cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Reyal Monesterio de Sant Veturián
Patrimonio rescatau
Asinas, o retablo mayor d'o templo se levó enta Balbastro, a on que encara se i puede veyer en a seu. Ixe retablo, pintato en o sieglo XVI sobre 5 tablas de madiera, se purgó y encara se puede veyer en exposición. Cosa semilar pasó con a sillería d'a ilesia, d'o sieglo XVIII, que se conserva en a ilesia de Boltanya. Antes yera en o coro baixo d'a ilesia, d'entre os segundo y terceno cuerpos d'o templo, y teneba las cadieras gravaturatas con motivos vechetals y cheometricos, en as quals se representaban scenas d'a vida d'o santo-abat en os respaldos.
Atros obchectos s'han repartitos por as ilesias d'a diocesi, como candeleros, fronteras d'altars, sacras, ecetra. Estando talment lo un mas destacable una mitra de l'abat, d'a segunda metat d'o sieglo XI, feta de lino con crucetas royas y galons cusitos con filos d'oro, unica en Espanya, que se troba atualment en o Museu Diocesano de Balbastro.
Restauración
En l'anyo 1992, o Ministerio de Cultura d'Espanya concedió la cantidat de 50 millons de pecetas (bells 300.000 €) ta la suya restauración, pos ya se trobaba por ixa epoca en estato de ruina. Anyos dimpués, d'entre 2000 y 2002 se destinoron 780.000 € ta ficar-le unas cubiertas provisionals que frenasen a degradación de l'interior d'a ilesia, a on que ya s'eba perdito gran parte d'a valor artistica d'os altorrelieus barrocos y d'as esculturas en cayer o tellau.
A l'anyo siguiente, (2003), o Gubierno d'Aragón destinó 120.000 € ta la restauración d'a torre suya, a portalada, y la consolidación d'a nau central d'a ilesia, anque s'habió de meter una altra remesa de diners en 2004 ta recuperar os desperfectos que i heba feito una turbera en as cubiertas que teneba l'edificio. No obstante, as intervencions fetas han estato de tot masiato pocas y simpleras t'acompletar-ne l'aspecto, y se conoixe que de 2005 existe un compromiso d'o Gubierno d'Espanya (anque sin zifras ni calendatas concretas d'actuación) ta meter os diners que cal y refer-lo entero. Altras aportacions de fuera d'organismos oficials s'han feto, sobre todo por man de medios de comunicación y entidatz interesadas en a historia aragonesa.
Pico de Pedres Albes
O pico de Pedres Albes (en castellano pico de Piedras Albas), u tamién conoixiu como tuca d'Aragüells, ye un mont de 2.998 m d'altaria situau en o macizo d'a Maladeta, en a comarca de Ribagorza.
Hèishas
Hèishas (en francés Hèches) ye una comuna occitana en o departamento francés d'Altos Pireneus, districto de Banyeras de Bigorra, cantón de Nestés, Aura y Loron y rechión d'Occitania. A comuna yera parte de l'antiga provincia de Bigorra.
A suya población ye de 580 habitants (1999) en una superficie de 35,44 km², con una densidat de población de 16,37 hab/km².
Pablo Antoñana
Pablo Antoñana Chasco, naixito de Viana (Tierra d'Estella Occidental) o 29 d'octubre de 1927 y muerto en Pamplona (Cuenca de Pamplona) o 14 d'agosto de 2009, estió un escritor y novelista navarro. Estudiant de Dreito en a Universidat de Zaragoza, estió en Zaragoza a on publicó os suyos primeros treballos literarios mientres os anyos 1940. Tamién estió colaborador en os diarios Diario de Navarra, Diario de Noticias y Gara, y estió miembro d'Eusko Ikaskuntza (Sociedat d'Estudios Vascos). Recibió cuantos premios mientres a suya carrera literaria.
Basilica de Sant Per
A Basilica de Sant Per d'o Vaticano (en italiano Basilica di San Pietro in Vaticano, en latín Basilica Vaticana) ye un d'os principals edificios d'o catolicismo y o mas gran tanto en importancia, ya que ye a ilesia d'os papas, como por a suya grandaria, ya que tien 193 metros de largaria y 44,5 d'altaria. Ye situata a cantos d'o río Tíber, aintro d'o territorio d'o Vaticano, un estato independient aintro d'a ciudat de Roma. No ye a seu d'a diocesi de Roma, pero sí que ye a ilesia d'o Papa, en a que celebra as ceremonias liturchicas mas importants. En o suyo seu interior se troba a cathedra Petri, u "Cadiera de Sant Per". L'autentica seu de Roma ye l'archibasilica de Sant Chuan d'o Laterán.
Achar d'Alano
L'Achar d'Alano u a punta de l'Achar (en castellano Achar de Alano) ye un pico d'o Prepireneu aragonés que tien una altaria de 2.078 m.
Basilica de Sant Per
En ista basilica ye apedecato Sant Per, o primer Papa, seguntes as investigacions realizatas por l'arqueologa y epigrafista Margherita Guarducci en 1965.
Achar d'Alano
Se troba situau entre as vals de Zuriza a o norte, Ansó a l'ueste y Echo a l'este.
Basilica de Sant Per
Historia
A construcción d'a basilica se remonta a l'epoca d'o martirio de Sant Per, cuan se construyó un chicot molimento commemorativo en o puesto a on que heba estato apedecato lo santo, amán d'o circo de l'emperador Nerón.
Achar d'Alano
Toponimia
Posiblement relacionau con a radiz basca "atxa", que significa penya, muit estendillada en a zona occidental d'o Perineu aragonés en atros picos como l'Achar de Forca u o Castiello d'Acher.
Basilica de Sant Per
Historia
Entre o 326 y o 330, l'emperador Costantín lo Gran fació construir una basilica, requiesta por o Papa Silvestre I, que se remató en trenta anyadas. Debant de l'altar mayor d'ista ilesia, fuoron coronatos muitos emperadors: en o día de Nadal de l'anyo 800, fue coronato Carlos Magno, a qui o Papa León III imposó a corona imperial romana. En o sieglo XV, debito a que a basilica paleocristiana se trobaba prou estorbata y amenazaba con espaldar-se, o Papa Nicolau V encargó en 1452 a suya reconstrucción a Bernardo Rosellino, pero os treballos s'aturoron nomás tres anyos dimpués d'a muerte d'o Papa, cuan os muros nomás teneban un metro d'altaria. Estió con Chulio II en 1506 (50 anyos dimpués), cuan se reinician as obras con o disenyo proposato por Bramante.
thumb|250px|Interior d'a basilica de Sant Per. A construcción de l'edificio actual s'inició lo 18 d'abril de 1506. O prochecto, dirichito por Bramante, yera un edificio con planta de cruz griega inscrita en un cuadrato y acubilata por cinco cupulas (un eixemplo platero de planta centralizata, tipica d'o Renaiximiento y d'o suyo intrés por a cheometría); a central en o crucero y as resta en os anglos, inspirata en a ilesia de Santa Maria dei Fiori, en Florencia.
Os treballos principioron con a demolición d'a basilica previa (encargata por Constantín y a on que se creyeba yeran as restas de Sant Per). Bramante morió en 1514 y os suyos succesors Rafael, Fra Gioconda da Verona y Giuliano de Sangallo cambeyoron iste plan chenial; a la suya muerte nomás s'heba edificato poco mas que os cuatre grans pilars que heban de sostener a la gran cupula central. Posteriorment, o Papa Pavlo III encargó a dirección d'as obras a Michelangelo, que tornó a prener a ideya de Bramante de planta en cruz griega. O disenyo orichinal de Brahamante teneba problemas estructurals que fuoron correchitos por Michelangelo. Amás important aportación de Michelangelo estió a gran cupula que se troba chusto sobre l'altar mayor y a sepoltura de l'apostol Per; que a tamas d'o suyo peso, pareixe flotar en l'aire, y que fue rematata por os arquitectos que sucedioron a iste gran artista como directors d'a obra. En 1606, o Papa Pavlo V ordenó tornar a la forma d'a cruz latina y remató a suya construcción 24 anyos dimpués d'a muerte de Michelangelo seguntes o disenyo definitivo de Fontana y Della Porta. thumb|right|250px|Vista de nueit d'a Basilica.
A cupula tien un diametro de 42,5 metros y una altaria de 132 metros. Rematata y consagrata o 18 de noviembre de 1626, mientres o pontificato d'Urbán VIII. Se troba chusto dencima de l'altar mayor y ye decorata con mosaicos de Giuseppe Cesari, que representan as cherarquías d'os santos en o cielo con a representación de Dios Pai en a linterna central. En a base d'a cupula bi ha una cinta a on que se leye: TV ES PETRVS ET SVPER HANC PETRAM ÆDIFICABO ECCLESIAM MEAM ET TIBI DABO CLAVES REGNI CÆLORVM ("Tu yes Per y sobre ista piedra edificaré a mía Ilesia y te daré as claus d'o Reino d'o Cielo"). Cada letra tién 2 metros d'altaria.
Numerosos arquitectos y artistas participoron d'ista obra: Bramante, Rafael, Sangallo, Michelangelo y Maderno.
A confeguración final estió obra de Maderno, que en alargó lo disenyo y tornó a la cruz latina prochectata por Rafael. Allora l'arquitecto veyió que a cupula quedaba en segundo termin debito a la longaria d'a planta y habió de creyar a monumental frontera prencipal. thumb|100px|Prochecto de Bramante Bernini prochectó a graniza plaza ovalata de Sant Per y as columnatas. Dencima d'ellas y por tot o perimetro d'a plaza s'aprecian numerosas estatuas de santos y santas de totas as epocas y puestos. En total ye formata por 296 columnas doricas que sostienen estatuas de 140 santos. Dencima d'a frontera d'a basilica bi ha as estatuas d'os 12 apóstols, Sant Chuan Baptista y, en o centro, Chesucristo. Estió, tamién, o responsable de fer os disenyos y plans ta las torres d'o campanar que heban de completar a frontera deixata por Maderno; a unica torre completata baixo a dirección de Bernini, entre 1638 y 1641, habió d'espaldar-se poco dimpués d'a suya construcción debito a la inestabilidat d'a suya estructura, a demolición se produció en 1646; os reloches que ocupan os cabos d'a frontera se encluyoron a la fin d'o sieglo XVIII, son obra de Giuseppe Valadier.
Bernini prochectó a plaza y a suya columnata.
thumb|100px|Prochecto de Rafael
Chloris chloris
O verderol (Chloris chloris (Linnaeus, 1758) ) ye una au d'a orden d'os Passeriformes y familia Fringillidae que ye muit extendida en Europa, o norte d'Africa y o sudueste d'Asia. Mide 15 cm de longaria con una envergadura de 24,5 a 27,5 cm.
Basilica de Sant Per
Historia
En tiempos d'Urbán VIII, Bernini aprofitó lo bronze que o Papa heba quitato d'o Panteyón mientres una restauración ta creyar o baldaquín que cubre l'altar mayor.
Datos d'intrés
Aintro d'a basilica bi ha apedecatos a mayoría d'os papas.
A nau central s'emplegó ta celebrar-ie o Concilio Vaticano II entre 1962 y 1965.
A estatua de bronze de Sant Per que se troba en a parti dreita d'a nau central d'a basilica fue probablement feita por Arnolfo di Cambio con motivo de l'anyo santo de 1300 (encara que atros dicen que ye d'o sieglo IV u V). Os pelegrins besan o suyo piet dreito como sinyal d'adhesión y fidelidat a lo Papa. Muestra d'ixo ye o esgastato que se troba lo piet dimpués de sieglos de fer-lo. En a fiesta de Sant Per y Sant Pavlo (29 de chunio) se viste con ricos ornamentos.
Baixo los cuatre pilars principals bi ha sepolturas de santos y reliquiarios, presiditos por a estatua de Sant Lonchino, o soldato que travesó lo costato de Cristo, posteriorment convertindo-se a lo cristianismo, que sostiene la Santa Lanza. Tamién bi ha una estatua de Santa Elena, emperadriz que portió as reliquias d'a Pasión dende Palestina, y que sostiene un trozo d'a Cruz de Cristo.
A frontera de Maderno tien 5 puertas. A Puerta Santa siempre zarrata de fueras d'os anyos d'o chubileu, en que se convida a los pelegrins a ir a Roma a rechirar o perdón d'os pecatos, y en que a puerta s'ubre. A la fin de l'anyo lo Papa torna a zarrar-la.
En a frontera tamién bi ha o balcón d'as bendicions, dende a on os papas en ser esleitos fan a bendición Urbi et Orbi (a Roma y a lo mundo).
Dolina
thumb|Dolina, Causse de Sauveterre, [[Losera, Francia.]] right|thumb|upright|Bella dolina se forma cuan s'escacha o teito d'una cueva sotorrana. Ye una forma de [[releu (cheografía)|releu común en terrenos con roca calsinera u cheso.]]
Una dolina ye una depresión cheolochica caracteristica de releus karsticos. Se forman por disolución u por fundimiento.
Denominacions
Prene o suyo nombre d'os luengas eslavas, (en as que que significa val), porque o modelau karstico lo describioron cientificament por primera vegada en a rechión de Carso, a on que se charran as luengas eslovena y croata.
En a peninsula de Yucatán as dolinas embadinadas que tienen una laguna dentro se dicen cenotes.
Ilesia de Sant Per Apóstol de Blancas
A ilesia de Sant Per Apóstol de Blancas ye una ilesia d'estilo romanico aragonés construyída en o sieglo XII que se troba en Blancas (Xiloca, Aragón). .
Cameles
Cameles (en francés Camélas) ye una comuna catalana situata en o departamento francés de Pireneus Orientals, o districto de Perpinyán, o cantón d'els Aspres y a rechión d'Occitania.
A suya población ye de 455 habitants, en una superficie de 12,72 km².
Cheografia
A localidat de Cameles ye situata a 350 metros d'altaria sobre o livel d'a mar.
thumb|center|300px|Situación de Cameles.
Aishwarya Rai
Aishwarya Rai (ऐश्वर्या राय बच्चन en hindi), naixida de Mangalore l'1 de noviembre de 1973, ye una actriz india, activa en o cine indio (Bollywood) dende primerías d'os anyos 1990, y con cuantos premios recibius mientras a suya carrera cinematografica.
D'entre a suya filmografía, cal destacar as cintas Mohabbatein (2000, Aditya Chopra), Devdas (2001, Sanjay Leela Bhansali), Bride & Prejudice (2005, Gurinder Chadha), The Last Legion (2007, Doug Lefler) u Ashutosh Gowariker (2008, Ashutosh Gowariker).
Jordi Torremadé
Jordi Torremadé Martínez naixiu de Barcelona como María Torremadé o 9 de chinero de 1923 y muerto en o mesmo puesto o 2 de noviembre de 1990 fue una chugadora de baloncesto, portera de hockey patins y atleta que cambió de sexo en l'anyo 1941.
La Sarda de Gurrea
La Sarda de Gurrea ye un mont situau en o municipio de Gurrea de Galligo.
En o suyo cobalto bi ha un vértiz cheodesico con 463 metros d'altaria.
Toponimia
Una sarda ye una zona de mont u tierra que no ye cautivada, plena de matullos y hierbas y que no ye guaire buena pa sembrar.
Roa
Roa ye un municipio d'a comunidat autonoma castellanoleyonesa en a provincia de Burgos, situau en a comarca de Ribera del Duero y partiu chudicial d'Aranda de Duero.
A suya población ye de 2.454 habitants (2008) en una superficie de 48,92 km², con una densidat de población de 50,16 hab/km².
Cheografía
A localidat de Roa ye situada a 820 metros d'altaria sobre lo livel d'a mar.
Convento de Sant Valantín de Baguena
O Convento de Sant Valantín de Baguena ye un convento d'estilo barroco construyíu en o sieglo XVII que se troba en Baguena (Xiloca, Aragón). .
La Fenellassa
350px|thumb|Pinturas rupestres
La Fenellassa (en castellano La Fenellosa) ye un abrigo rocoso de pinturas rupestres d'o estilo esquematico. Se troba en o termín municipal de Bezeit, en a provincia de Teruel. Fa parti d'o conchunto de l'Arte rupestre de l'arco mediterranio d'a peninsula Iberica declarau Patrimonio d'a Humanidat por a UNESCO en l'anyo 1998.
Ubicación
O puesto ye situau a meyo camín entre a fin d'a rota asfaltada de Bezeit a El Parrissal y as palangas d'o río Matarranya. As pinturas de La Fenellassa se troban en una paret rocosa amán d'a fuent de la Fenellassa que les da nombre y a on o río Matarranya s'ubre paso formando un estreito.
Historia
A pinturas rupestres de La Fenellassa fuoron escubiertas por Carles Forcadell en 1966 y estudiadas por Antonio Beltrán. En l'actualidat s'han conservau 8 feguras tractando-se de 4 chinetes que cabalgan dreitos sobre 4 quadrupedos, d'os qualos se marcan as orellas.
Descripción
thumb|350px|Calco d'as pinturas rupestres de la Fenellassa As pinturas rupestres de la Fenellassa perteneixen a l'arte esquematico, estilo pictorico que se caracteriza por l'abstracción y simplificación d'as representacions d'animals y sers humans, que quedan reducius a trazos verticals y linias horizontals. Iste estilo plega dende o Neolitico dica a Edat d'os Metals y ye a manifestación propia de sociedatz sedentarias que ya conoixen l'agricultura y a domesticación d'os animals, como s'amuestra en istas pinturas a on apareixen 4 quadrupedos, que se podrían corresponder a equidos u asinidos. Amás bi ha 4 chinetes que cabalgan dreitos sobre 4 quadrupedos. Todas as feguras, pintadas en royo, son mirando a o río Matarranya mantenindo una linia horizontal.
Renée Zellweger
Renée Zellweger (nombre artistico de Renée Kathleen Zellweger), naixita de Katy (Texas) o 25 d'abril de 1969, ye una actriz y productora cinematografica estausunidense con una destacata carrera cinematografica en o Cine estausunidense y con cuantos premios recibitos. Destacan en a suya carrera, entre d'atras, as cintas Bridget Jones's Diary (Sharon Maguire, 2001), Chicago (2002, Rob Marshall) u Cold Mountain (Anthony Minghella, 2003).
A Nau
A Nau (en castellano Lanave) ye un chicot lugar aragonés d'a provincia de Uesca situato en o municipio de Samianigo, en a comarcacomarca de l'Alto Galligo. Huei son 2 os suyos habitants, pero a la fin d'o sieglo XV yeran 3 os fuegos.
Toponimia
S'escribiba Anau entre 1295 y 1397, y La Nave dende 1495, pero la chent d'a redolada encara diz A Nau. Agustín Ubieto Arteta diz que podió estar l'antiga mansión romana d'Anabere.
Molimentos
A Ilesia d'o Salvador d'a Nau, una ilesia adedicada a lo Salvador que hue se troba en runas y que tanimientres en ye la suya ilesioa parroquial.
AI Song Contest
L'AI Song Contest (en neerlandés: AI Songfestival) ye un concurso televisivo de caracter anyal y tamién internacional, en o qual os interpretes que participan representan a os suyos países como Eurovisión, con a diferencia de que os representantes son Intelichencias artificials. O festival ye organizau por as cadenas de televisión neerlandesa VPRO y con la colaboración de NPO 3FM y NPO Innovation con partecipants que representan mas que mas a los países europeus. O concurs estió pareixiu en o formato de luenga durada d'Eurovisión.
Orichen y historia
A primera edición la ganó Uncanny Valley (formato por Charlton Hill y Justin Shave u Shave con aduya de profesionals d'a intelichecia artificial) representando a Australia. O diya 26 d'abril de 2021 s'ha dito que se fará una segunda edición con a participación de 49 equipes de más de 20 países.
Reglas
As reglas son as mesmas que en Eurovisión. As unicas diferencias son que os representants tien a posibilidatz de ter aduya humana y que as cancions pueden ter una durada de 4 menutos.
Participación
Os países que pueden participar en o festival son toz os perteneixients a la Unión Europea de Radiodifusión. Manimenos, dica agora nomás 16 países participoron en a primera edición. Dende l'anyo 2021, ista regla se cambeo y agora toz os países d'o mundo pueden participar.
Guerra d'as Trenta Anyadas
A Guerra d'as Trenta Anyadas estió una guerra civil d'Alemanya que esdevinió un conflicto armau entre diferents potencias europeas entre 1618 y 1648.
Antecedents
En 1555 s'establió o principio cuius regio, eius religio, que obliga a los alemans a prener a relichión d'os principes. Esto suposa que o luteranismo no exista que en Estaus con un principe luterano y en os atros que abance a Contrarreforma. Este sistema presenta dos errors:
Gypaetus
Gypaetus (en clasificación scientifica (Linnaeus, 1758) ) ye un chenero d'aus carnuceras d'a familia Accipitridae, en l'orden d'os Falconiformes y subfamilia Gypaetinae. Ye un chenero monoespecifico, en no fer-ne parte so que una sola especie, o trencauesos (Gypaetus barbatus).
Guerra d'as Trenta Anyadas
Antecedents
A fins d'o sieglo XVI a mayoría d'as tierras eclesiasticas d'o norte d'Alemanya se seculariza de facto creyando un contencioso con as autoridaz imperials.
Encomienzo
Os nobles no catolicos de Bohemia yeran hostils a l'autoritarismo d'os Habsburgo y inoportunan a los delegaus reyals en a defenestración de Praga de 1618. Proclaman en 1619 o destronamiento de Ferrando de Habsburgo, que dimpués esdevinió l'emperador Ferrando II d'o Sacro Imperio Romano Chermanico, y nombran rei de Bohemia a l'elector palatín Frederico V d'o Palatinato, que yera calvinista.
Desembolique
En 1620 Ferrando esclafa a los insurchents con aduya espanyola en o Mont Blanco, a man de Praga y Frederico fuye. Li confiscan os biens y la dignidat electoral se trasfiere a lo duque de Bavera.
As tropas imperials encorren a los partidarios de Frederico dica o norte d'Alemanya, on derrotan a lo rei de Dinamarca, que yera luterano. En 1629 Ferrando II promulga l'edicto de restitución anulando as secularizacions realizadas de facto dende 1555.
Intervención de Suecia
Manimenos os exitos de l'Imperio alarman a lo Gustavo Adolfo, rei de Suecia tamién luterano y intervién en Alemanya. Aliau de Brandemburgo y Saxonia, y con subsidios franceses refusa a las tropas imperials y muere en combate en 1632. Dimpués d'a derrota sueca l'emperador y Saxonia firman en 1635 a Paz de Praga.
Intervención de Francia
Cuan en Alemanya iba a encomenzar una reconciliación nacional. Richelieu decide empentar que a guerra contine en Alemanya pa aturar a los Habsburgo. As tropas francesas ocupan Alsacia y los suecos tornan a intervenir. L'emperador Ferrando III se niega a acceptar de negociar con os invasors.
Os tractaus de Westfalia
Os tractaus de Westfalia rematan en Münster y Osnabrück y confirman as situacions de feito:
O calvinismo esdevenirá a tercera confesión legal de l'Imperio. A situación confesional d'a población se considera ya de pa cutio, y 1624 se prene como anyo de referencia de traza que un sobirán puet cambear de relichión personal pero sin cambear a relichión oficial de cada Estau. Por eixemplo a fins d'o sieglo XVII os electors de Saxonia se farán catolicos cuan habioron d'estar reis de Polonia tamién y la población de Saxonia continó estando luterana.
Os Estaus Alemans prenen de iure o dreito de guerra y d'aliganza con estaus foranos si no fan guerra contra l'Imperio.
O Imperio sigue existindo como marco nacional de referencia pa los alemans pero sin papel politico.
Rechión de Prešov
A rechión de Prešov (en eslovaco Prešovský kraj, en ucrainés Пряшівський край, en polaco Kraj preszowski) ye una d'as 8 rechions d'Eslovaquia. A suya capital ye a ciudat de Prešov.
Municipios
Conta con 646 municipios
Mollet del Vallès
Mollet del Vallès ye un municipio catalán situato en a comarca d'o Vallés Oriental y provincia de Barcelona.
Mollet del Vallès ye a seu d'a Escuela de Policía de Catalunya.
Cheografía
A localidat de Mollet del Vallès se troba situata a 65 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, a una distancia de 17 km d'a ciudat de Barcelona, a capital d'a suya provincia y de Catalunya.
Administración
250px|thumb|right|Mollet del Vallès. 250px|thumb|right|Museu Abelló.
Cerro de San Cristóbal (Gurrea de Galligo)
O cerro de San Cristóbal ye un cerro situau en o municipio de Gurrea de Galligo.
En o suyo cobalto bi ha un vértiz cheodesico con 430 metros d'altaria.
Era Bastida (Altos Pireneus)
A suya población ye de 161 habitants(1999) en una superficie de 5,58 km², con una densidat de población de 28,85 hab/km².
Eutriorchis
Eutriorchis (en clasificación scientifica (Sharpe, 1875) ) ye un chenero d'aus carnuceras d'a familia Accipitridae, en l'orden d'os Falconiformes y subfamilia Gypaetinae. Ye un chenero monoespecifico, en no fer-ne parte so que una sola especie (Eutriorchis astur).
Macizo
En cheolochía, un macizo ye una sección d'a crosta terrestre, que ye demarcada por fallas u fisuras, en arias rocosas, u en materials solidos. En o movimiento d'a crosta, un macizo tiende a retener a suya estructura interna en estar desplazau en a suya totalidat. O termin ye usau tamién para referir-se a un grupo de montanyas centro|miniaturadeimagen|580x580px| Vista panoramica d'o macizo de Mont Blanc, eixemplo de macizo y amás a cumbre mas alta d'os [[Alpes. ]] A palabra proviene d'o francés, "massif", an ye utilizada para referir-se a una gran masa montanyosa u a un grupo compacto de montanyas conectadas que forman una porción independient de tierra. Un d'os eixemplos europeus mas destacaus d'un macizo ye o Macizo Central en a rechión de Auvergne en Francia. A mesma palabra como adchectivo ya existiba en o lexico comercial aragonés d'o sieglo XV (oro macizo).
Qualques macizos son feitos de rocas ignias plutonicas, ye decir, rocas que se formoron por a lenta cristalización d'o magma baixo tierra, y istas estioron devantadas por efectos tectonicos. O Macizo d'o Huascaran en a Cordillera Blanca (Perú) en ye un buen eixemplo, ya que ye feito de granito, a roca plutonica mas tipica, unatro buen eixemplo ye o macizo Illimani, que ye feito de monzonita y tonalita. A iste tipo de macizos se les clama ¨macizos plutonicos¨.
En a literatura de montanyismo y escalada, un macizo ye usau freqüentment ta denotar a masa prencipal d'una montanya individual.
En l'arquitectura, ye a parte d'una paret entre dos vanos. En a cheolochía, un conchunto de montanyas que remata en un u mas picos.
Club de Fútbol Calamocha
O Club de Fútbol Calamocha ye un club de fútbol aragonés, de Calamocha en Teruel. Fue establito en 1940 y chuga en a Tercera División (Grupo XVII).
Estadio
O club chuga os suyos partidos en o campo de fútbol d'o complexo polideportivo Jumaya, que ye de hierba natural.
Ilesia de Nuestra Sinyora de l'Asumpción de Baguena
A ilesia de Nuestra Sinyora de l'Asumpción de Baguena ye una ilesia d'estilo barroco construyída en o sieglo XVII que se troba en Baguena (Xiloca, Aragón). .
Sierra de las Defesas
La sierra de las Defesas ye aliniación montanyosa de lo Sistema Iberico que fa part de la branca levantina y de la unidat morfoestructural dita "Serranías de Gúdar". La superficie de la sierra de las Defesas perteneixe a los termins municipals de Mosqueruela (Gúdar-Chabalambre), Cantaviella y La Iglesuela (Mayestrato).
Altarias
La principal altaria ye puntal de Tamborero (1.764 m), seguiu por Tarayuela (1.738 m), y Montlat (1.655 m). Lo puerto de Mosqueruela desparte Montlat respecto de la loma d'Adrián y Navajuelo, ya en la sierra de Mayabona.
Hidrolochía
La versant nord-este desaugua enta lo río de Cantaviella y lo barranco de la Tosquilla, la versant sudueste lo fa enta lo río de las Truitas.
Cheomorfolochía
Bi ha superficies d'erosión karstificadas que presentan campos de dolinas con forma d'envasador y de fondonada.
Cyanobacteria
Cyanobacteria, tamién ditas bacterias azuls, algas azuls u algas cianofitas (lo termin "alga", anque d'emplego frecuent, no les sería apropiato, doncas as algas autenticas son eucariotas) son un filo de bacterias que obtienen a suya enerchía a partir de procesos eufotosinteticos. Lo nombre les vién d'a color que prenen as suyas celulas u colonias en muitos causos (en griego κυανός -kianós- ye «azul»), anque ixo no se i cumple siempre. Muitas d'as suyas especies son enormement importants en ecolochía de gran diversidat d'ambients per a suya capacidat d'afixar lo nitrocheno. A mas, son a component mas important en a biomasa productora d'ambients acuaticos, tanto d'auguas dulzas como marinas, pero i son tamién presents en os ambients terrestres, como o chenero Nostoc.
S'han trobato estromatolitos de cianobacterias productoras d'oxicheno fosilizatas d'en abe arredol de 2800 millons d'anyos, y la mas gran parte d'as teorías modernas sobre la evolución biolochica en a tierra les atorgan lo papel d'haber estato las introductoras de l'oxicheno (enantes, un gas muit residual) en a atmosfera d'o planeta. A trascendencia d'o suyo metabolismo con habilidat ta fer fotosintesi oxichenica ye cabal, pos haberban asinas cambiato l'atmosfera d'o planeta Tierra de prefundament reductora a prencipalment oxidadora, feito que haberba cambiato dramaticament as perspectivas evolutivas en o planeta, mudando los graus de predominancia d'os diferents grupos d'organismos, y permetendo-ie la ulterior explosión d'a biodibersidat.
Educación
A educación (d'o latín "educare", "guiar") puede definir-se como:
Tamién se diz educación a lo resultau d'iste proceso, materializau en a serie d'habilidaz, conoixencias, actituz y valors adquiestas.
A educación ye comunament y formalment dividida en etapas, como preescolar, escuela primaria, escuela secundaria y dimpués o colechio, universidat u magistrado. A metodolochía d'amostranza se denomina pedagochía.
O dreito a la educación ha estau reconoixiu por cualques gubiernos. A livel global, l'articlo 13 d'o Pacto Internacional de Dreitos Economicos, Socials y Culturals de [1966] d'as Nacions Unidas reconoixe o dreito de toda persona a la educación.2 Encara que en a mayoría d'os puestos dica una cierta edat a educación sía obligatoria, a vegadas l'asistencia a la escuela no lo ye, y una minoría d'os pais trigan a escolarización en casa, a vegadas con la aduya d'a tecnolochía educativa electronica moderna (tamién clamau y-earning). A educación puede tener puesto en *contextos formals u informals.
Lynx lynx
O gato cerval europeu (Lynx lynx en clasificación scientifica (Linnaeus, 1758), ye una especie de mamifero carnivoro d'o chenero Lynx, en a familia Felidae y subfamilia Felinae, que tién a suya aria de distribución en Europa y Asia, trobando-se present en Francia, Suiza, Alemanya, Republica Checa, Austria, Eslovenia, Bosnia-Herzegovina, Macedonya d'o Norte, Eslovaquia, Hongría, Rumanía, Polonia, Letonia, Lituania, Estonia, Noruega, Suecia, Finlandia, Belarrusia, Ucraína, Rusia, Turquía, Cheorchia, Azerbaichán, Irán, Cazaquistán, Kirguizistán, Tachiquistán, Turkmenistán, Uzbekistán, Afganistán, Pakistán, India, Nepal, China, Bután y Corea d'o Norte. Ye fácil que dica o sieglo XIX convivise en o Pireneu con o gato cerval iberico (Lynx pardinus).
Alfredo Landa
Alfredo Landa (nombre artistico d'Alfredo Landa Areta), naixito de Pamplona o 3 de marzo de 1933 y muerto en Madrit o 9 d'abril de 2013, estió un actor navarro con una larga carrera cinematografica en o teatro y en o cine espanyol dende zaguerías d'os anyos 1950 y con cuantos premios cinematograficos nacionals u internacionals. O landismo recibe o suyo nombre por él.
D'entre a suya amplisma filmografía, se puet destacar as suyas interpretacions en bellas cintas como Atraco a las tres (1962, José María Forqué), El verdugo (1963, Luis García Berlanga), Los guardiamarinas (1966, Pedro Lazaga), Los que tocan el piano (1967, Javier Aguirre Fernández), Cateto a babor (1970, Ramón Fernández), Manolo la nuit (1973, Mariano Ozores), Los santos inocentes (1984, Mario Camus), La vaquilla (1985, Luis García Berlanga), El bosque animado (1987, José Luis Cuerda) u El oro de Moscú (2003, Jesús Bonilla).
Premios
L'actor Alfredo Landa recibió en 1987 en a 2a edición d'os Premios Goya un Premio Goya a o Millor Actor por a suya interpretación de Malvís / Bandido Fendetestas en a cinta El bosque animado, dirichita por José Luis Cuerda. En 1992, en a 7a edición d'os Premios Goya, tornó a recibir un atro Premio Goya a o Millor Actor por o suyo papel de Bartolomé en a cinta La marrana, que dirichió José Luis Cuerda.
Ermita de Nuestra Sinyora d'os Dolors de Baguena
A ermita de Nuestra Sinyora d'os Dolors de Baguena ye una ermita d'estilo barroco construyída en 1719 que se troba en Baguena (Xiloca, Aragón). .
Valentín Lorén
Valentín Lorén Bustos naixiu de Zaragoza (Provincia de Zaragoza) o 23 d'agosto de 1947, ye un destacau boxiador aragonés hue retirau que competiba en a categoría de peso pluma y super pluma, plegando a estar Campión d'Espanya de Boxeyo de pesos pluma, tamién participó en os Chuegos Olimpicos de Tokio 1964.
Dimpués d'a sanción decidió fer-se boxiador profesional y se trasladó a vivir enta Barcelona, por ixas envueltas uno d'os puestos de concentración de boxeadors aragoneses que quereban boxeyar profesionalment. Principió competindo en a categoría de peso pluma, plegando a disputar lo titol de campión de Espanya en l'anyo 1970 contra o tamién aragonés y l'alavez campeón Luis Aísa. Valentín perdió lo combate y Luis retenió lo titulo d'a categoría.
Dimpués d'ista derrota baixa de peso y prencipia a competir en o peso supergallo, categoría en a que o 17 d'abril de 1971 se proclamó campión d'Espanya, redotando per puntos a o madrilenyo Andrés Martín. Con 27 anyos se retiró d'o boxeyo pa treballar en as instalacions que a interpresa papelera Saica teneba en o Rabal de Zaragoza.
L'Hospitalet de Llobregat
L'Hospitalet de Llobregat (en catalán y oficialment L'Hospitalet de Llobregat; en castellano Hospitalet de Llobregat) ye un municipio catalán situato en o Barcelonés, provincia de Barcelona. La suya población ye de 251.848 habitants (2007), en una superficie de 12,50 km² con una densidat de población de 20.147,84 hab/km².
Andrés Lerín Bayona
Andrés Lerín Bayona, conoixiu esportivament como Lerín, y naixiu de Chaurrieta, Navarra lo 7 d'aviento de 1913 y muerto lo 18 de noviembre de 1998, estió un futbolista espanyol que chugaba de portero y activo en lo fútbol espanyol mientres los anyos 1930 y zaguerias d'os anyos 1940.
Biografía
Fillo d'un carabinero que ye tresladau a Tudela y dimpués a Zaragoza, principia a chugar a fútbol en lo Tudela CF con 13 anyos y contina a suya formación esportiva en categorias inferiors del Escoriaza en Zaragoza mientres treballa de fornero. Con 16 anyos ficha por o CD Espanyol de Zaragoza y gana o Campionato d'Aragón de Segunda División, en istas envueltas iba a o campo de Torrero, a on chugada de portero Jaime Jaumandréu en lo Iberia, de qui yera un gran admirador.
En 1931 ficha por o Zaragoza CD y dimpues d'a fusión con o Iberia pasa a formar parte del nuevo equipo, el Zaragoza Foot-ball Club, an debuta sustituyendo a Julían Osés, fendo una gran actuación y fendo-se con a titularidat. Miembro d'a cheneración de futbolistas d'o Zaragoza conoixida como os Alifantes, con a que puyó ta Primera División y a la quala feba honor con os suyos 1,85 m. y 90 kilos, y la suya seguranza baixo palos blocando as pilotas y dominando l'aria con as suyas salidas.
En l'anyo 1935 yera considerau lo cinqueno millor portero d'Espanya, per dezaga de Zamora, Eizaguirre, Blasco y Urquiaga.
Lerín teneba dos pasions, lo fútbol y la politica, que acaboron per contraponerse, y fer-se inviables chuntas dimpués d'a Guerra Civil. De ideolochía socialista quan plegó 1936 le pilló lo estallido d'a guerra en Hondarribia de vacancias y principió a treballar en una fabrica d'explosivos pa aduyar a lo gubierno republicano espanyol, mientres chugó a lo futbol con o Badalona en o Campeonato de Catalunya y en bella trobada d'a Liga Mediterrania.
En a temporada 1943/44 aconsiguió lo suyo segundo ascenso a Primera División, estando la primera d'o suyo club lo Sporting de Gijón a on chugó dos temporadas, anque teneba ofertas ta continar se fue dica Murcia a chugar en o Murcia CF a on chugó atras dos temporadas y sufrió desagradables incidentes per lo suyo pasau republicano.
Una vegada retirau torna a Zaragoza de masachista encara que nomás qualques temporadas pués en o club prefirioron que fese funcions d'entrenador. Entrenó en categorias inferiors, o filial y un partiu de l'equipo absoluto, a on li ofrioron entrenar mas tiempo pero ell quereba entrenar en as categorias inferiors. Quan yera mas mayor fació labors de delegau dica la suya chubilación, quan o club li le atorgó la insignia d'oro.
Canavelles
Canavelles (en francés Canaveilles) ye una comuna catalana situata en o departamento francés de Pireneus Orientals, o districto de Prada, o cantón d'els Pireneus Catalans y a rechión d'Occitania.
A suya población ye de 49 habitants, en una superficie de 10,95 km².
Cheografia
A localidat de Canavelles ye situata a 932 metros d'altaria sobre o livel d'a mar.
thumb|center|300px|Situación de Canavelles
Demografía
thumb|300px|center|Población 1962-2008
Consello d'a Fabla Aragonesa
thumb|300px|Siede d'o Consello d'a Fabla Aragonesa, Uesca O Consello d'a Fabla Aragonesa (C.F.A.) conoixito popularment como "Consello", ye una asociación cultural naixita en 1976 y reconoixita legalment en 1978. O suyo ambito territorial ye Aragón.
Sierra de Caroch
La sierra de Caroch (sierra de Caroche en castellano), ye un releu de la branca castellana de lo Sistema Iberico y representa la zaguera aliniación montanyosa en lo sud d'este sistema, trobando-se chusto a lo norte de lo Sistema Betico.
Consello d'a Fabla Aragonesa
As fins d'ista asociación son a esfensa, promoción, estudio y espardidura de l'aragonés en toz os suyos aspectos:
Sierra de Caroch
Se situa entre las comarcas de la Val d'Ayora y la Canal de Navarrés (País Valenciano), con una chica representación en la provincia d'Albacet cerca d'Almansa. La superficie d'esta sierra perteneixe principalment a los termins municipals de Cofrentes, Cortes de Pallars, Millars, Bicorp, Quesa, Navarrés, Bolbait, Chella y Anna.
Consello d'a Fabla Aragonesa
Historia, literatura, gramatica, lexico, toponimia, folklore, consideración social y legal, pedagochía, didactica, amostranza, etc., parando especial cuenta en o estudio, protección y desembolique de totas as suyas variants locals y comarcals, as cuals son l'alacet de l'aragonés común u estándard.
Sierra de Caroch
Toponimia
L'oronimo sierra de Caroch ye interpretau por Joan Coromines a partir de CARIUM RUBEUM ("penya roya", "roca roya"). Buena part de la sierra de Caroch ye karstificada y abunda lo suelo royo dito terra rossa u "archila de descalcificación". La radiz *CARIUM ye una parola prerromana hipotetica que se retroba en oronimos de Catalunya (Mont Caro) y mesmo de los Alpes. D'estar cierta esta hipotesis este toponimo presentaría fonetica catalana (en esta luenga s'escribe Caroig), y la forma Caroche que se fa servir actualment sería una castellanización con vocal de refirme. En ambients academicos ye calificada de macizo (Macizo del Carroche/Massís del Carroig)
Consello d'a Fabla Aragonesa
O quefer d'o Consello d'a Fabla Aragonesa se basa en tres prencipios:
Sierra de Caroch
Orografía
Las principals altarias de la sierra son Caroch (1.126 m), la muela de l'Albéitar, la muela de Cortes, la muela de Xalanz y la muela de Bicorp.
Consello d'a Fabla Aragonesa
Dende a suya creyación, o Consello d'a Fabla Aragonesa ha treballato de recio en a dignificación de l'idioma aragonés, contribuindo a creyar un estato d'opinión favorable arredol d'ista chicorrona luenga romanica y espardindo o suyo conoiximiento a traviés de publicacions variatas, como as revistas Fuellas u Luenga e Fablas. Como editorial, baixo la dirección de Francho Nagore, ha publicato un total de 135 libros en aragonés en os zaguers 35 anyos, como  A lueca. A istoria d'una mozeta d'o Semontano (1982) de Chuana Coscujuela, o Vocabulario básico bilingüe aragonés-castellano y castellano-aragonés (1997) de Antonio Martínez Ruiz, u Sobre fonética histórica del aragonés de Jesús Vázquez Obrador (2011).
Sierra de Caroch
Cheomorfolochía
La sierra de Caroch ye una gran plataforma estructural calsinosa formada por una asociación de muelas y releus tabulars de calsineras d'edat cretacia. La erosión fluvial produeita por ríos como lo Xúcar, Escalona, Sellent, Cantaban y Canyoles ha creyau foces y congustros entre ixas muelas.
Consello d'a Fabla Aragonesa
Dende que se creyó en l'anyo 2000 o Consello Asesor de l'Aragonés dintro d'o Consello d'a Fabla Aragonesa, totas as decisions que prene iste organo se publican en Fuellas, ta que a chen las conoixca. Convoca cualques premios literarios: "Ana Abarca de Bolea" de poesía, "Chusé Coarasa" de novela curta, "O Gua" de literatura infantil y chovenil, etc.
O Consello ye miembro de l'Asociación por las Luengas y Culturas Europeyas Menazatas  (ALCEM, antes AIDLCM). Asiste a los suyos congresos y ha organizato en Uesca lo XVIII.º Congreso en chulio de 1997 y lo XXIV.º Congreso en chulio de 2015 en a siede d'a Deputación Provincial de Uesca.
Os organos de gubierno d'o Consello d'a Fabla Aragonesa son l'Asamblea Cheneral de consellers y a Chunta Directiva, que a suya composición y atribucions amaneixen reglatos en as Ordinacions d'o Consello. Os vocals, dende 2015, son siete miembros, mantenindo o criterio de paridat d'entre hombres y mullers, en a Chunta directiva.
Sant Lorent (Cinco Villas)
Sant Lorent ye un lugar aragonés en o municipio de Luna, comarca de Cinco Villas, partiu chudicial d'Exeya d'os Caballers y provincia de Zaragoza.
A suya población ye de 0 habitants (2011).
Ella Fitzgerald
Ella Jane Fitzgerald, naixita de Newport News (Virchinia) o 25 d'abril de 1917 y muerta en Beverly Hills (California) o 15 de chunio de 1996, estió una cantaire y musico (piano) de jazz estausunidense, considerata una d'as prencipals interpretes d'ixe chenero musical, con Billie Holiday y Sarah Vaughan.
San Juan del Monte
San Juan del Monte ye un municipio d'a comunidat autonoma castellanoleyonesa d'a provincia de Burgos, situau en a comarca de Ribera del Duero y partiu chudicial d'Aranda de Duero.
A suya población ye de 149 habitants (2007) en una superficie de 26,50 km², con una densidat de población de 5,62 hab/km².
Cheografía
A localidat de San Juan del Monte ye situada a 840 metros d'altaria sobre lo livel d'a mar, a una distancia de 85 km d'a ciudat de Burgos, a capital d'a suya provincia.
Eutriorchis astur
Eutriorchis astur (en clasificación scientifica (Sharpe, 1875) ) ye una especie d'aus carnuceras d'o chenero Eutriorchis, en a familia Accipitridae, en l'orden d'os Falconiformes y subfamilia Gypaetinae. Ye una especie endemica de Madagascar, estando-ne a sola especie d'o suyo chenero.
Steve Martin
Steve Martin (nombre artistico de Stephen Glenn Martin), naixito de Waco (Texas) o 14 d'agosto de 1945, ye un actor, escritor, guionista, productor cinematografico, musico y compositor estausunidense, activo en o cine estausunidense dende meyatos d'os anyos 1970 y con cuantos premios recibitos mientres as suyas carreras musical y cinematografica.
D'entre a suya filmografía, se puet destacar as cintas Pennies from Heaven (1981, Herbert Ross), All of Me (1984, Carl Reiner), Roxanne (1987, Fred Schepisi), Parenthood (1989, Ron Howard), Father of the Bride (1991, Charles Shyer), Father of the Bride Part II (1995, Charles Shyer), u Cheaper by the Dozen (2003, Shawn Levy).
Puent d'a badía de Sydney
O puent d'a badía de Sydney (en anglés Sydney Harbour Bridge) ye un puent de fierro d'un solo arco ta ferrocarril, vehiclos, becicletas y viandants que une o sud y o norte d'a ciudat de Sydney a traviés d'a badía de Sydney. A espectacular anvista d'o puent, con o puerto y l'edificio d'a Opera de Sydney ye un icono conoixiu arredol d'o mundo tanto d'a ciudat como de toda Australia. Os habitants d'a ciudaz dicen familiarment a o puent o "pencha-ropa", por a suya forma caracteristica.
Baixo a dirección d'o incheniero John Bradfield, d'o Departamento d'Obras Publicas d'o estau de Nueva Galas d'o Sud, o puent fue disenyau y construyiu por a interpresa Dorman Long, de Middlesbrough (Anglaterra). Prencipió a construyir-se o 28 de chulio de 1923 y se remató o 19 de chinero de 1932. Finalment, fue inaugurau o 19 de marzo siguient. Seguntes o Guinness World Records, ye o puent con una luz mas ampla d'o mundo. Tamién ye o cinqueno puent d'arco mas largo d'o mundo, y o puent d'arco de fierro mas alto d'o mundo, con una altaria de 134 metros dende o livel de l'augua. Amás, dica l'anyo 1967 estió a estructura mas alta de Sydney. O paso por o puent suposa o pago d'un peache.
Wim Wenders
D'entre a suya filmografía, se puet destacar as cintas Alice in den Städten (1974, con Rüdiger Vogler, Yella Rottländer y Lisa Kreuzer), Hammett (1982, con Frederic Forrest, Peter Boyle, Marilu Henner y Roy Kinnear), Paris, Texas (1984, con Harry Dean Stanton, Nastassja Kinski y Hunter Carson), Der Himmel über Berlin (1987, con Bruno Ganz, Solveig Dommartin, Otto Sander, Curt Bois y Peter Falk), The End of Violence (1997, con Bill Pullman, Gabriel Byrne, Traci Lind, Rosalind Chao y Andie MacDowell), u The Million Dollar Hotel (2000, con Jeremy Davies, Milla Jovovich, Mel Gibson, Jimmy Smits, Donal Logue, Peter Stormare y Amanda Plummer).
Castiello de Cutanda
O castiello de Cutanda ye un castiello construyíu en o sieglo XII que se troba en Cutanda (Xiloca, Aragón). .
Sant Martí d'Albars
Sant Martí d'Albars (Sant Martí d'Albars en catalán y oficialment, San Martín del Bas en castellano) ye un municipio catalán situato en a comarca de l'Osona y provincia de Barcelona.
A suya población ye de 113 habitants (2009), en una superficie de 14,70 km² con una densidat de población de 7,69 hab/km².
Retascón
Toponimia
Lo toponimo Retascón presenta la radiz tasca, lo sufixo -ón (tascón ye documentau en l'aragonés de Sobrepuerto y d'Ansó), y lo prefixo re-, que refuerza lo signicau intrinseco d'un vocable.
Cheografía
Retascón ye en un racón que han esgarrapau uns barrancos en una plataforma estructural de materials terciarios por la suya versant ueste baixando ta Daroca.
Mugas
Lo suyo termin muga con Villarroya, Nombrevilla, Daroca, Manchons, Langa, Torralbiella y Mainar.
Fiestas
Sant Bertolomeu, tercera semana d'agosto.
Gypaetinae
Gypaetinae ye una subfamilia d'aus carnuceras d'a familia Accipitridae, en l'orden d'os Falconiformes.
Cheneros
En fan parte quatre cheneros:
Glosas Emilianenses
S'escribioron en o sieglo XI, pero encara i ha personas que afirman que datan d'o sieglo anterior. Se consideran o primer testimonio escrito en aragonés y en basco. Manimenos bi ha bel filologo que no admite u no conoixe que ixe texto ye o primer testimonio de l'aragonesa y sigue en a creyencia que ye o primer texto escrito en lengua castellana u espanyola. S'ha de dicir que esto ye debito a una formación dende un punto de vista hispanocentrista, punto de vista que minimiza a presencia y existencia d'o navarro-aragonés y l'astur-leyonés, a lo mesmo tiempo que refirman secesionismos lingüisticos en l'ambito catalanoparlant y galaicoportugués.
O texto d'as Glosas
thumb|left|Detalle d'a Glosa d'a pachina 72, amás ampla d'o codiz. A glosa d'a pachina 72, a mas larga y important, diz isto:
Que en aragonés moderno significa:
A lengua d'as Glosas Emilianenses
As Glosas son escritas en latín, romanz y basco.
Os alacez d'ixa explicación son muito febles, como demostró Heinz Jürgen Wolf en 1996: os rasgos lingüisticos no corresponden a o castellano, ni a o riochán, ni encara a o navarro porque tienen as trazas d'a lengua romanz d'o Pirineu central: l'aragonés actual.
Celtismos en aragonés
miniatura|250px|[[Bronces de Botorrita, sieglo I a. C. escritos en celtibero, una luenga celta que se charró en lo Sistema Iberico y part sud de la depresión d'Ebro pero que no ha orichinau los celtismos bien documentaus en aragonés.]] Los celtismos en aragonés son elementos lingüisticos orichinaus en las luengas celtas. La mes gran part de los celtismos presents en aragonés son palabras d'orichen galo cheneralizadas por lo latín y que no necesariament existioron en las luengas celtas peninsulars como lo celtibero, que si que pueden explicar la toponimia celta de part d'Aragón.
Glosas Emilianenses
A lengua d'as Glosas Emilianenses
S'ha de fer notar que Jürgen Wolf con riochán se referiba a la castellano d'a Riocha medieval bien conoixito y documentato, y con navarro a lo navarro d'os textos baixomeyevals, stándard escrito mas influito por o castellano que lo que s'escribiba en Aragón en a mesma epoca, desvenindo-se que dengún d'os dos reflectaba a morfolochía d'as parlas vivas y iban castellanizando a fonetica. Denguno no ha puesto refusar as ideyas d'iste lingüista alemán, que demostró o que muitos sospeitaban, encara que a sobén se fan amagar os argumentos d'él.