cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Boltanya
Boltanya (oficialment, en castellano, «Boltaña» ) ye una villa y municipio aragonés en a comarca de Sobrarbe y a provincia de Uesca. A suya población ye de habitants, en una superficie de 139,5 km² y una densidat de población de 0 hab/km².
Revolución rusa de 1917
thumb|300px| Funeral por as victimas d'a revolución.
Boltanya
A villa ye capital d'o municipio, co-capital d'a comarca de Sobrarbe (en chunto con l'Aínsa) y tamién ye capital d'o partido chudicial de Boltanya.
Cheografía
A villa de Boltanya se troba en a ribera d'o río Ara en a metat de lonchitut de la que se conoix como a valle de Boltanya; 6 kilometros en norueste de l'Aínsa y, por tanto, de la desembocadura de l'Ara en a Cinca. Sinyorea la villa por alto lo castiello de Boltanya, que ye en a corona d'o tozal en as garras d'o cual s'extendillan os casars de la villa.
Revolución rusa de 1917
A Revolución rusa de 1917 estió un movimiento politico en Rusia que remató en 1917 con a expulsión d'o gubierno provisional que heba reemplazato lo sistema zarista, lo que levó a la fin a lo establimiento d'a Unión Sovietica, que duró dica la suya caíta en 1991.
En a Revolución pueden distinguir-sen dos fases:
Boltanya
Cheografía
O termin municipal de Boltanya ye extenso, y se i troba incluitos mayoritariament nuclios en a valle de Boltanya y en as valletas d'os barrancos que afluyen en o río Ara, pero tamién bels nuclios de población que fan parte de belaltras cuencas hidrolochicas que marchan ta fuera de Sobrarbe, como pueden estar as d'os ríos Balcez, Mascún y Alcanadre, u una menima parte d'o Sarrablo historico, todas ellas localizadas preponderalment en sud d'o termin municipal. En l'extrimo norte d'o termino, tamién os despoblaus de Sant Pietro y Moriello de Sant Pietro forman achuntamiento con Boltanya, anque son fisicament adintro d'a valle de Vio.
Por tot isto, o termin de Boltanya tiene una cheografía complicada, y anque a villa cumple una función de cabecera ta la valle a on se troba, cualques d'os nuclios que en l'actualidat fan parte d'o municipio se i han dido achuntando por absorción d'os achuntamientos que los incluiban, y cheograficament y historica se troban difuera de l'aria d'influencia directa de la villa.
O termin municipal de Boltanya tiene mugas con os municipios sobrarbencos de Fanlo, A Buerda, l'Aínsa-Sobrarbe y Fiscal, y con o municipio de Samianigo, en a vecina comarca de l'Alto Galligo.
Camins
Carreteras, camins, pistas y senders que naixen d'a villa y se'n van ta altros lugars d'a redolada.
Valle de Boltanya
A valle de Boltanya ye o nombre como se conoix o transecto d'a valle de l'Ara dende que o río esnaviesa por a cerrada de Chanovas y o Baluport dica que remata en l'Aínsa.
En ixe segmento, que forma lo termin tradicional de Boltanya, a villa i representa o principal nuclio de población, por o que se fa de comprender de por qué ye que se le diz asinas. thumb|right|250px|O [[río Ara en pasando por Boltanya. A basa que se'n diz A Gorga.]] A «valle de Boltanya» incluye tamién as valletas menors d'o barranco d'Ascaso y o barranco de Canyimars, con l'afluent d'iste zaguer, o barranco de Sant Martín. La desepara contra la ribera de Fiscal a cerrada u congosto de Chanovas (a on que se prochetó lo controvertido embalse); contra la valle d'a Solana la sierra d'o Nabaín, contra la valle de Vio lo portiello d'as Valles y contra la valleta d'o barranco Sarrato (u de Sant Vicient) as estribacions d'a sierra de Sant Visorio que por a part de Boltanya son representadas por o «tozal d'as Cruces» y o «tozal de Regaderas».
Por a ribera sud as valletas d'os barrancos afluents de l'Ara son millor deseparadas, por lo que no se puede considerar que faigan parte, d'una forma prou evident, d'a valle de Boltanya. Son, en sentido descendent, a valle de Campodarbe (bco. las Banyeras), a valle de Sieste (bco. de Sieste) y a valle de lo río Ena, que mayoritariament fa parte en o termin municipal de l'Aínsa-Sobrarbe.
De tot en meyo d'ista valle, sobre o punto a on que s'achunta o barranco de Canyimars con o río Ara, o tozal d'o castiello de Boltanya marca o puesto millor indicau y mas fácil ta guardar que ye a on s'instaló la villa de Boltanya.
Casco de la villa
O centro neural d'a población ye a colechiata de Sant Pero, ilesia mayor de la villa, gotica d'o sieglo XVI, que se troba en a plaza mayor d'a localidat. Como gosa pasar en as poblacions baixomeyevals, as principals carreras se troban en a dita plaza, y de la extensión de la plaza se gosa poder deducir a importancia d'iste espacio.
As carreras d'o casco medieval de Boltanya se troban en fendo costera por lo que en bels tiempos habión d'estar as faixas de lo tozal d'o castiello, y os eixamples s'han feito dimpués en a terraza fluvial en a ribera de l'Ara. En as carreras d'o nuclio antigo, as casas mas antigas datan d'o sieglo XV, anque lo mayor numer de construccións se i fízon en os sieglos XVI y XVII.
Historia
thumb|right|200px|O [[castiello de Boltanya, dende o barranco de Canyimars.]] A villa de Boltanya ha quitau o suyo nombre de l'antiga rechión de Boletania, que ye como se deciba una aria dificil de precisar, en l'ueste d'o río Cinca, en os zaguers tiempos de la Edat Antiga y principio de l'Alta Edat Meya, y d'a que probablement n'habría estau a capital. S'ha trobau un chacimiento de ceramica y bellas monedas ibericas que dan treslau de la existencia de bel asentamiento en o sieglo I aC.
Cualques inscripcions funerarias trobadas en o termin municipal de Lo Grau (Semontano de Balbastro), datadas d'entre os sieglos IV y V dC, diz que muestran l'adchectivo «boletano» referent a las oríchens de bel un d'os personaches soterraus, a la par que tamién se fa servir «barbotano» y «pompeianus» en cualques altras. D'alcuerdo con l'historiador Rodrigo Pita, ixo significaría que por ixas envueltas s'identificaba de forma clara como «Boletania» la rechión que alto u baixo coincide con l'actual Sobrarbe (sacando-ne La Fueva).
A «terra Boletana» se troba tamién citada, d'alcuerdo con o mesmo autor, en documentos d'o sieglo XI, u puede estar que d'o XII, que recullen lo que él afirma que son conoiximientos «fundamentaus en fuents historicas que huei s'han perdidas», anque, en atorgando-les cualque valideza, da lo que podría haber estau as mugas d'aquella «comarca» d'epoca visigotica: En l'este mugaría con a «terra Labitolosana» (que correspondería con l'actual tierra de Campo y a valle de l'Esera), en sudeste habría limitau con a terra Antona (a Fueva de Tierrantona), en sudueste con a terra Barbotana (de l'actual Balbastro), por l'ueste habría tenido mugas con as tierras d'os Fibullarienses y jacetani, y en norte con a Novempopulania.
Gadus morhua
Zoonimia
A primera forma ye una aragonesización d'a parola a seguindo seguindo equivalencias foneticas que ya se daban en l'aragonés d'as comunidatz aragonesas en parolas como panocha, ramucha, regacho, asnacho y los toponimos medievals Torricho y El Villarecho (tamién con sufixo -ejo en castellano), que en qualques casos presentan una terminación con j en castellano, ch en l'aragonés d'o sudueste y ll en l'aragonés d'a val de l'Ebro.
Boltanya
Historia
S'ha documantau una ceca (punto d'acunyación de moneda) que se deciba Volotania, en tiempos d'o rei Gundemaro I (610-612), y que se suposa que correspondería con l'actual Boltanya.
Fenolleda
A Fenolleda (en occitán Fenolhedés /fenuʎeˈðes/ u la Fenolheda /la fenuˈʎeðɔ/; en francés le Fenouillèdes /lə fənujɛd/) ye una comarca de parla occitana, con capital en Sant Pau de Fenolhet, que fa parte d'Occitania y d'a rechión historica d'o Lenguadoc. Actualment se situga administrativament en o departamento francés d'os Pireneus Orientals con as cinco comarcas norcatalanas, y ye por ixo que a vegatas apareixe en mapas d'as comarcas d'os Países Catalans, encara que no i perteneixe. Muga con as comarcas catalanas de Rosellón (a lo sudeste) y d'o Conflent (a lo sud).
Gadus morhua
Zoonimia
A segunda forma ye una adaptación con xeada admesa por l'Academia de l'Aragonés y que se documenta en parlas de transición entre l'aragonés y catalán en Ribagorza Baixa y Litera.
Boltanya
Historia
En a Edat Meya, baixo dominación musulmana, se construyó l'actual castiello de Boltanya. No se sabe guaire sobre a población musulmana de Boltanya, pero bels autors (como R. Pita) han quiesto suposar que a fortificación habría quedau baixo dominación d'os sarracins en bel momento proximo a lo cambeo de sieglo IX-X (arredol de l'anyo 900 dC.). Ixe autor cita como referencias, por eixemplo, la caida de Leida en mans d'Al-Tarwil en l'anyo 889 y as presas de Monzón, Alquezra y Balbastro por as tropas d'ixe mesmo personache en 910, de lo que presuposa que Boltanya habría quedau en mans de lo sinyor musulmán de Waska en bel momento d'entre ixes anyos. thumb|right|250px|As enrunas d'a [[torre de l'homenache, en o castiello de Boltanya.]] Tampoco no se tiene garra datos sobre o momento historico cuan que a fortificación de Boltanya se tornó una posesión cristiana. Anque o presumto mito d'os «sirtaniyyin» de las cronicas moriegas (que bels autors han considerau relacionatos con os «cerretans» d'epoca imperial, pero tresladaus en a Edat Meya, y no islamizaus, por analochía con os nativos no romanizaus de l'Antiguedat) y la presumpta independencia de lo que en l'actualidat se conoix como Viello Sobrarbe s'han meso muit seriament en tela de chudicio en os zaguers anyos, existe un grupo d'historiadors que encara considera muit posible que a plaza de Boltanya estase dominada por musulmans, y que dende o nuclio cristiano de Viello Sobrarbe se reconquerise ista y belaltras fortificacions.
Lo que sí que pareix que ye mas claro ye que en tiempos de Sancho Remíriz, II rei d'Aragón, o castiello de Boltanya yera controlau por cristianos, y que se nombró tinent de lo castiello a un noble que heba nombre Ximeno Garcés.
En 1124, Alifonso I d'Aragón dotó de carta de población a l'Aínsa, que posiblement dica alavez no heba estau sique una aldeya. A concesión de carta de población dotaba de previlechios a una localidat, d'entre os que s'incluiba lo previlechio de formar mercau. Tot isto, probablement, suposó un creiximiento de la villa de l'Aínsa que debió d'estar en detrimento de Boltanya, pus por lo que se'n ha puesto saber, quedó reducida a una aldeya dependient de la villa de la Cinca.
Demografía
De la villa:
D'o municipio:
Monimentos
En a villa: thumb|right|250px|Frontera principal d'o monesterio d'o Carmen, que agora ye un hotel.
Fiestas
thumb|right|200px|Una carrera en o casco de Boltanya.
En chinero se concentran as fiestas de cuatro santos, os «Santos Barbudos», que tienen muita tradición d'honrar-se-les en a villa. Sobre o costumbre de fer-les fiestas en un tiempo tan frido como gosa estar o mes de chinero en Sobrarbe, se diz una chanza desenfadada:
thumb|right|200px|O [[campanal de la Sant Per (s. XVI).]]
Se veiga tamién
Lista de municipios de Uesca
Ferradura
thumb|300px|Ferradura. As ferraduras pa caballos son piezas en forma d'una "U", construidas de fierro, caucho, plastico u cuiro, que se clavan u s'apegan en o canto d'os cascos d'os caballos. As ferraduras utilizadas pa os güeis y vacas tienen unatra forma que s'adapta a las suyas unglas. As ferraduras s'utilizan pa protecher os cascos y unglas contra l'esgaste y a crebadura. As primeras ferraduras teneban claus que sobresaliban pa proporcionar tracción adicional (istas encara siguen usando-se en qualques competicions de caballos).
Parla de transición de la vall de la Ribera
thumb|right|250px|[[Villa Carlle y el río de Villa Carlle, a la fin de la vall de la Ribera.]] La parla de transición de la vall de la Ribera é una parla de transición gradual entre la llengua aragonesa y la catalana a las suyas variants ribagorzanas que se charra a la vall de la Ribera, aproximadament entre el municipio de Torlarribera y molt probablement se charraba tamé a dos llugars d'el vecino municipio de Vall de Lierp; Piniello y Reperós, pero van quedar deshabitaus y no i queda nengún que el charre. La suya zona d'extensión é a la versant oriental d'el Turbón, a la comarca de Ribagorza, provincia de Uesca.
É molto relacionada con la parla de la vecina vall d'Isabana meya y, més que més, con la parla de Serradui-Riguala-La Vileta, que se considera de filiación catalana, pero ha recibiu més influencia que aquella de l'aragonés transicional de la vall de Lierp, vecina per l'atro canto, que s'interposa entre la Ribera y la ya pllenament aragonesoparlant terra de Campo, sobre el río Esera, a resultas de hu qual forma tota una progresión de rasgos més tendents a'l catalán conforme se baixa enta el río Isabana, y més aragoneses por cada paso que mos aproxime ta la vall de Lierp u ta'l peu de Turbón.
Morfolochía verbal
La conchugación verbal é la común d'el catalán ribagorzano, pero con bellas particularidatz:
Rogue One: A Star Wars Story
Rogue One: A Star Wars Story (títol orichinal en anglés, enguerada en Aragón con o títol en castellano Rogue One: una historia de Star Wars) ye una cinta estausunidense de cine de sciencia ficción de l'anyo 2016, dirichida por Gareth Edwards y producida por Kathleen Kennedy, Allison Shearmur y Simon Emanuel con guión de Chris Weitz y Tony Gilroy, protagonizada por Felicity Jones, Diego Luna, Ben Mendelsohn, Donnie Yen, Mads Mikkelsen, Alan Tudyk, Jiang Wen, Forest Whitaker y Riz Ahmed
Cantón d'Òrta e Arrigans
O cantón d'Òrta e Arrigans (en occitán canton d'Òrta e Arrigans; en francés canton d'Orthe et Arrigans) ye una división administrativa francesa situada en o departamento d'as Landas, en a rechión de Nueva Aquitania. A suya capital ye a comuna de Pèirahorada.
Sacro Imperio Romano Chermanico
O Sacro Imperio Romano Chermanico (en alemán Heiliges Römisches Reich; en latín Sacrum Romanum Imperium, en aragonés medieval simplament "Imperio d'Alemanya") estió a unión politica d'un conchunto d'estatos d'Europa Central, con tierras d'Alemanya, Italia y países mugants y fue constituito por Otón I de Saxonia en 962 quan o Papa Chuan II li atorgó a corona imperial en Roma y duró dica 1806 quan Francisco II renunció a lo títol imperial y conservó o títol d'emperador d'Austria. O sacro imperio estió a entidat predominant d'Europa Central mientres un milenio, dica la suya desaparición en 1806 a mans de Napoleón I.
En o sieglo XVIII, replecaba la mayor parti d'as actuals Alemanya, Republica Checa, Austria, Liechtenstein, Eslovenia, Belchica y Luxemburgo, asinas como grans arias de l'actual Polonia y una parti d'os Países Baixos. Anteriorment, n'heban formato parti a totalidat d'os Países Baixos y Suiza, asinas como bellas zonas de Francia y Italia.
A denominación d'o Sacro Imperio varió a-saber-lo mientres os sieglos. En 1034 s'emplegaba la formula Imperio Romano ta referir-se a las tierras baixo dominio de Conrado II y no estió dica 1157, mientres o reinato de Frederico I Barbarroya, quan prencipió a emplegar-se o termin Sacro Imperio. Por atra banda, l'uso d'o termin Emperador Romano feba referencia a los gobernadors d'as tierras europeas d'o norte y escomenzó a emplegar-se con Otón II entre 973 y 983. Os emperadors anteriors, dende Carlos Magno (muerto en 814) dica Otón I o Gran (emperador entre 962 y 973), heban emplegato simplament o títol d'Imperator Augustus ("Emperador Augusto"), encara que historicament lo se conoix tamién como Emperador d'Occident. O termin Sacro Imperio Romano prencipia a estar usato en 1254; y Sacro Imperio Romano Chermanico data de 1512, dimpués de muitas variacions en os zaguers anyos d'o sieglo XV.
Historia
En relación con l'Imperio Carolinchio o Sacro Imperio Romano Chermanico no incluiba o territorio d'a dita Francia Occidental y yera constituito por os ducaus chermanicos de Saxonia, Franconia, Ducau de Suabia y Bavera y por o territorio en parte romanz de Lorena. Comprendeba zonas limitrofes como Austria, Carintia y las marcas d'o nord-este, Bohemia, Moravia, norte y centro d'Italia: Piemont, Liguria, Toscana, Romanya, Veneto y Lombardía, a més d'os Estatos Pontificios. En 1032 Baixo o reinato de Conrado II s'adhibió o Reino de Borgonya, con o Ducau de Provenza como apéndiz.
L'apocheu de l'imperio estió con Henrique III. Baixo este periodo l'autoridat de l'emperador prevaleixió sobre l'autoridat d'os papas y suya elección, tamién procuroron dirichir a las autoridatz relichiosas de Chermania d'alcuerdo con as suyas conveniencias. Esta situación esdevinió conflictiba quan a reforma clunyacense y l'aparición de dos papas con muita personalidat: Nicolau II y Gregorio VII. Por un decreto pontificio de 1059 os papas encomenzoron a ser esleitos por o conclau u colechio de cardenals por sufrachio secreto, a lo tiempo que os papas feban liga con os prencipes normandos. A perduga d'o poder d'elección d'os papas por part d'os emperadors estió o primer paso pa que a Ilesia s'independizase de l'imperio y planteyó o conflicto entre os dos “poders universals”, l'Imperio y o Papato por o dominium mundi dica desembocar en a Baralla d'as Investiduras, que implicó o fracaso d'a casa de Franconia debant d'a Ilesia o enfeblimiento d'a reyaleza debant d'os grans sinyors d'o Reich.
A luita por o dominium mundi continó baixo os Hohenstaufen, sobretot dende Frederico I Barbarroya y se sumó a ixa luita l'elemento comunal, con a participación d'a Liga de Lombardía, que quereba aproveitar pa os suyos fins esta luita. Frederico II consiguió o trono de Sicilia y prebó de fer més fuerte l'imperio baixando-ie o suyo centro politico, pero topetó de nuevo con l'aristocracia pontificia.
A fins d'o sieglo XIII as comunidatz ciudadanas yeran prou prosperas como pa autogobernar-sen y mirar-sen primero por os suyos intreses que por os de l'Imperio, d'esta traza fue desapareixendo a ideya teocratica d'a cristiandat gobernata por o Papa y lo Emperador. L'imperio yera cada vegata més restrinchito a lo norte chermanico y s'enfebliba por a luita. En 1356 Carlos IV de Luxemburgo proclamaba a bula d'Oro y depositaba a elección de l'emperador en mans de siet prencipes: o duque palacín d'o Rhin, o rei de Bohemia, o duque de Saxonia y o marqués de Brandemburgo chunto con os arcebispes de Maganza, Colonia y Tréveris. Dende 1438 con Alberto d'Habsburgo a elección se limitó a los miembros d'a familia Habsburgo.
L'imperio s'iba fraccionando y se creyaban feudos independients, obligando a la formación de dietas, imposar tributos cheneralizatos y formar un redueito exercito, pero estas mesuras no impidioron que o scisma protestant rematase por fragmentar pa cutio l'Imperio en tiempos de Carlos V. A la suya muerte o títol imperial perdió valideza. Ferrando III querió reviscolar-lo y nombró un nuevo elector, o duque de Bavera en 1648, pero a paz de Westfalia en ixe mesmo anyo feba terminar a guerra d'as trenta anyatas y redució l'imperio a una ficción politica. Leopoldo I conchuró o perigl'turco en Europa Central y estió o verdadero iniciador de l'Imperio Austriaco. En ixos tiempos Prusia encomenzó o suyo camín enta a hechemonía en o norte d'Alemanya y obligó a desplazar o centro de l'imperio enta lo sud con Carlos VI d'o Sacro Imperio Romano Chermanico, qui prebó de creyar un nuevo eixe Espanya-Imperio. D'esta traza a decadencia yera ya un feito consumato y a fins d'o sieglo XVIII y principios d'o sieglo XIX a Francia revolucionaria se disputaba con os Habsburgo bells territorios alemans. A Dieta de Ratisbona en 1803 y o tractau de Presburgo en 1805 facioron retacular a influencia austriaca en Alemania en beneficio de Francia, esgallando-ne Bavera y Wurtemberg. Encara que Francisco II se proclamase emperador d'Austria en l'anyo 1804 como reacción a la formación d'o Primer Imperio Francés, a derrota d'a coalición d'Austria, Rusia y Anglaterra en a Batalla d'Austerlitz en 1805 imposó o tractau de Presburgo y una nueva reorganización d'Alemanya. En chulio de 1806 setze prencipes alemans forman a Confederación d'o Rin (Rheinbund) y en agosto de 1806 Francisco II renuncia a lo títol d'emperador alemán presionato por Napoleón Bonaparte.
Fornero
thumb|300px|Forners. Un fornero ye una persona que enforna y, a vegadas, vende pans y atros productos feitos de farina fendo servir un forno u unatra fuent de calor concentrada. O puesto an treballa un fornero se diz forno de pan.
La Portella
La Portella ye un municipio catalán de la comarca de lo Segrián, en la provincia de Leida.
La suya población ye de 816 habitants (2008), en una superficie de 12,3 km² y una densidat de población de 66,34 hab/km².
Cheografía
La localidat de La Portella se troba situata a 259 metros d'altaria sobre lo ran de la mar.
Osona
Osona ye una comarca de Catalunya situata en a parti nord-este d'a depresión central Catalana, en as provincias de Barcelona (a mayor parte d'os municipios) y Chirona. A suya capital ye Vic, en a provincia de Barcelona.
A suya población ye de 147.138 habitants(2007) en una superficie de 1.260,12 km², con una densidat de población de 116,78 hab/km².
Johannes Stark
Johannes Stark, naixito de Schickenhof (Reino de Bavera, hue en Freihung, Bavera, Alemanya) o 15 d'abril de 1874 y muerto en Traunstein (Bavera, Alemanya Occidental, hue Alemanya) o 21 de chunio de 1957, estió un fisico alemán, que recibió o Premio Nobel de Fisica en 1919 por o suyo descubrimiento d'o efecto Doppler en os rayos canals y d'a deseparación d'os rayos espectrals por un campo electrico. Se formó en a Universidat de Múnich y estió profesor universitario en cuantas universidatz. Mientres o Tercer Reich fació parte d'o movimiento Deutsche Physik, contrario a la que deciban fisica chodiga que representaban ta ells fisicos como Albert Einstein.
1850
Atros países
right|thumb|250px|O poeta rumano [[Mihai Eminescu, naixito o 15 de chinero de 1850.]]
Ernest Renan
Joseph Ernest Renan, naixito de Landreger (Costas d'Armor, Bretanya) o 27 de febrero de 1823 y muerto en París (Isla de Francia) o 2 d'octubre de 1892, estió un escritor, filologo, historiador y filosofo francés.
Ferrero
thumb|300px|Ferrero. Un ferrero ye una persona que creya obchectos de fierro forchau u acero forchando o metal, usando ferramientas pa martellar, doblar y tallar. Os ferreros producen obchectos como que reixas, artefautos d'iluminación, muebles, esculturas, ferramientas, trastes agricolas, articlos decorativos y relichiosos, trastes de cocina y armas. I habió una oposición historica entre o treballo pesau d'o ferrero y a operación mas delicada d'un orfebre, que cheneralment treballaba en oro u archent.
Congreso d'os Deputaus
O Congreso d'os Deputaus (Congreso de los Diputados en castellano y oficialment) ye a cambra baxa d'as Corz Chenerals, l'organo constitucional que representa a o pueblo espanyol. A Constitución Espanyola de 1978 estableixió una organización bicameral d'as Corz Chenerals (Congreso y Senau), as quals eixerzen a potestat lechislativa de l'Estau, apreban os presupuestos, controlan l'acción d'o Gubierno y tienen atras competencias que l'atorga a Constitución.
Seguntes a Lei Organica 5/1985, de 19 de chunio, d'o Rechimen Electoral Cheneral, ye compuesto d'un minimo de 300 y un maximo de 400 deputaus, eslechitos por sufrachio universal, libre, directo y secreto, en os termins que estableixe a lei. As eleccions se celebran ordinariament cada quatro anyos, o antis en caso d'esleicions dimpués d'una disolución anticipada d'as Cambras. Os miembros d'o Congreso d'os Deputaus s'eslichen meyant representación proporcional con listas zarradas en cada circunscripción electoral d'alcuerdo con o sistema D'Hondt.
Os deputaus d'o Congreso se trestallan en Grupos Parlamentarios, que en a practica se corresponden con os diferents partius politicos fueras d'o Grupo Mixto, que chunta a os partius que no cumplen os requisitos ta constituir Grupo Parlamentario propio. Actualment o grupo con más deputaus ye o Partido Socialista Obrero Español con 120 y amás bi ha treze partius politicos con representación parlamentaria.
O Congreso s'achunta en o Palacio d'as Corz, trobau en a plaza d'as Corz de Madrit. A lo largo de l'anyo, o Congreso s'achunta ordinariament de setiembre a aviento y de febrero a chunio, encara que pueden estar sesions extraordinarias a lo largo de tot l'anyo.
L'actual lechislatura d'o Congreso ye a XV lechislatura y a suya presidenta ye Francina Armengol Socías dende o 17 d'agosto de 2023.
Carta de Dios
thumb|230px|Einstein en a suya oficina d'a [[Universidat de Berlin.]] A Carta de Dios (en anglés I don't believe in God) ye o nombre con que se conoixe coloquialment una carta escrita por o fisico alemán Albert Einstein.
Nijmegen
Nijmegen ye una ciudat neerlandesa situata en a provincia de Gelderland, estando a suya ciudat mas gran.
Carta de Dios
Historia
Un poquet antis d'a suya muerte, en 1954, o fisico Albert Einstein le escribió una carta a o filosofo chodigo Eric Gutkind a on que charraba d'afers relacionaus con a relichión, o tribalismo y, bella cosa no menor, o feito de que ell no creyeba en Dios: ''A palabra Dios ta yo ye nomás a expresión y o producto d’a febleza humana. A Biblia ye una honorable pero primitiva serie de leyendas que de toda traza resultan infantils. Garra atra interpretación, por sutil que'n siga podría cambiar a mía anvista'', afirmó Einstein en a suya carta.
Ilesia de Sant Martín d'Oliván
A ilesia de Sant Martín d'Oliván ye una ilesia aragonesa adedicata a Sant Martín, situata en o lugar d'Oliván, a 893 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, en o termin municipal de Biescas, en a comarca de l'Alto Galligo.
Carta de Dios
Historia
Ista carta, que heba estau mercada en Londres en 2008 por 404.000 dólars estausunidenses, fue subastada por eBay, y en bel par d'horas un anonimo la mercó por 3.000.100 dolars.
Ilesia de Sant Martín d'Oliván
A ilesia se debantó en estilo romanico arredol de 1060, fendo parte d'o grupo d'ilesias de Sarrablo, y fue esviellata dimpués, en forma que se modificó o suyo aspecto orichinal. Orichinalment no teneba mas que una sola nau, encara que en a reforma feita en o sieglo XVII s'adhibió una nau lateral, substituyindo una d'as suyas fronteras orichinals por un arco de meyo punto ta comunicar as dos naus. A suya torre, de planta cuadrata, se troba adosata a la suya frontera septentrional. A ilesia fue restaurata en 1977 por l'Asociación Amigos de Serrablo.
Carta de Dios
Einstein no creyent
A importancia d'ista carta ye que, mientres as zaguers decadas s'han reintepretau as creyencias d'o fisico alemán con a ideya que yera creyent, con l'argumento de que una vegada afirmó que Dios no chuga a los daus (encara que, y charrando sobre fisica quantica, realment dició: Tu creyes en un Dios que chuega a los daus y yo creigo en una lei y un orden completos en un mundo que existe obchetivament).
Nijmegen
A suya población ye de 163.112 habitants (2010) en una superficie de 57,53 km², con una densidat de población de 3.043 hab/km².
Ciudaz achirmanatas
As ciudaz achirmanatas con Nimega son:
Paul Dukas
Paul Abraham Dukas (París, 1 d'octubre, 1865 - ibídem, 17 de mayo de 1935), estió un compositor francés d'a escuela impresionista. Una d'as suyas obras mas importants ye "Lo Aprendiz de Bruixón".
Se matriculó en o Conservatorio estando muito choven y tenió como profesors a Théodore Dubois y Georges Mathias en harmonía y piano. Antes d'asistir con o suyo amigo Debussy a clase de composición de Ernest Guiraud (de 1885 a 1888). Dukas ya habia escrito dos oberturas orquestals, O rei Lear (1883) y a dedicada a Goetz von Berlichingen (1884), obras que han remaniu ineditas, pero que ya aclariban o comienzo cultural d'o choven músico, orientau feba as trobadas con a gran literatura de Shakespeare y Goethe.
Esta dependencia continaría con a cantata scenica Velleda (que en 1888 le valió lo segundo <<Grand Prix de Rome>>, inspirada en <<Les Martyrs>> de Chateaubriand y con a obertura Polyeucte (1891), inspirada en una trachedia de Corneille, que le aseguro o primer éxito publico en estar executada en os <<Concerts Lamoureux>>. En cambio, no tenió amplia acullida en 1895 a reelaboración, realizada de conchunta con Saint-Saëns d'a opera inacabada Frédégonde, d'o suyo mayestro Giraud, como tampoco a suya primera composición d'amplio alcance c, a Simfonia en do mayor, quan estió executada o 3 de chinero de 1897 en os conciertos d'a Opera por Paul Vidal (1863-1931) (nomás cinco anyos más tarde, o critico Pierre Lalo elogiaria a obra por a solidez d'estructura y por a suya gran anergia interior). Manimenos, aconsigue o suyo esquite o 18 de mayo, cuan endrezó trunfalment en a Société Nationale a suya scherzo sinfonico L'aprendiz de bruixón (inspirau en una belada de Goethe), obra brillant que le sirvió pa estar considerau como o baluarte d'a choven mosica francesa, asegurandole tamién fama mundial. En 1901 amaneixió unatra d'as suyas obras mayestras, a gran Sonata en o mío bemol menor pa piano, i dedicada a lo suyo amigo Saint-Saëns, que provocó l'entusiasmo de Debussy sobre tot por a suya lochica constructiva, a mesma que se troba en Variations, Interlude et Final sur un theme de Rameau (1903), sin duda una d'as piedras angulars d'a literatura francesa pa piano.
Entremistanto, Dukas, dotau d'una amplia cultura, heba principiau tamién una intensa actividat de critico mundial, colaborando con ensayos y articlos en qualques periodicos y revistas parisinas: en prencipio lo fazió en a <<Revue Hebdomadaire>> (1892-1901) y dimpués en a <<Gazette des Beaux-Arts>> (1894-1902) y en a suya suplemento <<Chronique des Arts et d'a Curiosité>> (1894-1905): entre 1923 y 1932 colaboró en a <<Revue Musicale>>. <<Le Figaro>> y o <<Courier Musical>>, con escritos que dimpués se replegoron, dimpués d'a suya muerte, en o libro Ecrits sur a musique, publicau en París en 1948. Tienen particular interès os suyos articulos sobre Bach, Gluck, Haydn, Mozart, Beethoven i sobre os romanticos más representativos, des de Schubert (d'o qual lamentaba o poco conoixencia que se tenia en Francia), Berlioz y Wagner dica Strauss, entendiu como nuevo chenio d'a orquestación.
Pero tamién emparó a moderna mosica francesa, de Debussy en adebán. Como compositor, endrezó a suya atención tamién enta lo teatro. Admirador entusiasta d'a obra de Wagner y Debussy, preferia manimenos una <<creación espontania, libre>>, basada en <<un drama que sía un drama y una mosica que sía una mosica>>. Dimpués d'a experiencia chuvenil d'a tragedia Hon et Rimenhild, que en 1892 heba interrumpiu dimpués d'o primer acto, en 1899 eba dixau una leyenda india, L'arbre de science, pa concentrar-se en Ariane et Barbíe-Bleu, sobre texto de Maurice Maeterlinck. Iste conto, pleno de <<moralite a la façon des contes de Perrault>>, intresó decamín a lo músico por o suyo amagau simbolismo de luz y de verdat, an o personache femenín encarna a lo espiritu liberador en luita contra as tenebras exteriors, contra o servilismo y a mediocridad:
Castellar d'a Guarga
Castellar d'a Guarga (Castellar de Burgasé en castellano) ye un lugar adintro d'a solana de Burgasé, en o municipio de Fiscal, en a provincia de Uesca. Como toz es lugars d'ista val estió expropiato per l'ICONA a zaguers d'es anyos sixanta y actualment se troba despoblato.
Letra
thumb|A letra [[A de l'alfabeto latino se corresponde con a letra alfa de l'alfabeto griego.]]
Una letra (d'o latín < LITTERA) ye cadagún d'os signos que representan os sonitos d'un luengache, un signo grafico ta designar un u mas sonitos. O conchunto de letras emplegata en una luenga forman o suyo alfabeto. As letras s'ordenan de manera fixa (orden alfabetico) y cadaguna recibe un nombre que la esferencia d'a resta. En determinatos alfabetos u codigos, amás tienen un valor numerico asignato.
Por extensión, o tipo de letra designa as convencions d'a escritura, y asinas se parla de letra cursiva, mayuscla, minuscla, etcetra. U incluso se puet decir que una persona tien buena u mala letra, referindo-se a la caligrafía. As letras son composatas por trazos executatos seguntes un orden prou constant, pero que, a tamas d'ixo, ha variato mientres o curso d'os sieglos.
A relación entre sonito y letra puet estar univoca pero en a mayoría d'idiomas no existe una correspondencia perfecta entre o sonito d'a parla y a grafía que lo representa, por ixo a ortografía dicta as normas con que s'ha d'escribir cada luenga. Cuan s'usan dos u mas letras ta escribir un solo sonito se parla de digrafo.
Cantón de lo País Morcenés Tarusate
O cantón de lo País Morcenés Tarusate (en occitán canton deu País Morcenés Tarusate; en francés canton du Pays morcenais tarusate) ye una división administrativa francesa situada en o departamento d'as Landas, en a rechión de Nueva Aquitania. A suya capital ye a comuna de Tartàs.
Pozuel
Pozuel (Pozuel del Campo en castellano) ye un municipio de la provincia de Teruel (Aragón), situau en la comarca de Xiloca. La suya población ye de 80 habitants (2013), en una superficie de 27,9 km² y una densidat de 2,87 hab/km².
Cheografía
Ye situau a piet de Sierra Menera.
Mugas
Lo suyo termin municipal muga con Blancas, Mont-reyal, Uellos Negros y El Pedregal.
Toponimia
Lo toponimo Pozuel ye un diminutivo toponimico de "Pozo" con sufixo -uelo apocopau como -uel. L'apocope de la vocal final o en -uel ye común en muitos toponimos mozarabes (Teruel, Estercuel, Bunyuel), pero tamién se troba en part de l'aragonés medieval y en la toponimia altoaragonesa (Pedruel).
Historia
Fació part de la Sexma del río Xiloca adintro de la Comunidat d'aldeyas de Daroca.
Ewrico
Ewrico (Aiwareiks en gotico) estió rei d'os visigodos dende l'anyo 466 (dimpués d'amortar a su chirmán Teodorico II) dica l'anyo 484. O reinau d'Ewrico coincidió con a disolución de l'Imperio Romano d'Occident.
Yera fillo de Teodorico I. Se casó con Ragnachilda, filla de Meroveu, rei d'os francos.
En l'anyo 469 u 470 refusó un ataque d'o rei brito-romano Riuthamus en la Batalla de Déols que permitió asegurar uns territorios en Galia tan a lo norte como a Loira.
Ewrico se declaró independient d'os "emperadors-titere" y amés en 475 forzó a Chulio Nepot a reconoixer a suya total independencia a cambio de retornar-li a rechión d'a Provenza. Cuan en 476 fue destronato o zaguer emperador Romulo Augustulo s'independizó legalment de Roma. Os visigodos heban firmato un foedus con Roma en l'anyo 418, por o que heban esdevenito federatos de l'Imperio y l'Imperio lis permitiba d'establir-sen en o sud d'as Galias. Ewrico no reconoixió l'autoridat d'o herulo Odoacro, qui destronó a lo zaguer emperador, feito que li permimitiba d'independizar-se pa cutio. D'esta traza amaneixió un reino visigodo oficialment independient conoixito por os historiadors como Reino Visigodo de Tolosa.
Ewrico encomenzó una expansión territorial por Galia y Hispania. En Galia guerreyó contra os francos y saxons, y o suyo reino yera o mes poderoso y influyent d'Europa Occidental. A suya cort residiba en Tolosa, encara que nominalment en Arlet. O territorio controlato por os visigodos en ixas envueltas d'Ewrico yera cuasi tota Hispania, con a excepción notable d'a Gallaecia (on yeran os sueus) y gran parte de Galia a l'ueste d'o río Rin y a lo sud d'o río Loira.
Con grant talento politico, publicó o Codex Euricianus, cuerpo legal de dreito visigodo. Teneba como colaboradors a romanos como Victor y Vicent, y o suyo primer ministro yera León, romano tamién.
Mencions en fuents aragonesas
Ye mencionato en a "Cronica de Sant Chuan d'a Penya":
Arctodus
Arctodus (Leidy, 1854) ye un chenero de mamiferos carnivoros extinctos adentro d'a familia Ursidae y a subfamilia Tremarctinae que habitón en America d'o Norte entre as zaguerías d'o Plioceno y a zaguer glaciación, a finals d'o Pleistoceno.
Descripción
Os onsos Arctodus teneban un cranio amplo y o mueso más curto que os onsos actuals, razón por a qual se les diz «onsos de cara curta». Tamién teneban as muelas carnuceras punchudas, como os canidos, os felidos y atros carnivoros, adaptadas pa trinchar a carne y no pas aplanadas y aptas pa masticar como a resta d'os ursidos. Tradicionalment se pensaba que yeran onsos de tot carnivoros, pero estudios recients d'a suya dentadura, tanto moleculars como de microscopía, han contrimostrau que tamién consumiban vechetals muit a sobén y por ixa razón teneban acumulacions de sarro dental y mesmo dica caries, lo qual ye caracteristico d'una inchesta elevada de polisacaridos.
O esqueleto post-cranial tamién teneba qualques diferencias con os ursidos ursins, como as patas más largas pero más finas, menos robustas, lo que les daba más altura. Se piensa que esto podeba estar una adaptación a la cursa u pa caminar distancias más largas, lo qual s'ha quiesto veyer como un indicio más d'una forma de vida probablement más depredadora que atros onsos. Manimenos, como no queda garra onso de caracteristicas pareixidas, no puede saber-se de seguro. Bels autors afirman que a morfolochía de l'esqueleto post-cranial no ye compatible con o tipo atletico d'atros carnivoros depredadors d'éxito, como os canidos y os felidos, y por contra sí que tiene semellanzas con os hienidos, que son por principal carnuceros.
Considerando que en o Pleistoceno d'America d'o Norte i heba una gran abundancia de grans depredadors (felidos de dients de sabre, lions, lobos grisos, lobos chigants, cuons y mesmo una subespecie chigant de yaguar, pero que no se conoix garra carnucero terrestre de mida gran (rol que chuegan as hienas en o Viello Mundo), se considera que os onsos de cara curta podeban ocupar chusto ixe nicho ecolochico y que precisament podeban aprofeitar as suyas mesuras pa practicar o cleptoparasitismo, sacando-les as presas a atros depredadors.
Especies
O chenero Arctodus conta con dos especies descritas:
Museu Diocesano de Chaca
O Museu Diocesano de Chaca constituye, ensemble con o Museu Diocesano de Leida e lo Museu Nacional d'Art de Catalunya, un d'os tres principals espacios museisticos adedicatos a l'art romanico en Espanya. En o concepto de pintura mural medieval no ha parangón en o Estato.
Auespato en as antigas dependencias d'o claustro d'a Seu de Sant Per de Chaca, iste museu s'inauguró en 1970 como museu d'art sacro medieval, como conseqüencia d'o escubrimiento en a decada anterior d'a-saber-los conchuntos de pintura mural romanicos e goticos. Mas tardi, en primeras de l'anyo 2010, o museu fue reinaugurato, dimpués d'una funda remodelación, enamplamiento e modernización. Aprés ista relevant reforma, o espacio expositivo ofreixe mas de 2000 m2 d'art medieval en a suya maxima esprisión, d'o que sobreixe a extraordinaria replega de pinturas murals orichinals, d'estilos romanico e gotico, que fuoron rescatatas de varias ilesias d'a Diocesi de Chaca. Sinse dandaleo, iste conchunto de frescos fa d'o chaqués un d'os museus de pintura medieval mas importants d'o mundo.
Pero tamién s'amuestra una interesant triga de chapitels, tallas de virchens e cristos e de reixas romanicos. En a decada de 1960 a 1970, a diocesi de Chaca enarcó a lo mundo con a recuperanza de varios conchuntos de pinturas murals perteneixents a la epoca medieval. Bien ye sapito que as ilesias d'o romanico, quasi por definición, no se daban por rematatas entre que en o suyo interior no estasen cubillatas por pinturas en os suyos muros, absides, vueltas. Se tractaba, mas bien, d'ofrir a la chent qui no sapeba leyer, meyant imachens, tota la historia d'a Salvación.
Talment a sala mas valiosa ye a Sala Bagüés. Istas pinturas fuoron rencatas d'a ilesia por a familia d'os Gudiol en o estiu de 1966, ta dimpuesas estar tresladatas a lo lienzo e meter-las, atra vegada en os suyos tallers de Barcelona, en os panels con que agora s'amuestran. Ta la suya presentación en o Museu de Chaca, se construyó una sala que reproduz exactament as mesmas dimensions d'a ilesia de que fuoron treslatadas. Representa lo conchunto de pintura mural mas gran que s'alza en Espanya d'estilo romanico.
Descripción
center|thumb|150px|Acceso ta lo Museu Diocesano de Chaca dintro d'a [[Seu de Sant Per de Chaca.]] L'acceso ta lo museu se realiza en l'actualidat por una puerta ubierta en a capiella de Santa Cruz, en a nau d'o Evanchelio d'a Seu. A suya replega permanent se distribuye en dos plantas.
Solera
thumb|center|600px|Solera d'o Museu Diocesano de Chaca.
Alionor de Castiella y Portugal
Alionor de Castiella y Portugal (arredol de 1307 - Castrojeriz, Castiella, 1359), estió infanta de Castiella y reina d'Aragón (1329-1336).
Museu Diocesano de Chaca
Claustro
center|thumb|150px|Chapitel d'o [[sieglo XI u XII que representa a lo rei David e a once musicaires.]] Si bien en orichen poseyerba la estructura tipica d'os claustros romanicos d'o primer tercio d'o sieglo XII, o suyo estato de ruina inciscó que estase reformato en o sieglo XVII e adquirise lo suyo aspecto actual. En os suyos corredors puet trobar-se un visor que permite alufrar una recreación d'a suya farcha orichinal, asinas como una colección de chapitels romanicos -que bi son sinyalers o d'o Satiro e lo d'o Rei David e los musicaires-, inscripcions funerarias e l'antiga cripta.
Alionor de Castiella y Portugal
Orichens familiars
Filla gran d'o rei Ferrando IV de Castiella y Constanza de Portugal. Yera nieta por linia paterna d'o rey Sancho IV de Castiella y María de Molina, y por linia materna de Dionís I de Portugal y Isabel d'Aragón. Estió chermana d'o rei Alifonso XI de Castiella.
Nupcias y descendients
Fue promesa en a suya infancia a o infant Chaime d'Aragón, o primochenito d'o rei d'Aragón y conte de Barcelona Chaime II o Chusto. Manimenos, o infant, ansioso de prener os votos sagraus, prebó de renunciar-ie, dica o punto de que fuyió d'amagau en o transcurso d'a ceremonia nupcial que se celebraba en Gandesa, en 1319. Iste acto no fació guaire goyo a la cort castellana.
Museu Diocesano de Chaca
Chardín
center|thumb|250px|Chardín central d'o claustro. As estachas d'o claustro s'aparellan arredol d'o chardín central. As plantas que se i cautivan miran d'emular a vechetación present durando a Edat Meya, adedicando cadagún d'os quatre parterres a plantas aromaticas, medecinals, culinarias e ornamentals.
Alionor de Castiella y Portugal
Nupcias y descendients
O 5 de febrero de 1329 en a seu de Tarragona, Alionor se casó con o rei Alifonso IV d'Aragón, chermano d'o infant Chaime, convertindo-se en a suya segunda muller. Fruito d'iste matrimonio naixioron:
Museu Diocesano de Chaca
Torreta
thumb|center|Sala d'a Torreta d'o Museu Diocesano de Chaca. Antiga siede d'o tribunal eclesiastico e garchola, as suyas dos primeras salas exhiben as choyas de Santa Orosia. A zaguera d'ellas, dita "Letra e Musica", ye ocupata por documentos, codices, instrumentos musicals e campanas, ensemble con una pantalla interactiva que permite conoixer mas sopre as tradicions que istos elementos en fan parti.
Alionor de Castiella y Portugal
Succesión a la Corona
Poco antis d'a muerte d'o Benigno, Alionor habió de fuyir a Castiella con os infants Ferrando y Chuan por temor d'a posible venganza d'o suyo fillastro. Mientres a guerra d'os Dos Peros fue engarcholada por Pero I de Castiella, que la fació asasinar en o castiello de Castrojeriz en 1359.
Museu Diocesano de Chaca
Sala Bagüés
Ye, sinse dandaleo, a sala mas espectacular d'o Museu Diocesano de Chaca, pus auespa lo conchunto de frescos romanicos mas extenso que ye plegato dica los nuestros días en a Peninsula Iberica. As suyas pinturas, procedents d'a Ilesia d'os Santos Chulián e Basilisa de Bagüés -d'o zaguer tercio d'o sieglo XI- fueron reubicatas en o museu en una dependencia que ha la mesma configuración que o templo d'a on promanan as pinturas. En os suyos muros podemos veyer una quasi completa Biblia pintata e preixinar cómo yeran os templos romanicos plenos de pinturas e color.
Capiellas claustrals
Istas tres chicotas salas s'adedican a las tallas romanicas que comparte espacio con contrimuestras de reixerías medieval, pintura a lo temple e mesmo lo sarcofago d'o conte Sancho Remiriz, fillo natural d'o rei Remiro I d'Aragón.
PequeMDJ
Se tracta d'un espacio habilitato ta que os mas chicotz y las suyas familias puedan espleitar d'o Museu Diocesano de Chaca d'una traza diferent con una luminosa galería que connectarba con o segundo clausto d'a Seu, actualment desapareixito.
Sala capitular
En iste ambito, a on s'achuntaba o capitol ta la presa de decisions, en o present puet contemplar-sen as zagueras piezas restauratas en o museu, asinas como los chapitels orichinals romanicos d'a suya frontera.
Pocha
thumb|300px|Pocha. Una pocha   ye un rezeptaclo semellant a una bolsa u sobre que s'empara u se fica en una prenda de vestir pa alzar articlos chicotz. As pochas tamién se colocan en l'equipache, mochilas y articlos semellants.
Museu Diocesano de Chaca
Planta primera
thumb|center|600px|Primera planta d'o Museu Diocesano de Chaca.
Secretum
thumb|center|Teito d'o Secretum. O suyo nombre significa puesto retirato u amagato, pus en o pasato sirvió ta cusirar-ne de choyas, documentos e monedas. Como recosiro d'a suya función como "tresoro" catedralicio, s'exposan en o suyo interior piezas sinyaleras d'orfebrería.
Biblioteca
thumb|center|250px A replega moderna d'o Museu Diocesano de Chaca ha como scenario lo espacio de l'antiga biblioteca catedralicia que auespa tallas de fusta e pintura sopre tabla d'estilos gotico, renaixentista e barroco.
Feria d'o Libro Aragonés de Monzón
A Feria d’o Libro Aragonés ye una feria adedicata a o libro (en qualsiquiera d'as tres luengas d'Aragón, l'aragonés, o castellano y o catalán) que se celebra cada anyada, dende 2005, en a localidat de Monzón, capital d'a comarca d'a Cinca Meya, y que ha esdevenito un punto de trobada entre editorials, botigas d'o sector, autors y lectors d'as luengas d'Aragón. Todas as anyadas, l'aragonés y as atras luengas d'Aragón son muito presents por tot. Se i troban muitas d'as asociacions en esfensa de l'aragones como Nogará, Fablans u o Consello d'a Fabla. Se celebra todas as anyadas en l'antiga zucrera de Monzón y o evento ye organizau por a Institución Ferial de Monzón. No i faltan actividatz paralelas: pista de chelo, narrativa infantil, tallers, micro representacions teyatrals, conciertos acusticos de collas aragonesas y cenas literarias.
Marisa Mur ye a presidenta d’o Patonato d'a Institución Ferial, prenendo o relevo de Jesús Planas.
Unidat de mesura
Una unidat de mesura u mida ye una cantidat estandardizata d'una determinata magnitut fisica. Por un regular, una unidat de mesura prene a suyo valura a partir d'un patrón u d'una composición d'atras unidaz definitas previament. As primeras se conoixen como unidaz fundamentals, mientres que as segundas se dicen unidaz derivatas.
Cada unidat tien un simbolo asociato a ella, que se sitúa a la dreita d'un factor que exprisa cuantas vegatas ista cantidat se troba representata. Ye común referir-se a un multiple u submultiple d'una unidat, os cuals s'indican situando un prefixo debant d'o simbolo que la identifica.
Un conchunto consistent d'unidaz de mesura en o cual garra magnitut tienga mas d'una unidat asociata se diz sistema d'unidaz.
Totas as unidaz denotan cantidaz escalars. En o caso d'as magnituz vectorials, s'entrepita que cadaguna d'as components ye esprisata en a unidat indicata.
Balneario
thumb|250px|balneario de Guitiriz en Galicia
Belunas de las tecnicas que s'emplegan en los balnearios a mes de las piscinas termals, goler vapors, hidromasache, chorros d'augua, circuitos a contracorrient, ecetra.
En lo caso de los balnearios marins, lo conchunto de tecnicas hidrosaludables que se i practican se clama talasoterapia.
En toponimia os balnearios se reflexan con toponimos tipo Los Banyos, por eixemplo en Villel y Arinyo. Y en a traducción herediana d'o "Libro de Marco Polo" tamién son mencionatos como banyos: