cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Lecina
Molimentos
250px|thumb|right|A portalada d'[[arcada ochival d'una de ras casas d'a localidat; Casa Sampietro.]] Ista casa fue alzata en o sieglo XVI como muitas d'ixas d'a localidat.
También s'alzan en Lecina casals singulars como Casa Carruesco, d'o sieglo XV, que encara presenta la torruciella esfensiva con un matacán, como muitos de Sobrarbe, que serviba te desfensar o lugar y los intereses d'os ereus entre ixes sieglos obscuros, de bandolers y lacaillos, que estión en l'Alto Aragón entre a baixa Edat Meya y la renaixencia.
En la redolada d'o lugar se troba, amás, la ermita romanica de Sant Martín, fendo baixada ta un d'os diversos barrancos que trascruzan os montes d'o municipio, con un cristo crucificau tallau en la clau de la puerta. Siguindo iste mesmo camino, se plega en as Esplugas de Lecina, declaradas patrimonio de la humanidat, con pinturas preneoliticas y de la edat de Bronce.
Cheograficament, iste nuclio ye l'ubicau mas enta o sud de toda la comarca de Sobrarbe, y los suyos canyons y trangos (entre ellos, os canyons d'o río Vero). A espectacularidat de belunos d'istes feba que en rancar a decada d'os sixanta fuese lo lugar de naixencia d'o barranquismo en a redolada.
Corz de Zaragoza (1684-1686)
As Corz de Zaragoza de 1684-1686 estioron unas Corz d'o Reino d'Aragón celebradas en a ciudat de Zaragoza y convocadas por o rei Carlos II d'Aragón.
6 d'octubre
Sieglo XIX
right|thumb|250px|O rei [[Frederico VII de Dinamarca, naixito o 6 d'octubre de 1808.]]
Anyos 1970
right|thumb|250px|L'actriz catalana [[Lola Dueñas, naixita o 6 d'octubre de 1971.]]
Santa María de la Nuez
Amás d'o lugar, se i alza lo monasterio-santuario de la santa de la noguera, d'o sieglo XVI, centro espiritual d'as tierras d'o Viello Sobrarbe.
Diz a falordia que una imachen de la virchen María, que alzaba una rameta verda cargada de fruitas en a suya mano, se trobó en o corazón d'una viella noguera a iste lugar, en o momento de sarrallar l'arbol. O miraglo ganó tanta afección d'entre as chents d'a redolada que se construyó l'actual santuario ta acubillar a figureta.
A talla orichinal d'ista virchen, d'o sieglo XVI fue expoliada en a Guerra Civil espanyola, y en substitución d'ella i hai actualment una talla moderna.
Cantón de Ris-Orangis
O cantón de Ris-Orangis (en francés canton de Ris-Orangis) ye una división administrativa francesa situada en o departamento d'Essonne, en a rechión d'Isla de Francia.
Districto de Privàs
O districto de Privàs (en occitán arrondiment de Privàs, en francés arrondissement de Privas) ye un districto d'o departamento francés de l'Ardescha (en francés Ardèche), en a rechión d'Auvernia-Roine-Alpes.
A suya población ye de 78.201 habitants en una superficie de 1.159 km², con una densidat de población de 67,47 hab/km².
A capital d'o districto ye a prefectura de Privàs (en francés Privas), y en fan parte 7 cantons y 66 comunas.
Mahamud
Mahamud ye un municipio d'a comunidat autonoma castellanoleyonesa d'a provincia de Burgos, situau en a comarca de l'Arlanza y partiu chudicial de Lerma.
A suya población ye de 149 habitants (2007) en una superficie de 33,61 km², con una densidat de población de 4,43 hab/km².
Cheografía
A localidat de Mahamud ye situada a 827 metros d'altaria sobre lo livel d'a mar, a una distancia de 35 km d'a ciudat de Burgos, a capital d'a suya provincia.
Ibón de la Pinarra
L'ibón de la Pinarra u ibón d'el Puerto Viello (en castellano ibón del Puerto Viejo) ye un ibón situau en o cul de la Pinarra, en o municipio de Bielsa, en Sobrarbe.
Chunto a l'ibón pasa o puerto Viello de Bielsa en a muga entre Aragón y Francia a 2.378 m d'altaria.
Valverdón
Valverdón ye un municipio d'a provincia de Salamanca, en a comunidat autonoma de Castiella y Leyón, Espanya. A suya población ye de 277 habitants (2007), en una superficie de 21,98 km² y una densidat de población de 12,60 hab/km².
Elsa Lanchester
Elsa Sullivan Lanchester, naixida de Lewisham (Londres, Reino Uniu) o 28 d'octubre de 1902 y muerta en Los Angeles (California, Estaus Unius) o 28 d'aviento de 1986, estió una destacada actriz anglo-estausunidense con una destacada carrera en o mundo d'o teatro y d'o cine britanico y cine estausunidense y d'a televisión dende meyaus d'os anyos 1920 dica meyaus d'os anyos 1980. Yera filla de l'activista britanica Edith Lanchester, chirmana d'o marionetista Waldo Lanchester y muller de l'actor Charles Laughton, con qui casó en 1929 en os alazetz d'as suyas respectivas carreras y con qui estió casada dica la muerte de Charles. Actriz con una luenga carrera interpretativa, recibió cuantos premios por as suyas interpretacions.
Premios
Elsa Lanchester recibió dos nominacions a l'Oscar a la Millor Actriz Segundaria, en 1949 por o suyo papel d'Amelia Potts en Come to the Stable, de Henry Koster; y en 1957 por a suya interpretación de Miss Plimsoll en Witness for the Prosecution, de Billy Wilder. Por ista zaguera cinta tamién recibió en o mesmo anyo un Globo d'Oro a la Millor Actriz Segundaria.
Eva Perón
Eva Perón (de soltera Eva Duarte, conoixita tamién como María Eva Duarte de Perón, Eva Duarte de Perón y Evita), naixita de Los Toldos (provincia de Buenos Aires) o 7 de mayo de 1919 y muerta en Buenos Aires o 26 de chulio de 1952, estió una actriz y politico archentina, muit conoixita en estar a muller d'o militar, politico y president d'Archentina Juan Domingo Perón. Gosa estar considerata como a prencipal propagandista d'o peronismo, o movimiento politico establito por o suyo esposo, y estió a responsable de buena cosa d'as realizacions socials d'o peronismo respective d'os dreitos d'os treballadors y d'as mullers, encluyendo-ie o sufrachio femenino.
Morió muit choben de mal d'alcance y o suyo cuerpo fue preparato ta a suya conservación por o medico aragonés Pedro Ara Sarria.
Vega de Tirados
Vega de Tirados ye un municipio d'a provincia de Salamanca, en a comunidat autonoma de Castiella y Leyón, Espanya. A suya población ye de 224 habitants (2007), en una superficie de 28,11 km² y una densidat de población de 7,96 hab/km².
Districto de Gap
O districto de Gap (en occitán arrondiment de Gap, en francés arrondissement de Gap) ye un districto d'o departamento francés d'os Altos Alpes, en a rechión de Provenza-Alpes-Costa Azul.
A suya población ye de 89.295 habitants en una superficie de 3.411,00 km², con una densidat de población de 26,18 hab/km².
A capital d'o districto ye a prefectura de Gap, y en fan parte 11 cantons y 126 comunas.
Rechión d'o Biobío
A Rechión d'o Biobío ye una rechión de Chile, con capital en a ciudat de Concepción.
Cantón de Sainte-Geneviève-des-Bois
O cantón de Sainte-Geneviève-des-Bois (en francés canton de Sainte-Geneviève-des-Bois) ye una división administrativa francesa situada en o departamento d'Essonne, en a rechión d'Isla de Francia.
Reino d'Hongría
O Reino d'Hongría estió un estau creyau en a Cuenca Panonica en a Edat Meya por una clase dirichent hongara seguindo o modelo d'os estaus contemporanios d'Europa Occidental, con o catolicismo como relichión oficial. Os hongaros guerrers portadors d'a cultura d'as estepas y tengrianistas fuoron asimilando a los pueblos preexistents bien establius eslaus y vlacos orichinando un pueblo hongaro sedentario y de relichión catolica habitador d'un estau prou fuerte como pa aturar muitas d'as incursions d'os pueblos invasors d'as estepas euroasiaticas, que ya no se podeban adrezar enta Europa Occidental y s'esbarraban t'L'Imperio Bizantín. L'apocheu d'o Reino d'Hongría se produció cuan o reinau de Matías Corvín.
Historia
Os succesors d'Esteban encomenzoron una ixamplamiento territorial plegando dica os Carpatos y anexionando-sen Eslovaquia y Transilvania. Croacia s'unió a lo reino d'Hongría en 1102 pero mantenendo a suya autonomía. O reino d'Hongría plegó a la suya mayor extensión con o rei Andreu II (1205-1235), que reinó tamién sobre os croatas y sobre o norte de Dalmacia. En 1241 a invasión mongola redució la suya población d'Hongría a cuasi a metat, pero os mongols no se quedoron. Si que quedoron poblacions de cumans y alanos que se refuchioron d'os mongols.
A dinastía d'Arpad s'estinguió en 1301. Bi habió una dinastía orichinaria d'a baixa nobleza vlaca hongarizada, os Hunyadi, (Iancu de Hunedoara y Matías Corvín) con a que Hongría tenió o suyo mayor espendor. Atras dinastías que reinoron en Hongría estioron os Anchú, os Luxemburgo y os Jagellon. En 1596 Solimán o Magnifico derrotó a l'exercito hongaro en Mohacs. A parte central d'o reino d'Hongría y Croacia quedoron ocupadas por os otomans, Eslovaquia y a parte occidental d'Hongría y Croacia quedoron baixo a poder d'os Habsburgo, Transilvania formó un principau autonomo. O territorio ocupau por os otomans yera dividito en cuatre paxaliks y Transilvania yera un estau titere de l'Imperio Otomán.
En o sieglo XVII os Habsburgo consiguioron fer reblar a l'Imperio Otomán y conquerir a mayor parte de l'antigo reino d'Hongría, incluita Transilvania. Os otomans lis cedioron os territorios en a paz de Karlowitz (1699). Hongría esdevinió part d'o estensL'Imperio Austriaco d'os Habsburgo, y recibió a plegada de repobladors alemans que serán conoixius como suabios d'o Danubio. En 1828 os hongaros no yeran que o 38 % d'os habitants d'una Hongría tres vegadas mes gran que l'actual. A zaguers d'o sieglo XIX l'Imperio Austriaco se reorganizó formando l'Imperio Austrohongaro, formau por o reino d'a Gran Hongría y o reino d'Austria que compartiban rei.
En o sieglo XIX os nacionalistas hongaros s'enemistoron con os nacionalistas d'atros pueblos que habitaban l'antigo reino d'Hongría, como ye o caso d'os croatas, serbios, eslovacos y rumanos. Bi habió represions contra as culturas d'ixos pueblos pa asimilar-los a la fuerza. En 1910 os hongaros yeran ya a mayoría d'a población d'Hongría, mes extensa que l'actual. Manimenos a primera Guerra Mundial estió un desastre pa Hongría, que estió en o bando perdedor. Dimpués de perder-ie, os rumanos atacoron Hongría y en ocuporon dica a capital. Hongría fue forzada a reconoixer por o tractau de Trianon a perduga de totas as suyas rechions perifericas, quedando muitos hongaros en territorios de países mugants.
Gordún
Gordún ye un lugar aragonés en o municipio de Navardún, comarca de Cinco Villas, partiu chudicial d'Exeya d'os Caballers y provincia de Zaragoza. Se troba situau en a val d'Onsella.
A suya población ye de 9 habitants (2008).
Toponimia
A opinión mayoritaria relaciona iste toponimo con a radiz gala -DUNUM, como s'escayece en bels puestos d'a suya comarca (Berdún, Navardún) pero no ye seguro, porque en aragonés existen casos de disimilación de -RR- ta -RD- (gabardera, mardano, bardo). Gerhard Rohlfs lo relaciona con l'antroponimo Gordus cuaternau en una inscripción de Lugdunum.
Molimentos
A ilesia parroquial d'o lugar ye a Ilesia de Nuestra Sinyora d'o Pilar de Gordún, una ilesia adedicada a Nuestra Sinyora d'o Pilar y debantada mientres o sieglo XVII.
Carl Gustav Jung
Carl Gustav Jung, naixito de Kesswil (Cantón de Turgovia) o 26 de chulio de 1875 y muerto en Küsnacht (Cantón de Zúrich) o 6 de chunio de 1961, estió un medico, psiquiatra, psicologo y escritor suizo, establidor d'a psicolochía analitica.
Ernesto Canto
Ernesto Canto, naixiu de Ciudat de Mexico o 18 d'octubre de 1959 y muerto en o mesmo puesto o 20 de noviembre de 2020, fue un atleta mexicano, que yera especializato en prebas de marcha atletica. Estió campión olimpico de 20 km marcha en os Chuegos Olimpicos de Los Angeles 1984 y campión mundial en Helsinki 1983 en a preba de 20 km marcha.
José Ignacio López Susín
José Ignacio López Susín naixió en Zaragoza en 1956. Ye licenciato en Dreito y autor de diferents libros articlos sobre l'aragonés dende a vesant churidica. Ye miembro d'o Rolde de Estudios Aragoneses, d'a Fundación Gaspar Torrente (para la investigación y desarrollo del aragonesismo) y d'o Consello d'a Fabla Aragonesa. En 1998 participó como churista en a elaboración d'o primer abantprochecto de Lei de Luengas d'Aragón, y  Ye miembro dende a suya creación en octubre de 2010, y a propuesta d'as Corz d'Aragón, d'o Consello Superior d'as Luengas d'Aragón. Va estar nombrau Director Cheneral de Política Lingüística de Aragón (29/7/2015).
Ha participau tamién en iniciativas editorials, como Edizions de l'Astral y Aladrada Ediciones.
Helena (Montana)
Helena (prenunciato en anglés [ˈhɛlɨnə]) ye una ciudat d'os Estaus Unius situata en o estato de Montana, d'an ye a capital. Fa parte d'o condau de Lewis and Clark, estando-netamién asuya capital.
A suya población ye de 28.180 habitants (2010) en una superficie de 36,30 km², con una densidat de población de 710,50 hab/km².
Cheografía
A localidat de Helena se troba situata a 1.237 metros d'altaria sobre o livel d'a mar.
Collau d'Acué
O collau d'Acué (en francés col de Couecq u col de la Contende) ye un cuello d'os Pireneus situau a una altaria de 2.014 metros.
Comunica Aguatuerta, en a parti alta d'a val d'Echo, con l'alta val d'Aspa.
Peter Hyams
D'entre a suya filmografía, se puet citar as cintas Capricorn One (1978, con Elliott Gould, James Brolin, Brenda Vaccaro, Sam Waterston y O. J. Simpson), 2010 (1984, con Roy Scheider, John Lithgow, Helen Mirren, Bob Balaban, Keir Dullea y Douglas Rain), The Presidio (1988, con Sean Connery, Mark Harmon, Meg Ryan y Jack Warden), Timecop (1994, con Jean-Claude Van Damme, Mia Sara, Ron Silver y Gloria Reuben), The Relic (1997, con Penelope Ann Miller, Tom Sizemore, Linda Hunt y James Whitmore), End of Days (1999, con Arnold Schwarzenegger, Gabriel Byrne, Robin Tunney, Kevin Pollak y Rod Steiger), u A Sound of Thunder (2005, con Edward Burns, Ben Kingsley y Catherine McCormack).
O Casal de Ceresa
O Casal de Ceresa (oficialment y en castellano, El Casal) ye un lugar que perteneixe a lo municipio d'a Espunya, en a comarca de Sobrarbe. Fincau a 4 kilometros d'o nuclio que ye cabecera d'o municipio y a menos d'1 km de Ceresa, se troba en as garras d'a Penya Montanyesa. En o zaguer censo que se i fació teneba 4 habitants.
Lenato
thumb|right|250px|Una [[casa con lenato de lenastras.]] O lenau (en as variedatz d'aragonés central que más conservan oclusivas xordas intervocalicas lenato, y en ribagorzano llenau ) ye un tipo de tellau cubillato con lenastra u con losetas de pizarra.
Os lenaus fan parte d'o paisache tipico de l'Alto Aragón, aon materials como a piedra s'ha preferiu antes que atros pa cubillar as casas.
Bel vocabulario
Tradicionalment en Sobrarbe, es lenatos teneban una bastida de bigas que se diz fustes, filas y costalers, sobre as que se mete l'entarabidato de varas de senera u de canyizo u por contra un maderato de rechas, y tot se feba aposentar con tillo.
Os fustes de refuerzo u «costalers» tamién pueden decir-se «crepos» en Sobrarbe. En Ribagorza, estas bigas costaleras reciben o nombre de «quebros», y son os «capirons» en ansotano. A biga en a qual remata la bastida y a traviés d'a qual se refirma sobre a frontera se diz biga zapatera por eixemplo en Sobrarbe y val d'Ansó u biga paretera en Ribagorza. A gran biga central y más alta d'a bastida ye la cuminera, u llomera en Ribagorza.
A tixera ye una estructura triangular de bigas trescruzadas que forman una esquadra de refuerzo pa lo lenato tipico de dos versants.
Lista de ministros de Treballo d'Espanya
Ista ye a lista d'os ministros de Treballo d'Espanya, en qualsiquiera d'as suyas denominacions historicas dende a suya creyación en 1920 dica l'actualidat.
Santa María de las Hoyas
Santa María de las Hoyas ye un municipio castellan-leyonés, situato en a provincia de Soria. A suya población ye de 183 habitants (2006), en una superficie de 45,41 km² y una densidat de población de 4,03 hab/km².
Toponimia
Santa María de las Hoyas ye un hachiotoponimo transparent en castellano. A palabra hoya ye o cognato castellano de l'aragonés foya.
Portbou
A suya población ye de 1.306 habitants (2008), en una superficie de 9,27 km² con una densidat de población de 140,88 hab/km².
Cheografía
Portbou ye situau a o piet d'a sierra de l'Albera (cabo de Balitres), a o canto d'a badía de Portbou, en a mar Mediterrania, a 28 metros d'altaria sobre o livel d'a mar.
D'o termin municipal de Portbou fa parte o lugar de La Riera.
Districto de Tornon
O districto de Tornon (en occitán arrondiment de Tornon, en francés arrondissement de Tournon-sur-Rhône) ye un districto d'o departamento francés de l'Ardescha (en francés Ardèche), en a rechión d'Auvernia-Roine-Alpes.
A suya población ye de 123.731 habitants en una superficie de 1.858,00 km², con una densidat de población de 66,59 hab/km².
A capital d'o districto ye a subprefectura de Tornon (en francés Tournon-sur-Rhône), y en fan parte 8 cantons y 118 comunas.
Messerschmitt Me 163
O Messerschmitt Me 163 Komet ye o solenco avión de combate  propulsau por codetes que ha estau en funcionamiento y o primer avión  pilotau de qualsiquier tipo en superar os 1000 km/h en vuelo alibelau. Disenyau por Alexander Lippisch, o suyo rendimiento y aspectos d'o suyo disenyo no teneban precedents. O piloto de prebas alemán Heini Dittmar a primers de chulio de 1944 aconsiguió os 1.130 km/h, un récord de velocidat aeria de vuelo no oficial incomparable con avions propulsaus ​​por turborreactors entre quasi un decenio. Se construyoron mas de 300 Komets, pero l'avión contrimostró estar mediocre en o suyo paper dedicau como que interceptor y destruyó nomás que entre 9 y 18 avions aliatos contra 10 perdas. Antiparte d'as perdas en combate, muitos pilotos murioron entre as prebas y l'entrenamiento, a lo menos en parti a causa d'a naturaleza altament volatil y corrosiva d'o propulsor de codetes utilizau en modelos posteriors de  l'aeronau. Isto incluye a un piloto clamau Josef Pohs, que estió disuelto por o combustible d'o codete dimpués d'un incident que resultó en una linia de combustible rota.
Andorra Club de Fútbol
L'Andorra Club de Fútbol ye un club de fútbol aragonés, d'a villa d'Andorra en a Provincia de Teruel. Actualment chuga en a Rechional Preferent d'Aragón (Grupo III).
Historia
Establito en 1957, ye l'equipe de fútbol con mas exitos d'a provincia, ya que ha chugau 14 temporadas en a Segunda División B e 43 en Tercera División, estando 6 vegadas campión. D'antis mas tamién se deciba Club Endesa Andorra, y anteriorment Calvo Sotelo Andorra, ambas denominacions dadas por o suyo patrocinador, a empresa nacional de distribución electrica, propietaria y gestora d'a Central Termica d'Andorra.
Chugadors
Chugadors celebres como los aragoneses Jesús Seba, Alberto Belsué o lo basco-aragonés Txiki -toz ellos chugadors d'a Selección de fútbol d'Aragón- o tamién l'exzaragocista Goran Drulić, qu'estió lo chugador o fichaje mes costoso d'o Real Zaragoza, chugaron en l'Andorra Club de Fútbol en diferents epocas.
Crepaza
thumb|Crepaza en un glaciar. Una crepaza, crebaza u crepa (d'o latín < CREPARE) ye una ubertura irregular entre dos piezas mal encaixatas. Ye tamién o espacio vueito que desepara dos partis d'un obchecto, una masa u una superficie trencata.
Gosa parlar-se de crepazas en a piel, en as paretz d'un edificio, en a tierra, en os glaciars, etc... Tienen orichens muit diferents y penden a sobén d'o puesto y a forma en que se producen, pero por un regular a suya causa ye a trencadura d'una superficie richida.
En a superficie d'a Tierra se producen por acción d'os movimientos tectonicos y –en edaz cheolochicament luent unas d'atras- han tenito grans dimensions. Se pueden decir tamién crepazas –sin estar-lo propiament- determinatas erosions provocatas por l'augua corrient en superficies muit cerenyas pero solubles, como en as calsineras.
En a piel y a fusta d'os árbols, entre atros, ye producita por a desaparición d'a humedat que li da flexibilidat.
En un suelo pavimentato u en un muro de mampostería se producen en asentar-se en o terreno a obra edificata, por defecto d'os alacez y pueden estar causa de ruina d'un edificio.
En un glaciar se producen por o desplazamiento d'a masa glacial sobre un fundo irregular y tamién por as diferents velocidaz de desplazamiento d'o chelo d'o glaciar, que s'eslisa mas a escape en as partis centrals que en as partis que frotan con o terreno u os costatos d'a val. Pueden tener entre bels poquez metros dica una mica mas de cincuanta, ya que por debaixo –y debito a la relativa plasticidat d'o glaciar- a gran presión d'a masa chelata lis emboza. Muito a sobén, con os nevazos, se creyan puents de nieu, que a vegatas cubren de tot a crepaza u nomás a suya superficie, estando a suya gordaria y solideza variables, representando un d'os periglos mas importants ta a practica de l'alpinismo.
Corz de Zaragoza-Calatayú (1515)
As Corz de Zaragoza-Calatayú de 1515 estioron unas Corz d'o Reino d'Aragón celebradas en as ciudaz de Zaragoza y Calatayú y convocadas por o rei Ferrando II d'Aragón.
Estaus de Venezuela
thumb|Estaus de Venezuela|500px Venezuela ye un estau federal formau por 23 estaus (estados en castellano) que poseyen un amplo ran d'autonomía, poders executivos (gubernador), lechislativos con representación parlamentaria en l'Asamblea Nacional de Venezuela, autonomía de presupuesto, administrativa y en as competencias exclusivas que o estau central premite.
Cada estau se divide en municipios, fendo un total de 335 municipios con o Municipio Libertador d'o Districto Capital.
Os 23 estaus de Venezuela son:
Ibons de la Larri
Os ibons de la Larri, tamién conoixius como Gorgos d'el Tromacal (en castellano ibones de la Munia), son dos ibons situaus en a valle de la Larri, una valle glaciar penchada sobre a valle Verde, en os Pireneus, en a comarca de Sobrarbe, Aragón.
Barbadillo de Herreros
Barbadillo de Herreros ye un municipio d'a comunidat autonoma castellanoleyonesa d'a provincia de Burgos, situau en a comarca de Sierra de la Demanda y partiu chudicial de Salas de los Infantes.
A suya población ye de 122 habitants (2008) en una superficie de 64,16 km², con una densidat de población d'1,90 hab/km².
Villarmayor
Villarmayor ye un municipio d'a provincia de Salamanca, en a comunidat autonoma de Castiella y Leyón, Espanya. A suya población ye de 219 habitants (2007), en una superficie de 39,05 km² y una densidat de población de 5,60 hab/km².
Sancho Garcés II de Navarra
Sancho Garcés II, dito «Abarca», estió rei de Navarra y conte d'Aragón (970 - 994).
Yera filo d'o rei García Sánchez I y Andregoto Galíndez, filla d'o conte d'Aragón Galindo Aznárez II (867-892)
S'atribuye a iste rei o títol de rei de Navarra, quan en 987 en o Monesterio de Sant Chuan d'a Penya se tetula:
Quan morió Alhakén II en 976 y le sucedió o suyo fillo Hixem II tutelato por Almanzor, perigló a estabilidat d'os reinos cristianos: as tropas d'Almanzor vencioron a os cristianos en Torrevicente, a o sud de Soria; dimpués les tornoron a vencer en Taracueña, amán d'Osma.
En 975 fue redotato por os musulmans en San Esteban de Gormaz, y en 981 en Rueda, a dotze kilometros de Tordesillas, os cristianos tenioron una important redota.
Como por as armas no se podeba con Almanzor, Sancho Garcés acudió ta Cordoba como embaixador d'o suyo propio reino, lebando a-saber-los regalos ta o victorioso Almanzor, pactando con ell y dando a o musulmán a suya filla en matrimonio. Fruito d'iste matrimonio naixió lo que heba d'estar Abd al-Rahman Sanchuelo, hereu a o Califato de Cordoba.
Establió o Monesterio de San Andrés de Cirueña (972).
Casato, prebablement, en 962 con Urraca Ferrández, filla de Ferrán González y de Sancha de Pamplona. Antis de 950 Urraca heba estato casata con Ordonyo III de Leyón y en 956 casó con o futuro Ordonyo IV "o Malo", de qui se deseparó.
Fillos:
English Electric Lightning
English Electric Lightning ye un avión de caza desembolicau por English Electric. O suyo primer vuelo estió en 1954. Tien dos motors Rolls-Royce Avon 301R y una velocidat maxima de Mach 2.27. Se'n han construyíu 337 unidaz.
Repoblación
Repoblación puet estar:
Babor (desambigación)
Babor puet estar:
Districto de Mühldorf
O districto de Mühldorf (en alemán Landkreis Mühldorf, en bavaro Landkroas Muihdorf) ye un districto situato en o sudeste de Bavera, Alemanya.
Pueblos mongols
250px|thumb|right|Aria de distribución d'os diferents pueblos mongols, con indicación d'as maximas mugas de l'[[Imperio Mongol.]] Os pueblos mongols son un conchunto de pueblos orichinarios d'as estepas euroasiaticas orientals y que actualment se distribuyen principalment por o territorio d'os estatos de Mongolia, China (bi ha mongols en Mongolia Interior, Manchuria, Xinjiang y Gansu y Qingai) y Rusia (bi ha mongols en Buriatia, en atras zonas de Siberia y en Calmuquia). As luengas mongols las han clasificatas tradicionalment dentro d'a familia altaica, pero actualment se ye replanteyando esta clasificación. Historicament os mongols tenioron una gran expansión en a Edat Meya con a formación de l'Imperio Mongol. En periodos posteriors os mongols conoixioron unas expansions menors en forma de migracions tan luent como o Tíbet u o curso baixo d'a Volga en relación con conflictos entre tribus u a formación d'estatos con clase dirichent mongola como o Khanato Dzhungaro. Os principals pueblos mongols son os khalkhas, os buriatos, os oiratos (y como una branca esgallata d'ells os calmucos, o solo pueblo mongol habitador d'Europa Oriental). A mayor part d'os mongols son budistas lamaístas, con repuis d'una relichión anterior de tipo tengrianista.
Etnonimo
En os textos medievals aragoneses se gosan referir a los mongols como "tartaros" chunto con toz os pueblos turquicos con os que conviviban en l'Imperio Mongol, y bi heba una antiga tribu mongola dita asinas que fue sozmesa por o mesmo Chinguis Khan. Actualment a denominación de "tartaro" se reserva a ciertos pueblos musulmans de luenga turquica de l'antiga Unión Sovietica.
O etnonimo mongol u mogol se troba en muit pocas traduccions a l'aragonés, pero lo veyemos en o "Libro de Marco Polo" y en "La Flor de las Ystorias d'Orient":
Paso d'Escalé
O paso d'Escalé (en francés pas de l'Escalé) ye un puerto de montanya d'os Pireneus situau a una altaria de 1.635 metros.
Comunica a parti alta d'a val d'Echo, con a val d'Aspa.
Villasdardo
Villasdardo ye un municipio d'a provincia de Salamanca, en a comunidat autonoma de Castiella y Leyón, Espanya. A suya población ye de 19 habitants (2007), en una superficie de 21,54 km² y una densidat de población de 0,88 hab/km².
Cantón de Viry-Châtillon
O cantón de Viry-Châtillon (en francés canton de Viry-Châtillon) ye una división administrativa francesa situada en o departamento d'Essonne, en a rechión d'Isla de Francia.
Los Banyos
Los Banyos ye un lugar despoblau en o termin municipal de Sigüés, comarca de Chacetania y partiu chudicial d'Exeya d'os Caballers, en a provincia de Zaragoza.
Pastor
thumb|right|250px|Pastor thumb|right|250px|Pastors [[transhumancia|transhumants.]] Un pastor (de o latín <PASTOR) ye a persona que s'adedica a cosirar y conducir os ganaus domesticos.
Ye una profesión que se troba en decadencia en o mundo occidental en l'actualidat debiu principalment a que os animals domesticos se crían y mantienen, cada vegada mas, estabulaus en granchas. Manimenos, ha estau una d'as profesions que a mas personas ocupaba en as rechions a on que o sector primario estase prencipal, y encara en ye en muitos puestos, especialment d'entre as comunidatz nomadas.
Historia
En Aragón, como en toda Europa occidental, l'oficio de pastor se trobaba por tot o territorio. Manimenos, en as zonas de montanya ye a on mas importancia teneba historicament, pus l'actividat agricola ye mas limitada y a sobén a ganadería i constituiba a principal actividat economica.
A companyía
thumb|right|250px|Una pastora con una trapada de [[uellas.]] Tradicionalment, os pastors que treballan ta un mismo amo fan una companyía. En l'Alto Aragón, as companyías s'asocian tipicament con a transhumancia, pus constituiban un equipo de treballo que se preparaba a conciencia y teneba que conducir un rabanyo de grans dimensions, muitas vegadas de bels cientos de reses, no pocas vegadas producto d'achuntar-se todas as cabezas de diferents amos d'un mesmo lugar. En os meses de permanencia en os lugars, por contra, os rabanyos soleban segregar-se (descabanyar-se) en rabanyos mas chicorrons, de forma que cada pastor podeba fer-se cargo d'uno y no caleba una actuación coordinada, por o que as companyías no teneban sentiu.
En bels puestos en o Pireneu de Uesca, como p. ex. en Sobrarbe, yera tipico que en un lugar determinau no i hese si que un u dos amos con rabanyos tan grans que amenistasen una companyía ta ellos solos, y que alavetz a resta de casas en formasen unatro rabanyo de conchunta, ta lo quin se teneba que afirmar una companyía de proprio y los suyos sueldos se pagaban a vecinal y de forma proporcional a o numero de reses que cada casa i alportás.
As companyías de pastors tradicionals en l'Alto Aragón teneban una hierarquía interna en a qual i heba un capotaz, o mairal, que actuaba como responsable de toda l'actividat de a companyía en ausencia de l'amo. Muit a sobén o mairal yera o propio amo u bel familiar directo d'iste (un fillo, un chermano) porque a suya fayena yera principal ta o buen funcionamiento d'a companyía y no se soleba delegar en personas allenas a l'interés de o ganadero. Yera freqüent que con cabanyas muit grans os mairals s'achudasen con un segundo.
Os ninos s'iniciaban en a fayena de pastors arredol d'os 12 u 13 anyos d'edat, en o puesto de rapatans. O rapatán yera o pastor nino u adolescent que iba con a companyía. Se consideraba o zaguero en a hierarquía y le tocaba fer bellas fayenas duras que, por estar os mas chovens, yeran os millors capacitaus ta desempenyar: aturaban y chiraban as ramadas en movimiento, desplazando-se correndo, y fendo un treballo que a sobén se solapaba u se coordinaba con o d'es cans d'aturar.
Clasificación
Os pastors transhumants se pueden clasificar por a posición hierarquica que ocupaban en a companyía:
D'entre o mairal y o segundo y o rapatán i podeba haber atros pastors subordinaus a os primers, que no tienen un nombre especifico por cargo.
Os pastors se pueden clasificar tamién por a fayena que feban, en función de qual fracción de o ganau tenesen a cuidar:
Lexico relacionau
thumb|right|200px|Grabau que representa la imáchen d'un tipico mairal d'os Pireneus de mediaus d'o [[sieglo XIX, vestiu con chambergo, camisa, chustillo, zamarra, una manta, calzón, pedugos y abarcas con abarqueras. L'acompanya un mostín (can de guarda) y se refirma en o gayato a las modas tipicas d'os pastors (as dos mans en o peto y un poquet abocau t'abant).]] Como profesión con tantisma tradición en Aragón, en aragonés existe un extenso vocabulario relacionau con o suyo treballo.
Vestuaches
Son prendas caracteristicas de os pastors:
Atmosfera
thumb|290px|right|Anviesta de gases atmosfericos, visibles como un halo azul visto dende o [[espacio (astronomía)|espacio.]] L'atmosfera ye a capa de gas que rodeya y embolica a un cuerpo celeste. Os gases son atraitos por a gravedat d'o cuerpo, y se i mantienen si bi ha prou gravedat y a temperatura de l'atmosfera ye baixa. Qualques planetas son formadas prencipalment por gases, por la qual cosa tienen atmosferas muit profundas.
Atmosfera terrestre
L'atmosfera terrestre presenta como components mayoritarios o N2 (78 %), l'O2 (20,1 %), l'argón (0,93 %) y o CO2 (0,03 %). O 014 % restant lo forman components minoritarios en proporcions que s'expresan en partz por millón (ppm). Bi ha components en cantidatz variables como a vapor d'augua y os contaminants.
En a troposfera a densidat de l'aire ye a máxima por efecto d'o peso de l'aire d'a mesma troposfera y d'as capas que bi ha dencima. S'escalfa principalment con radiación reflectada en a superficie, minguando a temperatura media asinas como puyamos en altaria. Ye a on se producen os efectos climáticos y meteorolochicos.
Ibón de Lardaneta
L'ibón de Lardaneta ye un ibón situau en o municipio de Saúnc, en a comarca de Ribagorza, Aragón.
N'Djamena
N'Djamena (en arabe  انجمينا ) ye a capital de Chad y a suya ciudat mas poblada.
N'Djamena estió fundada como Fort-Lamy per o comandant francés Émile Gentil o 29 de mayo de 1900, y prene lo suyo nombre d'Amédée-François Lamy, un oficial de l'exercito francés que i heba muerto en a batalla de Kousséri bells días dinantis. Estió una important ciudat comercial y se convirtió en a capital d'a rechión y a nación. Lo 6 de noviembre de 1973 o president François Tombalbaye la renombra N'Djamena, d'o nombre d'un lugar arabe amanau clamau Am Djamena, que significa puesto d'escanso. Iste cambeo yera parti d'un programa d'africanización.
Clima
N’Djamena tien un clima semiarido calido con una estación humida curta y una estación ixuta alongada. Tot y que la ciudat recibe un promeyo d'arredol de 510 mm de plevida per anyo, a resultas d'a muit alta evapotranspiración d'a redolada, N'Djamena encara caye en a categoría de clima semiarido. A temporada de plevidas dura dende chunio dica setiembre, y as precipitacions mas intensas se producen en agosto. L'estación ixuta cubre esencialment os ueito meses restantes. Seguntes as temperaturas anyals, N'Djamena ye una d'as ciudaz mas calients d'a planeta. En nomás un mes de l'anyo (agosto) as temperaturas maximas promeyo mensuals no superan a marca de 32 °C. As temperaturas mas altas d'a ciudat por un regular s'alufran entre marzo y mayo, chusto antis de l'inicio d'as plevidas mas intensas. Manimenos, difuera d'os meses mas calidos de l' anyo, as nueitz en N'Djamena son por un regular agradables.
Escó
Escó (u Esco) ye un lugar aragonés en o termin municipal de Sigüés, comarca de Chacetania y partiu chudicial d'Exeya d'os Caballers, en a provincia de Zaragoza. O lugar fue albandonato con a construcción de l'entibo de Yesa en os anyos 1960, encara que actualment tien 3 habitants.
Cantón de Gif-sur-Yvette
O cantón de Gif-sur-Yvette (en francés canton de Gif-sur-Yvette) ye una división administrativa francesa situada en o departamento d'Essonne, en a rechión d'Isla de Francia.
Escó
Cheografía
Escó ye situato a man de l'entibo de Yesa, a piet d'a sierra de Leire y d'os Pireneus a 580 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, con envistas a lo sud ta l'entibo y ta a sierra Nobla, a sierra d'a Sarda y a sierra de Santo Domingo.
Historia
As millors tierras de cautivo d'o municipio fueron expropiatas en os anyos 1960 (con Tiermas y Ruesta) ta construyir l'entibo de Yesa.
Toponimia
O suyo nombre ye a relacionar con o río Esca. Ye fácil que se tracte d'un toponimo d'orichen celta (bi ha un río Esk en Escocia).
Aidia
Aidia (Aidia en occitán, Aydie en francés y oficialment) ye una comuna occitana en o departamento francés de Pireneus Atlanticos, districto de Pau, cantón d'as Tierras d'os Luis y Tuquets de Vic Vilh y rechión de Nueva Aquitania. A comuna yera parte de l'antiga provincia de Biarn.
A suya población ye de 136 habitants (1999) en una superficie de 7,86 km², con una densidat de población de 17,30 hab/km².
Congreso Internacional de Matematicos
O Congreso Internacional de Matematicos ye l'evento más gran arredol d'as Matematicas. s'organiza cada quatre anyadas, estando lo suyo organizador a Unión Matematica Internacional, fundada en 1920, encara que lo primer Congreso Internacional de Matematicos se celebró en 1897 en a ciudat de Zúrich, en Suiza.
Premios
Se conceden en cadaguno d'os Congresos, y se tracta d'os premios mas destacaus d'as Matematicas:
Caraísmo
thumb|200px|[[Sinoga caraí en Cherusalem]] O caraísmo ye una branca d'o chudaísmo oposata a l'actividat interpretativa d'os rabins y no accepta o Talmut.
O movimiento caraí prenió forma en Mesopotamia en o sieglo VIII, precisament on amaneixió o Talmut. Tenió influencia en a diaspora chodiga dica o sieglo XIII, en Espanya tamién. Yeran marguinatos por os mesmos chodigos.
Os khazaros convertitos a lo chudaísmo talment fuesen caraís, pus os chodigos contemporanios d'a diaspora los ignoraban, feito que indica que no yeran consideratos chodigos ortodoxos, y porque en Crimea i habió comunidaz caraís dende antigo.
En Lituania viven menos de 300 en Trakai y estioron os guardians y constructors d'o castiello chunto a lo lago, on plegoron enta l'anyo 1400 clamatos por o Gran Duque Vytautas.
A comunidat caraí se veyió afectata por o rechimen de terror estalinista d'os anyos 1920 con o bolchevique chodigo Bela Kun.
Amak ezkondu ninduen
Amak ezkondu ninduen (en aragonés A mía mai me casó) ye una canción popular basca.
Billings (Montana)
Billings ye una ciudat d'os Estaus Unius situata en o estato de Montana, d'an ye a mayor ciudat por o suyo numero d'habitants. Fa parte d'o condau de Yellowstone, estando-ne a suya capital.
A suya población ye de 104.170 habitants (2010) en una superficie de 87,60 km², con una densidat de población de 1.047,00 hab/km².
Cheografía
A localidat de Billings se troba situata a 952 metros d'altaria sobre o livel d'a mar.
Villaseco de los Gamitos
Villaseco de los Gamitos ye un municipio d'a provincia de Salamanca, en a comunidat autonoma de Castiella y Leyón, Espanya. A suya población ye de 191 habitants (2007), en una superficie de 12,32 km² y una densidat de población de 15,50 hab/km².
Corz de Zaragoza (1518-1519)
As Corz de Zaragoza-Calatayú de 1515 estioron unas Corz d'o Reino d'Aragón celebradas en a ciudat de Zaragoza y convocadas por o rei Carlos I d'Aragón.
Suelves
Suelves ye un lugar aragonés abandonau d'o municipio de Barcabo, en a comarca de Sobrarbe y provincia de Uesca. O lugar quedó abandonau en a decada d'os 90 d'o sieglo XX.
Ye, d'acuerdo con bellos expertos, l'orichen etimolochico de dos linaches infanzons altaragoneses; os Suelves, documentaus d'o 1495 en bellos lugars d'o Semontano, y los Xulves, vinculaus a los afers militars de la Corona d'Aragón en o sieglo XV.
Etimolochía
Seguntes Manuel Benito Moliner, o nombre d'o lugar deriva d'a parola latina solum, referindo-se a la parti baixa d'un mont.
Cheografía
Suelves se troba situau a 771 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, a una distancia de 7 km de Barcabo, a capital d'o suyo municipio, de 32 km de l'Aínsa, a capital d'a suya comarca, y de 58 km d'a ciudat de Uesca, a capital d'a suya provincia.
Membrana nucleyar
A membrana nuclear u carioteca, ye una capa porosa (con doble unidat de membrana lipidica) que delimita a o nuclio, a estructura caracteristica d'as celulas eucariotas.
Mazuela
A suya población ye de 76 habitants (2007) en una superficie de 13,41 km², con una densidat de población de 5,67 hab/km².
Cheografía
A localidat de Mazuela ye situada a 525 metros d'altaria sobre lo livel d'a mar, a una distancia de 28 km d'a ciudat de Burgos, a capital d'a suya provincia.
Antipasau
En biolochía se fa servir lo termin antipasau en atras especies a part de la especie humana tanto pa referir-se a relacions d'ascendencia u descendencia d'individuos concretos como pa expresar relacions filocheneticas entre diferents taxons (especies, cheneros, familias, ordens, clases, ecetra). En filochenia ye present lo concepto d'antipasau común.
En qualques relichions bi ha un culto a los antipasaus, que prene un paper central en belunas d'ellas como l'animismo d'Africa y lo confucianismo.
Alera (Cinco Villas)
Alera ye un lugar aragonés en o municipio de Sadaba, comarca de Cinco Villas, partiu chudicial d'Exeya d'os Caballers y provincia de Zaragoza.
Historia
O lugar ye de creación recient, diseñau por el arquitecto José Borobio estió un d'os pueblos de colonización ideaus por o Gubierno franquista ta convertir zonas de secano en regano, a suya construcción vinclada a la construcción d'a canal de Bardenas y de l'entibo de Yesa, en primerías d'os anyos 1960 y terminada en 1957, pero no estió habitau dica 1965 cuan os suyos campos esdevenioron de regano con a canal. Os suyos primers habitants estioron 86 personas procedents de Layana, Uncastiello, Luesia y Sádaba, localidat d'a cuala depende administrativament en l'actualidat.
Molimentos
A Ilesia de Santa María d'Alera, una ilesia moderna adedicada a Santa María y debantada mientres o sieglo XX, que ye la ilesia parroquial d'o lugar.
Imoz
Imoz (Imotz en basco y oficialment) ye un municipio navarro situau en a comarca d'Uzama, merindat de Pamplona y partiu chudicial de Pamplona.
A suya población ye de 439 habitants (2008), en una superficie de 42,4 km² con una densidat de población de 10,35 hab/km².
Cheografía
A localidat d'Imoz se troba situada a 593 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, a una distancia de 30 km d'a ciudat de Pamplona, a capital de Navarra, d'a suya merindat y d'o suyo partiu chudicial.
D'o suyo termin municipal fan parte os concellos d'Etxaleku (capital d'o municipio), Eraso, Goldaratz, Latasa, Muskitz, Oskotz, Urritza y Zarrantz.
Bordeus
Bordeus (Bordèu en occitán; Bordeaux en francés) ye un important puerto d'o Sudueste de Francia, capital d'a provincia d' Nueva Aquitania y prefectura u capital administrativa d'o departamento de Gironde. Ye a capital historica d'as rechions de Gascunya y Guyena.
Cheografía
A ciudat ye construita sobre o estuario d'o río Garona, estallata per tanto en dos cantos.
Demografía
En 2018, a ciudat teneba 257.068 habitadors en o distrito municipal y 801.041 en l'aria metropolitana. Ta febrero de 2004, s'esmaba una población de 229.500 habitants.
Os habitadors de Bordeus son bordeleses. A luenga parlata cheneralment y oficial ye o francés, bien que a parla autoctona bordelesa ye una variant d'o dialecto gascón, clasificato en a luenga occitana.
Vins
A rechión de Bordeus ye cuna d'os mas prestichiosos productors de vin d'o mundo. Se i fan igual de tintos como de blancos.
A rechión vinicola de Bordeus ye estallata en subrechions, entre as cuals Saint Émilion, Pomerol, Médoc y Graves. Istos cinco tintos Premier Cru (cuatre de Médoc y un, o Chateau Haut-Brion, de Graves), instituitos per a Clasificación oficial de vins de Bordeus de 1855, se troban entre os mas caros y que mas requesta leban d'o mundo:
Sauternes ye una subrechión de Graves, conoixita per os suyos vins blancos dulces ta postres, como lo Château d'Yquem.
Altros datos
L'actual alcalde de Bordeus ye Alain Juppé, de l'UMP (Unión per un Movimiento Popular).
O equipo de futbol local ye o Girondins de Bordeaux.
Villaseco de los Reyes
Villaseco de los Reyes ye un municipio d'a provincia de Salamanca, en a comunidat autonoma de Castiella y Leyón, Espanya. A suya población ye de 403 habitants (2007), en una superficie de 136,05 km² y una densidat de población de 2,96 hab/km².
Khanato de Crimea
Arredol de l'anyo 1430 os tartaros de Crimea se deseparoron d'o khanato d'a Horda d'Oro. A dinastía gobernant yera descendient de Chochi. O territorio a lo principio no incluiba a costa meridional de Crimea, on yeran bien establitos os chenoveses, que teneban unas colonias conoixitas como Gazera.
A costa entre Crimea y l'Imperio Otomán yera baixo influencia polaca. Moldavia yera disputata entre Hongría y Polonia. Baixo o reinato de Bayazet Hongría y Polonia reconoixioron a sobiranía otomana de Vlaquia y Moldavia. En 1456 os moldavos ya pagan tributo a los otomans y se fa mes gran en 1480.
Mientres os rusos abanzaban enta l'este os exercito otomán de Mehmet o conqueridor invadió o sud de Crimea y en 1475 s'apoderoron d'as plazas comercials y as fortalezas chenovesas, forachitando a los chenoveses. Mehmet posó baixo protección otomana a lo khanato de Crimea. En 1484 os otomans s'anexionan Buchac, preso a Moldavia.
5 anyatas dimpués d'a conquiesta d'o sud de Crimea, o Khanato de Crimea fació liga con os rusos contra o Khanato d'a Horda d'Oro, y rebló pa desapareixer en 1502.
L'Imperio Otomán consiguió una continidat territorial con Crimea conquerindo a los polaco-lituanos Yedisán, que s'anexionan en 1526.
En as rechions costeras d'a Mar Negra entre Crimea y o Danubio (Yedisán, Buchac y parte de Dobrucha) establioron nogais venitos de l'este d'o Don, a l'igual que en a costa norte d'a Mar d'Azov. Os nogais, nomadas y belicosos, contribuirán a la inestabilidat d'o khanato y dimpués a la conquiesta rusa.
Cuello de Besatar
O cuello de Besatar (en francés Col de Bessata) ye un puerto de montanya d'os Pireneus situau a una altaria de 1.683 metros.
Comunica Candanchú con a val d'Aspa.
Districto de Múnich
O districto de Múnich (en alemán Landkreis München, en bavaro Landkroas Minga) ye un districto situato en Bavera, Alemanya.
Salto del Lobo
Salto del Lobo ye un lugar de la provincia de Zaragoza y a comarca de Cinco Villas situau en o termin municipal de Marracos, amán d'a muga con a provincia de Uesca.
Historia
Perteneixe actualment a o municipio de Marracos, encara que d'antis más perteneixeba a Piedratallada. En primerías d'o sieglo XX i viviban dica catorce emplegaus con as suyas familias. I heba bells edificios de viviendas y escuela.
A central hidroelectrica de Marracos s'inauguró en l'anyo 1904. O salto d'augua ye 45 metros d'altaria. I hai quatre grupos hidroelectricos; un de 2.000 y tres de 1.500 HP que cheneran corrient trifásica a una tensión de 3.000 voltios.
Ciencias exactas
Sciencias exactas ye una expresión derivada d'una forma de clasificar as sciencias que, encara que encara tiene bel uso academico, ha deixau de responder ya a o que garra sciencia reivindica ta ell mesma (a condición plena d'exactitut). Dende Karl Popper y Thomas Kuhn, a epistemolochía ha deixau de pretender qualsiquier tipo d'exactitut entendida como immutabilidat (falsacionismo, cambeo de paradigma).
Ibón de Llosars
Se troba baixo a tuca d'el Cap de la Vall (3.199 m).
Cantón de Longjumeau
O cantón de Longjumeau (en francés canton de Longjumeau) ye una división administrativa francesa situada en o departamento d'Essonne, en a rechión d'Isla de Francia.
Ribosoma
right|thumb|Subunidat gran d'o ribosoma. left|thumb|Subunidat chicota d'o ribosoma.
Os ribosomas son complexos macromoleculars de proteínas y acido ribonucleico (ARN) que se troban en o citoplasma, en as mitocondrias, en o reticlo endoplasmatico y en os cloroplastos. Son un complexo molecular encargau de sintetizar proteínas a partir d'a información chenetica que les plega de l'ADN transcrita en forma de ARN mensachero (ARNm). Solament son visibles a o microscopio electronico, a causa d'a suya reducida grandaria (29 nm en celulas procariotas y 32 nm en eucariotas).
En celulas eucariotas, os ribosomas s'elaboran en o nuclio pero realizan a suya función de sintesi en o citosol. Son formaus por ARN ribosomico (ARNr) y por proteínas. Estructuralment, tienen dos subunidaz. En as celulas, istas macromoleculas amaneixen en diferents estaus de disociación. Quan son completas, pueden estar aisladas u formando grupos (polisomas). As proteínas sintetizadas por os ribosomas actúan prencipalment en o citosol; tamién pueden amaneixer asociaus a o reticlo endoplasmatico rugoso u a la membrana nucleyar, y as proteínas que sintetizan son sobre tot t'a exportación.
Tanto o ARNr como as subunidaz d'os ribosomas se gosan nombrar por o suyo coeficient de sedimentación en unidaz Svedberg. En as celulas eucariotas, os ribosomas d'o citoplasma aconsiguen 80 S. En plastos d'eucariotas, asinas como en procariotas, son 70 S. Os ribosomas mitocondrials son de grandaria variada, entre 55 y 80 S.
Rabós
Rabós (tamién clamau popularment Rabós d'Empordà) ye un municipio catalán situau en a comarca d'Alto Empordán y partiu chudicial de Figueras, en a provincia de Chirona.