cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Font-rabiosa
Font-rabiosa (en francés Fontrabiouse) ye una comuna catalana situata en o departamento francés de Pireneus Orientals, o districto de Prada, o cantón d'els Pireneus Catalans y a rechión d'Occitania.
A suya población ye de 109 habitants, en una superficie de 15,57 km².
Laco Chad
O laco Chad (en francés Lac Tchad) ye historicament ye clasificau como un d'os lacos mas grans d'Africa. A suya superficie vareya seguntes a temporada, asinas como d'un anyo a unatro, con una fondura de nomás 10,5 metros en o suyo puesto mas fundo. En 1983, s'informó que lo laco Chad cubriba entre 10.000 y 25.000 km2. Pa l'anyo 2000, a suya extensión s'i heba reduciu a menos de 1.500 km2. A reducción d'o laco se considera una catastrofe ecolochica.
O laco Chad ye economicament important y proporciona augua a mas de 30 millons de personas que viven en os quatro países que lo rodian (Chad, Camerún, Nícher y Nicheria).
O laco Chad dio lo suyo nombre a lo país de Chad. Lo nombre Chad se deriva d'a parola Kanuri Sádǝ que significa "gran extensión d'augua".
O laco Chad auespa 85 especies de peixes, d'as quals 25 son endemicas.
Suabia
Suabia (Schwaben u Schwabenland en alemán, Schwobeland en suabio) ye una rechión historica, cultural y lingüistica d'Alemanya.
O suyo nombre deriva d'o medieval ducau de Suabia, un d'os ducaus chermanicos que formaban o territorio d'Alamania. Os habitants d'iste ducau se deciban alemanni u suebi. En primeras iste territorio incluyiba toda l'aria d'o dominio lingüistico de l'idioma alamanico, encara que o concepto moderno de Suabia ye muito mas restrinchiu, ya que o ducau de Suabia desaparixió en o sieglo XIII. Suabia tal y como s'entiende en a etnografía moderna coincide con a circuscripción de Suabia d'o Sacro Imperio Romano Chermanico existent en a Edat Moderna, actualment dividida entre os estaus federaus de Bavera y Baden-Württemberg.
Os suabios (Schwaben, en singular Schwabe) son os nativos de Suabia y parlants d'o dialecto suabio. Seguntes estimacions de SIL Ethnologue en 2006 yeran alto u baixo 800.000, contimparaus con os 7,5 millons d'habitadors d'as rechions de Tübingen, Stuttgart y a Suabia bavara.
Tanga
Una tanga ye una pieza de ropa interior de dimensions raditas que tapa minimament a parti debantera d'o pubis y que deixa descubiertos os glutios.
Consiste en un trianglo, feito de tela u cuer, que s'alarga con una beta per cadagún d'os tres vertices, dica encertar-se en un punto que, en posar-se-la, se sitúa a la rematanza d'o esquinaz. A tanga propiament dita adhibe un altro trianglo chiquet que queda en a parti d'adezaga, chusto en o rancadero d'os glutios. Ta diferenciar-las, a la que no leva o trianglet posterior li'n dicen tanguita (tangueta). A vegatas ye clamata, coloquialment, "fil dental". Tampoco no s'ha de trafucar con a tanga brasilense, que consiste en dos trianglos simetricos, un per a parti frontera y l'altro per a zaguera.
Etimolochía
O més probable ye que a parola tanga, que se fa servir en totas as luengas d'a peninsula Iberica, i plegase per meyo d'o portugués procedent de bella luenga africana como la suahili.
Oríchens
Piezas de ropa pareixitas a las que huei se conoixen como tanga s'han emplegato dende fa sieglos, y continan emplegando-sen, per diferents pueblos d'Africa, America d'o Sud, o sureste asiatico i o Pacifico, con a fin de tapar y protecher os organos sexuals d'os dos sexos, en o que se conoix con a parola castellana taparrabos ("tapacodas").
Suabia
Cheografía
A l'igual que se desvién en muitas rechions culturals d'Europa as suyas mugas no son definitas clarament. Manimenos por un regular se considera que Suabia ye formata por Württemberg (incluindo Hohenzollerische Lande), y a rechión administrativa dita Suabia dentro de l'actual Bavera.
En a Edat Meya o termin Suabia indicaba un aria més gran, cubrindo totas as tierras asociatas a los alamans u que constituyoron o Ducau de Suabia: incluiba Baden, Vorarlberg, l'actual prencipau de Liechtenstein, a més gran part d'a Suiza alemana y Alsacia.
Toponimia
Suabia prene nombre d'os sueus, un d'os principals pueblos chermanicos d'a confederación d'os alamans, que ocuporon Agri Decumates y dimpués as marguins d'os ríos Danubio y Rin de l'Imperio Romano d'Occident a cantos d'Agri Decumates.
A forma Suabia se troba en a traducción aragonesa de "Breviarium ab Urbe condita", que incluye a "Historia Romana" y "Historia Gentis Langobardorum" de Pavlo Diacono.
Tanga
Popularidat
En a decada de 2000, a proliferación d'a tanga como pieza intima de consumo ye estata meteorica, y se ye tornata un elemento destacato como pieza erotica y de fetichismo sexual. O feito que no se marque per debaixo d'os pantalons ha contrebuito a un uso més regular de ropa cenyita en a muller. Encara que o suyo uso ye mayoritariament femenino, tamién se ye encorporata a la vestimenta intima masculina.
As zagueras tendencias d'a moda chovenil han dato encara més protagonismo a la tanga, a l'extremo de deixar-la visible per a parti posterior d'o cuerpo aproveitando l'aparición d'os pantalons de cintura baixa.
Tota ista popularidat no ye exenta de polemicas y descusions ocasionals en a sociedat en o tocant a l'uso d'a prenda en bells puestos publicos u per parti de misachas cada vegata més chóvens.
Patriarcau d'Aquileya (estau)
O Patriarcau d'Aquileya (Patrie dal Friûl en furlán) estió un estau d'o Sacro Imperio Romano Chermanico con territorios entre os Alpes orientals o norte d'a Mar Hadriana (que actualment se distribuyen entre o nord-este d'Italia y l'ueste d'Eslovenia y Croacia), y gobernau por os patriarcas d'Aquileya como prencipes-bispes.
Hamburger Hill
Hamburger Hill (títol orichinal en anglés, en aragonés O puyuelo de l'hamburguesa, enguerada en Aragón con o títol traduciu enta lo castellano de La colina de la hamburguesa) ye una cinta de cine estausunidense de l'anyo 1987 de cine belico dirichida por John Irvin seguntes un guión orichinal de James Carabatsos basau en os feitos reals escaicius mientres a guerra de Vietnam en 1969 en a batalla de Hamburger Hill. Con una Banda Sonora Orichinal de Philip Glass, una producción cinematografica de Marcia Nasatir y James Carabatsos ta la productora cinematografica RKO Pictures y una dirección de fotografía de Peter MacDonald, l'elenco d'a cinta ye formau en os suyos papels principals por os actors Anthony Barrile, Michael Patrick Boatman, Don Cheadle, Michael Dolan, Don James, Dylan McDermott, M. A. Nickles, Harry O'Reilly, Daniel O'Shea, Tim Quill, Tommy Swerdlow, Courtney B. Vance, Steven Weber, Tegan West y John Busch.
Como s'ha dito, la cinta s'ambienta en una batalla d'a guerra de Vietnam, a batalla d'Hamburger Hill, escaicida en mayo de 1969 cuan un batallón de tropas d'a 101ena División Aerotransportada de l'exercito estausunidense atacoron un puyuelo amán d'a muga con Laos, y conta la chicota historia d'un grupo de soldaus d'ixa unidat en os días anteriors y mientres a batalla. Hamburger Hill se rodó en Filipinas y encara que no tenió prou exito de publico recibió criticas favorables d'os veterans de guerra estausunidenses.
Herce
Herce ye un municipio en a comunidat autonoma uniprovincial d'a Riocha, en a comarca d'Arnedo.
A suya población ye de 381 habitants (2006) en una superficie de 17,21 km², con una densidat de población de 22,14 hab/km².
Cheografía
O lugar d'Herce se troba situau a 593 metros d'altaria dencima d'o livel d'a mar, a una distancia de 54 km d'a ciudat de Logronyo, a capital d'as suyas provincia y comunidat autonoma.
Barrios de Colina
Barrios de Colina ye un municipio d'a comunidat autonoma castellanoleyonesa d'a provincia de Burgos, situau en a comarca de l'Alfoz de Burgos y partiu chudicial de Burgos.
Cheografía
A localidat de Barrios de Colina ye situada a 969 metros d'altaria sobre lo livel d'a mar, a una distancia de 21 km d'a ciudat de Burgos, a capital d'as suyas provincia, comarca y partiu chudicial.
D'o suyo termin municipal fan parte os lugars de San Juan de Ortega y Hiniestra.
Aigon
Aigon (Aigon en occitán, Igon en francés y oficialment) ye una comuna occitana en o departamento francés de Pireneus Atlanticos, districto de Pau, cantón d'as Vals de l'Ossa y o Lagoin y rechión de Nueva Aquitania. A comuna yera parte de l'antiga provincia d'o Biarn.
Calzadilla de Tera
Calzadilla de Tera ye un municipio d'a provincia de Zamora, en a comunidat autonoma de Castiella y Leyón. A suya población ye de 416 habitants, en una superficie de 27,23 km² y una densidat de población de 15,28 hab/km².
Aigon
A suya población ye de 820 habitants (1999) en una superficie de 5,33 km², con una densidat de población de 153,85 hab/km².
Calzadilla de Tera
A localidat d'Olleros de Tera fa parti d'iste municipio.
Socastiello
Socastiello ye un lugarón d'o municipio d'a Espunya. Debaixo d'es lugars de Ceresa y O Casal, en a faldada d'a Penya Montanyesa.
Toponimia
O toponimo encomienza como parola con prefixo so-, prefixo que deriva d'o prefixo latín SUB-. Significa "baixo o castiello".
Angais
Angais (Angais en occitán, Angaïs en francés y oficialment) ye una comuna occitana en o departamento francés de Pireneus Atlanticos, districto de Pau, cantón d'as Vals de l'Ossa y o Lagoin y rechión de Nueva Aquitania. A comuna yera parte de l'antiga provincia d'o Biarn.
A suya población ye de 739 habitants (1999) en una superficie de 5,94 km², con una densidat de población de 124,41 hab/km².
Strijdvlag
A strijdvlag (en flamenco bandera de luita) ye una bandera feita servir por partius politicos y organizacions ligatas a o movimiento flamenco. Ista bandera no ye oficial por lo que no se mete en as fronteras d'os edificios d'institucions flamencas que fan servir como bandera oficial una insignia pareixita.
Luita
A parti d'o movimiento flamenco que luita por a independencia de Flandres, considera ista bandera como "a que menos ha estato contaminata por as concesions a os francofonos", mientres que a bandera oficial, adoptata por o Parlamento flamenco, que leva un lión rampant con as garras y a luenga de gules, se veye como a bandera d'una Belchica federal d'a que Flandres no obtendrá pas a plena autonomía. A prencipal esferencia con a bandera oficial ye a color roya (en heraldica «de gules») d'as garras y d'a luenga. A elección d'ista color ta as garras y a luenga s'ha interpretato a sobén, por bells nacionalistas flamencos, como provenient d'a bandera tricolor, que ye de colors sable (negro), d'oro (amariello) y gules (royo). Por o que, a mayoría de nacionalistas flamencos s'estiman mas de fer servir a bandera negra y amariella (en heraldica "sable y oro").
Puerto de Fernars
O puerto de Fernars (en castellano Puerto de Fernás) ye un puerto de montanya situau en a muga entre Aragón y Francia a 2.656 m d'altaria.
Se troba entre a punta Fernars (2.696 m) y a punta Baixa de las Blancas (2.702 m) y une a valle de la Larri, en Aragón, con o cul de Tormoseta, en Occitania.
Cuniculus paca
A paca (Cuniculus paca (Linnaeus, 1766) ) ye una especie de mamifero d'a orden d'os Rodentia y familia Cuniculidae que vive en as chunglas d'America d'o Sud.
Sternschanzenpark
O Sternschanzenpark, u tamién a sobén dito simplament Schanzenpark, ye un parque publico de 12 hectarias d'a ciudat d'Hamburgo situato en o barrio de Sternschanze. Por dencima d'o parque se debanta a Schanzenturm, una torre d'augua de 60 metros d'altaria que gosó estar a mas alta d'Europa y que hue, dende 2007, ye un hotel. O parque se troba sobre un tozal de 28 metros d'altaria en o districto d'Altona.
Historia
thumb|left|Fortaleza en forma d'estrela en Sternschanze ([[1789-1796)]] O Sternschanzenpark yera dica 1866 parti d'a fortificación d'Hamburgo en a ribera alta de l'Elba. Como parti d'a muralla d'a ciudat se podeban trobar estructuras esfensivas con forma d'estrela, lo que da nombre a o districto. Literalment "Sternschanze" ye una fortaleza (en alemán "Schanze") con forma d'estrela (en alemán "Stern"). Por ixas envueltas a Companyía de Ferrocarils d'Altona-Kiel ("Altona-Kieler Eisenbahn-Gesellschaft") chunto con o Senau d'Hamburgo construyó a o sud de Sternschanze una conexión ferroviaria entre a ciudat prusiana d'Altona y a gara central d'Hamburgo.
Debito a que ye amán d'a linia d'o S-Bahn que leva enta a gara central (dos garas de distancia) o parque s'emplegó, mas que mas en os anyos 1996 y 1997 como refuchio ta traficants de droga y drogadictos dimpués de que fuesen forachitatos d'a zona d'a gara central.
Actualidat
O Sternschanzenpark constituye una important zona d'ocio ta os habitants d'o barrio, que gosar ir-ie ta fer una gambada, minchar u ascuitar musica. Ta os ninos o parque ye un puesto de chuego en mel meyo d'a naturaleza. En verano mas que mas se i gosan trobar a sobén chicotz artistas, a más d'o cine a l'aire libre Das Open Air Kino im Schanzenpark que amuestra cintas en os meses de chulio y agosto.
En o mesmo parque o en l'arredol se troban situatos l'antigo deposito u torre d'augua (Schanzenturm), o parque de bombers voluntarios de Pöseldorf con o suyo edificio nuevo construito en 1999, un chicot bunker antiaerio asinas como o Café Sternchance, que yera l'antiga casa de Noruega (Norwegerheim), una guarderia construita con aduya d'o gubierno noruego en 1952 (en o verano de 1998 estió victima d'un incendio).
Esporte
thumb|250px|left|Partito de fútbol d'a Oberliga en [[2006 entre o St. Pauli y l'Osnabrück]] O parque se fa servir ta realizar muitas actividatz esportivas. Mientres tot l'anyo bi ha personas que i van ta correr, pero ye d'hibierno quan o tozal sobre o que se troba o parque se convierte en un puesto prou popular ta esbarizar-se con trineos por a nieu. En a parte noroccidental d'o parque se pueden trobar tamién pistas ta chugar a bolos y petanca que s'emplegan a-saber-lo en todas as estacions de l'anyo. D'atra man tamién bi ha un campo de hierba artificial en a zona occidental a on se troba a seu d'o club esportivo SC Sternschanze.
Schanzenturm
thumb|200px|[[Schanzenturm]] O parque se troba arredol d'un tozal (de 28 metros d'altaria sobre o ran d'a mar) y dencima d'iste ye a que yera a torre d'augua mas gran d'Europa, a Schanzenturm. Se tracta d'una edificación d'arquitectura industrial construita entre 1907 y 1910 por a Hamburger Wasserwerke (HWW, a Interpresa d'Auguas d'Hamburgo) y disenyata por l'arquitecto Wilhelm Schwarz. A torre, que s'emplegó dica 1961, tien una altaria de 57,5 metros y a suya planta octogonal tien un diametro de 32 metros. Ye un d'os simbolos de Schanzenviertel. Entre os anyos 2004 y 2007 se convirtió en un hotel de quatre estrelas d'a cadena hotelera Mövenpick, feito que prevocó as protestas populars contra a a conversión d'o parque en un "centro de convencions". En un pleito ubierto por o Tribunal Administrativo d'Hamburgo se determinó, que o permiso de construcción que o districto d'Eimsbüttel dió o 27 d'aviento de 1996 a l'Hotel yera "obchectivament ilegal".
Localización y transportes
thumb|left|200px|Dentrada a o Sternschanzenpark dende a gara U-Bahn Schlump Debito a una decisión presa con mayoría absoluta por o CDU en o Parlamento d'Hamburgo o 6 de marzo de 2006, l'aria de Sternschanzenpark pasó l'1 de marzo de 2008 d'o barrio de Rotherbaum en o districto d'Eimsbüttel, a formar un nuevo barrio dito Sternschanze situato en o districto d'Altona.
O Sternschanzenpark muga por o nord-este con l'Altonaer Straße. Por o sud se troba a linia de ferrocarril Hamburgo-Altona, que une actualment a gara d'Hamburgo-Altona, a on salen d'a ciudat os trens con dirección a o norte, con a gara central d'Hamburgo, estando una d'as vias ferroviarias con mas trafico d'Alemanya.
Actualment bi ha quatre vías de tren, por as dos situatas mas a o norte pasan as linias S11, S21 y S31 d'o S-Bahn, mientres que por as dos situatas en o sud circulan trens de larga distancia y mercaderías. En iste punto se troba a gara de Sternschanze que da servicio a o S-Bahn y l'U-Bahn. A salida d'o U-Bahn y a salida oriental d'o S-Bahn dan directament a o parque.
L'U-Bahn trescruza o parque por debaixo en dirección norte-sud. Amás d'a gara prencipal bi ha un atra mas situata chunto a o parque, a gara de Schlump.
O parque ye rodiato por as carreras Schröderstiftstraße, Kleinen Schäferkamp, Schanzenstraße y Sternschanzenstraße.
Lagos
Lagos (Èkó en yoruba) ye a prencipal ciudat y l'antiga capital de Nicheria, y con una población de bels 13,4 millons d'habitants en a suya aria metropolitana, una d'as mas grans d'Africa (a segunda dezaga d'O Cairo, en Echipto).
Estió a capital de Nicheria dica 1991, cuan se tresladó a capitalidat enta Abuja. Manimenos Lagos contina estando a capital comercial de Nicheria. Se troba situata a 6º 34' 60" Norte y 3º 19' 59" Este.
Situata orichinalment en un archipielago en o lago de Lagos, que conecta con o golfo de Guinea de l'Oceano Atlantico, Lagos ye uno d'os puertos mas importants d'Africa.
Esporte
O esporte mas popular ye o fútbol y os suyos equipes mas destatatos son o Bridge Boys FC y el First Bank FC que chugan en a segunda división de fútbol de Nicheria.
Montanyas Rocosas
As Montanyas Rocosas (Rocky Mountains u Rockies en anglés) son una cadena montanyosa de l'ueste d'America d'o Norte. Abracan mas de 4.800 km dende Nuevo Mexico dica lo norte d'a Columbia Britanica trescruzando os Estaus Unius y Canadá. Son incluyitas en o conchunto montanyoso que cruza tot l'ueste d'o continent, dende o sud d'os Andes en a Patagonia dica las montanyas d'a peninsula d'Alaska.
De norte a sud, trescruzan as provincias canadienses d'a Columbia Britanica y Alberta y os estatos d'Idaho, Montana, Wyoming, Utah, Colorado y Nuevo Mexico.
O suyo pico mas alto ye o Monte Elbert, en Colorado, con 4.401m.
Dende o punto de vista cheolochico as Montanyas Rocosas fan parte d'un orocheno formato por acreción de litosferoclastos.
Filmografía
As montanyas rocosas son un puesto a on se hi fan muitas cintas documentals y tamién son utilizatas como escenario natural ta bellas cintas de cine d'entretenedera entre as que bi ha de destacar Cliffhanger con Silvester Stallone, Seven Years in Tibet con Brad Pitt, Saskatchewan y Brokeback Mountain.
Vidas semblants
Ista obra consiste en una compilación de 23 biografías d'hombres ilustres d'a Grecia y a Roma clasicas, en a cual va acomparando -per ixo lo títol de vidas paralelas- os feitos y virtuz d'un griego y d'un romano. Manimenos, 4 d'as biografías son desparellatas.
No totas as biografías se conservan completas; muitas d'ellas tienen lacunas, partis que faltan u que son estatas rescritas per escritors posteriors.
Bonyo (lesión)
thumb|right|250px|«Pretatz firme, ixo fa meter-se o bonyo» (Appuiez fort, ça fait rentrer la bosse), grabau d'Honoré Daumier, 1838. Un bonyo, tronfín  u turón  en aragonés ye a protuberancia que se fa en a piel y teixius tovos que recubren o cranio quan se recibe una tozolada, tozolazo u golpe en a capeza. Puestar que s'acompanye d'un hematoma u moratura u no.
Vidas semblants
A obra influiría muito en os escritors de biografías europeus, una vez data a conoixer en Occident a partir d'o Renaiximiento, y ye de gran importancia per os conoiximientos que alporta arredol d'os tiempos en que vivioron os protagonistas d'as biografías.
Bonyo (lesión)
Ye tipica en os ninos, que en os suyos chuegos y zandras s'esposan más a tomar mal. Gosa estar una forma de lesión leve que baixa a boniquet entre os días siguients, y en principio no precisa más tractamiento que aplicar-le frío en os primers ratos pa fer más lenta l'acudida de sangre t'a lesión, como qualsiquier atra moratura.
Vidas semblants
Traducción aragonesa
A traducción ta l'aragonés d'a obra, feita gracias a la presencia de Chuan Ferrández d'Heredia en a isla de Rodas, suposó a primer traducción de Plutarco ta una luenga romanica. Heredia acomandó a traducción a un equipo en o que Dimitri Calodiqui traduciba dende o griego clasico a lo griego bizantín y Nicolau de Drenopoli dende o griego bizantín a l'aragonés. A traducción de Nicolau de Drenopoli debió pasar por mans de correctors aragoneses.
Coluccio Salutati, politico y humanista destacato d'a Florencia d'o Renaiximiento, se fizo con una copia d'a traducción aragonesa antis de 1388 ta fer a suya traducción italiana arredol de 1396, d'a cual tamién en saldrían belaltras traduccions.
Heredia emplegó a traducción ta las suyas Grant Coronica de los Conquiridores y Grant Cronica de Espanya.
Os codices con a traducción, que pertenixioron a la biblioteca d'o rei de Nápols, se guardan en os Parisini esp. 70-72.
Ari Vatanen
Ari Vatanen, naixito de Tuupovaara (hue Joensuu, Carelia d'o Norte, Finlandia) o 27 d'abril de 1952, ye un antigo piloto de rally finlandés, Campión d'o mundo en 1981. Antiparte, dende 1999 dica 2009 estió deputato en o Parlamento Europeu, primero por Finlandia en as listas d'o Kokoomus y dezaga por Francia en as listas d'a Union pour un Mouvement Populaire.
Vinclos externos
SV undefined Pachina web oficial d'Ari Vatanen.
Pinus uncinata
O pin negro (Pinus uncinata) ye una especie de pin de montanya centroeuropea. A suya altaria ye a sobén inferior a os 20 metros.
Distribución
Se troba en os Vosgos, os Alpes, os Pireneus, con representacions relitas en o Sistema Iberico (Sierra Cebollera y Sierra de Gúdar, que ye a suya muga meridional en a Peninsula Iberica). Gosa ocupar o piso subalpín, en altarias de 1.600 dica 2.400 metros.
Estau Aragonés
Estau Aragonés (en castellano Estado Aragonés, en catalán Estat Aragonès) ye un partiu politico independentista aragonés y socialista, creyato en l'anyo 2006, inspirato en l'antigo Estado Aragonés de 1933, por una colla d'emigrants aragoneses en Barcelona que procedeban de o Ligallo d'Emigración de CHA en Catalunya, y que heban conoixito a José Aced, zaguero militant vivo de l'antigo partiu homonimo. Asinas, qui heba estau lo president d'ixe Ligallo ye l'actual portavoz d' Estau Aragonés.
Os suyos ideals son aconseguir a independencia d'Aragón y a emancipación d'a clase obrera aragonesa.
O prencipal obchectivo d'Estau Aragonés ye arroclar a toz os partidarios d'a sobiranía d'Aragón en una sola plataforma, ta lo que participó en a fundación d'o Bloque Independentista de Cuchas (BIC) en 2007, chunto con Puyalón de Cuchas, Chobenalla Aragonesista y A Enrestida. Pero istos tres colectivos decidioron forachitar a Estau Aragonés d'o BIC en 2008.
Astral-Mozardalla d'Estau Aragonés estió a suya organización politica chovenil dica febrero de 2009 en que s'esvinculó d'o partiu.
Ta las eleccions europeas de 2009, Estau Aragonés, chunto con Tierra Aragonesa, prebó de fer una coalición con atras collas clamata Republicas Sobiranas d'Europa, que no consiguió los refirmes amenistatos de cargos publicos, tanimientres que Astral refirmó, chunto a la resta de o BIC, a candidatura Iniciativa Internacionalista - Solidaridad entre los Pueblos, que tampoco no consiguió representación.
Lo 20 d'aviento de 2009 y a Cincomarzada de 2010, Estau Aragonés y Tierra Aragonesa facioron actos conchuntos, pero alcordoron presentar-sen por separau en as eleccions de 2011.
Estau Aragonés se presentó t'as eleccions municipals de Zaragoza ta mayo de 2015, obtenendo 457 votos, lo 0'14% de o total. En a suya Asamblea de setiembre, decidió no presentar-se t'as eleccions chenerals d'aviento de 2015 y tampoco no recomendar o voto ta denguna.
Dende 2016, Estado Aragonés ha endrezau una estratechia t'arroclar a toz os aragonesistas en una sola plataforma electoral, que denomina "Compleganza".
Asinas, demandó lo voto ta PYLN en as eleccions chenerals d'abril de 2019, y encara que no se plegó en un alcuerdo con CHA ta las eleccions autonomicas de 2019, varios militans de CHA participoron en "Aragonesistas del Moncayo", plataforma electoral impulsada por Estado Aragonés en a comarca de Tarazona y Moncayo, que obtuvo un concellero en Trasmoz.
Estau Aragonés tornó a presentar-se a las eleccions municipals de Zaragoza de 2019, repetindo los resultaus de 2015.
En a suya "Asamblea" de 2020, Estau Aragonés reformó as suyas "Ordinacions", pasando a organizar-se como una federación de comarcas, y nombró como presidenta a Liena Palacios Rasal.
En as Eleccions Autonomicas de 2023 alcordó con Chunta Aragonesista refirmar as suyas listas electorals, participando los suyos militans en as mismas como independiens.
Gran Canyón
O canyón fue creyato por o río Colorado, lo cauz d'o cual excavó en o terreno mientres millons d'anyos. Tien unos 446 km de longaria, ha cordeleras d'entre 6 y 29 km d'amplaria y adube fundarias de mas de 1.600 m.
Formiguera
A suya población ye de 437 habitants, en una superficie de 46,88 km².
Mancor de la Vall
Mancor de la Vall ye un municipio d'as Islas Balears situato en a isla de Mallorca. A suya población ye de 1.199 habitants (2009), en una superficie de 19,89 km² y una densidat de población de 60,28 hab/km².
Portiella Tormoseta
Se troba entre a punta Alta de las Blancas (2.902 m) y a punta es Ibons (2.888 m) y une o cul de l'Almunia, en Aragón, con o cul de Tormoseta, en Occitania.
Camarzana de Tera
Camarzana de Tera ye un municipio d'a provincia de Zamora, en a comunidat autonoma de Castiella y Leyón. A suya población ye de 982 habitants, en una superficie de 47,62 km² y una densidat de población de 20,62 hab/km².
Bonyo
thumb|right|250px|Furgoneta circulando con un bonyo. Un bonyo, en sentiu amplo, ye qualsiquier protuberancia u afundadura anormal que se trobe sobre una superficie que habría d'estar lasa, ya sía porque s'ha feito por danyos como un golpe u trucazo (por eixemplo en una plancha de metal u en un auto), u por unflar-se d'adintro ta fuera (por eixemplo, una respuesta inflamatoria en un teixiu vivo).
Barranco de Grixal
O barranco de Grixal u de Grichal ye un barranco d'Aragón en a comarca tradicional de Sobrepuerto, que esnaviesa tot o suyo curso por o desapareixiu termino municipal d'Escartín (despoblau), actualment adentro d'o termino municipal de Broto.
Ye afluent d'o río Forcos por a izquierda hidrolochica, y naixe en a baixant meridional d'o macizo d'a Manchoya, en a cuentra d'o troz de monte que en a redolada en dicen sarrato de Grixal/Grichal, que ye una d'as garras d'a Manchoya ta ixe costau, a on que i naixe o barranco de Bergazo.
O barranco trescruza o sendero que une Escartín y Bergua, más aman d'iste segundo que de o primero, y ye un d'os tres barrancos que o trescruzan (Bergazo ye o segundo). O barranco de Grixal sufre estiaches freqüents y no gosa liebar sique bel poquet d'augua quan as plevidas son intensas, por o que d'os tres cursos d'augua que cal atravesar en puyando ta Escartín y quan ya s'ha deixau enta dezaga o río Forcos, ye siempre o que menos augua lieva.
Toponimia
O toponimo s'ha documentau mesmo como «Grichal» y como «Grixal». Manimenos, de toz dos nomás o primero se reconoix en l'actualidat, representando un caso de cheada. A forma con X pareix que estaría la orichinal, como afirma Jesús Vázquez Obrador, que habría sufierto bel tipo de castellanización fonetica a Grijal en as zagueras decadas.
Vázquez Obrador suchiere a ideya de que o toponimo podría estar emparentau con os berros, plantas que podrían haber estau abundants en a redolada quan l'hombre manteneba leixos a belatros tipos de vechetación, pus son afeccionadas a la humedat y os corsos d'augua. A explicación vendría, siempre d'alcuerdo con ixe autor, d'a voz chermanica antiga ta nombrar a ixas plantas, <kresso, que ha dau equivalents cognatos en occitano (creisson), francés (cresson) y catalán (creixen), por o que fa part d'o superstrato francico.
Significativament, en o dominio lingüistico aragonés tamién existe un derivau d'ixa radiz, y ye en benasqués y en chistabín grixa. Vázquez Obrador, en un treballo suyo sobre a toponimia de Sobrepuerto, declara que Joan Coromines a documentó como grixa en Sallent de Galligo, pero ista afirmación puede partir d'una error de base porque a frase (suposadament de o dito Sallent) a on que la muestra no ye gramaticalment ni aragonesa ni castellana («se'n hi fan moltes a la partida dita Els Grixás» ), y por contra muestra rasgos d'estar u totalment catalana u, encara podría estar, benasquesa, por o que segurament se deba a un equivoco con o Sallent (Sallent de Llobregat -Barcelona- ?) d'o qual parlaba Coromines.
Rupert Grint
Rupert Alexander Lloyd Grint, naixito de Harlow (Reino Uniu) lo 24 d'agosto de 1988, ye un actor que que blincó a la fama por o suyo paper de Ron Weasley, un d'os tres personaches prencipals d'a serie de cintas d'Harry Potter. Grint estió trigau pa interpretar a Ron a las once anyadas d'edat, habendo actuau anteriorment solament en obras de teyatro escolars y en o suyo grupo de teatro local. De 2001 a 2011, protagonizó as ueito cintas d'Harry Potter.
A partir de 2002, Grint prencipió a treballar difuera d'a franquicia d'Harry Potter, desempenyando un paper coprotagonista en Thunderpants. Ha teniu papers protagonicos en Driving Lessons, un drama enguerau en 2006, y Cherrybomb, un drama d'enguero limitau en 2010. Grint coprotagonizó con Bill Nighy y Emily Blunt en Wild Target, una comedia. O suyo primer prochecto cinematografico dimpués d'o final d'a serie d'Harry Potter estió a cinta antibelica de 2012, Into the White, en a quala tenió un paper secundario. En 2013, s'engueró a cinta CBGB de Grint y estió trigau pa o nuevo programa de CBS, Super Clyde. Grint fació o suyo debut en o escenario en Mojo de Jez Butterworth en octubre de 2013 en l'Harold Pinter Theatre de Londres. 3 En 2014 ampró a suya voz a o personache de Josh en Postman Pat: The Movie, y en 2017 protagonizó y estió productor executivo d'a serie de televisión Snatch, basada en a cinta d'o mesmo nombre. Actualment interpreta a Julian Pearce en a serie Servant d'Apple TV +.
Campoo-Los Valles
Campoo-Los Valles (prenunciato /kam'po los 'baʎes/, en aragonés literalment Campoo-As Vals) ye una comarca de Cantabria situata en l'alto Ebro d'una superficie de poco mas de 1.000 km². A tuca mas alta ye o pico Cuchillón (2.225 m), y o punto mas baixo en Pesquera (560 m), estando Reinosa a 850 m.
Orichinariament, seguntes se reculle en o Libro d'as Merindaz de Castiella u Becerro de las Behetrías de Castilla (d'alto u baixo 1352), a Merindat d'Aguilar de Campoo yera formata tanto por municipios d'o sud de l'actual Cantabria, como d'o norte d'a provincia de Palencia y de Burgos, estando a capital a hue palentina Aguilar de Campoo, antiga capital d'o amplo marquesau d'Aguilar de Campoo. Dimpués, a capitalidat se tresladó a Reinosa, ciudat que contina tenendo ista condición. O "Campoo palentino" quedó dimpués d'a división provincial de meyatos d'o sieglo XIX con Aguilar como población mas important, y englobata actualment en l'ampla comarca d'a Montanya Palentina. A tamas que ya existe una lei de comarcalización de Cantabria ista encara no ha estata desembolicata, por tanto a comarca no tien encara entidat oficial.
Parla
Encara que Campoo ye considerata una d'as zonas d'orichen d'o castellano a parla campurriana tien influencias astur-leyonesas, por efecto de l'a muga progresiva entre as dos luengas. D'esta traza as vocals finals -y y -o se cierran en -u y -i: hielo, untu, ellu, arti, mesmamenti. Se mantién o grupo -mb- en bellas palabras lamber, y se produce l'apocope d'as terceras personas singulars cuan rematan en -y: tien, vien, haz en cuenta de tiene, viene y hace.
Buniel
Buniel ye un municipio d'a comunidat autonoma castellanoleyonesa d'a provincia de Burgos, situau en a comarca de l'Alfoz de Burgos y partiu chudicial de Burgos.
A suya población ye de 359 habitants (2007) en una superficie de 13,28 km², con una densidat de población de 27,03 hab/km².
Cheografía
A localidat de Buniel ye situada a 831 metros d'altaria sobre lo livel d'a mar, a una distancia de 12 km d'a ciudat de Burgos, a capital d'as suyas provincia, comarca y partiu chudicial.
Comarcas d'Extremadura
thumb|400px|Mapa comarcal d'Extremadura A comunidat autonoma d'Extremadura ye dividita en 24 comarcas, 11 d'as cuals se troban en a provincia de Badajoz y 13 en a provincia de Caceres.
Albaida
Albaida ye un municipio valenciano de la provincia de Burgos, situato en la comarca de la Val d'Albaida y partiu chudicial d'Ontenyén.
Cheografía
Albaida ye situato a 315 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, a una distancia de 85 km de Valencia, a capital d'o País Valenciano, y 10,8 km d'Ontenyén, a capital d'o suyo partiu chudicial.
Campogrande de Aliste
Campogrande de Aliste ye una localidat d'o municipio de San Vicente de la Cabeza en a provincia de Zamora, en a comunidat autonoma de Castiella y Leyón.
Tolosa (Guipuzcua)
A suya población ye de 18.095 habitants (2010) en una superficie de 37,39 km², con una densidat de población de 483,95 hab/km².
Cheografía
thumb|250px|right|Anvista cheneral de Tolosa. Dezaga, o [[mont Uzturre.]] A localidat de Tolosa se troba situada a 75 metros d'altaria sobre lo livel d'a mar, a una distancia de 25 km d'a ciudat de Sant Sabastián, a capital de Guipuzcua.
Historia
A ciudat de Tolosa fue establida en 1256 por o rei Alifonso X de Castiella, qui li donó o mesmo nombre que teneba a ciudat occitana de Tolosa.
Chad Toppert
Chad Toppert (11 de noviembre de 1985 en Albuquerque, Estaus Unius) ye un chugador profesional estatounidense de baloncesto con pasaporte alemán hue retirau d'o esporte profesional. Tien una altaria de 2,01 metros y ocupaba la posición de alero. Lo suyo zaguer equipo estió lo MHP Riesen Ludwigsburg d'a Basketball Bundesliga d'Alemanya, y cal destacar que en las temporadas 2010-2013 estió chugador d'o CAI Zaragoza.
Ha estato internacional con Alemanya regularment y ye chirmano d'o tamién exchugador de baloncesto y entrenador Cody Töppert.
Pusibirón
Pusibirón ye un mont de 502 metros d'altaria que se troba situau en o municipio de Zuera, en a provincia de Zaragoza.
Bi ha un vértiz cheodesico en a suya cima.
Viliella (Zaragoza)
Viliella ye un despoblato medieval d'o termin de Zaragoza. Por os toponimos con os que ye mencionato en os textos medievals se suposa que yera a man d'o río Galligo.
Toponimia
Ye mencionato como vilella en un texto de l'anyo 1185 de la colección de documentos de lo Pilar que ye escrito en latín con elementos romances y que tamién parla de chent de Pastriz:
En lo "Monedache de 1302" s'escribe como Villiella. , y tamién ye mencionau asinas en "La Mensa capitular de la iglesia de San Salvador de Zaragoza en el pontificado de Hugo de Mataplana",, en un texto de lo 21 de mayo de 1292:
Villar del Rey
Villar del Rey ye un municipio extremenyo d'a provincia de Badajoz. Se troba situau en a comarca de Tierra de Badajoz y en o partiu chudicial de Badajoz. A suya población ye de 2.103 habitants (2021), en una superficie de 98.9 km².
Best
Best ye un municipio neerlandés situato en a provincia de Brabant Septentrional.
A suya población ye de 28.943 habitants (2010) en una superficie de 35,12 km², con una densidat de población de 844 hab/km².
Condau de Győr-Moson-Sopron
O condau de Győr-Moson-Sopron (en hongaro Győr-Moson-Sopron megye, en alemán Komitat Győr-Moson-Sopron) ye un condau situau a o norueste d'Hongría. Muga con Eslovaquia, Austria y os condados de Komárom-Esztergom, Veszprém y Vas. A suya capital ye Győr.
Subdivisions
Se divide en siet districtos:
Poblaciones prencipals
Ordenadas seguntes o censo de población de 2001:
Torre de Miguel Sesmero
Torre de Miguel Sesmero ye un municipio extremenyo situato en a provincia de Badajoz y en a comarca de Llanos de Olivenza.
Perteneixe a o partiu chudicial d'Olivenza y a suya población ye de habitants, en una superficie de 58 km² y una densidat de población de 0 hab/km².
Marratxí
Marratxí ye un municipio d'as Islas Balears situato en a isla de Mallorca. A suya población ye de 33.348 habitants (2009), en una superficie de 54 km² y una densidat de población de 617,56 hab/km².
Ojacastro
A suya población ye de 214 habitants (2006) en una superficie de 44,32 km², con una densidat de población de 4,83 hab/km².
Cheografía
A localidat d'Ojacastro se troba situada a 792 metros d'altaria sobre lo livel d'a mar, a una distancia de 60 km d'a ciudat de Logronyo, a capital d'as suyas provincia y comunidat autonoma.
Val de la Comuna
La val de la Comuna ye una val chicota d'el Pireneu aragonés, lateral de la val de Chistau (nort-este de Sobrarbe), que s'enfila bells 5 km en solano ta'l norte per debant de la localidat de Saravillo. El corso d'augua principal de la val ye el barranco d'El Mont, afluent d'el río Cinqueta per la man dreta, a l'altaria de Saravillo.
En a val no i hai sique tres lugars; Sin ye el más gran d'es tres y lo primer que un se troba quan i puya. Serveto el zaguer, con una mida y población pareixida en l'actualidat a como ye Sin, y Senyes, el más chicot, a media distancia d'entre es dos y un poquet deseparau de la pista que es comunica, que en l'actuialidat ye despoblau.
Sin yera cabecera de municipio basta que s'achuntó con Tella y las suyas aldeyas ta formar l'achuntamiento de Tella-Sin en a decada de 1960. Serveto tamién en yera, pero perdió la suya municipalidat (que yera conchunta con Senyes) muto más antes, en a decada de 1920, quan es dos s'achuntón con l'achuntamiento de Chistén. A par d'alavez, Chistén y Plan feban municipio de conchunta, pero en a decada de 1980 se deseparón y alavez Serveto y Senyes se quedón con l'achuntamiento de Plan.
Cheografía
El camín tradicional que esnaviesa per las faixas d'El Fener 'Plan («El Feneplán») recorre la distancia que desepara la villa de Chistén de la Comuna per Serveto, tot per alto de la cota d'es 1300 metros d'altaria sobre el nivel de la mar. Per la part d'abaixo, La Comuna se tanca con la penya d'Artiés (1643 m) que ye en l'este de la boca de la val, y la penya de Sin (1643 m) en l'ueste. La penya d'Artiés fa parte d'una montanya bicuspide, en a que l'altra punta i ye la penya de Sant Martín (1793 m) que le da nombre a es túnels que dan acceso a la val de Chistau («túnels de Sant Martín»), pus i pasan per debaixo en el costau d'el Cinqueta.
Hidrolochía
El corso d'augua principal con qué se desaugua La Comuna ye el barranco d'El Mont. Manimenos, este barranco se gosa formar per debaixo de la ermita de Santa Lucia, isto ye, a l'altaria de Sin y más t'abaixo de Senyes y Serveto.
Esto gosa querer decir que a ran d'es lugars que forman La Val no i hai garra corso d'augua unificau, sino que el que i pasa encara son es afluents d'el barranco d'El Mont. Pe'l costau de Serveto, l'afluent ye el barranco de La Salina, que baixa d'el collau de la Cruz de Guardia, y pe'l de Sin en ye el barranco d'El Chardal, que baixa d'es cierros d'El Chardal y L'Esportiner.
Anque tansament sí se'l puede considerar remanent, el barranco d'El Mont guarda cabal tot l'anyo. Esto le pasa per la quantidat d'augua freatica que gosa recibir, procedent d'es sistemas karsticos d'esta man de la sierra de L'Orbar. L'abundancia d'augua freatica en la Comuna ye principal, y se gosa fer patent en a freqüencia con a que se i troba fuents y vivers. El propio nombre de la Comuna dimana d'una fuent que i hai aman de Sin.
Parla
La parla de la Comuna s'ha adscrito en buena cosa d'estudeos a'l chistabín, considerando-se una forma local d'iste dialecto. S'enquadra, pues, en as parlas aragonesas de la comarca de Sobrarbe, manifestando rasgos dialectals transicionals d'entre l'aragonés central y l'oriental. Manimenos, y anque lo grueso de la suya gramatica ye común con el dito chistabín, descrito propiament a partir d'es rasgos millor conoixíus en es lugars de Chistau (que son Plan, Sant Chuan y Chistén), en la Comuna i existen qualques diferencias que mereixen una explicación adetallada.
La primer d'ellas, y anque no sia propiament una diferencia debida a causas endochenas de l'idioma, ye el grau de castellanización más alto que no en es lugars de Chistau, castellanización especialment marcada en el lugar de Saravillo. Esta castellanización, como gosa pasar en tot l'aragonés patrimonial, afecta de forma diferent a'l vocabulario d'es más chovens y d'es más viellos, permetendo que es segundos guarden millor las formas más chenuinas de la parla local, mientres que es chovens, qui con freqüencia tienen millor formación academica y/u han gosau estar más exposaus y en edatz más aprendehederas a la luenga oficial transmesa pe's medios de comunicación, son es qui muestran el grau mayor de castellanización, arribando hasta a renunciar a la luenga aragonesa como vehiclo de comunicación habitual, y comunicando-se plenament en castellano. Per isto, a istas cheneracions, quan se's ne pregunta u enqüesta, ofreixen a sobén un testimonio esforzau ta parlar en aragonés, luenga que conoixen y entienden perfectament per as cheneracions más grans de lugare, pero con a que no gosan manifestar guaire practica quan se tracta de comunicar-se con ella. Esta situación no ye pas un problema exclusivo de la Comuna, sino que puede cheneralizar-se a tot el Sobrarbe, y en cheneral, a tot l'Alto Aragón.
En iste sentíu, en a parla de la Comuna i apareixen diferencias lexicas con a vecina parla de Chistau y con la d'altras vals aman d'astí que no se deben mica a procesos endochenos d'evolución, sino que se puede considerar plenament castellanismos lexicos: «hoja» per cuentas de «fuella», que ya no se i usa, «viejo» per cuentas de «viello» (este castellanismo ye común en tot Chistau), «oreja» per «orella», «hijo» per «fillo», «mañana» per «maitín» (o termino «maitín» ta la «parte d'el dia» ya no s'ha puesto documentar sique en belsetán ), «mañana» per «maitino» (ta «lo dia dimpués de huei», más conservau que «maitín» anque en belaltros puestos, no pas en la Comuna), «comer» per «minchar», etc. Tamién se pierden sistematicament, en favor d'es equivalents semanticos castellanos, todas las formas que faigan parte d'es dúplex ambigos de derivaus d'el grupo culto latino -CT-, tan comuns en qualques epocas pasadas en l'aragonés de Sobrarbe: «noche» per «nueit / nuet» (lat. NOCTE(M)), «pecho» per «peito / peto» (lat. PECTUS), «cama» per «leito / leto» (lat. LACTUM), «fecho» per «feito / feto» (lat. FACTU), «estrecho» per «estreito / estreto» (lat. STRICTUS). Tamién la más común d'el grupo -ULT-: «mucho» per «muito / muto» (lat. MULTU).
La segunda, y probablement más important caracteristica (en pensando en a suya naturaleza endochena, que os fenomenos de castellanización no en tienen) ye la formación d'el preterito perfecto con formas sinteticas (isto ye, con «una sola palabra»), per contraposición a's preteritos perfectos perifrasticos («con perifrasi») que son absolutament mayoritarios en Chistén, Sant Chuan y Plan: «Puyón» frentes de «van puyar», «cantemos» contra «von cantar», «tenió» per cuentas de «va tener», «comí» y no «voi comer», etc.
Vinclos externos
Extracto d'el video de Chistau, de l'Archibo Audiobisual de l'Aragonés, que incluye imáchens de conversacions en la Comuna. En YouTube.
Mont-royo
Mont-royo puet estar:
Crepaza (lesión)
thumb|right|250px|Una [[man con crepazas en a piel.]] Una crepaza, crebaza u crepa ye una lesión d'a piel que se fa por o frío, l'aire con sequera, l'exceso de duricias por o treballo, u mismo por bel desorden medico como as dermatitis. Quan a piel se quiebra y se i fa una crepaza se diz que lo que fa ye «crepar-se» u «crebar-se», y quan ya en tiene, que a piel ye «acrepazada».
As crepazas fan mal y se fan sanar con productos como as cremas hidratants.
Cataractas d'o Niagara
As cataractas d'o Niagara (en anglés Niagara Falls) son un grupo de grans saltos d'agua d'o río Niagara (56 km) en a zona oriental d'America d'o Norte, en a muga entre os Estaus Unius y Canadá. Niagara deriva d'una parola d'a tribu india iroquesa que significa "truén d'augua".
Son formatas por tres saltos d'augua diferenciatos: a cataracta d'a Ferradura u canadiense (en anglés Horseshoe Falls u Canadian Falls), en a provincia d'Ontario; a cataracta norteamericana (en anglés American Falls), en o estato de Nueva York; y amás chicota, a cataracta d'o Velo de Novia (en anglés Bridal Veil Falls).
Encara que en conchunto no tienen una gran altaria, son muit amplas y son las de mas volumen d'augua d'America d'o Norte. Tot o conchunto se troba a una latitut de 43 graus Nord y una lonchitut de 79 graus ueste, entre o estato de Nueva York (Estaus Unius) y Ontario (Canadá). O cabal maximo d'augua que levan ye de 5.720 metros cubicos por segundo. En verano l'aprofeitamiento hidroelectrico fa baixar o cabal a 2.832 metros cubicos por segundo.
Islas Caimán
As Islas Caimán (en anglés Cayman Islands) son un Territorio d'Ultramar dependient d'o Reino Uniu y situato a lo norueste de Chamaica, entre a isla de Cuba y a costa d'Honduras, en auguas d'o Mar Caribe. Estioron colonizatas por exploradors britanicos entre os sieglos XVIII y XIX y prencipioron a estar administratas por o gubierno de Chamaica en 1863. Cuan Chamaica consiguió a suya independencia o 6 d'agosto de 1962, as Islas Caimán pasoron a estar almenistradas como territorio de l'Imperio Britanico.
Rubus ulmifolius
A barza u charga (Rubus ulmifolius (Schott.) ) ye un arbusto no lenyoso d'a familia Rosaceae, caracterizau por o suyo creiximiento sarmentoso, con brancas largas y poco ramificadas, de sección pentagonal quan son chovens, punchudas en tot lo suyo desarrollo, que pueden gosar creixer dica os 3 metros de lonchitut.
Descripción
thumb|125px|left|Flor de barza. Tiene as follas imparipinnadas, composadas de tres u cinco foliolos peciolaus, con forma eliptica cadagún, con as laderas aserradas u dentadas. A color d'as follas ye verda intensa por alto, y blanca pilosa por debaixo.
As flors suyas son blancas u rosadas, de cinco sepalos y cinco petalos, mesurando bells diez u quince milimetros de diametro. Amaneixen en carracetz, que dimpués se tornan inflorescencias de forma oblonga u piramidal. Os sepalos son siempre grisos u blanquinyosos. A color d'os petalos pende de l'eixemplar, y suele variar dende blanca dica rosa.
A fruita que fan ye comestible, y recibe a denominación de «mora» u «muera». Manimenos, por contra de tractar-se d'una sola fruita individual, a muera ye una agrupación de drupas chicorronas naixidas en carrazo, que se tornan a lo primer royas y dimpués negras quan maduran.
Distribución
A sola dexichencia que se'n conoix ye con o nitrocheno, elemento que le cal que siga abundant en o terreno a on creix, por el que ye una especie más colonizadera en os entornos humanizaus que no en arias vírchens.
A suya aria de distribución yera a cuenca mediterrania y Eurasia, en estando nativa en Europa, norte d'Africa y Asia. En l'actualidat, se'n puede trobar formacions en America y Oceanía porque se i introdució por o intrés gastronomico d'as mueras que produce.
En hibierno, en latitutz temperadas y subtropicals en as que se i rechistre temperaturas baixo zero con freqüencia, as follas gosan perder a coloración verde tan vitarisca que manifiestan en os periodos vechetativos y pueden tornar-se más royiscas. Isto ye un efecto d'a retracción d'a sapia, que se'n retira ta privar os efectos nocivos d'as cheladas, y no i queda si que os pigmentos mas minoritarios.