cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Encefalo
Una denominación de lo encefalo en aragonés medieval ye la de los medollos/meollos/miollos en plural, encara usual como medollos en la literatura alchamiada d'Almonecir de la Sierra, y que ha perviviu en la denominación de la part tova con gallos que bi ha adintro de las nueces dichós la clasca.
Castiello de Uellos Negros
O castiello de Uellos Negros ye un castiello construyíu en o sieglo XIV que se troba en Uellos Negros (Xiloca, Aragón). .
Tornabous
Tornabous ye un municipio catalán situato en la provincia de Leida y en la comarca d'Urchel. La suya población ye de 847 habitants (2008), en una superficie de 24,17 km² con una densidat de población de 35,04 hab/km².
Mugas
Lo suyo termin muga a l'este con Tàrrega.
La Lantejuela
La Lantejuela ye un municipio andaluz situato en a provincia de Sevilla.
Cheografía
A localidat de la Lantejuela se troba situata a 152 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, a una distancia de 76 km d'a ciudat de Sevilla, a capital d'a suya provincia.
Santa Eulàlia de Ronçana
Santa Eulàlia de Ronçana (Santa Eulàlia de Ronçana en catalán y oficialment, Santa Eulalia de Ronsana en castellano) ye un municipio catalán situato en a comarca d'o Vallés Oriental y provincia de Barcelona.
A suya población ye de 6.829 habitants (2010), en una superficie de 13,99 km² con una densidat de población de 488,13 hab/km².
Cheografía
A localidat de Santa Eulàlia de Ronçana se troba situata a 162 metros d'altaria sobre o livel d'a mar.
Ricort
Ricort (Ricort en occitán, Ricourt en francés y oficialment) ye una comuna occitana en o departamento francés de Gers, rechión d'Occitania, districto de Miranda y cantón de Pardiac-Ribèra Baisha.
Jubrique
Jubrique ye un municipio andaluz situato en a provincia de Malaga y comarca d'a Serranía de Ronda.
A suya población ye de 751 habitants (2010), en una superficie de 39 km² con una densidat de población de 16,26 hab/km².
Cheografía
A localidat de Jubrique se troba situata a 558 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, a una distancia de 38 km d'a ciudat de Ronda, a capital d'a suya provincia.
Galápagos (Guadalachara)
Galápagos ye un municipio d'a provincia de Guadalachara, en a comunidat autonoma de Castiella-La Mancha, Espanya. A suya población ye de 2.108 habitants (2010), en una superficie de 33,99 km² y una densidat de población de 62,01 hab/km².
Consolidated B-32 Dominator
Consolidated B-32 Dominator ye un bombardero desembolicau por Consolidated Aircraft. O suyo primer vuelo estió en 1942. Tien quatro motors Wright R-3350-23A Duplex-Cyclone, una velocidat maxima de 575 km/h y capacidat d'aventar dica 9100 kg de bombas. S'han construyíu 118 unidaz.
Estió desembolicau por Consolidated Aircraft en paralelo con o Boeing B-29 Superfortress como un disenyo alternativo caso que o B-29 no tenese exito. O B-32 solament aconsiguió unidaz en o Pacifico a meyaus de 1945, y posteriorment solament veyió operacions de combate limitadas contra obchectivos chaponeses antis d'o final d'a guerra. A mayoría d'os pedius existents d'o B-32 se canceloron poco dimpués y solament se construyoron 118 fuselaches B-32 de toz os tipos.
Provenzal
Provenzal puet estar:
Anglesola
La suya población ye de 1.355 habitants (2010), en una superficie de 23,53 km² con una densidat de población de 57,59 hab/km².
Cheografía
La localidat d'Anglesola se troba situata a 335 metros d'altaria sobre lo ran de la mar.
Mugas
Lo suyo termin muga a lo nord-este con Tàrrega.
Mallo d'as Blancas
O mallo d'as Blancas (prenunciau sin a preposición, /'maʎo as'blankas/), punta de ra Ripera u tozal de ra Ripera (en castellano Mallo las Blancas) ye un pico pirenenco de 2.823 metros d'altaria situau en a sierra Tendennera.
Idioma rifenyo
Se diferencia d'atras luengas berbers en que tien un sistema numeral con base vint a l'igual que o basco y as luengas celtas.
Clasificación
Ye a principal d'as ditas luengas rifenyas, subgrupo d'as luengas zenatas que a suya vegata se engloban en o conchunto d'as ditas luengas berbers septentrionals.
Os suyos fablants se refieren a ella como "tamazigh" que designa a todas as luengas berbers.
S'ha de sinyalar que en Marruecos muitos estudiosos y militants d'a cultura berber niegan que as tres grandes variedaz d'a luenga berber que existen en o país sigan luengas diferents.
Lo charran dos millons de personas en O Rif, sendo a luenga materna d'a mayor part d'a población d'ista rechión. Se charra tamién en comunidaz rifenyas emigratas ta cuantas ciudaz europeas. O grupo mas important de fablants fuera d'o Rif ye en Países Baixos.
Anselmo Gascón de Gotor
Anselmo Gascón de Gotor, naixito de Zaragoza (comarca de Zaragoza) o 21 d'abril de 1865 y muerto en Uesca (Plana de Uesca) o 21 d'agosto de 1927, estió un pintor y historiador de l'arte aragonés, formato en a Escuela d'Artes Polidas de Zaragoza. Destacó no nomás que por as suyas labors de pintor y d'investigador, so que tamién como profesor.
It Amelân
It Amelân (en neerlandés Ameland) ye un municipio neerlandés y una d'as Islas Frisonas Occidentals situata en a provincia de Frisia.
A suya población ye de 3.452 habitants (2009) en una superficie de 273,50 km², con una densidat de población de 58 hab/km².
Lugars
A isla tien cuatre lugars, y un chicot lugarón.
D'antis mas bi heba atros dos lugars: It Oerd y Sier, pero s'afogoron y hue se troban baixo a mar. O nombre d'istas dos localidaz encara ye vivo en o nombre d'os ferrys d'a isla, o MS Oerd y o MS Sier.
As localidaz d'a isla son d'este ta ueste:
Aragonés baixorribagorzano
El baixorribagorzano é la parla comarcal aragonesa que se charra en llugás de Ribagorza Baixa entre Aguilar y Fonz. É una de las parlas alto-aragonesas con mes vitalidá y tamé una de las minchós conoixidas, gracias a los estudios de la filologa María Luisa Arnal Purroy, que son muito detallaus en las evolucions foneticas.
Dende norte enta sud: Aguilar, Abenozas, Santa Llestra, Besians, Centenera, Perarrúa, Ixep, Torrobato, Torre d'Esera, Graus, Capella, La Puebla de Castro, Olbena, Estada, Estadilla y Fonz. Santa Llestra figura en l'ALEANR con as siglas Hu 400 y La Puebla de Castro con as siglas Hu 403.
En a baixa Val d'Isabana y mas a o sud, en a marguin izquierda de l'Esera entra en contacto con o catalán ribagorzano. Seguntes Artur Quintana, a linia de lugars de dificil clasificación Torres-Chuseu-Alins desepara a l'uest os lugars de El Soler, Torlabat, Capella, La Poblla del Mont, Castarllenas, Pueyo de Marguillén y Aguilaniu, clasificables como aragonesoparlants, d'os lugars de Pociello, Llaguarres, Aler, Calasanz, Zanui, y Sant Esteban del Mall, clasificables como catalanoparlants.
Fonetica
No en ye un caso de conservación d'oclusiva xorda intervocalica llaco en Chuseu y Torres porque proviene de LACCUM y amuestra la mesma evolución que VACCA > vaca.
As terminacions latinas -MEN y -MINE da a solución actual -mbre por un regular, de fueras de bel caso mes conservador, dependendo d'a localidat :
As laterals intervocalicas -l- y -ll- se presentan como alternants en ciertas palabras: : esbellegar-esbelegar, gallaverno-galaverno, enchibilliu-enchirbiliu, cachillada-cachilada, cagalleta-cagaleta, pellaire-pelaire, gallet-galet, chilla(r)-chila(r), chillo-chilo, chulleta-chuleta, quinquillaire-quinquilaire, apegalloso-apegaloso, bullicón, bulicón, vella(r)-velá, maulla(r)-maula(r), rulla(r)-rula(r), rolleta-ruleta. As causas son diversas.
Morfolochía
En Secastiella y La Puebla de Castro bi ha una pervivencia de lo demostrativo neutro ço de l'aragonés medieval, que deriva de lo latín ECCE HOC igual como las formas equivalents en catalán y gascón. Lo emplego de zo u zau se documenta en la cheneración mes viella d'estos lugars y només que con sentiu de propiedat, en una estructura con lo mesmo significau que lo de de l'aragonés cheneral.
Pavlova
Pavlova puet referir-se a:
Chigants y cabezutos de Zaragoza
250px|thumb|Os chigants de Zaragoza A comparsa de chigants y cabezutos de Zaragoza ye formata actualment por 12 chigants y 11 cabezutos, anque o numero d'unos y atros ha variato mientres a suya historia. Toz éls son personaches populars beluns incluso personaches reals que vivioron en a ciudat u formoron parte d'a historia de Zaragoza. As comparsas de chigants y cabezutos salen a las carreras d'a ciudat en Sant Valero, as Fiestas d'o Pilar y a Cincomarzada.
Historia
Pareixe que estió lo rei Alifonso V qui trayó a tradición en o sieglo XV dende atros puestos d'a Corona en Italia, no se sabe si Nápols u Sicilia. Manimenos ya bi heba comparsas de chigants y cabezutos en a ciudat de Zaragoza mientres o sieglo XVI que acompanyaban as procesions d'o Corpus y la Minerva y atras fiestas d'a ciudat, bailando a lo ritmo d'os tambors y chuflainas
Ya en l'anyo 1807 se sabe que yeran cuatro os chigants (seguntes as tradicions populars, pai, mai y dos fillos), cuatro cabezutos y cuatro caballos que yeran hombres con una cabeza de caballo, tamién ditos centauros.
Mas tardi en 1841 yeran cuatro os chigants, representando a los prencipals continents, Asia, America, Europa y Africa y ya existiban tamién cuatro d'os actuals cabezutos, que yeran o Morico, o Verrugón, o Forano y o Tuerto.
En 1860 estió cuan Félix Oroz creyo unas nuevas comparsas de chigants y cabezutos para la ciudat. Entre os chigants yeran ya 8 d'os 12 actuals, a Negra (representant d'Africa y o Islam), o Chinés (que representaba Asia y mas que mas a Filipinas), o Duque y a Duquesa (os duques de Villafermosa), o Rei y a Reina (Alifonso I y donya Urraca). Os cabezutos yeran os cuatro antigos (Morico, Verrugón, Forano y Tuerto) y antimás se en adhibioron atros cuatro de nuevos: o Boticario, o Sancho Panza u Robaculeros o Torero y a Forana.
Anque ya yeran popularment parella l'11 d'octubre de 1916 se "casoron" oficialment a Forana y o Forano, debant de cabezutos d'atras rechions que estioron testigos d'a cerimonia.
A los ueito chigants se n'unioron en 1964 dos de nuevos: Gastón de Biarn (o Biarnés) y una dama biarnesa (a Biarnesa) que simbolizan a unión entre os pueblos aragonés y biarnés. En l'anyo 1982 s'incorporó a la comparsa a Pilara, dimpués d'estar baptizata en a Plaza d'o Pilar. As dos zagueras incorporacions a os cabezutos estioron l'Azutero y a Cigarrera, en os anyos 2013 y 2015.
Os chigants de Zaragoza
thumb|150px|O rei y a reina thumb|150px|O duque de Villafermosa, a negra e o chinés thumb|150px|Don Quixot thumb|left|150px|Dulcinea thumb|150px|O biarnés y a biarnesa thumb|left|150px|Palafox Son 10 os chigants actuals de Zaragoza.
O Rei
Antigament o Rei representaba en os chigants de Zaragoza a Chaime I caracterizato por o suyo casco con o Drac Pennat, pero ya en 1918 ta celebrar l'800 aniversario d'a conquista de Zaragoza se cambea fegura de Chaime I por a d'atro conqueridor, Alifonso I, lo Batallero.
L'actual vestito d'o Rei ye o propio d'a epoca medieval, con a corona aragonesa sobre a cabeza.
A Reina
A Reina yera d'antis mas una d'as mullers de Chaime I anque no se sabe prou bien si yera Violant d'Hongría, a suya segunda muller u talment Teresa Gil de Vidaurre, a tercera.
Con o cambeo en 1918 d'o Rei en os chigants tamién cambea la Reina que dende allora ye Donya Urraca, muller d'o batallero.
O Duque
Representa a lo duque de Villafermosa, noble aragonés que agüespa a Don Quixot y o suyo escudero en a suya casa. Os suyos vestitos son os propios d'o sieglo d'oro de color azul con una capa roya.
A Duquesa
Ye a muller d'o Duque, a duquesa de Villafermosa, que chunto con l'anterior, Don Quixot y Dulcinea fan parte d'os chigants cervantinos de Zaragoza. Leva un vestito marron con bels detalles verdes.
O Chinés
Iste chigant ye o representant d'o continent asiatico. Ye un chinés mandarín, con o tipico trache amariello con bordatos orientals. Tien bigote y codeta y leva un pay-pay en as mans. Bellas fuents dicen que antigament podeba representar un filipino, ya que bi heba flaires agostinos en Zaragoza que veniban d'ixe archipielago.
Don Quixot
Representa a lo propio Don Quixot d'a Mancha d'a obra de Miguel de Cervantes. Viste armadura, falda beige y capa marrón.
Dulcinea
Representa o personache de Dulcinea en o Quixot, l'aimata de Don Quixot. Leva un vestito royo d'estilo medieval.
O Biarnés
Ye Gastón o vizconte de Biarn, que aduyó a Alifonso I en a conquista de Zaragoza y que mas tardi sería sinyor de Zaragoza. Leva un bestito verde claro con cuadros azuls y un olifant tipico de Biarn.
A Biarnesa
Ye una dama biarnesa, con o tipico trache rechional biarnés formato por una falda roya con trianglos amariellos y un debantal negro. Tamién leva un cacherulo amariello en a cabeza y un achustador negro.
Agustina d'Aragón
Representa a Agustina d'Aragón, o chigant se creyó en l'anyo 2008 en o 200 cabo d'anyo d'os setios de Zaragoza.
Os cabezutos de Zaragoza
Actualment bi ha 11 cabezutos en Zaragoza.
O Morico
200px|thumb|O Morico Ye probablement o mas popular de toz os cabezutos de Zaragoza y pareixe que puet representar a un personache que existió en a realidat. Bels autors dicen que estió lo mozo de cuadra que trayó lo Conte d'a Vinyaza dende Cuba, anque atros no son d'alcuerdo con ista versión.
Como en muitas otras ciudaz representa a fegura d'o cabezuto de raza negra. Viste con a tipica ropa d'un jockey, con camisa amariella y roya, pantalons blancos y una gorra d'os mismos colors que a camisa. A zurriaga tradicional d'os cabezutos ye tamién en iste caso parti d'o vestuario.
Como toz os cabezutos de Zaragoza o Morico tien as suyas cancions populars:
O Tuerto
Pareixe que representa igual que o Morico a un personache que existió realment y que puet estar Melendo un medico d'a ciudat que yera conoixito por o mal chenio que teneba. No se sape prou bien cuan fue creyato iste cabezuto, aunque bels autors situgan a suya aparición entre a fin d'o sieglo XVIII y o prencipio d'o XIX. D'atra man o pueblo tamién o ha identificato a sobén con o rei Jose I Bonaparte, o chirmán de l'emperador Napoleón I, probablement por a suya apariencia, lo que fa que a vegatas li se clame tamién "o Napoleón". Ye vestito con un bicornio negro d'estilo francés y una chaqueta y unas calzas de tierzopelo verdas.
O Forano
Va vestito con pantalón y chaqueta de pana negros, camisa blanca y sombrero de copa. A suya canción diz:
A Forana
Ye a parella d'o Forano dende 1916 anque se diz que en o suyo orichen yera la "Teresa Panza" d'os antigos cabezutos. A suya ye a imachen d'una muller aragonesa, vestita de baturra, anque no ye una muller mui polita.
Mientres muito tiempo estió a sola muller d'os cabezutos dica la plegata d'a Pilara. A canción popular d'a Forana ye a siguient:
O Verrugón
thumb|200px|O torero Yera un correchidor u machistrato d'a ciudat de Zaragoza, o cargo que hue decimos consellero. Leva una vorruca en o rostro feito por o que recibe o nombre de "Verrugón". Representa o poder publico d'a ciudat. Os suyos vestitos son os propios d'o sieglo XVIII con a casaca y o calzón de tierzopelo marrón y o sombrero de tres picos verde.
O Robaculeros
thumb|200px|O Robaculeros Pareixe que o Robaculeros naixió de l'antigo cabezudo dito Sancho Panza, anque no se sabe mui bien como tampoco se sabe que representa. Leva barba, un vestito blanco con elementos en royo y un gorro tamién royo.
Gosa decir-se tamién o "Pirulí" u "Don Juan Pirulí" por o suyo gorro rematato en punta. As cancions populars d'o Robaculeros son:
A Pilara
Representa a Pilar Lahuerta, cantaire d'o salón Oasis de Zaragoza y parella artistica de Susepet. A Pilara fue baptizata en as Fiestas d'o Pilar de 1982, o día 10 d'octubre en a seu d'o concello de Zaragoza.
O suyo vestito ye pareixito a lo que levaba Pilar Lahuerta en as suyas actuacions, royo y verde y con una diadema d'as mesmas colors en a cabeza.
O Boticario
thumb|200px|O Boticario Ye atro d'os cabezutos que probablement representa a una persona real. Son tres os zaragozanos que dicen puet representar o boticario: Pedro Alonso, un ciudadán de diners de Zaragoza; Félix Bartolomé Guillén, churisconsulto y Tomás Bayod que yera farmaceutico en a carrera Alfonso. Manimenos a mayor parti d'os autors dicen que ye o primer d'istos, Pedro Alonso.
Va vestito con una bata de cuadros y un birret azul. A suya canción popular diz:
L'Azutero
L'Azutero ye un d'os mas nuevos cabezutos d'a comparsa zaragozana, ya que fue presentato en a mesma capital aragonesa o 6 d'octubre de 2013. Tamién dito o "Royo del Rabal", en referencia a o famoso hotero d'iste barrio d'a ciudat. A suya canción popular diz:
A Cigarrera
Ye un nuevo cabezuto presentato en 2015 y basato en a vendedora de tabaco d'El Tubo.
La Zarza
La Zarza puet estar:
Glan
thumb|right|Glans
Un glan (d'o latín «GLANS, GLANDIS») ye lo fruito de tipo aquenio («nucula») caracteristico d'as especies d'o chenero Quercus.
Anque o termin en oríchen no incorporaba garra distinción d'entre especies, a luenga popular que gosa fer diferencia d'entre as especies de Quercus que guardan as follas tot l'anyo y as que no, ha reservau o termin glan ta referir-se a las nuculas d'as primeras que reciben o nombre popular de «caixicos / caixigos», y ha pasau a designar as nuculas d'as especies de folla perén (carrascas) como billotas (de l'arabe «ballūta»).
Mambrillas de Lara
Mambrillas de Lara ye un municipio d'a comunidat autonoma castellanoleyonesa d'a provincia de Burgos, situau en a comarca de Sierra de la Demanda y partiu chudicial de Salas de los Infantes.
A suya población ye de 60 habitants (2007) en una superficie de 34,02 km², con una densidat de población d'1,76 hab/km².
Cheografía
A localidat de Mambrillas de Lara ye situada a 1.374 metros d'altaria sobre lo livel d'a mar, a una distancia de 38 km d'a ciudat de Burgos, a capital d'a suya provincia.
Rechión de Canterbury
Canterbury (en maorí Waitaha) ye una rechion de Nueva Zelanda, situada en a parti centro-este d'a Isla d'o Sud. A rechión cubre un aria de 44.508 km² y tien una población de 600.100 habitants.
Mambrillas de Lara
Cheografía
D'o suyo termin municipal fan parte os lugars de Cubillejo de Lara y Quintanilla de las Viñas.
Rechión de Canterbury
L'actual rechión fue establida en l'anyo 1989 mientres una serie de reformas feitas por o gubierno a livel nacional. O districto de Kaikoura s'unió a la rechión en 1992 dimpués de l'abolición d'o Consello Rechional de Nelson-Marlborough.
Fantova
Fantova (en catalán Fontova) ye un lugar aragonés de la comarca de Ribagorza situato a mán de La Puebla de Fantova, pertenexient a lo municipio de Graus. Huei ye despoblato.
Cheografía
Fantova ye situato en una zona alta que d'on se puet veyer tota redolata, yera un punto estratechico. Fantova ye a 945 metros d'altaria sobre lo ran de la mar.
Toponimia
Lo toponimo vien de Font Tova, estando un caso de no diftongación como en Fonz. En lo fogache de 1405 lo escriben Fontova del Comte.
Castiello de Langa
O castiello de Langa ye un castiello construyíu en o sieglo XIV que se troba en Langa (Campo de Daroca, Aragón). .
Castanya
thumb|250px|Castanyas A castanya (d'o latín < CASTANEA) ye o fruito d'a castanyera, árbol d'a familia d'as fagacias, nativa de climas calidos d'o hemisferio norte. A mayoría de castanyeras son árbols grans, de 20 a 40 metros d'altaria, pero bellas especies son d'a mida d'un arbusto.
Home d'os 365 nasos
thumb|300px|L'home d'os 365 nasos. L'home d'os 365 nasos ye un personache mitolochico d'Aragón que tiene tantos nasos como que os días de l'anyo (ye decir, que tiene 365 nasos). Solament se le puede veyer en cabo d'anyo, o día 31 d'aviento. Existen personaches semellants en atros puestos como Catalunya, A Riocha u Navarra.
Craig Shoemaker
Craig Shoemaker, naixito de Philadelphia (Pennsylvania) o 15 de noviembre de 1958, ye un actor estausunidense.
Ibón de Piniecho
L'ibón de Piniecho u ibón de Foratula ye un ibón situau en l'Alto Galligo, en o municipio de Pandicosa. Se troba baixo as tres puntas Foratula (Foratula Central 2.581 m, Foratula Oriental 2.574 m y Foratula Occidental 2.548 m)
Toponimia
O termín Piniecho se debe a os pins que cubren istos monts, con o diminutivo -iecho, propio de l'aragonés tensino y común en a toponimia d'a zona. D'atra man o toponimo Foratula deriva d'o latín foratum, que ye literalment forato en aragonés y fa referencia a la presencia de espelungas en iste puesto.
Cantón de Tolosa-15
O cantón de Tolosa-15 (en occitán canton de Tolosa-15, en francés canton de Toulouse-15) yera una división administrativa francesa situata en o departamento de l'Alta Garona, en a rechión d'Occitania, districto de Tolosa.
A suya población yera de 51.774 habitants (1999). En feba parte 9 comunas.
A capital d'o cantón yera a localidat de Tolosa. L'actual Conseller cheneral d'o departamento yera Claude Palestroupat.
Bottidda
Bottidda (Bottidda en sardo; Bottidda, en italiano y oficialment) ye una comuna sarda en a provincia italiana de Sasser y rechión de Cerdenya, que feba parte de l'antigo reino de Cerdenya.
A suya población ye de 760 habitants en una superficie de 33,83 km², con una densidat de población de 23,77 hab/km².
Cheografía
A localidat de Bottidda ye situata a 396 metros d'altaria sobre o livel d'a mar.
Castiello de Calanda
O Castiello de Calanda ye un castiello construyíu en o sieglo XII que se troba en Calanda (Baixo Aragón, Aragón). .
Catadau
Catadau ye un municipio de la provincia de Valencia, situato en la comarca de la Ribera Alta. La suya población ye de 2.619 habitants (2007), en una superficie de 35,5 km² con una densidat de población de 73,77 hab/km².
Provincia de Tarragona
Tarragona ye una provincia d'Espanya, situata en a parti sud d'a comunidat autonoma de Catalunya. Muga con as provincias de Castillón, Teruel, Zaragoza, Leida,  Barcelona, y con a mar Mediterrania.
D'a población de 704.907 habitants (2005) d'a provincia, alto u baixo lo 20% vive en a capital, Tarragona. A suya superficie ye de 6.283 km².
Seu de Porto
A Seu de Porto (en portugués Sé do Porto) ye a seu episcopal d'a diocesi de Porto y ye situata en o corazón d'o centro historico d'a ciudat de Porto, estando un dos suyos prencipals y mas antigos molimentos.
O inicio d'a suya construcción data d'a primera metat d'o sieglo XII, y se prolongó dica primerías d'o sieglo XIII. Ixe primer edificio, en estilo romanico, sufre muitas alteracions a o largo d'os sieglos. D'a epoca romanica datan o caracter cheneral d'a frontera con as torres y o polito rosetón, amás d'o cuerpo d'a ilesia de tres naus cubierto por vuelta de canyón. A vuelta d'a nau central se refirma arbotants, estando a Seu de Porto un d'os primers edificios portugueses en os que s'emplegó dito elemento arquitectonico.
En a epoca gotica, arredol de l'anyo 1333, se construyó a capiella funeraria de João Gordo, caballero d'a Orden d'os Hespitalers y colaborador de Dionís de Portugal, apedecato en una sepolturá amanata. Tamién d'a epoca gotica data o claustro (sieglos XIV-XV), construyito en o reinato de Chuan I. Iste rei se casó con Felipa de Lancaster en a Seu de Porto en 1387.
2010
Aragón
right|thumb|250px|O cantautor, poeta y politico [[José Antonio Labordeta, muerto o 19 de setiembre de 2010.]] right|thumb|250px|A escritora aragonesa [[Nieus Lucía Dueso Lascorz, muerta o 4 de marzo de 2010.]]
Altura
Altura ye un municipio d'o País Valenciano d'a provincia de Castellón, situato en a comarca de l'Alto Palancia y partiu chudicial de Segorb.
2010
Noviembre
right|thumb|250px|L'actor canadiense [[Leslie Nielsen, qui morió o 28 de noviembre de 2010.]]
Altura
A suya población ye de 3.949 habitants (2010), en una superficie de 129,50 km² con una densidat de población de 30,49 hab/km².
Seu de Porto
L'exterior d'a Seu fue muit modificato en a epoca barroca. Arredol de 1736, l'arquitecto italiano Nicolau Nasoni adhibió un polito nártex barroco en a frontera lateral d'a Seu. Sobre l'anyo 1772 se construyó una nueva portalada en substitución d'a romanica orichinal. As balaustratas y cupulas d'as torres tamién son barrocas.
Altura
Cheografía
A localidat d'Altura se troba situata a 391 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, a una distancia de 65 km d'a ciudat de Castellón de la Plana, a capital d'a suya provincia, y de 57 km d'a ciudat de Valencia, a capital d'o País Valenciano.
Seu de Porto
thumb|left|250px|Claustros goticos d'a Seu do Porto. A la ezquierda de l'abside, se troba um magnifico altar d'archent, construyito en a segunda metat d'o sieglo XVII por cuantos artistas portugueses. Iste fue salvato d'as tropas francesas en 1809 construyindo-ie ascape una paret de cheso.
Altura
Mugas
As localidaz buegants con Altura son Exerica (Norueste), Navachas (Norte) y Segorb (Sudeste) en a provincia de Castellón; Alcublas, Gátova, Marines y Llíria en a provincia de Valencia.
Toponimia
Talment corresponda con Huytura, mencionato en o Repartiment:
Seu de Porto
O transepto sud da acesso a os claustros d'o sieglo XIV y a la Capiella de Sant Vicent. Una polita escalera d'o sieglo XVIII de Nasoni conduce a os pisos superiors, a on os panels de recholas amostran a vida d'a Virchen y as Metamorfosis d'Ovidio.
A seu tien tres organos. Un d'ells, en o coro alto, marca en Portugal un periodo que da inicio a o desembolique organistico. Se tracta d'un organo d'o construtor Jann, o mesmo construtor de l'organo d'a ilesia d'a Lapa, os dos promovitos por iniciativa d'o canonche Ferreira dos Santos.
Conchuncions subordinativas en francés
Una conchunción subordinativa en francés ye una palabra gramatical invariable que sirve pa unir dos elementos sintacticos de naturaleza diferent, mes precisament un satelite (proposisión subordinada conchuntiva) a un nuclio (ye dicir, lo verbo rechindo este satelite).
Conchuncions de subordinación simples y normals
La función d'una conchunción de subordinación ye d'introducir la proposición subordinada.
Conchunción « que »
La conchunción de subordinación que introduce mes a sobén una subordinada conchuntiva completiva :
Conchunción « comme »
La conchunción de subordinación comme introduce mes a sobén una subordinada conchuntiva circunstancial de causa, de tiempo, u de manera (u comparanza) :
Conchunción « lorsque »
La conchunción de subordinación lorsque introduce mes a sobén una subordinada conchuntiva circunstancial de tiempo.
Conchunción « puisque »
La conchunción de subordinación puisque introduce mes a sobén una subordinada conchuntiva circunstancial de causa:
Conchunción « si »
La conchunción de subordinación si introduce mes a sobén una subordinada conchuntiva circunstancial de condición :
La conchunción de subordinación « si » puede tamién introducir una proposición subordinada completiva en lo caso de la interrogación indirecta.
''« Je me demande si Paul a bien appris sa grammaire. »''
Cal no confundir l'adverbio d'intensidat, sinonimo de « tellement » (Ses yeux, si clairs d'habitude) y l'adverbio d'afirmación, sinonimo de « oui » (Mais si je suis d'accord !).
Principals locucions conchuntivas de subordinación
Las locucions conchuntivas de subordinación son conchuncions de subordinación que prenen la forma de palabras composadas. O suyo numero exacto ye prou impreciso. Contienen quasi todas la conchunción « que ». Las principals funcions de la circunstancial que introducen son mesas entre parentesis :
Sent Justin (Gers)
Sent Justin (Sent Justin en occitán, Saint-Justin en francés y oficialment) ye una comuna occitana en o departamento francés de Gers, rechión d'Occitania, districto de Miranda y cantón de Pardiac-Ribèra Baisha.
A suya población ye de 139 habitants (1999) en una superficie de 13,18 km², con una densidat de población de 10,55 hab/km².
Vilagrassa
Vilagrassa ye un municipio catalán situato en la provincia de Leida y en la comarca d'Urchel. La suya población ye de 449 habitants (2008), en una superficie de 19,9 km² con una densidat de población de 22,56 hab/km².
Mugas
Lo suyo termin muga con Anglesola a l'ueste y con Tàrrega a l'este.
Dinópolis
Dinópolis ye un parque paleontolochico de dinosaurios situato en Aragón, o mas gran de tota Europa. Se troba adintro d'a rete de museus Territorio Dinópolis, composato por Dinópolis Teruel (en Teruel capital) y siet museus situatos en a provincia: Inhóspitak en Penyarroya de Tastavins; Legendark, en Galv; Bosque Pétreo en Castellot; Región Ambarina, en Rubielos de Mora, Mar Nummus en Albarracín, Titania en Río Deva y Valcaria en Ariño.
Ye destinato principalment a lo conoiximiento infantil d'a epoca churasica y totas as suyas actividaz premiten a lo vesitant de pasar un diya divertito descubrindo as reproduccions a mida real d'os antipasaus animals.
Historia
Dimpués de l'enguero mundial d'a cinta Jurassic Park a calentura por os dinosaurios invadió o mundo y surtioron diversas inciativas pa aprofitar l'empentón comercial d'a cinta. En 1998 o Gubierno d'Aragón creyó a Fundación Conjunto Paleontológico de Teruel-Dinópolis y en chunio de 2001 s'inaguró o parque tematico Dinopolis. En 2019 i heba recibiu mas de 3 millons de visitas.
Independentismo aragonés
thumb|180px|Estrelada aragonesa thumb|180px|Bels sectors independentistas emplegan a estrelada creyata por Gaspar Torrente en 1932
O independentismo aragonés ye a corrient politica que esfiende a independencia d'Aragón respecto d'o Estato espanyol. No s'ha de confundir independentismo con nacionalismo aragonés, ya que son dos conceptos que pueden entivocar-se. O nacionalismo no quiere necesariament a independencia total d'o territorio, mientres que iste ye o prencipal obchectivo d'o independentismo.
Actualment se declaran independentistas bellas organizacions, sendicatos y partius politicos como Chobenalla, A Enrestida, STA y Puyalón (toz éls aintro d'o Bloque Independentista de Cuchas), Astral, Estau Aragonés y bels sectors de CHA.
A sobén s'emplegan como simbolo d'o independentismo aragonés diferents variants d'a tradicional bandera cuatribarrata d'Aragón, ditas estreladas. As versions mas conoixitas son a estrelada roya y a estrelada de Gaspar Torrente.
Mindelheim
Mindelheim (en suabio Mindelhoi) ye un ciudat de Bavera, Alemanya. Ye a capital d'o districto de Baixa Algovia.
Alcaldes
Lista d'alcaldes democraticos dende 1945:
Aler
Aler ye un lugar aragonés situau a una distancia de 10 km de Benavarri y pertenexient a este municipio, en la comarca de Ribagorza y provincia de Uesca. En 2019 teneba una población de 41 habitants.
Cheografía
Ye situau a 702 metros d'altaria sobre lo livel d'a mar en la val de Sarrón a l'ueste de lo mont de Sant Salvador, a lo sud de la sierra de Llaguarres y a lo norde de la sierra de la Carrodilla. Ye a una distancia de 10 km de Benavarri, la capital de lo suyo termin municipal y a diferencia d'atros lugars d'este municipio ye en la cuenca hidrografica de l'Esera. Ye a una distancia de 100 km de la ciudat de Uesca, la capital de la suya provincia.
Luengas y parlas
En Chuseu y Aler lo participio de lo verbo ser ye en -ito, sito, relacionau con set de lo catalán nordoccidental de bel lugar d'Aragón u que mugan con Aragón, y sit de lo maellán.
Unatra cosa intresant de la parla d'Aler y d'atros lugars de la val de Sarrón, como Chuseu y Torres, ye que la terminación -rn de lo catalán se prenuncia -rt (fort, hivèrt, infèrt en cuenta de forn, hivern y infern).
Molimentos
250px|thumb|right|La ilesia d'Aler.
Beatriz
Beatriz ye un antroponimo feminín que provién d'o latín BEATRIX ("que da felicidat", "que da alegría", "bienaventurata"). Bi habió una "Santa Beatriz" muerta arredol de l'anyo 304.
Como antroponimo se troba con cierta freqüencia en Aragón en o sieglo XV talment por a fama de Santa Beatriz de Silva, pero l'antroponimo ya yera present muito enantes.
En as familias nobles aragonesas u aragonesoparlants se trobaban mullers ditas Beatriz, por eixemplo Beatriz d'Exerica u de Xerica, filla de Bonaventura d'Arborea y de Pero d'Exerica en o sieglo XIV. Entre os Trastamaras vinclatos a la Corona d'Aragón tenemos a Beatriz d'Aragón, a filla d'Alifonso lo Magnanimo y muller de Matías Corvín que contribuyó a introducir o Renaiximiento en o Reino d'Hongría.
Aspectos ortograficos
A pronunciación posible en aragonés y atras luengas romances desfendo o hiato no se representa graficament por razons etimolochicas, que son as mesmas que fan distinguir graficament real (que perteneixe a la realidat) de reyal (que perteneixe a lo rei), y realismo de reyalismo. S'escribe a -y- epentetica en os semicultismos que en latín teneban una -d- u una -g- en o puesto d'a -y- (REGALE-M > reyal), no ye o caso de Beatriz que provién de BEATRIX.
A pronunciación /Beyatriz/ no ye una pronunciación regular que se documente en garra parla altoaragonesa. En os textos medievals quasi siempre escriben Beatriz. A documentación d'a forma Beyatriz con hiato desfeito con una epentesi antihiatica se reduce a Portalrubio (on se charraba l'aragonés d'as comunidatz aragonesas), en o "Libro d'a manifestación d'o morabetín d'as aldeyas d'a ciudat de Daroca" de 1373.
Gascueña de Bornova
Gascueña de Bornova ye un municipio d'a provincia de Guadalachara, en a comunidat autonoma de Castiella-La Mancha, Espanya. A suya población ye de 57 habitants (2007), en una superficie de 26,71 km² y una densidat de población de 2,13 hab/km².
Toponimia
Lo nombre d'esta localidat puet probenir por repobladors gascons, y s'ha dito que podioron estar soldatos gascons que combatioron en a reconquista con Alfonso VIII de Castiella.
Torrodesera
Torrodesera (Torre de Ésera oficialment y en castellano) ye un lugar de Ribagorza situato a 3 km de Graus, pertenexint a ixe municipio. Teneba 53 habitants en 2018.
Nombre
Estió Ture d'Esera en 1066, La Torre d'Esera en 1307 y La Torre de Sera en o Fogache de 1495. No corresponde con Pueyo d'Esera como crei Agustín Ubieto Arteta, pus sapemos que corresponde con l'actual Pruiquimat.
Torlabat
A suya población ye de 15 habitants (2017).
Nombre
Torlabat se pronuncia en baxorribagorzano /Torlabá/. Antigament s'escribiba La Torre Dabat.
Cantón de Tornafuèlha
O cantón de Tornafuèlha (en occitán canton de Tornafuèlha, en francés canton de Tournefeuille) ye una división administrativa francesa situata en o departamento de l'Alta Garona, en a rechión d'Occitania, districto de Tolosa.
A capital d'o cantón ye a localidat de Tornafuèlha. L'actual Conseller cheneral d'o departamento ye Claude Raynal.
Ermita de Santa Ana de Torla
A ermita de Santa Ana de Torla ye una ermita situada chunto a la localidat sobrarbenca de Torla.
Se troba en o termín de Diazas, chunto a una chicota val en a que bi ha 8 buerdas, ditas "casernas", que d'antis mas yera habitadas os meses de verano. Continando por o camín que puya a la ermita dende Torla se plega a os miradors d'o Molar.
Arquitectura
Ye una chicota construcción feita con mampostería rustica y poca argamasa. Tien una sola nau con forma licherament trapezoidal y con una cabecera recta mas estreita y baixa y orientada enta o Sud.
Tanto en a nau como en a cabecera a boveda ye de canyón, con arco de meyo punto en o testero, a on se troban amás repuis de pintura roya.
A suya puerta ye adintelada a l'Ueste, con un bloque monolitico a on bi ha una inscripción que resulta ilechible en l'actualidat.
Castiello de Berrueco
O castiello de Berrueco ye un castiello construyíu en o sieglo XIII que se troba en Berrueco (Campo de Daroca, Aragón). .
Burtei
A suya población ye de 1.206 habitants en una superficie de 96,61 km², con una densidat de población de 12,48 hab/km².
Briviesca
Briviesca ye un municipio d'a comunidat autonoma castellanoleyonesa d'a provincia de Burgos, situau en a comarca de La Bureba (en ye a suya capital) y partiu chudicial de Briviesca (tamién en ye a suya capital).
Thomas Schröder
Thomas Schröder, naixito de Waren, Republica Democratica Alemana o 23 d'agosto de 1962, ye un atleta alemán retirau d'a practica esportiva d'elite que yera especializau en pruebas de velocidat. Consiguió ser campión d'o suyo país tres vegatas en 100 metros lisos (1983,1984 y 1986), de 200 metros lisos y subcampion d'Europa de 4x100 m en Stuttgart 1986 con un equipo formau por Steffen Bringmann, Olaf Prenzler y Frank Emmelmann y ell mesmo. En categorias inferiors ganó o campionato d'Europa Junior de 1981 en 100, 200 y 4x100 metros lisos. Atras partecipacions internacionals que cal destacar es a suya partecipación en o Campionato d'Europa de 1982 y en o Campionato Mundial de 1983 celebraus en Helsinki a on consiguió estar en semifinales en 100 metros lisos y un cuarto puesto en os relevos 4x100 metros lisos.
Briviesca
A suya población ye de 7.227 habitants (2007) en una superficie de 81,20 km², con una densidat de población de 89,00 hab/km².
Cheografía
A localidat de Briviesca ye situada a 726 metros d'altaria sobre lo livel d'a mar, a una distancia de 40 km d'a ciudat de Burgos, a capital d'a suya provincia.
Thomas Schröder
Dimpués d'a cayita d'o muro de Berlín o nombre d'Schröder se trobó en documentación relacionata con o dopache esportivo, supuestament fue una victima d'o dopache esportivo chuvenil d'estato d'a RDA.
Soraya Sáenz de Santamaría
María Soraya Sáenz de Santamaría Antón (Valladolit, 10 de chunio de 1971), mas conoixida como Soraya Sáenz de Santamaría, ye una politico y avogada castellana que pertenez a o Partiu Popular, activa en a politica d'ámbito espanyol. Dende o 22 d'aviento de 2011 ye vicepresidenta, ministra de presidencia y portavoz d'o Gubierno d'Espanya que preside Mariano Rajoy.
Briviesca
Cheografía
O suyo termin municipal ye trescruzau por o río Oca, un afluent d'o río Ebro.
Soraya Sáenz de Santamaría
Anteriorment, ocupó o cargo de secretario executiva de Politica Territorial en o Partiu Popular, y un escanyo de deputada por Madrid en a ueitena lechislatura en o Congreso d'os Deputados d'Espanya (2004-2008). En a novena lechislatura, Mariano Rajoy a designó portavoz de o Partiu Popular en o Congreso d'os Diputaus d'Espanya, en substitución d'o murciano Eduardo Zaplana.
Verdú
Verdú ye un municipio catalán situato en la provincia de Leida y en la comarca d'Urchel. La suya población ye de 1.029 habitants (2008), en una superficie de 35,8 km² con una densidat de población de 28,74 hab/km².
Mugas
Lo suyo termin muga con Nalec, con Tàrrega a lo norte y con Ciutadilla a lo sud.
Toponimia
Ye un toponimo d'orichen celta, con a terminación dunum con o mesmo orichen que Berdún y Verdún.
Omaha (Nebraska)
Omaha ([ˈoʊməhɑː]) ye una ciudat d'os Estaus Unius situata en o estato de Nebraska, d'an ye a mayor ciudat. Fa parte d'o condau de Douglas, estando-ne tamién a capital.
A suya población ye de 408.958 habitants (2010) en una superficie de 307,90 km², con una densidat de población de 1.328 hab/km².
Cheografía
A localidat de Omaha se troba situata a 332 metros d'altaria sobre o livel d'a mar.
Talaya de la Fuent d'el Cepo
La talaya de Fuent d'el Cepo (en castellano cerro de Fuen del Cepo) ye un tozal conico de 1.133 m d'altaria situau en lo termin municipal d'Albentosa (Teruel), cerca de lo casal de Fuent d'el Cepo, a piet de lo tozal pero despartiu por la rambla d'el Barruezo.
Toponimia
Se fa mención d'una "talaya de fuent d'el Cepo" en un documento de l'anyo 1261 que establiba los termins que Chaime I d'Aragón concedió a Exerica quan la deseparó de lo territorio perteneixient a lo concello de Teruel.
Ademuz
Ademuz (Ademús en catalán) ye un municipio d'a provincia de Valencia, situato en o enclau d'o Rincón d'Ademuz, comarca valenciana entre Aragón y Castiella-La Mancha, y en ye a suya capital. A suya población ye de 1.242 habitants (2007), en una superficie de 100,4 km² con una densidat de 12,37 hab/km².
Cheografía
A villa d'Ademuz se troba entre as marguins dreitas d'os ríos Guadalaviar y Boílgues y situata en as pronunciatas vesants d'a montanya d'os Zafranares. Ye por ixo que ista villa tien como caracteristica as largas y estreitas carreras estando muitas en cuesta, que se comunican entre ellas por chicoz callizos, y carreras mas estreitas, muitas d'ellas escalonatas, mientres as casas pareixen sobreposar-sen as unas dencima d'as atras, formando a caracteristica anvista d'iste lugar, que manda a bega d'o río Guadalaviar. A villa d'Ademuz ye a capital d'a comarca d'o Rincón d'Ademuz.
Mugas
O termin municipal d'Ademuz muga con Libros, Río Deva, La Puebla de Sant Miguel, Santa Cruz de Moya, Casas Altas, Vallanca y Castiel Fabib.
Espacios naturals
thumb|left|Flors d'[[almendrera.]]
O termin municipal d'Ademuz ye en a suya mayor parte montanyoso, con cautivos tipicament mediterranios como as almendreras. O termin municipal ye trescruzato por o río Guadalaviar y o suyo afluent, o río Boílgues, con un amplo rete de zaicas que permete os cautivos de regano, mes que mes mazaneras y atros fruitals.
O paisache natural ye muito polito y adecuato pa las gambatas y rotas senderistas, en especial en o río Boílgues, con una intresant fauna y vechetación de ribera, declarato microrreserva natural. Tamién bi ha molins, beluns d'ellos muito antigos como o d'a Villa, d'Efren, y una central hidro-electrica huei en desuso.
vecín a lo termin d'Ademuz ye o Parque Natural de Puebla de Sant Miguel, declarato parque natural por o gubierno valenciano en mayo de 2007. Tien sabinas centenarias, y lo pico mes alto d'o País Valenciano: l'Alto de las Barracas u tamién dito Cerro Calderón.
Nuclios de población
Bi ha 3 nuclios de población en o municipio, a mes d'a mesma villa d'Ademuz:
Tamién bi ha a-saber-las masadas por tot o termin municipal, como as d'Altamira, Guerrero, El Soto, San Juan de las Veguillas y La Balsa, entre atras.
Historia
Antes que lo reconquerisen se menciona Demuz en 1142 como una d'as mugas d'a Comunidat de Daroca. Por lo que pareix Remón Berenguer IV lis ne atorgaba a los Daroca si lo reconqueriban. Sindembargo a Comunidat de Daroca nunca no plegó a controlar territorios tan a lo sud.thumb|300px|Castiello d'Ademuz. Anvista parcial
Ademuz fué reconquiesto en 1210, ya pa cutio por Pero II d'Aragón (Daymuz et Castellum Habib et castellum cuom dicitur lo Corbo et castellum cuom dicitur Serrella) con aduya templera. En 1216 se confirmó que Sancho VII de Navarra teneba cualques castiellos en a muga aragonesa con lo reino taifa de Valencia, entre ellos lo de Castiel Fabib y lo d'Ademuz, castiellos que probablement consiguió con penyoras de Pero II. O 20 d'abril de 1229 se firmó un tractau entre Chaime I d'Aragón y Zait Abu Zait. Abu Zait se declaró vasallo de Chaime I, se producioron cesions territorials y Ademuz quedó como lugar d'a Corona con os dreitos d'as diezmas ceditos a lo Temple. Ademuz fue adhibito a lo Reino de Valencia por o fillo y succesor de Pero II, Chaime I o Conqueridor.
O castiello d'Ademuz estió muit important en a Edat Meya, en especial en a guerra con Castiella, asetiato dos vegatas por as tropas de Pero I de Castiella. Os ademucers estioron fidels siempre a la Corona d'Aragón.
Occitán lengadocián
L'occitán lengadocián u occitán central ye un dialecto de l'occitán que se charra entre o Garona y o Roine. Presenta elementos comuns con o gascón, con o provenzal adintro de l'occitán, y tamién con o catalán y l'aragonés.
Ademuz
Demografía
Dende a decada de 1940 a emigración despobló Ademuz. Os vecins se'n iban pa grans centros industrials como Barcelona, Valencia y o Puerto de Murviedro. Tamien estió significativa a emigración temporal pa las vendemas de Francia.
Occitán lengadocián
En a Edat Meya l'aragonés ampró uns pocos occitanismos que dimanaban d'o lengadocián, pus a mes gran part d'os occitanismos proveniban d'o gascón a traviés d'as vals pirenencas gasconas y biarnesas y d'a inmigración gascona.
Ademuz
Demografía
Actualment a tendencia negativa s'invierte por a plegata de emigrants pa Ademuz, provinients d'a Berbería y de Rumanía mes que mes.
Occitán lengadocián
Fonetica
Mantién sin palatalizar as consonants d'as silabas latinas CA- y GA- sin palatalizar: cantar, cabra ("craba"), gal ("gallo"), gaug ("goyo"), plaga, coincidindo con o provenzal, o catalán y l'aragonés.
Ademuz
Economía
thumb|120px|left|Variedaz de mazanas As actividaz economicas principals son agricolas. En o pasato estioron os cerials y a vinya os cautivos principals. Huei son importants os cuasi monocautivos como as almendreras y as mazaneras. As mazanas d'Ademuz tienen un reconoixito prestichio en os mercatos exteriors.
Occitán lengadocián
Fonetica
Mantién os grupos –sp-, -st-, -sk-: espiar, tèsta ("cabeza"), escòla ("escuela"), coincidindo con o provenzal, o catalán y l'aragonés. Manimenos en as parlas lengadocianas d'o norte a vegadas a s pasa a h.
Ademuz
Economía
As actividaz ganaderas se centran en o bestiar ovín mes que mes.
Occitán lengadocián
Fonetica
Se mantién l'a pretonica sin velarizar (de fueras d'en o norte, incluyindo Rouergue): castèl ("castiello"), aquel, passejada ("paseyo"), coincidindo con o provenzal, o catalán y l'aragonés.
Ademuz
Economía
A industria ye redueita a actividaz alimentarias como turrons u carnicas, y atros productos de consumo basico, venditos en os mercatos exteriors y tamién muito apreciatos por os visitants.
Occitán lengadocián
Fonetica
Se mantienen os diftongos y triftongos: paire, aiga ("augua"), sau, pèira ("piedra"), buou, puei ("pueyo"), coincidindo con o provenzal.
Ademuz
Economía
O comercio ye muito desembolicato, se i concentran uns cuantos comercios, supermercatos, bancos y caixas, tallers, etc. a on acuden tamien os habitants d'as poblacions vecinas.
Occitán lengadocián
Fonetica
Bi ha una -l- intervocalica que provién tanto de –L- como de –LL- latina: pala, salar, galina ("gallina"), bèla ("bella"). Coincide en esto con o provenzal.
Ademuz
Economía
O dia de mercato semanal ye o miercols, en a Plaza del Rabal.
Occitán lengadocián
Fonetica
Conservación d'a –s final d'o plural: portas ("puertas"), flors, a l'igual que en gascón, catalán y aragonés, pero diferenciando-se d'o provenzal.
Ademuz
Economía
O turismo rural tien en os zaguers tiempos un desembolique acceptable, cuenta con un hotel y unas cuantas pensions y casas rurals.
Occitán lengadocián
Fonetica
No palatalización d'o grupo –CT-: fait (participio "feito"), lait ("leit"), coincidindo con o catalán y l'aragonés pero diferenciando-se d'o provenzal.