cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Malayos
Historia
Os europeus aplicoron o termin de "poblacions malayas" por extensión a lo conchunto de poblacions d'as islas d'o sudeste asiatico porque os marins y comerciants malayos y a suya luenga teneban muita presencia en ixas islas ixemenatos primero dende o emporio comercial de Srivichaya y dimpués dende Malaca.
Zhu Xi
Zhu Xi u Chu Hsi (朱熹, Pinyin: Zhū Xī), naixito de Yuxi (Fujian, China) o 18 d'octubre de 1130 y muerto en China o 23 d'abril de 1200 estió un filosofo y politico chinés mientres a dinastía Song, que esdevenió dimpués d'a suya muerte uno d'os mas importants filosofos d'o Neoconfucianismo chinés, encara que en vida os suyos escritos fuoron consideratos como no ortodoxos por os puristas.
Malayos
Historia
Huei manimenos actualment lo termin malayo tiende a restrinchir-se a los habitants d'a Confederación de Malaisia.
Luenga
A luenga d'a zona de Malayu, ixemenata por os marins de Srivichaya y dimpués Malaca esdevinió una luenga de relacions interetnicas. Actualment recibe as denominacions de Bahasa Indonesia y Bahasa Malaysia.
Sierra de Vall de Batea
La sierra de la Vall de Batea (en catalán Serra de la Vall de Batea) ye un conchunto de cabezos d'edat chattiana de l'interfluvio entre la vall de Batea u vall Major y lo barranco de Vallivés, beluns de los zaguers afluents de lo Matarranya por la suya marguin dreita. Se troba entre los municipios de Nonasp (Baixo Aragón-Casp, Zaragoza) y La Pobla de Massaluca (Tierra Alta, Tarragona). La suya principal altaria ye de 335 m.
Cheolochía
Bi ha dos livels d'edat chattiana los dos: la Unidat Fayón-Fraga y la Unidat Mequinenza-Vallobar. La Unidat Fayón-Fraga presenta archilitas royas, piedras d'arena y calsineras. La unidat Mequinenza Vallobar presenta calsineras y piedras d'arena calsinosas.
Cruz de Sant Chorche
thumb|250px|A cruz de Sant Chorche ye o principal elemento d'as tres banderas provincials d'Aragón.
A cruz de Sant Chorche ye una cruz roya sobre fundo blanco. Dende que o rei Pero IV o Ceremonioso prenió o simbolo d'o Santo Patrón d'Aragón como sinyal en as suyas batallas contra Pero I de Castiella (1356-1359), a bandera con a cruz roya de Sant Chorche se convirtió en simbolo de distinción d'os exercitos aragoneses en o campo de batalla.
Asinas hue encara puede veyer-se o sinyal d'o santo en as banderas oficials d'as tres provincias aragonesas y en o tercer cuartel d'o escudo d'Aragón, con os cuatre tozuelos de moros, remerando a batalla d'Alcoraz.
Tamién ye a bandera nacional de Cheorchia y d'Anglaterra y apareixe entre atros muitos en os escudos d'as ciudaz de Londres, Milán, Chenova, Friburgo, Mony Reyal y Barcelona.
Sulzermoos
Sulzemoos ye un municipio de Bavera, Alemanya. Se troba en o districto de Dachau.
Budia
Budia ye un municipio d'a provincia de Guadalachara, en a comunidat autonoma de Castiella-La Mancha, Espanya. A suya población ye de 227 habitants (2007), en una superficie de 66,10 km² y una densidat de población de 3,43 hab/km².
Poilausic
Poilausic (Poilausic en occitán, Puylausic en francés y oficialment) ye una comuna occitana en o departamento francés de Gers, rechión d'Occitania, districto d'Aush y cantón d'a Val de Sava.
A suya población ye de 158 habitants (1999) en una superficie de 9,84 km², con una densidat de población de 16,06 hab/km².
Samuele Longo
Samuele Longo, naixito de Valdobbiadene (Provincia de Treviso, Veneto) o 12 de chinero de 1992, ye un futbolista italiano, activo profesionalment dende l'anyo 2011 dica l'actualidat y formato en o FC Treviso d'a suya rechión natal. Ha chugato profesionalment en primeras en o Football Club Internazionale Milano y en 2012 cediu en o RCD Espanyol. Chuga en posición de debantero. Ha chugato tamién en categorías inferiors d'a selección de fútbol d'Italia.
Turinchia
Turinchia (en alemán Freistaat Thüringen o Thüringen) ye un estato libre entre os 16 estatos federatos d'Alemanya, trescruzato por a selva de Turinchia y situato en o centro cheografico d'o país.
A suya población ye de 2.157.000 habitants (2014) en una superficie de 16.172m50 km², con una densidat de población de 133 hab/km². Bellas ciudaz importants d'iste estato son Weimar, Erfurt, Eisenach y Jena.
Cheografía
L'estato federato de Turinchia se troba enmeyo d'o territorio alemán, y poseye como vecins os estatos federatos d'Hesse (270 km), Bavera (381 km), Saxonia (265 km), Saxonia-Anhalt (296 km) y Baixa Saxonia (112 km). Turinchia perteneixe, de conchunta con Saxonia-Anhalt y Saxonia, a la denominada zona central d'Alemanya (Mitteldeutschland). A causa d'a suya gran cantidat de zonas boscosas se gosa denominar tamién a lo territorio de Turinchia como o «Corazón verde d'Alemanya» (Grüne Herz Deutschlands).
Os ríos mas importants de Turinchia son o Saale, o Ilm, o Werra, o Unstrut, asinas como o Weiße Elster. O mont mas alto dentro d'o estato ye lo Großer Beerberg, con una altaria de 982,9 m.
Clima
Turinchia se troba en a zona de clima moderau d'Europa Central con aires predominants d'o ueste. Dau que ya existen qualques cadenas montanyosas baixas protectoras entre as mars occidentals y Turinchia, o clima asti ye mas continental que en o ueste y norte d'Alemanya. Isto ye particularment evident en hibiernos mas fríos y veranos mas ixutos que en atras partes d'Alemanya.
Existen grans diferencias climaticas dentro de Turinchia. A cuenca de Turinchia en o centro d'o país se veye particularment afavorida. Ye rodiau de montanyas, por o que a menor cantidat de precipitación en Alemanya caye astí. Straussfurt tien o récord con 242 mm de precipitación anyal en 1911. A precipitación meya anyal en a cuenca de Turinchia ye de 400 a 500 mm con una temperatura meya anyal de 8,5 °C. As zonas montanyosas d'o país son climaticament sobre o promeyo alemán. En Gera, por eixemplo, cayen 624 mm de precipitación a una temperatura de 7,8 °C. As zonas montanyosas de Turinchia tienen un clima desfavorable. Asinas en Schmücke se mide un promeyo de 1289 mm de precipitación anyal a una temperatura de 4.4 graus Celsius. Astí a temperatura de chinero ye de -4 °C y a temperatura de chulio ye de 12,8 °C. En Artern, en l'extremo norte d'a cuenca de Turinchia, as valors pa istos meses son −0,7 °C y 17,6 °C.
Organización politico-administrativa
As diez ciudaz mas importants son:
Luengas
En iste estato, amás de l'alemán estandar, se charran o turinchián y l'alto saxón.
Gastronomía
A cocina de Turinchia ye una rica y pro pesada que ye dominada por virollas con muita carne. As virollas mas conoixius son as mondonguillas de Turinchia feitas con trunfas (Thüringer Klöße), que se consideran o plato nacional, y o Rostbratwurst de Turinchia. As especialidatz d'embutius y cazata tamién chugan un paper important. Turinchia ye a sue de quantas biereras, como que por eixemplo as de Gotha, Altenburg, Apolda y Bad Köstritz.
Bonahont
Bonahont (en francés Bonnefont) ye una comuna occitana en o departamento francés d'Altos Pireneus, districto de Tarba, cantón de los Costalats y rechión d'Occitania. A comuna yera parte de l'antiga provincia de Bigorra.
A suya población ye de 313 habitants (1999) en una superficie de 15,37 km², con una densidat de población de 20,36 hab/km².
Sierra dels Pesells
La sierra dels Pesells (en catalán Serra dels Pesells) ye un sierra d'orientación N-S que se troba en la comarca de la Tierra Alta, en los termins municipals de Bot, Horta de Sant Joan y Caseres. La suya principal altaria ye Pesells (578 m).
The Bridge on the River Kwai
The Bridge on the River Kwai (títol en anglés, en aragonés O puent en o río Kwai, enguerada en Aragón con o títol en castellano de El puente sobre el río Kwai, O puent sobre o río Kwai en aragonés) ye una cinta anglo-estausunidense de l'anyo 1957 de cine belico, basada en a novela Le pont de la rivière Kwaï de Pierre Boulle (1952), producida por Sam Spiegel ta la productora cinematografica Horizon Pictures. Dirichida por David Lean, en o suyo elenco incluye a destacaus actors como William Holden, Alec Guinness, Jack Hawkins, Sessue Hayakawa, James Donald, André Morell, Peter Williams, John Boxer, Percy Herbert, Harold Goodwin, u Henry Okawa y conta con una banda sonora orichinal de Malcolm Arnold y una dirección de fotografía de Jack Hildyard.
A cinta ye ambientata en unos feitos reals, a construcción por os chaponeses d'un ferrocarril en Birmania y Tailandia mientres a Segunda Guerra Mundial en 1942 y 1943 ta prebar d'invadir o Raj britanico, ye decir, l'actual India. Conta la historia d'un grupo de presoners mandaus por o coronel Nicholson que fa cara a lo comandant chaponés d'o campo, o coronel Saito, a la vegada que consigue fuyor d'o campo o comandant Shears, que posteriorment partecipa en una misión mandada por o comandant Warden ta destruyir o puent d'o ferrocarril. As suyas escenas se rodoron en o Reino Uniu y en Sri Lanka.
A cinta recibió 7 Premios Oscar (amás d'una nominación) en a suya 30ena edición, encluyendo-ie o Millor Guión Adaptau; cal fer constar que os guionistas prencipals, Carl Foreman y Michael Wilson, no amanexiban acreditaus en estar en a Lista negra de Hollywood (blacklisted en luengache d'ixas envueltas) que s'heba elaborau a iniciativa d'o senador Joseph McCarthy; en 1985 se lis reconoixió la suya autoría postumament con un premio especial de l'Academia d'as Artes y as Sciencias Cinematograficas de Hollywood. En ixa mesma edición tamién recibió l'Oscar a la Millor Cinta. En a 11ena edición d'os Premios BAFTA recibió cuatro premios, incluyius lo BAFTA a la Millor Cinta y lo BAFTA a la Millor Cinta Britanica; en a 15ena edición d'os Premios Globos d'Oro reciió tres premios (incluyiu lo Globo d'Oro a la Millor Cinta Dramatica) y una nominación; y en a 3a edición d'os Premios David de Donatello recibió lo David de Donatello a lo Millor Productor Forano, entre muitos atros premios.
As Tres Serols
O macizo d'as Tres Serols fa parte d'o Parque Nacional d'Ordesa y d'as Tres Serols, formato por 4 vals de extraordinaria polideza: Ordesa a lo sudueste, Anyisclo a lo sud, Escuaín a lo sudeste y Verde a l'este. Parti d'o macizo s'interna a lo norte en territorio francés, formando parti d'o Parc National des Pyrénées Occidentals (Parc national des Pyrénées), destacando a Val y Circo de Gavarnie (Gavarnie), atro polito circo glacial que en a suya cabecera tien o salto d'augua mas alto d'Europa, con mas de 400 metros de caíta vertical. left|thumb|200px|Mont Perdito ye o pico d'a ezquierda y o d'a dreita ye o [[Mallo de Marmorés (Anvista dende o norte)]] En a cara Norte d'o Mont Perdito, se i troba un d'os poquez glaciarss que siguen existindo en os Pireneus, anque en pando pero contino retacule. Se tracta d'una luenga con muita pendient, que tien un frent d'unos 750 metros y va dende os 2700 a los 3500 metros d'altaria.
Entre os montanyers, Mont Perdito goza d'una gran popularidat debito a que ye un tresmil pro fácil d'enrestir. A vía normal de puyata s'efectua dende o cubilar de Góriz (2100 m), a on ye habitual pernoitar, y a canal de "a escopidera", un d'os puntos negros d'o Pireneu a on s'ha amortato muita chent prebando de adubir a tuca.
Iste macizo ye incluso dentro d'a Reserva d'a Biosfera d'Ordesa-Comachibosa declarata por a UNESCO en 1997. right|thumb|200px|Mont Perdito y [[glaciar en a cara norte]]
Srivichaya
Srivichaya estió una important ciudat portuaria comercial que i habió en l'actual Palembang (Sumatra) con una important talasocracia.
Debió a suya importancia y poder a que os malayos ubrioron un itinerario comercial maritimo entre China y a India substituyindo a la rota terrestre de l'itsmo de Kra. Srivichaya estió un puerto freqüentato por navilios chavaneses, chinos, indios, arabes, persas, etcetra...
Lao Tse
Lao Tse (en chinés 老子, pinyin: Lǎozǐ), naixito arredol d'o 600 aC y muerto arredol d'o 470 aC, estió un filosofo y escritor chinés, a qui la tradición chinesa fa contemporanio de Confucio, encara que bels autors dicen que vivió en o sieglo IV aC u mesmo que no ye un personache reyal. Se diz que ye l'autor d'o Tao Te Ching y l'establidor d'o taoísmo.
Srivichaya
A organización politica imitaba modelos indios, con un Maja Rachá como sobirán. Srivichaya estió un centro budista.
Srivichaya tenió una politica expansiva. Prebaba de controlar os territorios d'arredol, (Sumatra, peninsula de Malaca, ueste de Chava), u a lo menos as zonas litorals. Dende o sieglo VII a ciudat de Malayu, tamién en Sumatra, dependeba de Srivichaya.
A dinastía tamil Chola atacó Srivichaya con a suya armata en 1025, encomenzando una lenta decadencia, y fue substituyida por o reino de Majapahit en o dominio d'o comercio maritimo. A fins d'o sieglo XIV a ciudat quasi fue destruita por os chavaneses de Majapahit, y bells supervivients se refuchioron en Malaca, alavez un lugar de pescataires. Un d'estos refuchiatos ye o principe Paramesvara, arribato en Malaca en 1402, que se convirtió a l'islam pa millorar as relacions con os sumatrans d'o norte y creyó o soldanato de Malaca. Malaca esdevenió un emporio comercial como enantes Srivichaya.
Franco oriental
O franco oriental (en franco oriental Ostfränkisch) ye un dialecto de l'alto franco que se charra en Bavera y atras arias d'Alemanya arredol de Nuremberg, Bamberg, Coburg, Würzburg, Hof, Bayreuth, Meiningen, Bad Mergentheim y Crailsheim. Os prencipals subdialectos son o Unterostfränkisch (u alto franco oriental charrau en a Baixa Franconia y sud de Turinchia), Oberostfränkisch (u baixo franco oriental charrau en l'Alta y Meya Franconia) y o Südostfränkisch (u franco oriental meridional charrau en partis d'a Meya Franciona y Hohenlohe).
Localizau en a zona de transición entre o franco renano a o norueste y l'austro-bavaro a o sud, o franco oriental tien elementos d'as luengas altochermanicas centrals y superiors. O mesmo pasa con o franco meridional en a vecina Baden-Wurttemberg. O franco oriental ye un d'os dialectos d'Alemanya con mayor numero de parlants.
A institución que s'encarga d'a investigación d'iste dialecto ye a "Mundartforschungsstelle der Bayerischen Akademie der Wissenschaften" en Fürth.
A extensión d'o franco oriental ye en discusión, ya que se solapa con as luengas vecinas como o bavaro u o sueu por o sud, o franco renano por l'ueste y l'alto saxón por o norte.
Arnulfo Arias
Arnulfo Arias puet estar:
Bujalaro
Toponimia
Tien una etimolochía pareixita a Burcharaloz, con a radiz arabe Burch ("torre"). O segundo elemento ye problematico.
Pronombres indefinius en aragonés
Os pronombres indefinius en aragonés se relacionan con adchectivos indefinius que substituyen substantivos que iban acompanyau d'estos adchectivos indefinius. A sobén van acompanyaus con a particla pronomino-adverbial en/ne.
Pronombre indefiniu atro, atra
Si no fa de pronombre y acompanya a un substantivo fa d'adchectivo indefiniu. Presenta variación en chenero y numero: atro, atra, atros, atras, que derivan d'o latín ALTERU a traviés d'as formas intermeyas altro, altra, altros, altras que encara se fa servir en belsetán y benasqués. En aragonés cheneral por un regular se fan servir as formas coincidents con o castellano otro, otra, otros, otras, que s'han orichinau por vocalización d'a l en u y reducción d'o diftongo decreixient -au-. As formas con a se conservan en aragonés d'a Val de Tella, chistabín y baixorribagorzán pero en retacule.
Se puet combinar con o indefiniu un:
Pronombre indefiniu belatro, belatra
Ye a combinación entre l'adchectivo indefiniu bell, bella y o pronombre indefiniu atro, atra:
Pronombre indefiniu belún, beluna
Os pronombres belún en masculín y beluna en femenín amaneixen substituindo sustantivos acompanyaus d'os adchectivos bell y bella, y por un regular irá acompanyau con a particla pronomino-advervial en/ne:
A suya representación grafica será chunta (belún(o)) y no deseparada (bell un(o)), d'acuerdo con o criterio que o primer formant no presenta una marca flexiva.
L'adchectivo bell, bella gosa fer-se servir en singular, d'astí que bel autor como Brian Mott diga que belún y beluna no tienen formas en plural. Manimenos atros autors como Chabier Lozano Sierra afirman que as formas plurals beluns y belunas existen pero son d'uso ocasional:
Pa referir-se a una persona indeterminada tamién se fa servir belún, y no irá acompanyau con a particla pronomino-adverbial en/ne:
En belsetán conserva la ele cheminada d'o latín: bel·laun y bel·launa. Tamién se documenta as formas belguno, belguna en l'aragonés tensín que feba servir Gil del Cacho (de Tramacastiella de Tena), y que talment sigan cruces con as formas castellanas alguno, alguna.
Dende zaguers d'o sieglo XX se va fendo servir cada vegada menos, y poquet a poquet lo va substituindo lo castellanismo alguno, alguna (y como persona indeterminada alguien). Ya ha desareixiu en qualques parlas altoaragonesas como l'aragonés d'o Viello Sobrarbe (por o menos dende o sieglo XIX). En benasqués se'n rechistra bel uso esporadico a un informant de mes de 84 anyadas, podendo dicir-se que ye conoixiu u emplegau dende l'aragonés d'a Val de Tena dica la Val de Chistau.
Pronombre indefiniu dengún denguna
Deriva d'o latín NEC UNU, y ye cognato d'o catalán ningú. En belsetán corresponde a un pronombre referiu a personas con significau negativo, de no presencia, tamién en benasqués, a on se presenta sin –n final digú/degú. Se puet combinar con l'adverbio de negación no:
Tiende a ser substituyiu por o castellanismo nadie. En as variants d'aragonés a on no existe o indefiniu garra ye o indefiniu dingún/dengún o que cumple a suya función.
Pronombre indefiniu guaire
Se fa servir en oracions negativas y interrogativas:
Pronombre indefiniu mica
A parola mica gosa presentar-se mes a sobén como adchectivo indefiniu u como adverbio de cantidat que no como pronombre indefiniu. Un uso como pronombre indefiniu ye:
Pronombre indefiniu otri
Representa a fosilización d'un dativo ALTERI en ciertas expresions. Presenta equivalents en catalán, occitán y idioma francés.
Pronombre indefiniu qualcún, qualcuna
Este pronombre indefiniu se relaciona con l'adchectivo indefiniu qualque:
O pronombre qualcún, qualcuna se fa servir en belsetán y chistabín. En belsetán no se fa servir guaire, fendo-se servir mes bel•laún, amés se troba as variants qualquecún y qualquecuna que coexisten con qualcún y qualcuna. Eixemplos d'uso:
Pronombre indefiniu cuantos, cuantas
Tien un significau pareixiu a qualcún u belún pero indica cierta imprecisión de numero. No admite a forma singular:
Pronombre indefiniu tot, toda/tota
Tot, toda/tota, toz, todas/totas ye a evolución d'o latín tōtus, tōta, tōtum. En aragonés cheneral son mes frequents as formas con fonetica coincident con a castellana to, toda, todos, todas, conservando-se as formas mes diferents en belsetán y benasqués.
En l'aragonés d'a Val de Tella se presenta como tot, toda, toz, todas, no pronunciando-se a -t final en a mes gran part d'os casos y tendendo a perder-se a forma toz debant d'a forma todos por castellanización. Tamién en chistabín se diz tot, toda, toz, todas, pronunciando-se en Chistén /toa/ y /toas/.
Banco Mundial
Istas dos institucions chunto con atras tres, a Corporación Financiera Internacional (CFI), l'Organismo Multilateral de Garantía de Inversions (OMGI) y o Centro Internacional de Resolución d'Esferencias Relativas a Inversions (International Centre for Settlement of Investment Disputes, CIREI) forman o Grupo d'o Banco Mundial. Iste grupo, con os suyos afiliatos, tienen a suya seu en Washington DC.
O Banco Mundial treballa con atra entidat deseparata, o Fundo Monetario Internacional (FMI), que da financiación t'aliucherar os problemas en a balanza de pagos d'a deuda. Os dos son conoixitos como "Institucions de Bretton Woods", ya que a conferencia internacional en a que se creyoron istas institucions se fació en ista ciudat, Bretton Woods, en o estato de Nueva Hampshire, en os Estaus Unius, de l'1 a o 22 de chulio, 1944.
250px|thumb|dreita|Jim Yong Kim, president d'o Banco Mundial.
criticas
As actuacion y a forma de treballo con muitos paises ye muito criticada, mas que mas por organizacions no gubernombrentals, d'esfensa d'os dreitos humans y muit especialment d'os indichenas de cuantos países.
Tamién bi ha chent que feba parti d'a creyación de programas y a estructura d'o Banco Mundial que critican o suyo funcionamiento como Joseph Stiglitz premio Nobel d'Economía y maximo responsable economico d'o Banco Mundial en o periodo 1997-2000, Henry Hazlitt y Ludwig Von Mises.
Una d'as criticas mas comun ye a suya forma en a que ye dirichito, o banco representa a 188 estatos pero a suya dirección ye en mans d'uns pocos economicament poderosos. Istos estatos tamién eslichen a suya presidencia y a dirección por o que os intereses d'ixos países son d'alto d'atros.
O Comité d'Asuntos Foranos d'o Senau d'Estaus Unius fizo un informe a on critica a o Banco Mundial y atras istitucions finacieras internacional por centrari-e a suya politica economica en fer prestamos en os puestos en cuentas de buscar un resultau de desembolique mientres un determiau tiempo, a mas a mas de fer mes esfuerzos contra a corrupción.
Tamién muitas criticas es fan en forma de protestas acompanyatas de manisfestacions entre as que cal destacar as Protestas d'Oslo de 2002, a Rebelión d'Octubre, a Contracumbre de Seattle u as protestas que facioron os Kayapó, uns indichenas d'a Amazonía que aconsiguieron que o Banco Mundial no faciera un prestamo ta a construcción d'una entibadera en o suyo territorio d'os vegatas.
Tamién ye muito criticata a tradición de que o suyo president siga estatounidense, ixo es feba en o prencipio por que yera o país que feba a parti mas gran d'aportación economica ta o suyo funcionamiento, pero zaguerament os demas países creyen que cada puesto en o Banco Mundial tién que estar ocupau por a persona mas cualificada ta ello.
Bibliografía
online.
Arnulfo Arias Madrid
Arnulfo Arias Madrid, naixito de Penonomé (Coclé, Panamá) o 15 d'agosto de 1901 y muerto en Miami (Florida, Estaus Unius) o 10 d'agosto de 1988, estió un medico y politico, qui ocupó a Presidencia d'o suyo país tres vegatas, amás d'atros cargos politicos. Derrocato mientres a suya primera presidencia en no plegar-se a las desichencias d'o Gubierno estausunidense, tornando a estar derrocato por nuevos golpes d'estato militars mientres as suyas segunda y tercera presidencias (en ista zaguera, dimpués de nomás que 11 días d'eixercicio d'o cargo).
Bugar
Bugar (en francés Bugard) ye una comuna occitana en o departamento francés d'Altos Pireneus, districto de Tarba, cantón de los Costalats y rechión d'Occitania. A comuna yera parte de l'antiga provincia de Bigorra.
A suya población ye de 99 habitants (1999) en una superficie de 5,32 km², con una densidat de población de 18,61 hab/km².
Gèdeu
Gèdeu (Jézeau en francés y oficialment) ye una comuna occitana en o departamento francés d'Altos Pireneus, districto de Banyeras de Bigorra, cantón de Nestés, Aura y Loron y rechión d'Occitania. A comuna yera parte de l'antiga provincia de Bigorra.
A suya población ye de 107 habitants (1999) en una superficie de 12,20 km², con una densidat de población de 8,77 hab/km².
Haría
Haría ye un municipio espanyol d'a comunidat autonoma de Canarias, provincia de Las Palmas, que se troba en a isla de Lanzarote. A suya población ye de 5.365 habitants (2021), en una superficie de 106,59 km² y una densidat de población de 45,58 hab/km².
Bustares
Bustares ye un municipio d'a provincia de Guadalachara, en a comunidat autonoma de Castiella-La Mancha, Espanya. A suya población ye de 92 habitants (2007), en una superficie de 30,47 km² y una densidat de población de 3,02 hab/km².
Andrés Palop
Andrés Palop Cervera (conoixito profesionalment en o mundo d'o fútbol como Andrés Palop), naixito de l'Alcúdia (Ribera Alta) o 22 d'octubre de 1975, ye un futbolista valenciano heu retirato, que estio activo profesionalment dende l'anyo 1995 dica l'anyo 2014. Mientres a suya carrera esportiva ha chugato en o Valencia CF Mestalla, o Villarreal CF, o Valencia CF y en o Sevilla FC, o suyo equipo dende l'anyo 2005. Chuga en posición de portero y ha estato tamién chugador d'a selección espanyola.
John Locke
John Locke, naixito de Wrington (Somerset, Reino d'Anglaterra) o 29 d'agosto de 1632 y muerto en Oates (Essex, Reino d'Anglaterra) o 28 d'octubre de 1704, estió un filosofo anglés vinculato a o Liberalismo muderno (ye considerato o suyo fundador).
Villahoz
Villahoz ye un municipio d'a comunidat autonoma castellanoleyonesa en a provincia de Burgos, situau en a comarca de l'Arlanza y partiu chudicial de Lerma.
John Locke
David Hume
Villahoz
A suya población ye de 368 habitants (2007) en una superficie de 50,53 km², con una densidat de población de 7,28 hab/km².
Hafez
Hafez u Hafez Shiraz y naixiu como Khwajeh Chams ad-Din Mohammad Hafez-e Chirazi (en persa خواجه شمس‌الدین محمد حافظ شیرازی,, naixito de Shiraz (Persia, hue en Irán) entre 1310 y 1337 y muerto tamién en Shiraz en 1390, estió un poeta y mistico persa, conoixito por os suyos gazals, evocadors d'a mistica d'o sufismo. Recibió o suyo nombre por estar un hafiz, ye decir, una persona que conoix de memoria l'Alcorán. No se conoix guaire d'a suya vida, y asinas bi'n ha cuantas leyendas.
Villahoz
Cheografía
A localidat de Villahoz se troba situada a 819 metros d'altaria sobre lo livel d'a mar, a una distancia de 37 km d'a ciudat de Burgos, a capital d'a suya provincia.
Hafez
Ye apedecau en Shiraz a suya ciudat de naixencia y a suya tumba recibe pelegrins de diferents orichens.
L'asteroide 12610 Hãfez, descubierto en l'anyo 1960, estió baltizau en honor suya.
250px|thumb|center|Tumba de Hafez en [[Shiraz, Irán.]]
Monarca
Un monarca ye un gubernador u chefe d'estau. A mayoría d'os monarcas heredan os suyos títols y son gubernants vitalicios. Historicament os monarcas han estau gubernants absolutos. A mayoría d'os monarcas actuals, sin dembargo, son figuras d'estau con poders limitatos. Os monarcas provienen d'un sistema complexo con normas y constumbres de succesión. Una nación gubernata per un monarca ye una monarquía.
A palabra "monarca" provién d'o griego monos archein que significa "un gubernant" y feba referencia a lo gubernant absoluto de l'Antiga Grecia. Con o tiempo la palabra ha preso atros significatos como agora autocrata u dictador, y hue en día se refiere a lo sistema tradicional de gubierno hereditario.
Judgment at Nuremberg
Judgment at Nuremberg (títol en anglés, en aragonés Chudicio en Nuremberg ye una cinta de l'anyo 1961 de cine historico de drama chudicial ambientau en o Chudicio de Nuremberg escaiciu en 1947 dimpués de rematar la Segunda Guerra Mundial contra los dirichents d'o Tercer Reich. La cinta, filmada en blanco y negro ta enfatizar la escureza d'o nazismo y d'os suyos crimens como l'Holocausto, ye dirichida por Stanley Kramer seguntes un guión adaptau por Abby Mann basau en l'episodio Judgment at Nuremberg d'a serie de televisión Playhouse 90 d'o mesmo Abby Mann; y la suya dirección de fotografía ye d'Ernest Laszlo, con una Banda Sonora Orichinal d'Ernest Gold. L'elenco d'a cinta incluye actors como Spencer Tracy, Burt Lancaster, Richard Widmark, Marlene Dietrich, Maximilian Schell, Judy Garland, Montgomery Clift, William Shatner, Edward Binns, Kenneth MacKenna u Werner Klemperer; y estió producida por o mesmo director, Stanley Kramer, ta Roxlom Films y Amber Entertainment, en recibindo cuantos premios cinematograficos.
Las Sampolas
Las Sampolas u la Sampola ye una montanya de 1.723 metros d'altaria de la sierra de Mayabona situada en lo termin municipal de Puertomingalbo (Teruel). En un cerro suyo a 1.705 m bi ha un vértiz cheodesico.
Antonio Plaza Boya
Antonio Plaza Boya ye un filologo y sacerdot aragonés, naixeu de Castilló de Sos en 1935, en la val de Benás. Ha escrito bels articllos de l'Alto Esera. Ye miembro numerario de l'Academia de l'Aragonés.
Las Sampolas
Toponimia
L'oronimo Sampola deriva de l'apelliu catalán Sampol (Sant Pol), documentau en Puertomingalbo ya en 1313 (Domingo Sanpol), miembro d'un linache de comerciants de trigo, ganau y lana. Este apellliu ye actualment común en Mallorca, a on que ha orichinau los toponimos Sant Pol de Mar y Son Sampola (Andratx).
En 1479 ya existiba l'oronimo en forma singular (Juan Domene de la Sampola), y entre los sieglos XVI y XIX coexistiban las formas singular y plural La Sampola / Las Sampolas, predominando dende lo sieglo XIX la forma plural con falsa segmentación Las Ampolas dende un rechistro escrito culto.
La cima y cadagún de los cerros tienen un nombre d'acuerdo con la finca a on que son (Las Sampolas de Chimo, Las Sampolas de Valero, Las Sampolas de Marcelino, Las Sampolas de Casimiro, Las Sampolas de Carlos, Las Sampolas de Silverio, Las Sampolas de Guillermo, ecetra). La mes alta ye Las Sampolas de Chimo con 1.723 m. Lo cerro mes baixo ye lo cabezo de las Sampolas de Guillermo (1.654 m). Lo cerro a 1.705 m fegura en los mapas topograficos nacionals como alto de las Ampolas dende l'anyo 2006 pero no ye un microtoponimo tradicional, como tampoco no en ye sierra de las Ampolas, que apareixe lo mapa topografico d'este mesmo anyo.
Ingenio
Ingenio ye un municipio espanyol d'a comunidat autonoma de Canarias, provincia de Las Palmas, que se troba en a isla de Gran Canaria. A suya población ye de 31.887 habitants (2021), en una superficie de 38,15 km² y una densidat de población de 800,24 hab/km².
Romà Castelltort
Romà Castelltort i Vila, naixito de Barcelona u Valls en 1906 y muerto en calendata y puesto desconoixitos, fue un atleta catalán especializau en a preba de marcha atletica que estió campión d'Espanya de 50 km marcha quatre vegadas, y tres vegadas segundo, subcampión dos vegadas en a preba de 10 km marcha y una vegada tercer amás de una vegata internacional con Espanya.
O suyo millor rival en a preba de 50 km marcha fue Guerau García, con qui luito mientres muitas anyatas ta aconseguir o títol de Campión d'Espanya, a Guerra Civil no deixó que tornaran a luitar dimpués d'o suyo termín. Yera chirmán con a tamién esportista Maria Mercè Castelltort i Vila y primo con Rosa Castelltort i Vila y Dolors Castelltort i Vila pioneras de l'atletismo femenín en Espanya.
Sofia Ivanko
Sofia Ivanko (Софія Іванько en ucrainés), naixita en 2005 u 2006 en Kiev, Oblast de Kiev, Ucraína. Ye una cantaire infantil ucrainesa que con 13 anyos, representará a lo suyo país en lo Festival d'Eurovisión Junior 2019.
Preselección de l'anyo 2018
En l'anyo 2018, participó en a selección nacional pa ir a Eurovision Junior 2018, con a canción "Чому?" (Chomu?, Pa qué? en aragonés) y remató en la setena posición.
Festival d'a Canción d'Eurovisión Junior 2019
En l'anyo 2019 escribió una canción clamada Коли здається (Koly zdaietsia, Quán pareixe en aragonés) pa participar en a edición d'este anyo.
Municipios de Navarra que mugan con Aragón
thumb|300px|En royo municipios de Navarra que mugan con Aragón, en color mas clara as [[Bardenas Reyals]] Bi ha un total de 19 municipios de Navarra mugants con Aragón, toz ells con municipios d'a provincia de Uesca y d'a provincia de Zaragoza situaus en as comarcas de Chacetania, Cinco Villas, Campo de Borcha y Tarazona y lo Moncayo. Amás a facería d'as Bardenas Reyals tamién muga con Aragón. O municipio de Petiella d'Aragón ye formau por dos enclaus que se troban rodiaus de tot por territorio aragonés.
En a siguient lista se troban os municipios de Navarra que mugan con Aragón con a suya comarca, merindat, superficie y os municipios aragoneses con que mugan.
Cofrentes
Cofrentes ye un municipio de la provincia de Valencia, situato en la comarca de Requena-Utiel, en la Valencia castellana. La suya población ye de 1050 habitants (2014), en una superficie de 103,2 km² con una densidat de población de 9,48 hab/km².
Toponimia
Lo toponimo Cofrentes provién de la radiz latina CONFLUENTIS, que indica que en este lugar ye lo forcallo de los ríos Cabriuel y Xúcar, considerando que lo primer desemboca en lo segundo.
Economía
As adtividaz economicas prencipals son l'agricultura, ganadería y a industría, con a Central nuclear de Cofrentes.
Palomita
Palomita ye un lugar despoblau aragonés de la provincia de Teruel, situau en lo municipio de Villar Luengo y comarca de lo Mayestrato.
Se troba chunto a lo río Palomita.
Lançon
Lançon puet estar:
Simon and Garfunkel
Simon and Garfunkel estió un duo musical orichinario d'a ciudat de Nueva York, Estaus Unius, formato por Paul Simon y Art Garfunkel. Ye un d'os grups de musica pop con más exitos de ventas de discos d'a historia d'a musica popular, y amás han conseguito o reconoiximiento d'os criticos.
O grupo, establito en 1957, remató as suyas actividaz como grupo en 1970, encara que Simon y Garfunkel continoron dimpués con a suya carrera musical independient.
Geu
Geu (Geu en francés y oficialment) ye una comuna occitana en o departamento francés d'Altos Pireneus, districto d'Argelèrs de Gasòst, cantón de Lorda-2 y rechión d'Occitania. A comuna yera parte de l'antiga provincia de Bigorra.
A suya población ye de 165 habitants (2007) en una superficie de 2,67 km², con una densidat de población de 54 hab/km².
Cheografía
A localidat de Geu se troba situata a una altaria meya de 400 metros sobre o livel d'a mar, con altarias minima de 386 y maxima de 779 metros.
Mugas
O termin municipal de Geu muga a o norte con Ger; a l'este con Berbérust-Lias; a o sud con Saint-Pastous; a o sudueste con Boô-Silhen; y a l'ueste con Agos-Vidalos.
Basket Zaragoza
Basket Zaragoza puet estar:
Cabanillas del Campo
Cabanillas del Campo ye un municipio d'a provincia de Guadalachara, en a comunidat autonoma de Castiella-La Mancha, Espanya. A suya población ye de 8258 habitants (2007), en una superficie de 34,70 km².
Vierkirchen
Vierkirchen (en bavaro Vierkira) ye un municipio de Bavera, Alemanya. Se troba en o districto de Dachau.
Toponimía
O nombre de Vierkirchen (en aragonés quatro ilesias) ye confuso ya que nomás en i hai una. A creyencia popular ha trobau la explicación que un puede veyer quatro torres d'ilesias dende bells puntos topograficos d'o municipio.
Manimenos os expiertos coinciden que Vierkirchen deriva d'antigas parolas como que Feohtkiricha, Feochtkyricha y Fichtkiriha, toz ellas con o significau d'ilesia (de fusta) d'abet. Asinas en iste caso particular a parola Vier procede de Fichte (en aragonés abet).
Lançon (Altos Pireneus)
A suya población ye de 30 habitants(1999) en una superficie de 2,80 km², con una densidat de población de 10,71 hab/km².
Vierkirchen
Alcaldes
Lista d'alcaldes democraticos dende 1945:
Linache d'os Mur
Mur ye l'apellido d'un linache d'infanzons aragoneses que, d'alcuerdo con bels autors, serían naturals d'A Fueva (Sobrarbe, provincia de Uesca), a on que les s'ha puesto documentar dende o sieglo XVI en a localidat d'Aluchán y dende o XIV en Muro de Roda. L'apellido se conoix posteriorment en localidaz dispersas tanto en a comarca de Sobrarbe como en belaltras d'Aragón, y etimolochicament s'ha quiesto relacionar con a población fortificada de Muro de Roda («Muro Mayor» u simplament «Muro» en cualques textos historicos), enguán despoblada.
Bels autors en citan camals que habrían puesto fundar casas nuevas en Biarche, Aflor, Peralta d'Alcofeya y A Luenga en o Semontano de Balbastro, Benás, Chía y Santa Llestra en Ribagorza, y en puntos tan luent d'a suya presumpta casa matriz de Sobrarbe como dica Chaca y Exeya d'os Caballers.
Manimenos, un proceso d'infanzonía sostenido en a val de Chistau (Sobrarbe, provincia de Uesca), en a localidat de Saraviello en 1652 da treslau que bels personaches naixidos en ixa val y que lievaban o mesmo apellido no teneban conoixencia de garra antipasau d'ellos que, en lievando-lo, no fese naixido si que en a dita val de Chistau, por el que d'estar ciertos os argumentos que i esgrimión os Mur chistavins (se conoix procesos d'infanzonía en éls que os interesaus gosaban mentir ta obtener o títol), a teoría d'as oríchens fovanas podría estar falsa u incompleta.
Isto fa pensar que as oríchens de l'apellido sigan anteriors a lo quiesto sieglo XVI cuan que se datan os primers Mur de A Fueva, y enlaza con una altra teoría que postula que l'apellido dimana d'un noble d'o sieglo XIII a qui lo rei Pero III, lo Gran, le habría atorgau o previlechio d'infanzonía. Ista posibilidat se troba documentada en un altro proceso d'infanzonía, en iste caso de 1327, mas de 40 anyos dimpués que morise lo dito rei, y el sinya una persona qui heba nombre Chuan de Mur, con residencia en Muro de Roda, por el que torna a cruzar-se con a val d'A Fueva.
Manimenos, por a disparidat de posibles oríchens, y por o numer de casas que ya se documentan con l'apellido en o sieglo XV (sieglo en o cual as fuents fiables en chenealochía son ya muit escasas), cal no descartar belaltras hipotesis, como as oríchens diverchents de l'apellido (en estando una palabra que gosa tener sentido en romance, podría haber apareixido en diferents puntos cheograficos, con radices toponimicas) u tamién que se remonten a bel momento de l'alta Edat Meya d'o cuál dificilment se'n podrá tener conoiximiento.
Sierra de Botja
La sierra de Botja (en catalán Serra de Botja) ye un sierra d'orientación E-W que se troba en la comarca de la Tierra Alta, en los termins municipals de Batea, Gandesa, Bot y Caseres. La suya principal altaria ye lo tozal de Mudèfer (528 m).
Hidrografía
La versant norte desaugua enta la val de Batea u vall Major, la versant sud lo fa enta lo río Algars u enta lo río de les Canaletes.
Cruz occitana
thumb|right|Cruz occitana thumb|right|Cruz occitana A cruz occitana, cruz de Folcalquer u cruz de Tolosa (en occitán crotz occitana, crotz de Forcauquier u crotz de Tolosa) ye hue o simbolo identitario d'os occitans y d'Occitania. A sobén puet entivocar-se popularment con una cruz catara anque no se sabe mui bien si existió una cruz catara.
Historia
L'orichen d'a cruz ye prou misterioso. Son muitas as hipotesis respectives a la suya posible plegada a Tolosa. Bels historiadors piensan que ye d'orichen bizantín y que puet estar que venise de Constantinoble por meyo d'as cruzatas mientres que atros opinan que ye d'orichen copto y que haberba estato importata de Provenza. De totas trazas a primera vegata que ye documentata a cruz d'os Condes de Tolosa ye en tiempos de Ramón V de Tolosa en l'anyo 1165 (descripción d'o siello d'o Condau).
A cruz s'estendilló mas allá d'o condau de Tolosa de manera gradual (estió lo simbolo d'os Estatos d'o Lenguadoc) y dende os anyos sisanta y setanta se convirtió en o simbolo d'o Lenguadoc. Mas tardi, a partir d'os anyos 80-90 s'ha espardito por tota la resta d'o territorio de luenga occitana (encluyitas as zonas perifericas exteriors a lo estato francés como a Val d'Arán u as Vals Occitanas d'o Piemont), identificando-se asinas de manera cheneral, en Occitania y tamién en l'exterior, a la identidat occitana.
Castiello d'Exarc de Moncayo
O castiello d'Exarc de Moncayo ye un castiello construyíu en o sieglo XIV que se troba en Exarc de Moncayo (Aranda, Aragón).
Villalmanzo
Villalmanzo ye un municipio d'a comunidat autonoma castellanoleyonesa en a provincia de Burgos, situau en a comarca de l'Arlanza.
A suya población ye de 897 habitants (2007) en una superficie de 23,91 km², con una densidat de población de 37,52 hab/km².
Cheografía
A localidat de Villalmanzo se troba situada a 858 metros d'altaria sobre lo livel d'a mar, a una distancia de 34,5 km d'a ciudat de Burgos, a capital d'a suya provincia.
D'o suyo termin municipal en fa parte o lugar de Tordable.
Ultras almugabars
250px|thumb|Os almugabars en o Fondo Norte de [[Estadio de la Romareda|la Romareda, Aragón-Chile, 28 d'aviento de 2006.]] Os almugabars son un grupo ultra d'ideolochía d'ezquierdas, aragonesista y antifaixista. Se creyó en l'anyo 2006 y refirman a la selección nacional de fútbol d'Aragón encara que dica hue nomás han puesto apareixer en o partiu de seleccions internacionals Aragón-Chile o 28 d'aviento de 2006.
Balay
Balay ye una interpresa aragonesa d'electrodomesticos establita en Zaragoza en 1947. Fue mercata por a multinacional alemana BSH en zaguerías d'a decada de 1980, y tanto as antigas fabricas como a marca Balay perteneixen actualment a BSH Electrodomésticos España.
Historia
190px|left|thumb|Fabrica de Balay en Zaragoza A interpresa Balay fue establita en 1947 en Zaragoza por Esteban Bayona, José María Lairla (que chuntando as suyas inicials forman o nombre d'a marca) y Alfredo Sartopina. Esteban Bayona estió president d'a companyía dica 1970.
Jack Carson
Jack Carson (nombre artistico de John Elmer Carson), naixito de Carman (Manitoba, Canadá) o 27 d'octubre de 1910 y muerto en Los Angeles (California, Estaus Unius) o 2 de chinero de 1963, estió un actor canadiense, activo en o cine estausunidense dende meyatos d'os anyos 1930.
Balay
Historia
En primeras s'adedicaba a la fabricación de reactancias ta iluminación y transformadors ta radios. En 1951 a interpresa se transformó en sociedat anonima y prencipió a fabricar aparatos electricos. A partir de 1956 Balay prencipia a fabricar electrodomesticos convirtiendo-se con o paso d'os anyos en un d'os prencipals fabricants nacionals y en una d'as marcas mas conoixitas d'Espanya. Balay prencipió fabricando cocinas y lavaderas de turbina. En 1966 prencipió a fabricar lavaderas automaticas y a partir de 1970 lavadors, estando una interpresa pionera en a fabricación d'istos dos productos en Espanya. Balay s'ha destacato historicament por mirar de desembolicar siempre tecnolochía propia. 250px|thumb|A fabrica de Montanyana Balay ha estato siempre ligata a la ciudat de Zaragoza, as sus fábricas se troban en o entorno rural d'a capital aragonesa. En 1968 s'inauguró a suya planta de Montanyana y en 1977 a fabrica d'a Cartuixa.
Jack Carson
D'entre a suya filmografía, se pueden citar as suyas interpretacions en bellas cintas como The Strawberry Blonde (1941, Raoul Walsh), Gentleman Jim (1942, Raoul Walsh), Mildred Pierce (1945, Michael Curtiz), Romance on the High Seas (1948, Michael Curtiz), My Dream Is Yours (1949, Michael Curtiz), It's a Great Feeling (1949, David Butler), Dangerous When Wet (1953, Charles Walters), A Star Is Born (1954, George Cukor), The Tarnished Angels (1958, Douglas Sirk), u Rally 'Round the Flag, Boys! (1958, Leo McCarey).
Balay
Historia
En primerías d'a decada de 1980 Balay yera una d'as interpresas líder d'o sector en Espanya y teneba mas de 2000 treballadors. Manimenos dende bels poquetz anyos antis teneba una grieu crisi, que estió común a quasi tot o sector espanyol de fabricants d'electrodomesticos de linia blanca; debito a la saturación d'o mercato nacional y a fin d'o proteccionismo. O sector veyió en Espanya, entre 1980 y 1987 una reducción d'o empleo dreito que cheneraba en quasi un 50%.
Balay dentró en perdidas en 1979 y un anyo dimpués fació una primera regulación d'empleo que afectó a una important parti d'a plantilla.
En 1980 dentró a fer parti d'o plan de reconversión industrial d'o sector. As administracions publicas inchectoron una important cantidat de diners ta reflotar a interpresa y se realizó un important reachuste laboral. Dimpués d'a formación de cuantos holdings con atras interpresas d'o sector, en zaguerías Balay s'unió con un grupo d'interpresas navarras (antigo Grupo Orbaiceta) ta formar o Grupo Safel-Balay.
En 1989 se produció a reprivatización d'o Grupo Safel-Balay. O gubierno optó por vender o grupo a la multinacional BSH debant de l'atro candidato, a francesa Thomson SA. BSH mercó o 50,3% de Balay-Safel. Asinas naixió BSH Electrodomésticos España. En 1998 Balay quedaría de tot integrata en a estructura de BSH en mercar ista o 100% d'o capital.
Adintro de BSH Electrodomésticos España as plantas de Montanyana y A Cartuixa ganoron prou importancia. Montanyana puet considerar-se o centro d'operacions d'a companyía en Espanya y estió a seu social d'a interpresa, dica que ista se tresladó enta a localidat navarra de Uhart por motivos fiscals.
Balay hue
BSH conservó Balay como marca rechional d'a companyía orientata a os mercatos espanyol y portugués. Asinas hue en día se continan comercializando en a Peninsula Iberica tot tipo d'electrodomesticos baixo ista marca, estando fabricatos beluns en as antigas factorías de Balay y a mayoría en atras plantas d'o Grupo BSH.
Balay como marca encara tieno una alta cuota de mercato espanyol, alto u baixo un 10% y competindo con Fagor como primera marca d'o sector d'electrodomesticos d'Espanya. BSH también conservó a marca Lynx, que yera a segunda marca de Balay, y contina comercializando electrodomesticos d'ista marca en o mercato espanyol. As oficinas comercials de Balay se troban en Montanyana (Zaragoza).
Las Fabricas
Las Fabricas (en castellano Las Fábricas) ye un lugar despoblau aragonés de la provincia de Teruel, situau en lo municipio de Villar Luengo y comarca de lo Mayestrato.
Historia
En iste mesmo puesto se devantó en lo sieglo XVII una fabrica de papel que aproveitaba la fuerza de las auguas de lo río Guadalop. En l'anyo 1789 estió quan s'instaló aquí la que sería la primera fabrica papelera d'Aragón. Se i feban papel contino, sobres, rayaus y papel moneda. Mientres 150 anyadas las fabricas aquí instaladas estioron lo motor economico de los tres lugars de la redolada: Montoro, Villar Luengo y Pitarc.
Se construyioron viviendas pa bells 200 treballadors y chefes de las fabricas y una canal de 5 m d'amplaria pa que l'augua podose empentar con prou fuerza las grans palas de la rueda que heba de mover las maquinas. En zaguerías de lo sieglo XIX s'establioron las fabricas d ' Arriba y Abajo, decindo-se l'antigua, la d ' Enmedio. Bi heba una capiella adedicada a Santa Lucía y la Virchen d'o Rosario, asinas como una escuela con capacidat pa bells 50 ninyos, fillos de los treballadors.
En esclatar la Guerra Civil Espanyola las instalacions industrials quedoron en zona republicana y la suya producción se destinó ixos anyos a suministros textils militars. Las fabricas aturoron la suya producción en 1958. Actualment la fabrica d ' Arriba ye una piscifactoría, la d ' Enmedio un hostal dito El Hostal de las Truchas y la fabrica d ' Abajo ye albandonada.
Kyrie Irving
Kyrie Andrew Irving (23 de marzo de 1992 en Melbourne, Australia) ye un chugador profesional estausunidense de baloncesto. Tien una altaria de 1,91 metros y ocupa a posición de base. En l'actualidat chuga en os Brooklyn Nets d'a NBA d'os Estaus Unius.
Academia de l'Aragonés
thumb|250px|right|Logo de l'Academia de l'Aragonés. L'Academia de l'Aragonés ye un organo creyato o 15 de chulio de 2006 por o II Congreso de l'Aragonés con l'obchectivo d'estar l'autoridat lingüistica de l'aragonés. Actualment no tiene reconoiximiento explicito por o Gubierno d'Aragón, y a suya forma churidica ye la d'una asociación cultural baixo lo nombre Estudio de Filología Aragonesa, pero se la conoixe de toz como Academia de l'Aragonés. Tiene a suya seu en Zaragoza.