cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Dublín
A insurrección de Pascua y a independencia
A insurrección de Pascua (1916), a Guerra d'Independencia irlandesa (1919-1921) y a Guerra Civil irlandesa (1922-1923) enronoron a ciudat, que fue reconstruita y esdevenió a capital d'a Irlanda independient.
Piscina
thumb|280px|right|Una piscina. Una piscina ye una basa artificial d'obra destinata a banyar-se-ie, a nadar u a practicar-ie diversos esportes relacionatos con a natación. As dimensions d'ista pueden estar muit variables: amás gran ye a mida olimpica, de 50 metros. Puet estar formata por diferents elementos: metals, plasticos u formigón.
A parola piscina proviene d'o latín piscīna y orichinalment s'emplegaba ta decir os pozos ta peixes d'augua dulce u salata. Tamién s'emplego ta decir os depositos d'augua connectatos a los acueductos. Os primers cristianos deciban piscina a la pila baptismal.
Actualment as piscinas han experimentato un cambio tecnolochico important, mas que mas en a depuración. S'emplegan derivatos d'o cloro ta mantener-las limpias, y se controla o suyo pH y en bellas ocasions encluso a temperatura.
Grand Theft Auto: San Andreas
Grand Theft Auto: San Andreas (conoixito a sobén y simplament como GTA: SA) ye un videochuego en 3D d'o chenero d'acción y aventura d'a serie Grand Theft Auto, creyada en l'anyo 2004 y publicata por Rockstar Games.
Nevazo
thumb|right|250px|Un nevazo. Imachen nocturna feita con flash. Un nevazo u una nevada ye a precipitación de nieu dende l'atmosfera enta la superficie terrestre. L'acción de cayer a nieu se diz «nevar» y, si lo fa en poca cantidat, alavetz ye «nevusquiar». Un nevazo de grans proporcions se puede decir un «nevadizo» (forma superlativa).
Short Stirling
Operacionalment participó en a Segunda Guerra Mundial y en a Guerra arabe-israelí de 1948 con a Fuerza aerea echipciana.
Escariche
Escariche ye un municipio d'a provincia de Guadalachara y comarca de L'Alcarria, en a comunidat autonoma de Castiella-La Mancha, Espanya. Fa parte d'o partiu chudicial de Guadalachara.
A suya población ye de 208 habitants (2008), en una superficie de 29,97 km² y una densidat de población de 6,94 hab/km².
Toponimia
Tien a mesma etimolochía que Escrich (Comunidat de Teruel).
Piédrola (desambigación)
Piédrola puet estar:
Istočno Sarajevo
Istočno Sarajevo (Istočno Sarajevo en serbocroata, Источно Сарајево en alfabeto cirilico, literalment "Sarajevo Oriental" u "Sarajevo de l'Este") ye una ciudat de Bosnia y Herzegovina.
Solanum melongena
L'alberchenera (scientificament Solanum melongena (L., 1753) ) ye una planta herbacia anyal en a familia d'as solanacias, cautivada amplament por o suyo fruito comestible; l'alberchena.
Descripción
L'alberchenera ye una planta de port herbacio, de gran mida (bells eixemplars arriban a creixer dica 80–90 cm d'alto), que pueder fer-se semi-enfiladera si se a guida u se a enreliga contra forquetas, arribando só que en ixas condicions dica lonchitutz maximas d'arredol de 2 metros.
O tallo ye vuedo por adintro, semi-segmentau, y gosa meter-se tierco u semi-lignificau quan madura. Se troba cubierto d'una pilosidat pubescent aspra a o tacto, pero en bells casos es pelos pueden estar tan duros que arriban a punchar. Tiene fuellas ovaladas u lobuladas, grans (10–30 cm de lonchitut por 5–10 cm d'amplo), con firme peciolo que as subchecta, alternas, contra o tallo.
As flors naixen en una inflorescencia umbeliforme, atrofiada, en a qual no i gosa estar funcional sique una flor (as menos vegadas, dos, que nunca maduran), por a qual cosa gosa pareixer que no sia si que una flor individual convencional. A flor ye actinomorfa, con una corola d'entre 25 y 50 mm de diametro que ye blanca, rosa u morada. Os estambres son amariellos, muit envistables. I ha flors hermafroditas y belatras que no son si que masculinas. En as flors hermafroditas (as solas que en tienen), l'ovario ye infero con o estigma estrellau.
O suyo fruito, l'alberchena, ye una baya carnosa d'entre 50 y 300 mm de largo, de forma oval, ovoide, elipsoide u piriforme, de cuticula brillant de regular negra u morada, muit escura, anque muitas variedatz presentan variacions en a color final de l'alberchena madura: en i hai blancas, amariellas, verdes, royas u dica claras con piquetas escuras.
Orichens
Bells autors europeus a describen en as suyas cronicas encara en l'Antiguedat, como Plinio lo Viello, pus seguntes diz yera un producto de comercio exotico que trayeban os merchants persas dica la cuenca mediterrania. Manimenos, a introducción d'o suyo cautivo en Europa fue tardana, en a Edat Meya, conseqüencia de a expansión arabe d'os sieglos VII y VIII, qui a trayón t'a Peninsula Iberica. Asinas, ye una d'as pocas solanacias cautivadas que no gosó estar traita d'America, a diferencia de parients suyas como o tomate, a trunfa u o pimiento.
Cautivo
A mata de l'alberchena ye una planta muit sensible y especialment intolerant a o frido, razons por as quals se fa dificil de criar en arias de montanya y rechions interiors. En Espanya, os polos de producción se centran en rechions de clima calido y litorals, especialment en os hibernaders d'o Sud y o Sudeste, d'influencia mediterrania y condicions muit controladas. En l'Alto Aragón o suyo cautivo ye testimonial, en hortals particulars, y nunca difuera d'un numer reduciu de matas. Tradicionalment, l'alberchena i ha teniu siempre fama d'estar un planta muit fina, que se moriba con facilidat, y con muit pocos exitos de cullita.
Nomás vive bien con temperaturas superiors a 15 °C, con muerte de teixius por debaixo d'os 10 °C, y con una temperatura optima ta'l creiximiento de 20-25 °C. Por contra, ye muit resistent a la calor, y gosa suportar sin guaire dificultat temperaturas diurnas persistents de mas de 40-45 °C.
Ye un cautivo de regano convencional, que no amenista mas augua que qualsiquier atra hortalicia u fruita domestica d'as quals se'n pueda trobar en o huerto. Os problemas de mantenimiento solen venir, quasi siempre, por as baixadas de temperatura y por o requerimiento de sol directo que tiene, que fa que si se guarda contra l'aire (practica habitual con atras plantas «fredolicas» como as pimenteras u as tomateras) p. ex. metendo-le una buxada alto, mingüe a-escape por a manca de luz.
Livonia
right|350px|thumb|Livonia en un mapa d'o [[sieglo XV.]] thumb|right|250px|A confederación de Livonia en 1260 Livonia u Livland ye una rechión historica d'a costa oriental d'a Mar Baltica a lo norte de Lituania. Livonia yera habitata por diferents pueblos baltos y finicos (zemgalians, kuros, estonios, livonios, ecetra), pero os alemans li daron nombre d'estos zaguers. O concepto de "Livonia" ha variato dependendo d'os tiempos; si ha correspondito a la quasi totalidat d'os Países Balticos, agora mantién esta denominación unicament una peninsula de l'actual Letonia. A rechión de Livonia se la han disputata muitas potencias locals, (Polonia, Suecia, Rusia, ecetra), y ha conoixito muitos cambios de mugas y d'administración, pero a ran local dica l'anyo 1919 a rechión ha estato en a subchección de nobles d'a tierra etnicament alemans, os "varons balticos".
Toponimia
A forma orichinal d'o toponimo provién de l'alemán Livland u "Tierra d'os livonios" y se remonta a tiempos d'a Orden d'os Portaespatas alemans, que prenioron o control d'a rechión y que s'integroron a los Caballers Teutons.
Ye Liivimaa en estonio, Liivinmaa en finés, Livland en escandinavo, (como en alemán), Livonija en letón y lituano, Inflanty y Liwlandia en polaco, y Лифляндия / Liflyandiya en ruso.
Dende l'idioma alemán u o norrén Livland, "tierra d'os livonios" s'explica a forma Niflán que trobamos en o "Libro d'as Marabillas d'o Mundo" de Chuan de Mandevilla:
Se tien conoixencia que en anglés arcaico se deciba Livland como en atras luengas chermanicas. D'esta traza no ye mica estranio de trobar a variant Niflán en este libro tradueito a un aragonés afrancesato porque o luengache orichinal d'o "Libro d'as Marabillas d'o Mundo" yera l'anglo-normando y Chuan de Mandevilla podió estar d'orichen anglés, normando, flamenco u valón.
Hliniště
Hliniště ye una lugar d'o municipio de Strážný situau en a rechión de Bohemia Meridional, en a Republica Checa.
Mairena del Alcor
Mairena del Alcor ye un municipio andaluz situato en a comarca d'a Campinya de Carmona y provincia de Sevilla.
Cheografía
A localidat de Mairena del Alcor ye situata a 135 metros d'altaria sobre o ran d'a mar, a una distancia de 21,8 km d'a ciudat de Sevilla, a capital d'a suya provincia.
Estádio do Dragão
O Estádio do Dragão (en aragonés Estadio del Dragón) ye un estadio de fútbol situato en Porto, Portugal, ye claseficato por a UEFA con cinco estrelas o que fa que puet fer-se cualsiquier evento futbolistico a nivel internacional en ell. Astí chuga os suyos partius de local o FC Porto d'a Primera división portuguesa y ocasionalment tamién ye utilizato ta fer conciertos.
En o suyo interior ye situato o Museo d'o FC Porto, y puet fer-se un tour ta vesitar o museo y l'interior de l'estadio.
Historia
thumb|230px|left|Interior en un partiu de Champions O Estádio do Dragão, construyito ta sustituyir a o viello estadio das Antas, fue inaugurato o 16 de noviembre de 2003 en un partiu amistoso con o FC Barcelona. En ell se chugoron cinco partius d'a Eurocopa 2004, entre ells o partiu inaugural, disputato entre Portugal y Grecia o día 12 de chunio (resultato 2-1). Tamién se i chugoron os partius Italia - Suecia y Alemanya - Países Baixos. En os días 15 y 18 de chunio se i chugoron as eliminatorias de quatrenos de final entre a Republica Checa y Dinamarca.
Cul de Cotatuero
thumb|300px|Cul de Cotatuero dende [[punta Acuta]]
O cul de Cotatuero ye un cul pirenenco situau en a val d'Ordesa, fendo de muga entre os municipios de Torla-Ordesa y Fanlo. Se tracta d'un chicot cul lateral formau por o glaciar que cubriba a val en o Quaternario.
Se troba adintro d'o Parque Nacional d'Ordesa y d'as Tres Serols y ye destín popular entre os excursionistas que se i amanan. A traviés d'o cul y dimpués de trescruzar a ribereta de Cotatuero, fluye o salto d'augua de Cotatuero formau por o barranco d'o mesmo nombre, afluent d'o río Arazas y que naixe a os pietz d'o Tozal d'a Plana (2.624 m) y a breca de Roldán. Iste salto d'augua ye, con una cayida de dica 200 metros, o mas alto d'o Parque Nacional y un d'os mas altos d'Espanya.
Puyando por as paretz d'o cul ye posible acceder dica os plans de Millaris y dende aquí endrezar-se enta o cubilar de Góriz u picos como a punda de ro Corral Ciego (3.006 m), a punda de ro Faixón (3.009 m) u a punda de ro Espaldador (3.075 m).
Claviellas de Cotatuero
Ta pasar a muralla vertical que zarra o cul cal puyar por as claviellas de Cotatuero, instaladas en 1881 por o ferrero Bartolomé Lafuente y Miguel Bringola, dos habitants de Torla, a requesta d'un cazataire anglés dito Buxton.
Piédrola (País Vasco)
Toponimia
Bi ha un toponimo homonimo Piédrola en Alcázar de San Juan (provincia de Ciudad Real), que se remonta a lo diminutivo latín PETRULA (PETRA con sufixo -ULA), a l'igual que Pétrola en la provincia d'Albacet, a l'igual que lo mont Piétrola entre las vals d'Aragüés y d'Aísa, y tamién Pedrola en la Ribera Alta de l'Ebro.
Pep Cargol
Josep Cargol Costa (11 de marzo de 1968 en Sant Joan les Fonts, Chirona, Espanya), más conoixito como Pep Cargol, ye un chugador profesional espanyol de baloncesto, hue retirato. Tien una altaria de 2,04 metros y ocupaba a posición d'alero. En l'actualidat ye entrenador de baloncesto y o director esportivo d'o Basket Zaragoza 2002.
Borutta
Borutta (Borutta en sardo; Borutta, en italiano y oficialment) ye una comuna sarda en a provincia italiana de Sasser y rechión de Cerdenya, que feba parte de l'antigo reino de Cerdenya.
A suya población ye de 318 habitants en una superficie de 4,76 km², con una densidat de población de 66,81 hab/km².
Condau de Sobrarbe
O Condau de Sobrarbe yera uno d'os viellos condaus que formoron l'antigo Reino d'Aragón y que complegaba as tierras entre os ríos Cinca y Galligo.
A falordia diz que García Ximéniz, un noble d'orichen bascón se rebeló l'anyada 724 contra os arabes en os territorios entre a Cinca y o Galligo. Mientres una d'as batallas, a de l'Aínsa, cuan os cristianos yeran amanaus a reblar apareixió una cruz roya de lumbre dencima d'una carrasca. Dende ixe inte, os exercitos cristianos prencipioron a luitar contra os musulmans con mas fuerza y valor, ganoron ixa batalla y garra cristiano morió; conquerindo asinas l'Aínsa, an que cada dos anyadas fan a fiesta d'a Morisma ta celebrar-lo. Dende allora o territorio prenió o suyo nombre d'ixa cruz sobre l'árbol (en latín "sobre arbre"), asinas como o suyo escudo d'armas.
Cumania
300px|thumb|right|Territorio d'os cumans enantes d'a conquiesta mongola. A Cumania ye una rechion historica d'Europa Oriental antigament habitata por os cumans, pueblo u confederación tribal d'orichen turquico que s'estendilló en os sieglos XI y XII por l'actual Cazaquistán, sud de Rusia, Ucraína, sud de Moldavia y l'este de Vlaquia. As mugas de Cumania han variato en función d'o punto de vista, y d'esta traza:
Condau de Sobrarbe
Sindembargo existe atra interpretación, racionalista, que diz que o nombre Sobrarbe ye derivato d'a sierra d'Arbe.
Cumania
O termin perdió a escape os suyo sentito de país etnico d'os cumans pa prener un sentito politico, y sobrevivió la perduga d'independencia d'os cumans:
Condau de Sobrarbe
Sobrarbe a primerías d'o sieglo IX yera mas chicot que a gran comarca que ye hue. Dimpués tenió una expansión enta o norte y enta l'este, y hue se fabla de Viello Sobrarbe y Nuevo Sobrarbe. A división eclesiastica ha conservato muit bien o territorio d'ixe viello condau, que coincide prou bien con l'arciprestato de Sobrarbe.
Cumania
Mencions en fuents aragonesas
Dependendo d'o libro u o parrafo "Cumania" puet designar una part u atra de l'antigo territorio que habitoron os cumans.
Condau de Sobrarbe
En a memoria colectiva d'os mas viellos remaneix encara una clara ideya de qué pueblos son en o Sobrarbe tradicional: Sobrarbe abraca o espacio por a Cinca a l'este; a o sud por a sierra d'Olsón (que podría tener o nombre antigo de sierra d'Arbe), dende l'alto d'o Pino dica o tozal de Sebil; a l'ueste por a sierra de Valles, con Morcat como populación muga (a partir d'o Tozal de Surta empecipia Sarrablo, estando as Bellostas a primera localidat Sarrablesa); y a o norte a depresión de l'Ara, asinas no se gosa incluyir ni L'Aínsa ni Boltanya.
Cumania
Mencions en fuents aragonesas
En "La Flor de las Ystorias d'Orient", de l'armenio frai Haitón se refieren sobre tot a las tierras esteparias d'o sud de Rusia, a lo nort d'o Caucas y d'Asia Central (estepa pontica), habitatas por os cumans, y li dedican un texto baixo o epigrafe "del Regno de Comania":
En bel caso como en o "Libro d'as Marabillas d'o Mundo" s'ha visto que se puet referir a la "Cumania Negra", a lo que dimpués será Moldavia y Vlaquia
Grand Theft Auto IV
Grand Theft Auto IV (conoixito a sobén y simplament como GTA IV) ye un videochuego en 3D d'o chenero d'acción y aventura d'a serie Grand Theft Auto, creyada en l'anyo 2008 y publicata por Rockstar Games.
Sierra Leone
A Republica de Sierra Leone ye un país situato en Africa occidental. Muga a o norte con Guinea, a o sudeste con Liberia y a o sudueste con l'oceano Atlantico.
Con una superficie total de 71.740 km2, tien un clima tropical, con ambients que van dende la sabana dica las chunglas tropicals. Tien una población de 7.092.113 seguntes o censo de 2015. Freetown ye la suya capital y ciudat mas gran. O país ye trestallau en cinco rechions administrativas, que se subdividen en 16 districtos.
Novaliches
Novaliches ye un lugar de lo municipio d'Exerica, comarca de l'Alto Palancia, en las comarcas churras de lo País Valenciano. En l'anyo 2011 teneba una población de 80 habitants.
Verbos irregulars acabaus en -ître
Los verbos irregulars acabaus en -ître derivan de verbos acabaus en -ĒSCERE que no plegoron a prener infinitivos en -ĪRE, quedando en la tercera conchugación latina y evolucionando ta un grupo especial de verbos irregulars adintro de la tercera conchugación francesa. Son doncas equivalents a los verbos acabaus en -eixer en aragonés, que gosan estar castellanizaus foneticament en -ecer.
La mes gran part sigue lo modelo de paraître. Lo verbo croître sigue un atro modelo por la evolución de la suya radiz d'acuerdo con la lei fonetica que orichina lo diftongo -oi- en casos como TĒLA > toile y VĒLU > voile.
Son verbos que siguen lo modelo exacto de paraître:
Bi ha modelos liucherament diferents en naître y los derivaus suyos y en paître.
Canals (Sacanyet)
Canals (Canales en castellano) ye un lugar de lo municipio de Sacanyet, comarca de l'Alto Palancia, en las comarcas churras (País Valenciano). En l'anyo 2011 teneba una población de 28 habitants.
Historia
Lo 22 d'aviento de 1237 lo rei Chaime I d'Aragón fixó las mugas de la villa y castiello d'Andilla, que heba cediu a Eximén Pérez d'Arenós y nombra Canals como un de los termins d'Andilla:
Espinosa de Henares
Espinosa de Henares ye un municipio d'a provincia de Guadalachara, en a comunidat autonoma de Castiella-La Mancha, Espanya. A suya población ye de 660 habitants (2006), en una superficie de 36 km² y una densidat de población de 18,33 hab/km².
Cambridge
Cambridge ye una ciudat d'Anglaterra, con 108.863 habitants. Destaca por a suya Universidat, una d'a más famosas d'o mundo. Se situa a 80 km de Londres.
Grand Theft Auto V
Grand Theft Auto V (conoixito a sobén y simplament como GTA V) ye un videochuego en 3D d'o chenero d'acción y aventura d'a serie Grand Theft Auto, creyada en l'anyo 2011 y publicata por Rockstar Games.
Wildhorse
WildHorse ye un grupo aragonés de musica rock, naixito de Zaragoza en 2009.
Biografía
El grupo s'establixe en 2009 y plega a vender mil copias d'o suya primer disco, Night Of Excess.
En l'anyo 2010 editan o suyo primer CD. Night Of Excess, que contó con a producción d'os estudios Luna Nueva y lis levó a estar conoixius y a actuar en buena cosa de festivals.
En chulio de 2011 editón o suyo segundo CD, baixo o títol de You Can't Stop Us, gravau en os estudios Luna Nueva de Zaragoza.
Tarraz
thumb|right|200px|Un tarraz con alimentos. Un tarraz (plural «tarrazos») u tarrazo ye una cazuela d'archila cueta, de más amplura que no fondura, que s'emplega ta cocinar. Os tarrazos gosan tener dos ansas ta poder-los culler. En aragonés, o termino «tarraz» tamién designa la cantidat de lequido correspondiente aproximadament a lo que i podría caber en un tarraz, anque no i sía mesurau con garra.
Cul de Carriata
thumb|300px|Cul de Carriata a la ezquierda visto dende [[punta Acuta]]
Se troba adintro d'o Parque Nacional d'Ordesa y d'as Tres Serols y fa parti d'un recorriu clasico que leba enta o Tozal d'o Mallo (2.254 m) y Susana Mondarruego (2.845 m) a traviés d'as claviellas de Salarons u d'o paso alternativo de La Fajeta.
Condau de Ribagorza
El condau de Ribagorza va estar una entidat politica que abracaba las cuencas dels rius Esera, la Isabana y la vesant occidental de la Noguera Ribagorzana, al Pirineu aragonés y catalán, dende la creación coma condau dependient dintro del mon carolinchio, dica la disolución dispués dels decrets de Nueva Pllanta de 1707, que van suposar l'aparición del correchimiento de Benabarri.
Orichens del condau de Ribagorza
Al sieglo IX els condes de Tolosa van exercir un dominio feble sobre Pallars y Ribagorza, pero, talment dispués d'un cambio de la dinastía condal tolosana, se va instalar un conde independient en ixe territorio del Pirineu central, Ramón I de Pallars y Ribagorza, el cual va trestallar-hue entre els fillos d'ell. Bernal I de Ribagorza només controlaba l'aria mes occidental d'ixe espacio, alredor del monesterio d'Obarra, al mich de la vall del Isabana, que els suyos succesors van ixamplar enta las cuencas del Esera y la Noguera Ribagorzana (Nocerola a ixa epoca enta distinguir-la de la Noguera Pallaresa). Ramón II de Ribagorza va creyar en 957 un bispau independient d'Urgell que la suya seu yera al castiello de Roda. No se'n sap guaire d'ixos tiempos tempranos, excepto lo que recentan las Cronicas d'Alaón y un chicot zarpau de documentos.
La incorporación al reino de Pamplona y Aragón
Una filla de Ramón II de Ribagorza se va casar enta un conde de Castiella, d'asti que Sancho III el Gran de Pamplona, home de la condesa Muniadona de Castiella, podese reivindicar els suyos dreitos sobre'l condau de Ribagorza cuan va escllatar una crisi succesoria entre 1010 y 1020. Dende 1025 tots els documentos ribagorzanos reconeixen al rei de Pamplona coma sinyor de Ribagorza, excepto a la vall de la Noguera Ribagorzana, que va ser incorporada a'ls condaus del Pallars Sobirano y Pallars Chusano: bellas parts efimerament, d'altras ta cutio.
Sancho III va donar el condau al fillo chicot d'el, Gonzalo, qui va governar bella dotsena d'ans abant que fuese muerto per un sinyor local, encara que no se coneixen ben las circunstancias d'el magnicidio. El chirmano gran de Gonzalo, Remiro I d'Aragón, va asumir els dominios del difunto Gonzalo en 1044 y, dende alavez, els viellos condaus d'Aragón, Sobrarbe y Ribagorza van quedar units baixo el control del mesmo rei, configurand l'alacet de la monarquía aragonesa en el reino d'Aragón.
Manimenos, Ribagorza no se va desfer dintro del nuevo reino. Per eixemplo, Sancho III d'Aragón va donar al chirmano tocayo d'ell Ribagorza dan el titol de "conde", y bels ans dispués va fer lo mismo enta el fillo primochenito, el futuro Pedro I d'Aragón: ista vegada se va considerar "reino" en cuenta de "condau", pero a cap ocasión alló va tinre continuidat. Bel poquet mes enta debant, els reis d'Aragón van conceder a'ls condes d'el Pallars Chusano el dominio util u fevo de moltos castiellos ribagorzanos (Fantova, Benavarri, Benás, Vall de Senyiu, Areny, Montanyana, etc.) enta asegurar la fieldat d'ellos enta els suyos sinyors. Dispués de decadas de dominio pallarés, bels condes coma Arnal Mir del Pallars Chusano van arribar a considerar-se condes, no només del Pallars, soque tamé de Ribagorza. Finalment, entre 1180 y 1190 Alfonso II d'Aragón va recuperar tota Ribagorza (dispués de conquerir per las armas els llugars de Castigaleu, Roda y Montanyana), y, bels ans mes tardi, va anexionar tot lo condau del Pallars Chusano al suyo dominio.
Ribagorza dintro de la Corona d'Aragón
Entre la fin del sieglo XII y 1322 Ribagorza va fer parti de las tierras de realengo de la Corona d'Aragón. Mientres cuasi tot ixo período, se va dandaliar sobre la suya pertenencia a Aragón u a Catalunya: per eixemplo, Chaime I d'Aragón va fer en 1244 un testamento agon se trestallaba ixos dos países y s'acllariba que Catalunya arribaba en la Cinca, aludind especificament a Ribagorza. Aixó mai no se va cumpllir, perque un nuevo testamento va mantinre la unidat de la Corona. En consecuencia, l'ambigüidat va perdurar encara molto temps, dica que, a las Corts aragonesas de 1300, Chaime II va acceptar que Ribagorza y la Llitera yeran aragonesas. En realidat, antis y dispués d'ixa decisión se podeba vere que a Ribagorza els notarios escribiban en aragonés y catalán, s'apllicaba els Fueros d'Aragón y els Costumes de Barcelona, i heba relacions establles dan Lleida, Balbastro y Uesca, etc.
Dende la primera Unidat Aragonesa, entre 1284 y 1292, els representants dels llugars ribagorzanos van actuar chuntos debant de las instancias de la monarquía y el reino enta defender els intereses de la tierra, y, per aixo, van naixer els primers organismos comunitarios, que, mes enta debant, se consolidarán coma institucions establles.
En mayo de l'an 1322 Chaime II d'Aragón va donar tota Ribagorza al fillo d'ell, el infant Pedro, encomenzand així el segón período condal, una decisión que va ser recibida pels concellos dan protestas, pus la sallida del realengo suposaba una cllara perda de dretos.
El condau de Ribagorza a la Baixa Edat Micha
El infant Pedro teniba el principal sinyorio de la Corona d'Aragón, del cual tamé feban parti els condaus de Ampurias, las Montanyas de Prades, Gandía y un puyal de chiquets dominios al reino de Valencia, encara que, en realidat, mai no va tinre tots ixos territorios de vez. Entre altras fitas relevants del período d'ell a Ribagorza, cal destacar que el condau va estar el gran foco de la resistencia reyalista contra la segunda Unidat Aragonesa y, dispués d'aixó, va poder dominar als grans barons feudals de la tierra, coma els Castro u els Peralta. La segona metat del sieglo XIV va suposar una crisi social y politica sinse precedents: las pestes, el gran tierratremol de 1373, els graus deutes dels concellos, els subsidios enta pagar la Guerra de Castiella u la invasión del conde de Foix en 1397, se contan entre els fetos que igu'eran radé d'ixa coyuntura.
El condau va pasar en 1425 enta las manos de Chuan II, futuro rei d'Aragón, y dispués al futuro Ferrando II, el cual, cuan va heredar el trono, el va donar a un fillo bort d'ell que se deciba Alfonso y yera tamé duque de Villafermosa. A ixa centuria se puet observar una panda recuperación de la demografía y economía, a pesar dels problemas belicos que van acompanyar a la Guerra Civil de Catalunya (1462-1472) u a la conquista del Pallars Sobirano.
Las Alteracions de Ribagorza
En 1554 el rei Felipe I d'Aragón va decretar la anexión del condau als dominios de realengo, porque segunt se diba, la donación heba caducau, conque heba de tornar enta la Corona, pero el conde Martín I de Ribagorza no hu va acceptar, encomensand-se aixinas un llargo plleito entre las dos partis. Els ribagorzanos van dividir-se entre els partidarios del conde y del rei, y aixó va esdevenir de camino una guerra civil agon se mescllaban els probllemas socials internos dan la crisi de las relacions politicas entre las institucions aragonesas y la monarquía, la cual va escllatar sobretot dan la revuelta de Benavarri de 1578. Dispués de la rebelión de Zaragoza de 1591 (Alteracions de 1591), Ferrando II, el zaguer conde de Ribagorza que va estar-ne de veras, va ser preso pe'l exercito castellano y ninviau enta Miranda d'Ebro, agon va morir en 1592 en extranyas circunstancias. El suyo chirmano y hereu Francisco va acceptar la perda de isto dominio a cambio d'una indemnización. De alavegada enta acá, el titol condal va estar detentau per noblles castellanos sinse cap relación dan Ribagorza.
Dinastía de Ribagorza
''Només va conservar el dominio a la vall de Benás, d'agon els homes de la tierra la van forachitar en 1025. Sancho III el Gran de Pamplona va ocupar cuasi tot el condau, y els condes del Pallars Chusáno y Sobirano las valls de la cuenca del riu de la Noguera Ribagorzana.''
El dominio dels condes del Pallars Chusano en Ribagorza
Una chicota parti del condau va pasar als condes pallareses t'allá ta l'anyo 1020
Alfonso II d'Aragón va fer una guerra enta conquerir tots els castiellos pallareses en Ribagorza, y dispués va comprar el Pallars Chusano a la zaguera hereva
Reis d'Aragón
Alfonso II d'Aragón unificó tota Ribagorza hue aragonesa; la parti catalana va quedar enta'ls condes del Pallars Sobirano
El rei Chaime II va donar el condau al fillo d'ell, l'infant Pietro
El rei Ferrando va atorgar el condau al fillo ilechitimo d'ell, que se deciba Alfonso
Tercera dinastía dels condes de Ribagorza
El condau va ser veneu al rei Felipe I d'Aragón: el titol se va conservar sinse funcions politicas, y el territorio va mantenir las viellas institucions d'autogovierno dica la Guerra de Succesión espanyola
Libínské Sedlo
Libínské Sedlo (dica 1950 conoixida como Fefry , en alemán Pfefferschlag) ye una localidat d'o districto de Prachatice, en a Republica Checa, situada a 4 km a o sud d'a capital d'o districto, Prachatice.
Periferias de Grecia
As periferias (en griego περιφέρειες) constituyen a división administrativa de primer livel de Grecia (equivalents a una rechión). Bi ha 13 periferias (nueu continentals y quatro insulars), divididas en 74 unidaz perifericas. Dica a introducción d'o plan Calícrates en l'anyo 2010, que supuso una reorganización d'o mapa administrativo de Grecia, as periferias yeran divididas en 51 prefecturas.
Torre (desambigación)
Una torre ye un edificio u construcción que tiene más altaria que no amplaria. En Aragón, ye una palabra que ha gosau chenerar muitos toponimos. Torre puede estar:
L'Agroet
A suya población ye de 104 habitants (1999) en una superficie d'11,86 km², con una densidat de población de 8,77 hab/km².
O
A O ye a deciseisena letra de l'alfabeto aragonés y a cuatrena vocal. Proviene de l'alfabeto latino.
Historia
Apareixe escrita como un cerclo, d'un solo trazo, en os textos latinos tardanos. En etrusco y en latín arcaico ye escrita con dos trazos semicirculars. En l'alfabeto griego bi ha dos letras o: la una breu (ómicron), y l'atra larga, omega. O signo fenicio ainero significa uello.
Tasca
Tasca puet estar:
Einar Gerhardsen
Einar Henry Gerhardsen (nombre de naixencia: Einar Henry Olsen) naixiu d'Asker (Akershus) o 10 de mayo de 1897 y muerto en Oslo lo 19 de setiembre de 1987, estió un politico noruego, que estió o primer ministro de Noruega dende 1945 dica 1951, dende 1955 dica 1963 y dende 1963 dica 1965. Estió militant d'o Partiu d'os Treballadors de Noruega, y ye considerau como uno d'os pais de l'estau d'o bienestar en Noruega.
En 1940, mientres a Segunda Guerra Mundial, estió l'alcalde d'Oslo. Por as suyas actividaz politicas contra o Tercer Reich en a Resistencia noruega, fue preso en un campo de concentración alemán amán d'Oslo, o campo de concentración de Grini, y en o campo de concentración de Sachsenhausen, en Alemanya.
Grand Theft Auto Online
Grand Theft Auto Online (conoixito a sobén y simplament como GTA Online, GTAO) ye una expansión multichugador d'o videochuego en 3D d'o chenero d'acción y aventura Grand Theft Auto V d'a serie Grand Theft Auto, creyada en l'anyo 2013 y publicata por Rockstar Games.
N
A N (ene) ye a catorcena letra de l'alfabeto aragonés y a oncena consonant.
Historia
Se corresponde con a letra N de l'alfabeto latino u romano. A letra semitica Nûn yera probablement a imachen d'una serpient. A n ye l'orichen d'a virguliella (~).
En aragonés
Representa en aragonés o fonema alveolar nasal sonoro /n/: nino (['nino]), nieu (['njew]), nuquera ([nu'keɾa]), amanar ([ama'naɾ]), onso (['onso]), trencar ([treŋ'kaɾ]), chent (['tʃen]), manguant ([maŋ'gwan]), fan ([fan]), puyan (['puyan]), ferán ([fe'ɾan]), arna (['aɾna]).
En variedaz de l'aragonés como o chistabín, o ribagorzano y, en bella mida, a parla de Tella, as formas verbals de primera persona de plural rematadas en nasal s'escriben con –m cuan presentan una acentuación oxitona: mincham, farem, adubim, podiam, etc. y con –n cuan ye proparoxitona: minchaban, farían, adubisen, yeren. Isto se manifiesta en os tiempos verbals imperfectos y condicionals, y en bella zona tamién en o present de subchuntivo, mientres que en atras zonas de l'aragonés se da solucions en -mos (minchamos, faremos, adubimos, podiamos) y en -nos (minchábanos, faríanos, adubísenos, yéranos). S'escribe <m> en as parlas en que se mantienen as formas etimolochicas: fébamos, febamos, febam; cantaríamos, cantárbamos, cantariamos, cantaríam; fésemos, fesemos, ficiéramos, fesem.
En dialecto belsetán y en bels toponimos, cultismos u estrancherismos se presenta tamén a variant cheminada nn d'ista letra: baranna ([ba’ɾanna]), capanna ([ka’panna]), brenna ([’bɾenna]), penna ([’penna]), ninno ([’ninno), lanna ([’lanna]), Tendennera ([tenden’neɾa]), cannabis ([kan’naβis]), innato ([in’nato]).
Cidamón
Cidamón ye un municipio d'a comunidat autonoma uniprovincial d'a Riocha situau en a comarca d'Haro.
A suya población ye de 35 habitants (2008) en una superficie de 15,8 km², con una densidat de población de 2,08 hab/km².
Pozo de Sant Miguel
O suyo orichen se troba en o proceso d'erosión feito por a nieu d'un glaciar que bi heba mientres a zaguera glaciación, en o Pleistoceno superior (periodo Quaternario).
S'ubre enta o noroeste deseparando a cima prencipal de Moncayo d'o cerro de San Juan (2.279 m) y deixando a o largo d'un kilometro bellas morrenas disposadas en arcos escalonaus. Ye posible puyar a Moncayo a traviés d'o cul, tanto d'hibierno como de verano.
Cidamón
Cheografía
A localidat de Cidamón ye situada a 607 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, a una distancia de 10 km d'Haro, a capital d'a suya comarca, y a 43 km d'a ciudat de Logronyo, a capital d'a Riocha.
D'o suyo termin municipal fan parte os lugars de Casas Blancas y Madrid de los Trillos.
Eva Amurri
Eva Maria Olivia Amurri, naixita de Nueva York (Nueva York, Estaus Unius) o 15 de marzo de 1985, ye una actriz estausunidense, activa en o cine estausunidense dende zaguerías d'os anyos 1990.
Genalguacil
Genalguacil ye un municipio andaluz situato en a provincia de Malaga y comarca d'a Serranía de Ronda.
A suya población ye de 491 habitants (2010), en una superficie de 31,00 km² con una densidat de población de 15,84 hab/km².
Cheografía
A localidat de Genalguacil ye situata a 400 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, a una distancia de 155 km d'a ciudat de Malaga, a capital d'a suya provincia.
Bossòst
Bossòst ye un municipio d'a comarca d'a Val d'Aran, en a provincia de Leida (Catalunya).
La suya población ye de habitants, en una superficie de 28,17 km² con una densidat de población de 0 hab/km².
Cheografía
A localidat de Bossòst se troba situata a 924 metros d'altaria dencima d'o livel d'a mar, estando trescruzata por o río Garona. Se troba a una distancia de 70 km d'a ciudat de Leida, a capital d'a suya provincia.
Esporte
En Bossòst antiparti de esportes de montanya cal destacar a suya tradición en a practica d'o fútbol, pareixe que os primers partius de futbol se prencipioron a chugar por influencia francesa arredol l'anyo 1914 pero sin de continación, chugando a vegatas bel partiu. En l'anyo 1927, Manuel Huguet fundó a Unió Esportiva Bossost, que ha chugato dende ixe anyo en ligas francesas. Fue club establidor d'a liga de fútbol de Comenche y actualment chuga as competicions organizatas por o Departamento de l'Alta Garona.
Arachis hypogaea
O cascagüet, calcagüet u cacagüet (d'o nahuatl < cacáhuatl "cacau") (Arachis hypogaea) ye una especie d'a familia d'es Fabaceae orichinaria de Sudamerica pero cautivata en puestos relativament calidos de tot o mundo.
Aragonés ansotano
L'ansotano ye a forma de l'aragonés que se charra en a val d'Ansó enclusos os municipios d'Ansó, Biniés y Fago. Ansó figura en l'ALEANR con as siglas Hu 101.
Fonetica
A -r final no se pronuncia en Ansó pero sí en Fago.
Se mantién a -d- intervocalica en casos que no son guaire comuns en aragonés occidental: odir ("oyir", "sentir").
Morfolochia
O sistema d'articlos mes común y millor documentato en ansotano ye o de l'aragonés cheneral o, os, a, as, sin embargo fa poco que se i ha documentato o emplego d'o sistema mas antigo lo, los, la, las, como en cheso en determinatos contextos:
O verbo haber como impersonal en (b)i ha, (b)i heba de l'aragonés cheneral ya substituyiu por estar:
Kevin James
Kevin James (nombre artistico de Kevin George Knipfing), naixiu de Mineola (Estau de Nueva York) o 26 d'abril de 1965, ye un actor estausunidense.
Aragonés ansotano
Morfolochia
Existe una desinencia personal de primera persona -i en los pasatos imperfectos d'indicativo, pasatos imperfectos de subchuntivo y condicionals:
Ye a sola variedat de l'aragonés actual que conserva esta caracteristica, (se crei que o chistabín febe, tenebe en ye una evolución, AI > e), pero o mas notable ye que lo trobamos en o castellano de sustrato aragonés d'Embún, Salvatierra d'Esca, Longars, Uncastiello, Orés, Luesia y Malpica d'Arba y en o castellano d'o nord-este navarro (arredol d'Eslava) s'emplegaba también (teníai), por ixo podría ser una caracteristica d'o romance navarro medieval, perdiu de tot.
Os imperfectos de subchuntivo a diferencia d'as atras variedaz d'aragonés se fan con desinencias en -ara, -iera: ficiera, puyara, clamara, trobara
A forma de os pasaus presenta este paradigma: puyé, puyés, puyó, puyemos, puyez, puyoron
Lexico
A parola monín, monina ye un occitanismo/ gasconismo derivau de mon nin (mi niño) y significa poliu, y coincide con o vocativo que se fa servir en o Baixo Martín coexistindo con manyo, sobre tot en l'afirmación si monín. Ye documentau este gasconismo tamién en cheso y atras variedaz d'aragonés.
Presenta terminos d'etimolochía basca: bizcalera, sabaya, magoría.
Niue
Niue ye una isla en l'Oceano Pacifico Sud. Anque tien un autogubierno, ye ligata a Nueva Zelanda. Situata a 2.400 kilometros a lo nord-este de Nueva Zelanda en un trianglo entre Tonga, Samoa y as Islas Cook.
Alcocero de Mola
Alcocero de Mola ye un municipio d'a comunidat autonoma castellanoleyonesa d'a provincia de Burgos, situau en a comarca de La Bureba y partiu chudicial de Briviesca. O suyo nombre estió Alcocero dica la Guerra Civil Espanyola, cuan se li dio l'apelliu de Mola en a honor d'o cheneral franquista Emilio Mola Vidal que i morió en un accident d'avión en prencipiar a guerra.
A suya población ye de 46 habitants (2007) en una superficie d'8,33 km², con una densidat de 5,52 hab/km². l
Cheografía
A localidat d'Alcocero de Mola ye situada a 795 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, a una distancia de 33 km d'a ciudat de Burgos, a capital d'a suya provincia.
La Cueva d'Abenferruz
La Cueva d'Abenferruz (La Cuevarruz en castellano) ye una aldeya de la comarca churra de Los Serrans que presenta dos vicos habitaus, uno en lo termin municipal d'Alpuent y atro en lo de La Yesa.
En 1969 teneba 129 habitants, fosar propio y escuela mixta. En 1991 teneba 89 habitants y en 2003 en teneba 63 en la part alpontina y 39 habitants en la part yesana. En 2006 vibiban en la part alpontina 60 personas.
Historia
Lo 18 de marzo de 1239 lo rei Chaime I d'Aragón dio termins a lo concello y villa de Teruel y menciona Cueva d'Avenferruz como una de las suyas mugas:
Escopete
Escopete ye un municipio d'a provincia de Guadalachara, en a comunidat autonoma de Castiella-La Mancha, Espanya, comarca de La Alcarria y partiu chudicial de Guadalachara.
Esplegares
Esplegares ye un municipio d'a provincia de Guadalachara, en a comunidat autonoma de Castiella-La Mancha, Espanya. A suya población ye de 54 habitants (2004), en una superficie de 37,33 km² y una densidat de población de 1,44 hab/km².
Escopete
A suya población ye de 84 habitants (2007), en una superficie de 19,01 km² y una densidat de población de 4,42 hab/km².
Cheografía
Ye situato a 860 metros d'altaria sobre o ran d'a mar, a una distancia de 47 km de Guadalachara, a capital d'a suya provincia, y d'o suyo termin municipal fa parti o lugar de Monteumbría.
Muela Mujer
Muela Mujer ye una muela de 1.555 metros d'altaria situada en o municipio de Villar Luengo.
En a suya cima bi ha un vértiz cheodesico.
Racibórz
Racibórz (en checo Ratiboř, en alemán Ratibor) ye una ciudat de Polonia, capital d'a Voivodia de Silesia. En estar situata en Silesia y muit a man d'a muga con a Republica Checa, a ciudat ye, dende que s'establió en o sieglo IX, un puesto de trobata d'as influencias chermanicas y eslavas, representatos hue por as culturas propias d'os polacos, checos y alemans.
P
A P (pe) ye a decisetena letra de l'alfabeto aragonés y a trecena consonant. Representa o fonema /p/.
Racibórz
A suya población ye de 55.818 habitants (2014) en una superficie de 74,96 km², con una densidat de población de 762,54 hab/km².
Cheografía
A ciudat de Racibórz ye situata en l'Alta Silesia, en a val d'o río Oder, muit a man d'a muga con a Republica Checa. Ye un puesto d'importancia ta las comunicacions, estando un nudo de comunicacions por carretera u por ferrocarril, estando a mas situata a una distancia de 90 km de Katowice y de 45 km d'Ostrova, dos ciudaz con os suyos propios aeropuertos.
P
Historia
Corresponde a la letra P de l'alfabeto latino u romano, que prenió d'o griego o modelo de trazau angloso, apareixendo as formas cerradas en o sieglo I. A P mayuscla visigotica teneba a forma de letra capital romana. A P gotica d'o sieglo XIII encomenzó a escribir-se con un solo trazo contino.
En aragonés
En aragonés representa o fonema bilabial oclusivo xordo /p/ en todas as suyas realizacions: palla (['paʎa]), pai ([paj]), perén ([pe'ɾen]), puent (['pwen]), napo (['napo]), plegar ([ple'ɣaɾ]), apto (['apto]), Ixep (['iʃep]), Ip ([ip]).
Grand Theft Auto: London, 1969
Grand Theft Auto: London, 1969 (conoixito a sobén y simplament como GTA: London, 1969) ye un expansión d'o videochuego en 2D d'o chenero d'acción y aventura Grand Theft Auto I d'a serie Grand Theft Auto, creyada en l'anyo 1999 y publicata por Rockstar Games y DMA Design.
Pimento
O pimento (Capsicum) ye un chenero de plantas d'a familia Solanaceae.
Donauwörth
Alcaldes
Lista d'alcaldes democraticos dende 1945:
Baños de Rioja
Baños de Rioja ye un municipio d'a comunidat autonoma d'a Riocha, en a comarca de Santo Domingo de la Calzada.
A suya población ye de 97 habitants (2006) en una superficie de 9,21 km² con una densidat de 10,53 hab/km².
Cheografía
Baños de Rioja ye situau a 550 metros sobre o livel d'a mar, a una distancia de 52 km d'a ciudat de Logronyo, a capital d'a suya provincia y comunidat autonoma.
Catalán pallarés
O pallarés ye un dialecto constitutivo d'o catalán que fa parte d'o catalán nordoccidental y que se charraría en una zona de limites discutius que baila entre o Pallars Sobirano y a Vall Fosca pa uns autors, que estaría una extensión minima, y una zona mas ampla que podría replegar toda la Cuenca de Tremp pa atros, y mesmo arribar enta Seu d'Urchel y l'alto Segre («l'Urgellet») pa una tercer grupo.
Como atros dialectos d'o catalán, os suyos rasgos propios se van perdendo a boniquet por a influencia d'o catalán stándard en a educación y os medios de comunicación, una baixa autoestima dialectal entre una mayoría d'os parladors, a despoblación y a edat abanzada de os parladors mas puros.
Extensión
A definición tradicional d'o dialecto, defensada por autors como Badia i Margarit y Joan Veny, lo circunscribe a Pallars Sobirano y a zona septentrional d'o Chusano que se conoix como Vall Fosca. Manimenos, d'acuerdo con atros estudiosos como Pep Coll, que ye parlador nativo, se parlaría de manera si fa u no fa cheneral en as dos comarcas que coincide con o Condau de Pallars tradicional; Sobirano y Chusano, si bien con mas rasgos identificativos en o norte y menos en o sud, an que se troba y forma una transición con os dialectos leridano y ribagorzano.
A parla de a subcomarca conoixida como La Terreta, que as estribacions de Montsec d'Ares la deseparan d'a Cuenca de Tremp, que se troba chusto en a raya con Aragón y que pertenece a la comarca de Pallars Chusano por razons historicas, s'adscribe manimenos a o catalán ribagorzano.
L'articlo
O sistema d'articlos definius son: L'articlo definiu masculino se contrai en 'l dezaga de palabras que rematen con -a: «La mula i 'l ruc».
Os articlos plurals, tanto masculinos como femeninos, se contrayen en es cuan se charra rapido y en contacto con as preposicions per, pra, a y de:
Posesivos y demostrativos
Os posesivos son: meu, teu, seu y os femenins meua, teua, seua como en atras variedaz occidentals de catalán como por eixemplo lo valenciano.
Como ye regular en as variedaz septentrionals de catalán tiene dos nivels de demostrativos por proximidat, que en o caso pallarés sonorizan a en <g> y son: A mas, esistiba en tiempos a forma agueix y l'adverbio locativo ací, coherents con o valenciano «aqueix» y «ací», y o demostrativo neutro açò (como en ribagorzano y en benasqués «astò», aragonés «isto», «ixo»), pero ya son desusaus y s'emplega os d'o catalán cheneral aquest, aquí y això.
Pronombres personals
right|thumb|260px|Principals isoglosas d'o pallarés Os pronombres personals d'o pallarés son:
A mas, s'emplegaba mas antes un sistema de pronombres de cortesía:
Pronombres febles
Os pronombres tipicos d'o catalán occidental mos y vos, cuan van chunto con o pronombre en, tresbaten ixa -s final, igual como gosa pasar en catalán ribagorzano y bella vez tamién en aragonés baixorribagorzano:
S'emplega a combinación de probombres febles li'n, cheneral en valenciano y en aragonés (occidental: li'n, oriental y central: le'n u le-ne) pero ni gota común en o catalán de Catalunya, an que s'estima mas «n'hi»:
Desinencias de persona gramatical
A marca gramatical de primera persona de singular ye con -e sacando en o pasau imperfecto d'indicativo y os present de subchuntivo y pasau imperfecto de subchuntivo, que se torna -a:
Conchugación verbal
Igual como en catalán ribagorzano y tamién en aragonés meyorribagorzano y baixorribagorzano, a tercera persona d'o present d'indicativo d'o verbo «ser/estar» se realiza é, y è en Pallars Sobirano:
Tiene en común con o catalán ribagorzano a conservación d'a <b> etimolochica en o pasau indefiniu, que tamién trobamos en o mesmo tiempo verbal en toz os dialectos de l'aragonés y que ye una caracteristica constitutiva d'ixe atro idioma y, por contra, no ye present que en os dos dialectos mas nordoccidentals d'o catalán (ribagorzano y pallarés):
O condicional tiene formas con apocope d'a desinencia personal que recordan vagament a las propias de l'aragonés de Sobrarbe:
O pasau imperfecto de subchuntivo d'os verbos de primera conchugación fa la marca de primer persona de singular en -a, como en catalán ribagorzano (cosa de tot singular entre o catalán nordoccidental), pero a diferencia d'ixe atro no lo'n fa tamién con a tercera singular sino que ixa no tiene desinencia:
I hai verbos incoativos de tercera conchugación con incremento -iss- en present d'indicativo, y -isc- en present de subchuntivo y imperativo, analogos con os que se troba en valenciano y en catalán ribagorzano. Os verbos incoativos son: patir, servir, collir, omplir, aubrir, y cualques mas.
Sintaxi
Entre as personas mas grans se puede sentir un uso adverbial de cantidat que no ye común en catalán, pero sí en aragonés. Se tracta de got/gota:
A palabra cap s'emplega como particula de refuerzo en a negación, igual como en a resta d'o catalán s'emplega «pas», «no vinrà cap, ell» (catalán cheneral: no vindrà pas, ell). Y en as tres vals mas septentrionals de Pallars (Vals d'Àneu, val de Cardós y Val Ferrera) s'arriba mesmo a emplegar como susituto d'a palabra «no»:
Lexico
Esisten isoglosas comuns con o catalán ribagorzano y l'aragonés. Tamién i hai buena cosa de lexico común pirinenco.
Falsos amigos
Anque i hai cualque volumen de vocabulario común entre o catalán pallarés y as parlas d'o Pireneu aragonés, i hai atras parablas que estando las mesmas significan cosas diferents, como as que sigue: