cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Aragón
En Aragón se charran actualment tres idiomas, d'os cuals nomás que aragonés y catalán son luengas propias:
Cheografía
O relieu ye de gran simplicidat: os Pireneus y o sistema Iberico enmarcan a depresión d'Ebro. Os estremos cheograficos d'Aragón son Zuriza (Ansó, Chacetania) a o norte; La Cervera (Abechuela, Gúdar-Chabalambre) a lo sud; Sopeira (Ribagorza) a l'este; y Granja de Sant Pedro (Mont-reyal de Fariza, Comunidat de Calatayú) a l'ueste.
O río Ebro escana las auguas d'os ríos y ibons d'Aragón, que como o Millars y o Turia desembocan en a Mar Mediterrania.
O clima d'ista comunidat ye mediterranio-continental. Ye un clima seco, con plevidas irregulars, cerenyos cambeos termicos y intensos aires.
A vechetación sigue as oscilacions d'o relieu y d'o clima. Bosques borials y dominio floral mediterranio.
Aragón tien una superficie de 47.645 km².
Seguntes o censo de 1991, bi heba una población d'1.178.000 habitants, ye decir un 2,95% d'a población d'o Estau espanyol y una densidat de 25,2 habitants/km². En 2003 a cifra augmentó dica os 1.217.514 habitants.
Comarcas
Aragón ye dividiu en 33 comarcas:
right|thumb|250px|Comarcas d'Aragón.
Demografía
Densidat d'as comarcas A comarca que tién mas población y densidat de población ye a comarca de Zaragoza amás d'a suya aria metropolitana. En a resta d'as provincias, a mayor densidat de población no se troba en as capitals: en a provincia de Uesca ye a Cinca Meya, con una densidat de población de 41 hab/km² y en a provincia de Teruel ye o Baixo Aragón, con una densidat de población de 23 hab/km².
right|thumb|250px|Poblacion relativa d'Aragon en [[2006.]]
Economía
O Producto Interior Bruto (PBI) d'Aragón ye o 3 u 4% d'o PBI d'o total d'Espanya. L'interpresa Opel tien una planta amán d'a ciudat de Zaragoza.
Politica
A norma lechislativa de funcionamiento d'Aragón ye definida en o suyo Estatuto d'Autonomía, de 1982, que definix as suyas institucions de gubierno. O Parlamento d'Aragón se diz Corz d'Aragón.
Cultura
thumb|300px|Una [[ixota aragonesa.]] D'alcuerdo con Julio Caro Baroja en Aragón bi ha dos zonas culturals prencipals: L'Alto Aragón con cultura pirenenca y a Ribera d'Ebro y ríos grans con una cultura mediterrania asociada a una agricultura de regano. En esta zaguera bi ha clara influencia mudéchar, en bels lugars, o traxe tipico se composa d'un panyuelo nugau en la cabeza, calzons ubiertos, una manta a modo de faixa en a cintura y alpargatas ta os hombres. As mullers levan sayas amplas, un chustillo, calzón, calzas chupidas, toquiella, debantal y alpargatas.
O baile y canto popular ye a ixota aragonesa, que ye muit rasmiuda y goyosa. Se baila con muito movimiento y grans blincos. O canto gosa estar de ritmo malinconico con una nota a ormino socardona. Antes de cheneralizar-se a ixota o mas caracteristico yera o dance aragonés. En bels lugars bi ha representacions de danzas con tochos y espadas, con alusions a luitas entre moros y cristianos.
Catarina d'Aragón
Catarina d'Aragón, naixita d'o palacio arcebispal d'Alcalá de Henares (Alcalá de Henares, Reino de Castiella) o 16 d'aviento de 1485 y muerta en o castiello de Kimbolton (Kimbolton, Cambridgeshire, Reino d'Anglaterra) o 7 de chinero de 1536, estió una reina consort d'Anglaterra por o suyo matrimonio con Henrique VIII d'Anglaterra dende l'11 de chunio de 1509 dica o suyo esvurcio o 23 de mayo de 1533. Tamién estió princesa consort de Galas por o suyo matrimonio con Arturo Tudor, prencipe de Galas, antis de casar con o suyo chirmán Henrique en morir Arturo. O suyo esvurcio (decretato unilateralment por Henrique VIII en contra d'a opinión d'o Papato) cheneró una crisi politica en Europa, estando la base d'a proclamación posterior d'a Ilesia Anglicana y d'a suya deseparación d'a Ilesia Catolica. Yera filla de Ferrando II d'Aragón, rei d'Aragón y d'a suya muller Isabel I de Castiella, reina de Castiella, fendo asinas parte d'a dita Casa de Trastamara. Estió la mai de María I d'Anglaterra.
Aragón
Cultura
Tamién remane musica tipica aragonesa, que emplega instrumentos como o salterio (chicotén) y l'acordión. Entre los instrumentos de viento en a mas gran parte d'o territorio s'emplega a donzaina, pero en los Pireneus centrals bi ha una zona a on que ye caracteristico o chiflo y en Sobrarbe y Monegros a gaita aragonesa u gaita de boto.
Gastronomía
D'Aragón son famosas as mollas a la pastora, o ternasco rustiu, os pernils de Teruel, a borraina, o cardo, os vin d'as suyas distintas Denominacions d'Orichen (Semontano, Campo de Borcha, Carinyena, Calatayut), a carne a la pastora, o pirín a lo chilindrón, as almendras, o ternasco d'Aragón, l'aceite d'o Baixo Aragón, a miel, os prescos de Calanda, as chiretas (de Sobrarbe), a longaniza de Graus, etcetra.
Epitelio pseudoestratificau columnar
250px|thumb|right|Dibuixo d'un '''epitelio pseudoestratificau columnar. L'epitelio pseudoestratificau columnar ye una mena d'epitelio simple con nuclios posicionaus a diferents altarias, lo que fa que pareixca un epitelio estratificau.
Aragón
Gastronomía
En o norte d'Aragón se charra l'idioma aragonés y en a parti mas oriental, mugant con Catalunya, o catalán.
The Shining (cinta)
The Shining ye una cinta estausunidense de l'anyo 1980 de cine de terror, dirichita por Stanley Kubrick, que en o suyo reparto incluye a destacatos actors como Jack Nicholson, Shelley Duvall, Danny Lloyd, Scatman Crothers, Barry Nelson y Philip Stone.
Epitelio pseudoestratificau columnar
En las vías respiratorias (bronquios, traquia y larinche), bi ha un epitelio pseudoestratificau columnar con cilios. Se puede trobar atras menas de teixiu pseudoestratificau columnar en la prostata, los conductos deferents, l'epididimo, l'endometrio y l'oyiu interno.
Aragón
Aragoneses destacaus
Categoría principal: Aragoneses. right|thumb|350px|Os cantautors aragoneses [[José Antonio Labordeta, Joaquín Carbonell y Eduardo Paz en Uesca.]]
The Shining (cinta)
enguerada en Estaus Unius o 23 de mayo de 1980, estió una gran superproducción cinematografica de 119 minutos de duración (versión europea), con un presupuesto total de 19.000.000 de dólars, producita por Stanley Kubrick ta Warner Bros., con fotografía de John Alcott. Ta fer o guión, Stanley Kubrick se basó en la novela The Shining de Stephen King.
Calisto (satelite)
Calisto ye un satelite de Chupiter. Estió descubierto en 1610 por Galileo Galilei.
Ye la segunda luna mas gran de Chupiter y la tercera luna mas gran d'o Sistema Solar dimpués de Ganimedes y Titán, a luna mas gran de Saturno. Con 4821 km de diametro, Calisto tiene aproximadament lo 99% d'o diametro d'a planeta Mercurio, pero nomás arredol d'un tierzo d'a suya masa.
Calisto se compone de cantidatz aproximadament iguals de penya y chelo. Amás, a investigación realizada per a nau espacial Galileo reveló que Calisto puede tener un chicot nuclio de silicato y posiblement un ocián subsuperficial d'augua liquida en fonduras superiors a 100 km.
Ganimedes (satelite)
Ganimedes ye un satelite de Chupiter. Estió descubierto en 1610 por Galileo Galilei.
Ye a mas gran y masiva d'as lunas d'o Sistema Solar. O noveno obchecto mas gran d'o Sistema Solar, ye o mas gran obchecto sin una atmosfera substancial. Tiene un diametro de 5268 km, o que lo fa un 26% mas gran que a planeta Mercurio en volumen, encara que solament tiene un 45% de masa. En poseyer un nuclio metalico, tien o factor de momento d'inercia mas baixo de qualsiquier cuerpo solido en o Sistema Solar y ye a sola luna conoixida que tiene un campo magnetico.
Ganimedes orbita Chupiter en aproximadament siet días y ye en una resonancia orbital 1: 2: 4 con as lunas Europa y Io, respectivament.
Ganimedes se composa de cantidatz aproximadament iguals de roca silicatada y augua. Ye un cuerpo completament diferenciau con un nuclio liquido rico en fierro y un ocián interno que puede contener mas augua que toz os ocians d'a Tierra chuntos.
Areso
Areso (Areso en castellano, Areso en basco) ye un municipio d'a Comunidat Foral de Navarra, merindat de Pamplona y comarca de Norte d'Aralar. Fa parte d'o partiu chudicial de Pamplona
A suya población ye de 277 habitants (2010), en una superficie de 12,20 km² y una densidat de población de 22,70 hab/km².
Cheografía
A localidat d'Areso ye situata a 466 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, a una distancia de 49 km d'a ciudat de Pamplona, a capital de Navarra, d'a suya merindat y d'o suyo partiu chudicial.
Tarazona de la Mancha
Tarazona de la Mancha ye un lugar d'o nord-este d'a provincia d'Albacet (Castiella-La Mancha). A suya población ye de 6.553 habitants (2007) en una superficie de 212,58 km² y una densidat de 30,83 hab/km².
Toponimia
Este toponimo no presenta relación etimolochica probable con a Tarazona zaragozana (toponimo d'orichen celtibero y transmeso en latín a traviés d'a radiz TURIASŌNE). Tarazona de la Mancha s'interpreta a partir d'un hipotetico *tărăciōne con o significau de "villa de Tărăcius". Tărăcius ye un chentilicio romano documentau por Schulze y se torna a trobar en Taracena (Guadalachara).
Antonio Morón López
Antonio Morón López, (Zaragoza, 30 d'aviento de 1973) ye un atleta aragonés especializato en prebas de lanzamiento y o suyo equipo ye en l'actualidat o Club Atletismo Hinaco Monzón. Tien en l'actualidat o récord d'Aragón de lanzamiento de peso con una marca de 17,23 m. O suyos equipos bi han estato o CA Monzón, Sol Fuerza Salamanca y FC Barcelona.
Ye l'actual campión d'Aragón de Lanzamiento de peso a l'aire libre y pista cubierta, y de lanzamiento de disco.
Heiloo
Heiloo ye un municipio neerlandés situato en a provincia d'Holanda Septentrional.
A suya población ye de 22.640 habitants (2014) en una superficie de 19,01 km², con una densidat de población de 1.191 hab/km².
1901
Octubre
right|thumb|250px|L'actriz estausunidense [[Evelyn Brent, qui naixió o 20 d'octubre de 1901.]]
Irgoli
Irgoli (Irgoli en sardo; Irgoli, en italiano y oficialment) ye una comuna sarda en a provincia italiana de Nùgoro y rechión de Cerdenya, que feba parte de l'antigo reino de Cerdenya.
A suya población ye de 2.333 habitants (2007) en una superficie de 74,93 km², con una densidat de población de 31,13 hab/km².
Cheografía
A localidat d'Irgoli ye situata a 26 metros d'altaria sobre o livel d'a mar.
Maseròlas
Maseròlas (Maseròlas en occitán, Mazerolles  en francés y oficialment) ye una comuna occitana en o departamento francés de Pireneus Atlanticos, districto de Pau, cantón d'Artics y País de Seuvèstre y rechión de Nueva Aquitania. A comuna yera parte de l'antiga provincia de Biarn.
A suya población ye de 749 habitants(1999) en una superficie de 11,71 km², con una densidat de población de 63,96 hab/km².
Demografía
2006: población provisional seguntes o INSEE (fuent: INSEE).
Chorzów
Chorzów (alemán Königshütte) ye un municipio polaco situato en l'Alta Silesia, en a voivodia de Silesia, en o centro de l'Aria Industrial de Silesia Superior.
A ciudat tenió los suyos dreitos en 1868. Chorzów tien 33,5 km² de superficie. En ista ciudat viven 115.241 habitants. As matríclas de Chorzów prencipian por as letras SH.
Chorzów tien cinco ciudaz achirmanatas: Termoli (Italia), Ózd (Hongría), Zlín (Republica Checa), Iserlohn (Alemanya) y Creil (Francia). Chorzów se trestalla en cuatro vicos prencipals (Centrum, Chorzów II, Chorzów Batory y Chorzów Stary) y nueu de menors (Antoniowiec, Górne Łagiewniki, Klimzowiec, Maciejkowice, Niedźwiedziniec, Nowe Hajduki, Pnioki, Szarlociniec y Średnie Łagiewniki).
O río Rawa trescruza la ciudat. Cheograficament muga con Katowice (13 km), Ruda Śląska (4,5 km), Bytom (5 km), Piekary Śląskie (2 km), Siemianowice Śląskie (6,5 km) y Świętochłowice (8 km).
Os Molins
Os Molins u os Molinos (oficialment, en castellano, «Los Molinos») ye un lugar aragonés d'o municipio de o Pueyo d'Araguás, en a comarca de Sobrarbe y a provincia de Uesca. A suya población ye de 20 habitants (2011 )
Estió a capital municipal d'un municipio historico, que se deciba os Molins (oficialment, en castellano, «Los Molinos» ) y que desapareixió en o periodo intercensal 1842-1857, en incoporando-se a l'achuntamiento d'o Pueyo d'Araguás. L'antigo municipio importaba, a demés de o lugar d'os Molins, as aldeyas d'Oncins, a Muera y o Plano, y o Reyal Monesterio de Sant Veturián, que tamién yera en o suyo termin municipal.
En l'actualidat, tiene status de Entidat Local Menor, reconoixida por a Deputación Cheneral d'Aragón.
Cheografía
O lugar d'os Molins se troba a 751 metros sobre o nivel d'a mar, en a baixant fovana de a collada de Torrolisa, aman d'o naixedero d'o barranco dito «de os Molins», que ye afluent d'o barranco d'o Plano. Como toz os nuclios de a compleguera de o barranco d'o Plano, se troba a l'este de a collada de Torrolisa, y por ixo ye cheograficament a dintro d'a depresión y subcomarca natural que ye a Fueva, anque por as eventualidaz historicas no faiga parte de o municipio d'a Fueva. fa parte d'o sector norte d'a Fueva, que en a redolada se conoix como «Baixo Penyas».
Os Molins s'asienta en un cantimplano de moderada inclinación, orientau ta sud, de buena insolación (solano). Tiene pistas asfaltadas que o comunican con a Espunya por Torrolisa y Ceresa, con un interesant recorriu que pasa por debaixo de toz os calcils d'a Penya Montanyesa, y con Arro por a cuenca d'o barranco d'o Plano t'abaixo, que ye o principal camín d'acceso.
Urbanistica
O lugar d'Os Molins se troba formau de dos barrios. La un, d'alto, contiene as casas mas antigas d'a localidat, que se datan en o sieglo XVI y XVII. Iste grupo tiene as casas arrocladas a redol de o forcallo d'os camins que puyan dende Arro ta Torrolisa por un costau, y ta Sant Veturián por l'altro.
O barrio d'abaixo, con as casas esparzas, contiene a ilesia parroquial, muderna y consagrada a l'adviocación de l'apóstol Sant Pavlo.
Sieglo X
O sieglo X ye formato por os anyos entre l'anyo 901 y l'anyo 1000, istos dos tamién encluyitos.
Os Molins
Economía
En os Molins, a economía tradicional se basaba en a ganadería y en l'agricultura, en estando que disposa de millors campos que no as aldeyas que en dependen, pus no se troba a tanta altitut como ellas.
Manimenos, en os zaguers anyos i ha habido un incremento d'o turismo, especialment o que se relaciona con o Reyal Monesterio de Sant Veturián, que ye accesible dende o lugar, y con o entorno de gran valor paisachistico que suposan as garras d'a Penya Montanyesa. Por tot ixo, en l'actualidat se i oferta cualques casas ta turismo rural, y i existe un restaurant reconoixido en a comarca.
Campionato d'o Mundo d'Atletismo de 2017
O Campionato d'o Mundo d'Atletismo de 2017, estió a XVI edición d'o Campionato d'o Mundo d'Atletismo y se celebró en a ciudat britanica de Londres en l'anyo 2017 en l'Estadio Olimpico de Londres.
Nomás dos ciudaz estioron candidatas ta organizar o campionato, Doha y Londres. Barcelona fació un estudio ta presentar-ne-ie candidatura pero finalment no la presentó por a manca de refirme d'o gubierno espanyol. Finalment, l'11 de noviembre de 2011 Londres fue esleyita oficialment como seu d'o Campionato d'o Mundo d'Atletismo de 2017.
Districto de Soire
O districto de Soire (en occitán arrondiment de Soire, en francés arrondissement d'Issoire) ye un districto d'o departamento francés de Puèi Domat (en francés Puy-de-Dôme), en a rechión d'Auvernia-Roine-Alpes.
A capital d'o districto ye a subprefectura de Soire (en francés Issoire), y en fan parte 4 cantons y 134 comunas.
Terminación -ui (toponimia)
A terminación -ui ye común en a toponimia de Ribagorza oriental y Pallars. Como va dimpués de radices que en muitos casos son antroponimos se crei que deriva d'un antigo sufixo indicador de pertenencia.
Se crei que ye equivalent etimolochico d'a terminación -ués propia de l'Alto Aragón occidental y d'a terminación -ué més propia de Sobrarbe y Ribagorza occidental, y ye equivalent semantico d'a terminación occitana -ac y d'a terminación -asco propia d'os Alpes y Norte d'Italia.
A terminación -ui ye fácil que siga a evolución fonetica d'un sufixo -oius activo en tiempos baxoimperials y alta Edat Meya y de probable orichen prerromán. Este sufixo -oius ye documentato en as palabras:
As inscripcions en -ODIUS pueden estar hipercorreccions de -OIUS, (contra hodie > hoye en latín vulgar, "huei" en aragonés y Podium > poyo en latín vulgar, "pueyo" en aragonés):
Galileo (sonda espacial)
thumb|300px|A sonda espacial Galileo. A Galileo estió una sonda espacial de l'achencia espacial estausunidense, NASA, con l'obchectivo d'estudiar la planeta Chupiter y lo suyo sistema de satelites. Lo vehíclo yera formau per una sonda orbital, destinada a estudiar a planeta y realizar sobrevuelos d'os suyos satelites, y per una sonda atmosferica, destinada a penetrar en l'atmosfera de Chupiter.
A Galileo estió lanzada lo 18 d'octubre de 1989 y plegó a Chupiter en aviento de 1995. A sonda atmosferica penetró en l'atmosfera d'a planeta chiganta lo 7 d'aviento de 1995 capuzando-se bells 200 km en l'interior de l'atmosfera dica estar destruyida per las altas presions y temperaturas, pero transmitindo importants datos de composición quimica y actividat meteorolochica de Chupiter. A sonda orbital remanió operativa replegando datos scientificos de l'atmosfera de Chupiter, d'o suyo campo magnetico, d'o sistema d'aniellos y d'os prencipals satelites como Io y Europa, dica la fin d'a misión lo 21 de setiembre de 2003. Entre os prencipals escubrimientos scientificos d'a misión se troban os resultaus sobre l'ocián subsuperficial d'Europa.
Betelu
Betelu ye un municipio d'a Comunidat Foral de Navarra, merindat de Pamplona y comarca de Norte d'Aralar.
A suya población ye de 346 habitants (2008), en una superficie de 7,17 km² y una densidat de población de 48,26 hab/km².
Cheografía
A localidat de Betelu ye situata a 239 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, a una distancia de 43 km d'a ciudat de Pamplona, a capital de Navarra.
Regencós
Regencós ye un municipio catalán situato en a comarca d'o Baixo Empordán y provincia de Chirona.
A suya población ye de 313 habitants (2008), en una superficie de 6,27 km² con una densidat de población de 49,92 hab/km².
Cheografía
A localidat de Regencós ye situata a 78 metros d'altaria sobre o livel d'a mar.
Estocolmo
Estocolmo (en sueco y oficialment Stockholm, ) ye una ciudat de Suecia que ye a capital d'o país, amás d'estar a ciudat con mayor numero d'habitants de Suecia. Ye un municipio d'a provincia de Södermanland, uno d'os 290 municipios de Suecia, encara que coloquialment ta muitos Estocolmo comprén tot o suyo condau, o condau d'Estocolmo, con arredol de 2.000.000 habitants.
A suya población ye de 802.611 habitants (2008), en una superficie de 188 km², con una densidat de población de 4.269,21 hab/km².
A ciudat ye situata a cantos d'a mar Baltica, y ye formata en parti por cuantas islas en o laco Mälar (por ixo ye clamata a vegatas a Venecia d'o norte).
Dende 1988 a ciudat ye dividita en 18 districtos.
Sandro Botticelli
Sandro Botticelli (u Alessandro di Mariano di Vanni Filipepi) naixito de Florencia (Gran Ducau de Toscana) o 1 de marzo de 1445 y muerto en Florencia o 17 de mayo de 1520, estió un pintor italiano, representant d'o estilo renaixentista en Italia, considerato uno d'os prencipals artistas d'iste estilo y uno d'os pintors más influyents d'a Historia d'a Pintura.
Estocolmo
Fa parte d'a Organización d'as Ciudaz d'o Patrimonio d'a Humanidat.
Academia Sueca
thumb|250px|right|Seu de l'Academia Sueca.
L'Academia Sueca (Svenska Akademien (en sueco) ye una institución cientifica creyata o 20 de marzo de 1786 por Gustavo III de Suecia, que tien como obchectivo lo estudio de l'idioma sueco a imitación de l'Academia francesa. Tien 18 miembros y o suyo lema ye Snille och Smak (en sueco: Talent y gusto). A suyo secretario permanent ye Peter Englund dende 2009.
Estocolmo
Cheografía
left|thumb|250px|Un mapa d'Estocolmo en [[1910, a on son vesibles as islas que fan parte d'a ciudat.]]
Situación
A ciudat d'Estocolmo ye situata a l'este de Suecia, en a costa d'a mar Baltica. Encara que inicialment a ciudat d'Estocolmo fue establita en a isla de Gamla Stan, entre o laco Mälaren y a mar Baltica, dimpués a ciudat creixió ta lo norte (islas de Norrmalm y d'Östermalm) y ta lo sud (isla de Södermalm), dica estendillar-se hue por un total de 14 islas, fendo asinas de l'augua un elemento de muita impotancia en a vida d'a ciudat. Por ixo, a ciudat d'Estocolmo tien 53 puents, ta facilitar as comunicacions entre as islas que forman a ciudat.
Amás, arredol d'a ciudat bi ha un archipielago de milers de chicotas islas en o laco Mälaren, estando uno d'os lugars d'ocio d'os habitants d'a ciudat.
Climatolochía
Estocolmo, encara que ye a o canto d'a mar, tien un clima de tipo clima continental, por estar en una latitut muit septentrional y por estar tamién luent de l'Oceano Atlantico, que poderba moderar as influencias climatolochicas continentals.
As estacions son muit marcatas, con hibiernos fridos y verans suaves u mesmo calorosos, en parti por os cambios en a durada d'o día entre o solsticio de verán (mas de 18 horas de luz solar) y o solsticio d'hibierno (con nomás 6 horas). Bi ha 1.800 horas de sol/anyada. Os records de temperatura rechistratos son de 38 °C de temperatura maxima y -32 °C de temperatura minima.
Dialectos de Pulla
Los dialectos de Pulla, historicament charraus en l'actual rechión administrativa, no forman un bloque homochenio: de feito los dialectos charraus en os sectors centro-septentrionals d'a rechión fan parti d'o grupo meridional intermedio, mentre los dialectos salentins, charraus en a parti meridional d'a rechión, perteneixen a lo grupo meridional extremo.
A Pardina d'o Soto
A Pardina d'o Soto (oficialment y en castellano La Pardina) ye un lugar aragonés d'o municipio d'o Pueyo d'Araguás, en a provincia de Uesca y comarca de Sobrarbe.
A suya población ye de 5 habitants (2006).
Cheografía
O lugar d'A Pardina de Soto se troba situato a 592 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, a una distancia de 2 km d'o Pueyo d'Araguás, a capital d'o suyo municipio, de 7 km de l'Aínsa, a capital d'a suya comarca, y de 123 km d'a ciudat de Uesca, a capital d'a suya provincia.
Fiestas
No i hai de fiesta mas larga que a d'o Soto que d'un anyo que ranca remata en la otro.
Sieglo XI
O sieglo XI ye formato por os anyos entre l'anyo 1001 y l'anyo 1100, istos dos tamién encluyitos.
Sonseca
Sonseca ye un municipio d'a provincia de Toledo, en a comunidat autonoma de Castiella-La Mancha, Espanya. A suya población ye de habitants, en una superficie de 59,56  km²
Banu Hud
300px|thumb|[[Portalada (arquitectura)|Portalada d'o Palacio de l'Alchafaría, construito por Ahmed I ben Sulaiman al-Muktadir en Saraqusta (hue Zaragoza).]] Os Banu Hud u Hudís (en arabe بنو هود) estioron una dinastia d'emirs d'orichen yemenín que gubernoron en a taifa de Saraqusta, taifa de Leida y atros puestos entre os anyos 1039 y 1131.
O fundador estió Abu Ayyub Sulaiman Ibn Muhammad Ibn Hud al-Chudhami al-Mustain, gubernador de Leida, independient de facto (y de tot en 1037) que prenió Saraqusta y se proclamó emir en octubre de 1039. Afirmaba estar descendient d'o profeta d'a Biblia Hud (هود en arabe).
En Leida, Tortosa y Denya, Al Mundir Imad al-Dawla (1081-1090) y o suyo fillo Sulaiman Sayyid al-Dawla (1090-1102)
En Saraqusta Abu Amir Yusuf ben Ahmed al-Mutamin (1081-1085), o suyo fillo Abu Chafar Ahmed II Ibn Yusuf al-Mustain (1085-1110) y o suyo fillo Abu Marwan Abd al-Malik ben Ahmed Imad al-Dawla (1110-1129), qui gubernó primero Saraqusta y dimpués Rueda de Xalón. O suyo fillo Abu Chafar Ahmed III ben Abd al-Malik Ibn Hud al-Mustansir Saif ed-Dawla gubernó bels anyos en Rueda de Xalón y cedió lo territorio a Alifonso VII de Castiella en 1139 en pagas por refirme pa que la suya autoridat fues reconoixida en Al Andalus. En 1145 gubernaba Cordoba, Granada, Chaén y Murcia y en 1146 Valencia, cuan morió en combate.
A familia Banu Hud se rebeló contra os almuades en a Val de Ricot en l'anyo 1228, entrando Abu Abdellah Ibn Yusuf Ibn Hud al-Yudhami en a ciudat de Murcia o 4 d'agosto, forachitando a lo gobernador almuade y proclamando-se emir, gobernando dica 1238 en a taifa de Murcia, que existió dica l'anyo 1243.
Thalía
thumb|250px|Thalía en un concierto d'o [[2004, Los Angeles.]] Ariadna Thalía Sodi Miranda (naixita en Ciudat de Mexico, o 26 d'agosto de 1978) u simplament Thalía ye una cantaire y actriz mexicana que vive en os Estaus Unius d'America. Vendió mas de 25 millons  de discos en tot o mundo, y en Europa s'ha feito famosa por as suyas telenovelas. O suyo marito ye Tommy Mottola, un interpresario estausunidense, d'o que tien una filla ditta Sabrina Sakaë (naixita lo 7 d'octubre de 2007).
Biografía
Dende lo 2002 tamién ye una muller de negocios tenendo diferents productos y coleccions ta mullers que se vendioron en Estaus Unius. En 2007 publicó un libro con consellos de belleza ta mullers, y en 2009, otro libro titulau Radiante ta mullers embarazatas.
A suya mas recient producción ye l'álbum en directo titulau Primera fila que ha estau gravato en Miami en 2009 y tien muito exito en os mercatos d'a musica hispana. En Mexico ha lograto triple disco de platín.
A suya voz
Como cantaire, la suya voz la consideran soprano en a musica pop, con un rechistro de tres octavas, y mezzosoprano en a musica clasica:
Totanés
Totanés ye un municipio d'a provincia de Toledo, en a comunidat autonoma de Castiella-La Mancha, Espanya. A suya población ye de habitants, en una superficie de 26,04  km² y una densidat de población de 0 hab/km².
Río Miedes
Lo río Miedes (en castellano río Perejiles) ye un afluent de lo Xalón situau a la suya dreita. La suya val ye entre la sierra de l'Espigar a lo nord-este y las muelas de Xiloca a lo sudueste. Tien lo naixedero en Langa. Traviesa los termins municipals de Mara, Miedes, Belmont de Gracián, Villalba, y Calatayú cerca de lo lugar de Torres, recullindo-se en lo Xalón 2,5 km auguas ent'alto de lo principal nuclio habitau de Calatayú.
Toponimia
Lo hidronimo Miedes deriva de lo toponimo de l'anterior aldeya de la Comunidat de Calatayú homonimo. En la baixa Edat Meya lo hidronimo Miedes dio nombre a una sexma adintro d'esta comunidat d'aldeyas, la Sexma de Miedes, con los lugars de la val u la compleganza d'este río adintro de la Comunidat de Calatayú.
Dende fa uns sieglos lo nombre orichinal de río de Miedes u río Miedes s'ha iu substituyindo por lo de río Perejiles u río Perejil ya en un periodo historico en lo que la comarca yera castellanizada. Talment este hidronimo no tienga relación con la hierba Petroselinum crispum, en aragonés Pereixil u Preixil, y ye més razonable que lo hidronimo se relacione con lo nombre d'un propietario como Pero Chil, Pere Chil.
João Batista Labanha encara feba servir la denominación río Miedes en 1610-1611, y encara Jordán de Asso lo denominaba riachuelo de Humiedes en Historia de la Economía Política de Aragón (1798):
30 de setiembre
Anyos 1920
right|thumb|250px|O escritor, novelista y guionista estausunidense [[Truman Capote, naixito o 30 de setiembre de 1924.]]
Anyos 1960
right|thumb|250px|L'actor y director cinematografico estausunidense [[Eric Stoltz, naixito o 30 de setiembre de 1961.]]
Sieglo XX
O sieglo XX ye formato por os anyos entre l'anyo 1901 y l'anyo 2000, istos dos tamién encluyitos.
New York Knicks
New York Knicks ye un club de baloncesto estatounidense d'o districto de Manhattan en a ciudat de Nueva York, fundato en l'anyo 1946. Chuga en a NBA, a maxima competición de baloncesto d'os Estaus Unius, y en a temporada 2012/1013 en o Madison Square Garden como equipo local.
Lei (Cerdenya)
Lei (Lei en sardo; Lei, en italiano y oficialment) ye una comuna sarda en a provincia italiana de Nùgoro y rechión de Cerdenya, que feba parte de l'antigo reino de Cerdenya.
Cheografía
A localidat de Lei ye situata a 500 metros d'altaria sobre o livel d'a mar.
Edimburgo
thumb|300px|Panoramica d'Edimburgo.
Edimburgo ye la segunda ciudat d'Escocia por numero d'habitants, dimpués de Glasgow. Ye a capital d'Escocia dende l'anyo 1437. Una parte d'a ciudat fue declarata Patrimonio d'a Humanidat por a UNESCO en l'anyada 1995. Fa parte d'a Organización d'as Ciudaz d'o Patrimonio d'a Humanidat.
Bi celebran cada anyo o Festival Internacional d'Edimburgo, o Military Tattoo d'Edimburgo y o Festival Internacional de Cine d'Edimburgo. Estos festivals atrayen un important turismo, y a ciudat d'Edimburgo ye a segunda ciudat mas vesitata d'o Reino Uniu, con 13 millons de turistas per anyada.
Toponimia
O nombre d'a ciudat provién d'o britonico Din Eidyn (a fortificación d'Eydin), cuan a ciudat yera nomás que un chicot poblato en l'alto d'o pueyo central d'Edimburgo. As fuents romanas d'o sieglo I fablan d'os votadini, a tribu britana d'a rechión. Este orichen ye confirmato por o poema Y Gododdin, escrito alto u baixo l'anyo 600, que fabla d'uns guerrers que celebraban en o gran fortín d'Eidin.
Dimpués d'o setio d'a ciudat por os anglos d'o reino de Bernicia en o sieglo VII a ciudat pasó a estar Edin-burh, y o suyo orichen podría estar anglosaxón (Edwin's fort u fuert d'Edwin, estando Edwin lo rei Edwin de Northumbria d'o sieglo VIII). Burgh significa fortaleza u grupo de construccions, y por extensión, villa u ciudat, y ye amanato a la palabra alemana burg.
A preba d'a existencia d'una ciudat chunto a lo castiello ye en un documento de prencipios d'o sieglo XII, fácil que de l'anyo 1124, que fabla de que o rei David I d'Escocia cedió unas tierras a la ilesia de Holyrood d'Edimburgo. Esto fa pensar que a ciudat comenzó a estar important entre l'anyo 1018 (cuan o rei Malcolm II d'Escocia aseguró o territorio de Lothians contra os ataques de Northumbria) y l'anyo 1124.
O beneficiario d'esta cesión estió la Ecclisie Sancte Crucis Edwinesburgensi (a ilesia d'a Santa Cruz d'Edimburgo, en latín, y esto fa pensar que os que escribioron este documento pensaban que Edwin yera l'orichen etimolochico d'o nombre d'a ciudat, por a cual cosa lo heban latinizato. Una altra hipotesi ye que o nombre habría estato modificato en os 600 anyos anteriors ta integrar-ne una w. Sindembargo, en 1170 lo rei Guillén I d'Escocia fa servir o nombre Edenesburch en un documento de confirmación d'a cesión de tierras que fació David I.
Documentos d'o sieglo XIV fablan ya d'o nombre actual d'a ciudat. As variants ortograficas Edynburgh u Edynburghe son meras variants d'o nombre actual.
Altros nombres
thumb|right|225px|O National Monument a Calton Hill: una d'as explicacions d'a embotada Atenas d'o Norte. A ciudat recibe o nombre afectuoso d' Auld reekie (a ciudat con fumo en Idioma anglico escocés, a causa d'as nubes negras escapatas d'as chamineras, que formaban una nube negra environando Edimburgo.
Ye tamién conoixita como l'Atenas do Norte, por cuantos motivos: topograficos (a ciudat viella d'Edimburgo en o suyo pueyo ye comparable con l'Acropoli d'Atenas) u cheograficos (Edimburgo, como Atenas, ye environata de tierras agicolas a man d'un puerto, y esta situación no ye habitual en o norte d'Europa); en o sieglo XVIII, o periodo d'a Ilustración en Escocia (Ilustración escocesa) s'estendilló esta denominación, a impulso de personaches filosoficos como David Hume u Adam Smith. Tamién por motivos arquitectonicos: En Edimburgo i ye important a presencia de l'Arquitectura neoclasica inspirata en l'Arquitectura griega.
Edimburgo ye tamién conoixita como Dunedin, variación d'o suyo nombre celta gaelico de Dùn Eideann. A ciudat de Dunedin, en Nueva Zelanda estió inicialment dita Nueva Edimburgo y hue ye conoixita como a Edimburgo d'o sud.
Os poetas Robert Burns u Robert Fergusson clamaron la ciudat Edina en os suyos poemas. O escritor Ben Jonson fabla d'ella como l'atro uello de Gran Bretanya (Britain’s other eye), y sir Walter Scott se i refiere como a Emperadriz d'o Norte.
Barrios d'Edimburgo
200px|thumb|left|A carrera de [[Princes Street dende Calton Hill.]] A topografía d'Edimburgo ye conformata de forma que os suyos abondants pueyos permiten amplas anvistas panoramicas sobre a ciudat. A o sudeste d'o centro urbano, ye Arthur's seat (a cadiera d'Artús, tamién clamato a cadiera de l'arquero). Arthur's seat ye un cinglo extraplomato sobre o palacio de Holyrood y sobre l'antigo casco urbán (Old Town). Iste pueyo, un crag en anglico escocés (u scots), ye un conchunto de chamineras volcanicas d'o prencipal vulcán sobre o cual fue construita Edimburgo. O vulcán se fundió sobre sí mesmo, basculando lateralment, con a cual cosa i quedoron istos pueyos, os mas altos d'a suya redolada. Arthur's seat ye actualment encluyito en o parque de Holyrood, una antiga propiedat reyal que feba parte d'o palacio de Holyrood, y ye igualment un apreciato lugar d'esparcimiento d'os habitants d'a ciudat. O lugar fa parte d'os lugars d'intrés cientifico en materia de Cheolochía d'o Reino Uniu (Site of special scientific interest, u SSSI en anglés).
A o norueste, dencima d'o centro d'a ciudat, bi ha Calton Hill. En a suya tuca bi ha construitos bellos edificios, encluyindo-ie dos observatorios, una torre en memoria de l'almirant Horatio Nelson, a Royal High School (a on bi yera o Parlamento d'Escocia), y o National Monument, basato en o Partenón d'Atenas, pero que no ye rematato. O nombre d'Atenas d'o Norte ta Edimburgo provién en parte d'a existencia d'iste molimento. En Calton Hill se celebran tamién as festividaz de Beltaine cada 1 de mayo.
Blackford Hill ye o tercer pueyo d'a ciudat, y ye amás o pueyo d'Edimburgo situato mas a o sud.
O centro urbán
A l'ueste d'o castiello bi ha o barrio d'as finanzas, a on bi ha muitos bancos y companyías de seguros. Tamién bi ha un edificio circular construito en granito, a on bi ha o Centro Internacional de Conferencias.
Cantón de Dourdan
O cantón de Dourdan (en francés canton de Dourdan) ye una división administrativa francesa situada en o departamento d'Essonne, en a rechión d'Isla de Francia.
La Almarcha
La Almarcha (L'Almarcha en aragonés) ye un municipio castellanomanchego, situato en a provincia de Cuenca. A suya población ye de 578 habitants (2007), en una superficie de 64 km² y una densidat de población de 9,03 hab/km².
Toponimia
Puet venir d'o arabe march que significa "prato", pero que en as luengas romances ha esdevenito "paúl". Juan A. Frago Gracia crei que os toponimos d'este tipo pueden representar casos d'homonimia con arabismos derivatos de machxar, (bella cosa pareixita a "mas" u a "pardina").
A evolución y adaptación d'este toponimo cuencano dende l'arabe ye d'alcuerdo con a fonetica aragonesa, adaptanto a chim como una ch, (como o caso d'a "Mancha") y no como d'alcuerdo con o castellano que adauta a chim como a suya jota, primero fricativa sonora y dende o sieglo XVII velar.
Sieglo XXI
O sieglo XXI ye o sieglo actual y formato por os anyos entre l'anyo 2001 y l'anyo 2100, istos dos tamién encluyitos.
Navas d'Exorquera
Navas d'Exorquera (Navas de Jorquera en castellano) ye un municipio castellanomanchego d'a comarca d'a Manchuela Albacetenya (Albacet). Fa parte d'o partiu chudicial de Casas-Ibáñez. cucha|miniaturadeimagen|Ilesia parroquial A suya población ye de 533 habitants(2008) en una superficie de 42,26 km² y una densidat de 12,61 hab/km².
Districto de Riam
A capital d'o districto ye a subprefectura de Riam (en francés Riom), y en fan parte 8 cantons y 155 comunas.
Hazas de Cesto
Hazas de Cesto ye un municipio d'a comunidat autonoma uniprovincial de Cantabria, Espanya. Fa parte d'a comarca de Trasmiera.
Navas d'Exorquera
Mugas
O suyo termin municipal muga con Mahora, Madrigueras, Provincia de Cuenca, Cenizate y Golosalvo.
Hazas de Cesto
A suya población ye de 1.420 habitants (2009) en una superficie de 21,9 km², con una densidat de población de 64,84 hab/km².
Wolverhampton Wanderers Football Club
O Wolverhampton Wanderers Football Club ye un club de fútbol anglés, d'a ciudat de Wolverhampton en Anglaterra. Fue establito en 1877 y chuga en a Premier League.
Estadio
A devantadera de Molineux Stadium se fació en 1889.
thumb|center|250px|[[Molineux Stadium.]]
Presión atmosferica
thumb|300px|Presión meya a livel d'a mar promeyo de 15 anyadas pa chunio, chulio y agosto (alto) y aviento, chinero y febrero (abaixo). A presión atmosferica ye la presión que exerce l'atmosfera terrestre sobre a Tierra a causa d'o peso de l'aire sobre la superficie de contacto con ell. A presión atmosferica afecta a totas as superficies que son en contacto con l'aire, independientment d'a suya posición. Os sers humans no notamos a presión atmosferica porque la nuestra presión interna ye quasi igual que l'exterior.
A presión mide la fuerza per unidat d'aria, con unidaz SI de pascals (1 pascal = 1 newton per metro quadrato, 1 N / m2). En promeyo, una columna d'aire con un aria de sección transversal d'1 centimetro quadrato (cm2), medida dende lo livel meyo (promeyo) d'a mar dica la parte superior de l'atmosfera terrestre, tien una masa d'aproximadament 1,03 kilogramos y exerce una fuerza u "peso "d'aproximadament 10,1 newtons, lo que da como resultau una presión de 10,1 N / cm2 u 101 kN / m2 (u 101 kilopascales, kPa).
Balones
Balones (Balones en catalán y oficialment; Balones en castellano) ye un municipio valenciano, situato en a comarca d'o condau, provincia d'Alicant y partiu chudicial d'Alcoi.
A suya población ye de 156 habitants (2010) en una superficie d'11,20 km², con una densidat de población de 13,93 hab/km².
Cheografía
A localidat de Balones se troba situata a 660 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, a una distancia d'11,7 km d'a ciudat de Cocentaina, a capital d'a suya comarca, de 71,6 km d'a ciudat d'Alicant, a capital d'a suya provincia, y a 111 km d'a ciudat de Valencia, a capital d'o País Valenciano.
Mugas
O termin municipal de Balones muga a o norte con Planes; a l'este con Benimassot y Cuatretondeta; a o sud con Cuatretondeta y Gorga; y a l'ueste con Gorga, Millena y Almudaina.
Pazuengos
Pazuengos ye un municipio d'a comunidat autonoma uniprovincial d'a Riocha, en a comarca d'Ezcaray.
A suya población ye de 40 habitants (2006) en una superficie de 25,12 km², con una densidat de población de 1,59 hab/km².
Cheografía
A localizat de Pazuengos se troba situada a 1.162 metros d'altaria sobre lo livel d'a mar, a una distancia de 55 km d'a ciudat de Logronyo, a capital d'a suya provincia y d'a suya comunidat autonoma.
Inclinación
thumb|300px|A inclinación se simboliza con a letra «i». A inclinación orbital ye l'anglo que forma o plano d'a orbita (u plano orbital) d'un astro respective a un plano de referencia. En o sistema solar, pa las planetas s'emplega como que referencia o plano orbital d'a Tierra (u plano de l'ecliptica).
A inclinación ye un d'os seis parametros orbitals que describen a forma y orientación de l'orbita d'un cuerpo celeste. Normalment, se da en graus y, matematicament, se simboliza con a letra «i».
Lo Merac
Lo Merac (Lo Merac en occitán, Méracq en francés y oficialment) ye una comuna occitana en o departamento francés de Pireneus Atlanticos, districto de Pau, cantón d'Artics y País de Seuvèstre y rechión de Nueva Aquitania. A comuna yera parte de l'antiga provincia de Biarn.
A suya población ye de 210 habitants(1999) en una superficie de 8,24 km², con una densidat de población de 25,49 hab/km².
Demografía
2007: población provisional seguntes o INSEE (fuent: INSEE).
O Plano
O Plano (oficialment y en castellano El Plano) ye un lugar aragonés d'o concello municipal d'o Pueyo d'Araguás, en comarca de Sobrarbe y provincia de Uesca.
A suya población ye de 17 habitants.
Cheografía
O lugar d'o Plano se troba situato a 890 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, a una distancia de 10 km d'o Pueyo d'Araguás, a capital d'o suyo municipio, de 15 km de l'Aínsa, a capital d'a suya comarca, y de 123 km d'a ciudat de Uesca, a capital d'a suya provincia.
Exorquera
Exorquera (Jorquera en castellano) ye un lugar d'a Manchuela Albacetenya (Albacet). A suya población ye de 484 habitants (2007) en una superficie de 67,97 km² y una densidat de 7,12 hab/km².
Mugas
O suyo termin muga con Casas de Juan Núñez, Valdeganga, Mahora, Fuentealbilla, Abengibre, La Recueja, Villavaliente, habendo-ie amés un enclau de termin entre Pozo-Lorente, Villavaliente, La Recueja y Alatoz.
Cantón de Mennecy
O cantón de Mennecy (en francés canton de Mennecy) ye una división administrativa francesa situada en o departamento d'Essonne, en a rechión d'Isla de Francia.
Excentricidat
thumb|300px|Diferents tipos d'[[orbitas seguntes a suya valor d'excentricidat.]] L'excentricidat orbital (d'o latín eccentricus y iste d'o griego ἔκκεντρος ekktros "difuera d'o centro") d'un obchecto astronomico ye un parametro que quantifica a traza en que a suya orbita arredol d'unatro cuerpo s'esbarra d'una circumferencia perfecta. Asinas, una valor de 0 corresponde a una orbita circular, as valors entre 0 y 1 corresponden a orbitas elipticas, 1 ye una orbita parabolica u orbita d'escape y con mas d'1 se tracta d'orbitas hiperbolicas.
Urda
Urda ye un municipio d'a provincia de Toledo, en a comunidat autonoma de Castiella-La Mancha, Espanya. A suya población ye de habitants, en una superficie de 217,82  km² y una densidat de población de 0 hab/km².
Pico Tortiellas
Se troba situau administrativament en a muga entre o municipio d'Aísa y un enclau d'o municipio de Borau, en o Parque Natural d'as Vals Occidentals.
Toponimia
Ye una variant con sufixo diminutivo -iella d'a forma prerromana d'o toponimo Turta u *Turtis, que feba referencia a Tartessos.
Villarroya de los Pinars
Villarroya de los Pinars (Villarroya de los Pinares en castellano) ye un municipio aragonés d'a provincia de Teruel, situau en a comarca d'o Mayestrato y partiu chudicial de Teruel.
A suya población ye de habitants, en una superficie de 66,4 km², con una densidat de población de 0 hab/km².
Cheografía
Ye situau en o semontano norte d'a sierra de Gúdar, chunto a o río Guadalop, a 1.337 metros d'altaria dencima d'o livel d'a mar, a una distancia de 61 km d'a ciudat de Teruel, a capital d'a suya provincia.
Historia
Alifonso II d'Aragón reconquerió a localidat de Villarroya de los Pinars y la cedió a l'Orden d'o Hespital. Apareixe en o Libro d'os Feitos de Chaime I como Vila Roja, a on que se diz que o rei teneba una amant en Villarroya, dita Berenguela Fernandez, y que li donó o castiello de Villaroya de los Pinars en 1263. Bel historiador dice que yera o castiello de Villarroya de la Sierra por error. Manimenos agora se sabe que Berenguela Fernandez existió cuantos sieglos dimpués y que tot ye nomás que una leyenda.
Toponimia
En o Libro del Reparo del General de 1489-1491 s'escribe Villarroya de los Pinares.
Molimentos
right|thumb|250px|[[Campanar d'a suya ilesia parroquial, que ye deseparau de l'edificio prencipal por estar o resto d'un castiello mes antigo.]] Villarroya de los Pinars ye un municipio con una gran riqueza monumental tot y que ye muito chicot. Tien un museu dedicau a l'Orden d'o Hespital en un edificio medieval. Bi ha uns peirons aliniaus d'o sieglo XVI pa que s'orientasen os pastors que podrían estar inspiraus en o Libro d'as Marabillas de Marco Polo, a on que s'indica que en China se plantaban árbols en os camins pa que s'orientasen os mercaders.
En 1982 se declaró a Villarroya de los Pinars Bien d'Intrés Cultural, en a suya modalidat de Conchunto Historico-Artistico.
La Iglesuela
La Iglesuela (L'Anglesola en catalán; La Iglesuela del Cid oficialment en castellano) ye un municipio aragonés de la provincia de Teruel, situau en la comarca de lo Mayestrato.
Cheografía
La vechetación natural son pinars, carrascals y caixicars, pero bi ha abundant presencia d'especies caducifolias, (en selvas mixtas submediterranias, acerals, etc..) en especial en lo parache de La Tosquilla, a on podió estar lo despoblau medieval d'Atorella.
Mugas
Lo suyo termin municipal muga con Mosqueruela, Cantaviella y Villafranca.
Historia
Bi ha un chacimiento ibero-romano en una muela a 4 km a l'este de lo lugar, se creye que corresponde con l'Ateba d'os ibers edetans. Huei n'esta muela bi ha una ermita dita Nuestra Señora del Cid, que aproveita piedras de una antiga villa romana, belunas con inscripcions y rosetas, y que representa lo puesto mas rico en inscripcions romanas y iberas de tota la provincia de Teruel; en una inscripción puede leyer-se M.C. SERANUS y puede estar clau pa interpretar lo toponimo baixoaragonés Castelserás.
En ixa muela pareixe que i yera lo principal nuclio d'asentamiento en lo periodo musulmán. Bi heba un castiello ya escachau en lo sieglo XVIII, que s'ha relacionau con lo Cit. Dimpués l'asentamiento principal cambió ta l'atro costau de lo barranco, a on que huei trobamos La Iglesuela.
La Iglesuela perteneixió a los caballers de la Orden de lo Temple, y yera administrada dende a Bailía de Cantaviella. Los templers atorgoron carta de población a La Iglesuela en 1241; lo texto de la carta de población ye en latín con muitos elementos en aragonés, por eixemplo referindo-se a las mugas de lo termin:
Los templers de La Iglesuela resistioron a Chuan II d'Aragón en la mesma fortaleza que i heba (la Torre de los Nublos en ye un repui). Cuan esta orden se disolvió, la bailía de Cantaviella, que incluiba La Iglesuela pasó a los Hespitalers.
En los sieglos XVI-XVII i habió esplendor economico, la lana d'ovella s'exportaba ta Italia. D'ista epoca ye buena part de lo patrimonio arquitectonico.
Toponimia
Bi ha en atras parz de la Peninsula Iberica toponimos pareixius y puet estar que lo pareixiu con Ilesia u Iglesia siga por analochía. Existe la interpretación que tiengan que veyer con una radiz que en castellano ha dau guijo, guija, guijarro ("cantal", "ruello de glera", "piedra") y de feito bi ha muitas losas y piedras de construcción d'epoca romana a on que ye lo chacimiento arqueolochico. En castellano la evolución d'esta radiz ha estau:
(PETRA) AQUILEA > AGUILLA > guija.
En la carta de población de 1241, escrita en latín, saliba latinizau como Ecclesie del Cit u Ecclesia del Cit.
En lo Fuero de Valencia en dicen La Gleziola:
En aragonés lo toponimo ha teniu muitas variants: Clesihuela, Egosuilla, Alglisuela, Layguysuela y Delaigleisuela, ecetra. La variedat de formas s'explica por estar la palabra iglesia un semicultismo que ha preso diferents formas en aragonés, por haber-ie diferents metatesis, y por haber habiu una protesi velar acompanyando a lo diftongo de lo diminutivo -uela igual como en pariuelas y umbriuela.
Seguntes Agustín Ubieto Arteta plegó ta lo nombre definitivo en 1464: La Iglesuela, que s'emplegó oficialment por lo menos dica 1797. Dimpués en 1834 prenió l'apelativo «del Cid», dedicau a don Rodrigo, qui suposadament mandó fortificar lo lugar y devantar lo castiello.
En toponimia Torre de los Nublos, denominación de l'antiga torre de l'homenache de lo castiello templer, ye un microtoponimo curioso, a on se cruzan las palabras noble y nuble. Huei en principio nuble con lo significau de boira no se troba en La Iglesuela y la suya redolada, pero sí como adchectivo de que ye nublo.