cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Marçans (Altos Pireneus)
A suya población ye de 44 habitants(1999) en una superficie de 2,77 km², con una densidat de población de 15,88 hab/km².
Ortacesus
Ortacesus (Ortacesus en sardo; Ortacesus, en italiano y oficialment) ye una comuna sarda en a provincia italiana de Cáller y rechión de Cerdenya, que feba parte de l'antigo reino de Cerdenya.
Hebreu medieval
L'hebreu medieval tien muitas caracteristicas que lo dintinguen d'atras formas viellas de l'hebreu. Istas afectan a la gramatica, a la sintaxi, a la estructura d'a oración y a bellas palabras que se basan en formas mas viellas.
Ortacesus
A suya población ye de 1.009 habitants en una superficie de 23,56 km², con una densidat de población de 42,83 hab/km².
Ròcalaura
Ròcalaura puet estar:
Aurín (desambigación)
Aurín puet estar:
Palanga d'o Voluntariau
A palanga d'o Voluntariau tamién dita palanga de Manterola, palanga de l'Almozara u mas popularment "El Pincho" ye una palanga piatonal que achunta os vicos zaragozanos de L'Almozara y l'Actur sin emparar-se mica sobre o río, inagurada o 24 d'abril de 2008. Tien una longaria de 277 metros, d'os que 230 metros son en trampo curvo e 47 en trampo recto. A palanga ye penchada por 46 tirants d'un mástel de 75 metros d'altaria, 4 d'amplo y 30º d'enclinación. A estructura ranca d'a marguin dreita d'o río, chunto a la carrera Sierra Vícor (amán d'o IES "Luis Buñuel"), y remata en un extremo d'o Meandro de Raniellas, chunto a la carrera Clara Campoamor.
Feita ta la Expo 2008, en tenió un presupuesto de 7'6 millons d'euros y fue disenyada por o incheniero Javier Manterola.
Penya Ronata
A penya Ronata ye un mont de 1.943 metros d'altaria situau administrativament en a muga entre os municipios de Biescas y Broto.
Hontoba
Hontoba ye un municipio d'a provincia de Guadalachara, en a comunidat autonoma de Castiella-La Mancha, Espanya. A suya población ye de 220 habitants (2004), en una superficie de 32,30 km² y una densidat de población de 6,81 hab/km².
Massanassa
Massanassa ye un municipio de la provincia de Valencia, situato en la comarca de lo Huerta Sud. La suya población ye de 8.325 habitants (2007), en una superficie de 5,60 km² con una densidat de población de 1.486,61 hab/km².
El Ru
El Ru u Elorrú (El Run en castellano) ye una población aragonesa d'a vall de Benás que perteneixe a lo municipio de Castilló de Sos, en a provincia de Uesca y comarca de Ribagorza.
A suya población yera de 40 habitants en 2018.
Cheografía
El Ru ye situato a 828 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, a una distancia de 129 km de Uesca, a capital d'a suya provincia.
Toponimia
En un texto d'o sieglo IX anterior a 872 i podemos leyer:
En o Cabreo de San Pedro de Tabernas de 1475 i leyemos Orrún. En un texto de 1586 ye Horrún. Seguntes una publicación d'a Federación aragonesa de Montanyismo o nombre tradicional ye Elorrú pero huei s'emplega El Rú.
Fotografía
right|thumb|250px|Una [[camara fotografica.]] A fotografía ye a tecnica de gravar imachens fixas sobre una superficie de material sensible a la luz basando-se en o prencipio d'a cambra escura. En a cambra escura se consigue prochectar una imachen captata por un lente u un conchuntos de lentes sobre una superficie, de forma que a imachen queda redueita de grandaria y puet veyerse correctament. Ta almadacenar ista imachen as maquinas fotograficas emplegaban dica fa bels anyos as peliculas sensibles, mientres que en l'actualidat s'emplega tamién sensors dichitals.
A fotografía puede estar clasificata baixo amás ampla denominación de tractamiento de imachens, y por isto, ha embelecato a cientificos y artistas dende os suyos empecipiallos. Os cientificos, sobretot, han aprofeitato a suya capacidat ta plasmar con precisión toda mena de cercunstancias y estudios, como los estudios sobre locomoción humana y animal d'Eadweard Muybridge (1887). Os artistas tamién han estato sedueitos por istos aspectos pero han tractau siempre d'ir por mas variatos camíns que a simpla representación foto-mecanica d'a realidat.
Etimolochía
A palabra fotografía procede d'o griego y significa "debuixar con a luz" (de photos = luz, y graphis = debuixo).
Aplicacions cientificas d'a fotografía
right|thumb|250px|Una [[astrofotografía de Saturno.]] A fotografía ha establito dende os suyos empecipiallos un medio de gran utilidat en a investigación cientifica. Gracias a lo suyo emplego a ran cientifico se tien a posibilidat de rechistrar fenomenos que no pueden ser alufratos dreitament, como por eixemplo aquels que se desembolican en tiempos muit breus (fotografía ultrarrapeda) u mui pandos (fotografía de baixa velocidat), aquels que escayecen a escala microscopica, aquels que afectan a rechions muit grans d'a Tierra u d'o espacio (fotografía aeria, orbital, astronomica), aquels atrabatas a radiacions no visibles a lo uello humán, ecetra.
Entre as mas importants aplicacions d'a fotografía en o campo cientifico destacan a fotografía ultrarrapeda y estroboscopica, a fotografía estereoscopica, a fotografía infrarroya y ultravioleta, a fotografía aeria y orbital u a fotografía astronomica.
Fotografía como arte
Cuan os conoiximientos en optica estieron pro enantaus, os pintors escubrioron a maniera de prochectar una imachen sobre una binza de papel con aceite. Lo que lis premitiba prener notas a escape con a ventalla d'una inversión d'a imachen y una reducción de grandaria.
Isto consona con a fuga d'o realismo en a pintura.
Mas tardi s'escubrioron tecnicas emplegando clara de uego que feban fesable lograr que a imachen por si mesma se quedara gravada en o papel. Ista tecnica se fue perfeccionando gracias a la replega d'o fenomeno quimico embrecato y a una contina prebatina con materials alternativos. Luego estió fesable tener una caixa con un papel fotosensible zaboyato d'a luz, un canyon con o que enfocar-la, y un tancador ta fer pasar a luz o tiempo pro ta que percutiese a la binza.
A fotografía como arte, ciencia y experencia humana fuoron evolucionando en paralelo mientres iste tiempo. En cuanto estió fesable fer d'a cambra un dispositivo móvil fácil de manullar apareixió a posibilidat d'influir en o espectador por meyo d'a posición d'a cambra y a suya enfiladura, lo que premitíba tresladar a subchectividat d'o fotografo a la fotografía, antimás d'ir construindo un luengache artistico.
O luengache artistico fotografico empecipió con l'herencio d'a pintura, sindembargo enampló a escape o suyo lexico gracias a la facilidat de fer enfiladuras estrimeras (picatos, contrapicatos,...) a captura d'o movimiento con largos tiempos de tancador, y a decisión de l'inte. A presión sobre o fotografo ta sinyalar a suya subchectividat en a fotografía forchó un luengache plen de sotilezas pero que s'entiende perfectament, mui dreito ta cualsiquier observador.
Hue en día la fotografía ye practicata por millons de personas en tot o mundo armatos con buenas maquinas fotograficas. Preferindo-se actualment as maquinas con una buena optica y muitas opcions que adhiban flexibilidat, fren a las maquinas enfiladas a lo gastador, a on a optica y o tancador ye manullada por a electronica restando a lo feito de fer una foto gran parti d'a suya imprebisibilidat. L'aparición d'as maquinas dichitals, maquinas mistas con vidio, y a fotografía en comarcas de realidat virtual complican, enriqueixendo, o esdevenidero d'iste arte.
Historia d'a Fotografía
right|thumb|250px|O primer resultato d'una fotografía de [[Joseph Nicéphore Niépce en 1826.]] En as pachinas adedicatas a la historia d'a Fotografía se realiza una estudio detallato que albarca dende os suyos empecipiallos dica o mesmo sieglo XXI y que incluye o estudio d'os diferents eventos, personaches y cheneros fotograficos que han influito en o desembolique d'istos dos sieglos d'a historia d'a fotografía.
Dreitos d'Autor
O Dreito de Autor considera a las imachens fotograficas a los fins de tutelar as imachens de personas u d'aspectos, alacez u feitos d'a vida natural u social obtenitas por meyo de l'emplego d'un procedimiento fotografico u enanto analogo.
Corresponde a lo fotografo, excepto en bellas cuestions relativas a los retratos fotograficos, o dreito exclusivo de reproducción, espardidura y venda. Sindembargo, si a obra ha estato obtenita en a bastida d'achuste de logamento de servicios u de treballo, tal dreito exclusivo corresponde a lo responsable d'o mandalexo actual. A duración d'os dreitos sobre a fotografía viene determinato por a normativa legal d'aplicación.
O Dreito tamién proteche a privacidat d'o subchecto fotografico. De feito, ye premitida a espardidura de fotografías sin o premiso d'o subchecto nomás en os casos de personaches publicos. En a resta d'os suposatos, o fotografo tetular d'a obra debe obtener o premiso d'o subchecto a la publicación y exposición publica.
Cheneros fotograficos
right|thumb|250px|Una [[cambra fotografica antiga.]]
Corvus (desambigación)
Corvus puet ser:
Hebreu samaritano
L'hebreu samaritano (עברית) ye un descendient de l'hebreu biblico seguntes lo prenuncian y escriben os samaritanos. S'emplega en a lectura d'o Pentateuco samaritano.
Caniella
thumb|right|250px|Una caniella humana. A caniella(d'o latín < cannĕlla) ye o segundo segmento d'as garras, que se troba d'entre o chenullo per a on s'articula con a cuixa, y o clavillar que l'articula con o piet. A caniella se baste sobre dos uesos, que son a tibia y o peroné.
Calandras
Si coincidiba l'orache de los dos días que correspondeban a lo mesmo mes, se podeba predicir que ixe mes de l'anyo vinient faría ixe orache.
En Castelserás y Torrociella d'Alcanyiz s'ha conservau lo nombre orichinal de Caliendas, evolución regular en aragonés de lo latín CALENDAS, (primer día de cada mes).
Gardnerianismo
O gardnerianismo ye a tradición mas antiga drento d'a Wicca, una relichión neopagana. Se clama asinas en honor a Gerald Gardner (1884 - 1964), qui la dió a conoixer en os anyos 50 cuán as zagueras leis contra a bruixería en Anglaterra fuoron abolitas.
Calandras
Las Calandras u Caliendas aragonesas equivalen a les tretzenades de zonas catalanoparlants y a las Cabañuelas castellanas, son en atras calendatas y que temporalment coinciden con las Tenporak bascas.
Belinchón
Belinchón ye un municipio castellanomanchego, situato en a provincia de Cuenca. Fa parte d'a comarca d'a Mancha de Cuenca.
A suya población ye de 363 habitants (2010), en una superficie de 79,73 km² y una densidat de población de 4,55 hab/km².
Mugas
O suyo termin municipal muga a lo norte con Estremera (provincia de Madrit) y Barajas de Melo, a l'este con Huelves, a lo sud con Tarancón y a l'ueste con Fuentidueña de Tajo (tamién en Madrit) y Zarza de Tajo.
Antigo Testamento
250px|right|thumb|[[Moisés seguntes Rembrandt.]] L'Antigo Testamento ye, ta muitos cristianos, o conchunto d'a primera parte d'os libros canonicos d'a Biblia. Ye formato por o Pentateuco, os libros historicos, profeticos y sapiencials.
Os libros, que forman a primera parte d'a Biblia cristiana, son os mesmos d'o Tanakh chodigo; bellas esferencias en l'orden d'os libros y a presencia u no de beluns deseparan a versión emplegata por os chodigos d'a Vulgata que ye a versión oficial d'a Ilesia Catolica, traducita a o latín dende a traducción griega anterior, la clamata Septuaginta. Os protestants no tienen beluns d'istos libros porque no son en o texto orichinal hebreu.
Os chodigos dividen os libros de l'Antigo Testamento en tres grupos: Torah (lei), Nevi'im (profetas) y Ketubim (escritos).
Conglomerant
Conglomerant ye un material que cuan s'hidrata se torna temporalment pastoso, y se solidifica adquirindo richideza. Os conglomerants son emplegatos como meyo d'unión d'atros materials, formando pastas clamatas morters u calsina.
En os conglomerants, a unión se produce por metodos quimicos. No cal confundir con os aglomerants, que son os materials capaces d'unir flecas d'una u cuantas sustancias y dar codesión a lo conchunto per metodos exclusivament fisicos.
Clasificación
Os conglomerants mes emplegatos son o cheso, o calso, y lo cimento. Se clasifican, seguntes a suya composición, en:
La Pobla Llarga
La Pobla Llarga ye un municipio de la provincia de Valencia, situato en la comarca de la Ribera Alta. La suya población ye de 4.420 habitants(2007), en una superficie de 10,1 km² con una densidat de población de 437,62 hab/km².
Mugas
Lo suyo termin muniicpal muga con os termins de Carcaixent, l'Ènova, Manuel, Rafelguaraf, Sant Joan de l'Ènova, Senyera y Castellón d'Exativa (en a mesma comarca).
Idioma bataharí
O bataharí (en arabe اللغة البطحرية) ye una luenga semitica relacionada con o mehrí y parlada por 200 personas en Yemen y Omán.
Sant Joan de l'Ènova
Sant Joan de l'Ènova ye un municipio valenciano de la provincia de Valencia, situato en la comarca de la Ribera Alta. La suya población ye de 448 habitants (2008), en una superficie de 1,9 km² con una densidat de población de 235,79 hab/km².
Mugas
Lo suyo termin municipal muga con Manuel, la Pobla Llarga, Senyera y Castellón d'Exativa (en la mesma comarca).
Santiago Lanzuela Marina
Santiago Lanzuela Marina naixiu de Teruel o 27 de setiembre de 1948 y muerto en Madrit o 16 d'abril de 2020, estió un politico aragonés, que estió president d'Aragón dende o 7 de chulio de 1995 dica o 2 d'agosto de 1999.
En aviento de 1988 dentró en o Partido Popular, o partiu politico a on que ha feito a suya carrera politica.
Feneixió o 16 d'abril de 2020 por a malotía COVID-19 entre a pandemia de 2020.
Senyera
Senyera puet referir-se a:
Andronico IV Paleologo
Andronico IV Paleologo naixiu de Costantinoble, Imperio Bizantín (hue Istambul, Turquia) o 2 d'abril de 1348 y morió en Selymbria o 28 de chunio de 1385, estió emperador de l'Imperio Bizantín dende 1376 dica 1379.
Se rebeló contra su padre cuan o soldán otomán Murad I l'obligó a reconoixer-li vasallache en 1373. Andronico fació liga con o fillo de Murad I, que tamién se rebeló contra su padre. Cuan as dos revueltas fuoron esclafatas Murad mandó cegar a lo suyo fillo, y demandó a Chuan V Paleologo que fese lo mesmo con o suyo fillo. Manimenos iste li cegó només un uello.
L'Olleria
L'Olleria (L'Olleria en catalán y oficialment, Ollería en castellano) ye un municipio valenciano d'a provincia de Valencia, situato en a comarca d'a Val d'Albaida. Fa parte d'o partiu chudicial d'Ontenyent.
A suya población ye de 8.709 habitants (2011), en una superficie de 32,2 km² y una densidat de población de 270,47 hab/km².
Cheografía
O lugar de l'Olleria se troba situato a 425 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, a una distancia de 16,3 km d'a ciudat d'Ontenyent, a capital d'o suyo partiu chudicial, y de 75 km d'a ciudat de Valencia, a capital d'a suya provincia y d'o País Valenciano.
Antonín Dvořák
Antonín Leopold Dvořák ( en checo), naixito de Nelahozeves (Bohemia, Imperio Austriaco, alto u baixo a una distancia de 40 km a o norte de Praga) o 8 de setiembre de 1841 y muerto en Praga (Bohemia, Imperio Austrohongaro) o 1 de mayo de 1904, estió un musico y compositor checo, uno d'os principals representants d'o movimiento cultural d'o Romanticismo en a musica y uno d'os principals compositors d'a segunda mitad d'o sieglo XIX, con gran influencia en o nacionalismo checo.
Garrulus
O chenero Garrulus ye constituito per tres especies de muixons paseriformes d'a familia d'es corvidos, comprendendo as especies que se podrían clamar gais d'o Viello Mundo.
Iste chenero se desapartó d'o chenero Corvus adintro d'o cual Carl von Linné heba clasificato en primeras as especies, reservando-se alavez o nombre Corvus només ta es muixons mes grandizos d'a familia d'es corvidos. As especies que componen Garrulus son:
Punta de la Cuasta
A punta de la Quasta ye una tuca pirenenca que se troba situada en o municipio de Montanui. Tien una altaria de 1.929 m.
Garrulus glandarius
250px|thumb| Garrulus glandarius
O gai u gayo (Garrulus glandarius (L., 1758) ) ye un muixón de mida meyana, d'entre 30 e 35 cm de lonchitut, con alas curtas y arrondoladas que no gosan a exceder es 60 cm d'amplaria. Como toz es corvidos s'alimenta d'animals chicoz, glans, lulos y altras fruitas, de manera omnivora. Ye un habitant caracteristico d'as selvas caducifolias.
Se conoix rapidament per as suyas caracteristicas colors marronosas u naranchencas en o cuerpo, con franchas blancas en as alas que se centellean caracteristicament a distancia cuan l'animal fui per entre la vechetación, mientres emit o suyo caracteristico chilo que li ha dato o nombre en aragonés; "gaik", que puet repetir-se y ye siempre estrident. As singulars tacas azuls que tien en as alas només son veyibles cuan l'animal ye posato a las brancas, y son una d'as partis clau d'a suya identificación.
O gai ye un muixón imitador, isto quier decir que emplega tiempos d'a suya vida en aprentar os cantos d'altras aves d'o suyo ambient, y finalment las emplega ta trafulcar-las y fer-las fuera d'o suyo territorio, fendo a sobén que istas creigan que lo territorio ye ocupato per altros animals d'a suya propia especie. Ista conducta ye singularment important con o canto de bellas rapinyadoras nocturnas, que en establir-se a lo suyo territorio, podriban significar un periglo ta lo chicot corvido.
Corvidae
Es corvidos (cientificament Corvidae) son una familia d'aus adintro d'a orden d'es Passeriformes, que inclui beluns d'es muixons mes grans d'o grupo. Son animals omnivoros, predadors de chicoz animals y minchadors habituals de fruita, lulos y simients, encara que las especies mes grans d'o grupo a sobén minchan carnuz d'animals muertos.
Rezmondo
Rezmondo ye un municipio d'a comunidat autonoma castellanoleyonesa d'a provincia de Burgos, situau en a comarca d'Odra-Pisuerga y partiu chudicial de Burgos.
Cheografía
A localidat de Rezmondo ye situada a 835 metros d'altaria sobre lo livel d'a mar, a una distancia de 63 km d'a ciudat de Burgos, a capital d'a suya provincia y d'o suyo partiu chudicial.
O suyo termin municipal ye trescruzau por o río Pisuerga.
Merlhèu
Merlhèu (Mérilheu en francés y oficialment) ye una comuna occitana en o departamento francés d'Altos Pireneus, districto de Banyeras de Bigorra, cantón d'a Val de l'Arròs y d'as Baïsas y rechión d'Occitania. A comuna yera parte de l'antiga provincia de Bigorra.
A suya población ye de 252 habitants (1999) en una superficie de 3,38 km², con una densidat de población de 74,56 hab/km².
Aurín
Aurín ye un lugar d'a provincia de Uesca, situato en o municipio de Samianigo, a o canto d'o río Aurín y amán d'a suya desembocadura en o Galligo. La suya población ye de 41 habitants (2016),
Molimentos
A Ilesia de Sant Istevan d'Aurín, una ilesia d'os sieglos XVII-XVIII adedicada a Sant Istevan, que ye la ilesia parroquial d'o lugar. Ye un edificio con nomás que una sola nau con una torre adosada de planta cuadrada.
Metatesi
Se diz metatesi (de lo griego μετάθεσις, "transposición") a lo cambio de puesto de los fonemas adintro d'una palabra.
Puet estar que dos fonemas cambien entre ellos lo suyo puesto y ye una "metatesi reciproca":
Puet estar que només que uno cambie de puesto y se'n diz "metatesi simpla", como ye en castellano:
Si en las metatesi simplas los fonemas son seguius, la metatesi se diz "metatesi en contacto", como en castellano:
Las atras metatesis que no son de contacto son "a distancia" y pueden estar reciprocas u simplas.
Las metatesis son comuns en las variants rusticas y/u vulgars de muitos idiomas. S'han dau en la evolución dende lo latín ta los idiomas neolatinos, y bi n'ha en las variants vulgars de los idiomas neolatinos (por eixemplo fragoneta a partir de furgoneta en castellano).
Metatesi en aragonés
L'aragonés tien metatesis como todas las luengas, y s'ha de destacar que no en tien en casos a on mantiene l'orden heredau de la radiz latina y atras luengas no:
Hortezuela de Océn
Hortezuela de Océn ye un municipio d'a provincia de Guadalachara, en a comunidat autonoma de Castiella-La Mancha, Espanya. A suya población ye de 78 habitants (2004), en una superficie de 20,05 km² y una densidat de población de 3,89 hab/km².
Chuan V Paleologo
Chuan V Paleologo (Ιωάννης Παλαιολόγος en griego, Ioannēs V Palaiologos en latín) ye naixiu o 18 de chunio de 1332 de Didymoteicho y morió o 16 de febrero de 1391 en Costantinoble. Estió emperador de l'Imperio Bizantín en tres periodos de tiempo diferents. Yera fillo d'Andronico III Paleologo y d'a suya muller Ana de Saboya (filla d'Amadeu V de Saboya y María de Brabant).
Gustav Mahler
Gustav Mahler, naixito de Kaliště, Bohemia, Imperio Austrohongaro (hue en a Republica Checa) o 7 de chulio de 1860 y muerto en Viena (Imperio Austrohongaro, hue Austria) o 18 de mayo de 1911, estió un compositor y director d'orquesta austriaco d'o Romanticismo, encara que cuan viviba nomás yera valorata a suya faceta de director d'orquesta.
Chuan V Paleologo
Cuan Chuan V s'asentó en a cadiera imperial a la muerte de su pai cuan teneba 9 anyos, l'Imperio se reduciba a Costantinoble, Tracia, Tesalonica y bella isla d'a mar Echea, (os atros territorios los heban conquiestos os serbios u bulgaros u yeran en a practica autonomos, como Morea). Chuan V miró l'aduya de Roma en 1355, 1366 y 1369.
Gustav Mahler
Dende 1897 dica 1907 estió o director d'a Opera Estatal de Viena.
Chuan V Paleologo
Plegó a fer actos protocolarios pa la profesión de fe catolica romana, y n'estos actos o suyo interprete estió Nicolau de Drenopoli, que dimpués treballaría pa Chuan Ferrández d'Heredia en o suyo taller de traductors.
En tiempos de Chuan V (1341-1391) os turcos otomans entroron en os Balcans ya de pa cutio, dirichius por Murat I y conquirioron Tracia, Filinopolis y Adrianopoli, preferindo dedicar-se a la conquiesta de territorios en os Balcans en cuenta de conquerir a ciudat de Costantinoble. Os turcos otomans iban abanzando en a conquiesta d'os Balcans, vencendo a los serbios o 15 de chunio de 1389 en a batalla de Kosovo y poco dimpués a los bulgaros.
Catalán maellán
Morfolochía
Os posesivos mon, ton, son, ma, ta, sa no s'emplegan y son substituyius por mi, tu, su:
Lexico
Bi ha aragonesismos como "plantaina" en cuenta de plantatge, "sartana" en cuenta de paella, "craba" en cuenta de cabra y o vocativo "fillo", (dicen fill cuan no ye vocativo). L'aragonesismo sartana ye curioso porque coincide con o cheso y ansotano (aragonés occidental), y contrasta con l'aragonés cheneral y ribagorzano sartén, con o que habría de tener millor conexión.
Aast
Aast ye una comuna occitana en o departamento francés de Pireneus Atlanticos, districto de Pau, cantón d'as Vals de l'Ossa y o Lagoin y rechión de Nueva Aquitania. A comuna yera parte de l'antiga provincia d'o Biarn.
A suya población ye de 190 habitants (1999) en una superficie de 4,75 km², con una densidat de población de 40,00 hab/km².
Cheografía
A comuna muga a o norueste con Sauvòla; a l'este con Ponson Dessùs; a l'ueste con l'enclave d'Altos Pireneus de Gardères; y a o sud con Gèr.
Demografía
Grafica d'evolución d'a población d'a comuna 1794-1999 en o Cassini.
Benimuslem
Benimuslem ye un municipio de la provincia de Valencia, situato en la comarca de la Ribera Alta. La suya población ye de 605 habitants (2007), en una superficie de 4,20 km² con una densidat de población de 144,05 hab/km².
Mugas
Lo suyo termin muga con Alberic, Alchezira y Carcaixent.
Manuel II Paleologo
Manuel II Paleologo, naixiu de Costantinoble, Imperio Bizantín (hue Istambul, Turquia) o 27 de chunio de 1350 y morió en o mesmo puesto o 21 de chulio de 1425, estió emperador de l'Imperio Bizantín dende 1391 dica 1425.
Encara que actuó como aliau menor y subchecto d'os otomans no podió impedir que prenesen Tesalonica en 1394, que invadisen dimpués Tesalia, Grecia y o Peloponiso y que encomenzasen o bloqueyo de Costantinoble. En 1396 fracasó a cruzata occidental antiotomana en Nicopolis y s'esperaba que os otomans prenesen Costantinoble. A invasión de Tamerlán en Asia la Chica fació que a presión otomana reblase y que Manuel II viachase ta Occident pa mirar aduya en 1400.
Encara que Manuel II consiguió recuperar Tesalonica y Morea a la tornata, no consiguió organizar a esfensa a largo plazo. En 1422 Costantinoble sufrió un primer setio a lo cual la ciudat sobrevivió, pero los turcos invadioron lo Peloponiso en 1423. Dimpués d'haber estau obligau a sinyar un humillante tractau, Manuel se retiró a un monesterio morindo en 1425.
Anne Ramsey
Anne Ramsey (nombre artistico d'Anne Mobley), naixita d'Omaha (Nebraska) l'1 de setiembre de 1929 y muerta en Los Angeles (California) l'11 d'agosto de 1988, estió una actriz estausunidense activa en o cine estausunidense dende primerías d'os anyos 1950 y con cuantos premios recibitos mientres a suya carrera cinematografica.
Sordillos
Sordillos ye un municipio d'a comunidat autonoma castellanoleyonesa en a provincia de Burgos, situau en a comarca d'Odra-Pisuerga y partiu chudicial de Burgos.
Anne Ramsey
D'entre a suya filmografía, se puet destacar as suyas interpretacions en as cintas White Mama (1980, Jackie Cooper), The Goonies (1985, Richard Donner), u Throw Momma from the Train (1987, Danny DeVito).
Sordillos
A suya población ye de 29 habitants (2007) en una superficie de 7,73 km², con una densidat de población de 3,75 hab/km².
Cheografía
A localidat de Sordillos se troba situada a 823 metros d'altaria sobre lo livel d'a mar, a una distancia de 44 km d'a ciudat de Burgos, a capital d'a suya provincia y d'o suyo partiu chudicial.
D'o suyo termin municipal en fa parte o lugar de Mahallos.
Rembrandt
Rembrandt Harmenszoon van Rijn u Rembrandt van Rijn y mas conoixiu simplament como Rembrandt, estió un pintor neerlandés, naixiu de Leiden o 15 de chulio de 1606 y muerto en Amsterdam o 4 d'octubre de 1669.
Rembrandt ye considerau como o mas gran pintor d'os Países Baixos, amás d'uno d'os prencipals pintors europeus d'a historia. A suya obra, d'o periodo barroco, ye imbricada en a historia d'os Países Baixos, porque a epoca d'a suya producción pictorica ye tamién a epoca d'explendor d'o dominio maritimo y comercial neerlandés.
Senyera (Ribera Alta)
Senyera ye un municipio valenciano d'a provincia de Valencia, situato en a comarca d'a Ribera Alta. Fa parte d'o partiu chudicial d'Alchezira.
A suya población ye de 1.188 habitants (2011), en una superficie de 2,05 km² con una densidat de población de 579,51 hab/km².
Cheografía
A localidat de Senyera se troba situata a 40 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, a una distancia de 50,6 km d'a ciudat de Valencia, a capital d'a suya provincia y d'o País Valenciano.
Se troba en a marguin dreita d'o río Albaida, un afluent d'o río Xúcar; por ixi bi'n ha habito cuantas inundacions, en estar amás a suya superfiece plana quasi de raso.
Mugas
O suyo termin municipal muga con Manuel, la Pobla Llarga, Sant Joan de l'Ènova y Castellón d'Exativa (en la mesma comarca).
Huertahernando
Huertahernando ye un municipio d'a provincia de Guadalachara, en a comunidat autonoma de Castiella-La Mancha, Espanya. A suya población ye de 66 habitants (2004), en una superficie de 51,53 km² y una densidat de población de 1,28 hab/km².
Chorche
Chorche u Chorchi ye un nombre propio masculino.
Etimolochía
Tiene como orichen o nombre griego Γεώργιος, formato per as parolas γε (tierra) e εργον (treballar), i o suyo significato ye: "o que treballa la tierra", a ormino fendo referencia a un viticultor u un chardinero.
Historia
En Occident, o nombre se conoixe rancando d'o sieglo X como consecuencia d'as cruzatas. O nombre s'espardió per a popularidat de Sant Chorche y a suya Leyenda Auria, leyenda que se farchó en as cortes europeas en o sieglo XIII.
En a Edat Meya, os caballers angleses acostumbraban d'entrar en batalla a lo chilo de "by George", encomandando-sen a Sant Chorche y demandando-ne emparanza como santo patrón d'os caballers. Huei a expresión contina emplegando-se, pero con o sentito de per toz os diaples. D'iguals trazas, entre os caballers catalans y occitans, s'usaba o chilo de guerra "Sant Jordi! Firam! Firam!"
O nombre ye estato un d'os mas emplegatos en os zaguers 1000 anyos, sobretot en os países de tradicción cristiana, y en abondan as traduccions y variants en buena cosa de luengas.
Nuràminis
A suya población ye de 2.822 habitants en una superficie de 45.29 km², con una densidat de población de 62,31 hab/km².
Cheografía
D'o suyo termin municipal fa parte o lugar de Villagreca.
L'Ènova
L'Ènova ye un municipio de la provincia de Valencia, situato en la comarca de la Ribera Alta. La suya población ye de 1.011 habitants (2007), en una superficie de 7,7 km² con una densidat de población de 131,3 hab/km².
Biblia
thumb|300px|Antiga Biblia en latín, en Malmesbury Abbey, Reino Uniu A Biblia (d'o griego τα βιβλία, que significa "os libros") ye o conchunto de libros canonicos de l'Antigo y Nuevo Testamento. Seguntes as relichions chodiga y cristiana, a Biblia transmite a Palabra de Dios.
L'Ènova
Mugas
Lo suyo termin muga con Manuel, la Pobla Llarga y Rafelguaraf (en la mesma comarca); y con Barxeta y Exativa (en la comarca de la Costera).
Lo Ciparuelo
Estió a zaguera prebatina de poblamiento que facioron os Sinyors u Duques d'Íxar. Perteneixió a os duques d'Alba (as propiedaz d'a casa d'Íxar pasoron ta la familia Alba).
Biblia
Os libros d'a biblia
A continación s'amuestra a lista de toz os libros d'a Biblia con as suyos respectivas abreviaduras:
Lo Ciparuelo
Ye l'orichen probable de l'apellito Ceperuelo que se troba n'Alcanyiz. Ye d'entre as pocas extensions forestals d'a desforestata comarca d'o Baixo Martín y por ixo en o sieglo XX yera un puesto tradicional de tallar lenya pa os d'Íxar y La Puebla d'Íxar.
Escarra
Escarra puet estar:
Manuel (Valencia)
A suya población ye de 2.625 habitants (2011), en una superficie de 6,00 km² con una densidat de población de 437,50 hab/km².
Cheografía
A licalidat de Manuel se troba situata a 40 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, a una distancia de 49,1 km d'a ciudat de Valencia, a capital d'a suya provincia y d'o País Valenciano.
Mugas
Lo suyo termin muga con l'Ènova, la Pobla Llarga, Sant Joan de l'Ènova, Senyera y Castellón d'Exativa (en la mesma comarca; y con Exativa (en la Costera).
Calsina
A calsina u calcina ye una mezcla de calso, augua y arena que s'emplega como mortero en construcción. Lo calso fa de conglomerant; cuan se seca la mezcla prene una constitución muito dura, pero menos que lo formigón.
Montgalhard (Altos Pireneus)
Montgalhard (Montgaillard en francés y oficialment) ye una comuna occitana en o departamento francés d'Altos Pireneus, districto de Banyeras de Bigorra, cantón de l'Alta Bigorra y rechión d'Occitania. A comuna yera parte de l'antiga provincia de Bigorra.
Calsina
Antigament s'emplegaba muito pa fer murallas, casas u como mortero que uniba los tochos u piedras.
Sierra Corija
La sierra Corija plega dica altarias de 1.267 m en Corija, seguida por La Penyuela (1.241 m).
Calsina
Denominacions medievals
La palabra calcina ya ye documentata en 1287 en Zaragoza y provién de lo latín CALIX, CALICIS (forma ultracorrecta de CALX, CALCIS), con sufixo -ina. En aragonés centro-oriental se pronuncia con s, calsina, por probable influencia de calso. En tantos sieglos d'uso en diferents textos lo significato que trobamos ye tanto de "calso vivo" como l'actual resultant d'haber-lo mezclato con augua.
Montgalhard (Altos Pireneus)
A suya población ye de 724 habitants(1999) en una superficie de 9,64 km², con una densidat de población de 75,10 hab/km².
Calsina
Denominacions medievals
Nombran la calcina como material de construcción en lo "Libro d'el Trasoro":
En textos aragoneses relativos a la construcción de la Puent de Piedra de Zaragoza parlan de calcina:
Un significato desconoixito ye en un texto que trobó Jean-Joseph Saroïhandy en 1905, unas Ordinacions de lo Rechimen de la villa d'Alquezra de 1648. Chesús de Mostolay crei que ye posible que siga un tipo de hierba que creix en terrens calsinosos, pero puet tamién indicar una versión de los actuals "residuos solidos urbans" entre los que se troban los residuos de la construcción:
En bel texto pareix tener lo significato de calso vivo salito de lo forno, como por eixemplo en lo sieglo XV en Mirambel:
Que ye con lo sentito que se manteneba en lo sieglo XVII en Zaragoza teneba tamién significato de
Denominacions tradicionals actuals
Ángel Ballarín Cornel documenta calsina como resultau de la deshidratación de la roca calsinera y da una indicación precisa sobre como se comporta cuan se rehidrata de nuevo:
En bellas zonas de lo Sobrarbe como A Buerda, Piarruego, Rebiella, Val de Bielsa, y Val de Vio, calsina ye lo calso muerto mezclato con arena (encara que Rudolf Wilmes en 1937 lo replegó como calcina por lo que fa a esta zaguera val, on tamién sintió calzo).
Manimenos lo significato de calsina que s'ha trobato estudiando l'aragónes de Penya Montanyesa y Viello Sobrarbe ye lo calso que se queda dentro de lo forno de calso u calsinar.
En arias aragonesoparlants actuals u antigas bi ha microtoponimos con la parola "calcinera" tan a lo sud como Abechuela, que pueden indicar antigas extraccions de roca pa fer calsina, ye dicir a on bi heba "roca calcinera".
En catalán alguerés, un calsinar u forno de calso se diz forn de calcina, pareixito a como se diz en benasqués (fort de calsina).
La Enciclopedia Espasa da como segundo significato pa calcina lo de roca caliza en luenga antiga, pero no indica en que zona d'Espanya se deciba.
Sierra Corija
Hidrolochía
La ladera nord-este desaugua enta l'arroyo Ruidero, tributario de lo río Carabán u Vigas, de la cuenca hidrografica de lo río Manubles. La ladera sudueste desaugua enta l'arroyo Penyalcázar, tributario de lo río Algadir.
José Arqué
Josep Arqué Ràfols, naixiu de puesto y calendata desconoixidos y muerto o 23 de setiembre de 1981 en lugar desconoixiu, fue un atleta catalán especializau en prebas de marcha atletica. Aconsiguió clasificacions destacadas en Campionatos d'Espanya, estando campión de 10.000 marcha en pista en l'anyo 1940, campión de 50 km marcha en 1944, segundo en 1952 y tercero en 1943, 1945 y 1953.
Horche
Horche ye un municipio d'a provincia de Guadalachara, en a comarca de L'Alcarria y comunidat autonoma de Castiella-La Mancha, Espanya.
A suya población ye de 2.491 habitants (2013), en una superficie de 44 km² y una densidat de población de 55,89 hab/km².
Toponimia
O toponimo Horche se puet interpretar a partir d'o latín HORTŬLU. ("huerto" con diminutivo -ULU).
Cheografía
Horche ye situato a 895 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, a una distancia de 12 km de Guadalachara, a capital d'a suya provincia.
Humanes
Humanes ye un municipio d'a provincia de Guadalachara, en a comunidat autonoma de Castiella-La Mancha, Espanya. A suya población ye de 1385 habitants (2007), en una superficie de 47,98 km² y una densidat de población de 28,86 hab/km².
Hueva
Hueva ye un municipio d'a provincia de Guadalachara, en a comunidat autonoma de Castiella-La Mancha, Espanya. A suya población ye de 138 habitants (2007), en una superficie de 32,75 km².
Río Aurín
L'Aurín ye un río aragonés d'a provincia de Uesca que naixe en l'ibón de Bucuesa y desemboca en o Galligo, amán d'o lugar d'Aurín y de Samianigo, capital sarrablesa.
L'Aurín ye un río chicot y dende o suyo naixedero dica la suya desembocadura nomás trescruza que lo municipio de Samianigo, baixando por a val d'Acumuer dica la val Ancha y recorrendo una distancia de 25 km. Pasa por os lugars d'Acumuer, Isín, Larrés y Aurín.
Oregón
Oregón (Oregon en anglés, prenunciau ) ye uno d'os 50 estaus d'Estaus Unius, situau a o norueste d'o país. A suya capital ye Salem. A suya población ye de 3.747.455 habitants (estimación de 2007), en una superficie de 255.026 km² con una densidat de población de 14,69 hab/km².
Cheografía
O estau d'Oregón muga a o norte con a Washington; a l'este con Idaho; a o sud con California y Nevada; y a l'ueste con l'oceano Pacifico. O río Columbia ye a mayor parte d'a suya muga a o norte, y o río Snake ye a mayor parte d'a suya muga a l'este.
O estau ye cubierto de selvas en o suyo tercio norte y en a suya mitat sud, encara que en atras arias bi ha disiertos en as planas de l'este d'o estau. En a costa de l'Oceano Pacifico, Oregón tien vulcans y cheleras, en a Cordillera Cascade
Historia
O 21 de febrero de 1819, o Territorio d'Oregón fue cedito por Espanya a os Estaus Unius, seguntes as clausulas d'o Tractau d'Adams-Onís. Dica 1846 o Territorio quedó chusmeso a control conchunto entre os Estaus Unius y o Reino Uniu. En 1846 se sinyó o Tractau d'Oregón, que marcó a muga en o paralelo 49º N: os territorios a o norte estioron ta l'actual Canadá, mientres que a o sud quedó o Territorio d'Oregón.
En 1853 o Territorio d'Oregón se dividió entre os actuals estaus de Washington (clamato Territorio de Washington) y Oregón.
Oregón estió o 33eno estau en dentrar en os Estaus Unius, o 14 de febrero de 1859, momento en o cual tamién perdió mas territorios en favor d'o Territorio de Washington.
Río Escarra
O río Escarra ye un río aragonés d'a provincia de Uesca que naixe en a punta Escarra y desemboca en o Galligo, en a localidat d'Escarriella, en o municipio de Sallent de Galligo.
Tien un entibo en a suya parti meya, dito tamién l'entibo d'Escarra. En o suyo recorrito fa politos saltos d'augua como o Saldo.
Toponimia
Gerhard Rohlfs relaciona iste toponimo con o gascón "escarrouè" y l'aragonés "escarrón", que se corresponden con o basco "askarra", que designa a la mesma especie d'árbol.
Seguntes William Dennis Elcock manimenos no ye tan claro l'orichen prerromano. L'anglés sinyala a o verbo "escarrar" d'orichen latín (EXCARRARE) y present tanto en aragonés como en occitán con o significau de "rascar, limpiar a borda" como fuent d'iste toponimo.
Hombrados
Hombrados ye un municipio d'a provincia de Guadalachara, en a comunidat autonoma de Castiella-La Mancha, comarca d'a Sinyoría de Molina-Alto Tajo y partiu chudicial de Molina d'Aragón (Espanya).
A suya población ye de 37 habitants (2013), en una superficie de 38,04 km² y una densidat de población de 0,98 hab/km².
Cheografía
Hombrados ye situato a 1.245 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, a una distancia de 156 km de Guadalachara, a capital d'a suya provincia.
Mugas
O termin municipal d'Hombrados muga con os termins d'Odón (provincia de Teruel), d'El Pobo de Dueñas, Castellar de la Muela, Morenilla y Campillo de Dueñas. Ye situato a 156 km de distancia de Guadalachara, a capital d'a suya provincia.
Corvus
O chenero Corvus (en latín, cuervo) ye constituito d'especies de muixons de grans dimensions, plomache per un regular negro (anque con excepcions) y con brilos metalicas, y d'habitos omnivoros. Muitas d'as suyas especies son reconoixitas como carnuceras habituals, y amés, se conoix que tienen muita intelichencia, habendo estato dos d'as especies d'o chenero estudiatas en importants treballos d'etiolochía. Per eixemplo, o cuervo de Nueva Caledonya (Corvus moneduloides) ha estato estudiato en zagueras per estar a unica especie d'au conoixita que fa ferramientas ta aconseguir l'alimento.
Toz es continents (menos Sudamerica) y a-saber-las islas ocianicas tienen representants entre as 40 especies d'o chenero.
Evolutivament, se crei que es muixons d'iste chenero amaneixión en Asia central, y que dimpués s'estendilloron per es altros continents, plegando-bi per l'este a traviés de l'Atlantico ta Norteamerica d'Alaska ta Mexico, y tamién Europa, Africa y Ocianía.
As suyas midas varían entre muixons poquet mes grans que una paloma como es gais d'o Viello Mundo, ta animals como lo Cuervo d'a rechión palearctica y es grans cuervos de pico grueso d'as altiplanas etiopes.
Illana
Illana ye un municipio d'a provincia de Guadalachara, en a comunidat autonoma de Castiella-La Mancha, Espanya. A suya población ye de 775 habitants (2007), en una superficie de 94 km² y una densidat de población de 11,36 hab/km².
Cheografía
Illana se troba en un baixant d'a sierra d'Altomira.
Huérmeces del Cerro
Huérmeces del Cerro ye un municipio d'a provincia de Guadalachara, en a comunidat autonoma de Castiella-La Mancha, Espanya. A suya población ye de 49 habitants (2007), en una superficie de 20 km².
Piedrafita
Piedrafita ye un lugar aragonés amán de Las Pauls y pertenexient a iste municipio d'a comarca de Ribagorza, en a provincia de Uesca.
En 1991 teneba una población de 4 habitants, hue ye deshabitato.
Cheografía
O lugar de Piedrafita se troba situato a 1.436 metros d'altaria sobre o livel d'a mar.
Susinos del Páramo
Susinos del Páramo ye un municipio d'a comunidat autonoma castellanoleyonesa en a provincia de Burgos, situau en a comarca d'Odra-Pisuerga y partiu chudicial de Burgos.
A suya población ye de 120 habitants (2008) en una superficie de 11,45 km², con una densidat de población de 10,48 hab/km².
Cheografía
A localidat de Susinos del Páramo se troba situada a 905 metros d'altaria sobre lo livel d'a mar, a una distancia de 22 km d'a ciudat de Burgos, a capital d'a suya provincia y d'o suyo partiu chudicial.
Escudo d'Alemanya
200px|thumb|Escudo d'Alemanya O escudo d'Alemanya ye un d'os muitos simbolos Republica Federal d'Alemanya. Apareixe en documentos oficials, en uniformes pulicials, en a frontera de muitos edificios publicos (sigan estatals u municipals) y tamién en os pasaportes.
Balèish
Balèish (Balèish en occitán, Baleix en francés y oficialment) ye una comuna occitana en o departamento francés de Pireneus Atlanticos, districto de Pau, cantón d'o País de Morlans y de Montanerés y rechión de Nueva Aquitania. Fa tamién parte d'a Mancomunidat des Luy-Gabas-Souye et Lées. A comuna yera parte de l'antiga provincia d'o Biarn.
A suya población ye de 120 habitants (1999) en una superficie de 6,47 km², con una densidat de población de 18,55 hab/km².
Cheografía
A comuna de Balèish muga a lo norte con Anoja; a o norueste con Avèra; a l'este con Momin; a o sudueste con Lesporcin; y a o sud con Sètza-Maubèc.
Casas de Fernando Alonso
Casas de Fernando Alonso ye un municipio castellanomanchego, situato en a provincia de Cuenca. A suya población ye de 1397 habitants (2007), en una superficie de 30,28 km² y una densidat de población de 46,16 hab/km².
Peixmerga
thumb|250px|Peixmerga irakí en 2005 con equipamiento americano y fusil d'asalto de fabricación sovietica.
Dicen peixmerga, (de l'iranico pīs āz merga, "o qui se mete debant d'a muerte") a combatients de dos ambitos:
Iniéstola
Iniéstola ye un municipio d'a provincia de Guadalachara, en a comunidat autonoma de Castiella-La Mancha, Espanya. A suya población ye de 18 habitants (2007), en una superficie de 10,29 km² y una densidat de población de 1,74 hab/km².
Rafelguaraf
Rafelguaraf ye un municipio de la provincia de Valencia, situato en la comarcas d'o País Valenciano de la Ribera Alta. La suya población ye de 2.453 habitants (2007), en una superficie de 16,3 km² con una densidat de población de 150,49 hab/km².
Mugas
O suyo termin municipal muga con os termins de Carcaixent, l'Ènova y la Pobla Llarga (en a mesma comarca); con Barxeta y Exativa (en a Costera); y con Simat de la Valldigna (en a comarca d'a Safor).
Sotresgudo
Sotresgudo ye un municipio d'a comunidat autonoma castellanoleyonesa en a provincia de Burgos, situau en a comarca d'Odra-Pisuerga y partiu chudicial de Burgos.
A suya población ye de 578 habitants (2007) en una superficie de 172,19 km², con una densidat de población de 3,36 hab/km².
Cheografía
A localidat de Sotresgudo se troba situada a 874 metros d'altaria sobre lo livel d'a mar, a una distancia de 55 km d'a ciudat de Burgos, a capital d'a suya provincia y d'o suyo partiu chudicial.
D' suyo termin municipal fan parte os lugars d'Amaya, Barrio de San Felices, Cuevas de Amaya, Rebolledillo de la Orden, Salazar de Amaya, Sotovellanos, Cañizar de Amaya, Guadilla de Villamar, Peones de Amaya, Puentes de Amaya (despoblau dende 1973) y Quintanilla de Río Fresno.
Toponimia
Amaya ye nombrada en o "Liber Regum" como Maia:
Pleurodeles waltl
Pleurodeles waltl ye una especie d'urodelo d'un chenero tamién distribuito por a Berbería, que se troba sobretot por o sud y este d'a Peninsula Iberica, estando-ne un endemismo.
Tozal de Ginebrell
O tozal de Ginebrell (en idioma catalán tossal de Ginebrell) ye una tuca pirenenca que se troba situada en o municipio de Montanui. Tien una altaria de 1.526 m sobre o livel d'a mar.
Bi ha un vértiz cheodesico en a suya cima que recibe o nombre de Sant Aventín por l'amanada ermita de Sant Aventín.
Wikisource
thumb|150px|right|Logo de Wikisource.
Wikisource ye un prochecto chirmano de Wikipedia que tien l'obchectibo de creyar una biblioteca de textos orichinals libres, que haigan estato publicatos con una licencia GFDL u que sían de Dominio Publico; chunto con a suya traducción en distintas luengas. Iste prochecto ye parti d'a Fundación Wikimedia.
Comarcas de Catalunya
right|thumb|300px|Comarcas de Catalunya
As comarcas de Catalunya son una división actual d'o territorio d'a Comunidat Autonoma de Catalunya que tien o suyo orichen en un decreto d'a Generalidat de Catalunya de l'anyo 1936, que habió vichencia dica 1939, cuan fue suprimito por o franquismo. Dimpués, en 1987, a Generalidat prene de nuevo esta división territorial, encara que en 1988 se i adiben tres nuevas comarcas: o Pla de l'Estany, o Pla d'Urgell y l'Alta Ribagorza, y en 1990 se modifica bella muga territorial.
Cheso (material)
A cela unidat d'o cheso mineral tien moleculas d'augua. En os fornos parte d'ixas moleculas escapan en forma de vapor d'augua, quedando un material que tien muita tendencia a absorber augua de nuevo pa tornar a fer o mesmo rete cristalín estable d'o principio. O cheso como producto industrial ye "sulfato de calcio (CaSO4 · 1/2H2O), tamién conoixiu como "cheso bulliu". Se comercializa muelto, en forma de polvo.
Denominacions tradicionals
A palabra "cheso" ye a evolución d'o latín "GIPSUM" en aragonés, manimenos o grupo -PS- no ha evoluzionau ta -x- como se poderba asperar. En o municipio de L'Almolda, Nati Camparola replega a palabra chezo pa dicir o cheso mineral, encara que en os videos d'Eugenio Monesma d'a suya serie televisiva podamos sentir algezón pa un cantal de cheso nodular. Se diz ches en bels lugars de Ribagorza Baixa occidental con parlas transicionals enta o catalán. En o semontano se diz "chesero" a qui fabrica u vende cheso, "chesaire" a qui treballa con cheso. Un chacimiento de cheso tipo pedrera ye una "chesa", pero tamién se diz asinas a una tierra con muito cheso en Ribagorza Baixa occidental. Un troz suelto de cheso d'una construcción ye un "chesenco" u "chesanco".
En l'aragonés que se charraba en a Val d'Ebro y Sistema Iberico s'emplegaba l'arabismo alchez, derivau dreitament de l'arabe cheneral al-جص, (y que no ye un mozarabismo como se gosa considerar). Alchez se castellanizó como aljez seguindo o modelo d' Alberche > Alberge. Un "chesenco" yera un "alchezón", huei castellanizau como aljezón. En os textos medievals podemos trobar referencias a la profesión de "algepcero". As palabras aljez y aljezón plegan tan a lo norte como a Plana de Uesca, Os Monegros u a Cinca Meya.
Hamidiye
Os hamidiye yera una caballería irregular creyata en 1891 por o GubiernL'otomán con reclutas kurdos imitando o modelo cosaco. Prenen nombre d'Abdul Hamid II, o "soldán royo".