cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Sufixo -au
Comparanza con atras luengas romances
En las luengas iberorromanicas como lo galaicoportugués, l'astur-leyonés y lo castellano las formas son -ado, -ada. Son palabras d'orichen portugués ampradas en aragonés pintada y mermelada. Son palabras d'orichen castellano (u por lo menos espanyol) ampradas atras luengas internacionals camarada, desperado y tornado.
En occitán y catalán las formas son -at, -ada. Son palabras ampradas en atras luengas internacionals d'orichen occitán brandada y chornada. Lo francés ampra los occitanismos con la terminación -ade (brandade, grillade. Esta terminación ha esdeveniu un sufixo productivo de palabras francesas (noyade, peuplade), y que permite l'adaptación d'italianismos, castellanismos y lusismos. Los significaus que aporta son los de colectivo (peuplade), plato (marinade, marmelade, salade), bebida (orangeade, limonade), resultau d'una acción (débandade, fanfarronade), construcción (arcade, barricade, colonnade, palissade) u comportamiento (arlequinade).
En francés la forma ye -é y -ée y s'adaptan a las luengas iberorromanicas como l'aragonés cambiando la e final de los femenins por una a:
L'italiano, que conserva part de las xordas intervocalicas latinas, presenta formas pareixidas a l'aragonés central (-ato, -ata). Manimenos muitas vegadas s'adaptan con -ada: esplanada.
Fuembellida
Fuembellida ye un municipio d'a provincia de Guadalachara, en a comunidat autonoma de Castiella-La Mancha, Espanya. A suya población ye de 13 habitants (2005), en una superficie de 26,05 km² y una densidat de población de 0,5 hab/km².
Montesa (Uesca)
Montesa ye un lugar aragonés en o municipio d'Oz y Costeán, situato en a comarca d'o Semontano de Balbastro y provincia de Uesca.
Neu-Ulm
Neu-Ulm (en suabio Nej-Ulm) ye una gran ciudat de districto de Bavera, Alemanya. Ye a capital d'o districto de Neu-Ulm.
Alcaldes
Lista d'alcaldes democraticos dende 1945:
Cantón de Bolonha de Gessa
O cantón de Bolonha de Gessa (en occitán canton de Bolonha de Gessa, en francés canton de Boulogne-sur-Gesse) yera una división administrativa francesa situata en o departamento de l'Alta Garona, en a rechión d'Occitania.
Aramón Panticosa
Aramón Panticosa ye una estación d'esquí d'o grupo Aramón situata en o municipio de Pandicosa, en o Pireneu Aragonés (Aragón). Tamién ye conoixita como Panticosa - Los Lagos (Pandicosa - Os Ibons en aragonés) por os ibons de Sabocos y Asnos, situatos en a estación. Bellas pistas d'ista estación son situatas en a val de Sabocos a 2220 metros, a zona de mas altaria d'a estación.
Historia
thumb|200px|left|Telesquí Mandilar. A estación d'esquí prencipia a funcionar en l'anyo 1970, encara que ya s'heban feito estudios previos a o prochecto dende os anyos 60. En ista anyada se creya ya o primer d'os remuntes que encara hue existe, a telecadiera Santa Cruz que puya dende o mesmo lugar de Pandicosa dica la cota 1500. S'instaloron tamién a telecadiera Petrosos, mas tardis sustituyito, que va dende a cota 1500 dica os 2000m d'altaria y o telesquí Fobas I, que hue ha estato sustituyito por una siella biplaza.
O siguient anyo se remató de construyir tamién o restaurant d'a cafetería situata en a cota 1500 y anyos mas tardi o telesquí Fobas II.
A la fin d'os anyos 70, cuan heba una epoca de crisi y sequero, a estación de esquí de Formigal mercó Panticosa. S'instaló por ixas envueltas o telesquí Mandilar. Mientres os anyos 80 a nieu estió escasa y a crisi economica s'acentugó dica primerías d'os 90 cuan plegoron os primers canyons de nieu, d'os cuals hue bi'n ha mas de 100.
En 1992 a chestión d'a estación pasó a mans de Ibercaja y o Gubierno d'Aragón y en 1996 se fació a mayor enamplación d'a estación por a val de Sabocos, construyendo-se as telecadieras Sabocos y Petrosos de 4 plazas, a telecadiera Javier Escartín de dos plazas y o telesquí O'fonil. En as siguients temporadas s'instalarían a telecadiera Corona de Aragón y o telesquí Quebrantahuesos. Ya en l'anyo 1999 ye construyita a telecabina de 8 plazas que sustituyiría a l'antiga telecadiera Santa Cruz y que puyaría dende o lugar, a 1150 m, dica os 1900 m d'altaria. Tamién se construye un edificio con servicios como restaurant y cafeteria en a cota 1900.
En 2001 Panticosa dentra en o grupo Aramón chunto con atras estacions d'Aragón con as cuals comparte forfait. Dende l'inte tamién se modernizan instalacions como os canyons de nieu u o sistema de formait mans libres.
Servicios
Ofreixe toz os servicios d'una estación d'esquí como remuntes, anfermería, escuela d'esquí, logadura de material, restaurants, etc.
Heroi
thumb|Heracles, o més famoso d'os herois griegos, en un manuscrito medieval Un heroe u heroi (en feminín, una heroína) ye una persona qui sobreixe d'a meya por as suyas caracteristicas morals, por un regular relativas a la valua. Tamién se fa servir pa referir-se a los protagonistas de qualsiquier ficción.
En o suyo orichen, un heroi yera o personache d'a mitolochía griega que sin estar un dios (y por tanto immortal), yera capable de fer prodichios y actividats fuera de l'abasto humán ordinario. Los herois estioron dimpués o centro d'a epopeya y d'a canción de chesta medieval. O heroi destaca por as suyas aptitutz guerreras, pero con o paso d'o tiempo tamién se troba herois amorososos u humanitarios (os santos cristianos son os continadors relichiosos d'os herois).
En o mundo d'a historieta u comic o concepto d'heroi ha evolucionau enta o superheroi.
Muela de Cascant
A muela de Cascant (en castellano muela de Cascante) ye una muela de 1.163 metros d'altaria situada en o municipio de Cubla.
En a suya cima bi ha un vértiz cheodesico.
Oliver-Val de Fierro
Oliver-Val de Fierro (Oliver-Valdefierro en castellano) ye un districto de Zaragoza (Aragón). Ye dividito en os barrios Oliver y Val de Fierro. Muga con os districtos de L'Almozara, Delicias, Barrios Rurals Ueste y Universidat.
Historia
200px|left|thumb|Mapa d'o districto O Barrio Oliver yera conoixito en primerías como o barrio del cura ya que estió mosén Manuel Oliver Altavás qui trestalló os terrenos d'a suya propiedat en l'anyo 1915 y los vendió baratos a os vecins. En os anyos 1950 o barrio prencipia a estendillar-se, tamién naixe en ista epoca o barrio de Sant Lamberto dentro d'o termin de Miralbueno.
Val de Fierro prene os suyo nombre d'a redolada agricola dita asinas. Dica 1971 no ye ementato en dengún documento municipal.
Arres
Arres ye un municipio occitán de la comarca de la Val d'Aran, en la provincia de Leida (Catalunya).
La suya población ye de habitants, en una superficie d'11,53 km² con una densidat de población de 5,55 hab/km².
Cheografía
La localidat d'Arres se troba situata a 1.276 metros d'altaria sobre o livel d'a mar.
De lo suyo termin municipal fan parte os lugars d'Arres de Jos (en ye a suya capital), Arres de Sus y Era Bordeta.
Sant Pere de Vilamajor
Sant Pere de Vilamajor (Sant Pere de Vilamajor en catalán y oficialment, San Pedro de Vilamajor en castellano) ye un municipio catalán situato en a comarca d'o Vallés Oriental, provincia de Barcelona y partiu chudicial de Granollers. A suya capital se troba situada en La Força de Vilamajor.
A suya población ye de 4.147 habitants (2010), en una superficie de 34,74 km² con una densidat de población de 119,37 hab/km².
Cheografía
A localidat de Sant Pere de Vilamajor se troba situata a 305 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, a una distancia de 17 km d'a ciudat de Granollers, a capital d'o suyo partiu chudicial y d'a suya comarca, y de 46 km d'a ciudat de Barcelona, a capital d'a suya provincia y de Catalunya.
Mugas
O termin municipal de Sant Pere de Vilamajor muga a o norte con Montseny; a o nord-este con Fogars de Montclús; a l'este con Sant Esteve de Palautordera y Santa Maria de Palautordera; a o sudeste con Llinars del Vallès; a o sud con Sant Antoni de Vilamajor; a o sudueste con Cardedeu; a l'ueste con Cànoves i Samalús y a o norueste con Tagamanent.
Prefixo re-
O prefixo re- ye un prefixo d'orichen latín present en sustantivos, adchectivos y verbos, tanto en parolas patrimonials como en cultismos.
Sustantivos
O prefixo re- refuerza o significau propio d'o sustantivo, pero tamién bi ha sustantivos con o prefixo re- que lo presentan por derivar de verbos con este prefixo.
Adchectivos
O prefixo re- puet reforzar o significau intrinseco d'o vocable, y en os adchectivos se nota mes.
Verbos
En os verbos o prefixo re- puet indicar interación, intensidat y progreso:
Fuencemillán
Fuencemillán ye un municipio d'a provincia de Guadalachara, en a comunidat autonoma de Castiella-La Mancha, Espanya. A suya población ye de 108 habitants (2004), en una superficie de 7,20 km² y una densidat de población de 15,0 hab/km².
Fuentes de Andalucía
A suya población ye de 7.274 habitants (2011), en una superficie de 150,18 km² con una densidat de población de 48,44 hab/km².
Cheografía
A localidat de Fuentes de Andalucía ye situata a 183 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, a una distancia de 61 km d'a ciudat de Sevilla, a capital d'a suya provincia.
Cantón de L'Isla de Haut
O cantón de L'Isla de Haut (en occitán canton de L'Isla de Haut, en francés canton de L'Isle-en-Dodon) yera una división administrativa francesa situata en o departamento de l'Alta Garona, en a rechión d'Occitania.
Grand Theft Auto Advance
thumbnail|right|250px|Cartucho de GTA Advance Grand Theft Auto Advance (conoixito a sobén y simplament como GTAA) ye un videochuego en 2D ta plataforma Game Boy Advance d'o chenero d'acción y aventura d'a serie Grand Theft Auto, creyada en l'anyo 2004 y publicata por Rockstar Games y Digital Eclipse.
Quarto
Cheografía
A localidat de Quarto se troba situata a 55 metros d'altaria sobre o livel d'a mar.
O suyo termin municipal muga con as comunas de Giugliano in Campania, Marano di Napoli, Nápols, Pozzuoli y Villaricca.
Fuentelahiguera de Albatages
Fuentelahiguera de Albatages ye un municipio d'a provincia de Guadalachara, en a comunidat autonoma de Castiella-La Mancha, Espanya. A suya población ye de 156 habitants (2004), en una superficie de 52,30 km² y una densidat de población de 2,98 hab/km².
Aragonés belsetán
O belsetán ye a forma de l'aragonés que se charra en as Valles de Bielsa (valle de Bielsa propiament dita, valle Verde y la valle de Chisagüés y Barrosa). Ye muito pareixito a l'aragonés tellán. Actualment ye l'aragonés mes arcaico y menos castellanizato. Bielsa fegura en l'ALEANR con a sigla Hu 200. Antoni Maria Badia i Margarit y Chabier Lozano Sierra y Ánchel Loís Saludas han publicato monografías dialectals sobre ista parla.
Fonetica
Desarrolla una -e dezaga de grupos consonanticos implosivos en cuatre, alatre, que en aragonés cheneral actual son cuatro, aladro, pero que en aragonés medieval estió común (cuatre, sepulcre, tartre, Aleixandre, ecetra...).
Ye chunto con l'aragonés d'a Val de Tella o belsetán ye la sola parla d'a Peninsula Iberica a on que se conservan casos de NN y LL cheminadas latinas sin estar cultismos. Eixemplos:
Tamién nos trobamos con casos de -nn- cheminata derivata de -ND-:
Esto ye interesant perque'l veyemos en toponimos de textos medievals (Panno en l'actual Pano) y nos fa saper a evolución fonetica d'a luenga.
Bi ha un caso curioso d'evolución d'a -LL- latina enta -r-: os pronomes er y ers (él y ellos), ye facil que por influencia gascona, pero que s'emplega en a propuesta d'aragonés stándard que se fació en as decadas de 1970, 1980 y 1990.
Os grupos latinos -CT-, -ULT- evolucionan ta -t-, -ut-. Eixemplos:
Morfolochía
Os articlos definitos mes chenerals son el, la, es, las. S'emplega lo dezaga d'as preposicions a e per (a lo, per lo), pero tamién ye un alomorfo usato a vegatas sobretot per la chent de mes edat. O sistema o, a, os, as ye present en cualques combinacions con preposición (dezaga de con, de y en): en o, en a, d'as, con as, etc.
Nusatros y vusatros se diz de trazas arcaizans: nusaltros y vusaltros.
Chunto con los adchectivos indefinitos bel (pronunciato bel), bel·la (y los pronombres indefinitos correspondients bel·laun y bel·launa), trobamos es adchectivos indefinitos cualque y cualques, mes d'acuerdo con luengas galorromanicas y que ye documentato en o luengache medieval d'a val d'Ebro, por eixemplo en Navarra.
Pa decir "bella cosa" tamién tenemos el pronombre indefinito "cualcosa". Cualque cosa y cual cosa son paixitos a lo francés "quelquechose", y ye fácil que tiengan relación con formas gasconas.
Morfolochía verbal
As primeras personas d'os pasatos imperfectos d'indicativo rematan en -abe, -ebe, -ibe:
Os verbos frecuentativos tienen a terminación en -eyar (a diferencia de l'aragonés cheneral que acaban en -iar), y fan una conchugación regular (tonteyar, tonteyo, tonteyabe, etc..), pero a vegatas en as personas 1ª,2ª,3ª e 6ª d'os presents ixa -y- se pierde.
Bi ha verbos frecuentativos que tienen radices con fonemas palatals y prenen formas irregulars en o infinitivo que han puesto influir pa que o sufixo verbal -eyar s'haiga perdito (estusigallar, abatallar, esguinchallar, coixar, floixar). Tienen formas personals en -eo, (yo estusigalleo) u en eo/eyo (yo coixeo, yo coixeyo).
Bi ha verbos frecuentativos con -ch- palatal, (esgotechar, esfilorchar), y que tienen formas personals en -cheyo (yo esgotecheyo). Ixa -ch- talment no tienga orichen etimolochico en -IDIARE como a -j- catalana en -ejar y puet representar o mesmo caso anterior, (esgotechar puet tener relación con o semontanés gotillera, y a -ch- estar a evolución d'a -LL- latina en aragonés central arcaico como libiecho).
Pasatos perfectos toz en as suyas formas febles de normal:
Conserva a conchugación incoativa de muitos verbos d'a tercera conchugación u conchugación en -ir:
O condicional presenta pa a primera persona a forma -rí, (yo cantarí, yo meterí, yo partirí), en cuenta de -ría como en aragonés cheneral u -rba en aragonés tensín. N'esto coincide con l'aragonés chistabín y tellán.
O pasato imperfecto de subchuntivo presenta as terminacions -ás, -és, y -ís, como en l'aragonés d'a Val de Tella y de Val de Vio.
En os usos no auxiliars d'os verbos confluents estar-ser bi ha una diferencia en o pasato perfecto simple d'indicativo entre as formas d'o primero (estió, ecetra), y as formas d'o segundo (fue, ecetra), como veyemos en aragonés medieval.
Sintaxi
En as combinacions de pronombres febles conserva la forma medieval chunto con a cheneral en aragonés actual (le'n, les ne):
Ye un d'os pocos puestos de l'alto Aragón a on encara s'emplega el verbo "ser" como verbo auxiliar de verbos intransitivos:
O suyo uso con verbos de movimiento, ya no emplegato, estió común en o pasato:
Con os verbos pronominals tamién ye documentato:
Manimenos, si o subchecto ye pronominalizato con en/ne o verbo auxiliar d'as formas composadas ye haber:
Greta Thunberg
Biografía
O 20 d'agosto de 2018, con una edat de 15 anyos y en solitario, prencipió una vaga en a escuela pa manifestar-se debant d'a seu d'o parlamento sueco portiando un panel que deciba "vaga escolar per o clima" (en sueco "Skolstrejk för klimatet").
miniaturadeimagen|Greta Thunberg frent a lo parlamento sueco en agosto de 2018
Aragonés belsetán
Sintaxi
Bi ha concordancia entre o participio y o complemento directo:
Q
A Q (cu) ye a deciueitena letra de l'alfabeto aragonés y a catorcena consonant. S'emplega pa representar o fonema oclusivo velar xordo debant d'as vocals palatals e u i con a interposición d'una u por un regular muda.
Aragonés belsetán
Sintaxi
O belsetán ye d'as pocas zonas a on estudiando a sintaxi s'han descrito casos d'emplego de futuro en casos on o castellano emplega present de subchuntivo, pero de trazas diferents a lo catalán u rumano, ya que pueden presentar-se subchuntivo y futuro ensemble con lo mesmo matiz:
Dillingen an der Donau
Dillingen an der Donau (en suabio Dillinga) ye una gran ciudat de districto de Bavera, Alemanya. Ye a capital d'o districto de Dillingen.
Aragonés belsetán
Sintaxi
Manimenos son caracters poco estudiatos en aragonés actual y poderían estar mes entendillatos que lo que se'n piensa. Si que ye bien conoixita la estructura propia de l'aragonés medieval Facet lo que querrez on s'emplega o futuro en a posición on o castellano emplega subchuntivo, pero que no s'ha trobato en belsetán ni en denguna parla aragonesa actual.
Dillingen an der Donau
Alcaldes
Lista d'alcaldes democraticos dende 1945:
Muela de Bellestar
A muela de Bellestar (en castellano muela de Villastar) ye una muela de 1.140 metros d'altaria situada en o municipio de Bellestar.
Greta Thunberg
Biografía
Amoniquet estió atrayendo l'atención d'os meyos de comunicación y atros estudiants s'unioron a ella. En aviento de 2018 ya yeran mas de 20,000 estudiants que iban a la vaga en 270 ciudaz de toz o mundo. En chinero de 2019 charró debant d'o Foro de Davos a lo qual plegó dimpués d'un viache de 32 horas de tren pa minimizar lo suyo impauto ecolochico. O 21 de febrero de 2019 charró debant d'a Comisión Europea. En marzo de 2019 visitó Berlín y charró debant de 25,000 personas amán d'a Puerta de Brandemburgo. En abril de 2019 charró en o Parlamento Europeu en Estrasburgo.
Aragonés belsetán
Vocabulario belsetán
El vocabulario belsetán tiene toz es rasgos propios de l'aragonés central. Un eixemplo de vocabulario belsetán ye este listato:
Muela de Bellestar
En a suya cima bi ha un vértiz cheodesico.
Greta Thunberg
Premios
Greta Thunberg ha estau portiada d'a revista Time en mayo 2019 que amás la ha nombrau como una d'as cient personas mas influyents de 2019. Tamién ha estau nombrada doctor honoris causa per a universidat de Mons, Belchica.
Q
Historia
Se corresponde con a letra Q de l'alfabeto latino, que proviene d'a letra qof fenicia. Lo suyo orichen pareixe estar l'antigo signo nahas, que representa una serpient gran. Dica a suya desaparición, en o sieglo I, as primeras minusclas, as uncials y as semiuncials clasicas tenioron formas mayusclas.
En aragonés
Representa en aragonés o fonema velar oclusivo xordo /k/ debant d'as vocals <e> y <i>: requesta ([re'kesta]), barranquiar ([baraŋ'kjar]), queso (['keso]), qui ([ki]). En istos casos forma chunto con o grafema <u> o digrafo <qu>, a on a "u" no se pronuncia.
Atras grafías
En as grafías d'o EFA y SLA, por razons etimolochicas, o grafema puet representar a fricativa velar xorda /k/ debant d'as vocals <a>, <e>, <i> y <o> : enquadernar ([eŋkwaðer'nar]), equatorial ([ekwato'rjal]), aqüicultura ([akujkul'tura]), quota (['kwota]), quorum (['kworum]), freqüencia ([fre'kwenθja]), ubiqüidat ([uβikuj'ða]). En as secuencias [kwe] y [kwi] se marca a "u" con una dieresi pa sinyalar que s'ha de pronunciar, si no s'escribise dita dieresi (en o caso de latinismos) s'habría de pronunciar: quid ([kujd]), quidam (['kujdam]).
Igualeja
Igualeja ye un municipio andaluz situato en a provincia de Malaga y comarca d'a Serranía de Ronda.
A suya población ye de 908 habitants (2010), en una superficie de 44,00 km² con una densidat de población de 20,64 hab/km².
Cheografía
A localidat d'Igualeja ye situata a 706 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, a una distancia de 109 km d'a ciudat de Malaga, a capital d'a suya provincia.
Fayar de Malpás
250px|thumb|Fayar de Malpás Lo Fayar de Malpás (en catalán ribagorzano Faiada de Maspás, en catalán stándard Faiada de Malpàs) ye un fayar de l'Alta Ribagorza situau en o paco d'o mont Malpás, cerca de Lo Pont de Suert y Viu de Llevata. Ye un buen eixemplo de fayar submediterranio y a saber-lo d'intresant porque se troba en una zona prou seca d'os Pireneus con pocos fayars.
Este fayar se localiza entre los 1250 y los 1700 m, dende lo plan de Montiberri dica las tucas. Ye repitiau en lo suyo cabo inferior por pinars de pin royo, y en las zonas baixas cercanas a lo rivet de Llevata por avellanerals. Ye posible que los avellanerals sigan una etapa de substitución d'antigas selvas mixtas submediterranias de freixeras, urmos de mont, tileros, diferents especie de caixicos, cereseras bordes, ecetra...
En los cinglos de lo Tozal del Casals bi ha carrascals rupicolas con buixo y restos de caixicars de Quercus humilis, que ye posible que sigan a vechetación potencial d'as costeras baixo los 1300-1400 de la val de la Noguera Ribagorzana.
A tamas de lo suyo caracter submediterranio, en este fayar bi ha especies atlantico-centroeuropeas como Convallaria maialis, Helleborus viridis, Lilium martagon, Lonicera alpigena, Galium odoratum, Mercuriales perennis, etc....
Argón
L'argón ye un elemento quimico de numero atomico 18 y simbolo Ar. Ye o tercero d'os gases nobles, incoloro y inerte como ells, constituye alto u baixo l'1% de l'aire.
Caracteristicas prencipals
Tien una solubilidat en augua 2,5 vegadas a d'o nitrocheno y a de l'oxicheno. Ye un gas monoatomico inerte, incolor y inodor tanto en estato liquido como gaseoso. No se conoixen compuestos verdaders de l'argón, habendo-se anunciato un compuesto con fluor muit inestable a existencia d'o qualo encara no s'ha prebato. L'argón puet formar clatratos con augua quan os suyos atomos quedan atrapatos en un rete de moleculas d'augua.
Aplicacions
En en l'ambito cientifico y a industria s'utiliza pa la recreyación d'atmosferas inertes y privar reaccions quimicas indeseyadas, una d'as aplicacions mas freqüents d'o argón en Europa ye la de gas de protección en procesos de soldadura prencipalment en soldadura TIG y MIG/MAG pa aconseguir una buena soldadura y sin procesos d'oxidación.
Lo argón ye tamien muito utilizau en l'actualidat como conservante pa multitut de productos y alimentos, tiene lo codigo d'aditivo alimentario europeu E938, y s'usa pa desplazar l'aire que contiene oxicheno y humedad en o material d'empaque y extender la vida util d'o conteniu. La oxidación aeria, la hidrolisi y atras reaccions quimicas que degradan los productos se retardan u se privan per completo. Los productos quimicos y farmaceuticos d'alta pureza a vegadas se envasan y sellan en argón. Lo argón tamién s'utiliza como conservante pa productos tals como barniz, poliuretano y pintura, en desplazar l'aire pa preparar un recipiente pa l'almagazenamiento.
Montpardiac
Montpardiac (Montpardiac en occitán, Monpardiac en francés y oficialment) ye una comuna occitana en o departamento francés de Gers, rechión d'Occitania, districto de Miranda y cantón de Pardiac-Ribèra Baisha.
Partitivo
O partitivo ye un caso gramatical que expresa a "part" d'un "tot". En ciertas luengas se considera como un numero gramatical y no como un caso.
En ciertas luengas, como o finés u o estonio, l'uso d'o partitivo ye muit estendillau y se fa servir cada vegada que se quiere parlar d'un "tot" (marcau d'os substantivos precedius d'un adchectivo numeral, marcau d'o complemento d'obchecto, de l'adchectivo atributo, ecetra). S'expresa alavez por meyo d'afixos especificos (en finés) u de modificacions d'a radiz d'a parola (en estonio).
Montpardiac
A suya población ye de 33 habitants (1999) en una superficie de 3,50 km², con una densidat de población de 9,43 hab/km².
Partitivo
Usos partitivos en aragonés
En aragonés no bi ha articlo partitivo como en francés u italiano, pero bi ha usos partitivos asociaus a elementos quantificadors y a la particla pronomino-adverbial en/ne.
A particla pronomino-adverbial en/ne presenta entre as suyas funcions substituyir un sintagma nominal preso en sentiu partitivo.
Antiparte, tamién puet presentar esta mena de sintagmas :
Si a particla pronomino-adverbial en/ne fa referencia a un substantivo que apareixe explicito en a mesma oración, a preposición de irá debant d'este substantivo, indicando que se considera una part d'o que nombraría o substantivo. D'esta traza se creya unas construccions pleonasmicas con una trencadura en a entonación :
A particla pronomino-adverbial va debant sobre tot en oracions exclamativas, posando enfasi :
Hunsrückisch riograndense
Ista variant deriva d'o dialecto orichinal trayiu enta Brasil por immigrants procedents d'a rechión alemana de Hunsrück (Renania-Palatinato) y plegaus en os estaus d'o sud de Brasil como Rio Grande do Sul en 1824.
Encara que en o suyo orichen se basa en o dialecto de Hunsrück, dimpués ha teniu muita influyencia d'atros dialectos chermanicos como o Pommersch-Platt u Plautdietsch, o portugués, a luenga nacional de Brasil y tamién, encara que muito menos, de luengas indichenas como o kaingang y o guaraní y d'atras luengas d'immigrants como l'italiano y o venecián talian.
Ye común que muitas parolas y esprisions portuguesas s'haigan incorporau a o hunsrückisch riograndense, particularment as que tienen relación con a fauna y a flora (que son muit diferents a l'alemán) y aquellas que tienen cosa a veyer con innovacions tecnolochicas que encara no existiban quan os immigrants orichinals plegoron ta Brazil, existindo asinas parolas como Aviong ta avión (en portugués avião) en cuentas de l'alemán Flugzeug Kamiong (portugués caminhão, cambión), Televisong (portugués televisão televisión), etc. Muitas esprisions que se fan servir diariament son traduccions literals d'o portugués, como por eixemplo Alles gut? (literalment "tot bien?", construyida a partir d'o portugués "tudo bem?", en cuentas de l'alemán "wie geht's?").
Encara que o hunsrückisch riograndense ye o dialecto chermanico mas charrau en o sud de Brasil, o suyo uso s'ha reduciu prou en as tres u quatre zagueras cheneracions.
Pedro Arnal Cavero
Biografía
Encara que naixiu de Belver d'a Cinca, a suya familia se tresladó, bells pocos meses dimpués, enta Alquezra, a on fue destinau su pai, que yera mayestro. Estudió machisterio en Uesca y en Zaragoza, y dimpués d'aprobar as oposicions, estió mayestro en Artaxona, Teruel, Santander y Zaragoza, a on dirichió os grupos escolars "Santa Marta", dende 1921, y dimpués, dende 1929, fue director d'o Grupo Escolar Joaquín Costa". Conoixió as nuevas tendencias pedagochicas mercés a os suyos viaches ta l'extrachero, y a suya fayena docent estió bien reconoixida. Fació parte, entre atras d'entidatz como a Institución Fernando el Católico, o Estudio de Filología de Aragón, Montañeros de Aragón, a Sociedad Aragonesa de Protección a los Animales y Plantas, y o Sindicato de Iniciativa y Propaganda de Aragón, y fació parte d'a directiva d'o Reyal Zaragoza  . Dimpués d'adedicar a suya vida a l'amostranza, se chubiló en 1954, y feneixió en Zaragoza lo 27 d'abril de 1962.
Estudios arredol de l'aragonés
En haber creixiu y viviu en Alquezra por muitos anyos, Pedro Arnal Cavero yera un buen conoixedor d'a cultura tradicional aragonesa, a luenga aragonesa d'o Semontano, y os costumbres, tradicions, cuentos, leyendas y refrans d'os lugars semontaners. Encara que dimpués vivió luent d'a zona de parla aragonesa, mantenió l'interés por a luenga y a cultura d'ixas redoladas. Ista afición li levó a recorrer l'Alto Aragón y a divulgar a suya luenga y cultura, escribindo sobre ella y mesmo amostrando-la a os suyos alumnos de Zaragoza.
Ye por isto que as suyas obras son fundamentals pa conoixer l'Aragonés d'o Semontano de Balbastro y de puestos cercanos como lo sud de Sobrarbe u de l'Alto Galligo. Ye especialmén interesan debiu a que n'ixas añadas a Fabla Aragones teneba prou vitalidá y pureza.
Fortín de Sastago
O fortín de Sastago  ye un fortín que se troba en Sastago (Ribera Baixa d'Ebro, Aragón). . Fue construyíu en 1875 mientres a Tercera Guerra Carlista y fa parte d'un rete de fuertes y fortines distribuyius a lo largo d'a marguin dreita d'o río Ebro feito seguntes las instruccions d'o cheneral Manuel de Salamanca Negrete, iste fortín chunto a lo de Novillas ye diferent a os de demás y s'aluenya d'una sola torre de planta quadrada y tiene amás un recinto fortificau que lo rodeya.
Grustán
Grustán ye un lugar aragonés d'a comarca de Ribagorza y provincia de Uesca, que perteneixe a o municipio de Graus. Ye deshabitato dende os anyos 1950.
Cheografía
O lugar de Grustán ye sobre a penya de Grustán, a 850 metros d'altaria sobre o livel d'a mar y a una distancia de 4 km d'a ciudat de Graus, a capital d'o suyo municipio, y se i plega por una pista de tierra que sale dende Graus enfrent d'a fuent de Regrustán.
Toponimia
Puet estar un caso de án dezaga de l'antroponimo antigo. Bels autors lo relacionan con o toponimo medieval Gronestue.
Durangaldea
Durangaldea (en castellano: Duranguesado) ye una comarca de Bizcaya, País Basco. Ye situata en o cabo sudueste d'o territorio, que muga con Guipuzcua y Alaba y con a comarca bizcaína de Lea-Artibai.
Matamala (desambigación)
Matamala puet estar:
2009
Atros países
right|thumb|Zona euro (2009).
Chulio
right|thumb|250px|L'actor y director estausunidense [[Karl Malden, muerto l'1 de chulio de 2009.]]
Aviento
right|thumb|250px|O musico estausunidense [[The Rev, qui morió o 28 d'aviento de 2009.]]
Somalia
A capital d'o país ye a ciudat de Mogadixo (u Muqdisho en somalí).
En l'antiguidat, Somalia estió un important puesto comercial. Ye una d'as ubicacions mas prebables de l'antigo Punt. Mientres a Edat Meya, soldanatos somalíes dominoron a rechión, incluyius os d'Adel, Ajuran y Geledi. En zaguerías d'o sieglo XIX, o soldanato Majeerteen estió colonizau per Italia, Reino Uniu y Etiopía. Os colonizadors europeus fusionoron o territorio en dos colonias, a Somalia italiana y lo Protectorau d'a Somalia britanica. Entremistanto, en l'interior, os derbixes lideraus per Mohammed Abdullá Hassan s'enfrontinoron mientres dos decenios a las fuerzas colonizadoras dica a suya redota en a campanya de Somalilandia de 1920. Italia adquirió lo control total d'as rechions nord-este, central y sud d'a rechión dimpués de colonizar os soldanatos de Hobyo y Majeerteen. En 1960, toz dos territorios s'unioron pa formar a independient Republica de Somalia baixo un gubierno civil.
En 1969, un estau socialista liderau per Mohamed Siad Barre prenió lo poder dimpués de un golpe d'estau y establió a Republica Democratica de Somalia. A republica colapsó en 1991 con l'inicio d'a guerra civil somalí. Mientres a guerra, Somalia se dividió de facto en chicotas rechions independients, sin un poder que gubernase en a suya totalidat. En iste periodo, a mayoría d'estas rechions tornoron a dreito consuetudinario y relichioso, y Somalilandia declaró a suya independencia. En 2004, diferents faccions alcordoron conformar un gubierno federato de transición, unificando lo país, y en 2006, con una intervención etiope respaldada per Estaus Unius, o gubierno federato de transición prenió lo control d'a mayoría d'as redoladas en conflicto d'o sud d'a recientment formada Unión de Tribunals Islamicos (UCI). Posteriorment, l'UCI se dividió en grupos mas radicals, como Al-Shabab, que han luitau contra o gubierno y os suyos aliatos d'a Misión de l'Unión Africana en Somalia.
En 2012, os insurchents heban perdiu a mayor parti d'os territorios baixo o suyo control. En agosto de 2012 s'aprebó una nueva constitución provisional pa o país unificau, levando a la creyación d'o Gubierno Federal de Somalia. Somalia ha estau considerau un Estau falliu u frachil per cuantos meyos de comunicación. Ye miembro d'as Nacions Unidas,a Liga Arabe, l'Unión Africana, o Movimiento de Países No Aliniaus y l'Organización pa a Cooperación Islamica.
Cheografía
Somalia, o país mas oriental d'Africa, ocupa un aria de 637.657 km². Se troba en a punta d'una rechión conoixida habitualment como o Cuerno d'Africa -a causa d'o suyo pareixiu en o mapa con un cuerno de rinoceront- d'a quala tamién forman parti Etiopia y Chibuti.
Lo territorio somalí ye componiu sobretot de planas, sasos y tierras elevadas. En o norte, manimenos, as montanyas Karkaar se sitúan a distancia variable d'o golfo d'Adén. L'orache ye calido mientres tot l'anyo con veranos inclements, fueras d'en os territorios de mayor altitut d'o norte d'o país. Tot y con localizar-se en l'equador terrestre a plevida en o país ye rariza, y a mayor parti de Somalia se troba en terreno arido u semiarido, adequau nomás pa o pastoreyo nomada que practica mas d'a metat d'a población. Nomás en unas arias de plevidas moderadas, en o nordueste y sudueste, an se troban os dos ríos importants d'o país, se practica una agricultura de bella importancia.
A cheolochía local suchiere a presencia de valurosos chacimientos minerals. A larga costa de Somalia (3025 kilometros) ha teniu importancia historica, a causa que permitiba o comercio de l'Orient Proximo con l'Africa Oriental y actualment como camín de paso obligau enta la canal de Suez.
Clima
No i hai muita variación estacional en o suyo clima. As condicions calurosas prevaleixen a lo largo de tot l'anyo, con aires y plevidas monzonicas periodicas irregulars. A meya d'as temperaturas maximas diarias ye de 30 a 40 °C, fueras d'en elevacions mas altas a lo largo d'a costa oriental, que ye afectada per una corrient marina freda. Lo rango mas alto en o clima se produz en o norte, an en o mes de chulio as temperaturas a vegadas superan os 45 °C en as planas litorals y cayen per debaixo d'o punto de conchelación o mes d'aviento en l'altiplano.
A diferencia d'os climas d'a mayoría de países en ista latitut, Somalia tien un clima mas arido en as rechions d'o nord-este y central y semiarido en o nordueste y sud. En o nord-este a precipitación anyal ye inferior a 100 mm, en o saso central ye d'uns 200 a 300 mm. Lo nordueste y o sudueste d'a nación reciben muita mas plevida, con un promeyo de 510 a 610 mm a l'anyo. Encara que as rechions costeras son calients y humidas mientres tot l'anyo, l'interior ye tipicament ixuto y calient.
I hai quatro estacions prencipals arredol d'as qualas chiran a ganadería y l'agricultura, istas son dictadas per os cambeos en os patrons de l'aire. Asinas, a temporada d'aviento a marzo ye clamada Jilal y ye a temporada mas ixuta de l'anyo. A prencipal temporada de plevidas conoixida como Gu dura d'abril a chunio. Iste periodo se caracteriza per os monzons d'o sudoeste que rechovenexen a tierra de pastoreyo, especialment en l'altiplano central y breument transforman o desierto en una exuberant vechetación. De chulio a setiembre ye a segunda temporada ixuta clamada Xagaa. Lo Dayr que ye a estación de plevidas mas curta y dura d'octubre a aviento.
Diez ciudaz mas importants
As suyas diez ciudaz mas importants son:
Economía
thumb|200px|right|Mercau Hamarwayne en [[Mogadixo.]] Somalia ye un d'os países mas pobres d'a planeta, con relativament poquetz recursos naturals. A mayor parti d'a economía estió arranada en a guerra civil somalí. Gran parti d'a suya población ye nomada u seminomada y vive d'a cría d'o bestiar. A banana ye unatro important producto d'exportación. Zucre, sarrachón, panizo y peix son producius nomás pa lo mercau interno.
Tot y con a manca d'un gubierno nacional, Somalia ha manteniu una fuerte economía informal, basada sobretot en a ganadería, en a transferencia y remesas de fondos, y en as telecomunicacions. A agricultura ye o sector mas fuerte, y a ganadería represienta uns 40 % d'o PIB y mas de 50 % d'as exportacions.
Seguntes o Programa d'as Nacions Unitas pa o Desembolique (PNUD), en 2012 Somalia teneba beluns d'os indicadors de desembolique mas baixos d'o mundo y un indiz de desembolique humán (IDH) sorprendentment baixo de 0,285. Isto s'ubicaría entre os mas baixos d'o mundo si se disposase de datos comparables, y quan s'achusta a la desigualdat significativa que existe en Somalia, o suyo IDH ye encara mas baixo. Lo PNUD sinyala que as desigualdatz entre os diferents grupos socials, un d'os prencipals impulsors d'os conflictos, s'han iu enamplando.
Demografía
Actualment, o 60 % d'os somalíes son pastors nomadas u semi nomadas de vacas, camellos, uellas y crabas. Un 25 % d'os habitants son granchers asentaus en as rechions fertils entre os ríos Juba y Shebelle, a lo sud d'o país. A resta d'a población se concentra en as arias metropolitanas.
Como conseqüencia d'a guerra, Somalia tien una gran comunidat de refuchiaus difuera d'o país, una d'as mayors d'Africa. Se calcula que pueden rondar o millón de personas refuchiadas difuera d'o continent, estando Italia, Reino Uniu y os países nordicos os prencipals destins d'os mesmos.
L'Alguer
L'Alguer (en italiano Alghero, en sardo S'Alighèra) ye una ciudat de fabla catalana situata a o norueste d'a isla de Cerdenya (Italia), en a provincia de Sasser.
Historia
L'Alguer estió fundata por os chenoveses en o sieglo XII, pero yera un lugar adedicau a ra pescata. Os chenoveses estioron en a ciudat dica a meya d'o sieglo XIV cuan os aragoneses en 1353 conquerioron a ciudat finalment dimpués d'a batalla naval en Porto Conte.
Somalia
Demografía
D'alcuerdo a estimacions de 2012, as cinco localidaz mas pobladas de Somalia sobrexeban os 90.000 residents. Istas son: Mogadixo (1.588.173 habitants), Hargeysa (478.514), Burao (155.832), Bosaso (107.326) y Beledweyne (94.157).
L'Alguer
Historia
En 1354 o rei Pero IV d'Aragón chitó a ros sardos y ligurs d'o lugar, pa poblar-lo con catalans.
Somalia
Gastronomía
thumb|200px|left|Lo [[Bariis Iskukaris ye una birolla tipica feita de roz y carne de camello.]] A cocina de Somalia, que vareya d'una rechión a unatra, ye una mestura de cuantos influxos culinarios. Ye o producto d'a rica tradición d'o comercio de Somalia. Tot y con a variedat, queda una coseta que chunta as distintas cocinas rechionals: tota a birolla se sirve halal. Per tanto, no i hai platos de tocín, no se sirve alcohol, no se mincha cosa que murió sola y no s'incorpora sangre. Lo Qaddo (u l'almuerzo) gosa estar elaborau.
L'Alguer
Luenga y parla
En L'Alguer charran catalán porque dimpués de despoblar-se a ciudat trayoron pobladors de Barcelona. A parla de l'Alguer la clasifican como un dialecto especial d'o catalán oriental, que tien bels caracters en común con o Balear como l'articlo salato (bien conservato porque tamién se troba en sardo).
Muela Alta de Gargallo
A muela Alta de Gargallo ye una muela de 1.092 metros d'altaria situada en o municipio de Gargallo.
En a suya cima bi ha un vértiz cheodesico.
L'Alguer
Inmigración y población
D'os 43.931 habitadors o 4.47% yera forana.
Artanhan
Artanhan (en francés Artagnan) ye una comuna occitana en o departamento francés d'Altos Pireneus, districto de Tarba, cantón de Vic de Bigòrra y rechión d'Occitania. A comuna yera parte de l'antiga provincia de Bigorra.
A suya población ye de 489 habitants (2009) en una superficie de 4,94 km², con una densidat de población de 98,98 hab/km².
Ibón de ro Portet
L'ibón de ro Portet ye un ibón situau sobre l'entibo de Lanuza en l'Alto Galligo. Se troba baixo o pico de Feniás (2.840 m).
Somalia
Gastronomía
As variedatz de bariis (roz), prebablement o mas popular sía lo basmati, gosan actuar como plato prencipal. Especias que incluyen comín, cardamomo, clau, canela y salvia se fan servir pa adhibir aromas a istos diferents roces. Os somalíes sirven a cena dica as 9 pm. Mientres o Ramadán, a cena se gosa presientar dimpués d'as oracions de Tarawih; a vegadas dica as 11 pm.
O xalwo ye un lamín popular reservau pa ocasions festivas especials, como celebracions d'Eid u recepcions de vodas. Ye feito d'amelón de panizo, zucre, cardamomo en polvo, nuez moscada en polvo y ghee. A vegadas tamién s'anyaden cascagüets pa emponderar a suya testura y o suyo gusto. Dimpués d'as birollas, os fogarils se perfuman tradicionalment con enzienso, que se prepara adintro d'un cremador d'enzienso conoixiu como dabqaad.
Fortín de Noviellas
O fortín de Noviellas ye un fortín construyíu en 1873 que se troba en Noviellas (Campo de Borcha, Aragón). .
Fuentelencina
Fuentelencina ye un municipio d'a provincia de Guadalachara, en a comunidat autonoma de Castiella-La Mancha, Espanya. A suya población ye de 227 habitants (2004), en una superficie de 44,32 km² y una densidat de población de 5,12 hab/km².
James Clark
James A. Clark, conoixiu esportivament como James Clark, naixiu y muerto en puesto y calendata desconoixidas fue un corredor de larga distancia estausunidense que tenió o récord d'o mundo en a preba d'a maratón, aconseguiu o 12 de febrero de 1909 con un tiempo de 2:46:52 en a Maratón de Brooklyn. Tenió o récord menos de tres meses dica que Albert Raines consiguió baixar a suya marca o 8 de mayo de 1909, con un tiempo de 2:46:04 en o Maratón d'o Bronx.
No bi ha muitos datos d'a suya vita ni d'as suyas cursas, ye conoixito que Clark partecipó en atras carreras de distancia variata. Bi ha documentación seguntes la cual Clark compitió en atra maratón, a Maratón de Yonkers de 1909 a on remató seteno.
O suyo equipo estió o Xavier Athletic Club y dimpués d'a suya retirata como atleta fue esleito president d'o Long Island Athletic Club.
Pavías
Pabías (Pavías en castellano, Pavies en catalán) ye un municipio d'a provincia de Castellón, situato en a comarca de l'Alto Palancia. A suya población ye de 60 habitants (2005), en una superficie de 14,4 km² con una densidat de población de 4,17 hab/km².
Historia
Pertenexió chunto con Val d'Almonecir y Matet a l'alchama musulmana d'o castiello y val d'Almonecir.
Roccarainola
Roccarainola (Roccarainola en napolitán, Roccarainola en italiano y oficialment) ye una localidat y comuna italiana d'a rechión de Campania, en a provincia de Nápols. D'antis mas, fació parte de l'antigo reino de Nápols y d'a Corona d'Aragón y dimpués d'o reino d'as Dos Sicilias antes d'a suya incorporación enta o reino d'Italia.
A suya población ye de 7.294 habitants (2010), en una superficie de 28 km², con una densidat de población de 260,50 hab/km².
Cheografía
A localidat de Roccarainola se troba situata a 102 metros d'altaria sobre o livel d'a mar.
D'o suyo termin municipal fan parte os lugars de Gargani, Piazza, Polvica, Rione Fellino y Sasso; muga con as comunas d'Arienzo (CE), Arpaia (BN), Avella (AV), Cervinara (AV), Cicciano, Forchia (BN), Nola, Paolisi (BN), Rotondi (AV), San Felice a Cancello (CE) y Tufino.
Junkers Ju 188
thumb|300px|Junkers Ju 188. Junkers Ju 188 ye un bombardero desembolicau por Junkers. O suyo primer vuelo estió en 1941. Tien dos motors BMW 801D-2, una velocidat maxima de 499 km/h y capacidat d'aventar dica 3.000 kg de bombas. S'han construyíu 1.234 unidaz.
thumb|300px|Dibuixo esquematico de Junkers Ju 188.
Salinas d'Oz
Salinas d'Oz (Salinas de Hoz en castellano) ye un lugar aragonés en o municipio d'Oz y Costeán, situau en a comarca d'o Semontano de Balbastro y provincia de Uesca.
A suya población ye de 10 habitants (2018).
Toponimia
Lo toponimo Salinas ye indicador de chacimientos y explotacions de sal que abundan en esta localidat (y en atras d'as sierras exteriors pirenencas a l'este d'a sierra de Sevil), por haber-ie diapiros de materials evaporiticos de facies Keuper. Los afloramientos de Keuper son tovos (erosionabilidat alta), y fan fácil la formación de foyas con fuents y suelos salinizaus.
Lo lugar de Salinas da nombre a la sierra de Salinas.
Campo de Murviedro
O Campo de Murviedro (en catalán Camp de Morvedre) ye una comarca costera catalanoparlant d'o centro d'o País Valenciano, con capital en a ciudat de Murviedro.
Mugas
Muga por o norte con a Plana Baixa, a l'este con a Mar Mediterrania, a lo sud con a Huerta Norte, y a l'ueste con o Campo de Turia y l'Alto Palancia.
Ribagorzanismo
200px|thumb|right|Ventallo d'isoglosas de [[Ribagorza, eixemplo tipico de parlas de transición entre dos idiomas chirmans (aragonés y catalán), derivaus d'una mesma luenga madre, o latín]] Os ribagorzanismos son caracteristicas lingüisticas que siguen tendencias propias d'as parlas de Ribagorza tanto en a part catalanoparlant como en a part aragonesoparlant.
Estos caracters, amás d'as coincidencias de l'aragonés ribagorzano con o catalán, as coincidencias d'o catalán ribagorzano con l'aragonés y os caracters comuns entre catalán y aragonés dan bella unidat a las parlas de Ribagorza y fan que a muga entre catalán y aragonés siga progresiva, gradual y dificil de marcar en o mapa. Buena part d'as parlas ribaborzanas son parlas de transición entre o catalán y l'aragonés.
Rasgos ribagorzanos que no se troban en as formas chenerals de l'aragonés u catalán son:
A toponimia ribagorzana tien tamién trazas propias:
Heinkel He 177 Greif
Heinkel He 177 Greif ye un bombardero desembolicau por Heinkel Flugzeugwerke. O suyo primer vuelo estió en 1939. Tien dos motors Daimler-Benz DB 610, una velocidat maxima de 565 km/h y capacidat d'aventar dica 7.000 kg de bombas. Se'n han construyíu 1169 unidaz.
Las Encartaciones
Las Encartaciones (en basco Enkarterri) ye una comarca situata en Bizcaya (País Basco). Situata en a parti occidental d'a provincia, mugando con Cantabria, Castiella y Leyón y Alaba. Las Encartaciones mugan a lo sud con as vals d'Ayala, Okondo (Alaba) y Mena (Burgos); a lo norte con Castro Urdiales y Guriezo, asinas como a l'ueste con Soba, Rasines, Ramales de la Victoria y Valle de Villaverde, toz territorios de Cantabria. Y a l'este con a comarca d'o Gran Bilbau (Bizcaya). A suya capital ye a villa de Balmaseda. A suya población actual ye de 30.966 habitants.
Cantón de Sent Biat
O cantón de Sent Biat (en occitán canton de Sent Biat, en francés canton de Saint-Béat) yera una división administrativa francesa situata en o departamento de l'Alta Garona, en a rechión d'Occitania.
Achtkarspelen
Achtkarspelen ye un municipio neerlandés situato en a provincia de Frisia.
A suya población ye de 28.151 habitants (2009) en una superficie de 103,99 km², con una densidat de población de 274 hab/km².
Patlana
Patlana (Patlana en occitán, Pallanne en francés y oficialment) ye una comuna occitana en o departamento francés de Gers, rechión d'Occitania, districto de Miranda y cantón de Pardiac-Ribèra Baisha.
A suya población ye de 66 habitants (1999) en una superficie de 5,18 km², con una densidat de población de 12,74 hab/km².
Solanum lycopersicum
A tomatera   (Solanum lycopersicum) ye una planta d'a familia Solanaceae y lo suyo fruito ye lo tomate.
L'orichen d'a planta silvestre se troba en a zona entre o norte de Chile, Perú y Ecuador, y estió en Mexico a on que se domesticó y cautivó por primera vegata ya antis d'a plegata d'os conqueridors espanyols. O nombre d'o fruito deriva d'a palabra náhuatl tomatl.