cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Benito Mussolini
O 31 d'octubre de 1922, con a clamada Marcha sobre Roma, prenió o poder, y estió o 40º president d'o Consello de Gubierno d'Italia dica a estar depuesto por o suyo propio partiu o 25 de chulio de 1943 en plena Segunda Guerra Mundial por a marcha desastrosa d'a situación militar.
Entre o 23 de setiembre de 1943 y o 25 d'abril de 1945 estió o president d'a Republica Social Italiana, un Gubierno colaboracionista con o Tercer Reich. O 25 d'abril, con o final proximo d'a II Guerra Mundial, albandonó Italia ta refuchiar-se en Suiza, pero estió preso por a Resistencia italiana y executau.
miniaturadeimagen|center|Mussolini executau.
Berilo
O berilo ye un mineral con formula quimica Be3Al2( SiO 3)6, d'o grupo d'os ciclosilicatos que cristaliza en o sistema hexagonal. Dentro d'as variedatz d'o berilo a variedat verde u esmeralda ye a més conoixita por estar una piedra preciosa.
En a traducción aragonesa d'o "Libro d'as Marabillas d'o Mundo" lo nombran como cristal de berula:
Cercito (Canal de Berdún)
Cercito ye un lugar desapareixiu d'a provincia de Uesca, en o municipio aragonés d'a Canal de Berdún, en a comarca d'a Chacetania y partiu chudicial de Chaca.
Lo lugar constaba d'una vivienda con os correspondients edificios auxiliars. L'edificio utilizau como vivienda presienta en l'actualidat una larga frontera con o teito esvoldregau y plena de maleza y malas hierbas tanto en o suyo interior como en o suyo exterior. Adolfo Castán Sarasa en os anyos 1980 documentó un cabecero d'una finestra con a inscripción de 1870 que en a actualidat no ye visible, manimenos en o cabecero d'a puerta puede observar-se la calendata de 1898.
Toponimia
O toponimo Cercito presenta la forma metafonica de lo sufixo -eto y deriva d'o latín QUERCETUM (carrascal).
Losa
thumb|right|250px|Un [[lenau de losas u lenastra.]] Una losa (de l'occitano <lausa ) ye una piedra plana y gran que se mete en alto d'una atra estructura, pa cubillar-la u pa fer de tapa. En aragonés ribagorzano ye llosa.
En aragonés, a losa ye la mai d'aon dimana un grupo de parolas relacionadas: «loser» u «losero» ye o cantero que pica las piedras que s'ha de fer servir pa cubillar as casas, una «losera» ye un puesto d'o mont d'aon se'n quita losas pa la construcción, etc. A loseta ye la losa más fina y menuda con a qual se cubilla bells lenaus. Una «losaza» u «losanca» ye una losa graniza.
Armijo
Armijo ye un mont de 652 metros d'altaria situau en o cobalto d'a plana de Zaragoza, en a provincia de Zaragoza. Bi ha un vértiz cheodesico en a suya cima.
Allianz Swans Gmunden
O Allianz Swans Gmunden, conoixito a sobén con l'actual nombre de Swans Gmunden, ye un club austriaco de baloncesto, fundato en l'anyo 1966. Chuga en a Liga ÖBB en a temporada 2012/2013 y en o Volksbank-Arena d'a ciudat de Gmunden como equipo local.
Velilla (desambigación)
Velilla ye un nombre común de muitos lugars de diferents provincias d'o norte d'Espanya, a mas gran parte chicoz, pus en o suyo orichen ye un diminutivo de Villa:
16 de febrero
Sieglo XX
right|thumb|250px|O piloto de motociclismo italiano [[Valentino Rossi, qui naixió o 16 de febrero de 1979.]]
Gasaupoi
Gasaupoi (Gasaupoi en occitán, Gazaupouy en francés y oficialment) ye una comuna occitana en o departamento francés de Gers, rechión d'Occitania, districto de Condòm y cantón de Leitora-Lomanha.
A suya población ye de 306 habitants (2006) en una superficie de 20,94 km², con una densidat de población de 14,61 hab/km².
Asamblea Nacional de Venezuela
thumb|right|250px|Palacio Federal Legislativo seu de l'Asamblea Nacional
L'Asamblea Nacional (Asamblea Nacional en castellano) ye o maximo organo d'o poder lechislativo de Venezuela. O parlamento venezolano ye unicameral y ye composato por 167 deputatos esleitos por os ciudadans per meyo de votación popular ta un periodo de cinco anyadas, cada Estato esliye un minimo de 3 deputatos y a población indichena tien dreito a 3 deputatos.
O Movimiento V República (MVR) ye o principal partiu en o parlamento con 118 deputatos. Os partius politicos que actualment contan con representación en L'Asamblea Nacional (2006-2011) son:
Nolwenn Leroy
Biografía
Os pais de Leroy deixoron chunto con ella o suyo lugar natal de Lokournan cuan teneba nomás cuatre anyos. Dimpués de vivir en París, Lille y Gwengamp, su mai Murielle, Leroy, y a su chirmana chica, se'n fuoron a vivir ta casa d'os abuelos de Leroy en Sant Tiourre (Alier). Su mai s'heba divorciato de su pai, o futbolista profesional Jean-Luc Le Magueresse, en 1992.
Estudió en o "Collège des Célestins" en Vichèi. Cuan Leroy teneba 11 anyos, a suya mayestra de musica descubrió as suyas habilidaz musicals, y l'alentó a aprender vriolín. Con 13 anyos d'edat ganó o concurso "Les écoles du désert", organizato por a cadena de supermercatos Cora, por lo que viachó con una misión humanitaria dende Gao dica Timbuktú, Mali. Dimpués comentó que iste feito tenió una gran influencia en ella.
En chulio de 1998, obtenió una beca d'o Rotary Club de Vichèi ta estudiar en Cincinnati, Ohio, como estudiant d'intercambeo. Mientres estió astí, fuó ta escuela d'artes Hamilton High School. De tornada en Francia, y parlando con fluideza anglés, prencipió a fer clases de canto clasico en o conservatorio musical de Vichèi. Dende 2001 estudió Dreito en a Universidat de Clarmont-Ferrand, como una potencial carrera alternativa a la musica.
Star Academy
Dimpués de veyer a primera edición d'o programa televisivo Star Academy en 2001, Leroy quedó impresionata por Armande Altaï, un d'os miembros d'o churato; por lo que decidió estudiar clases de canto con Altaï. En 2002, dimpués de fer as prebas, fue trigata ta a segunda edición d'o programa, y en zaguerías o publico la trigó como ganadora debant de l'atro finalista, Houcine.
Nolwenn Leroy (2003)
O primer álbum de Leroy, Nolwenn, amaneixió en marzo de 2003 y ya heba vendito mas de 400.000 copias en noviembre d'ixe mesmo anyo. En 2006, Universal Music dició que s'heban vendito mas de 700.000 copias, encara que no bi ha certificación oficial d'iste feito por o Syndicat national de l'édition phonographique. Cuatre cancions de l'álbum, "Cassé", "Une Femme cachée", "Suivre une étoile" y "Inévitablement" amaneixioron tamién como singles. Dende aviento de 2003, Leroy presentó o disco en una chira por Francia, Belchica y Suiza.
Histoires Naturelles (2005)
O segundo disco de Leroy, Histoires Naturelles, fue producito por Laurent Voulzy. Amaneixioron cinco singles de cancions de l'álbum. "Nolwenn Ohwo!", escrita por Alain Souchon y Voulzy, que gosó estar numero un d'as listas d'exitos francesas. O segundo single estió a canción "Histoire Naturelle". Se facioron vidios musicals d'as dos cancions; o vidio d'"Histoire Naturelle" expresa o tema prencipal d'o disco, con Leroy vesitando una exposición d'un museu d'historia. D'a resta de single, "Mon Ange" fue distribuito dichitalment, mientres que "J'aimais tan l'aimer" y "Reste Encore" fuoron nomás promocionals. Dende setiembre de 2006 y aintro d'a chira "Histoires Naturelles Tour" Leroy interpretó cancions d'os discos Histoires Naturelles y Nolwenn. O primer álbum en directo de Leroy se quitó dimpués d'ista chira en octubre de 2007.
Bretonne (2010)
Leroy quitó o suyo cuatreno álbum d'estudio, Bretonne, o 6 d'aviento de 2010. Iste álbum encluye versions de cancions tradicionals celtas como "Mná na h-Éireann", y cancions contemporanias como "Brest" de Christophe Miossec. A mayoría d'as cancions tienen bella relación con Bretanya, o país a on que naixió a cantaire, y cuatre d'ellas son en bretón. Leroy colaboró con Jon Kelly ta fer os apanyos musicals. L'álbum estió o primero en as lista d'exitos francesas mientres 8 semanas.
Investigacions
S'han feito estudios d'o impacto neurolochico d'a musica de Leroy entre as personas de mas edat. Os cientificos troboron que a musica de Leroy puet tener efectos mas beneficiosos que atras musicas, afirmando que: "s'ha trobato que a musica de Nolwenn Leroy tien un efecto positivo significativament superior a atras musicas testeatas". Ta describir o fenomeno fan servir o termin efecto Nolwenn, decindo que: "a musica de Nolwenn Leroy pareixe tener un efecto diferent sobre a modulación de funcions motoras d'o cerebro en comparanza con atras musicas testeatas".
As prebatinas se facioron con musica de Mozart y de diferents cantaires neerlandeses y franceses; entre os que nomás s'especificó a Leroy. O estudio remató en febrero de 2008 en os Estaus Unius, pero no s'han publicato resultatos substancials.
Singles
* Posición en as listas de descargas francesas y a belga Ultratip - Significa que o single no estió en as listas u no fue quitato como single promocional
Tamames
Tamames ye un municipio d'a provincia de Salamanca, en a comunidat autonoma de Castiella y Leyón, Espanya. A suya población ye de 966 habitants (2007), en una superficie de 69,09 km² y una densidat de población de 13,98 hab/km².
Xabierre-Martés
Xabierre-Martés (en castellano Javierremartés) ye un lugar desapareixiu d'a provincia de Uesca, en o municipio aragonés d'a Canal de Berdún, en a comarca d'a Chacetania y partiu chudicial de Chaca.
Encara existe en o puesto a on yera o lugar a ermita de Santa María de Xabierre-Martés.
Toponimia
Apareixe documentau en l'anyo 922 como Exaberri Amartz, Scaberri, Xauieramartes y Xauerre Martes. . Vendría d'o basco significando "casa nueva chunto a Martés".
O Elsón
O Elsón (prenunciau /ol'son/, anque tamién ye frecuent sentir o nombre sin l'articlo, y alavez o prenuncian /el'son/; oficialment, en castellano, «Olsón» ) ye un lugar aragonés d'o municipio de l'Aínsa-Sobrarbe, en a comarca de Sobrarbe y a provincia de Uesca. A suya población ye de 18 habitants (2018 ).
O Elsón fue capital d'un municipio que tamién se deciba o Elsón, present en os censos dende a constitución d'os achuntamientos modernos en 1834 dica la suya absorción en o municipio d'Alto Sobrarbe en a decada de 1960. O municipio se formaba con as localidaz d'o Elsón y dos aldeyas: Mondot y Chabierre d'o Elsón.
Cheografía
O Elsón ye a 686 metros d'altaria sobre o nivel d'a mar, en as estribacions de a sierra de Sant Benedet por a man de a valle d'o río Susía. Fa parte, en chunto con as suyas aldeyas Mondot y Chabierre y con a resta de nuclios d'a valle (Castillón, Lamata, etc.) de a subcomarca que se'n diz o Viello Sobrarbe, que s'extiende d'entre o centro-sud y o sud-sudueste de a comarca de Sobrarbe.
A mayoría de casas d'o Elsón se troban en alto, por a baixant sud-sudueste d'un tozal que sinyorea la ilesia de Santa Olaria, que ye a zaguer altura de o sarrato que en dicen d'o Elsón, que desepara por una man a valleta d'o barranco de Sant Chils, y por l'atra o barranco Solano.
As dos carreras se deseparan tot enfilando-se, cadaguna, en dirección a os dos cerrez que dominan a población, pus ista se troba en o grau d'entre os dos. As casas d'o barrio d'Alto se consideran dos barrios diferents (tres si se considera o barrio d'a Fuent, que son cualques casas deseparadas a on remata la carrera d'o sudeste), y cadaguna tiene a suya propia plaza, anque si se conta con a distancia y diferenciación que tiene o dito barrio d'Abaixo millor valdría parlar de dos subbarrios que de barrios diferents. thumb|right|250px|A ilesia d'o Elsón se puede veyer dende buena cosa d'a comarca, como en ista imáchen feita en [[Mondot.]] En a carrera que marcha camín ta'l sudeste, o barrio d'a Plaza d'Abaixo, se troba l'edificio que fizo de casa d'a Villa cuan o Elsón teneba achuntamiento. Existen casas nobles en os tres subbarrios de o barrio d'Alto.
Historia
Como en muitas poblacions pasa, se tiene as primeras noticias d'existencia d'o Elsón relacionadas con o suyo castiello. Se troba documentau en o sieglo XI baixo reinau de Remiro I con os nombres de «lo Elson» y «Eleson» y se'n tiene conoixencia d'os tinents que tuvo dica las zaguerías d'o sieglo XII (en 1182 muere o suyo tinent Pero de Sant Vicente ).
En o sieglo XVI o Elsón yera un lugar con numerosos infanzons, y d'alcuerdo con os testimonios arquitectonicos que mos n'ha quedau, como a suya portentosa ilesia, teneba prou riqueza. En 1626 acuden ta Balbastro tres infanzons de a localidat, Sinyó Miguel Blanc, Sr. Cosme de Mata y Sr. Chuan Miguel, que arriban a las Corz convocadas en un grupo que vienen toz de Sobrarbe.
Monimentos
thumb|right|250px|A [[Ilesia de Santa Olaria d'o Elsón|ilesia de Santa Olaira (s. XVI), conoixida popularment como a «Catedral de Sobrarbe». ]] O monimento prencipal en o Elsón ye a suya ilesia. A ilesia de Santa Olaria, que en buena cosa de Sobrarbe se conoix como a «Catedral de Sobrarbe» por a suya monumentalidat, ye un templo de grans dimensions debantau en estilo barroco en o sieglo XVI y firmau por Chuan Tellet en 1546, mayestro d'obras tamién en a ilesia de l'Asumpción de Castillón de Sobrarbe.
A ilesia, que ye declarada Bien d'Intrés Cultural (codigo SIPCA 7-INM-HUE-003-907-002) como enantes en fue de Monumento Nacional espanyol, tiene una portalada renaixentista completament atipica en a montanya altoaragonesa, y pinturas a'l fresco y un retablo de piedra de os sieglos XVI y XVII.
Dezaga de a ilesia, y tamién en l'altura d'o tozal, i ha las restas d'o castiello d'o Elsón (SIPCA 1-INM-HUE-003-907-012), d'o sieglo XI y d'o cual no en queda de piet sique dos trocez de lienzo y as rastras de piedras por tierra en o que podeba haber estau o perimetro fortificau.
Amás, en os arredols d'o Elsón i ha cuatro cruces de sól que tamién son consideradas Biens d'Intrés Cultural, o que fa que o Elsón sia un d'os lugars de Sobrarbe con mas cantidat de construccions declaradas Bien d'Intrés Cultural.
Toponimia
D'alcuerdo con o investigador Manuel Benito Moliner, o toponimo «o Elsón» tien orichens antroponimicas en latín en o nombre de bel propietario: *ELISEUS > Elsón, pero tamién podría venir de a forma diminutiva *ELISEO(NE) > Elsón.
O nombre de lugar tendría as suyas oríchens en a epoca tardo-romana u visigotica.
Corz de Zaragoza (1476)
As Corz de Zaragoza de 1476 estioron unas Corz d'o Reino d'Aragón celebradas en a ciudat de Zaragoza y convocadas por o rei Chuan II d'Aragón.
Districto de Deggendorf
O districto de Deggendorf (en alemán Landkreis Deggendorf, en bavaro Landchrais Deggendorf) ye un districto situau en Bavera, Alemanya.
Lista de molimentos de Sobrarbe
Lista de molimentos de Sobrarbe catalogaus como Bien d'Intrés Cultural
A Torre (Castillón de Sobrarbe)
A Torre ye una aldeya tradicional de Castillón de Sobrarbe, d'a on que dista bel kilometro y meyo. En chunto con a Pardina y con Castillón formaban l'achuntamiento de Castillón de Sobrarbe, que desapareixió absorvido por o municipio de l'Aínsa en a decada de 1960.
Cheografía
A Torre de troba a 560 metros d'altaria sobre o nivel d'a mar, en un sarrato, plano por alto, que s'adintra en a valle d'o Susía, tot forzando a'l río a fer un recolón por debaixo de lugar.
Se troba en o sud de o gran termino municipal de l'Aínsa-Sobrarbe, cuasi en a muga con o termino de l'Abizanda, y confronta en a valle d'o Susía con Lamata (sud-sudeste) y Chabierre d'o Elsón (sud), en a cuentra d'o río.
Por debaixo d'as casas de a Torre i esnaviesa un barranco que se diz de Talavera, afluent d'o río Susía, que confluye con ixe chusto a ran de a Torre. Por a suya posición, en a valle d'o río Susía, a Torre fa parte efectiva d'a subcomarca tradicional que se conoix como o Viello Sobrarbe.
L'aldeya ye en o camín (actual pista asfaltada) que comunica Castillón de Sobrarbe con Mediano nuevo. Por tanto, tiene comunicación directa con a carretera autonomica A-138 (Balbastro-l'Aínsa-Bielsa), d'a on que a pista local ranca sinyalizada en o lateral. Ye a 1.000 metros escasos dimpuesas de a Pardina, en puyando por a dita carretereta, y a bel kilometro y meyo d'antes d'arribar ta Castillón.
Monimentos
thumb|right|250px|A [[ilesia de Sant Chusé d'a Torre|ilesia de Sant Chusé, d'o sieglo XVI, y de fundo a valle d'o Susía y a sierra de l'Entremont.]] O monimento principal en a Torre ye a suya ilesia, consagrada a l'advocación de Sant Chusé, patrón de lugar. Ye un edificio d'o sieglo XVI, que guarda parez meyanils con un casal fuerte que actualment ye espaldau. A torre que a dita casa teneba ta defensa fizo a función de campanal ta la ilesia.
Adebant d'a ilesia i ha o crucero d'a Torre, declarau Bien d'Intrés Cultural (codigo SIPCA 1-INM-HUE-003-907-214). O crucero, a ilesia y as enrunas d'aquel casal fuerte son en un barrio deseparau bels 100 m d'a on que en l'actualidat son a mayoría d'as casas de l'aldeya, que forman unatro barrio en a cuentra d'a carretera de Castillón.
En ixe segundo barrio ye a on ye a plaza d'a localidat, y a cruz de suelo d'a Torre, a cruz de suelo d'a localidat, que tamién ye declarada Bien d'Intrés Cultural (SIPCA 1-INM-HUE-003-907-360).
Sisant
Sisant (Sisante en castellano) ye un municipio castellanomanchego, situato en a provincia de Cuenca. A suya población ye de 1.859 habitants (2007), en una superficie de 13,36 km² y una densidat de población de 13,84 hab/km².
Toponimia
A forma Sisant se documenta en castellano medieval y ye coincident con lo que cabe esperar por a fonetica aragonesa, con perda d'a -y final atona.
Laas
Laas u Laàs puet estar:
Lugansk
Lugansk (en ucrainés Луга́нськ, Luhansk, en ruso Луганск, Lugansk) ye una ciudat d'Ucraína, que ye de iure a capital d'a provincia de Lugansk. Dende abril de 2014, a ciudat ye administrada de facto por a Republica Popular de Lugansk que dende setiembre de 2022 ye un subchecto federal d'a Federación Rusa no reconoixiu internacionalment.
Ye un d'os centros industrials d'a cuenca menera d'o Donets, a on se fabrican productos como equipamiento pa menería y ferrocarrils, alimentos procesaus y ferramientas. A ciudad tien una escuela de medecina y un instituto d'agricultura.
En a Unión Sovietica entre os anyos 1935-1958 y 1970–1990 a ciudat yera oficialment conoixida como Voroshilovgrad (en ruso y ucrainés Ворошиловград)
Barcial de la Loma
Barcial de la Loma ye un municipio d'a provincia de Valladolit, en a comunidat autonoma de Castiella y Leyón, Espanya. Fa parte d'a comarca de Tierra de Campos y d'o partiu chudicial de Medina de Rioseco.
A suya población ye de 130 habitants (2010), en una superficie de 27,28 km² y una densidat de población de 4,77 hab/km².
Cheografía
A localidat de Bercial de la Loma se troba situata a 744 metros d'altaria sobre a livel d'a mar, a una distancia de 66 km d'a ciudat de Valladolit, a capital d'a suya provincia y de Castiella y Leyón.
Albelda de Iregua
Albelda de Iregua ye un municipio d'a comunidat autonoma d'a Riocha, en a comarca de Logronyo.
Canasta
A canasta ye un recipient de vimbre, chungos u sargas d'altras especies talment, d'estructura semilar d'un capazo anque de mes grandaria. Como tamién os capazos, ye construyito d'una bastida de trallez mes duros que no a bimbre, a l'alto d'a cual s'entaranan as sargas dixando a superficie mes exterior plena de foratos que la fan endicada ta permetir o pasar de l'aire.
Albelda de Iregua
A suya población ye de 2.918 habitants (2007) en una superficie de 23,03 km² con una densidat de población de 126,7 hab/km².
Canasta
As canastas teneban una man d'emplegos posibles. Se feban marchar en a cullida d'as ugas (setiembre) ta transportar a fruita, como tamién mes ta debant en l'anyada, en octubre y noviembre, ta emplenar-las de mazanas.
Albelda de Iregua
Cheografía
A localidat d'Albelda d'Iregua se troba situada a 542 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, a una distancia de 13 km d'a ciudat de Logronyo, a capital d'a Riocha.
Toponimia
En o periodo d'Al-Andalus se deciba Albaida, como se puet veyer en a Cronica cheneral d'Espayna de García d'Eugui:
Canasta
Tammién s'alimentaba con ellas as caballerías cuan yeran en o campo, en meter-se alfalz u hierba aintro suyo.
Establimentz de Chaca
thumb|Libro d'a Cadena d'o Concello de Chaca. Copia d'o [[sieglo XIII. Concello de Chaca. Archivo Municipal.]] Os Establimentz de Chaca son o documento en o cual s'apreban os establimientos u ordenanzas d'a ciudat de Chaca en o sieglo XIII. Prebablement fuoron redactatos entre 1220 y 1238, cuan fuoron enamplatos y esviellatos atra vegata en 1336. I son contenitos en o Libro d'a Cadena de Chaca, hue en l'archivo municipal d'a ciudat.
La Revilla y Ahedo
La Revilla y Ahedo ye un municipio d'a comunidat autonoma castellanoleyonesa en a provincia de Burgos, situau en a comarca de Sierra de la Demanda y partiu chudicial de Salas de los Infantes.
Establimentz de Chaca
Son escritos en o dialecto gascón de l'occitán con bellas influencias aragonesas (vienga, tiengan, nueit, faga,...) y catalanas.
Eixemplo
Os tres primers Establimentz:
La Revilla y Ahedo
A suya población ye de 121 habitants (2007), en una superficie de 15,29 km² y una densidat de población de 7,91 hab/km².
Cheografía
A localidat de La Revilla y Ahedo ye situada a 943 metros d'altaria sobre lo livel d'a mar, a una distancia de 50 km d'a ciudat de Burgos, a capital d'a suya provincia.
D'o suyo termin municipal en fan parte os lugars de La Revilla y Haedo.
O Cura y a Casera (barranco d'Arás)
O Cura y a Casera, que tamién se conoixen como Os Torretones d'Arás, yeran dos formacions cheolochicas de tipo dame coiffée que se trobaba en o barranco d'Arás, termino municipal de Biescas (Alto Galligo, Uesca). Mientres que O Cura sigue en piet, A Casera s'espaldó en 2005 y no en queda si que a base.
Se troban en un ripazo en a marguin dreita d'o barranco, vistables dende un camín tradicional que puyaba ta Yosa de Sobremont pero enfaixonatos en un puesto de difícil acceso. Cada una d'as dos torres yera rematada por una piedra grandiza que impediba la erosión d'os materials más tovos de debaixo. Una tercera dame coiffée muito más chicota ye dezaga d'as dos primeras, por o qual se l'ha clamau O Monaguillo.
Os nombres populars d'estas formacions en aragonés chuegan con suya a forma falica, en especial a d'O Cura, que mirato pende dende do puede recordar a un miembro humano. A Casera yera más fina y una micarrona más baixa. En castellano, a formación ha recibiu diferents nombres en as guías y entre os excursionistas. O más conoixiu puet estar que sía Las Señoritas de Arás.
Mariúpol
Mariúpol (en ucrainés Маріýполь) ye una ciudat portuaria d'Ucraína, en a provincia de Donetsk. Se troba situada a cantos d'a mar d'Azov en o forcallo entre os ríos Kalmius y Kalchyk. Dende mayo de 2022, a ciudat ye administrada de facto por a Republica Popular de Donetsk que dende setiembre de 2022 ye un subchecto federal d'a Federación Rusa no reconoixiu internacionalment.
Países d'a Loira
Países d'a Loira (en francés Pays de la Loire, en bretón Broioù al Liger) ye una rechión de Francia, situata a l'ueste d'o país, con capital en a ciudat de Naoned, formata por 5 departamentos (Loira Atlantica, Mayenne, Maine y Loira, Sarthe y Vendée), 17 districtos, 192 cantons y 1.503 comunas.
A suya población ye de 3.344.000 d'habitants en una superficie de 32.082 km², con una densidat de población de 104 hab/km². Estando a cinquena rechion mas important de Francia. As mas importanz ciudaz d'a rechión son Naoned, Le Mans y Angers
Tejeda y Segoyuela
Tejeda y Segoyuela ye un municipio d'a provincia de Salamanca, en a comunidat autonoma de Castiella y Leyón, Espanya. A suya población ye de 129 habitants (2007), en una superficie de 44,10 km² y una densidat de población de 2,92 hab/km².
Cantabria
Cantabria ye una comunidat autonoma uniprovincial espanyola (oficialment comunidat historica). Muga a l'este con o País Basco (provincia de Bizcaya), a o sud con Castiella y Leyón (provincias de Leyón, Palencia y Burgos), a l'ueste con o Prencipau d'Asturias y a o norte con a mar Cantabrica. A suya capital (que ye amás a ciudat con mayor población) ye a ciudat de Santander. En fan parte 10 comarcas. A suya actual presidenta ye María José Sáenz de Buruaga Gómez, d'o Partido Popular (a primera muller en ocupar ixe cargo), d'alcuerdo con as prescripcions d'o suyo Estatuto d'autonomía.
Cantabria tién una población de 593.121 habitants (2011) en una superficie de 5.321 km², con una densidat de población de 111,47 hab/km².
Etimolochía d'o nombre
Anque no ye segura a suya procedencia, a opinión mas aceptata por os expertos ye que deriva d'a raíz cant-, d'orichen celta y que significa "cantal" y o suficho -abr. "Cantabro" significa "pueblo que vive en as penyas" y ye o nombre d'os cantabros, o pueblo que i viviba antis de que i plegasen os romanos.
Sempessèrra
Sempessèrra (Sempessèrra en occitán, Sempesserre en francés y oficialment) ye una comuna occitana en o departamento francés de Gers, rechión d'Occitania, districto de Condòm y cantón de Leitora-Lomanha.
A suya población ye de 311 habitants (1999) en una superficie de 20,99 km², con una densidat de población de 14,82 hab/km².
La Tolosana
La Tolosana ye un lugar desapareixiu d'a provincia de Uesca, en o municipio aragonés d'a Canal de Berdún, en a comarca d'a Chacetania y partiu chudicial de Chaca.
Topolochía
right|thumb|Una cinta de [[Möbius, un obchecto con nomás que una superficie y un canto. Iste tipo d'estructuras son obchecto d'o estudio d'a topolochía.]]
A topolochía (d'o griego topos, lugar y logos, sciencia) ye una rama d'as matematicas que estudia as propiedatz espacials y as deformacions bicontínuas (dos dimensions) de l'espacio.
Leibniz estió lo primero d'usar o termino analysus situs, usato dimpués ta referir-se a lo que agora denominamos topolochía. Leonhard Euler, o 1736, ye considerato lo primero de conseguir resultatos de naturaleza topolochica.
Monegriello (desambigación)
Monegriello puet estar:
Fernando Fernán Gómez
Fernando Fernán Gómez (nombre artistico de Fernando Fernández Gómez), naixito de Lima (Perú) o 28 d'agosto de 1921 y muerto en Madrit (Espanya) o 21 de noviembre de 2007, estió un destacato actor, director cinematografico, director teatral, escritor y guionista espanyol con una amplisma y exitosa carrera artistica dende os anyos 1930 y con quantismos premios y reconoiximientos recibitos por o suyo treballo artistico. Tamién estió miembro d'a Real Academia Española dende l'anyo 2000 dica la suya muerte. Mientres a suya vida casó con a cantaire María Dolores Pradera y con l'actriz Emma Cohen. Filla d'o suyo primer matrimonio ye Helena Fernán Gómez.
D'entre a suya amplisma filmografía como actor, se puet mencionar bellas d'as suyas interpretacions en cintas como El destino se disculpa (1945, José Luis Sáenz de Heredia), Botón de ancla (1948, Ramón Torrado), Balarrasa (1951, José Antonio Nieves Conde), Morena Clara (1954, Luis Lucia), La venganza de Don Mendo (1961, Fernando Fernán Gómez), Ana y los lobos (1973, Carlos Saura), El espíritu de la colmena (1973, Víctor Erice), Mamá cumple cien años (1979, Carlos Saura), Mambrú se fue a la guerra (1986, Fernando Fernán Gómez), Esquilache (1989, Josefina Molina), Belle Époque (1992, Fernando Trueba), El abuelo (1998, José Luis Garci), u La lengua de las mariposas (1999, José Luis Cuerda).
Premios
Fernando Fernán Gómez recibió en 1987 en a 1a edición d'os Premios Goya o Premio Goya a o Millor Actor por a suya interpretación d'Emiliano en a cinta Mambrú se fue a la guerra, a on ell mesmo yera o director.
Tamién recibió o Premio Prencipe d'Asturias d'as Artes de 1995.
Otxandio
Otxandio (Otxandio en basco y oficialment, Ochandiano en castellano) ye un municipio d'a comunidat autonoma d'o País Basco, provincia y territorio historico de Bizcaya y comarca d'Arratia-Nerbioi.
A suya población ye de 1.220 habitants (2008) en una superficie de 12,43 km², con una densidat de población de 98,15 hab/km².
Cheografía
A localidat d'Otxandio se troba situada a 554 metros d'altaria sobre lo livel d'a mar, a una distancia de km d'a ciudat de Bilbau, a capital de Bizcaya, y de 23 km d'a ciudat de Vitoria, a capital d'o País Basco.
Lista de partius politicos de Venezuela
Lista d'os prencipals partius politicos de Venezuela.
Districto de Dingolfing-Landau
O districto de Dingolfing-Landau (en alemán Landkreis Dingolfing-Landau, en bavaro Landchrais Dinglfing-Landau) ye un districto situau en Bavera, Alemanya.
Cuca de Bellostas
thumb|right|250px|A Costera y a Cuca de Bellostas (dreita). A Cuca de Bellostas ye una famosa agulla de piedra calsina que se troba en o barranco de Mascún, en o termin municipal de Biarche (Semontano de Balbastro, Uesca), cerca d'o lugar de Rodellar, en o Sarrablo historico.
Ye bien vistable en o sector baixo d'o barranco de Mascún. S'arriba dende Rodellar, seguindo auguas t'alto ixe barranco. O suyo nombre viene d'un hombre de casa Bellosta d'Otín que siempre pedricaba lo bien dotau que yera. Con que os vecins tuvon a mazada de meter-le ixe nombre a la penya, en pagas por tot lo que les montaba la cabeza.
Montcada i Reixac
Montcada i Reixac (Montcada i Reixac en catalán y oficialment, Moncada y Reixach en castellano) ye un municipio catalán situato en a comarca d'o Vallés Occidental y provincia de Barcelona.
A suya población ye de 33.656 habitants (2010), en una superficie de 23,34 km² con una densidat de población de 1.441,29 hab/km².
Cheografía
A localidat de Montcada i Reixac se troba situata a 38 metros d'altaria sobre o livel d'a mar.
D'o suyo termin municipal, trescruzato por o Río Besòs fan parte os lugars de Can Cuiàs, Can Santjoan, El Masrampinyo, Montcada Centre y Terra Nostra.
Kherson
Kherson (en ucrainés Херсон) es una ciudad d'Ucraína, capital d'a provincia de Kherson. Ye situada en o sud d'Ucraína, a cantos d'a mar Negra y chunto a o río Dniéper.
Presún
Presún ye un lugar desapareixiu d'a provincia de Uesca, en o municipio aragonés d'a Canal de Berdún, en a comarca d'a Chacetania y partiu chudicial de Chaca.
Se trobaba no guaire luent de Villa-reyal d'a Canal. Encara existe o barranco de Presún.
Tenebrón
Tenebrón ye un municipio d'a provincia de Salamanca, en a comunidat autonoma de Castiella y Leyón, Espanya. A suya población ye de 189 habitants (2007), en una superficie de 40,06 km² y una densidat de población de 4,71 hab/km².
Presún
Toponimia
Apareixe documentau en o sieglo IX como Eresum, Eresunibilla y Presun. . Se tracta d'un antrotoponimo.
Larressingla
Larressingla (Larressingla en occitán, Larressingle en francés y oficialment) ye una comuna occitana en o departamento francés de Gers, rechión d'Occitania, districto de Condòm y cantón d'Armanhac-Tenarèsa.
A suya población ye de 202 habitants (2007) en una superficie de 8,55 km², con una densidat de población de 23,63 hab/km².
Monesma
Monesma puet estar:
Le Cateau-Cambrésis
Le Cateau-Cambrésis ye una comuna francesa, en o districto de Cambrai, cantón de Cateau-Cambrésis, departamento de Norte y rechión d'Altos de Francia.
A suya superficie ye de 27,24 km², a suya población ye de 7.453 habitants en 1999 y a suya densidat de población ye de 274 hab/km².
Historia
L'emperador d'o Sacro Imperio Romano Chermanico Otón III permetió a la diocesi de Cambrai reforzar as defensas d'o castiello y transformar a ciudat en una villa fortificata, y tamién a realización d'un mercato y a emisión de moneda. Asinas, o suyo nombre mutó ta Chastel en Cambrésis (por Cambrai), antecedent d'o nombre actual.
En 1642, Le Cateau-Cambrésis fue ocupata por tropas francesas, y lo rei francés Loís XIII fació esboldregar as murallas y as puertas d'a ciudat.
En 1678, Le Cateau-Cambrésis fue encorporata a Francia, seguntes o Tratado de Nimega.
En as Guerras Revolucionarias Francesas, a ciudat fue conquiesta por l'exercito austriaco en 1793, y en as Guerras Napoleonicas por l'exercito ruso en 1814.
Mientres a Primera Guerra Mundial, a ciudat habió importants destruccions, especialment en a batalla de Cateau-Cambrésis, o 28 d'agosto de 1914, entre os exercitos britanico y alemán. Esta batalla permetió a recuperación d'os Aliatos y la posterior victoria en a batalla d'o Marne.
En 1940, Le Cateau-Cambrésis fue travesata por a 7ª División Panzer d'o cheneral Erwin Rommel, dimpués de bells combaz a man d'a ciudat.
1938
Chulio
right|thumb|250px|O director, guionista y productor neerlandés [[Paul Verhoeven, naixito o 18 de chulio de 1938.]]
Sant Celoni
Sant Celoni (Sant Celoni en catalán y oficialment, San Celoni en castellano) ye un municipio catalán situato en a comarca d'o Vallés Oriental y provincia de Barcelona.
Cheografía
A localidat de Sant Celoni se troba situata a 153 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, a una distancia de 46,5 km d'a ciudat de Barcelona, a capital d'a suya provincia y de Catalunya.
Mugas
O suyo termin municipal muga a o norte con Sant Feliu de Buixalleu, Riells i Viabrea, Gualba y Campins; a o norueste con Fogars de Montclús; a o nord-este con Fogars de la Selva; a l'ueste con Santa Maria de Palautordera; a o sudueste con Tordera; y a o sud con Sant Iscle de Vallalta, Sant Cebrià de Vallalta y Vallgorguina.
Frecuencia cardiaca
thumb|300px|Freqüencia cardiaca.
A freqüencia cardiaca ye la freqüencia d'os traquius d'o corazón medida per o numero de contraccions (traquius) d'o corazón per menuto. A freqüencia cardiaca puede variar d'alcuerdo con as necesidatz fisicas d'o cuerpo, incluyida a necesidat d'absorber oxichén y excretar dioxido de carbonio, manimenos tamién ye modulada per numbrosos factors, incluyius, entre atros, a chenetica, a condición fisica, l'estrés u l'estau psicolochico, a dieta, medecinas, estau hormonal, meyo ambient y malotía/dolencia, asinas como la interacción entre istos factors.
A freqüencia cardiaca humana adulta en reposo normal ye de 60 a 100 traquius per minuto. A taquicardia ye una freqüencia cardiaca alta, definida como superior a 100 en reposo. A bradicardia ye una freqüencia cardiaca baixa, definida como inferior a 60 en reposo. Quan un ser humán aduerme, un traquiu cardiaco con freqüencias d'arredol de 40 a 50 ye comun y se considera normal. Quan o corazón no late con un patrón regular, isto se conoixe como arritmia. As anomalías d'a freqüencia cardiaca a vegadas indican malotía.
Imperio Ruso
Se conoix en a Historia con o nombre d' Imperio Ruso (en ruso Россійская имперія) a la forma politica que adoptó Rusia dende o 22 d'octubre de 1721, cuan o zar Pero I de Rusia se proclamó emperador de todas as Rusias (u zar de todas as Rusias dica o 15 de marzo de 1917, cuan con a Revolución de febrero se proclamó un Gubierno provisional ruso como paso previo a la proclamación d'a Republica en un rechimen efimero porque en noviembre de 1917, con a Revolución d'Octubre, se proclamó a Unión Sovietica. Mientres l'Imperio Ruso, o rechimen politico estió a Monarquía autocratica (absolutismo) con timidas uberturas politicas sin de continidad. A suya capital se trobaba en a ciudat de Sant Petersburgo (anque mientres un breu periodo a capital s'establió en l'antiga capital de Moscú); a suya luenga oficial yera o ruso, con o francés como segunda luenga y reconoiximiento de bellas luengas d'as nacion que en feban parte, polaco, sueco y finés; a mas de muitas atras luengas charratas sin de reconoiximiento oficial, destacando-ie lituano, letón, estonio, belarruso, ucrainés, alemán, hebreu, cheorchiano, y muitas atras luengas. Ixa mesma situación pasaba con a relichión, estando a relichion oficial a Ilesia Ortodoxa Rusa, anque tamién bi heba atras confesions minoritarias d'o Cristianismo (Catolicismo, Protestantismo y atras), Islam, Chudaísmo y Budismo.
Programa Luzia Dueso
O Programa Luzia Dueso ye una iniciativa de Gubierno d'Aragón sobre actividatz socioculturals en aragonés.
Orichen
L'aragonés empecipió a impartir-se en os centros publicos d'Aragón en o curso academico 1997-1998. Ta part d'alavez yeran quatro es centros que aculliban esta iniciativa con una plaza de mayestro cada un: Chaca, Biescas, L'Ainsa y Benás. En l'anyada 2009 se i achuntó una atra plaza más ta o CRA Cinca-Cinqueta. Hue, os cinco mayestros achustaus per o Departamento de Educación, Universidad y Deporte d'o Gubierno d'Aragón, fan clases d'aragonés en 22 centros escolars.
Dende alavez, han pasau per as clases d'aragonés más de 3.000 alumnos.
En o curso 2005/2006, a iniciativa d'a persona responsable de luenga y literatura de o CPR de Huesca, s'empecipió a fer un Seminario ta profesorau d'aragonés, como espacio ta fer partache d'experiencias, millora d'a formación y actualización profesional ta o profesorau que feba aragonés y atros docents que i yeran interesaus. Amás feba honra ta replegar propuestas y poder intercambiar materials didacticos, recursos y metodolochía.
En o curso 2006/2007, y prenendo como modelo o programa Jesús Moncada, que feba actividatz socioculturals de dinamización de o catalán d'Aragón en os centros escolars de l'Aragón oriental an que se i feba esta asignatura, se posó en marcha un programa d'animación arredol d'a luenga e a cultura aragonesa, que dimpués prenió o nombre de “Luzía Dueso”, en honor a la escritora chistavina. Estió organizau per a Dirección Cheneral de Politica Educativa y coordinau per Mª Pilar Benítez dica o curso 2012/2013 que prene a coordinación Fernando Romanos.
Dende este curso se i fan qualques cambios: en primerías s'ixampla dica 60 actividatz a traviés d'una oferta ubierta y publica incorporando-ie as tematicas d'actualidat y nuevas tecnolochías, y a participación de todas as asociacions y editorials referencials en a promoción de l'aragonés. Dimpués se fa convocatoria ubierta a toz es centros sostenius con fondos publicos de tot Aragón, fendo que a difusión de l'aragonés s'ixample a un numero de centros más gran.
Actividatz
Teatro, cine, audiovisual, cultura,
Organización
Os centros pueden pedir as actividatz en o curso escolar
Cuarzarenita
As quarzarenitas son piedras d'arena en as que o quarz representa o 95 % d'os clastos y as arenas composicionalment més maturas. Por un regular son formatas por gran bien redondeyaus y bien clasificaus, por o que a suya matureza textural ye tamién muito alta. Os cementos son sobre tot recreiximientos de quarz, pero tamién son comuns os cementos de calcita, por un regular cementos poiquilotopicos.
I predominan os clastos de quarz monocristalins, pus os policristalins u ondulants gosan estar menos estables y tienden a desapareixer. Os minerals pesaus mes comuns que bi ha son os mes resistents, rutilo, zircón, turmalina y ilmenita.
En muitos casos as quarzarenitas son o resultau de grans periodos de repetidas accions d'os achents sobre os sedimentos, por o que os grans que no son de quarz han estato destruitos por l'abrasión. O clima tamién chuega un paper important pa o desembolique d'estos sedimentos. Un clima calido y humido puet servir pa explicar o sedimento que ha formau esta roca, siempre con o refirme de releus poco contrastaus y transportes lentos. Manimenos muitos grans de quarz pueden estar de segundo cilo, derivaus de sedimentos que ya existiban enantes, o que se confirma si se veye grans con recreiximientos erosionaus.
Un ambient tectonico a on se forma este deposito sedimentario ye o de cratons estables y marguins pasivos.
Sasser
Sasser (Sassari en sasarés, italiano y oficialment, Tàttari u Thatari en sardo) ye una comuna sarda en a provincia italiana de Sasser (en ye a suya capital) y rechión de Cerdenya, que feba parte de l'antigo reino de Cerdenya.
A suya población ye de 131.553 habitants (2008) en una superficie de 546,08 km², con una densidat de población de 240,90 hab/km².
Cheografía
A localidat de Sasser ye situata a 225 metros d'altaria sobre o livel d'a mar.
D'o suyo termin municipal fan parte os lugars d'Argentiera, Bancali, Campanedda, Canaglia, Caniga, La Corte, La Landrigga, La Pietraia, Li Punti, Ottava, Platamona, Saccheddu, San Giovanni y Tottubella.
Garrafa
Una garrafa ye un recipient ta guardar u transportar o resultato d'una decantación de liquidos, es cuals pueden contener sedimentos (como en o vino). O liquido de bel'altro recipient se decanta aintro d'a garrafa ta separar-ne un volumen mes chicot de liquido, que contien o sedimento, d'o volumen mes gran que marcha ent'aintre d'a garrafa y ye libre d'ixe sedimento. En o proceso, o sedimento remane en o recipient orichinal y lo liquido se transfiere ent'a garrafa.
Tammién s'emplegan versions mes chicotas, d'a garrafa, mes fácils de manillar, ta servir o vino u l'augua en a mesa. As garrafas chicotas d'ixa mena se dicen garrafons.
As garrafas se feban de veire bufato, a sobén de veire plomato ta dar-les a color, y con grandarias diversas. En l'Alto Aragón gosaban a tener o cuerpo cuasi esferico per baixo d'o cuello, y con només que la cara inferior mica mes planeta, ta mirar-se de fer que s'aguantasen dreitas, por mes que yera regular de ficar-las en canastas especials de vimbre fetas a profeso, as cuals teneban asas ta poder-las alzar y transportar. Tammién, ta privar que no se chirasen y decantasen en bailar adintro d'a canasta (per estar tan esfericas) se-les meteba una collera (de vimbre tammién) que enchascata a l'alto d'o cuello las aguantaba dreitas en contaurtar-se con as superficies interiors d'a canasta.
A decantación que se feba en transferir o vino d'as cubas y tonelos ent'as garrafas ye, per un regular, de firme beneficio ta l'esprito. Diz que no toz es vinos precisan de decantar-se, anque la oxichenación que prenen en pasar-se d'una garrafa ent'altra u meter-se o chorro d'a cuba ye sobrebuen impulso ta l'amilloramiento d'o vino que reposa. O buen proceso de decantación implica la caita d'o brevache eslizando-se per as parez d'a garrafa, pos asinas se deixa la fermentera en o veire y reparte millor as components que le dan o gusto caracteristico.
Dhaka
250px|dreita|thumb|Asamblea Nacional de Bangladesh. Dhaka (ঢাকা en bengalín,, d'antis mas o suyo nombre yera transcrito a luengas europeas como Dacca), ye una ciudat de Bangladesh, que ye a ciudat con mayor población d'o país y a suya capital, amás d'estar a capital d'o Districto de Dhaka.
A suya población ye de 6.737.774 habitants, en una superficie de 153,84 km², con una densidat de población de 43.797,28 hab/km². Ye asinas una d'as ciudaz mas poblatas d'Asia.
Dhaka ye situata a cantos d'o río Buriganga, un afluent d'o río Dhaleswari, en a cuenca d'o río Brahmaputra, en una zona que ye a o nivel d'a mar. O territorio d'arredol ye historicament a zona de mayor concentración de cautivo de chute (Corchorus capsularis) d'o mundo, que estió historicament uno d'os motivos d'o creiximiento economico d'a comarca.
Establita en o sieglo VIII, dende a suya naixencia o sector economico mas important d'a ciudat estió o comercio, y cuan arribó a la rechión a Companyía Britanica d'as Indias Orientals (dimpués d'a batalla de Plassey en 1757) y dimpués l'Imperio Britanico Dhaka perdió tota a suya importancia, dica prencipios d'o sieglo XX, con a nueva división administrativa de Bengala en 1905, cuan Dhaka esdevenió a capital d'o nuevo territorio d'a India britanica de Bengala Oriental y Assam. En 1947, con a independenvia y partivión d'a India britanica entre India y Pakistán, Dhaka esdevenió a capital de Bengala Oriental, una d'as dos partes d'o nuevo estato pakistanés. Finalment, en 1972 esdevenió a capital d'o nuevo estato de Bangladesh, prencipiando o suyo mayor creiximiento dende que fue establita en o sieglo VIII.
Esporte
Os esportes mas populars en Dhaka y tot o país son o criquet y o fútbol.
A ciudat ye a seu d'o Mohammedan SC y lo Abahani los dos clubs esportivos mas famosos y populars de fútbol y criquet, mantenendo una rivalidat feroz especialment en laPrimera División de Fútbol de Bangladesh.
Instalacions esportivas
Lo Estadio Nacional de Bangabandhu conoixiu tamién como Dhaka Stadium estió la siede prencipal d'os partius de cricket nacionals y internacionals, pero agora alberga exclusivament partius de futbol, estando a siede de l'equipo nacional de Bangladesh. Tamién cal destacar lo Estadio Nacional de Críquet Sher-y-Bangla, utilizau exclusivament pa lo críquet.
250px|thumb|centro|O estadio Nacional de Críquet Sher-e-Bangla.
Competicions esportivas
Dhaka estió siede d'a ceremonia ceremonia inagural d'a Copa Mundial de Críquet de en a suya edición de 2011, chugando-se hi 6 partius d'o torneo, incluyius dos partius de cuartos de final. Dhaka tamién ha estau siede d'os Chuegos d'o Sud d'Asia tres vegadas, en edicions de 1985, 1993 y 2010. Dhaka ye la primera ciudat en albergar los chuegos tres vegadas. Lo Estadio Nacional de Bangabandhu estió la siede prencipal d'as tres edicions.
Jacob Philipp Hackert
Jacob Philipp Hackert, naixito de Prenzlau (Brandemburgo) o 15 de setiembre de 1737 y muerto o 28 d'abril de 1807 en San Pietro di Correggio (Emilia-Romanya, Italia) estió un pintor alemán, que fació toda a suya carrera pictorica en Italia.
En 1767 Hackert viachó ta Francia, a on pintó bels cuadros. Encara que dimpués fació muitos viaches t'Alemanya, dende 1768 s'instaló en Italia, en Roma y esdevenió pintor de cambra d'o rei de Nápols Ferrando IV de Borbón.
Esmeralda
A esmeralda ye una variant d'o Berilo, ciclosilicato con formula Be3Al2( SiO 3)6, que cristaliza en o sistema hexagonal. Ye de color verde caracteristica y valorata como piedra preciosa.
Etimolochía
120px|thumb|left|Fanerocristals d'esmeralda amostrando simetría hexagonal. A parola esmeralda provién d'o latín esmaralda/esmaraldus, variant d'o latín Smaragdus, amprato d'o griego σμάραγδος (smaragdos; "chema verda"). En textos medievals aragoneses figura de diferents trazas. Una forma plural merocdes se documenta en o lexico comercial d'o sieglo XV en Zaragoza y ye quasi a mesma que en o peache de Mequinenza (maragdes), por o que en realidat ye un catalanismo.
En a traducción aragonesa de "Vidas Semblants" sale como esmaragdos, coincidindo con a forma orichinal en griego:
En o "Libro d'as Marabillas d'o Mundo" sale en plural como esmeraldas
En o "Libro d'el Trasoro" escriben exmaralda:
Nicolaas Beets
Nicolaas Beets estió un escritor, poeta, predicador y teologo neerlandés, naixito o 13 de setiembre de 1814 en a ciudat de Haarlem (Holanda d'o Norte) y muerto o 13 de marzo de 1903 en Utrecht (provincia d'Utrecht). Emplegaba tamién o pseudonimo de Hildebrand.
Estudios
Nicolaas Beets fue naixito de Haarlem en 1814, fillo d'un boticario. Dende 1833 dica 1839, estudeó Teolochía en a Universidat de Leiden. Recibió o suyo doctorato en 1839.
Carrera
En 1840, se nombró a Beets pastor d'a Ilesia Reformata Neerlandesa en Heemstede. Ixa misma anyada casó con Aleida van Foreest. Mientres o suyo pastorato en Heemstede, establió una escuela elemental, que hue contina en o lugar y porta o suyo nombre. En 1854 estió pastor en Utrecht. Dende 1874 dica 1884, estió profesor en a Universidat d'Utrecht, a on amostraba Historia d'o Cristianismo.
Nicolaas Beets morió o 13 de marzo de 1903 en Utrecht, con 88 anyos d'edat.
Obras
O suya obra mas conoixita ye Camera Obscura, un conchunto de novelas y relatos que heba publicato con o pseudonimo de Hildebrand mientres yera estudiant. A primera edición d'a obra se publicó en 1839. En as anyadas posteriors, Beets adhibió atros relatos a o conchunto, que no fue rematato dica 1851.