cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Aragonés d'a valle de Tella
Conchugación incoativa en uns verbos acabatos en -ir y -eixer
Lo fenomeno d'a conchugación incoativa tal como se presenta en l'aragonés ye común en atras luengas circumpirenencas (occitán y catalán prencipalment) pero no apareixe en o castellano con a mesma forma lo menos. A presencia d'estas modas en l'aragonés s'ha documentato intensament en Bielsa en l'actualidat, y con menos fuerza (ixo ye, per castellanización) tamién en Chistau y Ribagorza. Jean-Joseph Saroïhandy documentó casos puntuals tamién en as valles de Vio y Broto, anque ya en ixes tiempos suyos i yeran fendo-se furament castellanizatas (se i yeran perdendo las formas con -ix-, las aragonesas, y fendo-se-ie mas a menut con -ez- que son las castellanas). Esto mos fa pensar que historicament esen puesto tener un aria d'estensión muto mas gran que no l'actual, estando probablement d'entre es rasgos constitutivos d'a luenga aragonesa (no nomás que en Sobrarbe) que anque huei se son ito perdendo, d'antigos talment en estioron en tot lo territorio aragonesoparlant.
thumb|250px|La ilesia de [[Rebiella, con lo Castiello Mayor dezaga.]] Atros eixemplos (trenta) de verbos que en a tercera conchugación tamién tienen conchugación incoativa d'este tipo son renegrir, aclarir, ablandir (en Chistau y la Cinca, ablan d ir) y endurir, cannir y buquir, lucir (fer brillos), rebutir, fornir, bullir, espesir, esbandir, funir, pudrir, florir, parir, chunir, bunir (sentir-se es truens de leixos), afeblir, chupir (empapar-se d'augua una cosa), putir, brunyir (fer-le forma a lo fierro con a malla), asurtir, bastir, enfosquir y escurir, aclarir, esmortir, englutir ("zampar", minchar con avideza), tortir (torcer cualcosa ta entaranar-la con bella atra), ez.
En Sobrarbe no se documentan formas incoativas de verbos neofitos (venitos de lo latín per vía culta u semiculta) que en as atras luengas romanicas de lo Pireneu sí que se bi fan: "constituir" se conchuega d'alcuerde con o modelo castellano (consituyo, constituya; en catalán y gascón ye incoativo) per cuentas de seguir lo modelo lochico de l'aragonés (constituixco, constituixca, ...); conducir, restituir, existir, producir, ecetra, (verbos irregulars acabaus en -uir, en -ducir y atros), son tamién verbos neofitos que siguen la tonica castellana en a parla actual. Esto mos ha de fer reflexionar per qué ye que pasa, y la conclusión ye posiblement que per estar verbos d'uso mas u menos culto -esapareixitos en a parla tradicional- s'haiga preso como modelo la luenga castellana en o momento de readoptar-los en l'idioma propio.
Eixemplos en a segunda conchugación solen encluyir lo grupo -ix- incoativo tamién en o infinitivo, y son creixer, coneixer, pareixer, amaneixer y apareixer (recordemos que en l'aragonés se solapan partialment es significatos d'estes dos), y d'atros tamién, anque poquez. Per eixemplo, ta fer la conchugación d'estes tiempos conflictivos en o verbo "coneixer":
thumb|right|250px|Casa caita en a valle de Tella.
Verbo auxiliar ser
Jean-Joseph Saroïhandy documentó lo uso de lo verbo ser como verbo auxiliar de verbos intransitivos en Escuaín. Chabier Lozano Sierra el siente en chent de Tella mas gran de 70 anyadas: nunca bi he estau, soi naixito de Tella.
Se documenta bien lo emplego d'o verbo ser como auxiliar d'os verbos intransitivos de movimiento:
Verbos confluents ser-estar no auxiliars
En es usos no auxiliars d'os verbos confluents estar-ser bi ha una diferencia en o pasato perfecto simple d'indicativo entre as formas d'o primero (estió, ecetra), y as formas d'o segundo (fue, ecetra), como veyemos en aragonés medieval.
Lexico
L'emplego d'a palabra anyada y anyo pareix indicar que significan cosas diferents, anyada un periodo temporal repetitivo con días especials y l'atro un tiempo anyal determinato:
A palabra rolde de l'aragonés cheneral i tien a variant corroldo.
Reino d'Asturias
Lo Reino d'Asturias estió un reino con clase dirichent cristiana que bi heba en lo nordueste de la Peninsula Iberica y que apareixió como conseqüencia d'una revuelta contra los invasors musulmans que heban desfeito lo Reino Visigodo de Toledo. A lo principio yera restrinchiu a principalment a sectors de la Cordelera Cantabrica y entre esta cordelera y la costa. Dende lo Reino d'Asturias encomenzó la Reconquiesta d'amplos territorios en lo quadrant nordoccidental de la peninsula. Quan la capitalidat pasó a Leyón lo reino d'Asturias s'adhibió a lo Reino de Leyón.
Hyla meridionalis
Hyla meridionalis ye una especie d'anuro arbolicola vicariant d' Hyla arborea en bellas zonas d'os paises mediterranios occidentals.
Modern Family
Modern Family ye una serie de televisión americana d'os cheneros; documental parodico, comedia d'enredón y ye relacionata con o colectivo LGTBI+.
Alcanadre (desambigación)
Alcanadre bien de l'arabe al-qanatir "o puent" y puet estar:
Modern Family
border
Creyau por Christopher Lloyd e Steven Levitan a serie tracta sobre una familia moderna diferent a la tradicional.
Trama
A serie trata sobre tres familias, una tradicional, atra de una parella gay y la zaguera ye composada por o güelo y a suya esposa d'orichen latino y o suyo fillo.
Griegos (desambigación)
Griegos puet estar:
Caveras
Caveras ye un mont de 1.221 metros d'altaria situau en a sierra Modorra, en a provincia de Zaragoza.
Pico de Codos
O pico de Codos ye un mont de 1.279 metros d'altaria situau en a provincia de Zaragoza. En a suya cima bi ha un vértiz cheodesico.
Roseta hexapetala
200px|thumb|right A roseta hexapetala u roseta hexafolia ye o tipo de religada más común en l'Alto Aragón, consiste en seis linias curvas cerratas iguals con simetría radial arredol d'un centro que fa d'eixe senario. Bellas rosetas chuntas forman a "flor d'a Vida".
Pico de Codos
Se troba en a sierra Modorra, tamién conoixida como sierra de Codos, por o lugar homonimo que tamién da nombre a iste pico.
Roseta hexapetala
A roseta en culturas prehistoricas y protohistoricas
150px|thumb|right|Roseta entallata en fusta procedent d'a redolata de Sanok, en a costera norte d'os Carpatos y d'a [[Cultura de Czerniachow, cultura desembolicata baixo dominio godo]] A roseta como simbolo ya existiba en a edat de bronze, quan en Europa se daron os cultos solars con más intensidat, y se crei que como os trisquels, cuatrefuellas y esvasticas son simbolos solars.
Os pueblos celtas y italos emplegaban iste simbolo. En l'arte celta de La Tene, amant d'as formas curvas, lo veyemos por eixemplo en o Caldero de Gundestrup chunto con elefants.
A roseta en l'arte romano
Os romanos lo emplegaban muito, y pa os hispanorromanos simbolizaba o Chupiter hispano, sincretismo entre o Chupiter latín y divinidatz indichenas como "Candamius". Eduardo Peralta Labrador comenta en "Estelas discoideas de Cantabria":
A roseta como simbolo pagán asimilato por l'arte cristiano
En l'arquitectura tradicional pirenenca y espanyola, iste simbolo se marca muito a sobén en os reportals de casas, graners y tamién obchectos ornamentals, y pareix que huei iste simbolo s'emplega como símbolo protector-benefactor.
José Manuel Gómez Tabanera preba d'esplicar cómo a roseta esdevinió un simbolo común en l'arte cristiano d'a Peninsula Iberica:
En l'aria de Zakopane y monts Tatra (Polonia) ye un simbolo recurrent en os reportals d'as casas tradicionals de fusta e ilesias (y tamién d'o suyo interior). En polaco recibe o nombre de Kołomir. Un buen eixemplo en ye a Capiella d'o Sagrato Corazón de Chesús en Jaszczurówka
200px|thumb|rosetas en l'interior d'a Capiella d'o Sagrato Corazón de Chesús en Jaszczurówka
A roseta en l'artisanía popular
thumb|200px|right|Hexapetala en un [[chicotén.]] Os pastors entallan rosetas en figuras que posaban en os collars d'as uellas como elemento protector.
Rosetas en Teruel
Una d'as més antigas representazions de roseta en Aragón provién d'o chacimiento ibero-romano d'o Cabezo d'Alcalá (Zaila), en o tozuelo d'un toro de bronze que yera en un posible templo.
En l'este d'a provincia de Teruel tamién se'n troban belunas, amás famosa y espectacular a de Mirambel. As rosetas en Teruel no son tan comuns como en o Pireneu actual, pero clama l'atención a suya pervivencia dende epoca romana:
Siedenberg
Siedenberg ye un lugar d'o municipio de Chieming en o sudeste de Bavera, Alemanya, en a rechión de l'Alta Bavera.
Charolles
Charolles ye una localidat y comuna francesa situada en o departamento de Saona y Loira, en a rechión de Borgonya-Franco Condau.
Ye a capital historica d'a rechión de Charolés.
Puntal de Forquiello
O puntal de Forquiello ye un mont de 1.249 metros d'altaria situau en o municipio d'Ansó, en a sierra de los Dos Ríos.
Martes americana
A fuina americana (Martes americana (Turton, 1806) ) ye un mamifero carnivoro d'a familia d'os mustelidos, propia d'a fauna d'America d'o Norte (Canadá y Estaus Unius).
Puet distinguir-se d'a Martes pennanti por o suyo tamanyo (Martes americana ye mas chicota) y amás en tener una color marrona mas clara. A especie tien dimorfismo sexual: os masclos miden entre 560 y 680 mm y as femellas son una mica mas chicotas; antiparte, os masclos pesan alto u baixo 1,3 kg y as femellas nomás que 850 gr.
Martes americana ye una especie omnivora, encara que o suyo alimento habitual ye a carne, fendo cazata de chicoz mamifers (mas que mas d'a especie Tamiasciurus hudsonicus, un esquiruelo). Gosan estar animals de vida solitaria, que nomás se troban en epoca de reproducción.
Oise
Oise (60) (en picardo Oése) ye un departamento francés situato en a rechión d'Altos de Francia, a o norte d'o país.
A suya población ye de 766.441 habitants (1999) en una superficie de 5.860 km², con una densidat de población de 133 hab/km².
D'o departamento d'Oise, que tien a suya capital en a ciudat de Beauvais, en fan parte 4 districtos, 41 cantons y 693 comunas. O President d'o Consello Cheneral departamental ye Yves Rome.
Messieurs les noyés de la Seine
«Messieurs les noyés de la Seine» ([]; en aragonés: «Siñors afogatos d'o Sena») ye una canción escrita por Robert Montal y Jean Miret, Jacques Say interpretata en francés por Fud Leclerc. Fue eslechita pa representar a Belchica en o Festival d'a Canción d'Eurovisión de 1956 dimpués d'estar seleccionata internament por a emisora belga Radio-Télévision belge de la Communauté française.
Pico de la Solana
O pico de la Solana ye una montanya pirenenca de 2.524 metros d'altaria.
Messieurs les noyés de la Seine
Selección
«Messieurs les noyés de la Seine» fue seleccionata pa representar a Belchica en o Festival d'a Canción d'Eurovisión de 1956 por a emisora belga Radio-Télévision belge de la Communauté française.
Pico de la Solana
Se troba administrativament en o municipio de Sant Chuan de Plan, adintro d'as mugas d'o Parque Natural de Pocetz-Maladeta.
Alcanadre
Alcanadre ye un municipio d'a comunidat autonoma d'a Riocha situau en a comarca de Logronyo. A auya población ye de 722 habitants (2006) en una superficie de 31,08 km² con una densidat de 23,23 hab/km².
Messieurs les noyés de la Seine
En o festival
La canción participó en o festival celebrato en o Teatro Kursaal de Lugano, Suiza, o 24 de mayo de 1956, estando interpretata por el cantaire belga Fud Leclerc. La orquesta fue dirichita por Léo Souris.
Alcanadre
Cheografía
Alcanadre se troba situau a 346 metros d'altaria sobre lo livel d'a mar, a una distancia de 29 km d'a ciudat de Logronyo, a capital d'as suyas comunidat autonoma, provincia y comarca.
Messieurs les noyés de la Seine
En o festival
Fue interpretata en terceras, seguindo a Suiza con Lys Assia interpretando «Das alte Karussell» y precedendo a Alemanya con Walter Andreas Schwarz interpretando «Im Wartesaal zum großen Glück». O resultato d'as votacions no fue revelato, conque se desconoixe o puesto final de la canción.
Chuan Gil Tarín
Chuan Gil Tarín estió chusticia d'Aragón entre 1284 y 1290.
Ribeseya
Ribeseya (Ribadesella en castellano) ye un concello d'a comunidat autonoma uniprovincial asturiana, situau en a comarca d'Oriente y partiu chudicial de Cangues d'Onís. A suya capital ye la villa de Ribesella, en la parroquia de Ribesella.
La suya población ye de 6.242 habitants (2011) en una superficie de 84,37 km², con una densidat de población de 73,98 hab/km².
Luengas y parlas
En cuasi tot o termin de Ribeseya se charra l'astur-leyonés, en grau abanzau de substitución por part de l'idioma castellano. A parla astur-leyonesa de Ribesella se clasifica en l'astur-leyonés oriental, a on s'incluye l'asturiano oriental y lo cantabro, con caracters de parla de transición enta lo castellano. En Berbes se considera que se charra asturiano central por conservar a f- inicial sin aspirar. En o lugar de Cuerres se conoix la terminación /-as/ en los plurals coincidindo con l'aria 2 de l'asturiano oriental a on son las parlas d'Onís, Cabrales y Llanes. Toz los atros lugars perteneixen a l'aria 1 de l'asturiano oriental chunto con Cangues d'Onís y Amieva.
Parroquias
O concello de Ribeseya ye dividiu en 9 parroquias:
Mugas
O suyo termin municipal muga a l'este con Llanes, a lo sud con Cangues d'Onís y Parres, a l'ueste con Caravia y a lo norte con a mar Cantabrica.
Lista de ministros d'Educación d'Espanya
Ista ye a lista d'os ministros d'Educación d'Espanya, en qualsiquiera d'as suyas denominacions historicas dende 1900 dica l'actualidat. Antis de dita data as suyas competencias yeran parti d'o Ministerio de Fomento.
Schützing (Chieming)
Schützing ye un lugar d'o municipio de Chieming en o sudeste de Bavera, Alemanya, en a rechión de l'Alta Bavera.
Chunta Aragonesista
Chunta Aragonesista (CHA) ye un partiu politico aragonés, que se define como aragonesista, de y defensor d'a soberania  d'Aragón y os suyos historicos vecins.
Actualmén ye un d'os partius mas importans d'Aragón, anque en os zaguers anyos ye empezando a decayer, tiene representacion en a Corz d'Aragón y forma parte d'o Gubierno d'Aragón, amás de tener representación en o Parlamento Europeu.
Autun
Autun ye una localidat y comuna francesa situada en o departamento de Saona y Loira, en a rechión de Borgonya-Franco Condau.
Chunta Aragonesista
Ideolochía y propuestas
Se consideran influyitos per as esperiencias d'o movimiento Socialdemócrata, d'os movimientos per a emancipación social y nacional, y d'as corrients ecopacifistas, feministas y humanistas. Ha estau un d'os partius que mas s'ha significato en a esfensa de l'Ebro y contra la politica de trascoles d'os gubiernos d'Espanya. Esfienden o dreito de soberanía.
Punta Comodoto
A punta Comodoto ye un pico de 2.355 metros d'altaria situau en as sierras interiors pirenencas, en o municipio de Bielsa (Aragón).
Chunta Aragonesista
Ideolochía y propuestas
A Chunta Aragonesista ye miembro de l'Alianza Libre Europea y d'a coalición europea Europa d'os Pueblos ta o Parlamento Europeu.
O suyo ideologia a ormino ye comparada con la de o suyo chirmán de Catalunya, Esquerra Republicana de Catalunya, con o cual mantiene estreita amistat y colaboración.
Actualmén tambien defienden a existencia d'o Trilinguismo en Aragón, exichindo que os idiomas oficials sían l'Aragonés, Catalan, y Castellano.
Asamblea Nacional
L'Asamblea Nacional (congreso) ye l'organo supremo de representación y decisión d'a Chunta. Estableix as suyas linias politicas, os suyos programas y prencipios, esleye a los miembros d'a Maya de Pleitos, a los d'o Comité Nacional y a lo president de CHA. Tiene amás a potestat de modificar as ordinacions y o reglamento d'organización d'o partiu. Ye compuesta per delegatos (a lo menos uno per cada organización de comarca) y s'achunta cada tres anyos.
President
thumb|250px|[[Nieves Ibeas, presidenta de CHA entre 2008 y 2012]] O President ye esleito per l'Asamblea Nacional d'entre los suyos integrants, meyant sufrachio directo, secreto y libre. Atros cargos executivos de CHA son a Secretaría Cheneral y, en o suyo caso, a Vicesecretaría o Vicesecretarías Chenerals. O President designa, d'entre d'os miembros d'o Consello Nacional, a lo Secretario Cheneral que deberá estar refrendau per l'Asamblea. Tamién podrá lo President designar a un u cuantos Vicesecretarios Chenerals.
Comité Nacional
O Comité Nacional ye l'organo decisorio de CHA entre Asambleas Nacionals; asume a dirección, gubierno, administración y coordinación d'o partiu. Estableix a estratechia politica seguindo as linias de l'Asamblea Nacional y apreba o presupuesto y as listas electorals. S'achunta a lo menos cinco vegadas a l'anyata. En fan parti uitanta personas esleitas per l'Asamblea en lista ubierta, o President d'o partiu y os presidents d'os Ligallos de Redolada, d'os Ligallos d'Emigración (actualment nomás que tres: Madrit, Catalunya y Valencia).
Maya de Pleitos
A Maya de Pleitos ye una mena de tribunal supremo d'interpretación d'as Ordinacions d'o partiu. Ye compuesta per siet personas. As suyas funcions son a interpretación d'as Ordinacions e d'o Reglamento d'Organización, resolver sobre as obcheccions a las solicituz d'afiliación a CHA y atras funcions de meyación, conciliación y arbitrache.
Consello Nacional
O Consello Nacional ye l'organo executivo supremo entre Comités Nacionals que endreza l'actividat d'o partiu. En son facultaz a execución d'os alcuerdos presos per a resta d'organos nacionals, a coordinación d'os de comarca, a elaboración d'o presupuesto y l'autorización d'os gastos. Ye formau per o President de CHA y deciueito consellers electos per y d'entre os miembros d'o Comité Nacional. S'achunta a lo menos una vegada a lo mes y as suyas decisions tienen carácter vinculant.
Atros organos
En zagueras cada comarca s'organiza en un Ligallo de Comarca, que funcionando en plenario se denomina Asamblea de Redolada y que o suyo organo ta prener decisions ye o Consello de Redolada. En o caso de Zaragoza, dada la cantidat de afiliaus s'ha creyato un Comité de Redolada como organo intermeyo, a imachen d'a organización nacional d'o partiu. Os organos de comarca esliyen a o President comarcal, estableixen a linia d'actuación politica que se seguirá en a comarca y elaboran as listas de candidatos d'as eleccions municipals.
Os afiliatos en un mesmo municipio s'organizan a traviés de Ligallos de Lugar, que por un regular s'estructuran en un plenario denominato Asamblea de Lugar. En o caso de Zaragoza, existe un organo rector d'ista Asamblea. Amás, tamién existen en a ciudat de Zaragoza Asambleas de Vico, que canalizan a participación en un mesmo distrito municipal y refirman o treballo d'os vocals en as Chuntas de Districto.
Historia
205px|thumb|Logo de Chunta Aragonesista dica mayo de 2009 thumb|250px|[[José Antonio Labordeta|Labordeta en un mitin de CHA]] Chunta Aragonesista se constituye o 29 de chunio de 1986 como Unión Aragonesista-Chunta Aragonesista, y se declara hereva d'a tradición aragonesista de partius de prencipios de sieglo XX como Estado Aragonés y a propia Unión Aragonesista. Bels presidents d'o partiu han estau Eduardo Vicente de Vera, a concellera de Uesca Azuzena Lozano y o deputau en as Corz d'Aragón Bizén Fuster, y Nieves Ibeas qui ostenta actualment a Presidencia Nacional.
O partiu experimentó un espectacular ascenso electroal, paralelament a l'ascenso d'atras formacions chirmanas d'Espanya, como Esquerra Republicana de Catalunya, Eusko Alkartasuna u Tierra Comunera. Os suyos dos primers deputaus en as Cortes d'Aragón estión Chesús Yuste y Chesús Bernal. Actualment conta con cuatro deputaus en a cambra lechislativa autonomica y tres concellers en o Concello de Zaragoza. Dimpués d'as eleccions municipals d'o 25 de mayo de 2003, plegó a tener 6 concellers en o Concello de Zaragoza y bi plegó a ocupar (dimpués de pactar con o PSOE) as concellerías d'Urbanismo, Esportes, Acción Social, Educación, Choventut y Infreaestructuras y Plans Integrals.
Asinas mesmo, dende 2000 dica 2008, contó con un deputau en o Congreso d'os Deputaus: o mayestro, escritor y cantautor José Antonio Labordeta, a fegura mas conoixida d'a CHA.
Votó en 2000 contra a investidura de José María Aznar. En 2004 votó a favor d'a investidura como president d'o gubierno de José Luis Rodríguez Zapatero, anyo en o que experimentó lo suyo primer descenso urbano en as eleccions ta o Parlamento Europeu, en as que continó creixendo en o mundo rural, a tamas d'estar un partiu que tradicionalment ha cullito mas exitos en as ciudaz aragonesas. Se presentó a istas eleccions en a coalición Europa d'os Pueblos, chunto con ERC, EA, o PSA y atros partius nacionalistas y verdes.
En noviembre de 2004 fació fuera a las suyas choventuz, Chobenalla Aragonesista d'o seno d'o partiu, debito a un fuerte conflicto interno. O Comité Nacional ha dato o caracter d'organización chovenil a un nuevo prochecto amaneixito dende o Rolde (sectorial) de Choventut, denominau Chobentú - Jóvenes de CHA.
Torrenueva
Torrenueva ye un municipio d'a provincia de Ciudad Real, en a comunidat autonoma de Castiella-La Mancha, Espanya. Fa parte d'a comarca d'o Campo de Montiel.
Chunta Aragonesista
Historia
En 2005 fació campanya en contra d'a ratificación en referendum d'a Constitución Europea. As eleccions autonomicas de 2007, supusioron un fuerte retroceso electoral ta CHA, que perdeba un 44% d'o respaldo electoral y 5 escanyos en as Corz (quendando-se con 4 deputaus).
Torrenueva
A suya población ye de 2.991 habitants (2010), en una superficie de 142,15 km² y una densidat de población de 21,04 hab/km².
Chunta Aragonesista
Eleccions chenerals
a Resultatos d'a coalición entre a Chunta Aragonesista y Ezquierda Unida d'Aragón (IUA). A cadiera perteneixe a CHA.
Star Trek: Enterprise
miniaturadeimagen|Star Trek: Enterprise. Star Trek: Enterprise ye una serie de televisión de sciencia ficción d'Estaus Unius creyada por Rick Berman y Brannon Braga. A serie sigue as aventuras d'a primera nau humana que plega a Warp 5, a nau Enterprise (NX-01), diez anyadas antis d'a formación d'a Federación Unida de Planetas amostrada en atras series de Star Trek.
Los Banyos (desambigación)
Los Banyos u Os Banyos ye un toponimo recurrent en la toponimia aragonesa y a vegatas ye asociato a antigos u presents balnearios.
Idioma kurdo
O kurdo (kurdî) ye un idioma indoeuropeu d'a branca iranica d'as luengas indoiranicas. Ye a luenga d'o Kurdistán, charrata por unas 12 millons de personas. O feito de no tener estato propio o Kurdistán, fendo parte o suyo territorio de Turquía, Irán, Siria, Azerbaichán y Armenia), aduya a la división de l'idioma en muitos dialectos y en tres brancas principals.
Actualment a luenga kurda tien caracter oficial en os territorios d'o norte d'Irak, dende l'aduya prestata por os kurdos a l'Exercito estausunidense en a invasión d'Iraq de 2003. Sindembargo, no ye permeso emplegar o kurdo en Siria y en Turquía tampoco mesmo l'alfabeto kurdo. Antiparte, a diaspora kurda fa que hue bi haiga charradors d'a luenga en as principals ciudaz d'os países a on se charra, en as principals ciudaz d'Orient Meyo y en Europa (con un peso important en Alemanya), Estaus Unius, Canadá y Australia.
Actualment s'escribe con l'alfabeto kurdo, anque no siempre ha estato asinas (tamién s'han emplegato os caracters latinos, cirilicos y arabes). Se conservan documentos escritos dende o sieglo XII.
O sistema fonolochico ye formato por 9 vocals y 26 consonants.
A diversidat cheografia de l'idioma kurdo se distribuye en tres grupos dialectals: septentrional, meridional y central. Adintro d'o grupo central se troba o mukriani d'as ciudaz de Piranshahr y Mahabad, en a rechión historica de Mukrian.
Pico de la Parda
O pico de la Parda u pico de Berdemené ye un pico de 2.552 metros d'altaria situau en a cordelera d'o Pireneu, en o municipio aragonés de Tella-Sin.
Vièla
Vièla puet estar:
Tamién puet fer referencia a:
Pontache
Lo dreito de pontache (en ortografía medieval pontage) estió un treudo que pagaban en la Edat Meya europea totas las personas que cruzasen un puent, en función de lo puesto on residiban, lo numero y los biens que levaban.
Por extensión, dende los sieglos XV y XVI se deciba asinas a tota exacción que se cobraba a los ciudadans que no yeran d'una villa u ciudat y que cruzaban lo río, encara que no fuese por los puents, esdevenindo un treudo pa plegar a los mercatos publicos.
En textos medievals en aragonés bi ha muitas referencias a pontaches. Por eixemplo en los contos d'un viache de 1366 dende Teruel dica Barcelona se leye pague al pontage cuan cruzan l'Ebro en Zaragoza enta Alfacharín.
Alifonso XII d'Espanya
Alifonso XII d'Espanya, naixito d'o Palacio Reyal de Madrit (Madrit, Espanya) o 28 de noviembre de 1857 y muerto en Madrid, Espanya o 25 de noviembre de 1885, estió un rei d'Espanya dende o 28 d'aviento de 1874 dica o 28 de noviembre de 1885, quan succedió a su mai, Isabel II, dica a suya muerte. En o suyo reinau estió t'afincar a Restauración borbonica. Yera fillo de Francisco d'Asís de Borbón y d'a suya muller, Isabel II d'Espanya. A suyas conchuches estieron María d'as Mercedes d'Orleans dica 1878 y María Cristina d'Habsburgo-Lorena dende 1879 dica 1885.
Somme
Somme (80) (en picardo Sonme) ye un departamento francés situato en a rechión d'Altos de Francia. A suya capital (u prefectura) ye Amiens. O suyo nombre viene d'o río homonimo.
A suya población ye de 555.551 habitants (1999) en una superficie de 6.170 km², con una densidat de población de 90 hab/km².
En fan parte 4 districtos, 23 cantons y 772 comunas.
Torcida
thumb|300px|Una torcida de una vela. Una torcida' ye una cuerda combustible colocada en l'interior d'as velas pa alumbrau. Gosa estar un cotón trenau que sostiene a flama d'una lampa d'azeite u una vela. A torcida d'una vela funciona por capilaridat, transportando ("absorbendo") o combustible a la flama. Quan o combustible liquido, normalment cera de vela redetida, plega a la flama, se vaboriza y se crema. A torcida d'a vela influye en cómo se crema a vela. As caracteristicas importants d'a torcida incluyen diametro, richidez, resistencia a lo fuego y subchección.
Republica Catalana
Republica Catalana (en catalán República Catalana) u Estau Catalán (en catalán Estat Catalá) fa referencia a o estatus politico de Catalunya en cuantos momentos d'a suya historia en que se proclamó como republica independient u como republica aintro d'una Republica Federal Espanyola:
Curitiba
Curitiba ye una ciudat de Brasil, capital d'o estado de Paraná. En 2015 a suya población yera de 1.879.355 habitants.
Esporte
O esporte mes popular ye fútbol, y l'equipe mes representatiu ye o Coritiba FBC que chuga en o Campeonato Brasileiro (Brasileirão) de fútbol.
Sus scrofa
Sus scrofa (L., 1758) ye o nombre scientifico d'a especie de mamifero ungulato y artiodactilo que inclui es chabalins d'o viello mundo y es tocins domesticos, deseparatos a diversas subespecies y variedatz cheograficas, totas ellas con capacidat de reproducir-se entre ellas producindo descendencia fertil.
A especie estió descrita per primer vegada en 1758 en Alemania como a Sus scrofa, y dimpués se respetó a denominación scrofa como forma especifica t'a subespecie centroeuropea, dixando-se t'as altras (incluito lo tocino) as denominacions més segundarias.
thumb|left|250px|l'[[Asqueleto d'a forma nominal d'o Sus scrofa.]]
Subespecies
Dividitas en cinco grans brancas:
Premio a o Millor Chugador Choven d'a liga ACB
O Premio a o Millor Chugador Choven d'a liga ACB, clamato dica 2013 Chugador revelación de l'anyada en l'ACB, ye uno d'os premios atorgatos por l'Asociación de Clubs de Baloncesto toz os anyos. S'entrega dende l'anyada 2004-05 a o millor chugador choven (menor de 22 anyos) de baloncesto d'a liga mientres una anyada. Dende alavez solenco un chugador aragonés bi ha aconseguito o premio, Carlos Alocén en as anyadas 2018-19 y 2019-20.
1820
Atros países
right|thumb|250px|O filosofo alemán [[Friedrich Engels, naixito o 28 de noviembre de 1820.]]
Genetta servalina
D'antis mas se consideraba a Genetta cristata como una d'as suyas subespecies, pero modernament se considera que ye una especie independient.
Pittersdorf (Chieming)
Pittersdorf ye un lugar d'o municipio de Chieming en o sudeste de Bavera, Alemanya, en a rechión de l'Alta Bavera.
Montmeló
Montmeló ye un municipio catalán situato en a comarca d'o Vallés Oriental y provincia de Barcelona.
Cheografía
A localidat de Montmeló se troba situata a 72 metros d'altaria sobre o livel d'a mar. Em o suyo termin municipal confluyen o río Congost y o río Mogent, formando asinas o río Besòs, que ye a muga sud d'o municipio.
Luengas chermanicas septentrionals
As luengas chermanicas septentrionals son una d'as tres brancas d'as luengas chermanicas, una subfamilia d'as luengas indoeuropeas, chunto con as luengas chermanicas occidentals y as extintas luengas chermanicas orientals. Por un regular se conoixe tamién a iste grupo con o nombre de luengas nordicas u norrenas, una traducción dreita d'o termin mas común emplegau en l'ambito escolar y academico en danés, sueco y noruego. En Escandinavia, o termin luengas escandinavas fa referencia especificament a las debantitas tres luengas d'os países d'a peninsula escandinava y ye emplegau alavez comunment ta fer referencia a un subconchunto d'as luengas nordicas, deixando asinas difuera d'ista definición a o feroés y o islandés (asinas como o finlandés y as luengas sami, no relacionadas con as luengas chermanicas). O termin escandinavo ta fer referencia a istas luengas prencipió a emplegar-se en o sieglo XVIII como resultau d'un primerenco movimiento cultural y lingüistico escandinavista, que feba referencia a las chents, culturas y luengas d'os tres países escandinavos y o suyo herencio común.
O termin "luengas chermanicas septentrionals" se fa servir en lingüistica genetica, mientres que o termin "luengas escandinavas" apareixe en estudios sobre as luengas modernas y o continuum dialectal d'Escandinavia.
Alto u baixo 20 millons de personas charran como luenga materna una luenga escandinava en os países nordicos, incluyindo-ie a minoría d'o 5 por cient d'a población que ye suecoparlant en Finlandia. Bellas luengas d'ista branca chermanica septentrional se charran tamién en Gronlandia y, encara que minoritariament, por inmmigrants en America d'o Norte.
Luengas y dialectos modernos
As luengas modernas d'iste grupo son:
Irving Saladino
Irving Jahir Saladino Aranda (Colón, 23 de chinero de 1983) ye un atleta panamenyo especializato en brinco de largaria. Estió campión olimpico en os Chuegos Olimpicos de Pekín 2008, campión d'o mundo en Osaka 2007 y campión panamericano en o 2007. Actualment tién o récord de Sudamerica de brinco de largaria con una marca de 8,73 m realizata en Hengelo o 24 de mayo de 2008.
Vilanova i la Geltrú
Vilanova i la Geltrú (Vilanova i la Geltrú en catalán y oficialment, en castellano Villanueva y Geltrú) ye un municipio catalán situato en la provincia de Barcelona, capital d'a comarca d'o Garraf.
La suya población ye de 63.196 habitants (2007), en una superficie de 33,99 km² con una densidat de población de 1.859,25 hab/km². Tien un centro d'a Universitat Politècnica de Catalunya.
Cheografía
Vilanova i la Geltrú ye situata a 22 metros sobre o livel d'a mar, a una distancia de 45 km d'a ciudat de Barcelona, a capital d'a suya provincia y de Catalunya, y de 40 km de Tarragona. Ye composata por dos poblacions, Vilanova de Cubelles, que estió parte d'o termin municipal de Cubelles, y La Geltrú, que estió municipio independient.
Historia
Diz a falordia que Vilanova de Cubelles naixió por os malos usos feudals d'o sinyor de La Geltrú, fuyindo d'o dreito de pernada os suyos vasallos ta la nueva población de Vilanova.
La Geltrú fue fundata en l'anyo 1279 por o rei d'Aragón Chaime I, que le concedió carta de población.
A ciudat destaca por os suyos molimentos d'epoca romantica, y en o sieglo XIX fue clamata l'Habana chica.
Ràdio Matarranya
Ràdio Matarranya ye una emisora de radio aragonesa que emite en a comarca d'o Matarranya. Ye a primera emisora aragonesa que s'endreza a os suyos ascuitadors en luenga catalana. O suyo lema ye 18 pobles, una sola veu (18 lugars, una sola voz), y quiere tornar-se en a prencipal canal comunicativa d'os matarranyencos. Entre os suyos obchectivos se troba fomentar o conoiximiento d'as actividaz que se faigan en a comarca, dinamizar-la social y culturalment, y aduyar a promocionar nuevas iniciativas ta o desembolique d'o Matarranya.
As suyas emisions prencipioron en abril de 2010 y a suya programación, encara en fase de prebatinas, consiste en o programa Matarranya al dia, magazín de 2 horas de duración, que s'emete en directo de 12 a 14 horas, y se repite de 18 a 20 horas. A resta d'a programación se completa con connexions con Aragón Radio. Antiparte, Ràdio Matarranya tamién emite por internet.
A Loba
A Loba (en castellano La Loba) ye un tozal de 2.047 metros que se troba en o municipio de Biescas, en a sierra Tendennera.
Cerro Gascón
Ye una cima doble, estando a occidental o suyo cobalto.
Genetta thierryi
A chineta de Thierry u chineta haussa (Genetta thierryi en clasificación scientifica (Matschie, 1902) ) ye una especie de mamifero d'a orden Carnivora, d'a familia Viverridae y d'o chenero Genetta, que se distribuye por buena part d'Africa centro-occidental, estando present en as sabanas de Senegal, Mauritania, Gambia, Guinea, Guinea-Bissau, Mali, Liberia, Ghana, Burkina Faso, Costa de Vori, Benín, Togo, Nicheria, Camerún, Chad y Republica Centroafricana.
Acer
Os acirons u escarroneros (cientificament, o chenero Acer) son l'unico chenero d'árbols y arbustos en a familia Aceraceae, con 18 especies compresas.
En Europa se'n troba especies con distribución submediterrania, estando en Aragón una especie que s'asocia de maniera anisolata en metat d'as caixigosas mas que no fendo parte de formacions propias. Abunda en os semontans y las sierras, anque la suya presencia ye escarsa en as vals d'o Pireneu axial. Comparte con os caixigos as preferencias climaticas y biotopicas, anque tiene mes tendencia que no éstes de creixer en os pocins mas que no en as solanas d'a montanya. Ye carateristica la enviesta d'estes árbolsa/arbustos en l'agüerro, per as colors royas y amariellas tan vitariscas que gosan manifestar en ixa estación, que els fan d'envistar-se d'entre las formacions d'altras especies que els acompanyan, como los ditos caixigos.
"Acirón" en belsetán significa tanto l'arbol d'o chenero Acer como a suya fusta, y en aragonés de Larrés y Cartirana ye sinonimo de biscalera, "o trallo mes alto en o tarabidato d'o tellato".
Pfaffing (Chieming)
Pfaffing ye un lugar d'o municipio de Chieming en o sudeste de Bavera, Alemanya, en a rechión de l'Alta Bavera.
Río Itz
O río Itz ye un río alemán afluent por a dreita d'o Main. Tién una largaria de 80 km y naixe en Sachsenbrunn (Stelzen), Turinchia, dirichindo-se enta o sud a traviés de Bachfeld y Schalkau. Pasa a Bavera alimentando o Froschgrundsee. Contina por territorio bavaro pasando por Dörfles-Esbach, Coburg, y Großheirath, a on s'une a o Rodach a o norte d'Itzgrund. Dende aquí contina en dirección sud dica Rattelsdorf y Baunach, a on desemboca en o Main.
L'Itz inundó Coburg en primerías de l'anyo 2003.
Coritiba Foot Ball Club
Coritiba Foot Ball Club ye un club de fútbol brasilero, d'a ciudat de Curitiba en o estato de Paraná. Fue establito o 12 d'octubre de 1909. A más d'a suya sección de fútbol, tien atras dos seccions: Fútbol sala y fútbol americano.
Estadio
O Estadio Major Antônio Couto Pereira (con un aforo de 37.182 personas), mas conoixito como Couto Pereira, s'inaguró con un partiu entre o Coritiba y l'America de Rio de Janeiro o 15 de noviembre de 1932. O resultato estió de 4-2 t'o São Paulo.
Plantilla actual
12px|link=Capitán (fútbol)|Capitán
Octave Lapize
Octave Lapize, naixito de Montrouge (Altos d'o Sena, Isla de Francia) o 24 d'octubre de 1887 y muerto en Toul (Meurthe y Mosela, Lorena) o 14 de chulio de 1917 mientres a Primera Guerra Mundial, estió un ciclista francés. O logro prencipal d'a suya carrera esportiva estió a victoria en o Tour de Francia (1910), encara que tamién estió Campión de Francia (1911, 1912, 1913) y ganó grans clasicas como a París-Roubaix (1909, 1910, 1911), u a París-Tours (1911). Antiparte, ganó una medalla de bronce en os Chuegos Olimpicos de Londres en 1908 (en a prueba de 100 km). Tamién ganó cuantas atras pruebas menors.
Genetta tigrina
A chineta d'o Cabo, chineta de tacas grans u chineta tigrina (Genetta tigrina en clasificación scientifica (Schreber, 1776) ) ye una especie de mamifero d'a orden Carnivora, d'a familia Viverridae y d'o chenero Genetta, que veye reducita a suya aria de distribución nomás que a las costas d'a Republica Sudafricana en Africa d'o Sud. Con una dieta variata, ye considerada como omnivora. Ye muit pareixita a la chineta común (Genetta genetta).
X Japan
X Japan (en chaponés エックス ジャパン) estió un grupo de hard rock/power metal creyato en 1982 en Chiba, Chapón. Son consideratos como os pioneros d'a revolución d'a musica en Chapón y d'o J-Rock. O grupo yera formato por o cantaire Toshi, o guitarrista hide, o guitarrista Pata, o baixista Heath, y o batería y pianista Yoshiki.
O suyo zaguer concierto estió lo 31 d'aviento de 1997 en o Tokyo Dome (Tokio, Chapón). Se desalpartoron en 1997 debito a diferencias, hide formó un nuevo grupo clamato Hide with Spread Beaver mientres que Pata y Heath facioron o mesmo formando o grupo DopeHEADz.
Taifa de Denya
Lo Reino u Taifa de Denya estió un reino musulmán que amainixió cuan se desfació lo Califato de Cordoba, enta lo 1010. La fundó lo emir y antigo esclavo d'orichen eslau Muchahid en un chicot territorio formato por Bairén, Orba, Alteya, Callosa, Sagra, Cocentaina y Bocairent y las suyas redoladas, tenendo Denya u Dàniyya como capital. A elite la formaban antigos soldatos musulmans d'Europa de l'Este, estando una de las taifas eslavonas. Muchahid teneba lo cargo de gobernador dica 1013, cuan se proclamó rechent de l'Omeya Al-Moaiti, a qui deixó mandar nomás que en cuestions relichiosas.
En 1015 conquirió las islas Balears y los meses vinients atacó Cerdenya. Derrotó a los sardos y s'establió en lo Campidanu, pero los chenoveses y pisans la'n facioron fuera. En 1016 deposó a Al-Moaiti y dió las funcions relichiosas suyas a Abdallah ben Obeidallah, de qui estió rechent teorico dica 1018 por lo menos, cuan Denya y Balears reconoixioron como califa a Al-Murtada u Al-Mostadi. En 1021 ocupó Elch, Oriuela y Alicant que perteneixeban a Khairan d'Almería; ixe mesmo anyo tamién Muchahid nomenó a lo suyo sobrín Abd Allah gobernador de las Balears (morió en 1036). En los anyos vinients fació uns cuantos ataques navals a las costas catalanas, destacando lo de 1023 a Tortosa. Lo 1038 ocupó Lorca y lo norte de Murcia. En 1039 atacó Valencia, que dependeba d'un emir d'Almería, pero no consiguió ocupar-la y en 1040 firmoron la paz. Tamién en 1040 asoció a lo gubierno a lo suyo fillo Hassan, pero en 1043 lo apartó de la poder probablement por conspirar. Con Muchahid, la Taifa de Denya se desvinió un important centro maritimo y comercial; se i acunyaba una moneda que duró dica la invasión almuade, estando la Taifa de Denya lo primer reino taifa en acunyar moneda.
Muchahid morió en 1044 y lo succedió lo suyo fillo Ali ben Muchahid Iqbal al-Dawla. En 1045 reconoixioron como emir en Tortosa a Mokatil, probablement chirman de Muchahid. En 1058 Ali atorgó a lo bispe de Barcelona churisdicción sobre las ilesias de lo suyo reino. Lo mesmo anyo l'antigo Emir de Tortosa, Labib, con l'aduya de la Taifa de Zaragoza recuperó la poder, pero en 1059 Alí tornó ta Tortosa con un exercito y posó en la trono a Yala al-Amiri. En 1076, Al-Muqtadir de Zaragoza ocupó Tortosa y continó contra Denya que tamién ocupó. Alí fuyió a las Balears on lo gobernador local Abdallah al-Murtada lo rezibió pero no lo reconoixió como emir, títol que asumió el mesmo. Por 5 anyadas, Denya dependió de la Taifa de Zaragoza.
Al-Muqtadir morió en 1081 y dixó Denya, Leida y Tortosa a lo suyo fillo Al-Mundir Imad al-Dawla que establió la suya capital en Exatiba, y a sobén se clama Taifa d'Exatiba. Ocupó Alicán, que heba caito en mans de Murcia (alavez de la Taifa de Sevilla). En 1082 fació liga con Berenguer Remón II de Barcelona contra lo suyo chirmán Abu Amir Yusuf ben Ahmad ben Hud al-Mutamin de Zaragoza, y unas fuerzas aliadas asetioron Almenar pero los zaragozanos ganoron y ensobinoron a lo conte de Barcelona, que poco dimpués tornaría a estar libre. Lo mercenario castellano Rodrigo Díaz de Vivar, a lo servicio de los zaragozanos combatió contra l'emir d'Exatiba.
En 1086 lo rei Al-Qadir de Valencia atacó Exatiba, y Al-Mundir demandó aduya a los suyos aliatos lo conte de Barcelona, lo rei d'Aragón y Pamplona y lo conte d'Urchel. Cuan los catalans abanzoron enta Valencia los walís de Murviedro, Segorb, Exerica y Almenara se declaroron independients. Derrotoron A Al-Qadir A man d'Exatiba. Los catalans quereban atacar la ciudat cuan los Al-Mutamin de Zaragoza atacó Leida, encara que los aragoneses tamién atacaban y li prenioron Monzón por un tiempo, tornoron ta Leida pa luitar contra los zaragozanos, y los facioron tornar-se'n.
En 1087 morió Abdallah al-Murtada de las Balears y las islas declaroron la suya obediencia A Al-Mundir. En 1089 lo emir d'Exatiba y los catalans atacoron Valencia aproveitando que lo Cit yera un tiempo fuera, en Castiella. Lo rei castellano li mandó tornar ta Levant pa aduyar A lo suyo protechito lo rei de Valencia Al-Qadir, y debant de los mercenarios bien entrenatos los catalans y los suyos aliatos locals rebloron y se'n fueron ta Requena. En la campanya de 1090, los catalans y castellanos s'encaroron en la Batalla de Pinar de Tebar, que se piensa que estió en Penya Roya. Lo Cit derrotó a Berenguer Remón II, cayó presionero y lo deixó marchar dimpués de pagar un buen rescate.
En 1090 morió Al-Mundir y repartió lo suyo reino: Leida y Tortosa pa lo suyo fillo Sulaiman Sayyid al-Dawla, y Exatiba, Denya y las Balears pa Mobaxer Nasir al-Dawla. Los zaragozans ocuporon allora Leida mientres los valencianos albanzoron ta lo sud y ocuporon Elch y lo castiello de Polop.
En 1091 l'almurabit Yusuf se presentó en Denya que ocupó con muita facilidat. Mobaxer fuyió ta las Balears.
Denya quedó en mans de los almurabiz dica lo 1145. Dende 1145 dica 1170 pasó ta la taifa de Valencia y en 1170 a los almuades, dica 1225. Atra vegata dependió de la nueva taifa de Valencia dica 1244, cuan la ocuporon los exercitos aragoneses que conqueriban Valencia pa lo rei Chaime I d'Aragón.
Fratelli d'Italia (partiu politico)
Fratelli d'Italia ye un partiu politico italiano d'ultradreita fundau en 2012. Ye enfilau per Giorgia Meloni.
Pico de ro Sarrato
O pico de ro Sarrato (en castellano pico Cara Costa) ye un pico de 2.509 metros d'altaria situau en a cordelera d'o Pireneu, en o municipio de Pandicosa (Aragón).
Tenalla
thumb|300px|Tenalla. Una tenalla' ye una basilla de bardo con forma de tarrazo de perfil ovalau, boca y piet estreitos y en cheneral sin ansas. A tenalla gran, mas profunda y panchuda, ha estau tradicionalment utilizada pa almagazenar vin, y os eixemplars meyos pa azeite y granullo de cerial. As mas chicotas pueden estar parcial u totalment feitas con veire y utilizar-se pa tot tipo de liquidos y simients, asinas como en a matacía d'o cochín.
Mickey Mouse
Mickey Mouse ye un personache ficticio de debuixos animaus creato por Walt Disney y Ub Iwerkx en l'anyo 1928, a suya creyación ye controvertita, pero o personache se creyó por a perdida d'o dreitos d'o conillo Oswald y a necesidat de trobar un personache substituto.
O propietario d'os suyos dreitos ye a Walt Disney Company, y dende a suya primera cinta como protagonista esdevenió o simbolo d'a companyia, o primer cortometrache sonoro de debuixos titulau Steamboat Willie fue o 18 de noviembre de 1928.
Torre de Buira
Torre de Buira ye un lugar aragonés d'a provincia de Uesca situato en a comarca d'a Ribagorza, en o municipio de Bonansa.
A suya población ye de 6 habitants (2006).
Linia d'Espira
right|thumb|300px|L'alto alemán se subdivide en alemán superior (verde) y alemán central (azul), distinguindo-se d'o baixo alemán (amariello). As prencipals linias isoglosas son marcadas en negro. A linia d'Espira (en alemán Speyerer Linie) u linia d'o Mein (en alemán Main-Linie) ye, en lingüistica alemana, a isoglosa que desepara os dialectos baixoalemans y os centroalemans (a o norte), que han desenvolicau una pausa cheminada en parolas como Appel (en aragonés "manzana"), d'os dialectos altoalemans superiors (a o sud), que han desenvolicau una consonant fricativa Apfel, seguindo a segunda mutación consonantica de l'alemán.
Pui as Lanas
Toponimia
Literalment sería o "pueyo d'as Lanas", terreno erial de cierta extensión, provenient d'o protocelta LANDA, con o significau de "campo plan y con poca vechetación".
Micropterus salmoides
A perca americana (Micropterus salmoides (Lacépède, 1802) ) ye un peix d'a orden d'os Perciformes y familia Centrarchidae que ye nativa de l'este y centro d'os Estaus Unius, o sudeste de Canadá y lo norte de Mexico, pero ampliament introducida en atros puestos.
Se tracta d'un voraz depredador d'atras especies de peixes, per lo que la suya presencia puede provocar un important desequilibrio en l'ictiofauna local. Puede depredar igualment amfibios y insectos en a superficie de l'augua.
A perca americana (u black bass) ye muit buscada per os pescataires y se destaca per a emoción d'a suya "luita", lo que significa cuán vigorosament resiste lo peix en estar arrocegau a la barca u a la marguina dimpués d'haber estau enganchado.
Chittagong
Chittagong ye a segunda ciudat mas gran y o puerto mas important de Bangladesh, y ye situata en a cantos d'o río Karnaphuli.
A suya población ye de 2.579.107 habitants (2008), en una superficie de 168 km², con una densidat de población de 15.351.82 hab/km².
Clitoris
250px|thumb|[[Vulva. O clitoris ye a estructura rosata con forma de Y invertita.]] O clitoris (d'o griego < κλειτορίς kleitoris "chiqueta montanya") u pichín ye un organo erectil femenín localizato en a parti superior d'a vulva. Se i concentran multitut de terminacions niervosas que producen placer sexual. Ye unito a os labios menors que recubren parcialment as suyas radices y as suyas terminacions tamién plegan a o dito punto G u esponcha uretral. Iste punto se troba situato alto u baixo a bels 5 centimetros d'a dentrata vachinal, en a cara anterior d'o cuerpo, pero igual que con a prostata de l'hombre, ye mas facil d'estimular cuan ya existe excitación por parti d'a persona. De feito, normalment son nomás visibles a capucha y o glande, que se troban en a parti superior d'os labios menors, y que forman nomás una decena parti d'o volumen total d'o clitoris.