cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Cicerón
Carrera politica
En l'año 51 aC prenió lo cargo de procónsul d'a provincia romana de Sicilia, tornando a Roma en o 50 aC. Aduyó a Pompeyo contra César en a guerra civil, porque le pareixeba mas republicano. Manimenos, en ganar César a zaguera luita en o 48 aC, Cicerón estió que yera una fatería toda oposición, y César li perdonó por o suyo gran prestichio como escritor y pensador. Manimenos, Cicerón dixó tot o treballo politico y nomás escribiba. Vivió a dictadura de César fendose-ne por a Republica, ya que yera un republicano convencito; manimenos, al ser asesinau César en o 44 aC, tornó a la politica y fació tot lo que podió contra l'alumno de César, Marco Antonio, escribindo contra él as suyas famosas Filipicas y incluso fendo pacha con l'afillau de César, Octavio Augusto. Fue asesinau por os seguidors de Marco Antonio en l'anyo 43 aC.
En o "Libro d'o Trasoro" lo nombran como Tulio y tamién en latín orichinal Marcus Tulius Cicero:
La Fraixneda
La Fraixneda (La Freixneda en catalán; La Fresneda en castellano) ye un municipio situato en la comarca de lo Matarranya, en la provincia de Teruel.
Mugas
Lo suyo termin municipal muga con Torrelconte, con Val de Robres, con La Portellada, con Fórnols, con Val Chunquera y con Val d'el Tormo.
Toponimia
La chent de la comarca emplega la forma castellana de lo toponimo, lo toponimo en catalán orichinal, Freixneda, ya no s'emplega. La forma aragonesa Fraxneda yera usual en textos dende 1375 dica 1446, seguntes Antonio Ubieto Arteta, pero amaneix en textos relativos a l'orden de Calatrava muito antes, y s'emplega encara en lo Fogache de 1495. Tamién existen variants medievals sin X, Freyneda y Frayneda.
Apareixe en aragonés en as actas d'as Corz d'Alcanyiz de 1436:
Parla
Lo catalán de La Fraixneda se diferencia de la resta de parlas catalanas de lo Matarranya en l'apichat de la g, j, (que en cuenta de pronunciar-se sonoros como en catalán se pronuncian xordos como en aragonés, dando una tx u ch). Esto puet estar un aragonesismo fonetico: En los lugars de la comarca lis dicen ia rotxetxen les cireres (ia rogegen les cireres en los atros lugars).
Puestos d'intrés
Fa uns sieglos yera un lugar muito rico por l'olio d'oliva. Esto se nota en a gran riqueza monumental, destacando a Casa de la Villa, lo Palacio de lo Marqués de Tosos y la Ilesia. Lo Castiello s'escachó cuan as guerras carlistas. Bi ha un convento dencima una muela cristianizando l'antigo culto pagán solar d'ixe tozal.
Ibón d'el Bom
L'ibón d'el Bom (castellano ibón de Boum) ye un ibón situau en o municipio de Benás.
Se troba en o Parque Natural de Pocetz-Maladeta, baixo a tuca d'el Bom (3.005 m), en a val de Remunye.
Toponimia
O toponimo Bom ye una aferesi, ye decir, a supresión u perduga d'o soniu en posición inicial d'a parola ibón. Asinas iste toponimo sería un pleonasmo u tautotoponimo, significando literalment ibón de l'Ibón.
Muammar Gaddafi
Muammar Gaddafi u Muammar al-Gaddafi, naixito de Sirte (Libia italiana, hue Libia) o 7 de chunio de 1942, y muerto o 20 d'octubre de 2011, estió un militar y politico libio, maximo dirichent d'o país dende l'1 de setiembre de 1969, cuan derrocó a la monarquía d'Idris de Libia, con o cargo de Líder Fraternal y Guía d'a Gran Revolución de Primero de Setiembre d'a Jamahiriya Popular y Socialista Arabe de Libia (President de Libia en termins reals).
Mientres os anyos 1970, anyos 1980 y primerías d'os anyos 1990, o Gubierno d'Estaus Unius consideraba que o suyo rechimen politico teneba vinclos con o terrorismo. En primerías de febrero de 2011, o país conoixió disturbios y luitas, habendo-se-ie estendillato a situación de protestas que se produciba en o mundo d'os países arabes dende primerías d'anyo en Tunicia.
Peishias
Peishias (Peishias en occitán, Peyssies en francés y oficialment) ye una comuna occitana en o departamento francés d'Alta Garona, districto de Muriel, cantón d'Autariba y rechión d'Occitania.
A suya población ye de 364 habitants (1999) en una superficie de 6,37 km², con una densidat de población de 57,14 hab/km².
X Lechislatura d'as Corz d'Aragón
A X Lechislatura d'as Corz d'Aragón prencipió o 20 de chunio de 2019 cuan, dimpués d'a celebración d'as eleccions a Corz d'Aragón, se constituyoron as Corz d'Aragón, y remató o 23 de chunio de 2023, con a disolución d'as mesmas. Le precedió a IX Lechislatura y le succedió a XI Lechislatura.
En ista lechislatura, estió president d'a Deputación Cheneral d'Aragón Javier Lambán Montañés (PSOE-Aragón) en un gubierno de coalición chunto a Podemos, PAR y CHA. O president d'as Corz d'Aragón estió José Javier Sada Beltrán (PSOE-Aragón).
Resultau electoral
En as eleccions a Corz d'Aragón de 2019, celebradas o domingo 26 de mayo, o Partido de los Socialistas de Aragón ganó as eleccions, quedando el Partido Popular de Aragón en segundo puesto, Ciudadanos en tercer puesto, Podemos-Equo en cuarto puesto, Chunta Aragonesista en cinqueno puesto, Vox en seiseno puesto, o Partido Aragonés en seteno puesto y Ezquierda Unida d'Aragón en ueiteno puesto. O dato más destacable d'a chornada electoral estió a irrupción de Vox con 3 deputaus. Asinas, os resultaus en as eleccions fuoron os siguients:
Investidura
En a sesión d'investidura feita o 31 de chulio de 2019, salió eslechiu como president d'o Gubierno d'Aragón o candidato d'o PSOE-Aragón con os votos a favor d'o suyo partiu y o refirme de Podemos-Equo, Chunta Aragonesista, o Partido Aragonés y Ezquierda Unida d'Aragón y con os votos en contra d'o Partido Popular, Ciudadanos y Vox.
Senadors designaus por as Corz
Os senadors designaus por as Corz d'Aragón en ista lechislatura estioron :
María Isabel Falcón Pérez
María Isabel Falcón Pérez, naixita de Zaragoza en agosto de 1936 y muerta en o mesmo puesto o 10 de chulio de 2017 fue una historiadora especializada en historia medieval d'a Universidat de Zaragoza.
Biografía
Se licenció en Filosofía y Letras per a universidat de Zaragoza en 1967 con a especialidat d'historia medieval. Dende 1981 dica 2006 estió profesora d'historia medieval en a Facultat de Filosofía y Letras. En 1993 se convirtió en academica d'a Reyal Academia d'a Historia.
Arbast
Arbast (Arbast en occitán, Arbas en francés y oficialment) ye una comuna occitana en o departamento francés d'Alta Garona, districto de Sent Gaudenç, cantón de Banyeras de Luixón y rechión d'Occitania.
A suya población ye de 241 habitants (2006) en una superficie de 7,32 km², con una densidat de población de 32,92 hab/km².
Xacariella
Xacariella (Xacarella en catalán, Jacarilla en castellano) ye un municipio de la provincia d'Alicant, situato en la comarca de la Vega Baixa d'a Segura. La suya población ye de 2100 habitants (2010), en una superficie de 12,2 km² y una densidat de población de 172,13 hab/km².
Toponimia
Seguntes lo filologo basco-iberista actual Román del Cerro la parola Sakarisker de lo Plomo d'Alcoi corresponde a lo medieval Xacariella por gran pareixito fonetico y significaría puesto on remata lo río d'arena, referindo-se con río d'arena a l'actual Segura. Manimenos en la Edat Meya Xacariella se menciona chunto con Xacara, por lo que lo primer toponimo s'orichinó con un diminutivo a partir de lo segundo como Paniello a partir de Pano y Santolarieta a partir de Santolaria.
En lo Llibre del Repartiment d'Oriola lo podemos veyer escrito como Zacarella, Sacariella, Xacarriella, Xacarella y Xaquarella.
Mugas
200px|thumb|left|Lo termin de respecto a los atros municipios de lo Baixo Segura Lo termin municipal de Xacariella ye rodeyato cuasi de tot por lo d'Oriuela, de fueras d'una part a lo nord-este on ye la muga con Benejússer y una part a l'ueste, on muga con un chicot enclau de Bigastre.
Edward Moss
Edward Moss, naixito de Los Angeles (California) l'11 de chulio 1977, ye un actor y cantaire estausunidense.
Usini
A suya población ye de 4.151 habitants (2008) en una superficie de 30,68 km², con una densidat de población de 135,29 hab/km².
Cheografía
A localidat d'Usini ye situata a 200 metros d'altaria sobre o livel d'a mar.
San Sebastiano ô Vesuvio
San Sebastiano ô Vesuvio (San Sebastiano ô Vesuvio en napolitán, San Sebastiano al Vesuvio en italiano y oficialment) ye una localidat y comuna italiana d'a rechión de Campania, en a provincia de Nápols. D'antis mas, fació parte de l'antigo reino de Nápols y d'a Corona d'Aragón y dimpués d'o reino d'as Dos Sicilias antes d'a suya incorporación enta o reino d'Italia.
A suya población ye de 9.561 habitants (2010), en una superficie de 2,60 km², con una densidat de población de 3.677,31 hab/km².
Cheografía
A localidat de San Sebastiano ô Vesuvio se troba situata a 175 metros d'altaria sobre o livel d'a mar.
O suyo termin municipal muga con as comunas de Cercola, Ercolano, Massa di Somma, Nápols y San Giorgio a Cremano.
A. E. van Vogt
A. E. van Vogt (Alfred Elton van Vogt), naixito de Gretna (Manitoba, Canadá) o 26 d'abril de 1912 y muerto en Los Ángeles (California, Estaus Unius) o 26 de chinero de 2000, estió un escritor canadiense de ciencia ficción.
Maurevila
A suya población ye de 266 habitants (1999) en una superficie de 9,90 km², con una densidat de población de 26,87 hab/km².
O Pueyo d'Araguás
O Pueyo d'Araguás (El Pueyo de Araguás en castellano) ye un municipio aragonés d'a provincia de Uesca y comarca de Sobrarbe.
A suya población ye de habitants en una superficie de 61,78 km² y una densidat de población de 0 hab/km².
Cheografía
O Puyo d'Araguás se troba situau a 697 metros d'altaria sobre o ran d'a mar, a una distancia de 121 km d'a ciudat de Uesca, a capital d'a suya provincia.
Ye un municipio que brinca d'entre a valle d'a Cinca y a valle d'a Fueva, en a parte mes alta d'a cual bi tien as extensions d'o Baixo Penyas, bel lugar d'o cual pertenixen a o suyo achuntamiento. O suyo termin municipal sigue alto u baixo a muga que debuixa a Cinca per l'ueste, tenindo-be buegas con l'Aínsa-Sobrarbe (a man d'o bario de Sudiera d'a mesma villa de l'Aínsa que bi plega en o canto sud-ueste), con A Buerda mientres 3 u 4 km per l'ueste, con Puertolas per o nort-ueste, y con A Espunya tammién per o norte, en una linia recta que a priesas s'enfila per as gleras d'a Penya Montanyesa y tota a crestera d'a Sierra Ferrera que ye la muga natural d'entre es dos municipios. Per alto d'A Espelunca a muga d'o municipio baixa seguindo a linia que marcan a Penya Madrid (1982 m, punta d'a Sierra Ferrera), a lenera d'a mesma ermita y o Tozal d'A Muera (1037 m) ent'a fondalada d'A Fueva, cortiando per meyas d'o Barranco d'o Plano (mesmo que baixa enta Arro), ta enfilar-se dimpués t'alto per as faixas d'Almozaras d'a sierra d'Arro que la han de portar enta A Pardina d'O Soto per a on que alto u baixo fa a linia dica l'Aínsa. A muga mes lierga ye, per ixo, a que tien con o municipio d'A Fueva.
O nuclio urbán
thumb|200px|left|Una arcada sobre a carrera central d'O Pueyo. O nuclio d'O Pueyo ha conservato dica os nuestros días a fesionomía regular d'un lugar sobrarbenco de fa sieglos, con prou casas tradicionals y sin de nuevas construccions, y encara prou una estructura de lugar aversato enta una sola carrera central a on que se-bi ubren as puertas d'as viviendas, mientres que per as fronteras d'a zaga no bi heba mes que puertas d'os patios u talment corrals y bordas.
Esta estructura urbanistica permetiba de defender o lugar con prou mes trazas, deixando-ne o final d'a carrera ubierto per o sud anque enchascato d'entre casas de manera que estás posible trangar-lo con una barana u puerta, y con a dentrata prencipal per baixo d'a ilesia, que con a torre plena d'aspilleras, constituyeba l'edificio mes fácil d'esfensar y asinas un bastión en a puerta d'o lugar. Os enchaques d'ixa manera de construir han remaso dica os nuestros días en a memoria oral d'os pobladors mes ancianos d'a comarca, beluns en dicen que yera "ta defender-se en tiempos de Napoleón", altros "ta cuan veniban os franceses". Probablement, os oríchens d'ixa traza constructiva son mes antigos que no a guerra contra Napoleón, y caldría millor de mirar-los d'entre es conflictos hispano-franceses d'o sieglo XVI, que condicionoron de manera efectiva a fisionomía de tantos lugars montanyeses.
Una d'as casas d'o lugar ye Casa Coronas, a mes antiga conoixita en Sobrarbe, alzata en o 1549.
A ilesia
thumb|dreita|200px|A [[ilesia d'a Santa Cruz d'o Pueyo d'Araguás.]] A ilesia d'O Pueyo tien calendata a suya construcción en o sieglo XVI, o sieglo que, chunto con o XII, estió a epoca d'a construcción d'os mes numbrosos edificios de Sobrarbe. A ilesia ye consagrata t'a Santa Cruz, d'estilo simplero, mes que construita con una vuelta interior ye una d'as ilesias mes simples d'a comarca. Tién, como altras edificacions relichiosas d'a comarca, aspilleras defensoras en a frontera suya, y as manieras constructivas con as cuals s'alzó son transicionals d'o gotico aragonés ent'o renaixentismo.
A mes singular d'as caracteristicas d'este edificio no ye si que a presencia d'un esconchurador a l'alto de tot d'o campanar, per cuentas de puesto en o suelo como a o mes gran numbro d'ilesias pirenencas que ne tienen.
A ilesia d'O Pueyo, como totas as d'o suyo municipio, pendeban d'antes mes d'o sinyorato de Sant Veturián d'Asán, o monesterio mes poderoso de Sobrarbe y de Ribagorza, que con O Pueyo achuntaba baixo d'as suyas posesions mes d'una cincuentena de lugars d'as dos comarcas, de Socastiello enta Chía.
Talaya
300px|thumb|Talaya de la Encantada, una torre situada en [[Huéscar (Granada) construita en lo periodo nazarín.]] Una talaya ye una torraza situada a cierta altaria que permite de fer observacions militars y vichilancia arredol dende un puesto alto y seguro.
Las talayas yeran caracteristicas de las mugas d'Al-Andalus, incluyida la "Marca Superior" (val d'Ebro) en tiempos de la reconquiesta. En algarabía existió una denominación qubba pa las torres cilindricas chicas que cayó en desuso por la cheneralización de la palabra aṭṭaláya‘, que deriva de l'arabe clasico al talayic. En la muga que s'establió por lo Pacto de Chaén (1246) entre la Corona de Castilla y lo Reino Nazarín de Granada bi heba un important sistema de talayas.
Talayas en Aragón
Lo concepto entró en las luengas iberorromanicas como l'aragonés con las formas talaya u atalaya, y mesmo en basco (talaia). Dimpués de la reconquiesta navarro-aragonesa de la val d'Ebro y Sistema Iberico la palabra talaya permaneixió como formant en bel toponimo, y prenió tamién un significau oronimico secundario.
Alcaná
Alcaná (en catalán El Canar) ye un lugar aragonés en a comarca de Litera pertenexient a o municipio de Peralta y Calasanz.
Ibonet de Lliterola
L'ibonet de Lliterola ye un chicot ibón situau en o municipio de Benás, en o Parque Natural de Pocetz-Maladeta.
Se troba en a vall de Lliterola, baixo o pico Perdigueret (2.808 m).
Douglas MacArthur
Douglas MacArthur, naixito de Little Rock (Arkansas) o 26 de chinero de 1880 y muerto o 5 d'abril de 1964 en Washington, DC, estió un militar estausunidense que partecipó con l'Exercito estausunidense en as prencipals guerras d'o suyo país mientres o sieglo XX dica la suya muerte, dende as intervencions estausunidenses en Mexico mientres la Revolución mexicana dica la Guerra de Corea, encluyindo-ie a Primera Guerra Mundial y a Segunda Guerra Mundial. En ista zaguera, MacArthur esdevenió uno d'os prencipals chefes militars d'os Aliatos en o Teatro d'operacions d'o Pacifico.
Ibón Lechal de Lliterola
L'ibón Lechal de Lliterola ye un ibón situau en o municipio de Benás, en o Parque Natural de Pocetz-Maladeta, baixo a tuca de Lliterola (3.097 m).
Jeff Foxworthy
Jeff Foxworthy (nombre artistico de Jeffrey Marshall Foxworthy), naixito de Atlanta (Estato de Cheorchia) o 6 de setiembre de 1958, ye un actor de voz y actor estausunidense.
Ibón Lechal de Lliterola
Ye orichinau por o retacule d'o glaciar de Lliterola y prene o suyo nombre d'a color d'as suyas auguas, blanca como a leit.
Meninchitis
thumb|300px|Nino con meninchitis.
A inflamación puede estar causada per una infección con virus, bacterias u atros microorganismos. As causas no infecciosas incluyen cancer, hemorrachia subaracnoidea, malotía inflamatoria cronica (sarcoidosi) y bells farmacos. A meninchitis puede meter en periglo la vida a resultas d'a proximidat d'a inflamación a lo celebro y lo miollo espinal; per tanto, l'afección se clasifica como una emerchencia medica. Una punción lumbar, en a quala se fica una agulla en a canal espinal pa replegar una amuestra de liquido cefalorraquidio (LCR), puede diagnosticar u excluyir a meninchitis.
Qualques formas de meninchitis se pueden aprevenir per meyo d'a immunización con vacunas. Tamién fa buena honra administrar antibioticos a personas con exposición significativa a bells tipos de meninchitis. O primer tractamiento en a meninchitis aguda consiste en administrar a escape antibioticos y, bella vegada, medecinas antivirals. Os corticosteroides tamién se pueden fer servir pa aprevenir as complicacions d'a inflamación excesiva. A meninchitis puede tener conseqüencias grieus a luengo plazo, como xordera, mal d'alferecías, hidrocefalia u deficiencias cognitivas, especialment si no se tracta rapidament.
En 2019, a meninchitis prevaleixeba en arredol de 7,7 millons de personas en tot o mundo. Isto resultó en 236.000 muertes, per debaixo d'as 433.000 muertes de 1990. Con o tractamiento adequau, o risgo de muerte en a meninchitis bacteriana ye inferior a lo 15 %. Os brots de meninchitis bacteriana ocurren entre aviento y chunio de cada anyo en un aria de l'Africa subsahariana conoixida como lo cinto d'a meninchitis. Tamién pueden ocurrir brots mas chicotz en atras arias d'o mundo.
Amnesia
L' amnesia ye un deficit en a memoria causau per una malotía cerebral u un danyo cerebral, pero tamién puede estar causau temporalment per l'emplego de cuantos sedants y drogas hipnoticas. A memoria puede perder-se total u parcialment a resultas d'a magnitut d'o mal causau. I hai dos tipos prencipals d'amnesia: amnesia retrograda y amnesia anterograda. L'amnesia retrograda ye la incapacidat de recuperar información que s'adquirió antis d'una calendata determinada, per un regular a calendata d'un accident u una operación. En qualques casos, a perda de memoria puede extender-se decenios dezaga, mientres que en atros, a persona puede perder nomás uns poquetz meses de memoria. L'amnesia anterograda ye la incapacidat de transferir nueva información de l'almagazenamiento a curto plazo a l'almagazenamiento a luengo plazo. As personas con amnesia anterograda no pueden fer memoria de cosetas mientres largos periodos de tiempo. Istos dos tipos no son mutuament excloents; toz dos pueden ocurrir de vez.
Mallal
thumb|right|250px|Trilla manual d'o [[trigo con mallals.]] O mallal (d'o latín <MALLEU, «martiello» u «mallo») ye una ferramienta agricola que s'emplega ta trillar os cerials de forma manual, por medio de golpes directament sobre a pallata, pa crebar as espigas y fer-ne cayer os grans.
Consiste en un tocho de madera dura, que fa la función de bater contra o suelo, chuníu en o extrimo d'un astil de largaria variable (que ye por aon s'agarra) con una balda de cadena u belatra forma semellant de chugadero, con a finalidat de multiplicar a inercia que pilla o tocho enantes de tocar tierra quan l'usuario secude l'astil. L'acción de trillar con o mallal recibe o nombre de «remallar», lo mesmo que a de picar con un mallo.
Łobez
thumb|250px| Situación de Łobez en Polonia.
Łobez ye una ciudat polaca situata en a rechión de Pomerania (Voivodato de Pomerania Occidental), amán d'o  río Rega, a 60 km d'a Mar Baltica.
Tién una población de 10.409 habitants en o 2015 en una superficie de 12,84 km².
Gérard de Nerval
Gérard de Nerval, pseudonimo de Gérard Labrunie, naixito de París (Primer Imperio francés) o 22 de mayo de 1808 y muerto tamién en París (Segundo Imperio francés) o 26 de chinero de 1855, estió un escritor y poeta francés d'o Romanticismo.
Uncastiello
Uncastiello (Uncastillo en castellano) ye un municipio aragonés d'a provincia de Zaragoza situato en a comarca de Cinco Villas. A suya población ye de 814 habitants (2008) en una superficie de 230,60 km² y una densidat de población de 3,68 hab/km².
Fa parte d'o partiu chudicial d'Exeya d'os Caballers, y eclesiasticament, de l'arcipestrau d'a val d'Onsella (ye a suya capital), perteneixent a la diocesi de Chaca dende 1785 (dica ixa calendata perteneixeba dreitament a l'archidiocesi de Pamplona).
Chunto con as localidaz de Sos d'o Rei Catolico, Exeya d'os Caballers, Sadaba y Taust, ye una d'as villas que dan o suyo nombre a la comarca de Cinco Villas.
En 1966, declaroron Uncastiello Conchunto Historico-Artistico, por a importancia d'os suyos molimentos romanicos, d'os mas importants d'Aragón.
Cheografía
A localidat d'Uncastiello se troba situata a 601 metros d'altaria dencima d'o ran d'a mar, a una distancia de 115 km d'a ciudat de Zaragoza, a capital d'a suya provincia y d'Aragón.
O termin municipal d'Uncastiello muga a lo norte con os termins de Sos d'o Rei Catolico, Petiella d'Aragón, Isuerre y Lobera d'Onsella; a l'este con Luesia y Biota; a lo sud con os de Biota, Layana y Sadaba; y a l'ueste con Sadaba, Castiliscar y Sos d'o Rei Catolico. Totas istas localidaz fan parte d'a comarca de Cinco Villas, fueras de Petiella d'Aragón, que ye un enclau de Navarra en territorio aragonés, chunto con a suya dependencia d'os Bastans.
En o casco viello d'Uncastiello, a os piez de Penya Ayllón, en do ye o castiello d'Uncastiello, confluye o río Riguel, que proviene d'o norte, d'a sierra de Santo Domingo, con o suyo afluent, o río Cadena (creixito con o barranco d'as Anas) que provién tamién d'a mesma sierra, a mán d'o termin municipal de Petiella d'Aragón. Dimpués, o Riguel sigue o suyo camín ta o sud, ta Layana y Sadaba, para dimpués encarar ta las Bardenas d'Aragón y o río Arba, ya a mán d'Exeya d'os Caballers.
Sindembargo, una parte d'o termin municipal d'Uncastiello, en o sector d'o castiello de Sibirana, a o canto de Luesia y de Petiella d'Aragón, desemboca dreitament en o río Arba (en a suya branca clamata Arba de Luesia), por meyo d'o barranco de Sibirana. Atra parte d'o termin d'Uncastiello, en o sector d'os Ramblars, en a muga con o lugar de Malpica d'Arba (termin municipal de Biota) ye tamién tributaria de l'Arba.
O termin municipal d'Uncastiello ye montanyoso, mas que mas a parte norte, en a suya muga con Petiella d'Aragón, en a sierra de Santo Domingo, en do bi son os monts Selva (1.159 m) y Cruz (1.132); u en a suya muga con Luesia, con l'Alto de Banyón (1.130 m). Tamién bi ye o monte de Fayanars (1.128 m), en a muga d'Uncastiello con Lobera d'Onsella y Luesia.
Luengas y parlas
A luenga actual d'Uncastiello ye o castellano d'Aragón, con substrato aragonés. O lexico d'intrés etnografico d'Uncastiello se conoix relativament bien por figurar esta localidat en l'ALEANR, con a sigla Z 101.
André Messager
André Messager, naixito de Montluçon (Alier) o 30 d'aviento de 1853 y muerto en París o 24 de febrero de 1929, estió un compositor y director d'orquesta francés.
Uncastiello
Historia
right|thumb|300px|L'[[acueducto romano que levaba l'augua ta os Banyals dende o río Arba de Luesia, en a Fuent d'o Diaple, debaixo de Malpica d'Arba.]] Encara que no se conoix a existencia d'o lugar dica a reconquiesta d'o territorio a principios d'o sieglo X por os navarros, ye fácil que en o lugar bi hese población dende muit antigo, por os repuis trobatos en os chacimientos arqueolochicos d'o suyo termin municipal. Destaca a presencia de chacimientos d'epoca de l'Imperio Romano.
André Messager
A suya obra estió a composición de ballets, operetas y operas, y estió Director d'a Opera Nacional de París dende 1908 dica 1914.
Uncastiello
Historia
Antiparte, dimpués d'a suya conquiesta y d'adhibir-se a o primitivo reino d'Aragón, Uncastiello esdevenió a principal localidat habitata d'a redolada, mesmo dimpués d'a conquiesta de Sadaba u Exeya d'os Caballers, tenendo mesmo una d'as mas antigas Universidatz d'Aragón, que financió o bispe Pedro del Frago Garcés, que yera naixito d'o lugar.
Prehistoria
Conoixemos pocos datos sobre a prehistoria d'Uncastiello, pero sí sabemos que o suyo territorio fació parte d'o territorio que ocuporon os suessetans antis d'a plegata d'os romanos. Os suessetans yeran un pueblo celta, enfrentato con os Iaccetans y os bascons, y los romanos los redotoron en o 179 aC, con a destrucción d'a suya capital, Corbio, por os romanos de Terencio Barón.
Dominio romano
En un primer momento, os romanos cedioron o territorio suessetán a os suyos aliatos, os bascons, pero dimpués l'almenistroron dreitament.
En istos primers intes d'o dominio romano, ye posible a presencia en a redolada d'Uncastiello de militars d'a Lechión romana, en razón d'a situación cheoestratechica d'a localidat.
Tamién amanato a Layana, pero en o termin d'Uncastiello, se troba o conchunto arqueolochico d'os Banyals, compuesto por una antiga ciudat prerromana (bels autors afirman que ye l'antiga Corbio), unas tiermas, una villa romana y una ermita d'o sieglo XVIII construita dreitament sobre as enrunas romanas: l'ermita de Nuestra Sinyora d'os Banyals. Cerca d'o conchunto se troba una serie de pilars de l'acueducto que portaba l'augua ta os Banyals dende o río Arba, en a Fuent d'o Diaple, en Malpica d'Arba, en trabesando lo Pui Foradau.
Edat Meya
right|thumb|300px|Anvista d'o [[castiello de Sibirana.]] Fácil que a redolada d'Uncastiello fese parte d'os dominios d'a familia d'os Banu Qasi, una familia arabe d'orichen muladí, descencient d'un comes Casius convertito ta o Islam.
A principios d'o sieglo X, o reino de Navarra conquerió a linia d'a sierra de Santo Domingo, y bi construyó bellas fortalezas, entre as que bi yeran as de Biel, Luesia, Uncastiello, Sibirana, Petiella, Royta u Nabardún, ta protección d'os camíns ta l'interior d'o reino d'Aragón, en a val d'Onsella y a val d'o río Aragón.
Sancho Remíriz, rei de Navarra y d'Aragón, ordenó a construcción d'un castiello en Penya Ayllón, baixo o que naixió un poblato, que yera en mesma Penya Ayllón, en o sector sud d'a Penya, y no pas en a plana de chos o castiello en que ye hue a villa. O castiello refuerza as esfensas naturals d'a penya, fendo obras ta millorar as suyas posibilidaz d'esfensa. Allora ya bi ha referencias escritas de variants latinizatas d'o toponimo actual pa clamar a lo castiello y o poblato: Unius Castri, Uncastellum u d'atros. Agustín Ubieto Arteta charra d'os nomes de: Unicastello, Un castello, Uno castello, Uno Kastello, Unu Castello, Kastella, Uno castro, Unicastro, Uncastello y Uncastillo, estando a suya primer cita a cuaternada en 921, en o Cartulario de Sant Chuan d'a Penya, en a suya propia edición de 1962, en Valencia.
O castiello heba una gran importancia militar mientres a Reconquiesta, como plaza fuerte debant d'as fortalezas musulmanas de Sadaba, Biota y Exeya y a torre de Malpica d'Arba, importancia que perdió con a reconquiesta d'istas localidaz a principios d'o sieglo XII. Pero mientres os reinatos de Sancho Garcés III de Navarra y Remiro I d'Aragón se establioron as bases d'o creiximiento posterior d'a villa.
Sindembargo, mantenió o suyo potencial economico, manifestau en as suyas seis ilesias romanicas d'o sieglo XII, que contrimuestran a suya importancia y tamién o numero d'habitadors d'a villa en ixas envueltas.
Seguntes Marisa Melero Moneo, en Uncastiello bi habió un important taller d'escultura activo a meyatos d'o sieglo XII, formato por escultors provinents d'a Gascunya. Os mesmos escultors treballoron en as ilesias de Santa María a Reyal de Sangüesa y Sant Martín d'Unch, totas d'a diocesi de Pamplona.
En 1136, dimpués d'a muerte de Gastón IV, Talesa refirmó a García Remíriz de Navarra debant Remiro II o Monche, y este s'apoderó d'Uncastiello.
O 25 d'agosto de 1363 o conte Alifonso IV de Ribagorza churó homenache a o rei Carlos II de Navarra en presencia d'o rei Pero IV d'Aragón, en a capiella d'o castiello d'Uncastiello que ixe mesmo día heba consagrato Chuan Fonts, capellán reyal.
Renaixencia
right|thumb|300px|Edificio d'a [[Casa d'a Villa d'Uncastiello|Casa d'a Villa, d'estilo renaixentista.]] En o sieglo XVI, en o periodo historico d'a Renaixencia, Uncastiello i habió atro periodo d'explendor, manifestato en a costrucción de nuevos edificios d'estilo renaixentista, como l'edificio d'a Casa d'a Villa, con a suya esplendorosa portalada.
En 1543 se fundó o Estudio d'Artes d'Uncastiello, que en a suya epoca compitió con o d'a ciudat d'Uesca.
Economía
A economía d'Uncastiello ye principalment basata en l'agricultura y a ganadería (especialment de uellas). Sindembargo, modernament apareixió una industria chicota, basata en a transformación d'os productos agrarios. Tamién ye un important centro turistico en a comarca, por o suyo arte romanico.
Demografía
Datos demograficos d'Uncastiello dende 1842 dica 2007:
Molimentos
right|thumb|300px|[[Torre d'o castiello d'Uncastiello, en Penya Ayllón.]] right|thumb|300px|[[Modillón d'a ilesia de Sant Lorient, obra d'o taller d'o clamato mayestro d'Agüero u mayestro de Sant Chuan d'a Penya.]] right|thumb|300px|Detalle d'a portalada d'a ilesia de [[Santa María d'Uncastiello|Santa María, una d'as primeras obras d'o clamato mayestro d'Agüero u mayestro de Sant Chuan d'a Penya''.]]
Sofiya
Sofiya (en cirilico София), con una población de 1 376 742 habitants (2006) ye a capital y ciudat más gran d'a Republica de Bulgaria. Ye situada en l'ueste d'o país a los pietz d'o mont Vitosha. Ye o centro administrativo y cultural d'o país.
Toponimia
Orichinalment yera una localidat tracia dita Serdica u Sardica. L'emperador Trachán la rebaptizó como Ulpia Serdica. En l'Alta Edat Meya os eslaus la denominaban Triaditsa u Sredets, denominación que duró dica o sieglo XIX coexistindo con a denominación griega de Sofía (sabiduría), que talment exista dende o sieglo XIV. A denominación clasica Serdica present orichinalment en griego ye a que se troba en o "Libro de los Emperadors":
Historia
En 809 Crumo, khan d'os protobulgaros conquiere la ciudad, adhibindo-la a lo Primer Imperio Bulgaro.
Frisón oriental
O frisón oriental, frisio oriental u frisón de Saterland (en frisón Seeltersk) ye a zaguera variedat oriental de l'idioma frisón existent en l'actualidat. Ye muit relacionada con as atras luengas frisonas: o frisón septentrional, que igual que o frisón de Saterland se charra en Alemanya, y o frisón occidental, que ye parlau en os Países Baixos.
Antigo frisón oriental y decadencia
L'antigo frisón oriental yera charrau en a Frisia Oriental (Ostfriesland), una rechión situada entre o río Lauwers en os Países Baixos y o río Weser en Alemanya. L'aria incluyiba tamién dos chicotz districtos situaus en o cantón oriental d'o Weser, as rechions de Wursten y Würden. L'antigo frisón oriental podeba dividir-se en dos grupos dialectals: frisón de Weser a l'este y frisón d'Ems a l'ueste. Dende l'anyo 1500 entadebán, l'antigo frisón oriental prencipió a desapareixer debant d'a presencia d'os dialectos baixo alemans d'a redolada y en l'actualidat ye desapareixiu de tot.
A metat d'o sieglo XVII, o frisón d'Ems heba desapareixiu quasi de tot. O frisón de Weser, en a suya mayor parti, tampoco no duró guaire tiempo mas, y ye arredol de l'anyo 1700 quan desapareixe, encara que bi ha rechistros que dicen que yera charrau en a rechión de Wursten, a l'este d'o río Weser, en 1723. Encara remaniba isolau en a isla de Wangerooge, a on en 1953 murió o zaguer fablant d'iste dialecto. Actualment l'antigo frisón oriental ye una luenga que ya no se charra aintro d'as mugas historicas de Frisia Oriental; encara que muitos habitants d'ista rechión encara se consideran a sí mesmos frisons, decindose ells mesmos Freesk en o suyo dialecto baixo alemán. En o dialecto d'ista zona, dito en alemán Ostfriesisch, encara bi ha un important substrato frisón a tamas d'a fuerte chermanización.
Frisón de Saterland
O zaguer repui sobrevivient d'o frisón oriental ye un subdialecto d'o frisón d'Ems dito frisón de Saterland (o suyo nombre nativo ye Seeltersk) que ye parlau en a rechión de Saterland, en l'antigo Estau d'Oldenburg, a o sud d'a primitiva Frisia Oriental. Saterland (Seelterlound en a variedat local), que se creye que fue colonizau por os frisons provenients de Frisia Oriental en o ieglo XI, yera mientres muito tiempo rodiau por tremedals. Isto, chunto a o feito de que o frisón de Saterland siempre hese teniu un estatus superior a o baixo alemán ta os habitants d'a zona, ha feito que a luenga s'haiga conservau mientres os sieglos.
Atro factor important podría estar que dimpués d'a Guerra d'os Trenta Anyos, Saterland se conviertió en parti d'o arcebispau de Münster. Asinas, tornó a la Ilesia Catolica, estando una isla entre a prencipal parti protestant de Frisia Oriental dende 1630, lo que fació que no se celebrasen dende alavez vodas con atras chents d'o norte.
Fablants
En l'actualidat as estimacions sobre o numero de fablants d'a luenga varian prou. O frisión de Saterland ye parlau alto u baixo por 2.250 personas d'as 10.000 que viven en ista rechión. S'estima que 2.000 personas charran a luenga, d'as qualas una mica menos d'a metat son fablants patrimonials. A gran mayoría de fablants perteneixen a las cheneracions mas mayors; por o que o frisón de Saterland ye una luenga muit menazada. Manimenos ye posible que en o esdevenidero no s'amorte de tot, ya que bells estudios suchieren que ye creixindo o numero de parlants entre as cheneracions mas chovens, mesmo entre os ninons, en a rechión de Saterland.
Estatus
O gubierno alemán no ha adedicau guaires recursos en a conservación d'o frisón de Saterland. A mayoría d'o treballo feito ta guaranziar a supervivencia d'ista luenga ha estau feita por a Seelter Buund ("Alianza de Saterland"). Chunto a o frisón septentrional y atras cinco luengas, o frisón de Saterland fue incluyiu por o gubierno d'Alemanya en a Parti III d'a Carta Europea d'as Luengas Rechionals u Minoritarias en l'anyo 1998. Dende arredol de 1800, o frisón de Saterland ha estau un gran atractivo ta un creixient numero de lingüistas. Mientres o zaguer sieglo s'ha desenvolicau una chicota literatura arredol d'a luenga, asinas por eixemplo o Nuevo Testamento d'a Biblia fue traduciu a ista luenga.
Carlos Mencia
Carlos Mencia (nombre artistico de Ned Arnel Mencía), naixito de San Pedro Sula (Honduras) o 22 d'octubre de 1967, ye un comediant, actor, y escritor estausunidense d'orichen hondurenyo.
Arsac
Arsac (Arzacq-Arraziguet en francés) ye una comuna biarnesa situada en o departamento d'os Pireneus Atlanticos, en a rechión de Nueva Aquitania.
Toponimia
Gerhard Rohlfs interpreta que se remonta a l'antroponimo romano Arcius con a terminación -ac.
Ibón de la Tartera de Perramó
L'ibón de la Tartera de Perramó (en catalán estany de la Tartera de Perramó) ye un ibón pirenenco situau en o municipio de Benás, Ribagorza.
Se troba en a val de Perramó, baixo l'Agulla de Perramó (2.554 m).
Toponimia
Recibe o suyo nombre d'as tarteras, acumulación de piedras anglosas resultants d'a chelifracción.
David Villa
David Villa Sánchez ye un futbolista asturiano naixito de Tiuya, en o concello de Llangréu (Asturias), o 3 d'aviento de 1981. En l'actualidat chuga de debantero en o Melbourne City Football Club, cedito por o club estausunidense New York City Football Club.
En as temporadas 2003-2004 y 2004-2005 chugó con o Real Zaragoza, marcando 31 gols.
Refirme a l'asturiano
En 2008, Villa refirmó a campanya Doi la cara pola oficialidá, por o reconoiximiento de l'asturiano como luenga oficial d'Asturias.
thumb|220px|center|Villa refirmando a campanya Doi la cara pola oficialidá
Charles Lane
Charles Lane, nombre artistico de Charles Gerstle Levison, naixito de San Francisco (California, Estaus Unius) o 26 de chinero de 1905 y muerto en Santa Monica (California, Estaus Unius) o 9 de chulio de 2007, estió un actor estausunidense, activo en o cine estausunidense dende primerías d'os anyos 1930.
Rumanía
Organización territorial
Rumanía apareix dividita administrativament en 41 provincias (judeţe), en cadagún d'ells ye dividito en munecipii (ciudaz grans), oraşe (ciudaz menors u lugars grans), u comune (comunas, equivalents a o "concello" en o sentito que li se da en Galicia y Asturias, ye decir, municipio).
Frisón septentrional
O frisón septentrional u frisio septentrional (en frisón septentrional Nuurdfresk) ye una variedat d'o frisón, parlada en o estau de Schleswig-Holstein (Alemanya), en a parti d'a costa entre os ríos Eider a o sud y Wiedau a o norte y en as islas amanadas de Föhr (Fering), Amrum (Öömrang), Sylt (Sölring), Nordstrand (Noordströön), Pellworm, as dos islas d'o grupo Halligen y a isla de Helgoland (Halunder), en o districto de Frisia Septentrional. Tien alto u baixo 10.000 parlants.
Divisions
Bi ha dos prencipals divisions dialectals: as d'a parti continental (mooring, goesharder, wiedingharde, karrharder, halliger) y os dialectos insulars (fering, Öömrang, söl'ring). No bi ha una variedat stándard, encara que beluns han sinyalau como tal a o dialecto mooring continental.
Situación
O frisón septentrional ye una luenga en periglo d'extinción, ya que en muitos puestos os ninos ya no l'aprenden. As excepcions son uns poquetz lugarons en as islas de Föhr y Amrum y l'aria de Risum-Lindholm. Muitas personas son trilingües (frisón septentrional, alemán stándard y baixo alemán) u, mas que mas a o largo d'a muga danesa, quatrilingües (frisón septentrional, alemán stándard, baixo alemán y del chutlandico meridional, un dialecto danés).
O 24 d'aviento de 2004 una lei estatal que entró en vigor en Schleswig-Holstein reconoixe a o frisón septentrional como oficial en o districto de Frisia Septentrional y a isla de Helgoland.
Erga omnes
Erga omnes ye una locución latina, que significa "respecto de toz" o "debant de toz", ye emplegada en dreito ta referir-se a la aplicabilidat cheneral d'una norma, un acto u un contrato.
Frisón septentrional
Situación
Bi ha quantas asociacions culturals y politicas que esfensan os suyos dreitos y cultura. A prencipal asociación d'os frisons septentrionals ye a Nordfriesischer Verein ("Asociación de frisons septentrionals"). A Nordfriesischer Verein aduya a mantener l'idioma y a cultura de Frisia septentrional.
Erga omnes
Significa que s'aplica a toz os subchectos, ye dicir aplicabilidat cheneral, en contraposición con as normas inter partes (entre las partes) que nomás s'aplican a personas que son parte d'o resultau de l'aplicación de a norma. Normalment, ta que un contrato tienga efectos dillá de inter partes y seiga concarable a tercers, cal que cumpla cualques formalidaz que normalment s'encarreta a viyer o suyo caracter probatorio.
A gran parte de as normas churidicas, gosan tener siempre efectos erga omnes, ya que son d'aplicación cheneral. Pero tenemos os casos de as resolucions que pueden tener una aplicabilidat individual, como una convalidación d'asignaturas u colectiva pero no cheneral, como o listau d'aprobaus d'una preba d'oposición. Per atro costau tenemos normas como os convenios colectivos que tamién son d'aplicabilidat cheneral y se richen per o principio Erga omnes.
Idioma fingalés
O fingalés (en anglés Fingallian) ye una variedat de l'anglés extinta en l'actualidat y parlada d'antis mas en a rechión de Fingal, Irlanda. Se creye que tien o suyo orichen en o anglés meyo, que trayoron a Irlanda en as invasions normandas y que s'extinguió a metat d'o sieglo XIX. Encara que no se conoixe guaire d'o fingalés, se piensa que yera parellano a o dialecto yola d'o Contato de Wexford.
Os solos decumentos literarios que mos han plegau dica l'actualidat d'o fingalés son dos poemas satiricos u humoristicos, o curto "Fingallian Dance" y o muito mas luengo Purgatorium Hibernicum. Os dos poemas son anonimos y se creye que son parodias humoristicas que ferían d'a luenga os parlants no nativos, asinas que a suya valgua dende o punto de vista lingüistico no ye gran.
Artés
Artés (Arthez-de-Béarn en francés) ye una comuna biarnesa situada en o departamento d'os Pireneus Atlanticos, en a rechión de Nueva Aquitania.
San Vitaliano
San Vitaliano (San Vitaliano en napolitán, San Vitaliano en italiano y oficialment) ye una localidat y comuna italiana d'a rechión de Campania, en a provincia de Nápols. D'antis mas, fació parte de l'antigo reino de Nápols y d'a Corona d'Aragón y dimpués d'o reino d'as Dos Sicilias antes d'a suya incorporación enta o reino d'Italia.
A suya población ye de 6.189 habitants (2010), en una superficie de 5,00 km², con una densidat de población de 1.237,80 hab/km².
Cheografía
A localidat de San Vitaliano se troba situata a 30 metros d'altaria sobre o livel d'a mar.
O suyo termin municipal muga con as comunas de Marigliano, Nola, Saviano y Scisciano.
Arbon (Alta Garona)
A suya población ye de 67 habitants (2006) en una superficie de 4,47 km², con una densidat de población de 14,99 hab/km².
Le Cabanial
Le Cabanial (Le Cabanial en occitán, Le Cabanial en francés y oficialment) ye una comuna occitana en o departamento francés d'Alta Garona, districto de Tolosa, cantón de Revèl y rechión d'Occitania.
A suya población ye de 322 habitants (2006) en una superficie de 8,47 km², con una densidat de población de 38,02 hab/km².
Chiganta roya
S'estima que dentro de bells 5.000 u 6.000​ millons d'anyos o Sol, dimpués de fusionar tot lo hidrocheno d'o suyo nuclio, se transformará en una chiganta roya, proceso que levará aproximadament 600 millons d'anyos.​ En ixe proceso quasi con certeza abalará a Mercurio, Venus y, probablement, tamién a la Tierra poco antis d'aconseguir a suya grandaria y luminosidat maximas,​ plegando a estar quasi 260 vegadas mayor y 2700 vegadas mas luminoso d'o que ye hue, d'alcuerdo con as zagueras estimacions.
Charles George Gordon
Charles George Gordon, tamién conoixito como Gordon Paixá u Gordon de Khartum, naixito de Londres (Reino Uniu) o 28 de chinero de 1833 y muerto en Khartum (Echipto, Imperio Otomán, hue Sudán) o 26 de chinero de 1885 mientres o Setio de Khartum en a Guerra Mahdista, estió un militar britanico que partecipó en as guerras colonials d'o suyo país mientres a segunda mitad d'o sieglo XIX dica la suya muerte en o setio de Khartum a mans d'os partidarios de Muhammad Ahmad, dito O Mahdi.
Idioma yola
O yola ye una luenga extinta d'a familia chermanica occidental parlada d'antis mas en Irlanda, concretament en o condau de Wexford, y que tien o suyo orichen en a evolución independient de l'anglés antigo que levoron a la parti oriental d'a isla os eixercitos d'os normandos Richard de Clare, 2º conte de Pembroke, apodau Strongbow, y Robert Fitz-Stephen, arredol de 1169.
Iste dialecto de l'anglés antigo, que antis d'a suya extinción se deciba yola (que significa "antigo"), evolucionó deseparadament de l'anglés britanico. Dillá de l'asimilación de numerosos vocablos irlandeses, y debiu talment a o feito d'estar isolau cheograficament y a o caracter predominantment rural d'as comunidatz que lo charraban, o yola cambeó muit poco con o paso d'os sieglos. A primerías d'o sieglo XIX yera ya un idioma distinto a l'anglés stándard.
O yola siguió parlando-se en a comarca de Forth, en o sud d'o condau de Wexford, dica metat d'o sieglo XIX, quan prencipió a estar desplazau por a variant irlandesa de l'anglés como consecuencia d'os mesmos procesos socials, politicos y economicos que eixercioron presión sobre l'irlandés. En zaguerías d'ixe sieglo, yeran muit poquetz os rastros existents d'o suyo patrimonio lingüistico.
Exeya
Exeya ye como se conoixeba en aragonés medieval a cualques toponimos que hue en castellano prenen formas como Egea. Seguntes bella hipotesi, provienen d'una radiz basca que en basco actual s'escribe Etxea y significa casa; seguntes d'atras provienen d'una radiz indoeuropea celtica Seg-, como en l'antigo nombre d'Exeya d'os Caballers, Segia, a relacionar con o chermanico Sieg, "victoria" en aragonés u con hidronimos franceses.
Exeya puet estar:
Talaya (orografía)
250px|thumb|dreita|[[Cerro de Malojo, (Talavera de la Reina, Toledo), a on que los andalusís construyoron la talaya d'El Casar.]] Una talaya ye en orografía un punto prou alto y vistable que permite posar-ie un puesto de vichilancia de los terrenos d'arredol. L'arabismo talaya creyó muitos toponimos en tiempos de la reconquiesta de la val d'Ebro y Sistema Iberico, lo que ixampló dimpués lo significau orichinal de "torraza situada en alto" a lo d'"altaria bien vistable en lo terreno".
Lista de talayas mencionadas en la documentación de fa bel sieglo
Se fa mención de "talayas" (a vegadas como atalayas) chunto con cabezos, lomas, cerros, barrancos y ríos sobre tot en documentos que estableixen mugas.
Diminutivos toponimicos de Talaya
Bi ha diminutivos de talaya como talayuela, tarayuela y tariuela. A vegadas los microtoponimos formaus con lo diminutivo son chunto a monts ditos La Talaya a una altaria mas gran.
Sant'Agnello
Sant'Agnello (Sant'Agnello en napolitán, Sant'Agnello en italiano y oficialment) ye una localidat y comuna italiana d'a rechión de Campania, en a provincia de Nápols. D'antis mas, fació parte de l'antigo reino de Nápols y d'a Corona d'Aragón y dimpués d'o reino d'as Dos Sicilias antes d'a suya incorporación enta o reino d'Italia.
A suya población ye de 9.079 habitants (2010), en una superficie de 4,09 km², con una densidat de población de 2.319,80 hab/km².
Cheografía
A localidat de Sant'Agnello se troba situata a 67 metros d'altaria sobre o livel d'a mar.
D'o suyo termin municipal fan parte os lugars de Colli di Fontanelle y Trasaelle; antiparte, muga con as comunas de Piano di Sorrento y Sorrento.
Teruel Existe
Historia
cucha|miniaturadeimagen|106x106px Fue creyada en noviembre de 1999 a partir d'a suma de quantas plataformas (En Defensa d'o Ferrocarril, Pro Helicoptero y Transporte Sanitario y Pro Salut Mental), achents socials y ciudadans.
Eleccions chenerals de noviembre 2019
thumb|[[Tomás Guitarte, deputau electo de Teruel Existe.|209x209px]]Teruel Existe estió lo partiu politico mas votau en a provincia de Teruel con 19 696 votos aconseguindo obtener un escanyo en o Congreso d'os Deputaus, ocupau por Tomás Guitarte; y atros 2 en o Senau, ocupaus por Joaquín Egea y Encarnación Catalán.
Futuro
Dezaga d'o trunfo electoral en as eslezions de 2019, Teruel Existe se presentará a las eslezions autonomicas d'aragón de 2023 y seguramén a las eslezions munizipals de cualques lugars aragoneses como "Aragón Existe".
Normas churidicas
As normas churidicas en l'ordenamiento churidico espanyol se pueden dividir en Leis en sentiu estricto, normas con rango de Lei, y normas sin rango de lei.
LEIS EN SENTIU ESTRICTO:
Son as que son naixidas de o Poder Lechislativo y requieren votación:
Undués de Lerda
Undués de Lerda ye un municipio d'a provincia de Zaragoza, situato en a comarca de Cinco Villas y partiu chudicial d'Exeya d'os Caballers. A suya población ye de 71 habitants (2010), en una superficie de 43 km² y una densidat de población de 1,65 hab/km².