cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Can de chira
Caracteristicas y razas
D'entre as razas que s'ha emplegau historicament como cans de chirar, en i ha de mida gran y de mida mas chiqueta, en estando os primers, en cheneral, os que corresponden con os estereotipos de razas que se feba servir en Europa central, como por eixemplo os pastors belgas, alemans y de os países eslaus, y os segundos os mas propios d'os países mediterranios.
Ista diferencia en a selección d'eixemplars se debe a la inexistencia de razas de molosos (cans especificament de guarda) en aquels países a on que a función disuasoria sobre os animals salvaches a feban os propios chiradors, nian a tamas de que con ixo perdesen una miqueta de as altras aptituz preferibles ta l'atura, como l'achilidat u a resistencia fisica. En os países mediterranios y en as grans cordeleras, a la contra de como pasaba en Europa central, os rabanyos contaban dende bien d'antigos con razas especificas ta guardar-los contra depredadors, como os mostins, y a función de fer-los chirar recaiba mayoritariament en os rapatans humanos (lo menos dica o sieglo XVIII ). En o caso d'Aragón, a incorporación de os cans de mida media-chica ta conducir o ganau s'ha quiesto datar en os prencipios d'o sieglo XIX, lo menos de forma mayoritaria (no quiere dicir que enantes no en hise puesto haber casos contaus), momento en o cual habrían comenzau a liberar a os rapatans de fer ixa fayena.
En l'actualidat y dende fa bels anyos, i ha un movimiento de recuperación de cans de chira con os rasgos fisicos que presentaban os antigos cans d'aturar de o Pirineu aragonés, que iban pastors en as rutas transhumants anyals con a val d'Ebro. As asociacions y entidaz relacionadas con iste prochecto han proposau un estereotipo racial con o cual se selecciona os animals reproductors, y han baptizau a la raza como Can de Chira, tot emplegando a denominación tradicional que en aragonés tiene iste oficio canino ta una raza concreta. A raza d'o can de chira altoaragonés encara no ye reconoixida por organismos de referencia internacionals, como a FCI, principalment por os pocos eixemplars puros que se'n tiene rechistraus, y l'altro grau de tremescluz chenetico que tienen a mayoría d'os cans d'aturar que huei viven en o Pirineu.
Banyos de Benás
Os banyos de Benás son un balneario aragonés situato en o municipio de Benás, en a comarca de Ribagorza. O balneario se troba situato en l'interior d'a val, a on que as vistas son prou politas. Con una altaria de 1.720 m ye o balneario mas alto d'Aragón y d'Espanya.
Historia
Estioron os romanos os primers en aproveitar as propiedatz curativas d'istas auguas termals, manimenos as primeras noticias decumentals que conoixemos son de l'anyo 1522, quan l'apoticario de Benás Francisco Frigoiti administraba istas auguas.
O licenciato en Medicina y monche de Sant Veturián Pedro Lecina da nuevas referencias sobre istas auguas dos sieglos dimpués, en l'anyo 1721. O monche charra sobre as fuents de Sant Marcial, Sant Cosme, Sant Roque, Sant Chuan, Sant Veturián y Opiliadas y recuenta l'analís que fa d'as auguas chunto a l'apoticario local, Bartolomé Juste.
En 1801, l'alavez ministro de Guerra, o benasqués Antonio Cornel construye una casa en os banyos que milloraría o tamién benasqués, senador y ministro d'Hicienda José Ferraz y Cornel. Quatro anyos dimpués amaneixe o folleto "Tratado de las virtudes y usos de las aguas minerales de la villa de Benasque" que publica en Zaragoza Anacleto Bada y que da datos, indicacions y contraindicacions d'istas auguas.
Almussafes
Almussafes ye un municipio de la provincia de Valencia, situato en la comarca de la Ribera Baixa. La suya población ye de 7.967 habitants (2007), en una superficie de 10,77 km² con una densidat de población de 739,74 hab/km².
Banyos de Benás
Historia
Mientres a Guerra Civil se cremoron as instalacions d'os banyos y en rematar istas Valero Llanas Tolosa, con una concesión d'o Concello de Benás, reconstruyó y modernizo o balneario.
Almussafes
Mugas
Lo termin d'Almussafes muga con Sollana (en la mesma comarca), con Alginet y Benifaió (en la Ribera Alta), y conSilla y Picassent (en la comarca de la Huerta Sud).
Banyos de Benás
Historia
A declaración en 1967 d'as aguas como mineromedicinals suposó un empentón ta l'actividat d'o complexo.
Almussafes
Economia
Historicament a suya economía yera prencipalment agraria a on se hi producia panizo, arroz, vin, aceite, y citricos. Pero dende l'anyo 1976, cuan a interpresa multinacional Ford fació un centro producctivo en ista localidat, anomenato en l'actualidat Ford Valencia Body and Assembly y a on treballan mas de 8.000 personas de forma directa y mas de 21.000 de forma indirecta, cambió a suya economía y d'os lugars mugants concentrando-se-hi alredor d'a mesma.
Banyos de Benás
Auguas y tractamientos
As propiedatz d'istas auguas son relaxants, antinflamatorias, diureticas y depurativas y son buenas ta os reumatismos, artrosis, estrés, calculos renals, bronquitis u malautías de l'aparato dichestivo entre atras.
Entre os tractamientos que se ofreixen se troban o hidromasache, o banyo d'algas, ducha de chorro, ducha benasquesa, gabinetz de masache, bardoterapia, yoga y aromaterapia. Bi ha un equipo de medicos hidrologos y fisioterapeutas a o servicio d'os clients.
Servicios
O complexo ye ubierto entre os meses de chunio y setiembre, con un hostal d'una estrela con capacidat ta 80 personas restaurant, servicio de pic-nic ta excursions, tabierna, salón de TV, salón ta actividatz y chuegos, terraza solarium y sala de lectura. As instalacions encluyen tamién piscina cubierta, parque infantil y campo de petanca.
Por a suya situación, aintro d'o Parque Natural de Pocetz-Maladeta, ye o punto perfecto ta salir a fer gambadas por a montanya. Se troba situato a 1.720 m d'altaria baixo os macizos de l'Aneto y a Maladeta, por o que se i puet fer senderismo (o GR 11 pasa amán), alpinismo, escalada, barranquismo, gambadas a caballo u con bicicleta de montanya, pesca u parapent entre atras actividatz esportivas.
Os banyos encantatos de Benás
Seguntes diz una leyenda d'a zona bi ha una espluga amán d'os Banyos de Benás a on se troban engarcholatos os servidors d'o Diaple, convertitos toz en piedras y rodiatos de flamas. Pareixe que o suyo sinyor les castigo, habendo de permaneixer astí, debito a que no yeran prou malos. O encantamiento s'esferá quan apareixca en Ribargorza un ser que sía prou malo.
Se diz que a razón de que as auguas d'os banyos salgan d'a tierra calients ye que provienen d'ista espluga, y que son as flamas d'os servidors presos d'o Diaple as que la fan calentar. Ye por ixo que una persona no ha de banyar-se mas de nueu días consecutivos en istas auguas, si no quiere exponer-se a o maleficio d'os diaples que se troban en a espluga.
Guimarães
Guimarães ye una ciudat y freguesía de Portugal, en a rechión Norte y districto de Braga.
Triturus marmoratus
O Triturus marmoratus ye una especie d'amfibio urodelo d'a familia Salamandridae y chenero Triturus común en Europa sudoccidental.
Guimarães
A suya población ye de 158.124 habitants (2011), en una superficie de 241,05 km², con una densidat de población de 655,98 hab/km².
Las Corrals
Las Corrals ye un casal aragonés d'o municipio de Torrillas, en a comarca de Gúdar-Chabalambre y provincia de Teruel.
La Olmeda de Jadraque
La Olmeda de Jadraque ye un municipio d'a provincia de Guadalachara, en a comunidat autonoma de Castiella-La Mancha, Espanya. A suya población ye de 21 habitants(2007), en una superficie de 12 km².
La Miñosa
La Miñosa ye un municipio d'a provincia de Guadalachara, en a comunidat autonoma de Castiella-La Mancha, Espanya. A suya población ye de 57 habitants(2004), en una superficie de 43,54 km² y una densidat de población de 1,30 hab/km².
Fontibre
Fontibre ye una localidat cantabra d'o municipio d'Hermandad de Campoo de Suso, a 3 km de distancia d'a localidat de Reinosa, en a comarca Campoo-Los Valles.
Cheografía
cucha|miniaturadeimagen|200x200px|Naxedero de l'[[Ebro en Fontibre.]] A localidat ye clavata en l'aria central d'o Valle de Campoo, a 930 metros d'altaria sobre lo livel d'a mar. Os materials calsinosos han conformato lo relieu d'ista parti central d'a val de Campoo y explican a formación d'o naixedero d'o que surten as auguas de l'Ebro, que no ye mes que o punto en que reapareix una parti d'o cabal d'o rio Híjar.
Etimolochía
O nombre d'iste nuclio provién d'as palabras latinas Fontes Iberis (fuents d'Ebro).
Sierra de Muro de Roda
A sierra de Muro de Roda ye un sarrato d'Aragón, en a comarca de Sobrarbe, que desparte a val natural de o río Cinca y a Fueva, en delimitando parcialment a ista zaguera como subcomarca.
Fa bells 9 kilometros de lonchitut, en sentido quasi de tot norte-sud, y tiene o cabo norte en o congosto d'as Natas, a man de poblacions como Griébal y Arro (en a parte más oriental d'o termin municipal de L'Aínsa-Sobrarbe, en a ripa dreita d'a Cinca) y o cabo sud en o congosto de o barranco d'a Usía, a man de Mediano y o Lumo de Muro. Se tracta d'un sarrato menor, sin guaire más importancia que por a delimitación clara que ofreix de dos d'as tres principals cuencas en que gosa subdividir-se o Sobrarbe meridional.
O sarrato prene nombre de o lugar fortificau de Muro de Roda, historico enclau documentable dende o sieglo XI, que se troba virtualment en l'altura (1008 metros d'os 1036 maximos que se i aduben). En l'actualidat, Muro de Roda ye despoblau, pero va estar a capital de un municipio dito Muro de Roda dica la segunda mitat d'o sieglo XX. Derrepartidos por as garras d'a sierra se troba os lugars de Ministirio, o Lumo de Muro, Fumanal, a Corona, Arasanz, a Plana, Susiaz, a Lecina y Griébal
Se veiga tamién
Belaltros accidents topograficos que delimitan o perimetro d'a Fueva:
Alatri
Alatri ye una comuna italiana situata en a provincia de Frosinone y rechión de Lazio.
A suya población ye de 29.347 habitants (2009) en una superficie de 97,23 km², con una densidat de población de 301,83 hab/km².
Cheografía
A localidat d'Alatri se troba situata a 502 metros d'altaria denima d'o ran d'a mar.
Punta Comiello
A punta Comiello ye un mont prepirenenco de 1.894 metros d'altaria. Se troba administrativament en a muga entre os municipios sobrarbencos de Fiscal y Fanlo, en a sierra de Bolave d'a que ye o cobalto.
Desepara as vals de Vio y a Solana.
Aurinhac (Altos Pireneus)
Aurinhac (Orignac en francés y oficialment) ye una comuna occitana en o departamento francés d'Altos Pireneus, districto de Banyeras de Bigorra, cantón d'a Val de l'Arròs y d'as Baïsas y rechión d'Occitania. A comuna yera parte de l'antiga provincia de Bigorra.
A suya población ye de 248 habitants(1999) en una superficie de 9,91 km², con una densidat de población de 25,03 hab/km².
Bédeille
Bédeille ye o nombre en francés de dos comunas occitanas en Francia:
Bedeja
Bedeja (Bedeja en occitán, Bédeille en francés y oficialment) ye una comuna occitana en o departamento francés de Pireneus Atlanticos, districto de Pau, cantón d'o País de Morlans y de Montanerés y rechión de Nueva Aquitania. Fa tamién parte d'a Mancomunidat des Luy-Gabas-Souye et Lées. A comuna yera parte de l'antiga provincia d'o Biarn.
A suya población ye de 194 habitants (2011) en una superficie de 3,85 km², con una densidat de población de 50.38 hab/km².
Paddock girls
thumb|200px|Paddock girls en [[Motorland Aragón]] Paddock girls, pitbabes u umbrella girls (en aragonés literalment as mesachas d'o paddock/pitlane u d'o parasol) ye un termin que se fa servir en as cursas de esportes de motor dende fa prous anyos ta referir-se a las mesachas que subchectan os parasols u batiaguas ta protecher-los d'o sol u d'a plebia. O "paddock" yera en o suyo orichen o puesto a on que se meteba a siella a os caballos y os participants feban un desfile antis de prencipiar a cursa. Hue o termin se fa servir en os esportes de motor ta referir-se a la formación d'os pilotos en a linia de meta en os momentos anteriors a que ista prencipie. D'atra man o "pit lane" ye un carril auxiliar en os cercuitos que sirve ta que os pilotos puedan dentrar a repostar bencina y cambear components.
Antis de prencipiar as cursas (por eixemplo en campionatos d'o mundo de Superbikes u MotoGP), os pilotos han d'asperar en a pista dica que toz os atros pilotos s'haigan situato en os suyos puestos. A mas, dica que s'haigan achustato bien as motos u autos y s'haiga meso o combustible, os pilotos han de permaneixer asperando en a pista. As altas temperaturas en pista, que gosan blincar d'os 40º en bels puestos, fan que l'aspera se faiga poco comoda. Ye por ixo que ta aprevenir a fatiga y as calorinas, os patrocinadors contratan a mesachas que s'encargan de subchectar un parasol a os pilotos.
Albalat de Cinca
Albalat de Cinca (en castellano Albalate de Cinca) ye una villa y municipio aragonés d'a provincia de Uesca en a comarca d'a Cinca Meya y partiu chudicial de Fraga.
A suya población ye de habitants en una superficie de 44,2 km² y una densidat de 0 hab/km².
Toponimia
En as Actas d'as Corz d'Alcanyiz de 1436 s'escribe Albalat de Cinca, en o fogache de 1495 s'escribe Albalat de Cinqua.
Cheografía
Albalat de Cinca ye situato a 188 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, en a marguin ezquierda d'a Cinca en frent d'Alcoleya. Ye a una distancia de 29 km de Fraga, a capital d'a suya comarca y partiu chudicial, y a 89 km de Uesca, a capital d'a suya provincia.
Personalidaz naixitas d'Albalat de Cinca
Categoría principal: Naixitos d'Albalat de Cinca.
Vulturno (mitolochía)
Un vulturno u aire cornuto (en Bisagorri) ye un revolvín d'aire a on que as bruixas s'apareixen.
A sobén as bruxas s'asocian a os fenomenos meteorolochicos violentos, y ye por ixo que se gosa decir que son ellas las que prevocan as tronadas y las desplazan d'un punto enta atro volando por dencima d'as boiras.
Barco
Bi ha cuantos tipos de barcos que pueden estar ta transportar personas, mercaderías, pescar u luitar.
Terminolochía
En a Edat Meya a o menos os barcos de guerra se deciban vaxiellos.
Cap de bordón
Cap de bordón fa referencia a o chefe u cape d'un grupo de bruixas u bruixons.
Asinas Guirandana de Lay apareixe documentata, seguntes Ángel Gari, por estar chuzgata en Villanuga en l'anyo 1461 como Cap de bordón d'una colla de diez bruixas y bruixons.
Vulturno
O vulturno u veltorno (d'o latín vulturinus > vultur'nus, «d'os vultres») ye un aire calido que bufa d'o sud, y por extensión o punto d'an que viene iste viento.
En o "Libro del Trasoro" parlan d'os vientos d'Italia y d'o mundo conoixiu y nombran un Bulternum, equivalent etimolochico d'o vulturno nuestro:
Tobar
Tobar ye un municipio d'a comunidat autonoma castellanoleyonesa en a provincia de Burgos, situau en a comarca d'Odra-Pisuerga y partiu chudicial de Burgos.
A suya población ye de 33 habitants (2008) en una superficie d'11,96 km², con una densidat de población de 2,76 hab/km².
Cheografía
A localidat de Tobar se troba situada a 896 metros d'altaria sobre lo livel d'a mar, a una distancia de 34 km d'a ciudat de Burgos, a capital d'a suya provincia.
O suyo termin municipal ye trescruzau por o río Hormazuela.
Punta Rayuala
A punta Rayuala (en castellano punta Rayuela) ye un mont prepirenenco de 1.709 metros d'altaria. Se troba administrativament en o municipio sobrarbenco de Fanlo.
L'Alcarria
300px|right|thumb|Localización de l'Alcarria
L'Alcarria (L'Alcárria en grafía SLA) ye una gran comarca natural d'a submeseta sud actualment repartita entre as provincias de Cuenca y Guadalachara, de fueras d'una chicota parte en o cantón sudeste d'a provincia de Madrit.
As suyas mugas naturals son a lo nord-este Sierra Ministra, a on ye o naixedero d'o río Fenares que, ye a muga norte-norueste, mientres que o Tacho sería a suya muga sud, auguas ta baixo d'o Entibo de Entrepeñas. A muga oriental ye a Sierra de Altomira. As costeras occidentals que tocan con o río Jarama dezaga d'a desembocadura d'o río Fenares y chusto debant d'a desembocadura d'o Jarama en o río Tacho fan de muga occidental.
Toponimia
O toponimo La Alcarria provién de l'arabe y significa "terreno alto y con poca hierba", (bella cosa pareixita a "saso").
Castiello de Camanyas
O Castiello de Camanyas ye un castiello construyíu en os sieglo XIII - sieglo XIV que se troba en Camanyas (Comunidat de Teruel, Aragón). .
Çağla Kubat
Çağla Kubat  ye una incheniera, modelo, actriz y windsurfista turca que fa parti de l'equipo de windsurf Fenerbahçe Yüzme Şubesi. A suya altaria ye de 1.80 m.
Naixió o día 16 de noviembre de 1979 d'İzmir. Se graduó en incheniería mecanica en a Universidat Politecnica d'Istambul. Como modelo ganó o concurso Miss Turquía y representó a o suyo país en Miss Universo 2002.
Kurdos
Historia
Se suposa que os kurdos son d'orichen medián. En o periodo helenistico y clasico bi heba una tribu dita Kýrtioi en griego en as montanyas de Media Atropatene.
Çağla Kubat
Çağla ye tamién campiona en windsurf, habendo ganato o Campionato d'Europa d'Slalom IFCA en 2005, en a localidat turca d'Alaçatı, y aspera fer parti de l'equipo nacional turco en os proximos Chuegos Olimpicos. En 2006, En a suya primera participación en un cercuito profesional d'a PWA (Professional Windsurfers Association) remató en a 6ena posición en o campionato d'o mundo IFCA d'Slalom.
Castèida e Doat
Castèida e Doat (Castèida e Doat en occitán, Casteide-Doat en francés y oficialment) ye una comuna occitana en o departamento francés de Pireneus Atlanticos, districto de Pau, cantón d'o País de Morlans y de Montanerés y rechión de Nueva Aquitania. Fa tamién parte d'a Mancomunidat de Vic-Montaner. A comuna yera parte de l'antiga provincia d'o Biarn.
Çağla Kubat
Como actriz ha apareixito con prou exito en dos series d'a televisión turca. As series son "Sağır Oda" (A cambra xorda) en 2006 y "Kuzey Rüzgarı" (O viento d'o norte) con Kadir İnanır y Oktay Kaynarca iste anyo.
Kurdos
Historia
En a Edat Meya os kurdos, pastors nomadas, se beneficioron d'as invasions turcomanas y mongolas con a destrucción d'o modo de vida sedentario d'agricultors de montanya propia d'os armenios, sirians y asirianos. Os cautivos esdevinioron yermos y pasturas y os kurdos fuoron filtrando-sen ta l'este d'a Peninsula Anatolia y ta os monts Tauro. En "La Flor de las Ystorias d'Orient" de Chuan Ferrández d'Heredia los nombran como un d'os pueblos habitadors de Media:
Castèida e Doat
A suya población ye de 131 habitants (1999) en una superficie de 5,34 km², con una densidat de población de 24,53 hab/km².
Kurdos
Historia
En o sieglo XVI a presencia kurda en l'actual Kurdistán se fará mes solida y compacta. En o sieglo XVI l'Imperio Otoman organizó bellas confederacions tribals kurdas dirichitas por nobles (sayyids) y lis concedioron en feudo marcas mugants, con a condición que cosirasen a muga con a Persia Safavida, (principals rivals musulmans d'os otomans). Os persas facioron lo mesmo pero con menos traza, emplegando l'autogubierno kurdo con propositos defensivos.
Çağla Kubat
As suyas aficions, a mas d'o windsurf, encluyen snowboarding, wakeboard, patinache, hipica y buceo y chuga a o tenis. Çağla Kubat parla con fluideza turco (luenga materna), anglés y italiano. Çağla ye alumna d'o Liceo Italiano d'Istambul.
Kurdos
Historia
En o sieglo XIX l'Imperio Otomán y Persia preboron d'establir un control directo sobre os kurdos, o que provocó una serie de revueltas kurdas que fracasoron, como una revuelta cuasi nacionalista en 1880. Manimenos muitos nobles se mantenioron leyals a lo soldán. Os otomans podioron canalizar a belicosidat d'os kurdos creyando o cuerpo armato d'os Hamidiye en 1891 pa reprimir a las minorías, en especial a os armenios. Os Hamidiye participoron en a primera fase d'o chenocidio armenio. Paradoxicament bi habió kurdos adeptos d'o panturquismo.
Castèida e Doat
Cheografía
Castèida-Doat muga a o norueste con Lamajor; a l'este con Angós, Saint-Lézer y Vic-en-Bigorre (Altos Perinés); a l'este con Pontiac-Vièlapinta; y a o sud con Montaner.
Kurdos
Historia
Dimpués que Turquía aseguró os suyas mugas orientals y meridionals os kurdos perdioron parte d'os suyos dreitos como minoría. En 1924 se prohibió a luenga kurda y as asociacions kurdas. Bi habió revueltas kurdas que fuoron esclafatas con brutalidat. As autoridaz y cuerpos de seguridat d'o gubierno kemalista son responsables d'a mortalera de decenas de mils de kurdos. Cientos de mils de kurdos fuyoron ta Siria, y rechión_nativa1 enteras quedoron despoblatas. No bi habió estabilidat dica 1938. O gubierno kemalista tamién prebó d'asimilar-los con deportacions: un millón de kurdos fuoron desplazatos d'o Kurdistán y asentoron turcos en o suyo territorio.
Dimpués d'a Segunda Guerra Mundial bi habió mes libertat pa os kurdos de Turquía, que podioron participar en a vida politica como turcos, pero l'anterior politica d'asimilación heba produeito grants concentracions de kurdos en as ciudaz. En os anyos sesanta y setanta ya amaneixioron partitos kurdos separatistas, que plegoron a practicar o terrorismo. O centro d'o nacionalismo d'os kurdo de Turquía ye Diyarbaquir.
Dordonya
A suya población ye de 388.293 habitants (1999) en una superficie de 9.060 km², con una densidat de población de 43 hab/km².
D'o departamento de Dordonya en fan parte 4 districtos, 25 cantons y 505 comunas.
Piedra de rayo
Las piedras de rayos son piedras de mida zaborro que seguntes la creyencia popular en l'Alto Aragón son puntas petrificadas de los rayos y representan talismans contra la suya caita. En chistabín lis dicen rellas.
La chent creyeba d'antes que los rayos levaban unas piedras en la punta, y que cuan caye un rayo las piedras tornan a salir ta la superficie a lo cabo d'un tiempo. Las piedras consideradas piedras de rayo gosan estar fósils de gasteropodos con formas subconicas u antigas piezas de pedrenya entalladas como un trianglo u con una punta aguta. Las piezas de pedrenya pueden estar estrals u puntas de lanza d'edat paleolitica, neolitica, u también haber feito part d'un trillo.
Esta creyencia puet tener radices romanas, porque pa los romanos un puesto a on cayeba un rayo se consideraba seguro porque se consideraba no n'i cayería d'atro, esdevenindo un puesto sagrau. En muitas cabanas de pastor bi ha una piedra de rayo soterrada a la puerta, pa protecher-se contra os rayos.
Un eixemplo de "piedra de rayo" s'ha conservau en Casa Turmo de Merlli (Ribagorza), correspondient a un gasteropodo de la especie Clavilithes parisiensis de lo Eoceno meyo y que se puet veyer en lo libro ''Libranos del mal. Creencias, Signos y Ritos Protectores en la zona pirenaica aragonesa''.
Albalat de la Ribera
Albalat de la Ribera ye un municipio de la provincia de Valencia, situato en la comarca de la Ribera Baixa. La suya población ye de 3.429 habitants (2007), en una superficie de 14,3 km² con una densidat de población de 239,79 hab/km².
Mugas
Lo termin d'Albalat de la Ribera muga con Sollana a lo norte, con Sueca a l'este, fendo servir lo río Xúcar como muga meridional muga con Polinyà de Xúquer. Tamién muga con Algemesí a l'ueste.
Toponimia
Al-balat significa en arabe "la calzata" u "lo camín".
Pegunta
thumb|200px|Pegunta La pegunta u pez ye un repui de la pirolisi d'un material organico u destilación d'alquitrans. Ye solida a temperatura ambient, y una mezcla complexa de muitos hidrocarburos la composa:
Las peguntas presentan un amplo ventallo de tovura en cuenta d'una temperatura definita de fusión. Cuan se deixa que siga frida de nuevo la pegunta solidifica sin cristalización. Los hidrocarburos aromaticospoliciclicos son lo grupo de compuestos mes abundants en las peguntas. Seguntes a suya estructura, se pueden clasificar en cata-condensatos y peri-condensatos. Los cata-condensatos presentan atomos de carbonio terciario comuns, como maximo, a dos aniellos aromaticos, mientres que en los peri-condensatos, bel atomo de carbonio terciario perteneix a tres unidaz aromaticas. La diferent tipolochía d'ixas dos clases de compuestos poliaromaticos toca a lo suyo comportamiento, por eixemplo a la reactividat termica suya.
Introducción historica
La pegunta estió lo producto mes exportato por Finlandia mientres los sieglos XVII y XVIII. Las naus y buques mercaders europeus precisaban pegunta a manta, y lo principal suministro proveniba de las selvas de coniferas de lo reino de Suecia, que alavez ocupaba Finlandia. En atros países la pegunta se sacaba de pins viellos, u lo que quedaba dimpués de tallar l'árbol, como materia prima pa sacar pegunta. Los suecos, finlandeses y carelians la sacaban de pins chóvens. La crosta de arbols y matullos se tallaba pa producir incisions por las que dimpués iba a fluir la resina. Dimpués d'unas anyatas estos árbols los tallaban, los partiban en trozos chicoz y los almacenaban pa producir pegunta. La pegunta la trasportaban ta los puertos en tonels y la embarcaban pa que plegase ta los mercatos internacionals. Lo negocio de la pegunta estió un modo principal de vida pa los habitadors de lo sudueste de Finlandia, en l'interior, sobretot Carelians. Mes tarde a fins de lo millor tiempo d'esta industria, tamién se procesaba en las rechions d'Ostrobotnia y Kainuu.
Bi heba una creyencia que deciba que fer servir pins de 30 a 40 anyos yera una gran perduga, en especial porque las selvas on s'espleitaba la pegunta nunca no plegaban a producir troncos grans buenos pa las serrerías, y s'heban de substituyir por las piceyas, no tan buenas creixedoras. Manimenos las rendas procedents de la venda de brea lis feban honra a los habitadors d'ixas rechions. Heban d'espleitar un recurso natural en una zona de suelo pobre en nutrients, fuese lo recurso que fuese.
En Finlandia fabricoron pegunta mientres 300 anyos, rematando a principios de lo sieglo XX, cuan deixoron de construir embarcacions con fusta, y se redució a requesta d'este material.
En l'Alto Aragón occidental se diz pez y l'Alto Aragón oriental se diz pegunta, común con o catalán, como en textos en castellano d'Aragón de lo sieglo XVI encara existiba la palabra peguntar como relativa a la construción y ye un compuesto de PICARE + UNCTARE, la forma oriental pareix derivar de lo verbo.
Rana temporaria
A rana roya (Rana temporaria) ye una especie d'anuro d'a familia Raninae común en Europa y norueste d'Asia. Ye morfolochicament muit variable en os Pireneus. Amás d'en Aragón, se troba present en Alemanya, Andorra, Austria, Belarrusia, Belchica, Bosnia y Herzegovina, Bulgaria, Cazaquistán, Dinamarca, Eslovenia, Eslovaquia, Espanya, Estonia, Finlandia, Grecia, Irlanda, Italia, Letonia, Lituania, Luxemburgo, Moldavia, Noruega, Países Baixos, Portugal, Republica Checa, Reino Uniu, Rumanía, Rusia, Suecia, Suiza y Ucraína.
Sollana
Sollana ye un municipio de la provincia de Valencia, situato en la comarca de la Ribera Baixa. La suya población ye de 4.708 habitants (2007), en una superficie de 39,2 km² con una densidat de población de 120,1 hab/km².
Mugas
Lo termin de Sollana muga con Albalat de la Ribera, Algemesí, Alginet, Almussafes, Benifaió, Silla, Sueca y Valencia.
Historia
En tiempos d'os musulmans s'escribiba Sulyanah y yera lo lugar principal on s'incluiban os casars de Romaní, Alcahecia y Trullás.
O 13 d'abril de 1248 Chaime I d'Aragón dió Sollana a Eximén d'Urreya como heredat libre y franca. O 21 de setiembre de 1270 se li concedió carta de población: en ixe periodo Vicent Saboya en yera lo sinyor y en 1609 perteneixeba a lo ducau de Pastrana; lo zaguer sinyor territorial estió lo duque d'Íxar.
Provincia de Palermo
A provincia de Palermo (Pruvincia de Palermu en siciliano, provincia di Palermo en italiano) yera una provincia italiana, en a rechión de Sicilia, en l'antigo reino de Sicilia.
A suya población ye d'1.275.598 habitants (2013), en una superficie de 4.992,23 km², con una densidat de población de 256 hab/km².
Feban parte d'a provincia 82 comunas u municipios, y a suya capital se trobaba en a ciudat de Palermo.
Tartera
Se diz tartera a una acumulación de fragmentos de roca crebada en la base de las laderas y formacions montanyosas. S'orichinan en los procesos de meteorización fisica y procesos erosivos que bi ha en los cinglos, estando tipicas de los paisaches de montanya y de lo sistema morfoclimatico periglacial, encara que no exclusivas.
Por un regular lo que fa que i haiga tarteras ye la chelifracción u conchelación de l'augua en las crepas de la roca. L'augmento de volumen creya una de presión que ixampla la crepa y a la fin creba la roca. Los ciclos de chelada-deschelada fan que la roca se crebe en trozos.
En 1954 se produció una esbalzada en las cadreitas d'o Niagara formando-ie una tartera de gran mida en la base.
Castiello d'Acher
O Castiello d'Acher (en castellano Castillo de Acher, en basco Atxerreko Gaztelua) ye una cima de 2.384 m en a zona d'a Selva d'Oza en a parti occidental d'o Prepireneu aragonés. Debe o suyo nombre a o suyo aspecto de fortaleza que presienta enta todas as suyas versants.
Cheolochía
Lo Castiello d'Acher ye un sinclinal pendiu de calsineras cenomanianas (Cretacio superior) discordants sobre las molasas tardiherzinicas de lo Permotrías. Estas calsineras sedimentoron quan la gran transgresión cubrió d'augua marina buena part de l'orocheno pirenenco, dimpués se plegoron y una erosión posterior las deixó aisladas de las sierras de Secús y Vernera.
Caracteristicas
En orden ascendent, a cima pasa d'un selva frondosa de tonalidatz verde-amarillencas a laderas royencas. A suya cima, que gosa presentar-se con prou nieu, ye una chicota val rectangular rodiada en as suyas quatre caras por una muralla que le da un aspecto de castiello.
Barcelona
Barcelona ye una ciudat espanyola, capital de Catalunya, d'a provincia de Barcelona y d'a comarca d'o Barcelonés, que d'antis mas estió la capital d'o condau de Barcelona, en dando-li lo suyo nombre. Ye situada chunto a la mar Mediterrania, a unos 160 km de distancia a lo sud d'os Pireneus y d'a muga con Francia, en una planeta mugant a l'este por a mar, a l'ueste por a ralla litoral (Sarra de Collserola), a lo sud por o río Llobregat y a lo norte por o río Besòs.
Polinyà de Xúquer
Polinyà de Xúquer ye un municipio de la provincia de Valencia, situau en la comarca de la Ribera Baixa. La suya población ye de 2.484 habitants (2017), en una superficie de 12,7 km² con una densidat de población de 270,59 hab/km².
Barcelona
Demografía
O censo de 1787 encorpora Vallbona; en 1860, a Barceloneta; en 1897, Les Corts, Gràcia, Sant Andreu de Palomar, Sant Gervasi de Cassoles, Sant Martí de Provençals, Sants y Vallvidrera; en 1904, Horta; y en 1930, Sarrià que d'antis mas (en 1920) ya heba encorporato parte de Santa Creu d'Olorda. Os datos anterios son a suma d'os antigos municipios.
Cheografia
right|thumb|250px|Anvista d'o [[Museu Nacional d'Art de Catalunya.]]
Districtos y barrios
miniaturadeimagen|Vicos de Barcelona
Historia
O 3 d'abril de 801, dimpués de siet meses de setio, tropas de l'Imperio Carolinchio mandadas por Loís, fillo y hereu de Carlos Magno, prenen la ciudat en encorporando-la a lo Imperio Carolinchio.
En chulio de 935 una flota de cuaranta vaixiellos d'o Califato de Cordoba ataca y espulla los puertos de Pals (5 de chulio), Empúries (que dende alavez quedó despoblau), Torroella de Montgrí (8 de chulio) y Barcelona (15 de chulio), provocando centenars de victimas y muitisma destrucción. Qui mandaba la flota yera Abd al-Màlik ibn Said ibn Abi Hamama, que tornó en rematar l'ataque en o puerto de Turtusha.
En chunio de 942 una incursión d'hongaros trescruza lo Pireneu por o Vallespir y espulla Banyoles, Santa Coloma de Farners y o monesterio de Sant Per d'as Puellas en Barcelona, abanzando por o Baches y o Solsonés enta Leida (que alavez feba parte d'o Califato de Cordoba) y, en revlar en a suya conquiesta, torna enta lo norte por l'Urchel y la Cerdanya.
O 5 de mayo de 985 tropas d'o Califato de Cordoba comandatas por Almanzor marchan dende Cordoba enta lo condau de Barcelona. En o suyo camín espullan os territorios d'as actuals comarcas d'o Baixo Penedés, Alto Penedés, Baixo Llobregat, Barcelonés y Vallés Occidental, destruindo los monesterios de Sant Cugat del Vallès (en Sant Cugat del Vallès), Sant Pavlo del Campo (en Barcelona) y Sant Per d'as Puellas (tamién en Barcelona).
Esporte
A oferta esportiva ye muit variata pero destacan clubs poliesportivos como o FC Barcelona, o RCD Espanyol de Barcelona o Club Natació Barcelona, o Club Natació Montjuic, y o Club Esportiu Laietà con muitos milers de socios, amás d'atros que nomás partecipan en un esporte como AA Catalunya en atletismo.
Atletismo
L'atletismo ye representato en Barcelona por 14 clubs federatos en a Federación Catalana d'Atletismo (FC Barcelona, Club Atlètic Blanc i Blau, Agrupació Atletica Catalunya, Asociació Esportiva d'Atletes Veterans, Club Atletismo Bikila Barcelona, Club Atletismo Running, Club d'Atletisme Canaletes, Club Atletisme Nou Barris, Barcelona Atletisme, Club Esportiu Mediterrani, Club Esportiu Universitari, Club Natació Barcelona, Club Natació Montjuic, Domingo Catalán Fondistas Club). Antimás tien muitas cursas populars entre las que destacan a Media Maratón de Barcelona, a Maratón de Barcelona, a Cursa Jean Bouin y a Cursa d'El Corte Inglés.
Instalacions esportivas
En Barcelona se celebroron en 1992 os XXV Chuegos Olimpicos d'a era moderna.
Polinyà de Xúquer
Mugas
O termin municipal de Polinyà de Xúquer muga con os termins d'Albalat de la Ribera, Benicull de Xúquer, Alchecira, Algemesí, Corbera, Cullera, Riola y Sueca.
Castiello de Camariellas
O Castiello de Camariellas ye un castiello construyíu en o sieglo XIV que se troba en Camariellas (Comunidat de Teruel, Aragón). .
Chuvaixes
Os chuvaixes (chuvaix Чӑвашсем) son un grupo etnico que habita en a Republica de Chuvaixia (Rusia), en as vicinas republicas de Tartaria, Baixquiria, y arredols de Ulianovsk, Kujbyshevsk y Saratov. Charran una luenga turquica, estando a luenga turquica mes esbarrata d'as atras.
Historia
Por a suya luenga turquica arcaica bels historiadors creyen que descienden d'os bulgaros d'a Volga. Encara que poblacionalment no siga fácil de demostrar, o antigo proceso de turquizacion linguistica d'os habitants d'ixa zona si que se puet explicar por a influencia d'os bulgaros.
Os chuvaixes son mencionatos en as fuents historicas dende o sieglo XV, cuan yeran baixo dominio tartaro. En 1551 os rusos s'anexionoron as tierras d'os chuvaixes. En a primera metat d'o sieglo XVIII os chuvaixes fuoron forzatos a prener o cristianismo ortodoxo ruso.
Dica a revolución de 1917 yeran dispersos en comunidaz rurals y levaban un modo de vida tradicional. En o periodo sovietico, y en especial dimpués d'a Segunda guerra mundial, muitos chuvaixes han ito a treballar a las industrias d'ambito urbán. Beluns encara practican as suyas artes tradicionals: canto coral, bordato, teixito artistico y talla de fusta.
Tozal d'a Ferrera
O tozal d'a Ferrera ye un mont de 1.392 m d'altaria situau en as sierras interiors pirenencas, en a muga entre os municipios de Fiscal y Boltanya.
Ye a meyo camín entre os lugars de Silbes y Chanovas.
Sardos
Os sardos son un grupo etnico que habita Cerdenya. Charran o sardo, una luenga propia neolatina y l'italiano, son de relichión catolica y en a suya economía tradicional ha tenito muita importancia a ganadería y o pastoreyo.
En l'interior d'a isla bi heba dica fa poco bandas locals que garantiban un menimo de seguridat debant d'un estato que yera feble pa fer-lo, continando a tradición d'os chudeces medievals.
Encara perviven costumbres, cancions y tradicions como o rapto d'a novia.
Historia
A etnochenesi d'os sardos se troba en a romanización d'os habitants antigos de Cerdenya (paleosardos), a vegatas ditos tamién sardos en contextos on no cal esferenciar-los d'os actuals sardos. Quan l'Imperio Romano d'Occident desapareixió (sieglo V), y dimpués l'Imperio Romano d'Orient quasi no podeba defender as suyas mugas dimpués d'os tiempos de Chustinián I permitió que os habitants de Cerdenya, a l'igual que os habitants d'as Balears y Sicilia se gobernasen y se defendesen d'as invasions autonomament, d'una traza pareixita a los Themas d'Anatolia. Os gobernadors autonomos sardos yeran conoixitos como "Chudeces".
Os reis d'a Corona d'Aragón consiguioron conquerir Cerdenya dimpués d'una guerra costosa. O Chudez d'Arborea se destacó en a luita contra as tropas aragonesas y catalanas. En tiempos de Pero IV lo Cerimonioso Cerdenya yera un d'os graners d'a Corona d'Aragón.
Dimpués d'a Paz d'Utrecht Cerdenya pasó a depender d'Austria. En o sieglo XVIII esdevinió un reino que en 1861 s'unió a Italia. A isla fue reconoixita como rechión autonoma en 1948.
Riola
Toponimia
Lo toponimo Riola se fa remontar a una forma hipotetica latina RIVOLU, relacionada con RIVULU (dimunutivo latín de RIVUS, "riu"), estando probablement un cognato de lo toponimo aragonés Riuala en Ribagorza.
Mayordombre
Mayordombre puet estar:
Meropidae
As meropidas u meropidos (cientificament, en latín, Meropidae (Rafinesque, 1815) ) son una familia d'aus voladeras d'a orden Coraciiformes, de dieta insectivora y colors de plumas muit vivas, que se conoix regularment en aragonés como «abellaruelos» u «abelleros», y en aragonés ribagorzano tamién como abellerols /abellarols.
Descripción
Son aus de volido rapido y áchil, con alas que rematan en punta. O cuerpo mesura entre 25 y 30 cm de largo. O plumache ye coloriu, en o cual predominan os tonos azuls y verdes, anque tamién gosan tener pintas amariellas y royiscas en partes concretas d'o cuerpo, como a capeza, huembros y papo.
O pico ye largo, de 4–6 cm, de color fusca, y lo emplegan pa encalzar y pizcar insectos en pleno volido. Tamién pueden pillar-ne directament de tierra. Consumen una ripa d'abellas, graspias, ferfetz y escarabachos, anque o suyo impacto sobre as poblacions d'abellas domesticas ye minimo y sostenible por a propia demografía d'as arnas.
As patas son curtas y fuertes, y les sirven pa prender-se en una percha y pa esgarrapar os cados a on que fan niedo, en ripazos y espuendas de tierra, a buena altaria pa privar que i arriben os predadors.
Cheneros
A familia concabe 3 cheneros:
Trévago
Trévago ye un municipio castellanlionés, situato en a provincia de Soria. A suya población ye de 68 habitants (2006), en una superficie de 20,51 km² y una densidat de población de 3,32 hab/km².
La Barraca (serie de TV)
La barraca ye una serie de televisión dirichita por León Klimovsky y enguerada por Televisión espanyola en 1979. La serie se basa en la novela homonima de Vicente Blasco Ibáñez, adaptata por Manuel Mur Oti y con musica de Alfonso Santiesteban.
Fortaleny
Fortaleny ye un municipio de la provincia de Valencia, situato en la comarca de la Ribera Baixa. La suya población ye de 991 habitants (2007), en una superficie de 4,6 km² con una densidat de población de 215,43 hab/km².
La Barraca (serie de TV)
Argumento
La serie narra las dificultaz de la vida en la Valencia rural de fins de lo sieglo XIX. Lo tío Barret se vei forachitato de las tierras que ha cautivato a suya familia en muitas cheneracions por no poder pagar la renda a lo propietario D.Salvador. Os suyos vecins Pepeta y Pimentó fan causa común con lo resto de los habitadors de la huerta pa impedir que ixa finca nunca no la tornen a treballar.
Fortaleny
Mugas
Lo suyo termin muga con Corbera, Cullera, Llaurí, Riola y Sueca.
La Barraca (serie de TV)
Argumento
Pero Batiste, acompañato de la suya muller Teresa y de los suyos fillos Roseta, Batistet Ramón, Eustaquio y lo chicot Pasqualet, s'estableixen en la barraca con intinción de treballar-la pa vivir. Dende l'inte abrán se trobarán con la hostilidat de lo resto de la chent de lo lugar, que los veyen como colaboradors de lo terratenient. No mes que lo tío Tomba y lo nieto d'él Tonet, que aima a Roseta, no lis son en contra.
Dimpués de bels incidents, que rematan con la muerte de Pasqualet, afogato en una zaica y de Pimentó, los vecins rematan cremando la barraca y fendo que Batiste y la suya familia se'n vaigan.
Provincia de Girgenti
A provincia de Girgenti (Pruvincia de Girgenti en siciliano, provincia di Agrigento en italiano) yera una provincia italiana, en a rechión de Sicilia, en l'antigo reino de Sicilia.
A suya población yera de 454.370 habitants (2009), en una superficie de 3.042 km², con una densidat de población de 147 hab/km².
Feban parte d'a provincia 43 comunas u municipios, y a suya capital se trobaba en a ciudat de Girgenti.
Punta Maito
A punta Maito u puntal de lo Remondón ye un mont de 1.877 m d'altaria situau en as sierras interiors pirenencas, en a muga entre os municipios d'Aragüés de lo Puerto y Val d'Echo, en a sierra de Maito.
Sueca
thumb|right|250px| Murallas carlistas de Sueca. Sueca ye un municipio de la provincia de Valencia, situato en la comarca de la Ribera Baixa. La suya población ye de 28.112 habitants (2007), en una superficie de 92,5 km² con una densidat de población de 303,91 hab/km².
Mugas
O termin municipal de Sueca muga con os termins de Sollana, Valencia, Cullera, Fortaleny, Riola, Albalat de la Ribera, y Polinyà de Xúquer.
San Migel (Bermeu)
Caseríos
Os caseríos (Baserriak en basco) d'o barrio de San Migel son os siguients: Kurtzieta, Irukurtzieta, San Migel, Intxausti, Etxetxubarri, Torre, Ermetxiobekoa, Ermetxioerdikoa, Ermetxioetxebarri, Ermetxiogoikoa, Jeronimone, Errotabarri, Beazkoa, Azeretxo, Egi, Ibiñaga, Josune, Itubizkartxikerre, Itubizkarnagosi, Itubizkarnagosibarri, Itubizkarbarri, Etxebarrierrekagoikoa, Etxebarrierrekabekoa, Arkotxa, Baltzane, Goikogorta, Errematzane y Kantarape.
Caserios disapareixitos
Mundakatxu
Saso
Saso ye una plana alta acabada en uns baixadons abocaus enta una plana mes gran a on que ye bien envistable. A sobén o suyo suelo ye un cascallo. En muitas zonas d'a Depresión d'Ebro corresponde a faixas fluvials, pero en bel lugar d'a ribera d'Ebro u Monegros tamién se dice saso a un pueyo u cabezo conservando o significau etimolochico orichinal en latín.
Etimolochía
A palabra aragonesa saso provién d'o latín SAXUM ("penya"), y ye recurrent en a toponimia d'os Pireneus y val d'Ebro. Tamién trobamos o toponimo sasa que ye a fosilización d'o plural neutro SAXA.
Favara
Favara u Fabara puet estar:
Planta saxicola
right|thumb|250px|Una [[senera.]] As plantas saxicolas son vechetals que viven u creixen entre as piedras d'os cascallos, cantaleras, tarteras, etcetra...
Un eixemplo de planta saxicola ye a senera.
Favara (desambigación)
Favara, (d'o berber Hawwara) puet estar:
Julio Llamazares
Julio Llamazares ye un periodista y escritor leyonés, naixito de l'albandonato lugar de Vegamián (Leyón) o 28 de marzo de 1955. S'inició muito chóven en a poesía y estió finalista d'o Premio Nacional de Literatura en 1986. Licenciato en Dreito, albandonó l'eixercicio d'a profesión ta adedicar-se a lo periodismo escrito radiofonico y televisivo en Madrit, en do habita en istos momentos.
Obras
Narrativa
Poesía
Coronicas
Literatura de viaches
Simient
thumb|Simient de chodiga. La simient (d'o latín < SEMENTE) ye la estructura con la que se consigue la reproducción y propagación de las plantas espermatofitas. La simient ye lo resultato de la fecundación y maturación de l'ovulo d'una chimnosperma u d'una anchiosperma. Una simient contién un embrión que se desembolicará esdevenindo una nueva planta si se dan unas condicions adequatas. Pero tamién contién una fuent de nutrients almacenatos y ye embolicatos con una cubiertas protectora.
Estructura
thumb|300px|Partz d'una simient d'aguacat. L'alimento almacenato encomienza como un teixito fino y delgato dito endospermo que ye provisto por la planta prochenitora y puet estar rico en aceite u amelón y en proteínas. En bellas especies, o embrión se alocha en l'endospermo, que la simient emplegará pa la cherminación. En atros, l'endospermo ye absorbito por l'embrión mientres que lo zaguer creixe dentro de la simient que se desembolica, y los cotiledons de l'embrión se plenan de l'alimento almacenato. En l'envero, las simients d'estas especies no tienen ya endospermo. Bellas simients de plantas comuns que no tienen endospermo son las fabas, bisaltos, carbazas, chirasols, y rabanetas. Las simients de plantas con endospermo incluyen totas las coniferas, la mayor part de los monocotiledonias, las hierbas, tals como la panicera y lo coco.
La envoltura de la simient se desembolica a partir de cubiertas ditas tegumentos, que orichinalment embolican l'ovulo. En la simient esta envoltura matura puet esdevenir una fina cubierta como en lo cacagüet u bella cosa més sustancial.
Las simients de las anchiospermas quedan contenitas en estructuras secas y carnosas (u en capas de las dos), ditas fruitos. Se diz fruita a l'alimento que representan los fruitos carnosos y dulces. Las simients comestibles que bi ha dentro d'os ruellos u d'as tabiellas d'as legumbres se dicen lulos.
Manimenos la simient de las chimnospermas empecipian o suyo desembolique despullatas dencima de las bractias de los conos, encara que en o suyo desembolique las acomapanyan unas escatas que aduyan a la protección y dispersión.
Cherminación
Seguntes o tipo de cherminación as simient serán "hipocheas" u "epicheas". En as simients hipocheas os cotiledons no salen a l'exterior y quedan sozterraus, permitindo con as suyas abundants sustancias de reserva que a planta se desembolique dica que apareixen as fuellas y ya se puede fer a fotosintesi. O bisalto ye un eixemplo de simient hipochea. En as simients epicheas os cotiledons salen a l'exterior y fan a fotosintesi tornando-sen verdes, esto facilita o desembolique d'a planta dica que salen as fuellas. A chodiga ye un eixemplo de simient epichea.
Libro d'os Numeros
O Libro d'os Numeros ye un libro biblico de l'Antigo Testamento y d'o Tanakh hebreu. Ye o cuarto texto d'a Biblia y fa parte d'o Pentateuco y d'a colección de libros historicos. Antimás, ta os chodigos fa parte d'a Lei. Ye entre o Levitico y o Deuteronomio.
Autor
Se creye que, como tot o Pentateuco, o suyo autor ye Moisés. Fue escrito arredol de l'anyo 1300 a.C. (alto u baixo).
La Toba
A suya población ye de 118 habitants (2008), en una superficie de 36,69 km² y una densidat de población de 3,21 hab/km².
Alta Ribagorza (Catalunya)
L'Alta Ribagorza (en catalán Alta Ribagorça) ye una comarca pirenenca situata en Catalunya a lo sud d'a Val d'Aran, a l'ueste d'o Pallars Sobirán y a lo norte d'o Pallars Chusán. A ponient muga con a comarca homonima d'Aragón. A comarca la creyoron por lei l'anyo 1987, chunto con o Plan d'Urchel y lo Plan de l'Estanyo.
A suya población ye de 4.332 habitants (2008) en una superficie de 426,86 km², con una densidat de población de 10,15 hab/km².
Representa a mitat oriental d'a Val de Barrabés y vals secundarias que bi ha a l'este. Ye trestallata por os ríos Noguera Ribagorzana y Noguera de Tor (afluent d'o primero), que a trescruzan en l'adreza norte-sud.
A suya tuca mas alta ye o Coma lo Forno (3.030 metros d'altaria), en o macizo de Bessiberri.