cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Muela Carrascosa
Muela Carrascosa ye una muela de 1.241 metros d'altaria situada en o municipio de Villar Luengo.
En a suya cima bi ha un vértiz cheodesico.
Tā moko
thumb|250px|[[Pāora Tūhaere, líder maorí con o tradicional tā moko]] Tā moko ye un debuixo permanent en o cuerpo y a cara d'os maorís, o pueblo indichena de Nueva Zelanda. Ye diferent d'o tradicional tatuache, ya que a piel ye tallada por un uhi (cisel) en cuentas de foratar-se. Isto deixa a piel con ranuras en cuentas d'una superficie lisa. O tatuache ye comú en as islas d'o Pacifico. Manimenos, as tecnicas practicadas por os maorís difieren significativament d'as emplegadas por os suyos homologos d'a Polinesia. Os tatau (Tahití y Samoa), tatatau (Islas Cook) y kakau (Hawaii) fan servir punchos de diferents midas que perforan a piel, deixando o pigmento chusto por dencima d'a suya superficie. Os maorís han desenvolicau punchos y cisels ta tallar fundament en a piel, producindo encarnaduras fundament acanaladas. Ista tecnica ye aplicable nomás a la sociedat maorí. Os motivos espirals distintivos en o tatuache maorí y a talla tamién son diferents d'as d'atros disenyos polinesios.
O capitán James Cook escribió en 1769:
Os tohunga-tā-moko (u tatuadors) se consideran tapu u, excepcionalment, inviolables y sagraus.
Combinacions de pronombres febles en aragonés
As combinacions de pronombres febles en l'aragonés presentan en bels casos aspectos pareixitos a las luengas circunvecinas y en o caso d'as combinacions de pronombres de tercera persona d'acusativo y dativo presentan formas exclusivas d'a luenga aragonesa y diferents d'as luengas circumvecinas.
Primera persona de dativo con primera persona d'acusativo
O pronombre nos (modernament mos en zonas de l'aragonés oriental coincidindo con variants vicinas d'o catalán y determinatos usos populars castellanos) se combina d'una manera simpla con os pronombres de complemento directo u acusativo lo, los, la, las.
Manimenos en cheso (aragonés occidental), aragonés de valle de Vio, aragonés d'a valle de Puértolas (aragonés centro-oriental), y en bel texto medieval trobamos a construcción invertita coincident con l'occitán, francés y atras luengas romanicas no peninsular. Ye posible que en o pasato fuesen as formas chenuínas en aragonés.
Segunda persona de dativo con tercera persona d'acusativo
O pronombre vos (modernament tos en l'aragonés oriental) se combina d'una manera simpla con os pronombres de complemento directo u acusativo lo, los, la, las.
Manimenos en cheso (aragonés occidental), aragonés de valle de Vio (aragonés centro-oriental) y en bel texto medieval trobamos a construcción invertita coincident con l'occitán, francés y atras luengas romanicas no peninsular. Ye posible que en o pasato fuesen as formas chenuínas en aragonés.
Tercera persona de dativo con tercera persona d'acusativo
Estas combinacions presentan a particularidat que dimpués de fer-se a combinación desapareixe a indicación de chenero y numero de l'acusativo pero se mantién a indicación de numero en o dativo.
En a tabla figura o pronombre de dativo le, les reflectando a pronunciación més extendillata. Pa la variant li, lis propia de l'aragonés occidental y que antigament tamién estió més extendillata valen as mesmas combinacions.
Esta construcción a parte de fer-se servir en l'aragonés de tot l'Alto Aragón (de fueras de Ribagorza) se troba documentato en os restos d'aragonés d'os Monegros, en a parla caspolina y chipranesca (Baixo Aragón-Casp). Tamién lo trobamos como aragonesismo en o "Libro d'Aleixandre" (aplegaron a el algunos muchos y diéronle ende), que lende habia porparado).
Orichen y variants
En aragonés medieval si que bi heba indicación de chenero y numero en los pronombres d'acusativo presents en la combinación, como encara se fa en belsetán. A variant orichinal que conserva o belsetán se documenta en a versión A d'o "Poema de Yuçuf" (dio les le, a que le l tornase, no le l consentiba, el les lo atorgó, pues ellos lo quisieron), en a "Cronica de Sant Chuan d'a Penya" (si non lel quiries soltar) y en dos libros d'a obra de Chuan Ferrández d'Heredia.
As parlas ribagorzanas presentan unas combinacions de pronombres relacionatas con o catalán con o que muga, ye un orden de pronombres tamién coincident tamién con o francés (les lui):
L'aragonés d'as comunidatz aragonesas presentaba unas combinacions ge lo, ge los, ge la, ge las y ge les pareixitas a las d'o castellano contemporanio.
Marciac
Marciac (Marciac en occitán, Marciac en francés y oficialment) ye una comuna occitana en o departamento francés de Gers, rechión d'Occitania, districto de Miranda y cantón de Pardiac-Ribèra Baisha.
A suya población ye de 1.233 habitants (2007) en una superficie de 20,60 km², con una densidat de población de 59,85 hab/km².
Cerro de Castelfrío
Lo cerro de Castelfrío ye una loma de 1.760 metros d'altaria sitada en un sector de la sierra d'Escoriuela a lo sud d'el Portachuelo conoixiu como "sierra de Castelfrío", en lo sudueste de lo termin municipal d'el Pobo (Teruel). En la suya cima bi ha un vértiz cheodesico.
Toponimia
L'oronimo sierra de Castelfrío ya existiba en lo sieglo XVII, quan l'astronomo y cheografo Labanha lo transmitió en lo suyo "Itinerario del Reyno de Aragón (1610-1611)":
Lavanha distinguiba entre sierra d'el Pobo a lo norte d'El Portachuelo y sierra de Castelfrío a lo sud, igual como los mapas topograficos nacionals d'escala 1:50.000, manimenos en ambients academicos se considera que son una mesma sierra:
Cheolochía
Los materials de lo cerro de Castelfrío son lutitas y rodeno de facies Buntsandstein (Triasico inferior).
Vechetación
Bi ha pinars de Pinus sylvestris sabinars de sabinas chaparras (Juniperus sabina) y chinebrals de Juniperus communis propios de lo piso oromediterranio.
Fayar con buixo
Os fayars con buixo son comunidaz submediterranias propias d'a rechión pirenenca. L'árbol dominant ye o fayo con abuntant matical de buixo.
En os Pireneus orientals y Cordelera Litoral Catalana bi ha fayars con buixo en l'Alta Ribagorza oriental (a Faiada de Malpás), en a Sierra de Milany (Ripollés), y Sierra de Finestres (Garrocha).
En os Pireneus centrals son raros por a mayor continentalidat, y se troban restrinchitos a zonas con microclimas frescos de foces y pacos (Sant Chuan d'a Penya, Guara, ecetra..).
En os Pireneus occidentals se troban en as sierras interiors (Sierra d'Estella, Izco, Illón, Leire, ecetra...).
Os fayars con buixo tamién s'estendillan un poquet dica las sierras mes meridionals de lo norte peninsular por o País Basco, Cantabria, Arcena, Codes, (on ocupan posicions de paco). En os Puertos de Beceit os fayars relictos son fayars con buixo.
Springfield (Illinois)
Springfield ye una ciudat d'os Estaus Unius situata en o estato d'Illinois, d'an ye a capital estatal. Fa parte d'o condau de Sangamon, d'an tamién en ye a capital.
A suya población ye de 116.250 habitants (2010) en una superficie de 156,00 km², con una densidat de población de 797,00 hab/km².
Cheografía
A localidat de Springfield se troba situata a 182 metros d'altaria sobre o ran d'a mar, a o canto d'o río Sangamon.
Ubaldo Hualde
Ubaldo Hualde Martín (????, Isaba - 1967, Isaba, Navarra) estió o zaguer hombre que charraba y escribiba en o dialecto roncalés d'o idioma basco como idioma marterno en a localidat d'Isaba y en a val de Roncal. Yera naixito de casa Esandi d'ista localidad. En Isaba yera conoixito con a embotada de el tío Ubaldo ("o tío Ubaldo").
Hualde yera un autentico archivo vivient, una base de datos d'a cual lingüístas como José y Bernardo Estornés (toz dos d'Isaba), Koldo Mitxelena, u Juan San Martín, por eixemplo, prebaban d'obtener a mayor cantidat posible d'información. L'obchectivo que toz teneban, que tamién yera l'obchectivo d'Ubaldo Hualde, yera de dixar constancia d'una luenga que, cuasi amortata, encara yera viva a o mesmo tiempo que s'anunciaba a suya inminent desaparición.
Guardia (Uesca)
Guardia ye un lugar aragonés en o municipio d'Oz y Costeán, situato en a comarca d'o Semontano de Balbastro y provincia de Uesca. Hue ye despoblato.
Ubaldo Hualde
Escritos
Dixó escritos os textos de bellas cancions roncalesas, y amás recullía en os suyos escritos as diferents variants d'una mesma canción, seguntes as parlas de cada localidat roncalesa.
Muerte
Morió en 1967, cuan teneba 96 anyadas. No se puet decir que con él morió o uskara roncalés, pos encara bi heban en a val de Roncal bellas personas, pocas, que encara lo podeban charrar (encluyendo-ie Antonia Anaut y Fidela Bernat); sindembargo, sí que podemos decir que a lengua roncalesa perdió a uno d'os suyos millors conoixedors, y tamién a la zaguera persona que sabeba escribir-la.
Articlo partitivo
L'articlo partitivo ye una subcategoría de determinant indefiniu cerca de l'articlo indefiniu singular emplegada debant de substantivos que expresan una cantidat masiva u noción contina, ye dicir un referent incontable.
Como l'articlo indefiniu, l'articlo partitivo participa en l'actualización d'o substantivo nuclio indicando que bi ha referent.
L'articlo partitivo en occitán
En occitán l'articlo partitivo ye de (d' debant d'una vocal) independientment d'o chenero y/o numero:
Determinant partitivo singular
Dende o punto de vista morfolochico, l'articlo partitivo "singular" ye o mesmo que l'articlo definiu singular precediu d'a preposición de:
O singular se combina con un substantivo incontable pa designar-ne por un regular un d'inanimau (du sable, "arena"). Si en designa un d'animau (un animal millor que un ser humán), lo transforma en materia consumible:
L'articlo partitivo presenta una forma identica a la d'a preposición de. Con tot y con ixo no s'ha de confundir-los:
Determinant partitivo plural
Como designant d'una part no contable d'un continuum, l'articlo partitivo no habría de tener que formas singulars.
L'articlo partitivo en italiano
L'articlo partitivo tamién existe en italiano. As suyas formas son prou pareixidas a las d'o francés y l'occitán:
Manimenos, se nota diferencias notables entre o francés y l'italiano en o emplego d'este articlo: en efecto en italiano siempre bi habrá a posibilidat d'omitir-lo y reemplazar-lo. O emplego d'o partitivo singular en italiano ye menos freqüent que en francés.
Río Irati
O río Irati ye un río de Navarra, afluent d'o río Aragón, d'una longaria de 88 km, que tien o suyo naixedero en a selva d'Irati, en a muga de Navarra con Francia, en as estribacions orientals d'os Pireneus.
O río tien o suyo naixedero en o forcallo de dos ríos, o río Urtxuria y o río Urbeltza (augua blanca y augua negra en basco), ta dimpues trobar-se, en a mesma selva d'Irati, con l'entibo d'Irabia. O río trescruza dimpués a val d'Escua y Oroz-Betelu dica l'entibo d'Itoiz, en recibindo as auguas d'o río Urrobi y d'o río Erro.
Dimpués de recibir as auguas d'o río Areta y d'o río Sarasaz, o río Irati trescruza Lumbier a on forma a clamata Foz de Lumbier, dica desauguar en o río Aragón a man de Sangüesa dimpués d'un recorrito de 88 km. Ye asinas uno d'os ríos d'a cuenca hidrolochica d'o río Ebro.
Chermano
thumb|right|250px|Quatro chermanos con ropa de domingos (Pintura anonima, [[sieglo XIX).]] Un chermano  (femenino: chermana) ye o familiar d'una persona que ye fillo d'os mesmos pai y mai. En Sobrarbe se conoix tamién a variant d'a parabla chirmano que, como as atras aragonesas, ye en desuso en favor d'o castellanismo «hermano/a». En tiempos, en belsetán tamién existiba la forma chirmán (femenino: chirmana).
A parabla pa nombrar iste parentesco ye una d'as más substituidas de forma sistematica por a suya equivalent castellana en l'aragonés patrimonial contemporanio, guardando-se memoria de l'antiga forma propia nomás que en poquetz lugars de Sobrarbe, y que aún se diz en Alta Ribagorza (Campo y Benás ).
Como atras denominacions de parentesco en aragonés, o posesivo que se le mete adebant ye o posesivo atono por lo regular: mi chermano, tu chirmana, nuestros chermanos, etc. y no pas o posesivo tonico cheneral de l'aragonés que, anque tamién s'emplega bella vez, ye muito menos común: o mío chermano, a tuya chirmana , etc., si no ye que se mete dezaga: o chermano mío, as chirmanas vuestras. Iste fenomeno gramatical que nomás afecta a os parentescos ye bien descrito en ansotano, en benasqués, en baixorribagorzano, en cheso y en as parlas de Sobrarbe.
Cantón d'Aspèth
A suya población yera de 4.680 habitants (1999) en una superficie de 239,51 km², con una densidat de población de 19,54 hab/km².
A capital d'o cantón yera a localidat d'Aspèth. L'actual Conseller cheneral d'o departamento yera Jean-Pierre Brana.
Aladro
thumb|300px|right|O treballo con l'aladro tradicional, estibato por un [[abrío de dos caballos.]]
L'aladro u aladre ye una ferramienta agricola emplegata ta remover y escardar os suelos en ubrir-be sulcos con una fuella vulcadora d'acero que, por efecto d'a tracción, creba la superficie d'a tierra y ne vulca os ceborrons, facilitando asinas que i dentren os nutrients y sobretot, lo nitrocheno atmosferico que cal que siga por as bacterias d'o suelo ta que pueda ser emplegato por as plantas caultivatas.
Historia
L'aladro puet ser considerato como evolución d'a pica u d'a ixata por a suya forma, y que en o momento d'a suya aparición historica, significore un cambeo profundo ta l'agricultura perque permitiore a sabels cambeos en o escalio y lo treballo de grans superficies de tierra.
En os suyos orichens, l'aladro yera estibato por personas y dimpués, con o paso d'as cheneracions, se bi metioron animals ta fer esta fayena; mulas, bueis y a bels puestos, caballos. Actualment, totas ixas bestias han estato reemplazatas por os tractors agricolas como elemento de tiro.
Aladros actuals
Os aladros actualment son fetos de tot de metal y s'emplegan enganchatos ent'un tractor agricola, d'ixa traza, l'emplego d'animals en as fayenas de labranza ha quedato talment oblidato a muitos puestos d'o primer mundo.
Parz de l'aladro
thumb|300px|Esquema simplificau con los components d'un aladro: 4) [[cuitre (part de l'aladro)|cuitre  5) dental  6) rella]] En l'aladro bi ha diferents piezas que cumplen funcions concretas: cuitre, dental, rella, guambre, ecetra.
Tasca de montanya
250px|thumb|right|Tascas verdes en [[Montanya de Sensa|Sensa, contrastando con os cinglos calsionosos y a una foz fluvio-karstica en o Parque Nacional d'Ordesa.]] Una tasca ye un prau d'alta montanya con hierba curta, densa y fuerte. Bi ha tascas naturals en o piso alpín por d'encima d'o livel de presencia d'árbols y arbustos d'o piso subalpín. Manimenos tanto l'acción desforestadera de l'hombre como as regresions ecolochicas causadas por os movimientos de ladera u os incendios forestals permiten que bi haiga tascas en livels a on a vechetación natural sería una selva.
Muela de Peñarroya
A muela de Peñarroya ye una muela de 1.241 metros d'altaria situada en o municipio de Fuents de Rubielos.
Tasca de montanya
A hierba de tasca ye pastura pa o bestiar transhumant que puya en primavera pa pasar o verano en as estivas. Tamién bi ha tascas a on que a vechetación natural no ye aproveitable.
Muela de Peñarroya
En a suya cima bi ha un vértiz cheodesico.
Cantón d'Aurinhac
O cantón d'Aurinhac (en occitán canton d'Aurinhac, en francés canton d'Aurignac) yera una división administrativa francesa situata en o departamento de l'Alta Garona, en a rechión d'Occitania.
Chermanastro
O chermanastro (femenino: chermanastra) ye o familiar d'una persona que ye fillo de a parella d'agora de su pai u de su mai, y no pas chermano de sangre, sino lo más a sobén naixiu d'una relación anterior de a dita persona (o padrastro u a madrastra). S'entivoca a sobén con o meyo-chermano u meyo-chermana, que sí que tiene relación de sangre porque comparte un prochenitor.
En o dreito consuetudinario aragonés, os chermanastros d'un hereu teneban papels definius en as vodas de segundas nupcias feitas por Casamiento en Casa, y por capitulacions matrimonials soleban quedar fuera de l'herencio d'a casa t'an que iban a parar con su mai u su pai que se casaba, u tamién nomás podeban heredar si toda la familia de sangre que yera de a casa moriba sin atra descendencia. Asinas se miraba d'evitar que o conchuche forano acudise a la Casa por interés d'a suya propia descendencia y se descuidase con os debers que heba contraiu con a nueva facienda, que se suposa que debeban pasar por debant d'os fillos que tenese d'antes.
Costeán
Costeán ye un lugar aragonés en o municipio d'Oz y Costeán, situato en a comarca d'o Semontano de Balbastro y provincia de Uesca.
A suya población ye de 85 habitants (2008).
Toponimia
O suyo nombre fa referencia a un posible terratenient romano y presenta a terminación án de pertenencia. Rodrigo Pita Mércé lo fa remontar a un *Costanus u Costeanus.
En textos medievals puet trobar-se como Costian, Gostian en textos d'ixas envueltas de Pero III o Gran y tamién Costea, Costean, Costeane, Costeano, que Ubieto Arteta documenta. João Batista Labanha en 1620 y 1672 y Bourguignon d'Anville en 1719 escriben Costea, Lezaun en 1777 escribe Costean. A pronunciación actual pareix estar Costéan.
Aichach
Aichach (en bavaro Oacha) ye una ciudat de Bavera, Alemanya. Ye a capital d'o districto d'Aichach-Friedberg.
Alcaldes
Lista d'alcaldes democraticos dende 1945:
Grand Theft Auto: The Ballad of Gay Tony
Grand Theft Auto: The Ballad of Gay Tony, o Grand Theft Auto IV: The Ballad of Gay Tony (conoixito a sobén y simplament como GTA: TBoGT, GTA IV: TBoGT) ye un videochuego en 3D d'o chenero d'acción y aventura d'a serie Grand Theft Auto, creyada en l'anyo 2009 y publicata por Rockstar Games. GTA: TBoGT ye una parte d'a dilochía Episodes from Liberty City.
Proceta
Proceta (Proceta en napolitán, Procida en italiano y oficialment) ye una localidat y comuna italiana d'a rechión de Campania, en a provincia de Nápols. D'antis mas, fació parte de l'antigo reino de Nápols y d'a Corona d'Aragón y dimpués d'o reino d'as Dos Sicilias antes d'a suya incorporación enta o reino d'Italia.
Pico Bucuesa
O pico Bucuesa u pala Alcanyiz (en castellano Pala Alcañiz) ye una cima pirenenca de 2.271 metros d'altaria situada en a muga entre os municipios de Samianigo y Canfranc, en o cul d'Ip, en l'Alto Aragón.
Proceta
A suya población ye de 10.596 habitants (2010), en una superficie de 4,13 km², con una densidat de población de 2.565,62 hab/km².
Cheografía
A localidat de Proceta se troba situata a 27 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, estendillando-se o suyo territorio por as islas de Proceta y Vivara, en a badía de Nápols.
Nicotina
A concentracions baixas (un fumarret de meya libera alto u baixo 1 mg de nicotina absorbita), a substancia actua como estimulant en os mamifers y ye un d'os prencipals factors responsables d'as propiedatz creyadoras de dependencia d'o tabaquismo. Seguntes l'American Heart Association, "l'adicción a la nicotina ha estato historicament una d'as adicions más difícils de superar". As caracteristicas farmacolochicas e etolochicas que determinan l'adición a lo tabaco son parellanas a las que determinan l'adición a drogas como a heroína y a cocaina.
Etimolochía
A nicotina debe o suyo nombre a o chenero de plantas Nicotiana, que s'extrayió por primera vegada de plantas perteneixients a iste chenero. Iste mesmo estió nombrau por Linné en a honor de Jean Nicot, considerau como o primer que ficó o tabaco en Francia (encara que, cuan Jean Nicot naixió en 1530, o tabaco ya se conoixeba en Europa entre bellas cuaranta anyadas).
Cul d'Ip
thumb|300px|O cul d'Ip dende a [[penya Telera]] O cul d'Ip ye un cul d'o Pireneu aragonés situau a l'este d'o río Aragón, estando as suyas auguas tributarias d'iste río. O barranco d'Ip, por a on baixan as auguas d'o cul dica o río Aragón, desemboca entre os lugars de Canfranc y Os Aranyons.
Talment lo mas conoixiu d'iste rincón ye l'ibón d'Ip, un ibón entibau en o mesmo cul.
As cimas mas importants que lo forman, que tienen altarias d'arredol d'os 2.700 m, son, de norte a sud, os picos d'a Tronquera (2.666 m), a pala d'Ip (2.779 m), a punta Escarra (2.748 m), a punta de l'Aguila (2.681 m), o pico Bucuesa u pala Alcanyiz (2.765 m), penya Nevera (2.721 m), Collaradeta (2.729 m) y Collarada (2.884 m). En l'extremo occidental d'o cordal d'a pala d'Ip se troba A Moleta (2.572 m).
Codonyate
O codonyate ye un producto dulce de confitura elaborau con a carne (mesocarpio) d'os codonyos, muit popular en toda Espanya y Portugal, y que en Aragón tiene especial tradición en o Baixo Aragón y a val d'Ebro.
Elaboración
O codonyate se produce con a pulpa (mesocarpio) d'os codonyos, una vegada se les saca la pela y o ruello central, cueta a partes iguals con zucre y augua. A mescla ha de contraciar-se quasi de perén mientres cosa d'una hora, dica que o codonyo pierde la forma y se torna una pasta bullent.
Denominación
A denominación tradicional aragonesa "codonyate" (aragonés medieval codonyat, tamién en romanz navarro ), ha perdiu terreno en as zagueras decadas frentes a la castellana carne de membrillo u dulce de membrillo, sobre tot por o producto que se compra por cuentas d'elaborar-lo en casa y que viene etiquetau con ixas formas.
En o sieglo XX, as principals industrias productoras de codonyate comercial, que veniba en lata, se situaban en Andalucía y La Mancha, de forma que quasi invariablement o producto que se compraba en as casas aragonesas veniba etiquetau con a denominación castellana. Os pocos productors aragoneses que i ha, en municipios como Albalat de l'Arcebispe u Caspe, han habiu d'etiquetar o suyo producto con a denominación castellana ta poder-lo comercializar difuera d'Aragón.
Castañares de Rioja
Castañares de Rioja ye un municipio d'a comunidat autonoma d'a Riocha, en a comarca de Santo Domingo de la Calzada.
A suya población ye de 392 habitants (2007) en una superficie d'11 km², con una densidat de 35,64 hab/km².
Cheografía
Castañares de Rioja ye situau a 546 metros d'altaria sobre lo livel d'a mar a una distancia de 52 km de Logronyo, a capital d'a Riocha, y a 8 km de Santo Domingo de la Calzada, a capital d'a suya comarca.
Bezón
thumb|right|250px|[[Corderetz bezons.]] En aragonés de Ribagorza y Sobrarbe, os bezons son os mamiferos chermanos que tetan y medran chuntos,  bien porque sían naixius de vez de su mai, u bien porque son naixiu de mais diferents pero quasi de vez y alavetz, por una mala pasada (como que una mai se muera, se meta mala u s'aborrezca), se le tien que meter la uno a la mai de l'atro pa que les dé de tetar a os dos.
En un sentiu figurau, tamién pueden estar dos personas que por tener a edat parellana y estar amigos siempre van chuntas.
A palabra tamién se puede emplegar pa nombrar dos piezas que de regular esperarinos trobar deseparadas pero que por una d'aquellas ha saliu chuntas, como os pans u os fruitos.
Etanol
thumb|200px|Etanol. O compuesto quimico etanol, conoixito como alcol etilico, ye un alcohol que se presenta como un liquido incoloro y inflamable con un punto d'ebullición de 78 °C.
En mezclar-se con augua en cualsiquier proporción, da una mezcla azeotropica.
A suya formula quimica ye CH3-CH2-OH, prencipal producto d'as bebitas alcoholicas como lo vin (un 15% alto u baixo), a cerveza (5%) u licors (dica un 50%).
Aplicacions
Tién aplicacions gastronomicas y tamién industrials mas que mas como combustible, disolvent, antichelant y ta fer cosmeticos, ambientadors, y perfumes.
Bausen
Bausen ye un municipio occitán de la comarca de la Val d'Aran, en la provincia de Leida (Catalunya).
La suya población ye de habitants, en una superficie de 17,62 km² con una densidat de población de 0 hab/km².
Cheografía
La localidat de Bausen se troba situata a 931 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, en una zona montanyosa con roca y bosques d'abets y fayars y en a parti mas alta d'o municipio bi ha estanyos.
Comarca d'o Besaya
A Comarca d'o Besaya ye una comarca de Cantabria. Se troba situata en o centro de Cantabria y a suya capital ye Torrelavega. A comarca ye travesata por o río Besaya.
A tamas que ya existe una lai de comarcalización de Cantabria, ista encara no ha estata desembolicata por tanto a comarca no tien encara entidat oficial.
William John Macquorn Rankine
William John Macquorn Rankine (Edinburgo, 5 de chulio de 1820 – Glasgow, 24 d'aviento de 1872) estió un fisico y incheniero escocés, que destacó por os suyos treballos en o campo d'a Termodinamica. Conoixito en ambitos scientificos por o Grau Rankine, una unidat de temperatura, y por establir o Ciclo de Rankine.
Rambla de la Chartera
La Rambla de la Chartera ye una rambla que desemboca en la marguin dreita de lo río Guadalaviar u Blanco, en la localidat de Villel dimpués de recullir las auguas d'atras ramblas y barrancos en una compleganza que ocupa gran part de lo termin municipal de Rubials y part de lo sudueste de lo termin municipal de Villel.
Toponimia
Lo toponimo "Rambla de la Chartera" u "Rambla Chartera" ye en relación con atros toponimos de Villel como Chartera, Loma Chartera, Canales de Chartera, Umbría Chartera, Senda de la Umbría de Chartera, Trancos de la Chartera, Camino del Campichuelo a Chartera, Camino del Carril de Chartera, Camino del Corral de Chartera y Camino de la Chartera.
Lo intrés que presenta este toponimo ye porque s'identifica clarament con una de las mugas que Alifonso II d'Aragón dió a los templers de la Comanda de Villel en 1180:
Y tamién recuerda muito a una de las mugas que Chaime I d'Aragón dió a la villa de Teruel lo 18 de marzo de 1239:
Torreciella
Torreciella (forma diminutiva de torre), que en aragonés tamién produce as variants vocalicas «Torriciella», «Torruciella» y «Torrociella», ye un nombre freqüent en a toponimia. Torreciella puede fer referencia a:
Muela de la Umbría
A muela de la Umbría u de Fababuix ye una muela de 1.472 metros d'altaria situada en o municipio de Fababuix.
En a suya cima bi ha un vértiz cheodesico.
Cheolochía
Ye un sinclinal pendiu de materials cretacios y terciarios.
Melguizo
thumb|right|250px|Dos ninons melguizos. Os melguizos son os chermanos que naixe chuntos d'un mesmo embarazo. En benasqués d'a villa de Benás tamién se documenta a parabla chiminuco.
Joseph Schildkraut
Joseph Schildkraut, naixito de Viena (Imperio Austrohongaro, hue Austria) o 22 de marzo de 1896 y muerto en Nueva York (Nueva York, Estaus Unius) o 21 de chinero de 1964, estió un actor estausunidense d'orichen austriaco.
Premios
Joseph Schildkraut recibió en 1937 o Premio Oscar a o Millor Actor Segundario por o suyo papel en a cinta The Life of Emile Zola, de William Dieterle.
Grand Theft Auto: Chinatown Wars
Grand Theft Auto: Chinatown Wars (conoixito a sobén y simplament como GTA: CW) ye un videochuego en 2.5D d'o chenero d'acción y aventura d'a serie Grand Theft Auto, creyada en l'anyo 2009 y publicata por Rockstar Games.
Punta Lapazuso
Toponimia
O toponimo Lapazuso deriva d'una zona a on se troban pastos de lapazo (Rumex crispus).
Encluye o sufixo -uso, present en a toponimia altoaragonesa y que representa un fenomeno de metafonía produciu por a vocal final atona -u (< -ŌSU), de manera que o resultau d'a vocal tonica procedent de "ō" que habría d'haber estau /o/, se zarró un grado dando /u/.
Montcarles
Montcarles (en occitán Montcarles, en monegasco Monte-Carlu, en francés Montecarlo), tamién conoixito d'antis mas como Li Espelugas (en occitán, en monegasco Ë Speřüghe, en francés Les Spélugues), ye un barrio de Mónegue. A sobén gosa creyer-se que ye a capital d'o estato, encara que formalment no en tien denguna (Mónegue ye una ciudat estato).
Montcarles ye conoixita por os suyos casinos, por o chuego. por o glamour y por a presencia de chent famosa. A població permanent ye de 3.034 habitants. L'antiga municipalidat de Montcarles encluye, no nomás a zona a on se troba o casino, sino tamién os barrios de Sant Miquel, Saint Roman/Tenao, y a comunitat costera de Larvotto. Monte-Carlu ha estato visitato por as reyalezas asinas como estrelas d'o cine a o largo d'as decadas.
Esporte
Montcarles ye a seu d'o Gran Premio de Mónegue de Formula 1 que se face en o Circuito de Mónegue; tamién ye a seu d'o campionato mundial de boxeyo, d'os Masters de Montcarles, pasarelas de moda y atros espectaclos.
Cantón de Banyeras de Luixón
O cantón de Banyeras de Luixón (en occitán canton de Banhèras de Luishon, en francés canton de Bagnères-de-Luchon) ye una división administrativa francesa situata en o departamento de l'Alta Garona, en a rechión d'Occitania.
Estriégana
Estriégana ye un municipio d'a provincia de Guadalachara, en a comunidat autonoma de Castiella-La Mancha, Espanya. A suya población ye de 24 habitants (2007), en una superficie de 16,26 km² y una densidat de población de 1,47 hab/km².
Val de Belagua
A val de Belagua ye una val secundaria d'a val de Roncal, chusto on acaba a Sierra de Belagua, en a muga entre Sola y Biarn.
Refuchio
Dende fa anyos bi ha un refuchio dito Angel Oloron, ye un buen puesto pa encomenzar a fer esquí alpín y de esquí de travesía. Ye a 1.428 metros d'altaria.
Larra-Belagua
250px|left|thumb|Anvista d'a val de Belagua. En Larra bi ha un modelato mixto karstico y glacial.
Montanyas d'a redolata
Entre atras tenemos o Kartxela, y a punta Maz. Belagua tamién ye a puerta d'entrata pa Belabartze, a camín d'a Val d'Ansó, Meseta d'os Tres Reis u o mont Petrechema.
Arqueolochía
N'esta zona bi ha abundants restos prehistoricos, que testimonian que os ser humans bi han vivito dende fa mils d'anyos. En a partita ueste d'a val bi ha un dolmen muito vistoso a man d'una ermita, que debió fer-se servir pa cristianizar o puesto sagrato pagán.
Fidela Bernat
Fidela Bernat (24 d'abril de 1898, Uztárroz, Navarra - 23 de febrero de 1991, Iruñea-Pamplona) estió a zaguera persona capable de parlar o dialecto roncalés como idioma materno. Con a suya muerte, con a edat de 93 anyos, desapareixió dito dialecto d'o basco. En a fonoteca de Navarra existen a-saber-las gravacions d'entrevistas feitas a ista muller.
Bañuelos de Bureba
Bañuelos de Bureba ye un municipio d'a comnidat autonoma castellanoleyonesa d'a provincia de Burgos, situau en a comarca de La Bureba y partiu chudicial de Briviesca.
A suya población ye de 34 habitants (2007) en una superficie de 15,44 km², con una densidat de población de 2,20 hab/km².
Cheografía
A localidat de Bañuelos de Bureba ye situada a 799 metros d'altaria sobre lo livel d'a mar, a una distancia de 46 km d'a ciudat de Burgos, a capital d'a suya provincia.
Dornier Do 217
Dornier Do 217 ye un bombardero desembolicau por Dornier Flugzeugwerke. O suyo primer vuelo estió en 1938. Tien dos motors Daimler-Benz DB 603A, una velocidat maxima de 560 km/h y capacidat d'aventar dica 4000 kg de bombas. S'han construyíu 1925 unidaz.
O Dornier Do 217 teneba una capacidat de carga de bombas muito mayor y teneba un alcanz muito mayor que o Do 17. En variants posteriors, s' experimentó con as capacidatz de bombardeyo en picau y ataque maritimo utilizando bombas eslizants, aconseguindo un exito considerable. As primeras variants de Do 217 yeran mas poderosas que os suyos contemporanios Heinkel He 111 y Junkers Ju 88, y teneban una mayor velocidat, alcanz y carga de bombas. A causa d'isto, se le clamó bombardero pesau en cuenta de bombardero meyo. O Do 217 sirvió en toz os frents en toz os rols. En o frent oriental y o frent occidental operaba como bombardero estratechico, bombardero torpedero y avión de reconoixencia. Tamién realizó operacions tacticas, ya sía asalto terrestre directo u ataques anti-buque mientres a Batalla de l'Atlantico y a Batalla de Normandía. O Do 217 tamién se convirtió en un caza nocturno y veyió una acción considerable en a campanya d' Esfensa d'o Reich dica o final d' a guerra.
L'avión tamién sirvió en unidaz anti-buque en a mar Mediterrania, atacando convois aliatos y unidaz navals mientres a Batalla d'a Mediterrania. En 1943, o Do 217 estió o primer avión en desplegar una munición guiada con precisión en combate, quan as bombas radioguiadas Fritz X fundioron l' acorazado italiano Roma en a Mediterrania. Dimpués d'o final d' a guerra, a lo menos un Dornier Do 217 continó en o servicio operativo militar con a Fuerza Aeria Suiza dica 1946.
Qualiano
Cheografía
A localidat de Qualiano se troba situata a 101 metros d'altaria sobre o livel d'a mar.
D'o suyo termin municipal fan parte os lugars de Glicine-Teorema, Oleandro, Ripuaria y Varcaturo; muga con as comunas de Calvizzano, Giugliano in Campania y Villaricca.
Oz de Balbastro
Oz de Balbastro (Hoz de Barbastro en castellano) ye un lugar aragonés en o municipio d'Oz y Costeán, situato en a comarca d'o Semontano de Balbastro y provincia de Uesca.
A suya población ye de 105 habitants(2008).
Terminación -òs (toponimia)
A terminación -òs ye común en a toponimia gascona y puet tener un orichen prerromán común con o basco oz u otze. Gerard Rohfls diz que ye d'orichen aquitano.
A mayor densidat de toponimos rematatos en -òs ye a plana de Biarn a lo sud de l'Adour y l'arredol de Pau (Anòs, Ardòs, Visanòs, Bruscòs, Carròs, Caubiòs, Gelòs, Guindalòs, Lagòs, Mansòs, Siròs, Usòs, Valiròs, Ylòs), entre Orthez y Bayona, y en o districto d'Argelès. A lo norte de l'Adour a densidat decreixe y a lo norte de Lo Mont, poco poblata, ya no b'n ha.
En o litoral d'as Landas bi'n ha beluns en Gironda: Biscarrosse, Garrosse, Mezòs, Pissòs, Souprosse, Ygòs. A l'ueste y sudeste de Bordeus a cantidat de nombres en -òs encara ye considerable, con caramuello en Bazadais, antiga tierra d'os vasatae. Enta o norte a Garona ye una miga prou significativa, y no bi ha que cinco toponimos en -òs més enta allá: Carcòs, Carròs, Libòs, Mouliòs, Picòs. Enta l'este, més enta allá d'a Gelisa, os nombres en òs desaparixen, mancando en l'ampla zona entre Aush e Tolosa.
En os Pireneus, a l'este d'a Garona, os nombres en -òs son escasos, bi'n ha dos en l'Alta Garona: Arguenòs y Génòs, y atros dos en Ariecha: Alòs y Miglòs.
Equival en orichen a la terminación aragonesa -ués como amuestran bells toponimos occitans con a mesma radiz: Angós (Angüés), Bernòs (Bernués), Binòs (Binué), Biscarrosse (Biscarrués), Garròs, (Garrués) Urdòs (Urdués) y Virós (Birués).
Un argumento pa atribuir un orichen aquitano ye que se troba en as inscripcions aquitanas: Andossus, Apinossus, Billicatidossus, Ilunnossus que son derivatos de Andus, Apinus, Billicatus y Illunnus, dos d'os quals tamién se troban en ixas inscripcions (Apinus y Billicatus).
Se puet dicir que en as zonas on as terminacions -anum y -acum son menos freqüents os nombres en -òs prevaleixen, reemplazando a las terminacions galorromanas u latinas de tot a l'ueste de Tarba, en as vals de Gave de Pau y Gave d'Olorón, y tamién en a parte occidental d'a Gironda. Bi ha zonas de mezcla de -òs con as terminacions latinas y galorromanas: o Bazadais, a lo norte de Pau y gran parte d'o departamento d'Altos Pireneus.
Establés
Establés ye un municipio d'a provincia de Guadalachara, comarca de Sinyoría de Molina-Alto Tajo y partiu chudicial de Molina d'Aragón, en a comunidat autonoma de Castiella-La Mancha, Espanya.
Cheografía
Establés ye situau a 1.235 metros d'altaria sobre o livel d'a mar.
D'o suyo termin municipal fa parte o lugar d'Anchuela del Campo.
Toponimia
Mariano Marco Yagüe, l'autor d'o estudio d'o lexico d'a Sinyoría de Molina atribuye l'orichen d'o toponimo Anchuela a l'aragonés ánchel.
Günzburg
Günzburg (suabio Genzburg) ye una gran ciudat de districto de Bavera, Alemanya. Ye a capital d'o districto de Günzburg.
Dornier Do 17
Dornier Do 17 ye un bombardero desembolicau por Dornier Flugzeugwerke. O suyo primer vuelo estió en 1934. Tien dos motors Bramo 323P, una velocidat maxima de 410 km/h y capacidat d'aventar dica 1000 kg de bombas. S'han construyíu 2139 unidaz.
O Dornier Do 17, a vegadas denominau Fliegender Bleistift ("lapicero volador"), estió produciu por a companyía de Claudius Dornier, Dornier Flugzeugwerke. L'avión estió disenyau como un Schnellbomber ("bombardero rapedo"), un bombardero liuchero que, en teoría, serba tan rapedo que podría superar a los avions de combate defensors.
Günzburg
Alcaldes
Lista d'alcaldes democraticos dende 1945:
Dornier Do 17
Disenyau en primerías d'o decenio de 1930, estió uno d' os tres tipos prencipals de bombarders d' a Luftwaffe emplegaus en as primeras tres anyadas d' a guerra. O Do 17 fazió a suya debut en combate en 1937 mientres a Guerra Civil Espanyola, operando en a Lechión Cóndor en diversos rols. De conchunta con o Heinkel He 111, estió o prencipal tipo de bombardero d'o brazo aerio alemán en 1939-1940. O Dornier s'usó a lo largo d'a guerra temprana y veyió acción en numeros significativos en cada teyatro de campanya important como un avión de primera linia dica cabos de 1941, quan a suya efectividat y emplego se reducioron a causa que a suya carga de bombas y o suyo alcanz yeran limitados.
A producción d'o Dornier remató a meyaus de 1940, a favor d'o Junkers Ju 88 que yera mas nuevo y mas poderoso. O succesor d'o Do 17 estió o Dornier Do 217, muito mas poderoso, que prencipió a amaneixer con fuerza en 1942. Con tot y con ixo, o Do-17 continó fendo servicios continos en a Luftwaffe en diversos rols dica o final d' a guerra, como remolcador de planeadors, avión d' investigación y entrenamiento. Se ninvió un numero considerable d'eixemplars supervivients a atras nacions de l'Eixe, asinas como a países como Finlandia y Espanya. Pocos Dornier Do 17 sobrevivioron a la guerra y o zaguer estió repuyau en Finlandia en 1952.
Instituto Neozelandés d'Artes y Oficios Maorís
O Instituto Neozelandés d'Artes y Oficios Maorís (oficialment en anglés New Zealand Māori Arts and Crafts Institute) abreviau como NZMACI ye una institución ubierta en 1967 en Rotorua, Nueva Zelanda ta mirar d'impedir a perduga d'as artes tradicionals maorís. En 1926 Sir Āpirana Ngata establió en Rotorua una primera Escuela d'Artes y Oficios Maorís y anyos dimpués una nueva escuela continó en o mesmo puesto con a mesma faina de conservación d'a cultura artistica maorí. A localización d'a escuela en Whakarewarewa permite facilment l'acceso a la lucrativa industria turistica, que contina estando una substancial fuent d'ingresos.
Historia
A escuela fue establida en 1926 por Āpirana Ngata, por ixas envueltas miembro d'o parlamento representando a os maorís orientals, que incluyiban a zona de Rotorua. A escuela s'enfocó en a conservación y amostranza d'as artes y culturas maorís tradicionals. Yera situada amán d'o campo de guéisers de Whakarewarewa chunto a la ciudat de Rotorua, un puesto d'importancia turistica.
A Lei d'o Instituto d'Artes y Oficios Maorís de Rotorua de 1963 establió a escuela como entidat legal y fue refirmada por a Enmienda de Lei d'o Instituto d'Artes y Oficios Maorís de Nueva Zelanda de 1967 que fació que pasase d'estar una institución local a nacional, quitando as referencias a Rotorua. Dimpués cambeó a escritura d'a palabra Maori por Māori en o nombre oficial ta adaptar-la a la fonetica d'o idioma maorí.
O Instituto fue renombrau como Te Puia en 2005 y contina estando una important atracción turistica en Rotorua.
Muela de Mont Albán
En a suya cima bi ha un vértiz cheodesico.
Montlesun
A suya población ye de 189 habitants (1999) en una superficie de 17,35 km², con una densidat de población de 10,89 hab/km².
San Millán de la Cogolla
San Millán de la Cogolla ye un municipio d'a comunidat autonoma uniprovincial d'a Riocha situau en a comarca d'Anguiano.
A suya población ye de 306 habitants (2008) en una superficie de 31,19 km², con una densidat de población de 9,81 hab/km².
Cheografía
San Millán de la Cogolla ye situau a 728 metros d'altaria sobre lo livel d'a mar, a una distancia de 19 km de Nachera y 39 km de Logronyo, a capital d'a Riocha. Ye a lo canto d'o río Cárdenas.
Toponimia
San Millán ye a evolución d'o latín Emilianu-m d'alcuerdo con a fonetica nabarro-aragonesa quan o latín evolucionó ta o riochán, d'igual traza que filiu-m, muliere y meliore daron fillo, muller y millor.
O monesterio de chuso hue se prenuncia de yuso d'alcuerdo con a fonetica d'o castellano burgalés. Chuso hue encara se diz en aragonés ribagorzano, pero con apocope di chos. Representa un fosil linguistico, porque hue en castellano se diría de abajo.
Monasterio de Suso tamién representa un fosil linguistico, porque hue d'alto en castellano se diz de arriba.
Verbos acabaus en -oir en francés
Los verbos acabaus en -oir provienen de verbos de la segunda conchugación latina en -ĒRE d'acuerdo con la mesma lei fonetica que ha dau palabras como toile y voile a partir de TĒLA y VĒLU. Son los cognatos d'una part important verbos aragoneses de la segunda conchugación, acabaus en -er.
Adintro de la conchugación verbal en francés ye un grupo poco numeroso y bi ha uns quantos modelos irregulars prou peculiars:
Fontanar
Fontanar ye un municipio d'a provincia de Guadalachara, en a comunidat autonoma de Castiella-La Mancha, Espanya. A suya población ye de 1444 habitants (2006), en una superficie de 15,36 km² y una densidat de población de 94,01 hab/km².
Thomás Périz de Foces
Thomás Périz de Foces (Thomas Periz en a ortografía original) estió un trovador aragonés d'a nobleza caballeresca, que deixó dos poemas en luenga occitana. A suya luenga materna yera, evidentment, l'aragonés. O suyo occitán yera a koiné literaria d'a era clasica d'os trovadors (1160-1220) y a lo que pareix, a luenga yera aprendida: en cheneral, a suya luenga ye perfecta gramaticalment y ritmica, antiparte de bellas pocas errors de declinación debius a lo suyo aragonés materno.
Thomás ye mencionau entre os barons d'Aragón en un sirventés de Joan de Castellnou, que ye prou ta amostrar que yera considerau un eixmplo d'a practia de l'amor cortés entre os anyos 1339 y 1343. En 1339 estió consellero de Pedro IV de Aragón, qui lo nombró administrador d'a Val d'Arán y castellán de Castell-lleons. A traviés de su chirmán, Artal de Foces II, casau con Esclaramonda, filla de Chaime III de Mallorca, Thomás yera emparentau por casamiento con a casa d'Aragón. A segunda muller de su chermano (1371) Sibila de Fortiá, en enviudar, estió amant y dimpués muller (1377) de Pero IV.
Thomás miró d'emplegar a suya influencia en a cort pa beneficiar a os suyos parients quan a primers de 1342 composó o poema, Trop me desplay can vey falir, pedindo clemencia a o Rei enta Chaime III, a qui heba deposau. Admete l'argüello y a infidelidat de Chaime, qui heba refusau de churar leyaltat a o Rei, pero li insta a no perder-lo tot por un momento de locura. A la fin, menta a magnanimidat d'os linaches paternos y maternos de Pietro, que facioron ganar a embotada de «lo Benigno» a su pai Alifonso IV, en una demanda directa a lo rei pa que perdona-se a vida a lo suyo vasallo. A la fin, Chaime III morió en a Batalla de Lluchmayor en 1349.
O segundo poema conoixiu de Thomás, Si col vassayl can servex longamen, ye una canción adedicada a una Na Resplendens (Dama Resplandecient) mencionada en a segunda tornada d'o suyo poema anterior. Iste senhal (nombre en codigo) se refiere a una dama desconoixida d'alta cadiera. O tema principal d'o poema ye a necesidat d'o poeta de «vivir o día» (carpe diem):
Cirueña
Cirueña ye un municipio d'a comunidat autonoma uniprovincial d'a Riocha, en a comarca de Santo Domingo de la Calzada.
A suya población ye de 123 habitants (2006) en una superficie de 12,15 km², con una densidat de 10,12 hab/km².
Cheografía
O lugar de Cirueña ye situau a 715 metros d'altaria sobre lo livel d'a mar, a una distancia de 44 km d'a ciudat de Logronyo, a capital d'as suyas provincia y comunidat autonoma.
Cantón de Barbasan
O cantón de Barbasan (en occitán canton de Barbasan, en francés canton de Barbazan) yera una división administrativa francesa situata en o departamento de l'Alta Garona, en a rechión d'Occitania.
Sufixo -au
Bi ha palabras sufixadas con -au, -ada que se combinan con lo sufixo sufixo -izo y en resulta una terminación -adizo, -adiza con valua iterativa.
Nombre de l'acción y resultau que deriva d'un verbo
Lo nombre de l'acción y lo suyo resultau ye de chenero feminín muitas vegadas:
En masculín tenemos:
Fenomenos atmosfericos, meteorolochicos, cheolochicos y biolochicos
Los fenomenos y procesos naturals tienen una acción y un resultau que se pueden expresar con este sufixo. Bi ha casos de derivación a partir de substantivos y a partir de verbos.
Derivaus de substantivos:
Este mesmo matiz lo da lo sufixo -iu a los derivaus de verbos que no son de la primera conchugación: creixida, entorcida, funyida, plevida, sulsida, escureixiu'', ecetra.
Colors
Las colors con nombre derivau con lo sufixo -au ya las trobamos en la baixa Edat Meya:
Dimensión espacio-temporal
Perteneixe a esta categoría chornada, pero ye un occitanismo: DIURNATA > jornada.
Locativo
Dende la suya valua locativa puede creyar toponimo. Este matiz locativo ye continuidat con lo matiz colectivo. Lo matiz locativo ya existiva en latín, formando-se a partir de FOSSA lo derivau FOSSĀTUM, de que derivan los toponimos aragoneses Fosato y Fosau.
Combinacions con atros sufixos
Lo sufixo -au, -ada puede combinar-se con atros sufixos y esdevenir un infixo -ad-. En aragonés central este infixo ye -at-, que tamién puede provenir de lo diminutivo -et.
-adizo
La terminación -adizo tiene dos variants. La variant conservadera -atizo ye propia de l'aragonés central, que tiene participios en -ato, -ito. La variant -aízo ye común con lo rechistro vulgar de lo castellano pero se puede sentir en palabras exclusivament aragonesas. La forma masculina significa "pareixiu a", pero la forma feminina da unatro significau y puede fer-se servir en la nominalización y creyar substantivos abstractos de caracter iterativo:
Adchectivos formaus a partir de participios
Pueden estar substantivaus:
Substantivos incontables en plural
A vegadas los adchectivos substantivaus formaus son substantivos incontables en pluralia tantum:
Comparanza con atras luengas romances
Las atras luengas romances presentan formas pareixidas, sobre tot en las formas femininas.