cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Santa Lucía (Canal de Berdún)
Santa Lucía ye un lugar desapareixiu d'a provincia de Uesca, en o municipio aragonés d'a Canal de Berdún, en a comarca d'a Chacetania y partiu chudicial de Chaca.
Badarán
Badarán ye un municipio d'a comunidat autonoma d'a Riocha, en a comarca de Nachera.
A suya población ye de 666 habitants (2006) en una superficie de 20,69 km², con una densidat de 32,19 hab/km².
Hispán
Hispán ye o eponimo d'Hispania, mencionato por primera vegata por o historiador galorromano Trogo Pompeu en Historias Filipicas. Yera nieto d'Hercules. Bels autors han especulato con que o nombre siga una adaptación d'o dios cananeu baal Sapanu (B'l Spn) a qui os fenicios que bi heba en a Peninsula Iberica podrían haber rendito culto. Ye mencionato en textos medievals castellanos como Estoria de España y aragoneses como a Cronica de Sant Chuan d'a Penya:
Badarán
Cheografía
O lugar de Badarán se troba situau a 617 metros d'altaria sobre lo livel d'a mar, a una distancia de 37 km d'a ciudat de Logronyo, a capital d'a suya provincia y d'a suya comunidat autonoma.
Meana
Meana (Meana en sardo; Meana Sardo, en italiano y oficialment) ye una comuna sarda en a provincia italiana de Nùgoro y rechión de Cerdenya, que feba parte de l'antigo reino de Cerdenya.
A suya población ye de 1.979 habitants (2007) en una superficie de 73,92 km², con una densidat de población de 26,77 hab/km².
Casa d'a Villa
thumb|250px|Casa d'a villa d'[[Alcanyiz.]] Casa d'a Villa ye una denominación tradicional en aragonés d'o edificio que fa de seu d'o municipio y concello municipal. En ocasions a casa d'a villa ye un edificio con gran intrés artistico. En Aragón bi ha eixemplos de casas d'a villa renaixentistas.
Denominacions
A denominación casa d'a Villa a vegadas con ciertos verbos no leva articlo definiu, como veyemos en A Lueca y en atros pocos textos:
En aragonés, a diferencia d'o castellano, se fa distinción entre l'edificio fisico, Casa d'a Villa y a institución que lo ocupa: concello (u en benasqués achuntament).
Atras denominacions de l'edificio seu d'o concello municipal son Casa Lugar, Casa d'o Lugar y Casa'l Lugar. En cheso ye Casa de la Villa, en benasqués ye Casa de la Vila, coincidindo foneticament con o catalán. O emplego Casa d'a Villa u Casa de la Villa seguntes l'articlo que s'emplegue en cada comarca ha estato prou estendillato pa que encara en Andorra y Chiprana retulen oficialment l'edificio municipal Casa de la Villa.
Ligardas
Ligardas (Ligardas en occitán, Ligardes en francés y oficialment) ye una comuna occitana en o departamento francés de Gers, rechión d'Occitania, districto de Condòm y cantón de Leitora-Lomanha.
A suya población ye de 250 habitants (1999) en una superficie d'11,30 km², con una densidat de población de 22,12 hab/km².
miniaturadeimagen|Ligardas
Terradillos
Terradillos ye un municipio d'a provincia de Salamanca, en a comunidat autonoma de Castiella y Leyón, Espanya. A suya población ye de 3989 habitants (2007), en una superficie de 33,11 km² y una densidat de población de 120,47 hab/km².
Terrorismo
280px|thumb|Autobuses en [[Irak dimpués d'un atentato terrorista.]] O terrorismo ye una sucesión d'actos de violencia, caracterizato por enducir terror en a población civil. Drento de los comportamientos forzatos por a menaza de lo terrorismo en dita población civil s'encluyen l'aceptación de condicions de muit diverso tipo: politicas, economicas, lingüisticas, de soberanía, relichiosas, etc.
Castellano burgalés
O burgalés ye o castellano que se charraba en o centro y sud de l'actual provincia de Burgos. L'aria norte correspondeba a o dialecto d'a montanya cantabra. Feba de referencia pa os atros tres dialectos cuan o castellano nomás se fablaba en a Meseta norte.
Bels caracters son:
Jota
A jota puet estar:
Dnipró
Dnipró (en ucrainés Дніпрó) ye a quarta ciudat más poblada d'Ucraína, con alto u baixo 980.948 habitantes. Se troba en a parti oriental d'Ucraína, a cantos d'o río Dniéper, d'o que procede o nombre actual d'a ciudad. Dnipró ye o centro administrativo d'a provincia de Dnipropetrovsk.
Riocha Alta
A Riocha Alta ye la rechión más occidental d'a comunidat autónoma d'a Riocha (Espanya). A suya población ye de 49.541 habitants (2006), siendo a localidat mas gran Aro.
Ye formata por os municipios situatos en as vals d'os ríos Tirón, Oja y Najerilla, ye dicir, as comarcas d'Haro, Santo Domingo, Nachera, Ezcaray y Anguiano. As mugas naturals son o río Ebro a lo norte; as sarras d'o Moncalvillo y o Camero Nuevo a l'este; os Picos d'Urbión a lo sud. A l'ueste muga con a provincia de Burgos.
Vecinos
Vecinos ye un municipio d'a provincia de Salamanca, en a comunidat autonoma de Castiella y Leyón, Espanya. A suya población ye de 316 habitants (2007), en una superficie de 45,06 km² y una densidat de población de 7,01 hab/km².
Arkadia Traiskirchen Lions
O Arkadia Traiskirchen Lions, conoixito a sobén con l'actual nombre de Arkadia Lions, ye un club austriaco de baloncesto, fundato en l'anyo 1966. Chuga en a Liga ÖBB en a temporada 2012/2013 y en o Lions Dome d'a ciudat de Traiskirchen como equipo local.
Districto de Freyung-Grafenau
O districto de Freyung-Grafenau (en alemán Landkreis Freyung-Grafenau, en bavaro Landchrais Freyung-Grafenau) ye un districto situau en Bavera, Alemanya.
Mont-fort (desambigación)
Mont-fort puet estar:
Verbos irregulars acabaus en -yir
Os verbos irregulars acabaus en -yir perteneixen a la tercera conchugación pero presentan una conchugación irregular comparable con os verbos irregulars con epentesi antihiatica.
Son verbos d'esta conchugación fuyir, muyir, freyir, oyir (actualment cuasi substituyiu de tot por sentir), reyir, y esleyir (d'uso medieval).
Estos verbos comparten provenir d'un etimo latino con una consonant oclusiva sorda -d- u -g-, que se manteneba en fases primerencas d'a evolución fonetica de l'aragonés, y que mesmo se siente encara en variants arcaizants como l'aragonés centro-oriental u d'as vals d'o Pireneu Axial, pero que dimpués desapareixió.
Estos verbos d'a conchugación en -ir han desembolicato una -y- epentetica en o infinitivo talment por analochía con os verbos irregulars con epentesi antihiatica, con os que comparten formas personals con -y-, (fuyes, fuyen), u por dreitament por analochía con estas formas personals.
Ciertos verbos irregulars de rechistro culto acabaus en -ir que en aragonés medieval s'escribiban a sobén con -d- intervocalica u sin ixa -d- como concluir (concludir en aragonés medieval, visible en a actas de Corz d'Aragón y en o "Libro d'el Trasoro" ), d'o latín CONCLUDERE), excluir, incluir, recluir, pueden ser incluitos en este grupo, y d'alcuerdo con as normas ortograficas podrían escribir-se concluyir, excluyir, incluyir y recluyir por provenir d'un etimo latín con -d- intervocalica perdita y documentar-se a forma concluyir en os "Fueros d'Aragón", y a forma conclluyí(r) en benasqués.
Vitalidat de l'uso
Os textos medievals no siempre representaban a -y- epentetica d'os infinitivos, por eixemplo beluns d'os libros de Chuan Ferrández d'Heredia, y veyemos fuyr, oyr, ecetra. En as parlas altoaragonesasactuals a -y- epentetica ye desapareixendo, y as formas d'estos verbos converchen con as equivalents castellanas. Fa ya unas cuantas decadas filologos d'a viella escuela como Tomás Buesa Oliver y Manuel Alvar podioron rechistrar presencia de verbos acabaus en -yir en o semontanés occidental ayerbense y en o chaqués.
Cada verbo presenta circunstancias y variants especials:
Present d'indicativo
Presenta una irregularidat en a primera persona singular.
En a primera persona singular d'o present d'indicativo acababan en -yo en aragonés medieval (encara se troba en a literatura alchamiata), pero cambeó ta -igo en la evolución ta l'aragonés moderno. D'igual traza que tenemos yo muigo, tenemos tamién yo fuigo, yo freigo y yo oigo.
En a tercera persona singular de lo present d'indicativo bi ha variacions seguntes zonas: Las formas sin -e final responden millor a la fonetica aragonesa, pero tienen una distribución mas redueita. Son usuals en chistabín.
Pasato perfecto simple
Presenta una irregularidat por sumar-se a -i d'o diftongo -ie- d'as formas regulars, (partié, sintié) a la consonant -y- d'a radiz; tamién muitas vegatas s'escribe a -i-, por analochía con a conchugación regular, pero que no representa una diferencia de pronunciación.
En Panticosa se documenta a forma oyé d'a primera persona singular d'o verbo oyir, que no en toz puestos se puet rechistrar por cayer en desuso este verbo en muitos puestos.
Cherundio
O cherundio d'estos verbos ye regular muyindo u irregular muindo.
Participio
Os participios de fuyir y muyir son fuertes en belsetán (fuito, muito), encara que en atras variants d'aragonés pueden estar regulars (fuyito/fuyiu y muyito/muyiu).
O verbo freyir/friyir presenta un participio fuerte frito y atro de feble, friyiu.
O verbo oyir presenta un participio regular en uyiu en ansotano y atro irregular por a radiz pero no a desinencia udito en panticuto y aragonés de valle de Vio, feito a partir d'un odir que existió en romanz navarro y en aragonés medieval y que huei persiste en ansotano como odir con r muda.
En o verbo esleyir tenemos o participio irregular fuerte esleito, que ye común en textos aragoneses y navarros medievals, y seguntes Francisco Ynduráin ye un semicultismo. Por atra part tamien en os textos medievals aragoneses y navarros tardanos tamién trobamos as formas eslido u esleido, regularizatas. Eslito se documenta en as Cronicas d'os Chudeces de Teruel, escrito en aragonés d'as comunidaz aragonesas, y encara en textos escritos en castellano d'Aragón d'o S XVI y Sieglo XVII como os "Anales de la Corona de Aragón" y a obra de Mohamad Rabadán.
Beluns d'esta clase de participios irregulars fuertes se relacionan con l'aragonés fito, fita, (fosilización d'o participio latino FICTUS d'o verbo FIGERE), y con os participios de verbos medievals aflichir y esconfir que acaban en -ito aflito y esconfito, que derivan de participios latinos AFLICTUM y SCONFICTUM con o grupo -KT- en os cuals a -i- d'a radiz ha absorbito a semivocal d'a evolución romanz -it- d'este grupo.
Confusión con os verbos que acaban en -uir
En aragonés trobamos bel verbo acabau en -uir como construir, estatuir, destruir, influir, restituir, que en latín acababan en -UERE y que son cultismos u semicultismos. En beluns ye documentada una conchugación incoativa en aragonés medieval. Esta clase de verbos comparten con os verbos esleyir y freyir a existencia de participios fuertes como destruito, que documentamos en aragonés medieval.
En aragonés escrito actual bi ha tendencia a escribir os verbos con -y- en formas impersonals (destruyir, destruyito), que teoricament han puesto existir como existen en asturiano normativo, en catalán antigo, en chodigo-espanyol y en castellano dialectal, especialment en variants americanas. A tendencia a escribir as formas en -uyir y -uyito en aragonés común de zaguers d'o sieglo XX s'ha cheneralizau tamién con os sustantivos que en derivan (influyencia, confluyencia, afluyencia). Manimenos cuasi no bi ha documentación medieval d'ixos infinitivos (que s'escriben en os textos acabaus en -uir, -uhir u -uyr, rarament en -ovir: destruir/ destruhir, destruyr/destrovir), ni estudios actuals sobre o presunto uso en parlas altoaragonesas actuals. A sola documentación medieval de formas como destroyidos u destruyidos se reduce a lo manuscrito d'un borrador conservau que facioron escribanos catalanoparlants antes d'a redacción definitiva de "La Grant Cronica d'Espanya de Chuan Ferrández d'Heredia.
Corz de Zaragoza (1439)
As Corz de Zaragoza de 1439 estioron unas Corz d'o Reino d'Aragón celebradas en a ciudat de Zaragoza y convocadas por o rei Alifonso V d'Aragón.
Bucha
Bucha puet fer referencia a:
19 de febrero
Sieglo XX
right|thumb|250px|O snowboarder suizo [[Gian Simmen, qui naixió o 19 de febrero de 1977.]]
Las Colinas
Las Colinas ye una urbanización aragonesa situada en lo municipio de Cadret, en la comarca Central y provincia de Zaragoza.
Villalba de los Llanos
Villalba de los Llanos ye un municipio d'a provincia de Salamanca, en a comunidat autonoma de Castiella y Leyón, Espanya. A suya población ye de 178 habitants (2007), en una superficie de 36,78 km² y una densidat de población de 4,83 hab/km².
Lista de municipios d'a diocesi de Uesca
Ista ye a lista de municipios d'a diocesi de Uesca dividius por arcipestraus, comarcas y provincias.
Mont Albán (desambigación)
Mont Albán puet estar:
Movimiento V República
O Movimiento V República (MVR, en aragonés Movimiento Cinquena Republica) estió un partiu politico venezolano d'ezquierdas, establiu en 1997 por Hugo Chávez. Estió o principal partiu politico d'o país dende 1998. En as eleccions presidencials de 2006 obtenió 4.845.480 votos (41,66%) a favor d'Hugo Chávez.
Sieglo IX aC
O sieglo IX aC ye formato por os anyos entre l'anyo 900 aC y l'anyo 801 aC, istos dos tamién encluyitos.
Movimiento V República
Desapareció en 2006 ta formar o Partido Socialista Unido de Venezuela.
Sufixo -ello
Lo sufixo -ello yera un sufixo productivo en aragonés medieval, pero agora se troba lexicalizau (por eixemplo: "corbella", "perello", "vencello", "clavilla", "tenella"). Yera probablement un diminutivo y deriva d'o diminutivo latín -ǏCULUS principalment y en pocos casos de -ĪCULUS.
Palabras patrimonials derivadas de voces con diminutivo -ĬCULUM en latín
Muitas palabras en luengas neolatinas derivan d'a radiz latina d'o mesmo significau no dreitament d'a radiz, derivan d'a radiz con o diminutivo:
As palabras como ovella, abella, conello u lentella tienen cognatos en totas as luengas neolatinas d'arredol de l'aragonés, a diferencia d'atras palabras con esta terminación y a causa d'esto ye que a derivación se remonta a tiempos d'os romanos, feito que no se vei tan claro en as palabras con sufixo -ello amaneixidas en una fase romanz.
O sufixo latín -ĬCULUM presenta Ī luenga en os radicals en -i- (APICULA, CLAVICULA) y Ĭ breu en toz los atros casos (ANNICULUS, ANATICULA). En o sistema vocalico d'o latín vulgar a Ī se mantién como una i, mientres que a Ĭ esdevién una e. D'esta traza cabe esperar estas evolucions diferents:
En ciertas parolas en aragonés se veye a coexistencia d'a pronunciación en -ello y en -illo, y por ixo bi ha alternancias entre "conello" y "conillo", derivaus d'a parola prerromana amprada por os griegos como kýniklos y por romanos como CUNICŬLU. Por a confusión entre sufixos tamién en aragonés actual se diz coniello.
Parolas patrimonials que se remontan a -ĬCULU son ovella/uella, aparello, vertiello, y o microtoponimo Frondella de Sallent de Galligo.
palabras con diminutivo aragonés -ello/-illo fosilizau
Tenemos con a variant de pronunciación -illo as palabras aragonesas "presquilla" (diminutivo de presco) y "cangrillo" (diminutivo de cancre, que trobamos en o "Libro del Trasoro") y a variant en -ella en "corbella", "perello" y "varello". En a toponimia abunda a presencia d'este sufixo: Val d'Onsella, Castelillo, Turrillo, Torrillas y s'emplegaba a vegadas pa indicar que una villeta, lugarón u aldeya yera chicota. Por eixemplo Alcanyiz de la Uerba se deciba tamién Alcanicello, igual que en Teruel yera común emplegar -uela (Nogueruelas, Iglesuela, Cerveruela, etz...).
A l'igual que en as palabras patrimonials derivadas de palabras latinas con sufixo -ICULUM, tamién n'este caso se producen confusions con o sufixo -iello, bien documentadas en chistabín, pero que trobamos tamién en a toponimia d'a Val de l'Ebro (o toponimo navarro d'a Ribera Variellas) y en textos medievals (Torriellas en cuenta de Torrillas, Alcanyiciello en cuenta d' Alcanyicello/Alcanyicillo).
A variant -echo
En l'aragonés d'as comunidatz aragonesas este sufixo yera -echo, representau quasi siempre en a ortografía de l'aragonés medieval como -eio, -ejo, -exo u -eyo. A representación en -echo, -icho la veyemos en ciertas actas de Corz d'Aragón: El Villarecho, Torricho.
Encara que esta evolución -K'L- > -ch- se puet remontar a lo mozarabe local, por estar una evolución visible en ciertos glosarios mozarabes d'atras partz d'Espanya, a influencia y a presión d'o castellano mugant (on bi heba una pronunciación pareixida pero sonora), debió estar determinant pa que predominase en tota a Extremadura Aragonesa. En os textos notarials s'escribe en toponimos menors valejo, Fontanarejo, Pinarejo, Villareio. Javier Terrado Pablo, que da noticia d'estos toponimos, no crei que o sufixo n'estos toponimos tenese una valura peyorativa u despectiva como en castellano moderno. Huei en o Sistema Iberico muitos lugars sin concello municipal, despoblaus u poblaus celtibers u ibers tienen este sufixo con a forma en castellano (Castillejo, Villarejo, ecetra...).
Pico d'Astún Occidental
Toponimia
A denominación popular de Trampolingeles tien que veyer probablement con que se trobase en ista zona un trampolín de brincos d'esquí entre os anyos 1981 y 2016.
Noragugume
Noragugume (Noragugume en sardo; Noragugume, en italiano y oficialment) ye una comuna sarda en a provincia italiana de Nùgoro y rechión de Cerdenya, que feba parte de l'antigo reino de Cerdenya.
A suya población ye de 378 habitants en una superficie de 26,80 km², con una densidat de población de 14,10 hab/km².
Louis de Broglie
Louis-Victor Pierre Raymond de Broglie, naixito de Dieppe (Francia) o 15 d'agosto de 1892 y muerto en París (Francia) o 19 de marzo de 1987, estió un fisico francés.
Louis de Broglie recibió o Premio Nobel de Fisica en 1929, por os suyos treballos, en especial por a descubrimiento d'a naturaleza ondulatoria d'os electrons. Antiparte, estió miembro d'a Royal Society y de l'Academia Francesa.
Mosquera (desambigación)
Mosquera ye un toponimo recurrent en l'aria on se charró navarro-aragonés e puet estar:
Barruelo del Valle
Barruelo del Valle ye un municipio d'a provincia de Valladolit, en a comunidat autonoma de Castiella y Leyón, Espanya. Fa parte d'a comarca d'os Montes Torozos y d'o partiu chudicial de Valladolit.
A suya población ye de 61 habitants (2010), en una superficie de 13,60 km² y una densidat de población de 4,49 hab/km².
Cheografía
A localidat de Barruelo del Valle se troba situata a 810 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, a una distancia de 60 km d'a ciudat de Valladolit, a capital d'a suya provincia, d'o suyo partiu chudicial y de Castiella y Leyón.
Zaldibar
Zaldibar (Zaldibar en basco y oficialment, Zaldívar en castellano) ye un municipio d'a comunidat autonoma d'o País Basco, territorio historico y provincia de Bizcaya y comarca d'o Gran Bilbau.
A suya población ye de 3.014 habitants (2009) en una superficie d'11,94 km², con una densidat de población de 254,56 hab/km².
Luis Roberto García Toral
Luis Roberto García Toral (Leyón, Espanya, 30 de mayo de 1973 ) mas conoixito futbolisticament como Robert ye un ex-futbolista espanyol que chugaba d'esfensa y suyo zaguer equipo estió a SD Huesca. Actualment ye retirato d'a practica profesional d'o fútbol dende l'anyo 2011.
Villares de Yeltes
Villares de Yeltes ye un municipio d'a provincia de Salamanca, en a comunidat autonoma de Castiella y Leyón, Espanya. A suya población ye de 146 habitants (2007), en una superficie de 40,54 km² y una densidat de población de 3,60 hab/km².
Borgonya
Borgonya (en francés Bourgogne) ye una rechión historica de Francia.
Toponimia
Borgonya provién d'o latín BURGUNDIA, tierra d'os Burgundios. En aragonés medieval o toponimo se puet presentar de muitas trazas: Borgonya, Burgunya, Bergonya, etc...A forma Bergonya s'explica con disimilación como Teruel, Segorb y Terrient.
En a "Cronica de Morea" s'escribe Burgunya.
O chentilicio ye en aragonés medieval borgonyón y variants (burgunyon en a "Cronica de Morea"), tamién aplicato pa o pueblo chermanico que dio nombre a l'antiga Burgundia anterior a l'actual Borgonya.
Muro
Muro puet estar:
Mamolar
Mamolar ye un municipio d'a comunidat autonoma castellanoleyonesa d'a provincia de Burgos, situau en a comarca de Sierra de la Demanda y partiu chudicial de Salas de los Infantes.
Cheografía
A localidat de Mamolar ye situada a 1.089 metros d'altaria sobre lo livel d'a mar, a una distancia de 78 km d'a ciudat de Burgos, a capital d'a suya provincia.
Massencoma
Massencoma (Massencoma en occitán, Mansencôme en francés y oficialment) ye una comuna occitana en o departamento francés de Gers, rechión d'Occitania, districto de Condòm y cantón d'Armanhac-Tenarèsa.
A suya población ye de 73 habitants (1999) en una superficie de 4,05 km², con una densidat de población de 18,02 hab/km².
Pavilhão João Rocha
Lo Pabellón João Rocha​ (en portugués: Pavilhão João Rocha) ye lo pabellón d'o club polideportivo portugués Sporting Clube de Portugal. Tiene una capacidat de 3.000 asientos y ye utilizau pa os partius de baloncesto, balonmano, futbol sala, hockey sobre patins y voleibol d'o club. Lo nombre d'o pabellón ye en honor a João Rocha, ex president d'o club, que estió en o cargo dende setiembre de 1973 dica octubre de 1986.
Districto de Passau
O districto de Passau (en alemán Landkreis Passau, en bavaro Landchrais Båssa) ye un districto situau en Bavera, Alemanya.
Lemosín
Lemosín (en occitán Lemosin, en francés Limousin) yera una antiga rechión metropolitana francesa formada por os departamentos de Cruesa, Corresa, y Alta Viena.
Carl Bildt
Nils Daniel Carl Bildt, naixito de Halmstad (Halland) o 15 de chulio de 1949, ye un politico sueco, que estió Primer ministro de Suecia dende o 4 d'octubre de 1991 dica o 7 d'octubre de 1994, a mas de ministro d'Asuntos Foranos de Suecia dende o 6 d'octubre de 2006 dica hue, y o primer Alto Representant ta Bosnia-Herzegovina d'a Organización d'as Nacions Unidas, dende o aviento de 1995 dica chunio de 1997. Ye militant de Moderaterna, o Partiu Conservador de Suecia.
Honors y premios
Ye comandador d'a Lechión d'honor.
26 de febrero
Atros países
right|thumb|250px|O trompetista estausunidense [[Roy Eldridge, qui morió o 26 de febrero de 1989.]]
Novalla
Novalla puet estar:
Sieglo X aC
O sieglo X aC ye formato por os anyos entre l'anyo 1000 aC y l'anyo 901 aC, istos dos tamién encluyitos.
Murallas de Santa Fe
Murallas de Santa Fe ye una urbanización aragonesa situada en lo municipio de Cadret, en la comarca Central y provincia de Zaragoza.
Corz de Zaragoza (1442)
As Corz de Zaragoza de 1442 estioron unas Corz d'o Reino d'Aragón celebradas en a ciudat de Zaragoza y convocadas por o rei Alifonso V d'Aragón.
Bretanya
Bretanya (En francés Bretagne, en bretón Breizh, en galó: Bertaèyn) ye una peninsula en o norueste de Francia.
A rechión se deciba Armorica en o periodo romano y prerromano y significaba dencima d'a mar. A rechión prene o suyo nombre y una identidat diferenciata d'a resta de Galia con as invasions chermanicas de finals de l'Imperio Romano; bels britonicos que fuyiban d'as invasions saxonas se refuchioron en Armorica y i prenioron o poder en contra d'os intreses d'os galorromanos que se refuchioron en o sudeste (Vannes).
Una parte important d'a población charra bretón. En l'aria oriental se charra una luenga d'oïl, o galó. As dos lenguas tradicionals, en especial a segunda son amenazatas por o gran poder de difusión d'o francés.
A población ye catolica, pero mantién u manteneba muitas creyencias paganas celtas. Bi ha una mitolochía bretona muit antiga de transmisión oral y a luenga oficial ye o frances, pero tamién se-charra a luenga traditional d´ista peninsula, o Bretón
Linars (desambigación)
Linars puet estar:
Batalla de Hastings
A batalla de Hastings estió una batalla escaicita o 14 d'octubre de 1066 en Hastings (Reino d'Anglaterra, hue Sussex Occidental, Reino Uniu), en a cual luitoron os partidarios de Guillén de Normandía, pretendient a la cadiera reyal d'o Reino d'Anglaterra, contra os partidarios de Haroldo II d'Anglaterra. Os partidarios de Guillén yeran normandos establitos a o norte de l'actual Francia, y encluyiban a bretons, flamencos, franceses, petavins y atros; antiparte, os partidarios de Haroldo yeran anglo-saxons d'as islas britanicas. A batalla remató con a redota de raso de Haroldo, qui morió en a batalla (seguntes o Tapiz de Bayeux y atras fuents normandas por una sayeta en a capeza, pero cal parar cuenta que en ixas envueltas se consideraba que una sayeta en a capeza yera o castigo por faltar a la propia palabra), y o resultau prencipal d'a batalla ye que ubrió paso a la conquiesta normanda d'Anglaterra.
El Sisallete
El Sisallete ye una urbanización aragonesa situada en lo municipio de Cadret, en la comarca Central y provincia de Zaragoza.
Palmira Pla Pechovierto
Palmira Pla Pechovierto (Cretas, 1914 - †Castellón, 27 d'agosto de 2007) estió una pedagoga y mayestra aragonesa. Filla d'un Guardia Civil, Palmira Pla vivió en La Puebla d'Íxar y en Cedriellas, an que destinoron a su pai. Mientres a Guerra Civil espanyola habió de tresladar-se a Barcelona y Valencia, pero dimpués tornó ta Teruel ta continar a suya faina docent en a zona republicana d'Aragón.
A la fin d'a Guerra Civil Espanyola, s'exelló en Francia, an que colaboró con a resistencia y conoixió a lo suyo esposo, Adolfo Jimeno. En 1946, emigran enta Venezuela. Treballó en o colechio "Los Caobos" de Caracas, dica que se tresladoron ta Maracay. Astí creyoron o Instituto Escuela Calicanto, an que Palmira y Adolfo aplicoron os metodos pedagochicos d'a Institución Libre de Enseñanza. Habioron de tornar ta Espanya en 1975 y vender o colechio por una malotía de l'hombre suyo.
Mientres a Transición Espanyola estió mayestra en Val d'Algorfa. En 1977, Palmira Pla fue esleita deputada d'as Corz Constituyents por o PSOE en a provincia de Castellón. Mientres ixe tiempo, no deixó de vesitar semanalment a escuela de Val d'Algorfa. Dimpués d'homologar-se a Constitución, tornó a la suya faina docent en Almazora, provincia de Castellón an que exerció durant 3 anyadas, dica que se chubiló.
En os zaguers anyos decidió donar 840.000 euros, provinients d'a venda d'a suya escuela en Venezuela, t'a Fundación d'a Universidat Carlos III (o suyo rector, Gregorio Peces-Barba, heba presidito as Corz en 1977). Asinas se creyoron as becas Palmira Pla, con a fin de que estudiants venezolanos puedan estudiar en a Universidat Carlos III de Madrit.
Montlat
Montlat ye una muela de 1.655 metros d'altaria situada en la sierra de las Defesas y en la muga entre los termins municipals de Mosqueruela (Teruel) y Villafranca (Castellón).
En la vertient norte de Montlat se troba lo mas de Saura de Mosqueruela, en la vertient sud ye la torre de los Giles, y en la versant sudueste y lo puerto de Mosqueruela, que desparte Montlat y l'alto de Molina respecto de Navajuelo y la loma d'Adrián, ya en la sierra de Mayabona. Los mases de la redolada de Montlat en lo termin de Mosqueruela perteneixen a los quartos u partidas de Pinar Plano y de La Estrella, despartius por lo barranco de Molina.
Toponimia
Como punto vistable de la sierra de las Defesas se posó como referencia pa fer mugas de dominios y apareixe en textos medievals escritos en latín, aragonés y catalán.
Mollón del Lobo
O mollón del Lobo (en castellano Mojón del Lobo) ye un mont de 632 metros d'altaria situau en a provincia de Zaragoza, a alto u baixo 3 km a o sud de Belchit y 2 km a l'este d'Almonecir de la Cuba.
Montlat
Toponimia
Se'n fizo mención en 1202 como Mont Lach u Mont Lath en la cesión de lo castiello de Puertomingalbo (en letra gotica la c y la t son muito pareixidas y se distinguen mal):
Mollón del Lobo
Bi ha un vértiz cheodesico en a suya cima.
Montlat
Toponimia
En un texto de 1265 de l'archivo d'aldeyas de la Comunidat de Teruel se'n fa mención como una muga de lo termin de Mosqueruela:
Cheolochía
Lo cabalto de Montlat ye formau por dos formacions cenomanianas (Cretacio superior) con capuzamiento de 30º enta lo sudueste. La estratigraficament superior ye de dolomías y la que bi ha estratigraficament de chos ye de calsineras.
Cinqueta (desambigación)
Cinqueta ye un hidronimo u nombre de río que designa diferents cursos d'augua en Sobrarbe, Uesca:
Mollón del Lobo
Toponimia
Debe o suyo nombre a que yera una zona con presencia de lupos dica o sieglo XIX.
Historia
Bi habió prou actividat militar en ista montanya y a suya redolada en l'anyo 1809 mientres a Guerra d'o Francés y atra vegada entre os anyos 1937 y 1938 en a Guerra Civil espanyola, mientres a batalla de Belchit. Dende o cobalto d'iste tozal bi ha una sobrebuena anvista d'o Campo de Belchit.
As mugas y tunels ubiertos por o Exercito Republicano pa instalar a suya artillería que habría d'atacar o lugar viello de Belchit encara se conservan y se pueden vesitar.
Bi ha tamién una antena de televisión situada en o cobalto.
Pico d'Astún
O pico d'Astún (en francés pic d'Astu) ye un pico de 2.283 metros d'altaria situau en a cordelera d'o Pireneu, en a muga entre os municipios de Chaca (Aragón) y Laruntz (Occitania).
Alaraz
Alaraz ye un municipio d'a provincia de Salamanca, en a comunidat autonoma de Castiella y Leyón, Espanya. A suya población ye de 602 habitants (2007), en una superficie de 49,17 km² y una densidat de población de 12,24 hab/km².
Pico d'Astún
Toponimia
Se tracta d'un toponimo d'orichen basco que podría interpretar-se como asto-une, puesto de burros.
Orrios (desambigación)
Orrios puet estar:
Alconada
Alconada ye un municipio d'a provincia de Salamanca, en a comunidat autonoma de Castiella y Leyón, Espanya. A suya población ye de 192 habitants (2007), en una superficie de 21,26 km² y una densidat de población de 9,03 hab/km².
Becilla de Valderaduey
Becilla de Valderaduey ye un municipio d'a provincia de Valladolit, en a comunidat autonoma de Castiella y Leyón, Espanya. Se troba situata en a comarca d'a Tierra de Campos.
Cheografía
A localidat de Becilla de Valderaduey se troba situata a 715 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, a una distancia de 334 km d'a ciudat de Valladolit, a capital d'a suya provincia y de Castiella y Leyón.
Los Olivares
Los Olivares ye una urbanización aragonesa situada en lo municipio de Cadret, en la comarca Central y provincia de Zaragoza.
Villanoviella
Villanoviella puet estar:
Dulcía d'Aragón
Dulcía d'Aragón u Dulcía de Barcelona estió una Infanta d'Aragón y reina de Portugal por o suyo matrimonio con Sancho I de Portugal, naixita en 1159 y muerta en Coimbra l'1 d'octubre de 1198.
Familia
Dulcía yera filla de Remón Berenguer IV, conte de Barcelona, y de Peyronela d'Aragón, reina d'Aragón.
Matrimonio
En 1175, Dulcía casó con l'hereu d'o trono de Portugal, Sancho, que accedió a la cadiera reyal portuguesa en 1185, dimpués d'a muerte de su pai Alifonso I de Portugal, con o nombre de Sancho I de Portugal.
Fillos
D'o suyo matrimonio con Sancho, Dulcía tenió 11 fillos:
Muerte
Dulcía d'Aragón morió en a ciudat de Coimbra l'1 d'octubre de 1198, y bi ye apedacata.
Moishan
Moishan (Moishan en occitán, Mouchan en francés y oficialment) ye una comuna occitana en o departamento francés de Gers, rechión d'Occitania, districto de Condòm y cantón d'Armanhac-Tenarèsa.
A suya población ye de 365 habitants (1999) en una superficie de 13,11 km², con una densidat de población de 27,84 hab/km².
La venganza de Don Mendo (cinta)
La venganza de Don Mendo (títol en castellano, en aragonés A venganza de Don Mendo, enguerada en Aragón con o títol orichinal) ye una cinta espanyola de l'anyo 1962 de cine de comedia dirichita por Fernando Fernán Gómez seguntes un guión d'ell mesmo (basato en La venganza de Don Mendo, de Pedro Muñoz Seca), con una banda sonora orichinal de Rafael de Andrés y una dirección de fotografía de José F. Aguayo. Producita por Fernando Carballo y José Luis González, en o suyo reparto incluye a destacatos actors como Fernando Fernán Gómez, Paloma Valdés, Juanjo Menéndez, Antonio Garisa, Joaquín Roa, Lina Canalejas, María Luisa Ponte, José Vivó, Paula Martel, Lola Cardona, Xan das Bolas, Julio Goróstegui, Fernando Sánchez Polack u Joaquín Pamplona.
Rafel Vidaller Tricas
Rafel Vidaller Tricas (Salas Altas, Semontano de Balbastro, 1963) ye guardia forestal en l'Alto Galligo. Dica noviembre de 2010 estió miembro de l'Academia de l'Aragonés. Ye vicepresident d'o Consello d'a Fabla Aragonesa y miembro d'o Consello Asesor de l'Aragonés.
La venganza de Don Mendo (cinta)
Argumento
O marqués de Cabra (Fernando Fernán Gómez), un noble castellano, ye l'aimant de Magdalena (Paloma Valdés) qui, t'amagar tot ixo a su pai Don Nuño Manso de Jarama (Joaquín Roa) fa pasar a o marqués de Cabra por un ladrón. Castigan a o marqués a estar emparedato, pero o suyo amigo o marqués de Moncada (José Vivó) l'aduya a fuchir d'a suya garchola. Tiempo dimpués, plega en a redolada un famoso chuglar, Don Mendo, que no ye atro que o marqués de Cabra, que prepara a suya venganza de Magdalena.
Bucha (Ucraína)
Bucha (en ucrainés y ruso Бу́ча) ye una ciudat d'Ucraína perteneixient a la provincia de Kiev. En 2021 teneba una población estimada de 36.971 habitantes.
Rafel Vidaller Tricas
Diplomato en Machisterio, licenciato en Antropolochía Social y Cultural, ye autor d'estudios y investigacions sobre o mundo y lo lexico d'animals y plantas en idioma aragonés y autor de muitos libros y guías sobre Naturaleza, estando accesit a lo Premio Internacional para Jóvenes Investigadores de la Naturaleza convocato por o Ministerio de Cultura d'Espanya en 1985.
En literatura tiene os premios"Guayén" en 2003, "Billa de Sietemo" 2009, 'Pedro Lafuente' 2017 y 2020 y "Ziudá de Balbastro" 2020, pos tamién ye escritor, estando autor de cuantos relatos en aragonés.
Bucha (Ucraína)
Recibió o status de ciudat d'importancia rechional en 2006. Dica 1996 perteneixeba a Irpín.
Demografía
A ciudat ha teniu os siguients datos de población:
Villarroya
Villarroya puet estar:
Praga
Praga (Praha en checo) ye a capital d'a Republica Checa y a principal ciudat d'o país. Ye tamién un districto especial en l'administración checa, y ye tamién a capital d'a rechión de Bohemia Central, y d'a rechión historica de Bohemia.
Tien una población de 1.183.179 habitants en 2005 (ye a ciudat con mayor numero d'habitants d'o país), una superficie de 496 km² y una densidat de población de 2.387 hab/km². Por o centro d'a ciudat discurre o río Vltava (en alemán Moldau).
Ye una ciudat en o centro d'Europa que estió siempre un puesto de trobada de diferents corrients culturals, historicas y politicas. Praga estió a capital d'o Reino de Bohemia y una important ciudat d'o Sacro Imperio Romano Chermanico, a mas d'estar a capital de Checoslovaquia. A historia d'a ciudat permitió que bi hese tres comunidaz etnicas importants: os checos (a población autoctona), os alemans y os chodigos askenazís, exterminatos de raso por o nazismo en a Segunda Guerra Mundial.
Por ixe motivo, Praga tien un important patrimonio arquitectonico, con edificacions romanicas, goticas, barrocas, rococo, modernistas y cubistas; en os anyos 1920 estió uno d'os principals centros culturals en Centroeuropa. O centro urbán de Praga fue declarato por a UNESCO Patrimonio d'a Humanidat en 1992. Fa parte d'a Organización d'as Ciudaz d'o Patrimonio d'a Humanidat.
Etimolochía
Seguntes a falordia la princesa Libušy veyió muitas profecías mientres estió en o suyo castiello Libušín, que se troba en o centro de Bohemia. En una d'istas profecías ella preveyeba la gloria de Praga. Asinas ella tenió una visión:
Asinas un castiello clamau Praga (Praha) se construyió en iste puesto.
Atros historiadors afirman que lo nombre d'a capital tien o suyo orichen en a parola eslava Prga, que significa «farina turrada», a causa de l'aridez d'o puesto triau pa construyir o castiello de Praga.?
Per zaguer beluns opinan que l'orichen ye la parola checa Prahy, que significa «rapidos», per los rapidos d'o río Vltava, a las suyas marguinas s'asienta la ciudat.
Clima
O clima de Praga ye continental. A temperatura meya anyal ye de 8-9 graus centigrados. L'hibierno ye rigoroso encara que no excesivament severo y relativament ixuto, estando la temperatura meya en os meses d'hibierno de bels zero graus.
A primavera ye fresca a lo prencipio y se torna templada y humida seguntes s'amana lo verano, aconseguindo los 16-17 graus en chunyo de meya y sobreixendo los 70 mm de precipitación. L'estiu no ye excesivament calido, sobreixendo liucherament os 18 graus de meya en os meses de chulio y agosto, encara que ye habitual superar os 25 graus. As precipitacions aconsiguen lo suyo punto maximo en chulio y empecipian a descender en o mes d'agosto.
L'agüerro de Praga ye templau y moderadament ixuto, con precipitacions semellants a las de l'hibierno y la primavera, encara que lo mes de noviembre ye pro fredo, con menos de tres graus centigrados de meya.
Demografía
A población de Praga ye d'aproximadament 1.200.000 habitants, lo que suposa bel poquet mas d'o 10% d'a población d'o país. La ciudat tenió una explosión demografica entre lo sieglo XIX a causa d'a suya florada economica y cultural. A población pasó de mica mas de 157.000 habitants en 1850 a mas de 500.000 en l'anyo 1900.
Organización administrativa
thumb|Destritos de Praga en anglés
Dende 2001 Praga se trestalla administrativament en 22 destrictos, que son numeraus de l'1 a lo 22. En os retulos an amaneixe lo nombre d'as carreras se puede veyer lo numero de destricto a lo cual perteneixe la vía. A la suya vegada estes 22 destrictos se trestallan en 57 municipalidaz, d'as cuals nomás 4 perteneixen a lo Praga historico (Staré Mesto, Nové Mesto, Malá Strana y Hradcany). Cadaguna d'ellas tiene los suyos propios representants electos y competencias:
Turismo
Praga ye considerada como una d'as ciudaz mas bellas d'o mundo y recibe per ixo gran cantidat de turistas. thumb|Praga en l'hibierno
Educación
En Praga se troba la seu d'a Universidat Carolina de Praga.
Clarés de Ribota
Clarés de Ribota ye un municipio d'a provincia de Zaragoza situato en a comarca d'a Comunidat de Calatayú. A suya población yera de 89 habitants (2012), en una superficie de 18,7 km² con una densidat de 4,75 hab/km².
Cheografía
Ye situato en a val d'o río Ribota, amán d'o naixedero d'iste río y d'a Sierra de la Virchen.
Mugas
O suyo termin muga con Villarroya de la Sierra, con Turrillo, con Bichuesca, con Malanquiella y con Aranda de Moncayo.
Sèddini
Sèddini (Sèddini en sardo; Sedini, en italiano y oficialment) ye una comuna sarda en a provincia italiana de Sasser y rechión de Cerdenya, que feba parte de l'antigo reino de Cerdenya.
A suya población ye de 1.403 habitants (2007) en una superficie de 41,49 km², con una densidat de población de 33,81 hab/km².
Cheografía
A localidat de Sèddini ye situata a 350 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, a o canto d'o golfo d'Asinara y a una distancia de 50 km de Sasser, a capital d'a suya provincia.
Semana
A semana (d'o latín septimana) ye un periodo de tiempo de siet días consecutivos. Excepcionalment, en qualques países y periodos de tiempo se fación servir calandarios revolucionarios con semanas de cinco y seis días entre periodos revolucionarios, como en l'antiga Unión Sovietica u en Francia. En quantas culturas se troba atras agrupacions de días adintro d'un mes, que son equivalents a la semana, pero que no emplegan como base o numero siet.
Os nombres d'os días d'a semana
A sola variant de l'aragonés que conserva as denominacions d'os días d'a semana ye o benasqués y os días d'a semana son:
En aragonés escrito se fan servir estas atras denominacions:
En aragonés medieval muito a sobén s'escribe debant a parola día: día lunes, día martes, ecetra.
O numero siet
Ista división d'o tiempo, sin garra correspondencia aparent con os meses y os anyos, ye d'as pocas que tien garra reflexo en fenomenos celestes. Atros escayecimientos como o días (chiro d'a Tierra sobre o suyo eixe), u l'anyo (chiro d'a Tierra arredol d'o Sol), sí que en tienen. Por ixo, se troba opinions oposadas respective a l'orichen d'a cantidat de días d'a semana:
Nombre d'os días d'a semana
En arabe tamién se numeran os días, y igualment, o seteno ye o sabat (asSabt). O seiseno día se diz hue al-Jum'ah, o día d'a reunión (jum), que ye quan os musulmans rezan en a mezquita (jâmi).
En griego moderno, os días tamién se numeran, y d'a mesma traza, o seteno ye o sabat (sávvato), y o primer día ye o 'día d'o Sinyor' (kireakê). O seiseno día, en griego se clama 'paranza' (paraskeuê). Iste termin, en realidat, tamién ye d'orichen hebreu, ya que fa referencia a la paranza d'o shabbat.
Mientres as luengas mediterranias orientals reflectaban variacions d'a numeración d'os días d'a semana, as luengas d'Europa Occidental (fueras d'o portugués) reflectan nombres basaus en os nombres d'os planetas visibles a uello, que corresponden a nombres de dioses. D'acuerdo con a interpretatio romana os dioses romanos tienen equivalents en os dioses d'a mitolochía griega, que tamién teneban equivalents en dioses d'atras mitolochías como as d'Echipto, Babilonia u Sumeria.
En aragonés o nombre d'os días d'a semana tiene o mesmo orichen que en as atras luengas romances, i habendo una relación con os nombres d'os astros y una elipsi d'o component dies. Asinas, lunes/luns vien de dies lunis (día d'a luna), martes de dies martis (día de marte)... ecetra. Respective a o sabado, iste nombre promana d'a fiesta hebrea d'o shabbat (día d'o sabat), y o domingo d'a parola latina domus u domine (día d'o sinyor).
En o caso d'a luenga anglesa, como en as atras luengas chermanicas, os nombres d'os días d'a semana tienen bella semellanza con l'orichen latín: O primer, segundo y seteno días tienen o mesmo orichen: Sunday, Monday i Saturday (Sol, Luna y Saturno respectivament). O seiseno día, Friday, pareix relacionar-se con Freya, una diosa chermanica de l'amor que se podría corresponder con Venus. O cinqueno día, Thursday, promana de Thor, o dios d'o truen en a mitolochía escandinava, que tien o mesmo significau que Chupiter en a mitolochía latina. O tercer día, Tuesday, promana de Tiw, un dios d'a lei u d'a guerra, que podría tener o suyo omologo en Marte. O quarto día, Wednesday, provién de *Wōdanaz-Odín, o principal dios d'a mitolochía chermanica, on ye incluita a mitolochia escandinava. A correspondencia en iste caso no ye tan platera, encara que Odín, como dios d'a sabiduría podría prener o papel de Mercurio en o caso de l'aprendizache y o conoiximiento esoterico.
Comencipio d'a semana
O estándard ISO 8601 identifica o lunes como o primer día d'a semana. En quasi toz os países d'o mundo a semana prencipia o lunes, mientres que en Portugal, Brasil y en belatros países anglosaxons (como os EUA y o Reino Uniu), a semana escomencipia o domingo.
Automobilismo
250px|thumb|Competición automobilistica (Campionato d'o mundo de torismos WTCC 2005). L'automobilismo ye o conchunto de conoiximientos arredol d'o mundo de l'auto, ye decir, a evolución, a fabricación, a traza de funcionar y a conducción d'os autos. O termin tamién encluye l'emplego esportivo y as competicions d'autos.
Semana
Comencipio d'a semana
A Biblia chodiga establiba o domingo como o día siguient d'o Sabbath de descanso, u siga, como o primer día d'a semana. En Israel, o estau actual d'os chodigos, se practica o descanso laboral o sabado, en os países de tradición cristiana, o domingo, y en os países musulmans, o viernes.
Automobilismo
Ye un esporte con a saber-los seguidors, estando a Formula 1 y as competicions NASCAR y Formula Indy (istas, en Estaus Unius) una d'as estrelas d'as retransmisions esportivas por televisión. Ye un esporte mas que mas tecnolochico, en estar as innovacions tecnolochicas en os autos d'os corredors un elemento d'importancia vital en o desembolique d'as cursas automobilisticas. Cal parar cuenta que muitas d'ixas innovacions s'emplegan en primeras en o mundo d'as competicions, pero que dimpués revierten en milloras en os autos d'emplego cutiano. As reglas d'iste esporte son establitas y modificatas por a Federación Internacional de l'Automóbil (FIA).
24 de febrero
Atros países
right|thumb|250px|L'emperador [[Matías I d'o Sacro Imperio Romano Chermanico, qui naixió o 24 de febrero de 1557.]]
Automobilismo
Inicios
Os prencipios d'as competicions automovilisticas estioron poco dimpués d'a invención d'o motor d'explosión. A primera competición registrata estió o 28 d'abril de 1887, organizata por Monsieur Fossier, director d'a revista Le Vélocipède
Districto de Regen
O districto de Regen (en alemán Landkreis Regen, en bavaro Landchrais Reng) ye un districto situau en Bavera, Alemanya.
Corz de Zaragoza (1446-1450)
As Corz de Zaragoza de 1446-1450 estioron unas Corz d'o Reino d'Aragón celebradas en a ciudat de Zaragoza y convocadas por o rei Alifonso V d'Aragón.
Aldeaseca de la Frontera
Aldeaseca de la Frontera ye un municipio d'a provincia de Salamanca, en a comunidat autonoma de Castiella y Leyón, Espanya. A suya población ye de 333 habitants (2007), en una superficie de 24,30 km² y una densidat de población de 13,70 hab/km².
Lista de molimentos de Ribagorza
Lista de molimentos de Ribagorza catalogatos como Bien d'Intrés Cultural
Sant Esteve de Palautordera
Sant Esteve de Palautordera (Sant Esteve de Palautordera en catalán y oficialment, San Esteban de Palautordera en castellano) ye un municipio catalán situato en a comarca d'o Vallés Oriental y provincia de Barcelona.
A suya población ye de 2.500 habitants (2010), en una superficie de 10,71 km² con una densidat de población de 233,43 hab/km².
Mugas
O suyo termin municipal muga a o nord-este con Fogars de Montclús; a o sudeste con Santa Maria de Palautordera; y a l'ueste con Sant Pere de Vilamajor.
Pico d'Astún Oriental
O pico d'Astún Oriental u a vegadas pico d'Astú ye un pico de 2.277 metros d'altaria situau en a cordelera d'o Pireneu, en a muga entre os municipios de Chaca (Aragón) y Laruntz (Occitania).
Cantalejo
Cantalejo ye un municipio d'a provincia de Segovia, en a comunidat autonoma de Castiella y Leyón, Espanya.
A suya población ye de 3.894 habitants (2010), en una superficie de 79,43 km² y una densidat de población de 49,02 hab/km².
Codo (Zaragoza)
Codo ye una villa y municipio de la provincia de Zaragoza (Aragón), situata en la comarca de lo Campo de Belchit.
La suya población ye de habitants, en una superficie d'11,40 km², con una densidat de población de 0 hab/km².
Cheografía
Ye situau en la depresión d'Ebro en la plana que bi ha entre Belchit y Quinto, a 342 metros d'altaria dencima de lo livel d'a mar y a una distancia de 49 km de la ciudat de Zaragoza, la capital de la suya provincia y d'Aragón. Cerca ye la reserva ornitolochica de lo Planerón, con aus esteparias y una basa con tamarizas.
Lo suyo termin municipal ye rodeyau de tot por o termin de Belchit.