cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Río Aso
O río Aso u barranco d'Aso, tamién dito barranco de Guampe u río Guampe en o suyo corso superior, ye un río d'o Quinyón de Fanlo que naixe d'o puesto d'a Femalleta de Sant Pelai, en a versant d'a sierra d'as Cutas en a par de Fanlo y Buisán, y baixa per es endreitos d'a Fondizualla y o Ciércol (baixo de Nerín) y dimpués per a collata de Castellar (baixo de Sercué) ta rematar dixando las suyas auguas en o Bellós, d'o qualo en ye o primer afluent considerable, en o Molín d'Aso.
Arcos de Xalón
Parla
En o lexico replegau en Judes bi ha muitos aragonesismos u mozarabismos presos por l'aragonés: ababol, alfalfe, almostá, amolar, aventar, canyo, carambulletas, chimenera, dalla, entornar, enruna, forcate, garrucha, glárimas, guchillo, gamella, loseta, noguera, nublo, pedugo, peirón, pelleta, pestache, poyata, poyato, quinyón, tasugo, tovalla, tralla, verbajo, yo vide, zaguero, zamacuco, zocato.
Toponimia
En o termin de Somaén bi ha una partita dita Castilmontán, con un chacimiento celtiberico.
Cornualleses
Os cornualleses u cornicos (en cornico kernowyon) son os habitants nativos d'o cabo sudueste d'Anglaterra, (Cornualla). Toz parlan anglés y beluns charran cornico, sobretot como segunda luenga. Muitos d'ellos son metodistas en cuenta d'anglicanos.
Atletismo en os Chuegos Olimpicos de 1900
L'atletismo en os Chuegos Olimpicos de 1900 estió representato por 23 prebas d'atletismo mientres os Chuegos Olimpicos de París 1900, que s'escaicioron dende o 14 de chulio dica o 22 de chulio de 1900, y en as que parteciporon 117 atletas de 15 países.
Cornualleses
Modo de vida tradicional
A base d'a economía local ye l'agricultura, a menería d'estanyo y cobre, (Cornualla ye una d'as zonas d'Europa con mayor abundancia d'estanyo), y a pesca. Os cautivos de Cornualla son diferents a los d'atros lugars de Gran Bretanya porque a corrient d'o Golfo fa que o clima siga mes calido. En as zagueras decadas s'ha desembolicato o turismo.
Atletismo en os Chuegos Olimpicos de 1900
As prebas se facioron en un campo de hierba mugant con o Velodromo de Vincennes, o cercuito teneba una cuerda de 500 metros y no yera plano, teneba desnivels.
Cornualleses
Relichión
O metodismo de Wesley ye mezclato con un folklore y costumbres precristianas.
Río Aso
thumb|left|180px|O puent viello que s'alza a l'alto d'o barranco, en un forato per baixo de [[Sercué.]]
En a cuenca d'o río se troba, a man d'o naixedor suyo, a ermita de Sant Pelai, y per baixo de tot, a redols d'a suya desembocadura, un antigo puent en o camín que enfila ta Sercué, en as buegas exteriors d'o Parque Nacional d'Ordesa y d'as Tres Serols.
Ibón d'Estaners
L'ibón d'Estaners (en castellano ibón de Estanés u de Astanés; en francés lac d'Estaens) ye un ibón pirenenco situato en a Chacetania chunto a la muga con Francia, en o municipio d'Ansó.
Portugalete
A suya población ye de 48.205 habitants (2008) en una superficie de 16,02 km², con una densidat de población de 15.017,13 hab/km².
Ibón d'Estaners
Amán d'iste ibón pasa o GR 11 procedent de Candanchú. Ye habitual a ruta enta l'ibón dende l'aparcamiento de Sansanet, en Francia, rota que remata fusionando-se con o sendero de Gran Recorrito.
Portugalete
Cheografía
A localidat de Portugalete se troba situada a 26 metros d'altaria sobre lo livel d'a mar, a una distancia de 14 km d'a ciudat de Bilbau, a capital de Bizcaya y d'a suya comarca.
Cornualleses
Luenga
A meyatos d'o sieglo XVIII l'idioma cornico desapareixió. Manimenos en o sieglo XX s'ha producito un renaiximiento cultural y muita chent ha aprendito esta luenga, que dica ye a luenga de muitas guarderías on se crían ninos pa que charren a luenga de traza natural.
Raül Agné
Raül Agné Montull (Mequinenza, Cinca Baixa, Aragón, 24 de mayo de 1970) ye un exchugador y entrenador de fútbol aragonés. A suya posición como chugador yera de esfensa central y en a suya carrera como entrenador cal destacar que estió l'entrenador d'o Real Zaragoza dende o 25 d'octubre de 2016 dica o 19 de marzo de 2017.
A suya lengua materna ye o catalán que se charra en Mequinenza, por ixo tenió cuantas controversias en ruedas de prensa. A mas conoixida fue dimpués d'o partiu entre lo Girona y a SD Huesca, o 12 de febrero de 2011 cuan os periodistas espanyols no le deixoron expresar-se en catalán ta contestar as preguntas de TV3 y albandonó a rueda de prensa.
Trayectoria
Mientres a suya carrera esportiva como chugador a suya posición yera d'esfensa central, estió parti d'a plantilla d'o Deportivo Aragón y o CD Binéfar, dentre d'atros equipos en os que chugó que estioron toz catalans.
Como entrenador cal destacar a suya dirección d'o Girona FC a qui puyó a Segunda División Espanyola, tamién fue entrenador d'o Real Zaragoza sustituyendo a Luis Milla mientres unos meses.
Turdus
Turdus (L., 1758) ye un chenero d'aus en a orden Passeriformes y a familia Turdidae, que coincide alto u baixo con o conchunto d'especies de paixaros que en aragonés se diz «tordas» u «tordos». As especies an que os masclos tienen una color de tot negra reciben o nombre popular de «merlas».
Descripción
As especies que fan parte d'o chenero Turdus son paixaros de selva, que viven en puestos con vechetación abundant y que i haiga árbols. Tienen colors marrons, grisas u negras, con a pancha más clara en muitos casos y plena de piquetas de color.
Tipicament mesuran entre 20 y 30 centimetros de largaria, por entre 30 y 50 d'amplaria d'alas. Son buenas voladeras, pero por preferir habitats forestals se mueven a sobén brincando de branca en branca. De regular fan o niedo alto en os árbols, con branquetas y hierbas bien trenadas en o forcallo de dos ramas, u si no bien amagau entre una barda.
Son aus cantarigas, y fan cantos melodiosos y diversos. Bella especie arriba a imitar as vocalizacions d'atras aus y animals.
Alimentación
Os paixaros Turdus son omnivoros, anque prefieren os invertebraus como cucos, larvas d'insecto, arainas, miriapodos y muit especialment os limacos y os caragols. S'ha descrito que qualques especies de Turdus se sienten atraitas por as luminarias que fan as antenas d'os moluscos infectaus por un parasito.
Tamién minchan lulos, como bayas, y simients. Espontaniament se'n puede veyer picando en a fruita, en fruitos chicos como a ceresa, d'as que en pueden malmeter muitas.
Latiesas Altas
Latiesas Altas (Las Tiesas Altas en castellano) ye un lugar aragonés en o termin municipal de Chaca, comarca de Chacetania y partiu chudicial de Chaca, en a provincia de Uesca.
A suya población ye de 9 habitants (2009).
Ibón d'el Cau
L'ibón d'el Cau ye un ibón pirenenco situau baixo a punta Suelsa (2.971 m) en o municipio de Bielsa, en a comarca de Sobrarbe.
Gayo Mario
Gayo Mario (Gaius Marius en latín), naixito d'Arpino en 157 aC y muerto en Roma o 13 de chinero de 86 aC, estió un militar y cónsul de la Republica Romana que destacó en la Guerra Chugurtina y en la Guerra Cimbrica. Pa obtener exitos militars habió de reformar l'exercito permitindo lo reclutamiento de plebeyos sin tierras. Fue esleito siet vegadas cónsul por la popularidat que consiguió con los suyos exitos militars, pero una vegada desapareixida l'amenaza que representaban pa Roma los pueblos migradors cimbros y teutons, Mario esdevinió un periglo pa la hechemonía politica de los patricios de la clase senatorial y habió de gobernar con muitos enemigos politicos.
Torda
thumb|right|250px|Una torda d'a especie [[Turdus philomelos.]] Una torda u tordo (d'o latín <TURDUS) ye o nombre coloquial como se conoix en aragonés a diferents aus paseriformes (paixaros) comuns de mida mediana y colors pardas u marrons, poco vistables, a-saber-lo asociadas con os medios forestals, que habitan en selvas, bardas y sotos. Son paixaros omnivoros, d'entre 20 y 30 cm de largaria aproximada, que consumen gran cantidat d'insectos, cucos y atros invertebraus.
Notablement, a denominación «torda» s'asocia con as especies con colors menos caracteristicos en o chenero Turdus, anque eventualment puede sentir-se pa nombrar atros paixaros de colors discretas, como a calandria, que fuera de l'aparienza tienen poco en común con os Turdus dende o punto d'envista zoolochico. A más, determinadas especies d'o propio chenero Turdus, por tener colors más significativas, reciben en aragonés nombres diferenciaus, como a merla y o charro.
En aragonés s'emplega más a forma femenina, «torda», que en atras lenguas vicinas. Manimenos tamién existe y s'emplega o masculino «tordo» como en as de demás.
Rechión de Foča
A rechión de Foča (en serbio Регија Фоча, en bosnio Regija Foča), conoixida de 1992 a 2004 como región de Srbinje, ye una d'as siet rechions d'a Republica Serbia. A suya capital administrativa ye Foča y ye localizada a l'este d'o país.
Esta rechión teneba una población mixta de bosnios y serbios antes d'o encomienzo d'a Guerra de Bosnia-Herzegovina, quan esdevinió un d'os suyos primers scenarios. Yera una zona important pa os serbios por estar entre a zona principal de mayoría serbia d'Herzegovina oriental (centrada en Trebinje), y unas zonas de Bosnia oriental de poblamiento serbio menos compacto y con mayorías menos claras, (pero que a la fin os serbios plegoron a controlar). Os Acuerdos de Dayton de 1995 ratificoron l'anexión d'esta rechión por part d'os serbios, de fueras d'unas localidaz que se cedioron a la Federacija pa permitir a existencia d'un corredor viable entre Sarajevo y Goražde, o solo municipio de mayoría bosnia d'esta redolada que podió resistir la ofensiva d'os serbios.
Río Ara
L'Ara ye un río d'o norte d'Aragón que naixe en a val de l'Ara en a parti alta d'a val de Buixaruelo, en as garras d'o macizo d'a Comachibosa, en a vesant sud d'os Pireneus, ta recorrer 70 km dica o suyo desauguadero en a Cinca en a localidat de l'Aínsa, A suya cabecera se troba en os arredols d'o Parque Nacional d'Ordesa y d'as Tres Serols.
Richard Dreyfuss
Richard Dreyfuss (nombre artistico de Richard Stephen Dreyfuss) ye un actor estausunidense, naixito o 29 d'octubre de 1947 en Nueva York (Nueva York). Activo en o cine estausunidense dende meyatos d'os anyos 1960, ha recibito quantos premios mientres a suya carrera cinematografica.
En a suya filmografía se puet destacar a suya partecipación en bellas cintas, como American Graffiti (1973, George Lucas), Jaws (1975, Steven Spielberg), The Goodbye Girl (1977, Herbert Ross), Nuts (1987, Martin Ritt), Mr. Holland's Opus (1995, Stephen Herek) u Poseidon (2006, Wolfgang Petersen).
Premios
Richard Dreyfuss recibió o Premio Oscar a o Millor Actor en 1977 por o suyo papel en a cinta The Goodbye Girl, de Herbert Ross. Por ista misma cinta recibió un Premio BAFTA a o Millor Actor (1979) y un Globo d'Oro a o Millor Actor de Musical u Comedia (1978).
En 1995 fue nominato a l'Oscar a o Millor Actor por o suyo papel de Glenn Holland en a cinta Mr. Holland's Opus, dirichita por Stephen Herek.
Río Ara
O río Ara tien un deslibel de 2.092 m (dende 2.620 m dica 528 m) y una pendient meyana d'o 3%. 200px|thumb|left|L'Ara amán d'o suyo naixedero O río Ara ye o solo río important d'Aragón an que no bi ha entibos dende o suyo naixedero dica lo suyo desembocadero.
Os suyos prencipals afluents son l'Otal, l'Arazas (Val d'Ordesa), o Sorrosal, o Chate, o Forcos, o Guargas, Sieste y l'Ena.
A val d'o río Ara ye un buen eixemplo de val glacial en a suya primera metat, anque muito erosionato por os ríos dimpués d'a desaparición d'as cheleras, existindo-ie muestras d'a luenga glacial dica Asín de Broto, con mas de 30 km en total.
Latiesas Baixas
Latiesas Baixas (Las Tiesas Bajas en castellano) ye un lugar en o termin municipal de Chaca, comarca de Chacetania y partiu chudicial de Chaca, en a provincia de Uesca. A suya población ye de 7 habitants.
Basauri
A suya población ye de 42.966 habitants (2008) en una superficie de 7,01 km², con una densidat de población de 6.129,24 hab/km².
Cheografía
A localidat de Basauri se troba situada a 80 metros d'altaria sobre lo livel d'a mar, a una distancia de 7 km d'a ciudat de Bilbau, a capital de Bizcaya.
Claude Zidi
Claude Zidi, naixito de París, Isla de Francia) o 25 de chulio de 1934, ye un director cinematografico y guionista francés, activo en o cine francés dende primerías d'os anyos 1970 y con cuantos premios recibitos mientres a suya carrera cinematografica.
D'entre a suya filmografía, se puet destacar as cintas Les Bidasses en folie (1971, con Gérard Rinaldi, Gérard Filipelli, Jean Sarrus y Luis Rego), Les Bidasses s'en vont en guerre (1974, con Gérard Rinaldi, Gérard Filipelli, Jean Sarrus y Jean-Guy Fechner), L'Aile ou la Cuisse (1976, con Louis de Funès, Coluche, Julien Guiomar y Ann Zacharias), La Zizanie (1978, con Louis de Funès, Annie Girardot, Maurice Risch y Julien Guiomar), Inspecteur la Bavure (1980, con Coluche, Gérard Depardieu, Marthe Villalonga y Julien Guiomar), Les Ripoux (1984, con Philippe Noiret, Thierry Lhermitte, Régine, Grace de Capitani y Julien Guiomar), Profil bas (1993, con Patrick Bruel, Sandra Speichert, Didier Bezace y Jean Yanne), u Astérix et Obélix contre César (1999, con Christian Clavier, Gérard Depardieu, Roberto Benigni y Michel Galabru).
Eths Angles
A suya población ye de 141 habitants(1999) en una superficie de 3,10 km², con una densidat de población de 45,48 hab/km².
Tramacastiella
Tramacastiella (Tramacastilla en castellano) ye un municipio d'a provincia de Teruel, situato en a comarca d'a Sierra d'Albarrazín. A suya población ye de 120 habitants (2014), en una superficie de 25 km² y una densidat de 4,84 hab/km².
Quinto Sertorio
Quinto Sertorio estió un lugartenient de Gayo Mario que destacó en la Guerra Cimbrica y dirichió dende Hispania la oposición contra lo rechimen de Sila con brillats operacions militars (Guerra Sertoriana).
Fue nombrau gobernador d'Hispania Citerior en tiempos de Sila, pero de camín ta Hispania en l'anyo 81 aC Sila nombró a atro gobernador en cuenta d'ell. Sertorio reaccionó rebelando-se contra lo rechimen de Sila y prenendo lo control de gran part d'Hispania con l'aduya de los indichenas, en especial los lusitanos y celtibers. Sertorio fació de Osca (actual Uesca) la suya capital.
Tramacastiella
Cheografía
A localidat de Tramacastiella ye situada chunto a unas calsineras de facies Mushelkalk a la ezquierda d'o río Garganta a on que este río se reculle en o río Guadalaviar, tot a lo piet d'o Puerto de Noguera.
Mugas
O termin municipal de Tramacastiella no muga que con Albarrazín. Ye repitiau de tot por una estreita faixa de terreno u "manga" d'o termin d'Albarrazín que lo desepara d'os termins de Torres d'Albarrazín, Calomart, Villar d'el Cobo, Noguera d'Albarrazín y Bronchales.
Toponimia
O toponimo Tramacastiella vien d'o latín INTER AMBA CASTELLA y significa entre (os dos) castiellos.
Son intresants os microtoponimos Vega de Argalla y Cuestas de Argalla, estando documentato en o 1340 un heredamiento de Argayla, del sinyor bispe.
Tomás Lafuente Pérez relaciona o toponimo medieval Argalla con l'actual Hoya Argada y comenta que puet tener relación con l'asturianismo present en castellano argayo ("porción de tierra y piedras ce caye eslizando-se por un mont") y con o catalán y lengadocián antigo aragall.
Tamién ye intresant o toponimo Valdelagosa, en a muga con una prolongación d'o termin d'Albarrazín puet fer referencia a lo toponimo Falagosa d'ixe mesmo texto, que ye un despoblau medieval.
Lienda de Ren-Ren
Se diz que los vecins d'o lugar capturoron a un hombre-lupo que tenioron ligau a una reixa d'a casa d'a villa y a lo qual clamaban Ren-Ren.
Zamarra (Salamanca)
Zamarra ye un municipio d'a provincia de Salamanca, en a comunidat autonoma de Castiella y Leyón, Espanya. A suya población ye de 135 habitants (2007), en una superficie de 47,88 km² y una densidat de población de 2,81 hab/km².
Imre Nagy
En 1956, cuan s'intensificó a desestalinización, apareixioron disturbios en cuantos países d'o Pacto de Varsovia, que en Hongría estioron a dita Sublevación de Budapest, y Nagy tornó a estar Primer ministro d'o país, clamato por os dirichents comunitas ta mirar de frenar a situación. Sindembargo, Imre Nagy formó un Gubierno multipartidista y fació publica a intención de fer en o esdevenidero d'Hongría una democracia parlamentaria; o 31 d'octubre de 1956 anunció l'albandono d'o Pacto de Varsovia y l'1 de noviembre proclamó a neutralidat hongara entre os dos bloques en a Guerra Fría. En ixas condicions, János Kádár, enemigo politico de Nagy, organizó un golpe d'estato con l'aduya d'a Unión Sovietica y o 4 de noviembre as tropas de l'Exercito Royo dentroron en o país, prencipiando luitas contra chicoz grupos de civils y militars hongaros. Nagy se refuchió en a embaixada de Yugoslavia dica o 22 de noviembre, cuan Kádár li aseguró que no tendría problemas en tornar a Hongría. Cuan albandonó a embaixada yugoslava fue detenito por a KGB y deportato a Rumanía dica o suyo chuicio, en 1958, que remató con a suya execución.
Biolochía sintetica
A biolochía sintetica se define como a sintesi de biomoleculas u incheniería de sistemas biolochicos con funcions nuevas que no se troban en a naturaleza. Se tracta d'una disciplina que, a diferencia d'atras, no se basa en o estudio d'a biolochía d'os sers vivos, sino que tien como obchectivo o disenyo de sistemas biolochicos que no existen en a naturaleza. A biolochía sintetica busca a creyación de nuevos organismos programables, ye dicir, a creyación de microorganismos a la carta que se comporten como chicotz ordinadors.
Fotografía bacteriana
A fotografía bacteriana ye un eixemplo de biolochía sintetica a chicota escala que usa celulas d'Escherichia coli modificadas cheneticament.
Enerchía
A producción de bioenerchía por meyo de microorganismos sinteticos se troba en as suyas primeras etapas de desembolique. Se tracta d'una aplicación realista que t'o suyo desembolique ameneste d'una mayor evolución en as tecnolochías en el qual se basa. En primer puesto, ye necesario identificar o numero de chens minimos y indispensables t'a vida, ta posteriorment redisenyar rutas metabolicas novedosas encaminadas a la producción d'enerchía.
Cantón de Pardiac-Ribèra Baisha
O cantón de Pardiac-Ribèra Baisha (en occitán canton de Pardiac-Ribèra Baisha, en francés canton de Pardiac-Rivière-Basse) ye una división administrativa francesa situada en o departamento de Gers y districto de Miranda, en a rechión d'Occitania.
Parque Natural de Pocetz-Maladeta
Son d'intrés os suyos glaciars, morrenas y ibons (Vallhibierna, Creuenya, Vatisielles, d'es Millars, Remunye...), antimás d'a flora y fauna propias d'o clima de montanya altera.
Cantón de Pardiac-Ribèra Baisha
A suya población ye de habitants  y en fan parte 43 comunas. A suya capital ye a localidat de Plasença.
Parque Natural de Pocetz-Maladeta
Os glaciars d'este parque conoixioron una expansión mientres a chicota edat de chelo, cuan se facioron morrenas frontals que amuestran as midas que plegoron a tener. . Actualment son en proceso de desaparición abanzata.
Biolochía sintetica
Enerchía
Existen tres campos d'investigación prencipals por lo que fa a producción de bioenerchía por meyo de Biolochía Sintetica, a producción de hidrocheno u etanol, a conversión eficient de residuos en enerchía y a conversión d'enerchía solar en hidrocheno.
Nuevos biomateriales
Os biomaterials son materials farmacolochicament inertes, utilizaus ta estar incorporaus u implantaus dentro d'un sistema vivo ta reemplazar u restaurar bella función remanindo en contacto permanent u intermitent con fluidos corporals. Será posible disenyar u modificar celulas y microorganismos ta que sían capaces de sintetizar polipeptidos constituius por aminoacidos no naturals que poseigan propiedatz interesants. Entre as nuevas propiedatz se trobarían a capacidat de entrecruzamiento u a reconoixencia de moleculas (util t'a unión de materials entre ell).
Municipio Juan Manuel Cajigal
O Municipio Juan Manuel Cajigal (Municipio Juan Manuel Cajigal en castellano) ye uno d'os 21 municipios d'o Estato Anzoátegui, Venezuela. Tien una superficie de 1.741 km² y a suya población yera de 12.358 habitants en 2001. A suya capital ye Onoto.
Ricardo I d'Anglaterra
Ricardo I d'Anglaterra u Ricardo Corazón de Lión estió un rei d'Anglaterra, duque de Normandía y Aquitania y conte d'Anchú, Maine y Piteus, naixito en o Palacio de Beaumont (Oxford, Anglaterra) o 8 de setiembre de 1157 y muerto en Chalûs (hue Alta Viena, Nueva Aquitania, Francia) o 6 d'abril de 1199. Se fació celebre quan as Cruzatas.
Pico Royo (Arlet)
O pico Royo u Cubilar d'o Fayo (en francés Pic Rouge, en castellano Pico Rojo) ye un pico de 2.177 metros d'altaria situau en a cordelera d'o Pireneu, en a muga entre Aragón y Occitania.
Ricardo I d'Anglaterra
Ricardo I d'Anglaterra en fuents aragonesas y navarras
Ye mencionato en o "Libro d'as Marabillas d'o Mundo":
Maria Gripe
Maria Gripe, naixita como Maja Stina Walter en Vaxholm o 25 de chulio de 1923 y muerta en Rönninge o 5 d'abril de 2007, estió una escritora y novelista sueca que gosaba escribir literatura infantil y que recibió cuantos premios mientres a suya carrera literaria.
Amposta
Amposta ye un municipio catalán situato en a provincia de Tarragona, capital de la comarca d'o Montsiá.
Río Bellós
O río Bellós u río Bellos, a sobén dito garona d'Anyisclo en o suyo corso superior, ye un río aragonés que trascorre tota la suya lonchitut en a comarca de Sobrarbe, d'entre las valles d'Anyisclo, o Quinyón de Fanlo y la valle de Puértolas.
Districto de Bad Tölz-Wolfratshausen
O districto de Bad Tölz-Wolfratshausen (en alemán Landkreis Bad Tölz-Wolfratshausen, en bavaro Landkroas Bad Däiz-Woifradshausn) ye un districto situato en o sudeste de Bavera, Alemanya.
Amposta
A suya población ye de 19.805 habitants (2007), en una superficie de 138,3 km² con una densidat de población de 143,2 hab/km².
Río Bellós
Tien o naixedor en a versant meridional d'o mallo d'as Tres Serols, en as faixas d'o Mallo Escuro (As Solas, 3.002 m), a on que d'alto d'a penya en libra tota una torrentera escrumosa que s'espernia per o cillo, fendo puesto ta un d'es endreitos més vesitatos d'o Parque Nacional d'Ordesa y d'as Tres Serols, conoixito como la Fuent Blanca (anque encara se n'ha conservato lo toponimo Font Blanca, que se siente ocasionalment).
Amposta
Cheografía
A ciudat ye situata a 8 metros d'altaria sobre o livel d'a mar. D'o suyo termin municipal fan part os lugars de Balada, Els Eucaliptus, Favaret y El Poblenou del Delta.
Mugas
O suyo termin municipal muga con L'Aldea y con o río Ebro a lo norte; con Sant Jaume d'Enveja y o mar Mediterrania a l'este; con Sant Carles de la Ràpita y a mar Mediterrania a lo sud y con Freginals, Masdenverge y Tortosa a l'ueste.
Río Bellós
A suya garona se cuela per astí enta la barranquera d'a Grallera a escape, o forato que el ha de portar ta dintro d'a valle d'Anyisclo per on que circula, dintro d'as buegas d'o mesmo Parque Nacional, per bells 10 km, dica que n'amaneixe per baixo d'o puesto d'a ermita de Sant Urbez en o molín d'Aso. Mientres o suyo transcorrer per Anyisclo, o Bellós ha agafato las auguas d'o barranco d'a Pardina y en plegando ta lo molín, replega tamién o barranco d'Aso que enta lo puesto en ye baixato de Fanlo.
Zaga d'o molín, o Bellós se mete rapedo ta dintro d'ixaltro forato, dito Foz de Sant Urbez per o decir d'a falordia d'o santo, y en enzata, d'allá ta baixo, lo camín d'o congosto d'as Cambras, per a on que més afuscato que no per alto en Anyisclo, be de correr altros 9 km dica la Fuent d'os Banyos de Puyarruego. A Fuent d'os Banyos ye una viu d'auguas sulfurosas en a mesma ripa d'o río, que ya d'abe buens tiempos congregaba chent con toz ixambre de males d'á redol de Sobrarbe, que iban enta allá només que ta banyar-se-be. En o lugar de Puyarruego lo río ha socavatas unas gorgas en a penya que fan a bien precisament ta banyar-se.
En a mesma campeta de Puyarruego, o Bellós i recibe las auguas d'a Yesa, o suyo més gran afluent, que en ye baixato d'a valle de Vio. D'entre Puyarruego y Escalona l'augua ye més calmera y baixa sin guaire corrient.
Arma nucleyar
thumb|Nuble radioactiva dimpués d'a bomba atomica de [[Nagasaki (1945).]] Un arma nucleyar ye un arma que chenera una gran cantidat d'enerchía a partir d'una reacción de fisión u de fusión nucleyar. Iste tipo d'armas tienen una gran capacidat destrutiva, y son as mas potents que s'han emplegato nunca. Actualment, nomás un grupo relativament redueito d'estatos reconoixe que tien armas nucleyars.
Aldearrodrigo
Aldearrodrigo ye un municipio d'a provincia de Salamanca, en a comunidat autonoma de Castiella y Leyón, Espanya. A suya población ye de 172 habitants (2007), en una superficie de 8,41 km² y una densidat de población de 20,45 hab/km².
Punta d'Espenyaperros
A punta d'Espenyaperros ye un pico de 2.174 metros d'altaria situau en a cordelera d'o Pireneu, en a muga entre Aragón y Occitania.
Arma nucleyar
Se dividen en dos tipos seguntes o suyo mecanismo d'actuación:
Lockheed Martin F-22 Raptor
Lockheed Martin F-22 Raptor ye un avión de caza de cinquena cheneración desembolicau por Lockheed Martin. O suyo primer vuelo estió en 1997. Tien un motor Pratt & Whitney F119-PW-100 y una velocidat maxima de Mach 2.25. Se'n han construyíu 195 unidaz.
Punta d'Espenyaperros
Ye a mas baixa d'una cima doble, estando a mas alta conoixida como pico Royo (2.177 m).
Lockheed Martin F-22 Raptor
Ye utilizau exclusivament por a Fuerza Aeria d'Estaus Unius como que sucesor d'o F- 15A-D Eagle. As caracteristicas especials son as suyas propiedatz de sichilo, l'avionica de zaguera cheneración y a suya capacidat pa volar a velocidat supersonica sin un postcremador. Con un coste de sistema promeyo d'arredol de 189 millons de dolars estausunidenses, o F-22 estió considerau o caza mas caro d'o mundo en 2008. Os prototipos YF-22 recibioron inicialment l'embotada (no oficial) de Lightning II por Lockheed, en memoria d'o Lockheed P-38 Lightning d'a Segunda Guerra Mundial. A curto plazo, o F-22 tamién se conoixió como que Super Star, ya que muitos avions de combate Lockheed estioron embotaus Star, antis que a Fuerza Aeria finalment trigase o nombre Rapier. Ista embotada se mantenió dica que l'avión estió listo pa la producción en serie. Estió solament quan se metió en servicio activo que o F-22 finalment recibió a suya embotada de Raptor. Seguntes o suyo fabricant Lockheed Martin, o F-22 yera o millor avión de combate d'o mundo en ixe inte en 2009 con a suya combinación de propiedatz de sichilo, velocidat, maniobrabilidat, precisión, conoixencia d'a situación y as suyas habilidatz en combate aire-aire y aire-tierra. Seguntes a Fuerza Aeria d'os Estaus Unius, en 2009 o F-22 yera superior a qualsiquier avión de combate conoixiu u planiau.
Guerra d'as Comunidaz de Castiella
La revuelta y guerra de las Comunidaz de Castiella estió un alzamiento contra la Corona que se produció entre 1520 y 1522, protagonizato por las ciudaz interiors de la Corona de Castiella.
Unión Polaco-Lituana
200px|thumb|Polonia y Lituania en 1387 Unión Polaco-Lituana ye un termin que se fa servir pa referir-se a l'alianza que formoron o Reino de Polonia y o Gran Ducau de Lituania baixo un mesmo monarca en unión personal dende a Unión de Krewo en 1385 y que condució a la creyación d'a Republica d'as Dos Nacions en a Unión de Lublin (1569). En 1386 se desvinió o casamiento reyal d'Eudovichis, filla d'o rei de Polonia Loís d'Anchú y lo gran duque Jogaila. Jogaila se convierte a lo catolicismo y fue esleito rei de Polonia con o nombre de Ladislau II Jagellón. Os lituanos y os polacos s'heban unito pa fer frent un enemigo común, a Orden Teutonica y teneban como enemigos comuns tamién a os tartaros d'a Mar Negra. En 1399 muere Eudovichis y o tractau de Vilna de 1401 establió o mantenimiento indefinito d'a unión personal entre Polonia y Lituania. Ye o prencipio d'a Unión Polaco-Lituana, en a que se respectaban as diferencias entre os dos estatos, que yeran gobernatos por o mesmo rei. Esta nueva entidat representó en a suya epoca una potencia important.
Río Martín
O río Martín naixe en una part d'a fondada de Martín-Cabra situada en o termin municipal de Martín (Teruel), a on que complegan os ríos Segura, de Fuent Ferrada, de la Rambla y de las Parras, que baixan dende as sierras de la Costera, las Umbrías, Pelarda, Pedregosa y Segura. Caye en Ebro a l'altaria d'Escatrón (Zaragoza).
Unión Polaco-Lituana
En o reinato de Ladislau II Jagellón (1386-1434) os polacos, lituanos y rutens vencen a los caballers teutonicos (que heban ocupato Samotichia) en a Batalla de Tannemberg (1410). Baixo o reinato de Vytautas o Gran Ducau de Lituania s'extendilla dica plegar a la costa d'a Mar Negra.
Casimiro IV reinó dica 1492 y refirmó revueltas contra os caballers teutonicos: d'os nobles polacos en Pomerelia, d'os burgueses de Prusia y d'os marins de Dantzig, (1454-1466) a guerra d'as trece anyatas, que remata por a tractau de Torún, por o que Polonia recupera l'acceso a la Mar Baltica: a Orden Teutonica esdeviene vasalla d'o rei de Polonia y ha de ceder Pomerelia, Dancig y Varmia (Ermland).
L'apocheu d'a Unión Polaco-Lituana contina en o sieglo XVI. En ixe sieglo as amenazas exteriors, (alemans y tartaros) son poco importants. A dinastía de Jogaila a sobén reina tamién en Hongría. En o extenso estato polaco-lituano bi ha una estabilidat y coexistencia entre catolicos, ortodoxos, protestants y chodigos. En o plan cultural bi ha una florata cultural, con penetración d'influencias d'o renaiximiento italiano. A nobleza rutena y lituana se polonizan.
A fins d'o sieglo XVI a Unión Polaco-Lituana encomienza a perder a hechemonía en Europa Centro-Oriental por a presencia en a escena de dos potencias que son puyando: l'Imperio Otomán y Moscovia, futuro Imperio Ruso.
En a zona d'a Baltica a Orden Teutonica remata de desapareixer por a secularización da Orden en 1525, esdevenindo o suyo gran mayestre duque de Prusia y vasallo d'o rei de Polonia. En Livonia a solución se retrasa y Iván lo Terrible la invaden ocupando en 1558 Narva y Dorpat. En 1561 se decide un reparto: o grant mayestre Kettler esdevién duque de Curlandia y vasallo d'o rei de Polonia, o estato polaco-lituano s'anexiona a parte central (dita Livonia), y Suecia fa lo mesmo con Estonia, y Dinamarca con a isla de Osel, quedando pendient forachitar a los ocupants rusos.
Río Martín
Encara que o naixedero ye prou altero, diz que per o clima seco d'es territorios que trescruza (montanya mediterrania) no compliega guaire auguas y, de traza parellana ta como fan altros ríos vecíns, como o río Aguas y la Uerba, fa lo suyo camín enta Ebro sin de prodigar-se guaire en o suyo cabal.
As estimacions d'a suya longaria en son dos, pendendo de qual criterio s'emplegue ta considerar-la; diz que quan s'evalúa o suyo corso prencipal, a lonchitut ye de 98 Km, mas que si s'aconsideran es trangos anteriors, a baixadera s'enfila dica 115 km.
En o municipio de Martín compliega es quatre afluents d'o cabalto d'a suya cuenca hidrografica, d'es quals en ye l'uno més important o río Segura, naixiu de Salcediello, toz ells plegando-be enta un transecto muito ramificau y a on que as aportacions d'altros corsos menors tamién bi son numbrosas. Amés, d'entre es municipios de Mont Albán y Albalat de l'Arcebispe s'estendilla un Parque Cultural adedicau t'a conservación y protección d'a redolada en es aspectos naturals, cheolochicos y historicos (aintre d'éste se-bi troban chacimientos prehistoricos y poblacions prerromanas) que ye considerau Patrimonio d'a Humanidat de 1998 per mans d'a UNESCO.
En a cuenca d'o río Martín bi ha dos entibos; o Entibo d'Escuriza regula as auguas de l'afluent d'este nombre, y o Entibo de Cueva Foradada, que aproveita a foz que ubre o río Martín en a Sierra de los Moros, entre Arcaine y Oliet, dimpués de forcallo d'o río Radón con o Martín.
Jack Nicholson
Premios
Recibió dos Premios BAFTA a o Millor Actor: en 1975 por Chinatown, de Roman Polanski, y por The Last Detail, de Hal Ashby; y en 1977 por One Flew Over the Cuckoo's Nest, de Miloš Forman. En 1983 recibió un Premio BAFTA a o Millor Actor Segundario por Reds, de Warren Beatty.
Caracuel de Calatrava
Caracuel de Calatrava ye un municipio castellanomanchego d'a provincia de Ciudad Real situato en a comarca de Campo de Calatrava. A suya población ye de 166 habitants (2009), en una superficie de 9,92 km² y una densidat de 16,73 hab/km².
Río Xate
O Xate u Ixate (en castellano río Chate) ye un río d'o norte d'Aragón, afluent de l'Ara a man de Saruiset. O Xate naixe d'a man meridional d'a Sierra d'as Cutas, en a faldada d'a Punta Cuta (2236 m) que per o canto norte tien ya bien a Faixa de Pelai d'a valle d'Ordesa. A crestera d'as Cutas s'achunta per astí con l'Estatón d'a Noguera (2133 m) y lo Cerro d'a Canya (2004 m) y tranca per a man oriental una cul conoixita como a Faixa de l'Estallo d'on que lo río ne baixa con a forma d'un chicot barranco, dito Glera de Borrué (Glera' Borrué) ent'a Plana d'as Gloces, en a par de Fanlo, con una trachectoria quasi de tot linial, per a dita Plana Truxana.
De vez que sopera Fanlo y ent'adebant, o río chira quasi 300º ta acomodar-se con as auguas que baixan d'o barranco' solano y altros que s'irán unindo enta er dica que desaugue en l'Ara. Ye en ixe transecto quan a carretera Fanlo-Saruiset en resigue o camín.
En a par d'a suya desembocadura, en o trianglo d'entre Saruiset, as faixas d'As Comas y ra Ermita de Sant Chorche, o Xate ha formato una planeta aluvial de gleras y cantizos, per a on que se gosa a desbrancar, fendo diversas ramas en es suyos zagueros metros. D'ista desposición d'a suya desembocadura es sarvisianos n'han dito siempre Os Xates, como si talment fuesen més d'uno es ríos.
Villasrubias
Villasrubias ye un municipio d'a provincia de Salamanca, en a comunidat autonoma de Castiella y Leyón, Espanya. A suya población ye de 274 habitants (2007), en una superficie de 39,50 km² y una densidat de población de 6,93 hab/km².
Santiago Hernández Ruiz
Santiago Hernández Ruiz (Atea, Zaragoza, 1 de mayo de 1901 - † Val de Robres, Teruel, 8 d'abril de 1988) estió un pedagogo aragonés.
Pasó a suya nineza y adolescencia en diversos lugars d'Aragón: Atea, Cubel, Sena de Sixena, Villamayor, Casetas y Zaragoza. Completó a suya educación primaria con su chirmán Joaquín, tamién mayestro, que se convertió en o suyo tutor. Decidió cursar os estudios de Machisterio y por ixo habió de treballar en a libreria Gómez Pastor de Zaragoza. Iste treballo influyó considerablement en o despertar intelectual d'o choven Santiago Hernández. Posiblement ista estió una epoca d'abundants lecturas que contribuyoron a la suya formación, a la vegada que establiba una serie d'intresants relacions con personalidatz d'o mundo social y cultural d'a capital aragonesa.
Arma nucleyar
As armas nucleyars adoptan muitos formatos y pueden ser chitatas dende d'avions u por meyo de codetes y misils dende de submarins, portaavions, bases militars, ecetra. As armas nucleyars s'emplegan como una estratechia de demostración de superioridat y como una menaza.
William Daniel Conybeare
William Daniel Conybeare u William Conybeare, naixito de Londres o 7 de chunio de 1787 y muerto en Itchen Stoke (Hampshire) o 12 d'agosto de 1857, estió un mosén, cheologo y paleontologo britanico, miembro prominent d'a Geological Society of London y tamién d'a Royal Society. En 1844 recibió a medalla Wollaston.
Arma nucleyar
En tiempos de guerra nomás han estato emplegatas en dos ocasions: en Hiroshima (Chapón) o 6 d'agosto de 1945 y en Nagasaki (tamién en Chapón) tres días dimpués, mientres a Segunda Guerra Mundial. Os tipos de bomba emplegatos estioron una bomba d'uranio y una de plutonio (as dos yeran bombas A). Bellas 120.000 presones morioron a l'inte y o dople debito a los efectos a meyo y largo plazo d'istas armas.
Dende allora han esclatato bellas 2.000 bombas nucleyars, muitas como prebatinas, por parti de siet estatos: os Estaus Unius, a Unión Sovietica, Francia, o Reino Uniu, China, a India y Pakistán. Se sospeita que atros países tienen capacidat nucleyar, mantenindo-lo en secreto. thumb|Bomba atomica Little Boy 2.
Tipos d'armas nucleyars
As armas nucleyars se pueden clasificar seguntes o tipo de reacción nucleyar que libera a enerchía d'o esclatito e/u seguntes o suyo disenyo interno. De totas trazas, totas as armas nucleyars construitas dica l'actualidat penden d'una reacción de fisión ta prencipiar a liberación d'enerchía. Por un regular, as armas nucleyars se clasifican en os siguients tipos:
thumb|Esquema d'a bomba atomica Little Boy 1.Aletas d'a coda en forma de caixa. 2.Conchunto d'a recambra d'o canyón d'acero. 3.Detonador. 4.Cordite (explosivo propulsor sin de fumos convencional). 5.[[Prochectil d'uranio-235. Seis aniellos (26 kg) en un contenedor fino d'acero. 6.Dispositivo sensor d'a presión atmosferica y colector. 7.Rebestimiento contenedor d'a bomba. 8.Equipo de armato d'a bomba. 9."Bala" d'uranio-235 (caracteristicas tecnicas: 24 kg, 16 cm de longaria, 10 cm de diametro) 10. Celindro d'o canyón (o debuixo no se corresponde con as proporcions: teneba 180 cm de largaria, con un diametro interno de 10 cm) 11."Diana" d'uranio-235 (caracteristicas tecnicas: 36 kg) con receptaclo (o reflector de neutrons ye chusto a un canto) 12.Antena de l'altimetro Archie (4xAPS-13). 13.Fusibles (mesos t'armar a bomba chusto antis de chitar-la). ]]
Bombas de fisión
As bombas de fisión obtienen a suya enerchía de raso a traviés d'o proceso de fisión d'atomos pesatos, por un regular uranio u plutonio. Istos atomos tienen isotopos radioactivos y beluns d'istos, como l'U-235 e o Pu-239, se pueden emplegar ta fabricar bombas atomicas.
O material radioactivo se mantiene deseparato en dos nuclios, cadagún con una masa inferior a la masa critica. En l'inte d'o esclatito, as dos masas subcriticas s'unen ta formar una masa supercritica por meyo d'un explosivo convencional.
Iste tipo d'arma nucleyar ye amás sencilla de fabricar y ye a que s'emplegó en a primera prebatina d'una bomba atomica (preba Trinity, prochecto Manhattan) y en as bombas chitatas sobre Hiroshima y Nagasaki a la fin d'a Segunda Guerra Mundial.
A enerchía liberata por iste tipo de bombas gosa estar de bellas decenas de quilotons. Ista, ye limitata por a cantidat de material radioactivo que se puet acumular en as masas subcriticas sin que se plegue ta la masa critica. A mayor bomba de fisión nunca no chitata teneba una potencia de 500kt.
Bels detalles tecnicos
L'uranio natural se composa prencipalment d'o isotopo 238, que no puet encetar él mesmo una reacción nucleyar en cadena (pero puet absorber un neutrón y desintegrar-se en plutonio 239) por emisión y absorción de neutrons, y una chicota parti (arredol d'o 0,7 %) d'uranio 235, muit radioactivo. Istos dos isotopos tienen una diferencia de peso d'arredol de l'1 por ciento, lo que premite, con un proceso d'enriqueiximiento de l'uranio muit largo y costoso, a concentración d'o isotopo 235. En una masa critica d'UAE (uranio altament enriqueixito), por termin meyo, un d'os dos u tres neutrons liberatos por a fisión d'un nuclio d'uranio 235 remata prevocando una nueva fisión, a mayoría d'os neutrons s'eslampan por a superficie, y no bi ha esclatito. Ta que una bomba como a de Hiroshima esclate se necesita un mecanismo que una de forma rapeda dos masas subcriticas, simplament chitando una masa contra l'atra. En o caso d'Hiroshima a enerchía d'a bomba se liberó en una millonesima parti de segundo. En un tipo de bomba como a de Nagasaki bastaba con menos d'una masa critica, debito a que o esclatito se produció por implosión, en iste caso a masa se fa supercritica por o esclatito de cargas esplosivas externas, por o que se reducen os espacios por a on que pueden fuyir os neutrons sin de chenerar fisions. Ta poder fabricar un arma nucleyar se necesita uranio enriqueixito con mas d'o 20 por ciento d'o isotopo 235; por debaixo d'o 20 por ciento a masa critica ye muit gran ta poder fer un aparato efectivo, d'atra mán una masa critica d'uranio enriqueixito a lo 93 por ciento, embolicato por un deflector de neutrons de berilio de cinco centimetros de gordaria sería de 22 kilogramos. Ta plegar a la masa critica con uranio enriqueixito a lo 20 por ciento cal tener alto u baixo 400 kilogramos.
Bombas de fisión aumentatas
En iste tipo de bombas se coloca una mica de deuterio y de tritio chunto con o material fisionable, en o nuclio d'a bomba. As altas temperaturas produeitas por a fisión fan prencipar a fusión d'istos dos isotopos de l'hidrocheno. A reacción de fusión produce muitos neutrons d'alta enerchía que acceleran o proceso de fisión. D'ista traza una proporción mas gran de nuclios pesatos se pueden fisionar antis de que a fuerza d'a explosión no desepare o material radioactivo.
Municipio Francisco del Carmen Carvajal
O Municipio Francisco del Carmen Carvajal (Municipio Francisco del Carmen Carvajal en castellano) ye uno d'os 21 municipios d'o Estato Anzoátegui, Venezuela. Tien una superficie de 125 km² y a suya población yera de 11.072 habitants en 2001. A suya capital ye Valle de Guanape.
Guerra d'as Comunidaz de Castiella
Bels historiadors la consideran como la primera revolución moderna, contra las pretensions de lo rei Carlos I de Castiella de cambear lo gubierno de la Corona, sacando-se poder a las Comunidaz de Villa y Tierra castellanas (las ciudaz) pa profundizar en la centralización de lo poder. Bels autors han considerato esta revuelta de los Comuners como la primera revolución moderna d'Europa. Atros la consideran como la zaguera prebatina de los castellanos en quedar-sen como en la Edat Meya y aturar l'abance de lo poder reyal, a lo que anyaden un component furo contra lo forano n'esta revuelta. Son de la primera opinión: José Antonio Maravall, Julio Valdeón Baruque u o historiador francés Joseph Pérez, autor de lo libro Los comuneros, y que talment siga lo millor esperto en lo mobimiento comuner.
Nashville (Tennessee)
Nashville ye una ciudat d'os Estaus Unius que se troba en l'estau de Tennessee, d'an ye a capital dende 1826. A suya población ye de 670.820 habitants (2019), con una superficie de 1362.08 km² y ye a ciudat mas poblada de Tennessee. .
Río Martín
Calidat d'as auguas
As auguas se consideran de buena calidat dica l'aportación d'o barranco de Mena. N'este punto se reciben os vertius d'as actividatz meneras d'Utriellas y Escuita. En a redolada de Mont-Albán a contaminación se fa maxima, millorando en Arcaine por as aportacions de manantials que reciben a denominación de Renacimiento del Martín. En bella epoca de l'anyada o Martín puet estar seco dica que circula por ixas surchencias.
Lo río Escuriza ye un d'os principals afluents d'o Martín y reculle auguas con vertius d'actividatz meneras d'a redolada d'Estercuel.
En Arinyo, auguas enta baixo d'o forcallo d'os dos ríos se troban as surchencias més importants en cabal, aportando un augua més salada, pero dende Arinyo bi ha usos agricolas que en tot o Baixo Martín retiran augua d'o cauz y tornando esta augua contaminada. Tamién aumenta a contaminación por as auguas fecals d'os lugars que bi ha en a ribera.
En a desembocadura l'augua ye muito degradada por o redueito cabal, a salinidat y a contaminación.
Santiago Hernández Ruiz
Estió mayestro en escuelas de diversas poblacions, mas que mas de Madrit. En 1938 fue nombrato secretario cheneral d'Instrucción Publica d'o gubierno republicano. En 1939, dimpués d'una breu estada en Barcelona, s'exiló a Mexico, a on estió catedratico en a Escuela Nacen a Universidat Nacional Autonoma de Mexico.
Arma nucleyar
Bombas de fisión aumentatas
Iste metodo puet gosar a doblar a potencia d'una bomba de fisión (por eixemplo, una bomba de 20kt puet pasar a estar de 40kt). Manimenos, aa contribución d'a reacción de fusión a ista potencia ye muit chicota (un 1%). As bombas de fisión aumentatas son o primer paso ta conseguir una verdadera bomba de fusión atomica.
Bombas de fisión-fusión
As bombas de fisión-fusión obtienen a suya enerchía a partir d'a fusión d'isotopos pesatos d'o hidrocheno, como lo deuterio y o tritio, contenitos en forma de tritiuro, u deuteriuro de litio. Istos isotopos son inestables, y amás o tritio tamién ye radioactivo, por ixo s'emplegan combinatos con o litio, que, cuan absorbe neutrons, producto d'as reaccions nucleyars, se torna tamién radioactivo, y remata contribuindo a lo esclatito d'a bomba.
A reacción de fusión ye encetata por una reacción de fisión que a lo suyo arredol ye prencipiata por un explosivo convencional. Por ixo se dicen bombas de fisión-fusión, porque no ye posible alcanzar as temperaturas necesarias ta encetar a reacción de fusión sin d'una reacción de fisión previa.
Bombas de fisión-fusión-fisión
En iste caso, os neutrons produeitos por as dos primeras reaccions producen a fisión d'una capa esterna d'elementos pesatos.
Iste tipo de bomba, a on que gran parti d'a enerchía liberata proviene d'una reacción de fisión, s'ha clamato «bomba gran bruta», por a gran cantidat de repuis radioactivos que deixa. No s'ha de trafucar ista «bomba gran bruta» con a que apareixe mas t'abaixo.
Actualment se parla d'as «bombas brutas», que no responden a lo concepto de bomba nucleyar. Son bombas convencionals que contienen material radioactivo, que queda disperso dimpués d'o esclatito. Se puet decir que mientres as bombas nucleyars son armas de destrucción masiva, que destruyen tanto as vidas humanas como as estructuras como edificios, maquinas, instalacions, ecetra.; as bombas brutas son armas de desestruturacción masiva, porque pueden producir pocos danyos a lo prencipio, pero pueden fer inhabitable un puesto por muito tiempo.
Bombas de neutrons
As bombas de neutrons deixan eslampar gran cantidat de neutrons produeitos por una reacción de fusión. O gran poder de penetración d'os neutrons destruye cualsiquier forma de vida, encara que produce relativament pocos danyos a las estructuras.
Efectos
A enerchía liberata en un esclatito nucleyar ye de cuatre tipos,
Os efectos d'o esclatito y d'a radiación termica se producen de camín e son alleradors, asperando-se que causen o mayor numero de victimas (85% d'os muertos atribuitos a la bomba d'Hiroshima). Pero os efectos d'a radiación tamién son muit importants, e pueden manifestar-se mientres un periodo de tiempo muito mas largo y afectar tamién a la descendencia d'es personas espuestas a istos.
Jack Nicholson
Premios
Recibió tres Globos d'Oro a o Millor Actor Dramatico: en 1974 por Chinatown, de Roman Polanski; en 1975 por One Flew Over the Cuckoo's Nest, de Miloš Forman; y en 2002 por About Schmidt, d'Alexander Payne.
Sancho Garcés IV de Navarra
Sancho Garzés IV de Navarra, O de Penyalén, naixito arredol de 1039 y muerto en Penyalén (hue un lugar d'o municipio navarro de Funes) o 4 de chunio de 1076, estió un rei de Navarra, dende 1054 dica a suya muerte.
Orichens familiars
O rei Sancho Garcés IV de Navarra yera fillo de García Sánchez III de Navarra y d'a suya muller Estefanía de Foix, d'a casa d'os contes de Foix, y yera naixito arredol de 1039.
O suyo reinau
Sancho Garcés IV fue proclamato rei de Navarra quan teneba 14 anyadas, en o memo campo de batalla d'a batalla d'Atapuerca, a on heba muerto o suyo pai. Dica a edat de 18 anyadas, recibió aduya d'a suya mai, que morió en 1058 luego de fer cumplir a manda d'o suyo esposo d'establir en Nachera (hue A Riocha) o monesterio de Santa María la Reyal, a on yera apedacato García Sánchez III.
Sancho Garzés III, en alianza con su tío Remiro I, rei d'Aragón, presionaba a la taifa de Saraqusta, encara que Al-Muqtadir, o soberano d'ista taifa, feba afrontar a o navarro con o suyo primo Sancho Remíriz, que heba sucedito a lo suyo pai luego d'a suya muerte en 1063.