvania), y Eslovaquia, que se quitoron a Hongría dimpués d'a Primera Guerra Mundial.
Sent Mamet
Sent Mamet (Sent Mamet en occitán, Saint-Mamet en francés y oficialment) ye una comuna occitana en o departamento francés d'Alta Garona, districto de Sent Gaudenç, cantón de Banyeras de Luixón y rechión d'Occitania.
A suya población ye de 499 habitants (1999) en una superficie d'11,16 km², con una densidat de población de 44,71 hab/km².
La Sèrra
La Sèrra (La Sèrra en occitán, Lasserre en francés y oficialment) ye una comuna occitana en o departamento francés de Pireneus Atlanticos, districto de Pau, cantón d'as Tierras d'os Luis y Tuquets de Vic Vilh y rechión de Nueva Aquitania. A comuna yera parte de l'antiga provincia de Biarn.
A suya población ye de 101 habitants(1999) en una superficie de 4,23 km², con una densidat de población de 23,88 hab/km².
Suiza
A Confederación suiza u Suiza (en alemán Schweiz; en francés Suisse; en italiano Svizzera; en rumanch Svizra) ye un Estato Federal situato en o centro d'Europa sin costas en a mar.
A suya población ye de 7.261.200 habitants en una superficie de 41.285 km², con una densidat de población de 176 hab/km². A suya capital se troba en a ciudat de Berna, anque a mayor ciudat d'o país por o suyo numero d'habitants ye Zúrich; antiparte, os centros financers d'o país se troban en as ciudaz de Zúrich, Basilea y Chinevra. Suiza tien muga con Alemanya, Francia, Italia, Austria y Liechtenstein. O país ha tenito una gran tradición de neutralidat politica y militar, razón por a que ye a seu de muitas organizacions internacionals (mesmo l'Organización d'as Nacions Unidas i tien una seu alternativa a la suya seu de Nueva York). O país no fa parte d'a Unión Europea, anque dende 2005 fa parte d'o espacio Schengen.
O suyo nombre ye una derivación d'o nombre d'un d'os cantons establidors d'a federación, "Schwyz" (en alemán stándard, "Schweiz"). Ye un d'os países más ricos y desembolicatos d'o mundo, con un Producto Interior Bruto de mas de 300.000 millons de dólars estausunidenses (estimación de 2009).
Etimolochía
D'una man, a palabra Suiza tien o suyo orichen en a ciudat de Schwyz, capital d'o cantón de Schwyz, uno os primers cantons que establioron a Confederación. Se considera que ixe toponimo tien o suyo orichen en a palabra de l'antigo alto alemán suittes, que ye un derivato de suedan, palabra que significa "cremar" en aragonés y que fa referencia a la crema d'as antigas selvas que se i fació ta devantar-ie casas y campos ta l'agricultura. Se considera que o nombre que se daba a ixa redolada remató por designar a tot o territorio d'o cantón y que dimpués d'a Guerra Suaba de 1499 o suyo significato s'enampló ta designar a tot o territorio de l'actual Suiza.
D'atra man, o nombre de Confederación Helvetica provién de l'antigo nombre d'o territorio mientres l'Imperio Romano, quan se conoixeba con o nombre d'Helvetia en relación con a tribu celta d'os helvecios (helvetii en latín) que i viviban dica a conquiesta d'o territorio por Roma.
Prehistoria
Se conoix a presencia mientres o Paleolitico Superior en o territorio de l'actual Suiza, seguntes indican os chacimientos arqueolochicos, de chicotz grupos humans de cazataires-recolectors (ye decir, que no conoixeban encara l'agricultura). Mientres o Neolitico, podemos trobar-ie grupos relacionatos con as viviendas palafiticas, aprofeitando-se d'os cuantos lacos que se puet trobar en o país.
Asinas, as culturas mas antigas conoixitas en a redolada son a cultura de Hallstatt y a cultura de La Tène (ambas culturas d'a Edat de Fierro), que gosan estar asociatas a os pueblos celtas. Ista segunda cultura recibe o suyo nombre chustament d'o chacimiento arquelochico de La Tène, que se troba situato en territorio suizo, a o canto d'o laco de Neuchâtel, a l'ueste de Suiza. Tamién se considera que a cultura de La Tène recibió influencias d'os asentamientos d'os etruscos en o centro y norte d'a peninsula italica, y que a traviés d'os etruscos tamién recibió aportacions culturals procedents de l'Antiga Grecia y d'as culturas d'a Mediterrania oriental.
Historia Antiga
right|thumb|250px|[[Chulio César y Divico, dirichent tribal d'os helvetios, s'entrevistan en o río Arar dimpués d'a redota d'os helvetios en a batalla de l'Arar.]] En o sieglo I aC, os helvetios, un pueblo celta, s'estendillaban por o territorio suizo, estando os suyos pobladors mas antigos que hue conoixemos. Iste pueblo dentra en a Historia quan arredol d'o 60 aC cuantos pueblos chermanicos preban d'instalar-se en a Galia y os helvetios s'adhiben a ixa gran migración, estando redotatos por Chulio César o 58 aC en a batalla de l'Arar y en a batalla de Bibracte y forzatos a reblar y tornar enta o suyo país. Arredol d'o 15 aC, tropas de l'Imperio Romano mandatas por Tiberio y por su chermano Druso (fillos adoptivos d'Augusto) conquieren o territorio y l'adhiben a l'Imperio en o marco d'as campanyas t'a conquiesta d'a cuenca alta d'o río Rin y d'os Alpes t'amillorar a esfensa d'Italia contra os pueblos chermanicos. O territorio pendeba adminitrativament parte d'a Gallia Belgica (y dimpués d'a Germania Superior), d'a Raetia y d'os Alpes Poenninae.
Mientres os sieglos I, II y III o país tenió una intensa romanización, con a construcción en o territorio d'un denso rete de vías romanas y de cuantos asentamientos de población, destacando-ie Aventicum (o centro d'o poder politico y militar romano en o territorio), Arbor Felix, Augusta Raurica, Basilea, Curia, Genava, Lousanna, Octodurum, Salodurum u Turicum. Tamién bi heba guarnicions militars en Tenedo y Vindonissa.
A meyatos d'o sieglo III, en 259, os alamans, una d'as tribus chermanicas, trescruzoron o limes u muga esfensiva de l'Imperio Romano y dentroron en o territorio de l'actual Suiza, espullando cuantas ciudaz y nuclios urbans. As lechions romanas reconquirioron o territorio suizo y recuperoron a muga d'o río Rin, pero l'emperador Galieno albandonó os ditos Agri Decumates, un territorio que feba de tampón entre Helvetia y os territorios d'os chermans, y l'actual Suiza esdevenió asinas un territorio de muga, con a inseguridat que ixo comportaba en ixe inte. Asinas, se tornó a devantar-ie as ciudaz espullatas, pero ista vegata as ciudaz yeran mas chicotas y por contra teneban millors sistemas d'esfensa y protección.
Cristianización y situación dimpués d'a pertenencia a Roma
A cristianización d'o territorio s'alazetó en o sieglo III y continó en o sieglo IV, establindo-se as primeras seus bispals en o sieglo IV u sieglo V. A seu bispal mas antiga se troba en Basilea, documentando-se a existencia d'a diocesi de Basilea en 246. Tamién se documenta una seu bispal en Martigny en 381 (tresladata a Sion en 585, estando l'actual diocesi de Sion), unatra en Chinevra en 441 (a diocesi de Chinevra) y un atra en Coira en 451 (l'actual diocesi de Coira). Tamién se conoix a existencia en Lausana d'un atra seu bispal en o sieglo VI.
Antiparte, con a cayita de l'Imperio Romano s'establioron en l'actual Suiza bellas tribus chermanicas: os burgundios s'establioron en o cantón de Jura, a cantos d'o río Roine y en as redoladas d'os Alpes a o sud d'o Laco de Chinevra; os alamans trescruzaron o río Rin en 406 y empecipió un proceso d'asimilación d'a población galo-romana d'a redolada. O reino de Borgonya fue absorbito por o reino franco en 534, y en 536 tamién s'anexionoron o territorio d'os alamans, a qui ya heban feito reblar en 496 en a batalla de Tolbiac en tiempos d'o rei franco Clodoveu.
Mientres o dominio burgundio o cristianismo s'estendilló por o territorio, y os reis burgundios i establioron cuantos monesterios; sindembargo en a parte de Suiza que heban conquiesto os alamans nomás bi heba que chicotas comunidatz cristianas ixeminatas, en mantener mayoritariament y cheneralizata istas chents o suyo paganismo ancestral. Tamién plegoron en ixe inte a Suiza monches procedents d'Irlanda, como Sant Columbán de Luxeuil u Sant Gall, estando ixos monches os reintroductors d'o cristianismo en os territorios alamans dende primerías d'o sieglo VII.
Edat Meya
left|thumb|250px|[[Alamanya y Borgonya Superior en l'anyo 1000, alto u baixo. {{legend|orange|Alamanya}} {{legend|green|Borgonya Superior}}]] Mientres o dominio d'o territorio por a dinastía carolinchia, se consolidó a predominancia d'o Cristianismo, y monesterios y seus bispals esdevenioron centros de poder politico territorial. En 843, por o tractau de Verdún, a parte occidental de l'actual Suiza (dita Borgonya Superior) s'adhibió a la Lotarinchia que controlaba l'emperador Lotario I, y a parte oriental de Suiza quedó baixo o control de Loís o Chermanico estando asinas parte d'os territorios que dimpués esdevenioron o Sacro Imperio Romano Chermanico. A muga entre ixos dos territorios en que quedó dividita Suiza yera o curso d'o río Aar dica o río Rin, en pasando a l'ueste de Lucerna y seguindo por o río Roine dica os Alpes amán d'o paso de Sant Gothardo.
A redolada teneba muita importancia ta Loís o Chermanico, qui ninvió a la suya filla Hildegarda a un monesterio que se i trobaba (o Fraumünster), que seguntes a leyenda heba establito Loís dimpués de trobar-se con un ciervo que portaba un crucifixo entre os suyos cuernos amán d'o lugar, a canto d'o laco de Zúrich; sindembargo, se conoix que iste monesterio yera anterior, habendo-ie citas documentals anteriors a 853.
En o sieglo X s'esboldregó o dominio carolinchio en o territorio, en confluir-ie as invasions d'os hongaros, que destruyoron Basilea en 917 y Sankt Gallen en 926, con as invasions d'os arabes, que espulloron a redolada de l'actual cantón d'o Valais en 920 y tornoron un atra vegata en 939. Nomás quan Otón I redotó a los hongaros en a batalla de Lechfeld en 955 os territorios de l'actual Suiza tornoron a pender d'o Sacro Imperio Romano Chermanico.
En 999, o rei Rodolfo III de Borgonya concedió o Valais como feudo a o bispe de Sion, y quan Borgonya dentró a fer parte d'o Sacro Imperio Romano Chemanico ixe feudo esdevinió o condau d'o Valais, anque ixes territorios fuoron gubernatos dende o sieglo XII por o ducau de Saboya. Antiparte, en o sieglo XII os duques de Zähringer (d'a Casa de Zähringer) recibiron d'o Sacro Imperio o control de buena cosa d'o territorio borgonyón, encluyindo-ie a mayor parte de l'actual Suiza que pendeba de Borgonya; os Zähringer establioron cuantas ciudaz en o país, destacando-ie Freiburg im Breisgau (hue en Baden-Wurtemberg, Alemanya) en 1120, Friburgo en 1157 u Berna en 1191. Con a muerte de Berchtold V de Zähringer en 1218, as ciudaz que heban establito esdevinioron independients de facto y s'ubrió una luita entre ixas ciudaz y dos poders que pretendeban conquerir-las, os duques de Kyburg y os Habsburgo. right|thumb|250px|En o [[paso de Sant Gothardo, o muderno Puent d'o Diaple (Teufelsbrücke) a traviés d'o paso de Schöllenen que substituye a l'antigo puent, que se veye en baixo.]] Mientres o gubierno d'os Hohenstaufen, os pasos ta trescruzar os Alpes (encluyindo-ie o paso de Sant Gothardo) esdvenioron d'importancia estratechica, esdevenindo iste zaguer paso un camín dreito dica Milán que encara enampló a suya importancia en 1198 con a construcción d'o Teufelsbrücke (o Puent d'o Diaple) en o paso de Schöllenen en o cantón d'Uri. En 1240 Frederico II d'o Sacro Imperio Romano Chermanico atorgó o Reichsfreiheit (ye decir, una situación churidica amanata a l'independencia aintro del'Imperio) a la ciudat de Schwyz ta dixar istos territorios baixo o contol imperial dreito sin de dependencias feudals interposatas, enamplando una situación que en 1231 ya prencipió o suyo fillo Henrique quan yera correchent y concedió o Reichsfreiheit a la val d'Uri. Antiparte, Unterwalden yera un territorio independient de facto, en depender a mayor parte d'o territorio de cuantos monesterios que esdevenioron independients dende 1173 mientres o reinato de Frederico I Barbarroya; y Zúrich esdevenió una ciudat libre y semi-independent en 1218.
Quan s'extinguió a casa d'os duques de Kyburg, os Habsburgo esdeveniron o poder politico dominant en os territorios a o sud d'o río Rin y establioron l'alazet d'a suya posterior predominancia, estendillando-se enta o Tirol y enta os territorios de l'actual Austria. Rodolfo I de Habsburgo esdevenió emperador d'o Sacro Imperio Romano Chermanico en 1273, y prencipió una politica expansiva militarment y politica, de traza que li caleba establir nuevos impuestos en as suyas antigas tierras patrimonials ta financiar-la, y en estar l'emperador prencipió tamién una politica de retallar a independencia politica d'as comunidatz semi-independients de Suiza. Antiparte, istos primitivos cantons luitoron tamién dende o sieglo XIII contra a influencia d'o condau de Saboya que dende o sud pretendeba estendillar-se enta os territorios suizos. Asinas, o bispe de Sion, sinyor feudal de bellos territorios mugants con Saboya mandó as suyas tropas a luitar contra os saboyanos, recibindo l'aduya ta ixa luita d'a ciudat de Berna.
L'Antiga Confederación Suiza
En ixas condicions, s'establió un organismo u millor dito una alianza, organismo que ye conoixito hue por os historiadors como Antiga Confederación Suiza, que reuniba ixas chicotas comunidatz semi-independients d'as vals alpinas y desembolicaba os suyos intreses comuns en temas como o libre comercio, guaranciando tamién a seguridat d'as rotas de comunicación comercials que trescruzaban o territorio enta os pasos alpins. Asinas, gosa considerar-se a Carta Federal de 1291, sinyata por as chicotas comunidatz rurals d'Uri, Schwyz y Unterwalden, como l'acta fundacional d'a muderna Suiza, encara que ye fácil que antis d'ixa calendata ya existisen alcuerdos parellans que hue no mos son conoixitos.
En 1353, a ixos tres cantons orichinals s'heban adhibito os cantons de Glaris y Zug y tamién as ciudaz de Lucerna, Zúrich y Berna, establindo-se asinas una unión de 8 cantons que perduró dica finals d'o sieglo XV, que obteneba d'a suya propia expansión contina as fuents d'a suya riqueza. Asinas, ta 1460 a Confederación teneba o control d'os territorios situatos a o sud y a l'ueste d'o río Rin plegando dica os Alpes. Amás, en 1499 as tropas d'a Confederación redotoron en a Guerra Suaba a l'alianza formata por os Habsburgo con a Liga Suaba, rematando ixa situación con una independencia "de facto" d'a Confederación respective d'o Sacro Imperio Romano Chermanico.
Aerodromo de São Jorge
L'aeropuerto de São Jorge (en portugués Aeródromo de São Jorge, codigo IATA: SJZ, codigo ICAO: LPSJ) ye un aeropuerto portugués que se troba situato en a isla de São Jorge, en a Rechión Autonoma d'Azores. L'aeropuerto poseye nomás que una pista, y a suya orientación ye 13-31.
Suiza
L'Antiga Confederación Suiza
Con todas istas anyadas de guerras, os suizos heban adquirito en Europa una gran reputación como militars y o suyo país, l'Antiga Confederación Suiza, teneba asinas fama d'invencible. Sindembargo, ista fama remató con a redota suiza (y que amás fació reblar a suya expansión) en a batalla de Marignano o 13 y 14 de setiembre de 1515 a mans d'as tropas aliatas de Francisco I de Francia y d'a Republica de Venecia, estando os suizos aliatos con Maximilián Sforza, duque de Milán. En rematar a guerra, os suizos plegoron a una semi-alianza con Francia, en virtut d'a quala y por o tractau de Chinevra os suizos ufríban os suyos servicios como mercenarios a Francia, mantenendo con ixe país un tractau de paz perpetua. Antiparte, a expansión en Suiza d'a Reforma protestant de Huldrych Zwingli provocó l'aparición de tensions en Suiza, con luita internas en 1529-1531. Dimpués d'un luengo periodo de neutralidat, en 1648 o diplomatico suizo Johann Rudolf Wettstein, delegato en as negociacions t'a signatura d'a Paz de Westfalia, logró que as potencias europeas reconoixesen a independencia d'a Confederación respective d'o Sacro Imperio Romano Chermanico y a suya neutralidat. En o plan interno, os sieglos XVI y XVII se caracterizoron por l'incremento d'a presión d'as grans familias suizas y por a crisi economica chenerata por a Guerra d'as Trenta Anyatas en Europa. Iste periodo de tensions remató en esclatar as tensions entre catolicos y protestants entre 1656 y 1712 dica a batalla de Villmergen.
As Guerras napoleonicas
En 1798, mientres as Guerras Revolucionarias francesas, as tropas d'a Primera Republica Francesa trencaron a neutralidat d'a Confederación Suiza y invadioron o país, imponendo-ie una nueva constitución centralista, que aboliba a división d'o país en cantons y os poders cantonals, establindo-se asinas a Republica Helvetica. Antiparte, sustrayoron a Suiza Mülhausen y a Valtellina. Por ixas sustraccions y en estar a nueva Constitución una imposición forana, que heba feito esdevenir de Suiza un estato titella, o nuevo rechimen yera muit impopular en o país.
Mientres ixas guerras, quan as tropas de l'Imperio Ruso y de l'Imperio Austriaco invadioron Suiza, o suyos habitants no luitoron chunto con l'Exercito francés como ciudadans d'a Republica Helvetica, sino que s'inhibioron d'a luita. En ixas condicions, en 1803 Napoleón Bonaparte alcordó con os dirichents suizos a dita Acta de Meyación, que restablía a existencia d'os cantons y lis tornaba cuantas competencias. En rematar as Guerras napoleonicas con a redota francesa, o Congreso de Viena de 1815 reconoixió a plena independencia de Suiza y tamién a neutralidat permanent d'o país. Tamién s'adhibiron a o territorio suizo os cantons de Chinevra, Valais y Neuchatel, conformando ya ta cutío as mugas de Suiza.
Tranformación en un estato federal
En 1847 esclatoron una atra vegata as tensions internas en o país, quan bellos cantons catolicos establioron una alianza de tipo conservadora, prencipiando en noviembre d'ixa anyada una guerra civil, a dita Guerra d'o Sonderbund, por o nombre (Sonderbund, "alianza separata" en alemán) d'ixa alianza. No estió una guerra cruenta, y amás sirvió t'amostrar a os suizos a necesidat d'una mayor unidat entre os cantons. Asinas, en 1848 a ciudat de Berna esdevenió a capital federal de Suiza, promulgando-se una Constitución prou muderna, que incluyiba elementos presos d'o modelo d'a Constitución d'os Estaus Unius, marcando asinas un camín enta o federalismo. A federación recibiba cuantos poders, quedando en mans d'os cantons os suyos asuntos propios internos, y establindo un Parlamento federal de tipo bicameral, con una Cambra baixa representant d'os ciudadans (o Consello Nacional de Suiza) y una Cambra alta (o Consello d'os Estatos de Suiza) ta representar territorialment a os cantons, en un modelo que gosan seguir a sobén os estatos federals. A tendencia centralizadora se completó con l'establimiento d'un sistema unico d'unidatz de mesura y de peso, y tamién, en 1850, con a creyación d'una moneda nacional, o franco suizo.
Primera Guerra Mundial
Mientres a Primera Guerra Mundial, Suiza mantuvo a suya neutralidat, neutralidat que fue respetata tanto por as Potencias Centrals como por os Aliatos. Ista neutralidat, compartita con os países escandinavos y con os Países Baixos, facilitó o papel de Suiza como transito de mercaderías enta l'Imperio Alemán, trencando (encara que muit limitadament) o bloqueyo establito por os Aliatos. A sola intervención destacata de Suiza en a guerra estió relacionata con a presencia en o suyo territorio de Lenin, qui en tornar a l'Imperio Ruso con aduya d'os alemans radicalizó o rechimen establito con a Revolución de febrero y desembolicó a Revolución d'octubre, fendo que Rusia albandonase a guerra y proclamando a Unión Sovietica.
Posguerra
En rematar a guerra, Suiza dentró en a Sociedat de Nacions, encara que ponió como condición ta dentrar-ie que o país quedase libre de qualsiquier requerimiento de traza militar por parte de ixa organización internacional, ta preservar a suya neutralidat. A Sociedad de Nacions teneba a suya seu en a ciudat de Chinevra.
Segunda Guerra Mundial
Tamién mientres a Segunda Guerra Mundial Suiza mantuvo a suya neutralidad. A Wehrmacht d'o Tercer Reich fació plans t'a invasión d'o país, pero nunca no los emplegó, parti por a politica de concesions que fació Suiza a los alemans, parti por as continchencias d'a guerra. Os simpatizants nazis suizos miraban d'adhibir o suyo país a Alemanya, pero tampoco no podioron fer-lo. A prensa suiza tenió mientres o conflito una posición critica respective d'o Tercer Reich. Antiparte, o país esdevenió un activo centro d'espionache d'ambos bandos, amás de tener un papel destacato en os contactos entre os Aliatos y o Tercer Reich. Tamién, en estar Suiza a seu d'o Comité Internacional d'a Cruz Roya, se reforzó o papel meyador d'o país.
División administrativa
A Confederación ye composata de 26 cantons: Os cantons son dividitos en 2.889 municipios. Cada cantón tien a suya propia constitución, poder lechislativo, gubierno y corz.
Esportes
200px|thumb| Viktor Röthlin campión d'Europa de maratón As dos organizacions esportivas prencipals son a Oficina Federal d'o Esporte, y o Comité Olimpico de Suiza.
En Suiza tienen as suyas seus a Federación Internacional d'o Fútbol (FIFA) y a Unión d'Asociacions Europeas de Fútbol (UEFA). A FIFA en Zúrich y a UEFA en Nyon.
Os esportes mes practicatos son os esportes d'hibierno, o fútbol, o tenis y o ciclismo.
Os esportistas mes destacatos son en o tenis Roger Federer y Martina Higgins, en o ciclismo Fabian Cancellara, Alex Zülle y Tony Rominger, en esquí o lechendario Pirmin Zurbriggen, en atletismo Viktor Röthlin y Andre Bucher.
Beluns d'os millors pilotos d'o Formula 1 y WRC tenen a suya residencia en Suiza como Michael Schumacher, Nick Heidfeld, Kimi Räikkönen, Fernando Alonso, Pedro Martínez de la Rosa, Lewis Hamilton y Sébastien Loeb a sobén per os baixos impostos
Competicions esportivas
Bi ha organizato beluns d'os mes importants eventos esportivos d'o mundo. Os Chuegos Olimpicos d'hibierno dos vegatas en Sankt-Moritz en os anyos 1928 y 1948, o Campionato Mundial de Fútbol de 1954, o Campionato d'Europa de Fútbol de 2008 chunto a Austria, y o Campionato d'Europa d'Atletismo de 1954 en Berna. Tamién ye a seu d'o Campionato d'Europa d'Atletismo de 2014 que se celebrara en a ciudat de Zúrich.
Llaunas
Llaunas u Las Llaunas (en catalán stándard Les Llagunes, en castellano Las Llagunas) ye un lugar a mán de Las Pauls y perteneixient a iste municipio, situato en a comarca de Ribagorza. En 1991 teneba una población de 1 habitant.
Dermatolochía
thumb|300px|Dermatolochía.
Llaunas
Cheografía
Situato a mán de lo río Baliera, a la dreita de lo barranco de Planas Royas, en lo camín d'Ardané. Lo solo habitant que i queda combina l'agricultura, ganadería y una casa de turismo rural, Casa Troguet.
Toponimia
Seguntes Günter Haensch ye Las Llaunas, seguntes Bienvenido Mascaray ye Llaunas y lo nombre oficial Las Llagunas ye una adaptación de lo sieglo XVI.
La evolución dende lo latín LACUNA da en aragonés central "Lacuna", en aragonés cheneral "Laguna", da "Llaguna" con palatalización de la L- en aragonés ribagorzano como veyemos en la microtoponimia d'Ansils. Manimenos se troba La Llauna como microtoponimo en Campo. Lo macrotoponimo Las Llaunas en Las Paúls contrasta con l'uso de Llacuna en catalán stándard.
Parla
Se i charra catalán ribagorzano.
Aria (desambigación)
Aria puet estar:
Usain Bolt
Usain St. Leo Bolt naixito de Trelawny (Chamaica), o 21 d'agosto de 1986), ye un atleta chamaicano especializato en prebas de velocidat. Actualment ye considerato como l'hombre mas rapido d'o mundo, por os suyos récords mundials en as prebas de 100, 200 metros lisos y relevos 4 x 100.
Estió campión olimpico en 100, 200 m lisos y en relevos 4x100 en Pekín 2008 y en Londres 2012, a mas a mas de campión d'o mundo en as mesmas prebas en Berlín 2009, de 200 y relevos 4x100 en Daegu 2011 y sub-campión en Osaka 2007 en 200 y relevos 4x100.
La Ribaza (Mont-reyal)
La Ribaza ye una loma de 984 metros d'altaria situada en lo termin municipal de Mont-reyal (provincia de Teruel). En lo suyo cabalto bi ha un vértiz cheodesico.
Toponimia
L'oronimo La Ribaza ye una derivación de riba con sufixo -aza y ye tamién lo nombre d'un mas y d'una partida de mont de lo termin municipal de Mont-reyal. Lo barranco que traviesa esta zona se clama "rambla de la Ribaza d'el Culebrero".
Santa Cruz de Yanguas
Santa Cruz de Yanguas ye un municipio castellanlionés, situato en a provincia de Soria. A suya población ye de 64 habitants (2006), en una superficie de 33,52 km² y una densidat de población de 1,91 hab/km².
Aeropuerto de Cam Ranh
L'aeropuerto de Cam Ranh ye un aeropuerto situato a 36 kilometros d'a ciudat de Nha Trang, 450 km a o norte de Ciudat Ho Chi Minh, en a provincia de Khanh Hoa, Vietnam. Ye una base d'uso civil y militar.
Destins
L'aeropuerto de Cam Ranh tién connexions con as siguients ciudaz:
Lespièla
Lespièla (Lespièla en occitán, Lespielle en francés y oficialment) ye una comuna occitana en o departamento francés de Pireneus Atlanticos, districto de Pau, cantón d'as Tierras d'os Luis y Tuquets de Vic Vilh y rechión de Nueva Aquitania. A comuna yera parte de l'antiga provincia de Biarn.
Martina Hingis
Martina Hingis, naixita de Košice, Eslovaquia o 30 de setiembre de 1980, ye un tenista suiza que estió numero 1 en o ranking WTA en individual y en doples.
Lespièla
A suya población ye de 140 habitants(1999) en una superficie de 7,11 km², con una densidat de población de 19,69 hab/km².
Denui
Denui (Denuy en castellano) ye un lugar amán de Las Pauls y perteneixient a iste municipio d'a comarca de Ribagorza. En 1991 teneba una población de 26 habitants.
Cheografía
Ye situato en a Val de Castanesa u Baliera. Comprende o casal de Siscari.
Parla
Se i charra catalán.
Especulo
thumb|300px|Especulo feito de metal. thumb|300px|Especulo ye emplegau pa examinar a [[vachina.]]
Alins
Alins (en catalán Alins d'Isàvena) ye un lugar situau a 7 km de Las Pauls y pertenexient a este municipio de la comarca de Ribagorza. En 2011 teneba una población de 17 habitants.
Toponimia
Existe en Litera un lugar homonimo que en la toponimia oficial en castellano ha estau baptizau como Alins del Monte.
En la part de lo termin municipal de Las Pauls arredol d'Alins predominan los toponimos con fonetica catalana como ye normal, pero n'hi ha que siguen la fonetica aragonesa como Sarradiello, u que lo pareixen por tener -o final como El Faro y L'Entuixano (derivau de lo latín ostia, "puerta").
Cheografía
Alins ye situau en una zona alta entre lo Tussal de la Font, Sarradiello y La Tana, por d'encima d'una curva que fa l'Isabana auguas entalto de lo Congustro de Croqueta.
Luengas y parlas
Se i charra catalán de lo mesmo tipo que en Las Pauls. Espés d'Alto y Espés de Baix.
Aeropuerto de Da Nang
L'aeropuerto de Da Nang ye un aeropuerto situato a 3 kilometros d'a ciudat de Da Nang, 1.000 km a o norte de Ciudat Ho Chi Minh, en a provincia de Da Nang, Vietnam. Ye una base d'uso civil y militar.
Destins
L'aeropuerto de Cam Ranh tién connexions con as siguients ciudaz:
Montauban de Luishon
Montauban de Luishon (Montauban de Luishon en occitán, Montauban-de-Luchon en francés y oficialment) ye una comuna occitana en o departamento francés d'Alta Garona, districto de Sent Gaudenç, cantón de Banyeras de Luixón y rechión d'Occitania.
A suya población ye de 481 habitants (1999) en una superficie de 6,02 km², con una densidat de población de 79,90 hab/km².
Valencia Club de Fútbol Femenino
O Valencia Club de Fútbol Femenino, a sobén conoixito como Valencia CF, ye a sección de fútbol femenín de l'equipe espanyol d'o mesmo nombre, con seu en a ciudat de Valencia. Fue establito en 1999 y chuga en a Primera División d'Espanya.
Erisué
Cheografía
Ye situato en una costera de la vall que se diz Solano.
Parla
Seguntes José Antonio Saura Rami la parla de los lugars d'Erisue, Sesué, Vilanova, Sos, Ramastué, Arasán, Llire, Urmella, Bisagorri, Renanué, Gabás, Castillón de Sos, El Ru y Chía fan part de la zona B de l'aragonés benasqués, con plurals femenins en -as.
Judèth de Luishon
Judèth de Luishon (Judèth de Luishon en occitán, Juzet-de-Luchon en francés y oficialment) ye una comuna occitana en o departamento francés d'Alta Garona, districto de Sent Gaudenç, cantón de Banyeras de Luixón y rechión d'Occitania.
A suya población ye de 379 habitants (1999) en una superficie de 6,80 km², con una densidat de población de 55,74 hab/km².
Marcelino, pan y vino (cinta de 1955)
Marcelino, pan y vino (títol orichinal en castellano, en aragonés Marcelino, pan y vin, enguerada en Aragón con o suyo títol orichinal) ye una cinta de cine espanyol de cine de drama relichioso de l'anyo 1955 dirichida por Ladislao Vajda seguntes un guión adaptau por o mesmo Ladislao Vajda y por José María Sánchez Silva, l'autor d'a novela Marcelino, pan y vino de 1953. A banda sonora orichinal d'a cinta ye de Pablo Sorozábal, a dirección de fotografía d'Enrique Guerner y la producción cinematografica ye ta las productoras Chamartín Producciones y Distribuciones y Falco Film. L'elenco d'actors principals d'a cinta ye formau por Pablito Calvo, Rafael Rivelles, Antonio Vico, Juan Calvo, José Marco Davó, Juanjo Menéndez, Joaquín Roa, Mariano Azaña, Isabel de Pomés, Rafael Calvo, Antonio Ferrandis, Joaquín Vidriales, José Nieto, Fernando Rey, Josefina Serratosa y Rufino Inglés.
A cinta s'ambienta en o sieglo XIX (aparentment en os anyos posteriors a la Guerra d'o Francés) en bel lugarón de l'actual provincia de Segovia y se rodó en La Alberca (provincia de Salamanca), El Espinar (provincia de Segovia) y Aldeavieja (Santa María del Cubillo, provincia d'Ávila). Conta la historia d'un ninón, Marcelino, que en rematar a guerra queda uerfano y l'acullen y crían os monches d'un convento dica que bel día Marcelino troba la imachen d'un Cristo en una falsa d'o convento y principia a charrar con él. Se tracta d'una cinta con a-saber-lo d'exito en o suyo enguero y que recibió cuantos premios nacionals en 1956 en a 11ena edición d'as Medallas CEC (6 medallas, encluyendo-ie la Medalla CEC a la Millor Cinta) y tamién l'Onso d'Archent en a 5ena edición d'o Festival Internacional de Cine de Berlín y una mención especial ta Pablito Calvo en a 8ena edición d'o Festival Internacional de Cine de Canas.
Asterix (personache)
Asterix (en francés Astérix) ye un personache de ficción que apareixe en os cómics d'a serie Asterix y o protagonista d'o cómic d'o mesmo nombre. Va quasi siempre acompanyau por o suyo amigo Obelix. O suyo nombre en francés se pronuncia igual que a palabra astérisque, que significa asterisco.
thumb|left|200 px|Asterix (debant) y o suyo companyero [[Obelix (dezaga) en un mural de Bruselas.]] O recurso d'a parella que resalta os contrastes ye usa de forma sobrebuena en os cómics d'Asterix y chunto con Obelix representa como atras en la literatura (Don Quixote y Sancho Panza, 'O Gordo y o Flaco'...) diferents puntos d'anvista de l'acción a la que dan vida y permiten continidat a traviés d'os suyos dialogos.
En contraposición a Obelix, Asterix ye baixo, serioso, intelichent, astrucioso, estuto y nomás adquiere una fuerza immesurable en beber a poción machica que para o druida Panoramix, a diferencia de Obelix que poseye ixa fuerza de forma permanent por haber-ne cayiu de nino en a marmita d'a poción.
O personache amuestra a suya ternura y mesmo o suyo amor u atracción sexual d'una forma idilica: aprecia a os ninos y a las mesachas y s'enamora solo platonicament, plegando a esperimentar gran rubor debant de muestras d'afecto u atención tan simplas como un pochón en o caixo u en a frent.
A violencia s'espresa siempre en a suya variant comica tradicional a on tot y con os inmensos golpazos y grans vuelos que efectúan os personaches por os trucos que les propinan os protagonistas nunca i hai muertos, encara que s'amuestran esplicitament moraduras, uellos moraus y atras contusions y consecuencias d'a luita.
Asterix represienta a victoria de David cuentra Goliat dende a primera pachina d'os suyos libros a on siempre se recuerda que a suya aldeya ye a unica d'a Galia que resiste a l'invasor. Tot y con a suya inexactitut historica, l'argumento afalaga, sin garra dubda, os sentimientos patrioticos d'os franceses.
A estructura d'os libros se desarrolla a partir d'un problema u dificultat que se le planteya a la tribu y que habrá d'estar resuelto por meyo d'una misión a desarrollar por os protagonistas que les levará a sobén a tierras lexanas y que resolverán en parte a traviés d'a estucia d'Asterix pero tamién por meyo d'a fuerza d'Obelix y o recurso a la poción machica. L'inevitable final ye a lifara a on minchan chabalins, arredol d'a foguera baixo l'árbol de l'aldeya, deixando ligau a o costau a Aseguranzatorix, o bardo d'a tribu, pa evitar sentir as suyas horribles cancions.
En definitiva Asterix represienta un heroi clasico: intelichent, audaz, astuto, valeroso, humano, gran amigo y vecín, leyal con o suyo chefe, honrau y pacient siempre disponible pa desfer enredons, reyalizar viaches epicos, aduyar a las damas u servir a la suya chent.
Caracterización
A suya voz en as versions orichinals d'as cintas d'animación fue feita por Roger Carel en toz os títols dende 1967 dica 2014.
Lo Luc e Armau
Lo Luc e Armau (Lo Luc e Armau en occitán, Luc-Armau en francés y oficialment) ye una comuna occitana en o departamento francés de Pireneus Atlanticos, districto de Pau, cantón d'as Tierras d'os Luis y Tuquets de Vic Vilh y rechión de Nueva Aquitania. A comuna yera parte de l'antiga provincia de Biarn.
A suya población ye de 105 habitants (1999) en una superficie de 5,85 km², con una densidat de población de 17,95 hab/km².
Demografía
2007: población provisional seguntes o INSEE.
Gara
thumb|250px|Gara de [[Zaragoza-Delicias]] 250px|thumb|Gara internacional de [[Canfranc]] Una gara u estación de ferrocarril ye o punto d'acceso de viachers y mercaderías d'o ferrocarril, a sobén con as instalacions adicionals ta las operacions ferroviarias.
Bi ha garas de pasachers u viachers y garas de mercancias.
Aintro d'una gara bi son os andadors por a on pasan os viachers y as vias por a on pasan os trens.
Etimolochía
A palabra gara ye un ampren d'o francés gare a traviés d'o gascón. No gosa emplegar-se en toz os dialectos de l'aragonés.
Santa Teresa Club Deportivo
O Santa Teresa Club Deportivo ye un club de fútbol femenín espanyol, con seu en a ciudat de Badajoz. Fue establito en 1998 y chuga en a Primera División d'Espanya.
Cièr de Luishon
Cièr de Luishon (Cièr de Luishon en occitán, Cier-de-Luchon en francés y oficialment) ye una comuna occitana en o departamento francés d'Alta Garona, districto de Sent Gaudenç, cantón de Banyeras de Luixón y rechión d'Occitania.
A suya población ye de 222 habitants (1999) en una superficie de 10,59 km², con una densidat de población de 20,96 hab/km².
Valencia hispanica
{{Taxobox_image | image = {{Taxobox_end}}
O zamaruco (Valencia hispanica) ye un peix que vive en os almarchals litorals de l'este d'a Peninsula Iberica, estando un endemismo iberico.
Morfolochía
Quasi no plega a os 8 cm de largura. Tien unos dients mandibulars con nomás un cabo disposatos en bellas ringleras y una color entre marrón claro y amariello. Os masclos tienen os filos d'as aletas de color narancha.
Habitat
Se troba en almarchals litorals y manantials con augua limpia.
Constumbres
Va en cardúmens y s'alimenta d'insectos y as suyas larvas.
Estato de conservación
Ha estato en serio periglo de desaparición, pero agora se ye recuperando. Por un tiempo se deciba que yera redueito a 3 enclaus, uno d'ellos l'Almarchal de Peniscola, que yera desapareixendo por una feroz especulación urbanistica. En atras arias d'a suya distribución ixa especulación lo heba feito desapareixer por a desecación d'os almarchals litorals, contribuindo en menor medida a contaminación y a captura por os coleccionistas u aficionatos a los aquarios.
Zoonimia
En aragonés a palabra zamaruco se fa servir como faltata y tamién pa dicir "cullarón" u "peix parexito a lo cullarón", y de feito un parient introdueito d'o zamaruco, a Gambusia se diz asinas en a provincia de Uesca. D'a Gambusia, d'o fartet, d'o fundulo y d'atros peixes pareixitos en anglés se'n diz killies y se troban amplament distribuitos por rechions tropicals y subtropicals, en especial en America.
En catalán samaruc se diz en o Delta de l'Ebro y Castellón, arias d'influencia aragonesa, por lo que puet estar un aragonesismo no reconoxito como tal. De feito Peniscola estió en poder de caballers aragoneses y ye on huei ye a mayor población mundial de zamarucos.
Marta Fernández Martín
Marta Fernández Martín (Zaragoza, 23 d'agosto de 1966) ye una politica aragonesa, deputada de Vox y Presidenta d'as Corz d'Aragón dende o 23 de chunio de 2023.
Conchuncions de tiempo en aragonés
As conchuncions de tiempo en aragonés se fan servir pa introducir unas proposicions subordinadas temporals, que indican circunstancias que preceden, siguen u acompanyan a l'acción d'a proposición principal.
Un adverbio de tiempo seguiu d'a conchunción u relativo que forma locucions conchuntivas de tiempo.
As conchuncions y locucions conchuntivas de tiempo van seguidas d'un verbo en indicativo u en subchuntivo. A tendencia cheneral ye que si s'expresa o pasau u o present o verbo va en indicativo. Si lo que s'expresa ye o futuro, o verbo gosa ir en subchuntivo. Manimenos, pa expresar una acción futura en aragonés medieval tamién se feba servir o futuro simple d'indicativo, y encara queda vestichios d'este antigo uso en belsetán, y sobre tot en benasqués dezaga de quan en as subordinadas temporal de posterioridat.
Anterioridat
L'anterioridat s'expresa con locucions conchuntivas como antes que y dica que seguidas d'un verbo en subchuntivo:
Simultaneidat
A simultaneidat se puede dividir en simultaneidat simple, simultaneidat momentania, simultaneidat de duración, simultaneidat progresiva y simultaneidat concomitant.
A simultaneidat simple y a simultaneidat momentania s'expresan con conchuncions como quan y mentre que seguidas d'un verbo en indicativo:
A simultaneidat progresiva se puede expresar con a mesura que:
A simultaneidat de duración se puede expresar con entre que/d'entre que y mientras que/mientres que/mentre que:
Arroba (simbolo)
right|thumb|120px|Arroba seguntes a tipografía Arial.
Conchuncions de tiempo en aragonés
Posterioridat
A posterioridat s'expresa con conchuncions y locucions conchuntivas como quan, malas que, dimpués que, dende que, ecetra. A conchunción quan puede ir seguida d'o futuro simple en benasqués, lo que ye un herencio d'usos antigos en aragonés medieval comuns con as luengas galorromanicas:
Arroba (simbolo)
L'arroba, @, ye o simbolo que s'emplegaba ta representar a unidat de masa dita arroba. En l'actualidat, conoixita por arroba u arredol, s'emplega en informatica ta indicar «en» (at en anglés) en as adrezas de correu electronico y atros servicios en linia que fan servir o formato usuario@servidor.
Conchuncions de tiempo en aragonés
Posterioridat
Si en a oración composada os tiempos son en futuro se puede fer servir a oposición futuro simple-futuro perfecto pa expresar l'orden temporal.
A locución conchuntiva dimpués que ye una d'as mes comuns, manimenos tiende a estar sustuita por dispués que:
Arroba (simbolo)
Orichen
left|230px|thumb|Taula de Ariza.
Conchuncions de tiempo en aragonés
Posterioridat
A locución conchuntiva dende que tamién ye común:
A locución conchuntiva malas que expresa una posterioridat immediata, l'acción d'a oración principal ye inmediatament posterior a d'a proposición subordinada :
Arroba (simbolo)
Orichen
O periodico britanico The Guardian publicó que unos investigadors italianos heban trobato a primera representación escrita d'iste simbolo. Apareixió en una carta ninviata por un mercader italiano en l'anyo 1536, dende Sevilla enta Roma; en a carta se describe a plegata de tres barcos cargatos con tresoros provenients d'America: «Así una @ de vino, que es 1/13 de un barril, vale 70 u 80 ducados...». Manimenos, investigacions d'o historiador aragonés Chorche Romance troboron o simbolo de l'arroba en a taula de Ariza de 1448, en una dentrata de trigo en o Reino d'Aragón dende Castiella.
Bandera d'o Consello d'Aragón
A bandera d'o Consello d'Aragón estió a bandera oficial d'o Consello Rechional d'Esfensa d'Aragón entre os anyos 1936 y 1937.
En l'actualidat nomás se conoixe un eixemplar d'ista bandera, un chicot banderín d'auto, probablement perteneixient a l'auto d'o President d'o Consello Joaquín Ascaso. O banderín fue trobato por o coleccionista catalán Rubén Martínez, 75 anyos dimpués de que presumiblement un soldato faixista la furtase en a presa de Casp como indica a inscripción manuscrita que diz "cojida en Caspe el 17-3-1938"
A bandera se presentó en a ciudat de Casp, antiga capital d'o Consello, o día 19 de noviembre de 2011, dica alavez nomás se teneban evidencias de l'aspecto d'ista bandera por as descripcions que se feban en o boletín oficial d'o Consello d'Aragón.
Mostajon
Mostajon (Mostajon en occitán, Moustajon en francés y oficialment) ye una comuna occitana en o departamento francés d'Alta Garona, districto de Sent Gaudenç, cantón de Banyeras de Luixón y rechión d'Occitania.
A suya población ye de 180 habitants (1999) en una superficie de 2,30 km², con una densidat de población de 78,26 hab/km².
Tom Wopat
Thomas Steven "Tom" Wopat (9 de setiembre de 1951) ye una actor de voz estausunidense.