cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Perifrasi verbal
Lo conchunto tien un significau unitario que ye diferent que la suma de cadagún de los components y s'ha d'analizar como un tot. N'este sentiu, los components d'una perifrasi verbal actuan chuntos. Las perifrasis verbals permiten matizar l'acción no només que con los tiempos (present, pasau y futuro) y de los modos (indicativo, subchuntivo), que s'expresan con la conchugación, ye dicir con los morfemas que se meten a lo final de la radiz verbal. Se considera que las perifrasis verbals matizan l'aspecto verbal (perifrasis aspectuals) o lo modo (perifrasis modals).
Lo verbo auxiliar gosa estar un verbo liuchero, como los copulativos (estar-ser u ser puro), lo verbo comodín u pro-verbo (fer), los verbos basicos de movimientos (ir, venir) y belatro que, por lo suyo significau, aduyen a matizar l'acción (arribar/plegar, acabar/rematar, continar, encomenzar, tornar, deber, gosar, poder, etcetera). Por un regular se considera que los verbos auxiliars pierden o suyo significau (desemantización u gramaticalización), encara que a vegadas només bi ha una chicota perduga de significau.
En la evolución dende lo latín ta las luengas romances bels tiempos verbals romances apareixioron a partir de perifrasis verbals. Ye o caso de lo futuro d'indicativo (VERBO + Present d'HABERE) y lo condicional (VERBO + Pasau imperfecto d'HABERE).
Perifrasis verbals en aragonés
Las perifrasis verbals se pueden clasificar en modals, temporals y aspectuals.
En aragonés bi ha perifrasis con lo verbo fer que pueden estar modals d'obligatoriedat como fer cayer u fer fuyir u aspectuals causativas como fer freyir, fer bullir y fer cocer
En aragonés oriental s'emplega una perifrasi con lo present de lo verbo ir seguiu de lo infinitivo pa indicar lo pasau perfecto simple. Lo pasau perfecto perifrastico se gosa considerar que ye d'orichen catalán, pus en catalán medieval no s'escribiba y no gosa amaneixer en textos anteriors a lo sieglo XVIII. Manimenos tamién se documenta en variants actuals de l'occitán u en francés medieval, por lo que en tot caso ye un caracter galorromanico.
Michigan
Michigan (prenunciau ) ye uno d'os 50 estaus d'Estaus Unius, situau a o norte d'o país. A suya capital ye Lansing, encara que a mayor ciudat d'o estau ye Detroit. A suya población ye de 10.071.822 habitants (estimación de 2007), en una superficie de 253.793 km² con una densidat de población de 39,69 hab/km².
En iste estau fue a on nació a industria automobilistica, estando encara hue uno d'os prencipals lugars mundials adedicatos a ista industria.
Cheografía
O estau de Michigan muga a o norte con o lago Superior; a l'este con o lago Huron; a o sud con os estaus d'Indiana y Ohio; y a l'ueste con o lago Michigan. A o norte ye tamién a provincia canadiense d'Ontario.
Historia
Michigan estió o 26º estau en dentrar en os Estaus Unius, o 26 de chinero de 1837.
Bayubas de Abajo
Bayubas de Abajo ye un municipio castellanoleyonés, situato en a provincia de Soria. A suya población ye de 240 habitants (2006), en una superficie de 44,09 km² y una densidat de población de 5,44 hab/km².
Esquilla
thumb|right|180px|Una esquilla ta [[uella.]]
As esquillas (d'o chermanico < *skilla ) en aragonés occidental tamién esquilas y en aragonés ribagorzano esquellas,  son una familia d'instrumentos sonoros emplegatos en ganadería ta identificar as bestias d'una u altra casa, u de vez, fer posible la distinción d'ixas seguntes caracteristicas peculiars tals como que sigan l'animal dominant d'o remate (important entre as uellas y vacas, perque gosa estar una fembra a cual guía lo grupo y cal identificar-la perque la s'ha de conducir.), masclo reproductor (trucos) u fembra paridera (esquilletas). Tamién se diz que per a suya sonoridat yeran d'utilidat ta espantar as salvachinas como os lupos u os onsos d'abantis no ataquesen o bestiar.
A esquilla per si consiste d'una campana de fierro u bronce que gosa tener un batallo penchato en l'interior, feto de fusta, metal u ruello que pendula mientres l'animal chenta, producindo per a suya colisión con o metal que l'environa ixe son caracteristico, d'una sola nota, que el fa d'identificar.
De trazas chenerals, as esquillas s'afixan en o cuello d'os animals con a canaula, que ye una listona de fusta la cual s'ha feto enrollar sobre sí mesma, en haber-la tenito bels días dintro de l'augua ta que cullese flexibilidat, y que puet enchascar-se per os suyos cabos en ista posición, mantenendo asinas a forma arredol d'o cuello d'a bestia y fendo balanciar a esquilla. Tradicionalment, istas piezas de fusta yeran treballatas per os amos u las mullers d'a casa, ornamentando-las con agravaturas de motivos diversos os cuals heban a saber-las vegadas significatos místicos de protección d'o bestiar u d'a casa d'on ixe yera (per eixemplo, en Sobrarbe i resultan sobenteras as cuatrefuellas -cuatrifolios-, que estioron o simbolo antigo d'a protección y d'a buena suert t'as casas) u simplament trapaciadors ta os animals favoritos de l'amo.
Altras vegadas, yera la propia esquilla la cual teneba ornamentacions agravadas (trucadas en o metal) que serviban ta indicar explicitament a casa d'a cual yera propio l'animal. Ixa traza d'indicacions no yera guaire frecuent en as esquillas mes chicolonas perque ixas s'emplegaban con animals no prou valiosos. Alavez, a mayoría d'ixas sinyals son feitas en trucos perque éstes gosaban emplegar-se con os sementals u rainas (fembras líder) a fin d'evitar descusions sobre qui yera l'amo d'ixas bestias que yeran as mes carineras d'o remato. As sinyals gosaban estar coneixitas per toz os vecins d'o lugar y a sobén heban estau as mesmas per diversas cheneracions d'a mesma casa, ta que no fuese pas fácil de trafucar-se u de trafucar dengún.
Prefecturas d'Albania
300px|right Albania ye dividita administrativament en 12 prefecturas (albanés: oficialment qark/qarku, pero a sobén prefekturë/prefektura) cadaguna d'as cuals contiene cuantos districtos (a vegatas traducitos como subprefecturas). Contin s'amuestra lista de Prefecturas d'Albania, os districtos que contienen, y as suyas capitals:
Albania
Cervera del Río Alhama
Cervera del Río Alhama ye un municipio d'a comunidat autonoma uniprovincial d'a Riocha, en a comarca de Cervera, d'a cuala en ye la suya capital.
A suya población ye de habitants en una superficie de 152,56 km², con una densidat de 0 hab/km².
Cheografía
Cervera del Río Alhama ye situada a 548 metros d'altaria sobre lo livel d'a mar, a una distancia de 87 km d'a ciudat de Logronyo, a capital d'a suya provincia y d'a suya comunidat autonoma.
En o suyo termin municipal y mugando con Aragón se troba o lugar de Valverde.
Mugas
O suyo termin municipal muga con os termins de Tarazona, Agreda, Aguilar del Río Alhama, Valdemadera, Igea y Alfaro.
Luengas y parlas
Se conserva muito lexico residual navarro-aragonés. Claman l'atención os termins aglayar, agre, alberchico, minglana, que prenen unas trazas mas arcaizants que en a provincia de Zaragoza u no se i conservan. Existe un estudio monografico d'o lexico de l'agricultura y treballo d'o canyimo. Os infinitivos pueden terminar en -il: pa dil y venil más vale no dil.
Saligòs
Saligòs (Saligos en francés y oficialment) ye una comuna occitana en o departamento francés d'Altos Pireneus, districto d'Argelèrs de Gasòst, cantón d'a Val d'as Gaves y rechión d'Occitania. A comuna yera parte de l'antiga provincia de Bigorra.
A suya población ye de 80 habitants (1999) en una superficie de 4,51 km², con una densidat de población de 17,74 hab/km².
Districto de Sinjau
A suya población ye de 79.839 habitants en una superficie de 1.160 km², con una densidat de población de 69 hab/km².
A capital d'o districto ye a subprefectura de Sinjau (en francés Yssingeaux), y en fan parte 8 cantons y 44 comunas.
Torre Sirón
Perteneixe a o barrio rural de Garrapiniellos, situau en o districto rural.
Hamburgo-Norte
Eimsbüttel (en alemán Hamburg-Nord, en baixo saxón Hamborg-Noord) ye un d'os siet districtos (en alemán Bezirk) d'a ciudat estato alemana d'Hamburgo. En l'anyo 2006 a suya población yera de 233.144 habitants.
Vicos
Politicament o districto de Hamburgo-Norte se divide en os siguients vicos (en alemán Stadtteile):
Muralla medieval de Zaragoza
A muralla medieval de Zaragoza estió construyida mientres a Edat Meya pa protecher la ciudat de Zaragoza (Aragón) ya que per a expansión d'a ciudat diversos vicos quedoron difueras d'o recinto de l'antiga muralla romana.
Historia
A muralla estió reconstruyida y apanyada en 1357 per Pero IV d'Aragón per a menaza d'ataque de tropas castellanas entre la Guerra d'os Dos Peros.
En abril de 2013, 30 metros d'a muralla estioron esboldregaus per as plevidas.
Bayubas de Arriba
Bayubas de Arriba ye un municipio castellanoleyonés, situato en a provincia de Soria. A suya población ye de 63 habitants (2006), en una superficie de 20,62 km² y una densidat de población de 3,06 hab/km².
Luengas mongols
thumb|right|250px|Luengas de lo mundo. Las luengas mongols son una familia d'uns trece idiomas fablatos a l'Asia Central.
Filiación lingüistica
Bels lingüistas han proposato d'agrupar ista familia en una superfamilia altaica, chunto con as luengas turquicas y las tungús, encara que la hipotesi no ye acceptata per toz.
Ta bels lingüistas, la hipotetica superfamilia altaica podría estar emparentata con as luengas uralicas (como l'hongaro u lo finés), formando asinas una macrofamilia uraloaltaica.
Idiomas
Lo mes conoixito de los idiomas d'ista familia ye lo mongol (a Mongolia, mongol jel, en ortografía cirilica; y mongyol kele a la Mongolia interior, que fa uso d'una escritura vertical derivata de la uigur), idioma mayoritario de los habitadors de Mongolia, fablato per uns dos millons y meyo de personas a Mongolia, parti de Rusia y la Mongolia Interior, China.
Campo de Borcha
O Campo de Borcha ye una comarca aragonesa situata en a provincia de Zaragoza. Destaca en ista comarca a elaboración de víns con denominación d'orichen.
Muga a o norte con Navarra, a l'ueste con Tarazona y Moncayo, a o sud con Aranda y a Val de Xalón y a l'este con a Ribera Alta de l'Ebro y as Cinco Villas.
D'a comarca de Campo de Borcha fan parte 18 municipios. A suya población ye de 14.326 habitants en una superficie de 690,5 km², con una densidat de población de 20,74 hab/km².
Historia
Os lugars arredol d'a val d'a Uecha han teniu perén una personalidat comarcal propia. Con os Decretos de Nueva Planta, Felipe V Borbón imposó lo clamau Corregimiento de Borcha en 1711. Iste comprendeba los siguients lugars: Agón, Ainzón, Alberit de Sant Chuan, Albeta, Alcalá d'Ebro, Ambel, Bisimbre, Boquinyeni, Borcha, Bulbuent, Bureta, Cabanyas d'Ebro, Figueruelas, Frescano, Fuent de Xalón, Gallur, Ganyarul, Grisén, Luceni, Lumpiaque, Magallón, Maleixán, Mallén, Mazalcoraz, Noviellas, Oitura, Pedrola, Pleitas, Pozuelo d'Aragón y Saliellas de Xalón.
O Partiu Chudicial de Borcha deixó d'existir en 1965. En 1968 se creyó lo Centro d'Estudeos Borchanos pa promocionar a investigación cientifica en o campo d'as humanidaz en o Campo de Borcha.
L'autual comarca se constituyió lo 17 de chinero de 2001. As suyas competenzias le estioron trespasadas l'1 d'abril de 2002.
Clima
O Campo de Borcha tien un clima mediterranio continental con veranos largos y calurosos de temperatura meya de dica 25 °C y hibiernos con temperaturas meyas de bels 8 °C. As precipitacions meyas anyals son dentre os 250 y 400 mm, y son mas frecuents entre a primavera y l'agüerro. O cierzo, aire fredo y ixuto, bufa entre tot l'anyo.
Economía
A comarca destaca en a elaboración de vins que poseyen la Denominación d'Orichen Campo de Borja. A suya producción d'aceite de oliva ye tamién destacable.
Amás, en zagueras, s'han establius diversas interpresas dedicadas a la fabricación de components pa l'automoción.
Río Camaras
Traviesa los termins municipals de Badenas, Santa Cruz de Nogueras, Nogueras, Villar de los Navarros, Ferrera de los Navarros y Azuara.
Toponimia
En un texto de 1163 relativo a Letuix lo denominan rivo de Azuara.
Castellterçol
Castellterçol (Castellterçol en catalán y oficialment, Castelltersol en castellano) ye un municipio catalán situato en a comarca d'o Vallés Oriental y provincia de Barcelona.
A suya población ye de 2.375 habitants (2009), en una superficie de 31,90 km² con una densidat de población de 74,45 hab/km².
Cheografía
A localidat de Castellterçol se troba situata a 726 metros d'altaria sobre o o livel d'a mar.
Elisha Cuthbert
Elisha Ann Cuthbert (Calgary, 30 de noviembre de 1982) ye una modelo y actriz canadiense. Ye conoixita internacionalment por a suyas interpretacións de Kim Bauer en la serie 24, Danielle en La vecina de al lado y Carly Jones en La Casa de cera.
Alcolea del Pinar
Alcolea del Pinar ye un municipio d'a provincia de Guadalachara, en a comarca d'a Sinyoría de Molina-Alto Tajo, partiu chudicial de Sigüenza y comunidat autonoma de Castiella-La Mancha, Espanya.
A suya población ye de 417 habitants (2007), en una superficie de 113,68 km² y una densidat de población de 3,67 hab/km².
Cheografía
Alcolea del Pinar ye situato a 1.003 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, a una distancia de 83 km de Guadalachara, a capital d'a suya provincia.
D'o suyo termin municipal fan parte os lugars de Cortes de Tajuña, Garbajosa, Tortonda y Villaverde del Ducado.
Torre Medina
Perteneixe a o barrio rural de Garrapiniellos, situau en o districto rural.
Alcolea del Pinar
Mugas
O suyo termin muga con Anguita.
System of a Down
System of a Down (tamién conoixito como System u abreviato como SOAD) ye un grupo de metal alternativo estausunidense d'ascendencia armenia, formato en Los Angeles, en l'anyo 1995.
Torre del Pinar
Perteneixe a o barrio rural de Garrapiniellos, situau en o districto rural.
Pöcking
Pöcking ye un municipio de Bavera, Alemanya. Se troba en o Districto de Starnberg.
Alcaldes
Lista d'alcaldes democraticos dende 1945:
Begues
Begues ye un municipio de Catalunya situau en la provincia de Barcelona, en la comarca de lo Baixo Llobregat. La suya población ye de 6.271 habitants (2009), en una superficie de 50 km² con una densidat de población de 121,56 hab/km².
Ansó
right|thumb|250px|Casas tipicas d'Ansó. right|thumb|250px|[[Zuriza, an a val d'Ansó.]] Ansó ye un municipio aragonés d'a provincia de Uesca, en a comarca de Chacetania y partiu chudicial de Chaca.
A suya población ye de habitants en una superficie de 224,05 km² y una densidat de población de 0 hab/km².
Cheografía
O municipio d'Ansó ye situau en o cabo norueste d'Aragón, fendo búa con Navarra, y tamién con Francia en muitos kilometros. Muga a l'ueste con a val de Roncal; a lo norte con Francia (58 km de longaria de muga), a l'este con a val d'Echo; y tamién fa muga con a val d'Aragüés a lo sud por o costau mas oriental.
O Veral ye o río que vertebra ista val, se li clama, asina, O Veral, sin a parola "río", ye o río, por anonomasia, no fa falta calar-le por debant pon. Naixe con o nombre d'o barranco Petrechema, u sía en a val de Linza, que ye o mas ta o norte d'a val, dimpués baixa ta val de Zuriza, do se chunta con o barranco d'A Taixera, dende astí se li clamará Veral. Pa acabar o suyo curso chuntando-se con o río Aragón en a Canal de Berdún, en o termino de Villa-reyal d'a Canal. As suyas aguas baixan furas por a diferencia d'o nivel que se troba en ista zona de monts, por ixo bi'stá una fuerte acción sobre as rocas d'os suyos costaus y ye normal trobar-se grans zaborros en a metat d'o Veral por a fuerza d'istas aguas furas.
As vals d'o Pirineu son, en a suya mayoría, tanto en costau de Francia como d'Espanya, perpendiculars ta a suya linia central, que ye paralela t'as linias d'os paralelos terrestres, este-ueste u viceversa. Ista val d'Ansó ye estreita y por ixo, estió sempre muito deficil treballar en as tareas agricolas, no bi'sta espacio pa cultivar en os lugars cercanos t'a villa. Pero, agún, en Ansó pueden vier-se muitos huertez en as eslinaderas que baixan ta o puente Veral y tamién en otris lugars similars de barranqués. Muitos huertez baixan dende as mesmas casas, en o cobalto, ta orilla d'o Veral. As practicas agricolas intensas se deixoron de fer muitas anyadas antis, cuando comencipia a crisi d'a sociedat tradicional u sía en as anyadas de 1960.
Personalidaz naixitas d'Ansó
Categoría principal: Naixitos d'Ansó.
Alcoroches
Alcoroches ye un municipio d'a provincia de Guadalachara, comarca d'a Sinyoría de Molina-Alto Tajo y partiu chudicial de Molina d'Aragón, en a comunidat autonoma de Castiella-La Mancha, Espanya.
A suya población ye de 159 habitants (2013), en una superficie de 31,39 km² y una densidat de población de 4,49 hab/km².
Cheografía
Alcoroches ye situau entre as Penyas d'el Diablo a lo norte y a sierra d'el Nevero a lo sud, a 1.409 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, a una distancia de 150 km de Guadalachara, a capital d'a suya provincia.
Riaño
Riaño ye un municipio d'a provincia de Leyón, en a comunidat autonoma de Castiella y Leyón, Espanya. A suya población ye de 498 habitants (2013), en una superficie de 97,63 km² y una densidat de población de 5,2 hab/km².
Primer Concilio de Nicea
O Primer Concilio de Nicea encomenzó o día 19 de chunio de l'anyo 325 y duró dica o día 25 d'agosto d'ixe mesmo anyo. Fue convocato por Constantín I por consello d'Osio de Cordoba, en Nicea (Asia la Chica) y estió o primer concilio ecumenico. Bi participoron 318 bispes, entre ellos Sant Nicolau de Bari. En este concilio l'arrianismo fue condenato.
Riaño
Toponimia
O toponimo Riaño deriva d'o latín RIVI ANGŬLU.
Aranda
A comarca aragonesa de l'Aranda ye situada en a provincia de Zaragoza, con capital en Illueca. En fan parte 13 municipios. Trescruzada por os ríos Aranda y Isuela. A industria se centra en a producción de calcero concentrata en Illueca y Ebreya, localidaz en las que tamién se concentra la mayoría d'a población d'a comarca. Entre o suyo patrimonio destaca o castiello d'o Papa Luna en Illueca y o castiello de Mesons d'Isuela, fortaleza d'o sieglo XV.
Muga a lo norte con Tarazona y Moncayo y o Campo de Borcha, a l'ueste con Soria (Castiella y Leyón), y a lo sud y a l'este con Comunidat de Calatayú y con Val de Xalón.
Cheografía
Buega a o norte con a comarca de Tarazona y Moncayo y o Campo de Borcha, a l'ueste con a provincia de Soria, a o sud y a l'este con a Comunidat de Calatayú y con a Val de Xalón. Por ista comarca traviesan os ríos Aranda y Isuela. Parte d'o suyo territorio ye ocupau por o Parque Natural de Moncayo.
Valdepiélago
Valdepiélago ye un municipio d'a provincia de Leyón, en a comunidat autonoma de Castiella y Leyón, Espanya. A suya población ye de 451 habitants (2007), en una superficie de 56,81 km² y una densidat de población de 7,93 hab/km².
Eberhard August Wilhelm von Zimmermann
Eberhard August Wilhelm von Zimmermann, naixiu de Uelzen (Alemanya) lo 17 d'agosto de 1743 y muerto lo 4 de chulio de 1815, estió un cheografo y zoologo alemán.
Santa Colomba de Curueño
Santa Colomba de Curueño ye un municipio d'a provincia de Leyón, en a comunidat autonoma de Castiella y Leyón, Espanya. A suya población ye de 590 habitants (2007), en una superficie de 91,95 km² y una densidat de población de 6,41 hab/km².
Protista
Os protistas (Protista) son un grupo diverso de microorganismos eucariotas. Historicament, os protistas yeran consideratos como un reino distinto, pero iste grupo ya no ye reconoixito en a taxonomía actual. Os protistas no tienen guaire cosa en común a parti d'una organización relativament simpla – u bien son unicelulars u bien son multicelulars sin de teixitos especializatos. Ista organización celular simpla diferencia os protistas d'a resta d'eucariotas, como os fongos, os animals y as plantas. De feito, lo suyo estilo de vida ye bien pareixito a lo d'os procariotas. A mayoría d'organismos eucariotas son protistas.
Makea
Makea (en francés Macaye) ye una comuna d'Iparralde situata en a provincia tradicional de Lapurdi, que perteneixe administrativament a lo departamento d'os Pireneus Atlanticos (rechión de Nueva Aquitania). Fa parte d'o districto de Bayona y d'o cantón de Baigura y Mondarrain.
Protista
O reino Protista fue emplegato orichinalment en 1866 por Ernst Haeckel. Os protistas yeran subdividitos tradicionalment en diversos grupos seguntes os suyos pareixitos con os reinos "superiors": os protozoos unicelulars, parellans a los animals; os protofitins, mayoritariament algas unicelulars parellanas a las plantas; y os mixomicetes y oomicetes, parellans a los fongos. Como istos grupos a sobén s'entibocaban, han estato subtituyius por clasificacions basatas en a filochenia. Manimenos, encara resultan útils como nombres informals ta describir a morfolochía y ecolochía d'os protistas.
Os protistas viven en cuasi cualsiquier meyo que contienga augua liquida. Muitos protistas, como as algas, son fotosinteticos y son productors primarios esencials d'os ecosistemas, especialment en l'ocián, a on que fan parti d'o plancton. Atros protistas, como os cinetoplastos y os apicomplexos, son a causa d'una variedat de malautías humanas grieus, como a malaria y a malautía d'o suenio.
Makea
A suya población ye de 529 habitants (1999) en una superficie de 19,75 km², con una densidat de población de 26,78 hab/km².
Sanaüja
Sanaüja ye un municipio catalán situato en la provincia de Leida en la comarca de la Segarra. La suya población ye de 458 habitants (2008), en una superficie de 33 km² con una densidat de población de 13,88 hab/km².
Nicole Kidman
Nicole Mary Kidman, naixita de Honolulu (Hawaii, Estaus Unius) o 20 de chunio de 1967, ye una actriz, cantaire, modelo y productor cinematografico australiana con una destacata carrera en o cine estausunidense dende primerías d'os anyos 1980 y cuantos premios recibitos mientres a suya carrera como actriz.
D'entre a suya abundant filmografía, se puet destacar as suyas interpretacions en bellas cintas como To Die For (1995, Gus Van Sant), Moulin Rouge! (2001, Baz Luhrmann), The Hours (2002, Stephen Daldry), Cold Mountain (2003, Anthony Minghella), Nine (2009, Rob Marshall), Rabbit Hole (2010, John Cameron Mitchell) u The Paperboy (2012, Lee Daniels).
Ganyarul
Ganyarul ye un lugar deshabitau situau en l'actual termin municipal d'Agón, en a comarca d'o Campo de Borcha, en a provincia de Zaragoza, Aragón.
Toponimia
O toponimo Ganyarul ye d'orichen desconoixiu. Ha teniu diferent nombres: Gaynnalur en 1243, Ganyallur en 1317, Gainnallur en 1429, Gaynnalur en 1562, Ganyarul dende 1562 dica l'actualidat. A sola cosa que se puede concluyir ye que bi ha habiu una metatesi d'alviolars l y r, por o que a forma orichinal teneba una terminación pareixida a Gallur.
Historia
A primera noticia d'o puesto data d'o sieglo XIII, quan o suyo propietario Sancho d'Antillón pleiteya con Magallón por qüestions de mugas.
Sassís
Sassís (Sassis en francés y oficialment) ye una comuna occitana en o departamento francés d'Altos Pireneus, districto d'Argelèrs de Gasòst, cantón d'a Val d'as Gaves y rechión d'Occitania. A comuna yera parte de l'antiga provincia de Bigorra.
A suya población ye de 60 habitants (1999) en una superficie de 0,53 km², con una densidat de población de 113,21 hab/km².
Cheografía
Sassis ye situato a una altaria meyana de 690 metros sobre o livel d'a mar, con altarias minima de 658 y maxima de 840 metros.
Ganyarul
Historia
Dende finals d'o sieglo XIV dica o XVIII perteneixió a la familia d'os Cerdán de Magallón. A meyaus d'o XVIII amaneixen como propietarios os Bea, que procedents de Vera de Moncayo s'asentoron en Ganyarul. En 1965 feneixió sin descendencia a zaguera sinyora de Ganyarul donya Mercedes Bea. Ella donó Ganyarul a la Companyía de Chesús que manimenos no acceptó a donación. Dende alavez principia a suya decadencia y abandono.
Puestos d'intrés
Atro molimento interesant ye a ermita de Ganyarul, a on que yera enronada a reina mora de Ganyarul.
Tot o lugar ye vuedo y se troba en un proceso de ruina progresiva y inexorable.
Lettere
Lettere (Lettere en napolitán, Lettere en italiano y oficialment) ye una localidat y comuna italiana d'a rechión de Campania, en a provincia de Nápols. D'antis mas, fació parte de l'antigo reino de Nápols y d'a Corona d'Aragón y dimpués d'o reino d'as Dos Sicilias antes d'a suya incorporación enta o reino d'Italia.
A suya población ye de 6.228 habitants (2010), en una superficie de 12,00 km², con una densidat de población de 519 hab/km².
Cheografía
A localidat de Lettere se troba situata a 356 metros d'altaria sobre o livel d'a mar.
Lienda d'a Fila la Mora de Ganyarul
A leyenda d'a Fila la Mora de Ganyarul ye una leyenda que diz que una reina mora viviba en Ganyarul y s'enfrontinó a os vecins de Magallón por o reparto d'augua en uns riegos. Un día uns matons la asasinoron y o suyo cuerpo cayo a la ceiquia an atrancó l'augua esbarrando as auguas ent'as tierras amenestidas de Ganyarul.
A reina mora estió soterrada dimpués en a ermita de Ganyarul dica que uns saquiadors profanoron a suya fuesa pa furtar as alfayas que portiaba o calavre.
Luengas altochermanicas centrals
As luengas altochermanicas centrals u alemán central (en alemán Mitteldeutsch, u mas menos a sobén Zentraldeutsch) son un grupo de dialectos de variedaz altochermanicas que se charran dende Renania dica Turinchia, a lo sud d'o baixo alemán y d'o baixo franco y a lo norte de l'alto alemán superior. En bels libros antigos l'alemán central tamién ye dito alemán meyo.
Ye dividito en dos subgrupos, alemán central occidental y alemán central oriental.
Bavaro septentrional
O bavaro septentrional (en bavaro Nordboarisch) ye un dialecto d'o idioma bavaro, chunto con o bavaro central y o bavaro meridional. Iste dialecto se charra prencipalment en l'Alto Palatinato, encara que a suya capital, a ciudat de Ratisbona, ye un aria de parla central seguntes una enqüesta lingüistica d'a decada de 1980. D'alcuerdo con a mesma enqüesta, o bavaro septentrional tamién se charra en l'Alta Franconia, asinas como en zonas de l'Alta y a Baixa Bavera y as arias d'arredol d'Eichstätt y Kelheim. Quan se fació a enqüesta encara remaniban bells poquetz parlants en a Republica Checa, mas que mas concentraus arredol d'as localidaz d'Aš y Železná Ruda, pero considerando o tiempo que ha pasau dende alavez ye probable que o dialecto ya s'haiga extinguiu en ixas zonas. Si encara existise astí podría incluyir-se aintro d'o ostegerländische Dialektgruppe. Ethnologue diz que en 2005 bi heba 9.000 parladors de bavaro en a Republica Checa, encara que no especifica si istos son parladors d'a variedat septentrional.
Seguntes a mesma enqüesta, o dialecto tien una alta vitalidat en as zonas a on se parla, encara que a mayoría de parlants lo son tamién d'alemán. En a zona sud de l'aria a on se charra o bavaro septentrional, se diz que tien mas prestichio a variedat central d'o bavaro y por ixo as caracteristicas septentrionals no se aprecian tanto como en o norte, a on os fablants gosan tener un accento bavaro septentrional prou marcau quan charran l'alemán.
Cubilar de Pineta
O cubilar de Pineta u cubilar de las Bordiscas ye un cubilar que se troba a 1.240 m a o fundo d'a val de Pineta chusto amán d'o Parque Nacional d'Ordesa y d'as Tres Serols.
Administrativament ye situau adintro d'o termin municipal de Bielsa, en a comarca de Sobrarbe, en a provincia de Uesca, Aragón.
Ye un cubilar de montanya guardau con capacidat ta 71 personas. Dispone de mantas, colchons, augua calient, cocina libre, escusaus y duchas, calefacción, tabierna, servicio de comidas, taquillas, calcero de descanso y aula polivalent.
Actividatz
Dende o cubilar de Pineta se pueden fer cuantas actividatz, como senderismo por os sendero de gran recorriu GR 11 y GR 19 "Senders de Sobrarbe", asinas como travesías a o cubilar de Góriz, a o cul de Gavarnía, por a val de Rio Real, etc.
Tamién se pueden fer puyadas míticas a os tresmils d'a zona, como Treserols (3.355 m), Mallo de Marmorés (3.335 m), Plan de Marmorés (3.248 m), Marmorés d'el Cul Gran (3.071 m) y Marmorés d'el Cul Chicot (3.012 m), Chinipro (2.795 m), L'Almunia (3.132 m), Rubinyera (3.001 m), Penya Blanca, etc. D'hivierno se puet fer esquí de travesía y alpinismo.
Acceso
Dende Bielsa, continando mientres 12 kilometros por a carretera A-2611 dica o cubilar.
Districto d'Ankiniz
A suya población yera de 56.620 habitants (2007) en una superficie de 791 km², con una densidat de población de 72 hab/km².
A capital d'o districto yera a subprefectura d'Ankiniz (en francés Ancenis), y en feban parte 5 cantons y 29 comunas.
Sant Guim de Freixenet
Sant Guim de Freixenet ye un municipio catalán situato en la provincia de Leida en la comarca de la Segarra. La suya población ye de 1.104 habitants (2008), en una superficie de 25,1 km² con una densidat de población de 43,98 hab/km².
Valderrueda
Valderrueda ye un municipio d'a provincia de Leyón, en a comunidat autonoma de Castiella y Leyón, Espanya. A suya población ye de 1058 habitants (2007), en una superficie de 160,8 km² y una densidat de población de 6,57 hab/km².
Libro de Chob
O Libro de Chob (en hebreu אִיּוֹב, Iyov) ye un libro de l'Antigo Testamento. En a Biblia catolica ye o primero d'os libros sapiencials, mientres que en o Tanakh hebreu apareixe entre Proverbios y Cantar d'os Cantars.
Iste libro ye pura literatura didactica y apareixen puestos reals.
Den d'a mentalidat chodiga, o problema que ofreixe o libro de Chob ye muito enreligato. Ta o chodigo, tot o Bien y tot o Mal viene de Dios, porque él lo ha creyato tot. Dios ye chusto y tién una moralidat completa. ¿Cómo ye posible que sozmeta a Chob a l'aparent inchusticia que se narra en o libro?
En a traducción aragonesa de "Rams de Flors" bi ha mencions a parrafos y amostranzas d'o libro de Chob.
Harburg
Harburg (en baixo saxón Horborg) ye un d'os siet districtos (en alemán Bezirk) d'a ciudat estato alemana d'Hamburgo. En l'anyo 2006 a suya población yera de 202.526 habitants.
Barrios
Politicament o districto de Harburg se divide en os siguients barrios (en alemán Stadtteile):
Severo Ochoa
Severo Ochoa de Albornoz (24 de setiembre de 1905 de Luarca, Asturias, Espanya - 1 de noviembre de 1993 en Madrit, Espanya) estió un medico espanyol, nacionalizau estaunidense en 1956. Obtenió en 1959 o Premio Nobel de Medicina y Fisiolochía por o suyo descubrimiento d'os mecanismos d'a sintesi biolochica d'os acidos ribonucleico y desoxirribonucleico, chunto a l'estaunidense Arthur Kornberg.
Arabismos en castellano
Los arabismos en castellano son elementos lingüisticos d'orichen arabe presents en esta luenga romance. Los arabismos presents en castellano presentan unas circunstancias liucherament diferents a las de los menos abundants arabismos de l'aragonés, y a vegadas un orichen diferent. Bi ha arabismos propios de variants meridionals de lo castellano como l'andaluz y lo murciano.
Los arabismos se presentan en diferents campos semanticos que van dende la cultura material dica elementos de cultura refinada. En los dos casos, pero en especial en lo segundo l'arabe ha carriau una terminolochía que se remonta a las civilizacions griega, persa u india.
Lo prestichio cultural de l'arabe encara en la Castiella baixo-medieval feba que los poetas preferisen emplegar bel arabismo a costa de termins romances existents (alcázar debant de fortaleza).
En los sieglos XVIII y XIX bi habió una entrada d'arabismos transmesos dende ambients academicos, diplomaticos y periodisticos franceses, por tener ya Francia una influencia politica y militar en Africa y Asia. Devez lo Romanticismo espanyol empentó l'emplego literario d'arabismos u los esvielló, valurando-los por tener un aire exotico.
Persismos transmesos por l'arabe
250px|thumb|right|En lo [[Al-Andalus|periodo andalusí introducioron en la penisula lo cautivo de Citrus × aurantium pa producir un fruito dito en aragonés "toroncha", que en castellano ya yera conoixiu como naranja antes de la introducción de las naranchas actuals de Citrus × sinensis.]] Antes de la expansión arabo-musulmana, l'Imperio Sasanida dominaba politicament buena part d'Orient Meyo y teneba muita influencia cultural sobre pueblos semitas que parlaban arabe u arameu. Los arabes musulmans ocuporon progresivament este imperio en decadencia pero prenioron modelos organizativos y culturals sasanidas, en especial en lo periodo de lo Califato abasida. Los arameus islamizaus s'arabizoron lingüisticament, pero no los pueblos iranicos ya islamizaus como los persas y los kurdos, que conservoron as suyas luengas iranicas. D'esta traza d'entre Edat Meya buena part de lo lexico iranico entró en l'arabe, que lo transmitió a las luengas occidentals como lo castellano.
Helenismos transmesos por l'arabe
thumb|right|[[Ziziphus jujuba|Chincholero con chínchols en lo Monesterio de Bellpuig de les Avellanes. La palabra aragonesa chínchol tiene lo mesmo orichen griego que la castellana azufaifa, la diferencia s'explica por haber plegau en castellano a traviés de l'arabe clasico y l'algarabía.]] En castellano bi ha helenismos transmesos por l'arabe, y por estar en bel caso termins de la cultura agricola tradicional presentan caracters propios de l'arabe dialectal d'Al-Andalus u algarabía.
Comparanza de los arabismos de lo castellano con las luengas vecinas
Muitas vegatas lo castellano presenta un arabismo substituyindo a una palabra romance d'orichen latín que conservan l'aragonés y lo catalán.
Morfolochía de los arabismos
En beluns de los arabismos comuns en catalán, aragonés y castellano veyemos veyer lo fenomeno que l'aragonés y lo catalán no presentan l'articlo arabe Al apegau y lo castellano sí:
Cutanda
Cutanda ye un lugar aragonés de la provincia de Teruel, situau en lo municipio de Calamocha y comarca de Xiloca.
La suya población ye de habitants.
Cheografía
Lo lugar de Cutanda se troba situau a 1.059 metros d'altaria dencima de lo livel d'a mar, a una distancia de 14 km de Calamocha, la capital de lo suyo municipio y de la suya comarca, y de 83 km de la ciudat de Teruel, la capital de la suya provincia.
Historia
En lo periodo Andalusí Cutanta yera la capital d'un iqlim ("districto") dependient de Saraqusta. Lo Iqlim de Qutanda s'estendillaba por la compleganza de lo río de Barrachina. y plegaba dica lo naixedero de La Uerba La mención mes antiga de Cutanda ye d'Al-Udri (sieglo XI), y tamién ye mencionada por Al Idrisi (sieglo XII) y Yaqut (sieglo XIII). Atras fuents andalusís parlan de Cutanda como un punto de la ruta que siguió Abderramán III en la suya campanya de l'anyo 937 contra Saraqusta.
En chunio de 1120 estió escenario de la batalla de Cutanda, entre las tropas d'Alifonso I lo Batallero y los almurabitz, con victoria contundent de los cristianos. A diferencia d'atros lugars de la comarca, la villa de Cutanda nunca no fació part de la Comunidat de Daroca.
John C. Reilly
D'entre a suya filmografía, cal destacar as suya interpretacions en cintas como The Thin Red Line (1998, Terrence Malick), Magnolia (1999, Paul Thomas Anderson), Chicago (2002, Rob Marshall), Gangs of New York (2002, Martin Scorsese), The Aviator (2004, Martin Scorsese) y Carnage (2011, Roman Polanski).
Cubilar d'Angllós
O cubilar d'Angllós u d'os Estanyos d'Angllós u cabana d'Angllós (en castellano Refugio de Angliós) ye un cubilar de montanya no guardau que se troba a 2.224 m chunto a os estanyos d'Angliós, en o Parque Natural de Pocetz-Maladeta.
Administrativament ye situau adintro d'o termin municipal de Montanui, en a comarca de Ribagorza, en a provincia de Uesca, Aragón.
Se tracta d'un chicot cubilar de fusta con dos cambras, una con literas y colchons, y un atra con una chicota mesa y un banco. Se i puet arribar a traviés d'o GR 11 dende o cubilar de Cap de Llauset u dende o puent d'Ixalenques.
Actividatz
O sendero de gran recorriu GR 11 pasa por astí. Ye un buen punto de partida ta puyar a la tuca de la Solana de Llauset (2.673 m) y a la tuca d'Angllós (2.812 m). Se pueden fer tamién travesías enta Llauset, Vallhivierna y Ixalenques.
Muñogalindo
Muñogalindo ye un municipio d'a comunidat autonoma castellanoleyonesa en a provincia d'Ávila. Fa parte d'a comarca d'Ávila.
A suya población ye de 325 habitants (2021) en una superficie de 18,77 km², con una densidat de población de 18,27 hab/km².
Cheografía
A localidat de Muñogalindo se troba situada a 1.128 metros d'altaria sobre lo livel d'a mar, a una distancia de 24 km d'a ciudat d'Ávila, a capital d'a suya provincia.
Torre Abejero
Torre Abejero ye una urbanización aragonesa situada en lo municipio de Zaragoza, en la comarca Central y provincia de Zaragoza.
Luciano Floridi
Luciano Floridi (Roma, 16 de noviembre de 1964) ye un filosofo italiano conoixito por os suyos treballos sobre a Filosofía d'a información y por la suya Etica d'a información.
Torre Abejero
Perteneixe a o barrio rural de Garrapiniellos, situau en o districto rural.
Seefeld (Bavera)
Seefeld (en bavaro Seeföjd) ye un municipio de Bavera, Alemanya. Se troba en o districto de Starnberg.
Alcaldes
Lista d'alcaldes democraticos dende 1945:
Deputau
thumb|300px|Grabau de l'edificio d'o [[Congreso d'os Deputaus|Congreso d'os Deputaus d'Espanya en Madrit, (1843).]]
Deputau, diputau (u deputada u diputada si ye muller) ye o nombre que en a mayoría d'os países reciben os lechisladors, nombraus dimpués de ganar unas eleccions democraticas, como representants en un Parlamento. A suya faina consiste en discutir y aprebar as leis que reglamentan a conducta d'una sociedad dada. En os países bicamerals, por un regular integran a camara baixa, mientres que a camara alta ye integrada por os senadors.
As funcions prencipals d'un deputau son as de:
1971
Chunio
right|thumb|250px|O politico congolenyo [[Joseph Kabila, President d'a Republica Democratica d'o Congo, naixito o 4 de chunio de 1971.]]
Octubre
right|thumb|250px|A cantaire y actriz australiana [[Dannii Minogue, naixita o 20 d'octubre de 1971.]] right|thumb|250px|L'actriz estausunidense [[Winona Ryder, naixita o 29 d'octubre de 1971.]]
Chulio
right|thumb|250px|O cantaire Estausunidense [[Jim Morrison, muerto o 3 de chulio de 1971.]]
Idioma amorrita
L'amorrita yera una luenga semitica noroccidental antiga, que charraban as prencipals tribus semiticas amorritas en os primers intes d'a historia de l'Orient Meyo. Se conoixe nomás por nombres propios rechistratos por escribanos acadios en os periodos d'a dominación amorrita de Babilonia (a fins d'o tercer y prencipios d'o primer milenio).
Districtos d'Albania
Cada una d'as prefecturas d'Albania ye dibidita a la suya vez en cuantos districtos u rrethe (singular rrethi), fendo un total de 36 en tot o país. A capital, Tirana, tien un estatuto especial. Os districtos son:
Gáldar
Gáldar ye un municipio espanyol d'a comunidat autonoma de Canarias, provincia de Las Palmas, que se troba en a isla de Gran Canaria. A suya población ye de 24.455 habitants (2021), en una superficie de 61,59 km² y una densidat de población de 393,75 hab/km².
La Olmediella
La Olmediella (La Olmedilla en castellano) ye un casal de lo termin municipal de Mora de Rubielos, en la comarca de Gúdar-Chabalambre y en la provincia de Teruel. Ye despoblau dende los anyos 40.
Cheografía
La Olmediella se troba en lo collau de la Olmediella de la sierra de Mora, entre lo Mollón Blanco y lo pico de la Olmediella. La sierra de Mora presenta un modelau estructural en cuesta definiu por la resistencia de las calsineras aptianas, que forman cinglos sobre los materials tobos de facies Weald, que s'han erosionau en forma de foyas cautivables que permiten la existencia de mases, como ye lo caso de la foya de la Solana y lo collau de la Olmediella a piet de lo pico de la Olmediella y la penya de Ramiro.
Historia
La Olmediella ya yera un nuclio rural habitau en lo periodo andalusí. Se conserva d'este periodo un muro de mampostería y restos ceramicos. Dimpués de la reconquiesta en la baixa Edat Meya bi heba una torre de planta rectangular situada sobre un cinglo a lo norueste de las edificacions andalusís. Las restas d'edificacions baixo-medievals han estau aproveitadas como corral. Lo mas de la Olmediella ye a lo sudeste d'ixe cinglo.
Toponimia
Lo toponimo Olmediella se documenta vinclau a un oronimo en un texto de delimitación y mollonamiento de termins entre lo concello de Teruel y lo comandador d'Alcalá de la Selva:
Se torna a trobar Olmediella en la toponimia medieval terolana como nombre d'un heredamiento situau en la redolada d'Albarracín. A En la segunda mitat de lo sieglo XV un notario de La Puebla de Valverde y procurador de la Comunidat de Teruel teneba lo nombre de Miguel Martín de la Olmediella.
Aldeanueva de Guadalajara
Aldeanueva de Guadalajara ye un municipio d'a provincia de Guadalachara, en a comunidat autonoma de Castiella-La Mancha (Espanya), comarca de L'Alcarria de Guadalachara y partiu chudicial de Guadalachara.
Enzo Jannacci
Enzo Jannacci, naxito de Milán (Lombardía, Italia) o 3 de chunio de 1935 y muerto de Milano (Lombardía, Italia) o 29 de marzo de 2013, estió un cantaire, actor, y escritor italiano.
Aldeanueva de Guadalajara
Cheografía
A localidat d'Aldeanueva de Guadalajara se troba situada a 947 metros d'altaria sobre o livel d'a mar.
Minnesota
Minnesota (prenunciato u  en anglés) ye uno d'os 50 estaus d'Estaus Unius, situau a o norte d'o país. A suya capital ye a ciudat de Saint Paul. A suya población ye de 5.197.621 habitants (estimación de 2007), en una superficie de 225.365 km² con una densidat de población de 23,06 hab/km².
Historia
O estau de Minnesota estió o 32º estau en dentrar en os Estaus Unius, l'11 de mayo de 1858.
Villadecanes
Villadecanes ye un municipio d'a provincia de Leyón, en a comunidat autonoma de Castiella y Leyón, Espanya. A suya población ye de 2.196 habitants (2009), en una superficie de 24,27 km².
Vegaquemada
Vegaquemada ye un municipio d'a provincia de Leyón, en a comunidat autonoma de Castiella y Leyón, Espanya. A suya población ye de 471 habitants (2007), en una superficie de 72,95 km² y una densidat de población de 6,45 hab/km².
CNSA
A China National Space Administration (Administración Nacional Espacial China) conoixita mas a sobén como CNSA, ye l'achencia d'o Gubierno de China establita en l'anyo 1993 y encargata d'a investigación, exploración y os programas espacials d'iste país.
Rolde de Estudios Aragoneses
O Rolde de Estudios Aragoneses (por siglas, REA) ye una asociación cultural creyata en 1977 que fa una labor de promoción y divulgación de temas culturals relacionatos con Aragón (Historia, Filolochía, Antropolochía, Dreito, Economía, creyación literaria y artistica, etc.), dende un punto d'anvista ubierto y plural. Asinas, fa actividatz (exposicions, aduyas a la investigación, cursos, chornatas, seminarios...) y tien un catalogo de publicacions que supera de largo lo cientocinquanta, con un intresant repertorio de publicacions periodicas, d'as qualas Rolde. Revista de Cultura Aragonesa, ye a más sinyalera d'a cultura aragonesa.
Mientres bells anyos se fizo en idioma aragonés y ta ninos a revista que se diz Papirroi.
L'actual president ye, dende 2023, Víctor Juan Borroy, profesor d'a Universidad de Zaragoza, Pilar Bernad Esteban (vicepresidenta), Chulia Ara Oliván (secretaria), María Luisa Royo Sasot (tresorera), y Jorge Cáncer Marín (interventor).
Vinclos externos
Rolde de Estudios Aragoneses.
Terminación -én (toponimia)
La terminación -én ye común en la toponimia aragonesa y deriva de la terminación latina -ENUS u -ANUS indicadora de propiedat.
En bel caso ha puesto pasar por una etapa intermedia romance en -ain, vistable en Navarra.
Seguntes Gerhard Rohlfs l'orichen d' -én ye a partir d' -ano por la influencia de la pronunciación arabe, pasando dreitament la a latina ta la e. Atros autors precisan que esta influencia arabe ye lo fenomeno fonetico d'imala, caracteristico de l'algarabía u arabe hispano, lo que suposa que estos toponimos han estau transmesos a traviés de l'arabe a las luengas romances de los reconquistadors y repobladors.
Ben Stiller
Benjamin Edward Stiller u Ben Stiller, naixito o 30 de noviembre de 1965 de Nueva York, ye un actor y director estausunidense, activo en o cine estausunidense dende meyatos d'os anyos 1980.
Terminación -én (toponimia)
Lista de toponimos terminaus en -én en Valencia
La terminación -én se conservó sin cambios en l'aragonés de las comarcas interiors (se documenta en textos escritos en latín medieval y aragonés Ludién y Luchén). Manimentos en las comarcas costeras y meridionals s'adaptó como -ent en la luenga de los repobladors catalans, y d'a on proviene l'adaptación de la terminación como -ente en castellano.
Ben Stiller
D'entre a suya filmografía, cal destacar as suyas interpretacions en cintas como There's Something About Mary (1998, Bobby Farrelly y Peter Farrelly), Meet the Parents (2000, Jay Roach), The Royal Tenenbaums (2001, Wes Anderson) y Night at the Museum (2006, Shawn Levy).
Wandsbek
Wandsbek ye o segundo mas gran d'os siet districtos (en alemán Bezirk) d'a ciudat estato alemana d'Hamburgo. En l'anyo 2006 a suya población yera de 409.771 habitants.
Barrios
Politicament o districto de Harburg se divide en os siguients barrios (en alemán Stadtteile):
Organismo
thumb|200px|L'[[arrecife de coral ye un ecosistema a on que viven muitos sers vivos.]] Un organismo, tamién dito ser vivo, ye un conchunto d'atomos y moleculas que forma una estructura material muit organizata y complexa, en a cual intervienen sistemas de comunicación molecular, que se relaciona con o medio ambient con un intercambio de materia y enerchía d'una forma ordenata y que exerce as funcions basicas d'a vida que son a nutrición, a relación y a reproducción, de tal manera que os organismos actúan y funcionan por éls mesmos sin perder o suyo livel estructural.
A materia que forma os organismos ye composata en un 95% por cuatre atomos que son o carbonio, hidrocheno, oxicheno y nitrocheno, a partir d'os cuals se forman as moleculas:
Istas moleculas se repiten constantment aintro d'os sers vivos, por o que l'orichen d'a vida procede d'un antecesor común fa muitos millons d'anyos sobre a Tierra.
Toz os organismos son constituitos por celulas. En l'interior d'istos se realizan as secuencias de reaccions quimicas necesarias ta la vida.
Vega de San Mateo
Vega de San Mateo ye un municipio espanyol d'a comunidat autonoma de Canarias, provincia de Las Palmas, que se troba en a isla de Gran Canaria. A suya población ye de 7.556 habitants (2019), en una superficie de 37,89 km² y una densidat de población de 199 hab/km².
Sasòs
Sasòs (Sazos en francés y oficialment) ye una comuna occitana en o departamento francés d'Altos Pireneus, districto d'Argelèrs de Gasòst, cantón d'a Val d'as Gaves y rechión d'Occitania. A comuna yera parte de l'antiga provincia de Bigorra.
Liveri
Liveri (Liveri en napolitán, Liveri en italiano y oficialment) ye una localidat y comuna italiana d'a rechión de Campania, en a provincia de Nápols. D'antis mas, fació parte de l'antigo reino de Nápols y d'a Corona d'Aragón y dimpués d'o reino d'as Dos Sicilias antes d'a suya incorporación enta o reino d'Italia.
Sierra de Maranyà
La sierra de Maranyà (en catalán Serra de Maranyà) ye un sierra d'orientación E-O que se troba en la comarca de lo Segrián y en lo termin municipal de La Granja d'Escarp. La suya principal altaria ye de 381,2 m.