cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Alteracions de 1591
Censura
En as anyadas posteriors a os sucesos de 1591 s'escribioron cuantas cronicas dende a perspectiva castellana. A Deputación Cheneral d'Aragón tractó d'ofrir una vista aragonesa y encargó cuantos treballos que manimenos fuoron censuraus. Asinas, por eixemplo, as obras de Chuan Costa y Beltrán y Cheronimo Martel fuoron destruyídas. A obra de Lupercio Leonardo de Argensola "Información de los sucesos del Reino de Aragón en los años 1590 y 1591, en que se advierte los yerros de algunos autores" escrita en 1604 remanió inedita dica 1808. Atras obras como que la de Francisco d'Aragón y Gurrea y la de Francisco de Gilabert remanioron ineditas dica 1888.
Falco
Falco (L., 1758) ye un chenero d'aus rapinyaderas en a familia Falconidae d'a orden Falconiformes. Os miembros d'iste chenero prenen o nombre popular de falcons (d'o latín «falco», «falconis») de manera chenerica, anque existen especies concretas a dintro d'o chenero que, en manifestando bella caracteristica que les siga especifica, reciben bel nombre millor especifico, como os ciquilins y os esmerellons.
O falcón pelegrín (Falco peregrinus), una d'as especies de mes gran mida, se considera que ye l'animal mes rapedo conoixiu, batendo-se en picato a velocidaz que bailan d'entre os 230 y os 360 Km/h. A ixas velocidaz, os falcons no gosan apretar as garras contra a suya presa, y a suya tecnica ta matar no se basa si que en propinar-le un impacto a l'animal que volaba, y con ixo le i gosan causar a muerte cuasi instantania. A velocidat de vuelo horizontal de la dita especie s'ha puesto rechistrar en 96 Km/h.
Especies
F. alopex - F. amurensis - F. araea - F. ardosiaceus - F. berigora - F. biarmicus - F. cenchroides - F. cherrug - F. chicquera - F. columbarius - F. concolor - F. cuvierii - F. deiroleucus - F. dickinsoni - F. eleonorae - F. fasciinucha - F. femoralis - F. hypoleucos - F. jugger - F. longipennis - F. mexicanus - F. moluccensis - F. naumanni - F. newtoni - F. novaeseelandiae -F. pelegrinoides - F. peregrinus - F. punctatus - F. rufigularis - F. rupicoloides - F. rusticolus - F. severus - F. sparverius - F. subbuteo - F. subniger - F. tinnunculus - F. vespertinus - F. zoniventris
Melopsittacus undulatus
O periquet (Melopsittacus undulatus (Shaw, 1805) ) ye una especie d'au d'a orden d'os Psittaciformes y familia Psittaculidae que se troba salvache en as partis mas ixutas d'Australia, an ha sobreviviu a las duras condicions de l'interior mientres mas de cinco millons d'anyadas. O suyo exito se puede atribuyir a un estilo de vida nomada y la suya capacidat pa reproducir-se en movimiento.
Naturalment, a especie ye verda y amariella con sinyals negras repartidas en a foyeta, a esquena y as alas. Os periquetz se crían en cativerio con colors azuls, blancas, amariellas, grisas y mesmo con chicotas crenchas.
Os periquetz son mascotas populars en tot o mundo a resultas d'a suya chicota grandaria, baixo costo y capacidat pa imitar a fabla humana. Ye prebable que sían a tercera mascota mas popular d'o mundo, dimpués d'o can y lo mixín domesticaus.
Provincia de Constanța
A provincia de Constanţa (en rumano Judeţul Constanţa) ye una provincia de Rumanía con capital en Constancia.
Población por etnias y nacionalidatz
En o sieglo XX as proporcions d'as diferents nacionalidatz cambió a causa d'os cambios de mugas entre Bulgaria y Rumanía con intercambios de población, y tamién por l'arribada de refuchiaus arrumanos dende Macedonya. Actualment os rumanos incluyindo a los arrumanos suposan a més gran part d'a población.
Divisions administrativas
O districto conta con 3 municipios, 9 ciudaz y 58 comunas.
Ibi
Ibi (Ibi en catalán y oficialment; Ibi en castellano) ye un municipio valenciano, situato en a comarca de l'Alcoyán, provincia d'Alicant y partiu chudicial d'Ibi (en ye a suya capital).
A suya población ye de 23.861 habitants (2010) en una superficie de 62,52 km², con una densidat de población de 381,65 hab/km².
Mugas
O termin municipal de Banyeres de Mariola muga a o norte con Alcoi; a l'este con Alcoi; a o sud con Xixona; y a l'ueste con Onil y Castalla.
Astronauta
thumb|260px|L'astronauta y ministro espanyol [[Pedro Duque.]] Un astronauta ye una persona que viacheya per l'espacio exterior, difuera de l'atmosfera d'a Tierra, per alto d'a clamada linia de Kármán (a 100 km d'altaria). Dica noviembre de 2016, 552 personas de 36 países heban aconseguiu ixa linia.
Terminolochía
En os países occidentals s'ha establiu lo nombre de "astronauta" procedent d'as palabras griegas ástron (ἄστρον) ("estrela") y nautes (ναύτης) ("marinero"). Per unatra parti en l'antiga Unión Sovietica (y posteriorment en Rusia) se prenió lo nombre de cosmonauta d'a chunta d'as palabras griegas kosmos (κόσμος), ("universo") y nautes (ναύτης) ("marinero"). Astronauta y cosmonauta son sinonimos encara que se gosa reservar cosmonauta pa los astronautas rusos u sovieticos.
En China s'emplega lo nombre Yǔ háng yuán (宇航员) pa denominar a los astronautas y cosmonautas en cheneral mientres que se fa servir Hángtiān yuán (航天员) pa nombrar a los astronautas chineses. Manimenos, bells meyos de comunicación de fabla anglesa han creyau la palabra taikonauta pa referir-se a los astronautas chineses y promana d'a chunta d'a palabra chinesa 太空 (tàikōng, "espacio") y la palabra griega ναύτης (naútēs, "marinero").
En cheneral se considera que un astronauta (u cosmonauta) ye una persona entrenada pa viachiar ta l'espacio. Manimenos, si viacheya ta l'espacio como pasachero se gosa nombrar como turista espacial.
Astronautas famosos
thumb|260px|[[William Shatner se convirtió con 90 anyadas d'edat en octubre de 2021 en a persona de mas abanzada edat en viachiar ta l'espacio.]]
Althegnenberg
Althegnenberg  (en bavaro Henaberg) ye un municipio de Bavera, Alemanya. Se troba en o Districto de Fürstenfeldbruck.
Sendicato d'os Treballadors d'Aragón
O Sendicato d'os Treballadors d'Aragón, oficialment Sendicato d'os Treballadors y as Treballadoras d'Aragón (en castellano Sindicato Obrero Aragonés), (SOA-STA) ye un sendicato soberanista y de clase d'Aragón. Fació parti de conchunta con atros sendicatos aragoneses d'a Intersindical Aragonesa (IA) dica octubre de 2009. Antiparte d'a esfensa d'os dreitos d'os treballadors y as treballadoras aragonesas, o suyo obchectivo final ye a consecución d'a soberanía y o socialismo en Aragón. O Sendicato d'os Treballadors d'Aragón tamién mirar d'esfender os dreitos d'os estudiants aragoneses y tiene una sección chovenil.
Punta Culfreda Sud
A primera puyada la fació o capitán Loupot en l'anyo 1848 ta fer una triangulación cheodesica.
Toponimia
L'orichen d'o toponimo ye occitán, significando o mesmo en aragonés. Formau por a composición d'as parolas "cul", formación orografica en a cabecera d'una val, y l'adchectivo "freda".
Penya Nabla
A penya Nabla (en castellano peña Nobla) ye un mont de 1.079 metros d'altaria, cobalto d'a sierra homonima, situada en a provincia de Zaragoza.
Candarenas
Candarenas (Caldearenas en castellano) ye un municipio aragonés d'a provincia de Uesca, situato en a comarca de l'Alto Galligo.
Cheografía
O lugar de Candarenas ye situato a 650 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, a una distancia de 57 km d'a ciudat de Uesca, a capital d'a suya provincia.
O suyo termin municipal ye travesato por o río Galligo.
San Juanico el Nuevo
San Juanico el Nuevo ye una localidat d'o municipio de Camarzana de Tera en a provincia de Zamora, en a comunidat autonoma de Castiella y Leyón. A suya población ye de 123 habitants.
Candarenas
Historia
250px|thumb|Gara Candarenas-Aquilué. 250px|thumb|Antigas casas. O lugar de Candarenas naixió en os anyos 1930 con a plegata d'o ferrocarril y a creyación d'una gara d'a linia Zaragoza-Canfranc en iste puesto. En os anyos 1940 y 50 a población puyó por plegar-ie treballadors, sobretot dende Andalucía, ta construyir a canal d'Electricas Reunitas de Zaragoza, prochectato ta chenerar enerchía hidraulica. En as siguients decadas dica hue a población ha baixato mas que mas por a la emigracíon ta la ciudat y a baixa tasa de natalidat.
Economía
As prencipals actividaz economicas han estato tradicionalment l'agricultura y a ganadería, encara que en os zaguers anyos a comarca ye prencipiando a vivir mas que mas d'o turismo ligato a las vals de Tena y Aragón y a las localidaz amanatas de Samianigo y Chaca.
Toponimia
Seguntes Manuel Benito Moliner, o nombre d'o lugar deriba de campo d'arenas.
Demografía
(1) Entre o censo de 1970 y o anterior, aparixe iste municipio porque se fusionan os municipios de Aquilué y Xabierre-Latre. (2) Entre o censo de 1970 y o anterior, crexe o termin d'o municipio porque incorpora a Latre. (3) Entre o censo de 1981 y o anterior, crexe o termin d'o municipio porque recibe parti de Anzanigo.
Cerradas Hondas
Cerradas Hondas ye un mont de 919 metros d'altaria situau en o municipio de Mainar, en a provincia de Zaragoza.
Candarenas
Molimentos
A Ilesia de Sant Antón de Padua de Candarenas, una ilesia d'o sieglo XX en estilo neoromanico adedicada a Sant Antón de Padua, que ye la ilesia parroquial d'o lugar.
Cerradas Hondas
Bi ha un vértiz cheodesico en a suya cima.
Candarenas
Molimentos
En a población se troba tamién l'ermita de Sant Antonio, d'o sieglo XVIII.
Tornós Davant
Tornós Davant (en francés Tournous-Debant) ye una comuna occitana en o departamento francés d'Altos Pireneus, districto de Tarba, cantón d'a Val de l'Arròs y d'as Baïsas y rechión d'Occitania. A comuna yera parte de l'antiga provincia de Bigorra.
Cerradas Hondas
Toponimia
Lo toponimo Cerrada ye un participio-adchectivo substantivau que presenta lo sufixo -ada. Cerrada ye común como formant chenerico de toponimos y puede tener significau oronimico u no. Lo significau orichinal gosa estar relacionau con terrenos de cautivo cerraus con una cleta u una tapia.
Tornós Davant
A suya población ye de 128 habitants (1999) en una superficie de 4,67 km², con una densidat de población de 27,41 hab/km².
Laika
thumb|Laika Laika (en ruso Лайка "escanyutadora") yera una canya d'as carreras de Moscú que lo 3 de noviembre de 1957 estió lanzada enta lo espacio dentro d'a nau espacial Sputnik 2 per a Unión Sovietica convertindo-se asinas en o primer animal en o espacio.
Laika murió bellas cinco horas dimpués d'aconseguir l'espacio a causa d'un problema con o sistema de refricheración d'a nau.
O suyo vuelo estió usau pa comprebar que un ser vivo yera capaz de sobrevivir un lanzamiento enta lo espacio. Ixa información estió usada posteriorment pa que los sers humans podesen aconseguir lo espacio.
Zambrana
Zambrana ye un municipio d'a comunidat autonoma d'o País Basco en a provincia d'Alaba y comarca d'a Cuadrilla d'Añana.
A suya población ye de 377 habitants (2009) en una superficie de 39,51 km², con una densidat de población de 9,54 hab/km².
Cheografía
A localidat de Zambrana se troba situada a 459 metros d'altaria sobre lo livel d'a mar, a una distancia de 33 km d'a ciudat de Vitoria, a capital d'a suya provincia.
Tricholoma terreum
A griseta (Tricholoma terreum (P.Kumm., 1871) ) ye un fongo d'a orden d'os Agaricales y familia Tricholomataceae que se troba en selvas de coniferas en Europa y tamién s'ha trobau baixo pins introducius en Australia. Se considera comestible.
Republica Checa
A Republica Checa (Česká republika en checo) u Chequia (Česko en checo) ye un país en Europa Central que fa parte d'a Unión Europea (UE).
Muga a lo norte con Polonia, a l'este con Eslovaquia, a lo sud con Austria, y a l'ueste con Alemanya. Se la conoix localment como Česko y oficialment como Česká republika. Chunto con Polonia, Eslovaquia y Hongría, forma o grupo Visegrad de nacions. O país fue establito l'1 de chinero de 1993 con a disolución de Checoslovaquia. A capital se troba en a ciudat de Praga, que amás ye a mayor ciudat d'o país.
A suya población ye de 10.424.926 habitants (2008) en una superficie de 78.886 km², con una densidat de población de 132 hab/km².
Moravia la Gran
Uns eslaus d'Europa centro-oriental s'organizoron formando un estau en a primera metat d'o sieglo IX y destruito por os hongaros en l'anyo 906. Moimir (803-846) fundó o Ducau de Moravia y o suyo sobrín Ratislau s'independizó d'o Reino Franco Oriental, acercando-se a Costantinoble. Dende Costantinoble fuoron ninviaus os santos eslaus macedonyos Cirilo y Metodio pa cristianizar-los fendo servir a luenga eslava como vehiclo de comunicación dreita. Cirilo y Metodio creyoron una organización eclesiastica morava autonoma, que desapareix cuan en l'anyo 885 muere Metodio.
Loís o Chermanico preba de sozmeter a Radislau sin conseguir-lo, pero o suyo sobrín de Ratislau (870-894) lo entrega a los francos orientals. En l'anyo 874 en a Paz de Forchheim Moravia la Gran pierde a baixa Panonia. Manimenos contina a expansión de Moravia con a conquiesta d'Eslovaquia, Hongría occidental, Silesia, Bohemia y Sudetes. En l'anyo 880 Moravia la Gran reconoix l'autoridat d'a Santa Seu y se posa baixo a suya protección. Os hongaros s'establixen en a Cuenca Panonica y en a suya expansión destruyen o estau de Moravia la Gran, quedando os eslaus sozmesos a los hongaros.
Os checos baixo os premislidas
thumb|200px|[[Otakar II Premislida]] Os primers sobirans conoixius d'os checos estioron a dinastía d'os Premislidas, conoixius con seguridat dende Bořivoj I de Bohemia, baptizau enta l'anyo 880 por Sant Metodio chunto con a suya muller Santa Ludmila. Bořivoj ye succediu por Spytihněv, dimpués por Vratislau I de Bohemia y dimpués por Wenceslau I de Bohemia, derrocau por o suyo chermano Boreslau o crudel. Igual que en Polonia, a cristianización no fue total y part d'a población siguió pagana. A pesar que a cristianización se fació por os santos Cirilo y Metodio ninviaus por Costantinoble, os cristianos checos s'alioron con Roma.
Otakar II de Bohemia se fa amo d'a mayor parte d'Austria y aspira a estar esleito emperador d'o Sacro Imperio, pero os electors prefieren en 1273 a Rodolfo d'Habsburgo. En a batalla de Dürnkrut en 1278 os Habsburgo prenen posesión d'Austria. En 1306 Wenceslau III de Bohemia ye asesinau y desapareix a dinastía d'os Premislidas.
Bohemia como centro de l'Imperio Chermanico
thumb|left|180px|[[Carlos IV d'o Sacro Imperio Romano Chermanico.]] En 1310 l'emperador Henrique de Luxemburgo consigue que o suyo fillo Chuan siga esleito rei de Bohemia, y se casa con a chermana de Wenceslau III de Bohemia. Chuan se dedica a guerreyar por Europa y dixa gobernar a la suya muller y a la nobleza checa, morindo en 1346 en a batalla de Crécy.
O suyo fillo Carlos lo succede y esdevién emperador d'o Sacro Imperio en 1355, (Carlos IV d'o Sacro Imperio Romano Chermanico). Con Carlos IV o Bohemia conoix a suya millor epoca, y Praga esdevién a capital de l'Imperio, y una d'as ciudaz mes grans d'Europa. A bula d'Oro de 1356 lechisla o sistema d'elección de l'emperador. O territorio d'o Reino de Bohemia se fa mes gran, con l'anexión de Lusacia baixa, (Lusacia alta ya perteneixeba a lo Reino de Bohemia dende 1329), os países de Cheb, (cabo ueste de Bohemia), y Znojmo (o sud de Bohemia). Silesia pasa a fer part d'o Reino de Bohemia a cambio de renunciar a la corona de Polonia.
Dende 1344 Praga ye seu d'un arcebispau independient de tot de Maganza. Carlos IV d'o Sacro Imperio Romano Chermanico funda con o refirme de Climent VI a Universidat de Praga en 1348, a primera d'Europa Central y d'o Sacro Imperio Romano Chermanico. En 1348 Carlos IV decide d'edificar a ciudat nueva de Praga, Nové Mesto, y en 1357 ordena a construcción d'o famoso puent de piedra d'a ciudat.
A revolución d'os husitas
thumb|180px|Jan Hus en a foguera. Cheronimo de Praga, que heba estudiau en Oxford, estendilla as ideyas criticas sobre a Ilesia d'o teologo anglés John Wyclif, en os tiempos d'o Scisma d'Occident. Estas ideyas inspiran a Jan Hus, traductor d'a Biblia a lo checo, y predica a reforma d'a ilesia en idioma checo en Praga y ye escomulgau. Jan Hus ye convocau debant o Concilio de Gostanza en 1414 y lo creman vivo, como dimpués fan con Cheronimo de Praga. Jan Hus esdevién o heroe nacional checo, y os seguidors d'as suyas ideyas relichiosas (os husitas), se rebelan, tamién con o deseyo d'un cambio social, con abolición d'a servitut y que as tierras sigan comuns. Wenceslau IV de Bohemia no puet controlar a situación y o 30 de chulio de 1419 os husitas chitan por as finestras d'o castiello de Praga a altos cargos catolicos en a dita defenestración de Praga.
Wenceslau IV de Bohemia ye sucediu por su chermán Sechismundo I d'o Sacro Imperio Romano Chermanico, rei d'Hongría dende 1387 y emperador dende 1419. Os husitas no lo reconoixen y Sechismundo y lo Papato organizan una cruzada. A cruzada ye derrotada en a batalla de Vitkov por Jan Zizka, y una dieta cheneral de Bohemia confisca os biens d'o clero y d'a corona. Cuan muere Jan Zizka en 1424 ye succediu por Prokop, que derrota a una cruzada en 1431.
Sechismundo aproveita a división entre dos brancas d'husitas, (calixtins y taboritas). En 1433 bi ha un alcuerdo entre catolicos y calixtins en o rito. Os taboritas son derrotaus en 1434 en a batalla de Lipany, a on muere Prokop. Sechismundo acepta a perduga d'os biens d'a corona y d'o clero y reconoix o checo como luenga oficial, ye proclamau rei y muere en 1437.
Entre os Luxemburgo y os Habsburgo
Alberto de Habsburgo, estió emperador, rei d'Hongría y de Bohemia y morió en 1439, deixando como hereu a Ladislau. Esleyen a atro Habsburgo como emperador, Frederico III. En Bohemia Chorche de Podebrady, un noble ultraquista prene o poder y se fa esleyir rei en 1458, dimpués d'a muerte de Ladislau o Postumo. Imposa a suya autoridat dica en Silesia y funda una imprenta en a que s'imprime o primer libro en checo. Os catolicos de Bohemia esleyen a Matías Corvín como rei. En 1466 Pavlo II acomanda a Matías Corvín que organice una nueva cruzada. Chorche de Podebrady muere en 1471 nombrando como succesor a Ladislau, fillo de Casimiro lo Gran de Polonia. Ladislau cede a Matías Corvín Moravia, Silesia y Lusacia y dimpués d'a muerte de Matías Ladislau ye esleito rei d'Hongría y refa o Reino de Bohemia.
A Ladislau lo succede como rei de Bohemia y Hongría o suyo fillo Luís, que muere en a Batalla de Mohacs en 1526 y ye succediu por Ferrando de Habsburgo. Dende ixe inte os Habsburgo serán reis de Bohemia (y d'Hongría) dica 1918.
A Bohemia baixo os Habsburgo
Dende 1526 dica 1618 en Bohemia bi ha tranquilidat, encara que a reforma s'estendilla a escape. Os checos son a mayoría utraquistas y se dividirán en seguidors de Roma y neoutraquistas que se farán protestants. Os alemans de Bohemia se fan protestants.
Ferrando I en 1556 favorix a los catolicos y proteche a los chesuitas, que fundan en Praga una universidat rival d'a universidat anterior. En 1561 se creya un arcebispau catolico de tot, dimpués d'un sieglo y meyo d'husitismo. Maximilián II ratifica oralment a Confesión checa de 1575, que fa que os neoutraquistas s'acerquen a los luteranos.
Rodolfo II estableix a suya residencia en Praga en 1582, proteche as artes y ciencias, acollindo a astronomos protestants como Tycho Brahe y Johanes Kepler y reconoix a libertat de culto en 1609. En 1619 muere su chermano Matías, que lo succedió.
A guerra d'as Trenta Anyadas
250px|thumb|[[Batalla d'a Montanya Blanca]] En a derrota d'a Montanya Blanca desapareix a Bohemia cuasi independient y husita. Bi ha una gran represión que encomienza por 27 miembros d'a dieta que son escabezaus. Bi ha multas y confiscacions a la baixa nobleza checa y alemana, y las suyas propiedaz pasan a los sinyors que heban estau fidels a lo bando vencedor como os Wallenstein/Valdstyn. A cancillería de Bohemia ye tresladada ta Viena. En a dieta domina l'alto clero y l'alta nobleza. Ferrando dixa que se faiga a contrarreforma y os chesuítas prenen o control d'a Universidat Carlos. 30.000 familias de nobles y burgueses que no querioron convertir-sen a lo catolicismo habioron d'exellar-sen.
O periodo de Temno
Rematada a guerra d'as trenta anyadas a zaguers d'o sieglo XVII s'ha produeito cambios socials que han perchudicau a los nativos checos. Bohemia depende de l'alta nobleza que tien o 85 % d'a tierra. Os alemans dominan o comercio y l'artisanía, dica en a capital Praga. Os campesins checos son en una situación d'esclavitut y en 1680 y 1693-1695 esclatan revueltas.
L'administración austriaca
En 1740, cuan a guerra de succesión austriaca, os prusianos invaden Silesia, (que perteneixeba a Bohemia dende o sieglo XIV) y por o tractau de Dresde en 1745 se l'anexionan de fueras de chicoz territorios que encara se dicen Silesia Austriaca y que tenioron población alemana (y en Teschen, polaca). En 1741 as tropas baveranas y francesas ocupan Bohemia sin resistencia popular. Os Habsburgo veyen que o sistema creyau por Ferrando II no funciona, y cuan María Teresa (1740-1781) y Chusé II (1781-1790) i habió reformas.
Se creya una administración central en Viena con churisdicción en Austria, en Bohemia y en Moravia. Bi ha una burocracia que se puet fer servir pa puyar socialment, tanto os alemans como os checos.
Cuan a Santa Seu suprime a Orden d'os Chesuítas en 1773 se refirma l'amostranza secundaria y torna a haber-ie amostranza primaria en checo. Con tot y con ixo Chusé I estableix que l'alemán yera a luenga sola de l'administración. Bi ha un edicto de Tolerancia en 1781 pa os protestants que millora tamién a situación pa os chodigos askenazís. A esclavitut ye abolida tamién pero no o rechimen feudal.
O sieglo XIX
thumb|200px|[[Antonín Dvořák, fegura destacada en o renaiximiento cultural checo d'o sieglo XIX.]] A primers d'o sieglo XIX Bohemia tien un desembolique economico pareixiu a lo d'Austria y rechions orientals d'Alemanya. Amanix o movimiento intelectual d'os despertadors. En 1848 se celebroron aleccions por sufrachio universal en o marco d'a Confederación Chermanica, (Bohemia en feba part). Os representants checos se niegan a participar pero os alemans de Bohemia y Moravia, que no veyen inconvenient en estar unius Alemanya, si que quieren participar-ie. Un representant a lo Parlamento de Frankfurt declara que o chequismo ha de estar aturau y reprimiu por a fuerza. Palacky organiza en chunio en Praga un congreso eslau con checos, eslovacos y polacos. En a ciudat bi ha disturbios, y ha d'intervenir l'exercito con o cheneral Windischgraetz.
En 1867 s'alcuerda o compromís austrohongaro, o territorio de Bohemia y Moravia quedan en Cisleitania sin garra autonomía, encara que Bohemia yera igual como Hongría en unión personal a l'imperio. Os deputaus checos boicoteyan os treballos d'o parlamento de Cisleitania.
En 1871 o canciller Hogenwart proposa un compromís por que que Francisco Chusé sería coronau en Praga y reafirmaría os dreitos d'o Reino de Bohemia, pero os hongaros y os alemans de Bohemia se i oposan. En 1882 s'imposa o bilingüismo pa os funcionarios de Bohemia, o que favoreix a los checos. A Universidat Carlos se divide en dos seccions, alemana y checa. Os chóvens checos d'o Partiu Nacional Liberal, fundau en 1874, consiguen una influencia cada vegada mayor, y s'organiza un partiu socialdemocrata checo.
Dica 1906 no bi ha sufrachio universal en Cisleitania. Cuan encomenzaba a primera guerra mundial Bohemia y Moravia encara no teneban autonomía politica (si que en teneban de cultural). Bohemia y Moravia a zaguers d'o sieglo XIX y primers d'o sieglo teneban un grau de desembolique comparable a atros países d'Europa Central y Occidental, con desembolique industrial (fabricas Škoda fundadas en Plzen en 1859), agricultura modernizada, grau d'amostranza. Con a industrialización amaneix una clase obrera. En 1914 o 95 % d'os funcionarios de Bohemia y Moravia yeran checos. Os escritors d'esta epoca son o checo Jaroslav Hasek y o chodigo askenazi Franz Kafka.
A primera guerra mundial
thumb|200px|[[Tomáš Garrigue Masaryk, primer president de Checoslovaquia.]] O gubierno austrohongaro recluta a soldaus checos y de totas as nacionalidaz p'a guerra, pero bel lider politico ha emigrau t'o estranchero como Tomás Masaryk y Edvard Benes, que con o eslovaco Milan Stefanik creyan en París en 1916 o consello nacional checoslovaco con l'aduya d'universitarios franceses como Ernest Denis.
O consello nacional checoslovaco creya con voluntarios y exprisioners collas de guerrillers checos y eslovacos que luitan en o frent francés y italiano, y dimpués a Lechión Checa en Rusia.
En mayo de 1917 os deputaus checos proposan en o parlamento Austrohongaro a creyación d'un estau confederal y que Bohemia-Eslovaquia serían uno d'os suyos components. Os hongaros s'i oposan.
A Lechión Checa de Rusia participó en a ofensiva rusa de chulio de 1917 pero se retiró ta Siberia pa embarcar en Vladivostok. A lechión checa participó en a Guerra Civil Rusa, y 50.000 lechionarios secuestroron o ferrocarril transiberián. Fuoron derrotaus por os bolcheviques. En 1919-1920 serán repatriaus.
A checoslovaquia d'entreguerras
Os checos reclaman pa o suyo estau tot o territorio historico d'a Corona de Bohemia: Bohemia, Moravia y a Silesia Austriaca. A zaguers de 1918 os aliaus niegan a los alemans d'os Sudetes o dreito a referendum pa que decidan d'unir-sen a una Alemanya con Austria adhibida.
A Silesia Austriaca ye un entredito. En a redolada de Teschen bi ha muitos polacos y Polonia la reclama. O 20 de chulio de 1920 a redolada de Teschen ye partida en dos y Polonia se queda con a partida oriental. 250px|thumb|left|Checoslovaquia en [[1928]] Dende 1920 dica 1938 en Checoslovaquia bi ha un rechimen de democracia parlamentaria. Masaryk ye president dende noviembre de 1918 dica 1935. Lo succede Benes, que enantes heba estau ministro d'afers exteriors y responsable d'alcuerdes defensivos en 1920-1921 con Rumanía y Yugoslavia (Entesa Chicota), y con Francia en 1924. En 1935 se firma un pacto d'asistencia mutua con a URSS. Checoslovaquia estió a zaguera democracia europea que refirmó a la Segunda Republica Espanyola en a guerra civil. En tot ixe periodo d'entreguerras os dreitos d'as minorías se respetaban millor que en atros países d'Europa central, respetando as exichencias d'os tractaus de paz. Serán as reivindicacions d'as minorías las que farán desfer-se a Checoslovaquia dimpués.
As relacions entre checos y eslovacos se fan peyors porque a millor preparación educativa d'os checos fa que ocupen masivament as plazas de funcionario en Eslovaquia. En Eslovaquia o Partiu populista prene posicions autonomistas y con bel caracter faixista con mosen Josef Tiso. Os alemans tornan a reivindicar a unión con Alemanya y en a decada de 1930 y en 1935 o pronazi Konrad Henlein obtién dos tercios d'os votos d'os alemans.
En o 12 de marzo de 1938 Austria ye anexionada por Alemanya y esto produce una crisi en Checoslovaquia. Henlein presiona cada vegada mes a lo gubierno de Praga y bi ha tensión en os Sudetes. Pa evitar una posible guerra que podeba estendillar-se amés países, o primer ministro britanico Neville Chamberlain negocia con Hitler, y con una tensión internacional puyando, o 30 de setiembre se plega a un alcuerde en Munich entre Hitler, Mussolini, Chamberlain y Daladier, que ye o principio d'a fin d'a zaguera democracia parlamentaria d'Europa Central, y indreitament fació que a Segunda Republica Espanyola perdese un zaguer refirme y que deixase de tener razons pa resistir en a Batalla de l'Ebro.
O tractau de Munich significaba que o territorio d'os Sudetes de Bohemia, Moravia y Silesia fuese cediu a Alemanya. O 30 de setiembre Polonia obliga a que Checoslovaquia li ceda a partida ueste d'a redolada de Teschen. O 5 d'octubre dimite Benes y s'exella en Estaus Unius. O 6 d'octubre Tiso proclama l'autonomía d'Eslovaquia y Rutenia. O 2 de noviembre o primer arbitrache de Viena atorga a Hongría o sud d'Eslovaquia y de Rutenia, y o rechimen pronaci d'Eslovaquia entra en conflicto con o gubierno de Praga, declarando a independencia d'Eslovaquia o 14 de marzo de 1939.
A nueit d'o 14 a lo 15 de marzo o president Hacha arriba en Berlín y firma un documento baixo l'amenaza d'una guerra que posa Bohemia y Moravia en mans d'o Führer. O 15 de marzo Hitler firma en o castiello de Praga un decreto por o que Bohemia y Moravia esdebienen un protectorau y s'adhiben a lo Reich.
A segunda guerra mundial
Mientres a segunda Guerra Mundial as autoridaz nazis controlan de tot Bohemia y Moravia. En octubre de 1939 Benes creya un comité nacional checo en Londres. Dende noviembre de 1939 cierran os centros d'amostranza superior. En chinero de 1941 s'establix o servicio de treballo obligatorio. Centenars de mils de checos son ninviaus a las fabricas alemanas. Os resistents y opositors son ninviaus a campos de concentración como os futuros presidents Zápotocky y Novotny y lo futuro arcebispe de Praga mosen Beran.
Benes tornó a ser nombrau president y forma un gubierno que a unión sovietica reconoix en chunio de 1941. En setiembre de 1941 arriba en Praga d'adchunto dreito de Himmler Reinhard Heydrich, de caracter tierco, que aumenta a represión y que ye asesinau o 27 de mayo de 1942. En represalia o 10 de chunio os nazis fan una mortalera en Lidice. En aviento de 1943 Benes firma en Moscú un tractau d'amistat y asistencia mutua, y s'entrevista con o comunista Klement Gottwald.
Dica mayo de 1945 as tropas d'os aliaus no podioron entrar en Bohemia y Moravia. Pocos días antes de plegar l'exercito royo os habitants de Praga se sublevoron. Os americanos plegoron dica Plzen En marzo-abril de 1945 Benes treslada as autoridaz checoslovacas dende Londres ta Kosice, y se forma un nuevo gubierno con o socialdemocrata Zdenek Fierlinger de president y o comunista Gottwald de vicepresident. O programa d'este gubierno, dito de Kosice preveye una reforma agraria, nacionalizacions y fer liga con a URSS.
O periodo comunista
thumb|left|220px|Cartel d'a era comunista en a muga de Checoslovaquia con a [[Republica Federal Alemana, diz: Atención! Muga. Nomás se i puet dentrar con autorización.]] En mayo de 1946 bi ha aleccions libres en Checoslovaquia y con o 38 % d'os votos os comunistas ganan. O president Benes acomanda a Gottwald a formación d'un gubierno d'unidat nacional en o que o ministro d'interior ye comunista y o Ministerio d'Asuntos Foranos ye en mans de Jan Masaryk, fillo de Tomás Masaryk). Moscú se mete en a politica checoslovaca y ordena que Checoslovaquia refuse o plan Marshall, acceptau en chulio. O partiu socialdemocrata refusa a fusión con o partiu comunista.
Dimiten doce ministros no comunistas en protesta d'a orientación comunista d'o Ministerio de l'Interior. Esclata una vaga y os comunistas prenen o poder a escape. O 98 % d'o sector industrial ye nacionalizau y una nueva Constitución establix una Republica de democracia popular. En chunio dimite Benes y os comunistas ya tienen de tot o poder.
En 1951 bi ha una purga estalinista, y muitos d'os acusaus son comunistas chodigos askenazís. En 1960 Checoslovaquia ye proclamada Republica Socialista, pero en 1963 o sistema se relaxa, liberan a Mosen Beran, arcebispe de Praga y a comunistas victimas d'as purgas. En febrero de 1968 Alexander Dubcek fa que o partiu comunista prenga un programa reformista “o camín de Checoslovaquia enta o socialismo”, que ye conoixiu como a primavera de Praga. En chulio a URSS, a RDA, Polonia, Hongría y Bulgaria presionan a Checoslovaquia y os días 20-21 d'agosto a URSS invade Checoslovaquia, tornando a la situación inicial.
O 1 de chinero de 1969 Checoslovaquia esdevinió una republica federal formada por a Republica Socialista Checa y a Republica Socialista Eslovaca.
En 1989 se produce a revolución de terciopelo y o 17 de noviembre de 1989 una manisfestación d'estudiants ye reprimida. O día 30 de noviembre o partiu comunista pierde o papel dirichent, o 9 d'aviento dimite Husak, o 29 d'aviento Václav Haver ye president d'a Republica.
A republica checa
thumb|250px|Dende 2004 a Republica Checa fa parti d'a Unión Europea En abril de 1990 Checoslovaquia esdevién una republica federativa checa y eslovaca, pero os nacionalistas eslovacos dimpués de ganar as aleccions de chunio de 1992 en Eslovaquia votan una declaración de sobiranía. Václav Havel dimite y os cabos de gubierno checo y eslovaco negocian a deseparación, confirmada por voto en l'asamblea federal de noviembre. A deseparación encomenzó l'1 de chinero de 1993.
Organización territorial
A Republica Checa se divide en 13 rechions (kraje en checo) y una ciudat capital (hlavní město), marcata con un *: right|thumb|350px|Localización d'as rechions d'a Republica Checa y o suyos escudos
Cheografía
thumb|left|Paisache de Králický Sněžník A Republica Checa ye formata principalment por dos rechions naturals y historicas Bohemia, que ye a cuenca alta d'o río Elba, y Moravia. Tamién bi ha una chicota part de Silesia que pertanye a la Republica Checa.
O paisache checo ye muit variato. Bohemia, a l'este, ye formata per una cuenca desauguada por l'Elba (Labe en checo) y o Vlatva u Moldava, y ye rodiata prencipalment por montanyas de baixa altaria como a sierra de Karkonosze d'os Sudez. O punto mas alto d'o país, o Sněžka, con 1.602 m. se i localiza. Moravia, a rechión oriental d'o país, tamién ye montanyosa, y desauguada por o río Morava, pero tamién bi ye a fuent de l'Oder (Odra en checo). As auguas d'a Republica Checa se recullen en tres diferents mars: a mar d'o Norte, a mar Baltica y a mar Negra, encara que a Republica Checa no tien garra costa. A Republica Checa loga un sector d'os muelles d'o puerto d'Hamburgo, que le fue otorgato seguntes o Tractau de Versailles ta permitir o movimiento d'os biens d'o país por a mar. O territorio pasará a mans d'Alemanya en 2028.
As selvas ocupan cuasi d'un tercio d'o territorio checo y son de caracter centroeuropeu, caixicars en as tierras baixas y fayars mas entalto, con a presencia de coniferas como l'abet, o pin royo y a pícea.
O clima ye continental. En Praga, a temperatura meyana varía d'os 0 °C en chinero a 20 °C en chulio. As minimas pueden plegar a os —10 °C en as montanyas de Bohemia. A pluviosidat oscila entre os 500 mm anyals en as planas de Bohemia dica 1.000 en as montanyas d'o norte; a maxima ye en chulio y a minima en febrero.
Economía
thumb|[[Škoda Auto ye un d'os mayors fabricants d'autos d'Europa Central. En 2010, se vendioron 762.500 autos en tot o mundo, un record ta a interpresa.]]
A Republica Checa poseye un alto grau de desembolique economico estando o suyo PIB per capita d'un 82% d'a meya d'a Unión Europea. Ye una d'as economías mas estables y prosperas d'entre os antigos países comunistas, con un creiximiento de mas d'o 6% anyal en as zagueras tres anyatas. Recientment o creiximiento s'ha visto liderato por as exportacions a países d'a Unión Europea, mas que mas Alemanya y as inversions foranas, mientres que a demanda interna ye revivindo.
A mayoría de sectors d'a economía han estato privatizatos, incluindo-ie bancos y telecomunicacions. O gubierno actual, de centro-dreita, contina con os plans de privatización en a industria enerchetica y l'aeropuerto de Praga. S'ha plegato tamién en zaguerías a un alcuerdo de venda d'un 7% d'o productor d'enerchía CEZ Group, y se ye discutindo tamién a venda d'a fabrica de biera Budějovický Budvar. En 2009 una enquesta en colaboración con l'Asociación d'Economía Checa reveló que a mayoría d'os economistas checos son a favor de continar con a liberalización en a mayoría d'os sectors d'a suya economía.
thumb|left|A Republica Checa fa parti d'a Zona Schengen y d'o Mercato unico europeu.
O país fa parti d'a Zona Schengen, habendo quitato os controls en as aduanas y ubrindo de tot as mugas ta os suyos vecins Alemanya, Austria, Polonia y Eslovaquia, o 21 d'aviento de 2007. A Republica Checa ye miembro d'a Organización Mundial d'o Comercio.
L'anterior gubierno checo, liderato por os socialdemocratas, esprisó o deseyo de adoptar l'euro en 2010, pero l'actual executivo, de centro-dreita, suspendió o plan en 2007. Encara no s'ha fixato una calendata, pero o Ministerio d'Economía diz que sería realista asperar a dentrata d'a Republica Checa en a zona euro en 2012 si se fan correctament una serie de reformas economicas. Manimenos, os prochectos mas recients sobre l'adopción de l'euro evitan fixar una calendata. Encara que o país se troba en millor posición economica que atros miembros d'a Unión Europea ta adoptar a moneda común, no s'aspera que se faiga o cambeo antis de 2013, debito a o refuse policico a o tema.
L'1 de chinero de 2009, l'antigo primer ministro checo, Mirek Topolánek, declaró que l'1 de noviembre d'ixe mesmo anyo, o gubierno checo anunciaría una calendata fixa ta l'adopción de l'euro, ya que o país "cumple actualment toz os criterios ta l'adopción de l'euro", manimenos en haber de deixar iste o suyo cargo a calendata nunca no se fixó. Manimenos existen cuantos retos economicos en o país. As tasas de corrupción continan estando mayors que en atros países desembolicatos seguntes a OCDE y os presupuestos publicos son negativos a tamas d'o gran creiximiento d'a suya economía en os zaguers anyos. D'atra man, en 2007 o deficit en o suyo PIB estió de l'1.58% y en 2008 de l'1.2%, d'acuerdo con as normas contables d'a UE, prou millor que as previsions inicials.
Demografía
En 2008, a población estimata d'a Republica Checa yera de 10,2 millons d'habitants. O 71,2% d'a población tien entre 15 y 64 anyos d'edat; o 13,8% tien menos de 15 anyos, y o 15,1% mas de 65. A tasa de natalidat estimata en 2008 yera menor a la tasa de mortalidat; a primera yera de 8,89 por cada 1.000 habitants y a segunda de 10,69 por cada 1.000 habitants. Praga, con una población estimata d'1,2 millons d'habitants en 2003, ye a capital y a ciudat mas gran d'o país. Ye o centro comercial, industrial y cultural d'a republica, asinas como un destín turistico important. Atras ciudaz importants son Brno, Ostrava, Plzeň y Olomouc.
En o censo de 2001, cuasi un 60% d'a población d'a Republica Checa declaró que no teneba garra afiliación relichiosa, una cifra significativa dimpués de meyo sieglo baixo un sistema comunista de gubierno. Os catolicos representan o 26,8%, os protestants o 2,1%.
A luenga nacional y oficial ye o checo, una luenga d'o grupo eslau occidental, parlata por un 94,9% d'a población. Bi'n ha dos dialectos que difieren muit poquet; un que se parla en Moravia y l'atro en Bohemia. Tamién se i parla o eslovaco, una luenga muit amanata a o checo.
Esportes
thumb|150px |[[Roman Šebrle, recorman mundial de decatlón.]] Os esportes mes populars d'a Republica Checa son o fútbol, o hockey chelo, o tenis, o balonmán y o atletismo,
A campionato nacional de fútbol ye a Gambrinus Liga, ande os dominadors son l'AC Sparta Prague y o SK Slavia Prague con once y cuatre títuls. L'equipo nacional de fútbol estió subcampión d'Europa en a Eurocopa d'Anglaterra 1996.
En o atletismo actualment destaca en a preba d'a decatlón l'atleta Roman Šebrle, campion olimpico, d'o mundo, d'Europa y recorman mundial. Atros atletas importants son os lanzadors de chabalina Jan Železný, Barbora Špotáková y o decatleta Tomáš Dvořák.
Jesenwang
Jesenwang  ye un municipio de Bavera, Alemanya. Se troba en o Districto de Fürstenfeldbruck.
Premio d'Honor Leyenda d'o Esporte
O Premio d'Honor Leyenda d'o Esporte y dica l'anyo 2017 conoixiu como Premio d'Honor Esportista Lechendario ye una d'as categorías d'a Gala d'o Esporte Aragonés, os premios anuals d'o esporte aragonés. S'entrega dende a primera edición de dita gala en 1997 y ye destinato a os esportistas destacatos por as suyas trachectorias.
Curiosity
thumb|Selfie de Curiosity Curiosity ye un vehíclo robotico d'a NASA que ye explorando lo crater Gale en Marte. Estió lanzau lo 26 de noviembre de 2011 y aterrizó en Marte lo 6 d'agosto de 2012 dimpués de recorrer 560 millons de km. Os suyos obchectivos son investigar o clima y la cheolochía marciana amás d'estudiar l'habitabilidat de Marte.
Trastes
Curiosity conta con 17 camaras clamadas HazCams (x8), NavCams (x4), MastCams (x2), MAHLI (x1), MARDI (x1) y ChemCam (x1). Tien tamién una estación meteorolochica clamada REMS (Rover Environmental Monitoring Station), bells espectrometros clamaus APXS, CheMin y SAM, un detector de radiación ambiental y un brazo robotico dotau d'una tribaneta percutora.
Mont-ral
Mont-ral (Mont-ral en catalán y oficialment, Montreal en castellano) ye un municipio catalán situato en a provincia de Tarragona, comarca d'Alto Campo y partiu chudicial de Valls.
A suya población ye de habitants, en una superficie de 34,69 km² con una densidat de población de 0 hab/km².
Cheografía
Mont-ral ye situato a 888 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, a 21 km de Valls, a capital d'a comarca de l'Alto Campo; a 35 km de Tarragona, a capital d'a suya provincia y a 120 km de Barcelona, a capital de Catalunya. D'o suyo termin municipal fan parte as localidaz de L'Aixàviga, El Bosquet, La Cabrera, La Cadeneta y Farena.
O termin municipal de Mont-ral muga a o norte con Montblanc; a o nord-este con La Riba; a l'este con Alcover; a o sudeste con Alcover; a lo sud con Vilaplana; a o sudueste con Vilaplana; a l'ueste con Prades y Capafonts; y a o norueste con Montblanc.
100px|thumb|Mont-ral en l'Alto Campo
Historia
Enta mediatos d'o sieglo XII fa parte d'o condau de Barcelona.
Economía
Historicament, l'actividat economica prencipal estió a ganadería, prencipalment a ganadería bovina, con una agricultura marguinal por l'altaria d'o lugar, amás d'a silvicultura.
Modernament, o turismo ha esdevenito una actividat economica important.
Reparto de concellers
Fuent: MUNICAT, en a pachina web d'a Generalitat de Catalunya.
14 de chunio
Atros países
right|thumb|250px|A [[batalla de Friedland (14 de chunio de 1807) en un cuadro d'Horace Vernet.]]
Sieglo XX
right|thumb|250px|L'actriz estausunidense [[Faye Dunaway, qui naixió o 14 de chunio de 1941.]]
Mont Altirón
O mont Altirón ye un mont de 919 metros d'altaria situau en o municipio de Vera de Moncayo, en a provincia de Zaragoza.
Bi ha un vértiz cheodesico en a suya cima.
Día Nacional d'Aragón
thumb|180px|[[Plaza d'Aragón (Zaragoza)|Plaza d'Aragón en Zaragoza o día de Sant Chorche]]
Euplectes afer
O bispe amariello (Euplectes afer (Gmelin, 1789) ) ye una au d'a orden d'os Passeriformes y familia Ploceidae que ye orichinaria d'Africa a sud d'o Sahara. Ye muit dimorfica sexualment en a suya epoca de reproducción, mientres a quala lo masclo adopta un plomache distintivo amariello y negro, que contrasta con a coloración predominantment parda d'a fembra. Mincha insectos, granullo y simients, y le fan goyo especialment os campos d'hordio y sorgo, y a vechetación de brozas a lo largo d'as paúls.
Día Nacional d'Aragón
O Día Nacional d'Aragón se celebra toz os anyos o 23 d'abril. Con iste día se fa homenache a Sant Chorche, santo patrón d'o Reino d'Aragón dende o sieglo XV.
En o Estatuto d'Autonomía d'Aragón apareixe en l'Articlo 3.— Simbolos y capitalidat, O día d'Aragón ye o 23 d'abril.
Historia
A relación de Sant Chorche con Aragón prencipia en l'anyo 1096, con l'aduya d'o santo a lo rei Pero I d'Aragón en a reconquiesta d'a ciudat de Uesca en a batalla d'Alcoraz.
O patrocinio de Sant Chorche se fació oficial en l'anyo 1461, as Corz de Calatayú convocatas por Chuan II estableixen a festividat por o siguient fuero:
thumb|200px|[[Siñal Reyal|Siñals d'Aragón en o Palacio de l'Alchafaría]] Un sieglo dimpués, en as Corz de Monzón de 1564 se confirma o fuero establindo una pinyora de sisanta sueldos chaqueses ta qui no guarde a dita fiesta.
Dimpués de l'abolición d'os fueros, no ye dica o 10 d'abril de 1978, un día dimpués d'a constitución d'a Deputación Cheneral d'Aragón como institución preautonomica, cuan os suyos consellers apreban, por unanimidat, declarar o 23 d'abril como Día d'Aragón.
A festividat de Sant Chorche como Día d'Aragón prene o ran de Lai o 16 d'abril de 1984, en que se declara a calendata d'o 23 d'abril festivo en tot Aragón, y a la fin en a reforma d'o Estatuto de l'anyo 2007 s'adhibe en l'articlo 3 a festividat nacional d'Aragón.
Actos
thumb|200px|Los Picadors de la Val d'Echo en o [[Paseyo d'a Independencia]] thumb|200px|Lecturas en aragonés O día de Sant Chorche se fan diferents actos institucionals arredol d'Aragón:
Jarrai
Jarrai ye una organización chovenil establita en o País Basco en 1979, y que o Tribunal Supremo declaró como organización terrorista vinclata a ETA o 19 de chinero de 2007, correchindo a sentencia de l'Audiencia Nacional de chunio de 2005 que heba considerato a la organización y a os suyos miembros como asociación ilícita. A calificación de terrorista a ista organización viene a dar continuidat a lo camín encetato dende fa anyos d'ilegalización de todas as organizacions d'a ezquierda abertzale, por estar declaradas por a chusticia como parti d'o tarabidau d'ETA.
Aveiro
Aveiro ye una ciudat y freguesía de Portugal, en a rechión de Centro, districto d'Aveiro (en ye a suya capital).
A suya población ye de 73.559 habitants (2006), en una superficie de 199,77 km², con una densidat de población de 368,22 hab/km².
Esporte
D'entre os clubs esportivos locals bi ha de destacar-se o SC Beira-Mar que a mas d'a suya sección de fútbol que chuga en a Primera división portuguesa tién seccions de baloncesto, balonmán, judo, boxeyo, chimnasia, paintball, billar, triatlón y biatlón.
Maisach
Maisach (en bavaro Moasa) ye un municipio de Bavera, Alemanya. Se troba en o Districto de Fürstenfeldbruck.
Idioma alamanico
L'alamanico ye una luenga formada por un conchunto de parlas dialectals d'o grupo de l'alto alemán y clasificadas dentro d'as luengas chermanicas occidentals. Os dialectos alamanicos se charan en Suiza, sudeste d'Alemanya (Baden-Wurtemberg), en l'ueste d'Austria (Vorarlberg), en Liechtenstein, y en Italia (val de Lys, Val d'Aosta).
Os dialectos alamanicos mas conoixitos son:
Osco
L'osco estió una luenga indoeuropea, perteneixient a lo grupo de luengas italicas, fablata en a parte centro-meridional d'a peninsula italica mientres parte d'Antigüedat.
San Felipe (Venezuela)
San Felipe ye una ciudat venezolana, capital d'o Estato Yaracuy. Ye situata en o nord-este d'o país y a suya población ye de 73.000 habitants (2001). En a suya aria metropolitana i viven 130.000 personas.
Alifonso IV de Portugal
Alifonso IV de Portugal, naixito de Lisbona o 8 de febrero de 1291 y muerto tamién en Lisbona o 28 de mayo de 1357, estió un rei de Portugal, que puyó a la cadiera reyal o 7 de chinero de 1325 a la muerte d'o suyo pai Dionís I y bi estió dica la suya propia muerte. A suya mai yera Santa Isabel d'Aragón, filla d'o rei Pero III O Gran d'Aragón.