cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Cubilar d'Armenya
Ye un cubilar no guardau con capacidat ta entre 20 y 25 personas. En a zona d'estar bi ha una mesa gran con cadieras ta posar-sen entre 10 y 12 personas, estanterías ta deixar as ainas de cocina y chaminera ta fer fuego.
En a parti d'alto d'o minchador pueden dormir bellas personas y a falsa tien capacidat ta dica 20 personas.
Dispone d'una radio de Protección Civil.
Actividatz
Situau en a salida d'o cul d'Armenya ye o punto ideyal ta puyar en o día u rodiar en 2 u 3 etapas o macizo de Cotiella. Amás o GR 18, sendero de gran recorriu que trescruza o Pireneu paralelo por o sud a o GR 11, pasa por astí.
Se puet fer tamién escalada en ista zona, asinas como espeleolochía en as numerosas esplugas que bi ha.
Antonio José de Sucre
Antonio José de Sucre y Alcalá, tamién conoixito como o Gran Mariscal d'Ayacucho (Cumaná, Venezuela, 3 de febrero de 1795 - † Colombia, 4 de chunio de 1830) estió un militar y politico venezolano, heroe d'a independencia de Venezuela, Bolivia, Ecuador y Perú, y president de Bolivia y Perú.
L'Estato Sucre porta o suyo apellito en o suyo honor.
Merindad de Valdeporres
Merindad de Valdeporres ye un municipio d'a comunidat autonoma castellanoleyonesa en a provincia de Burgos, situau en a comarca de Las Merindades y partiu chudicial de Villarcayo de Merindad de Castilla la Vieja.
A suya población ye de 472 habitants (2008) en una superficie de 120,17 km², con una densidat de población de 3,93 hab/km².
Cheografía
A localidat de Merindad de Valdeporres ye situada a 690 metros d'altaria sobre lo livel d'a mar, a una distancia de 97 km d'a ciudat de Burgos, a capital d'a suya provincia, y de 225 km de Valladolit, a capital de Castiella y Leyón.
Club Deportivo Alcorisa
O Club Deportivo Alcorisa ye un club de fútbol aragonés, d'a localidat d'Alcorisa en Teruel. Establito en 1968, actualment chuga en a Rechional Preferent (Grupo IV).
Estadio
O suyos partidos como local los chuga en o campo municipal de fútbol José Roca, que ye de céspet natural y tien capacidat ta 2.000 espectadors.
Weimar
Weimar (en latín Vimaria u Vinaria) ye una ciudat independient de Turinchia, Alemanya.
Alcaldes
Lista d'alcaldes democraticos dende 1945:
Cepaea hortensis
A crabeta u lo crabinero (Cepaea hortensis (O. F. Müller, 1774) ) ye un gastropodo d'a orden d'os Stylommatophora y familia Helicidae que ye nativo d'Europa Occidental y Europa Central.
Ye un parient amanau d'o caragol Cepaea nemoralis.
Sierra de Penyas Blancas
La sierra de Penyas Blancas ye una aliniación montanyosa con dirección W-E que fa parte de la unidat morfoestructural dita "serranías marguinals" de lo Sistema Iberico terolano.
Se troba entre los termins municipals de Calanda y Foz Calanda (Baixo Aragón). Lo río de Calanda desparte la sierra de la Galga a l'ueste y la sierra de Penyas Blancas a l'este, fendo las dos part de l'anticlinal de Calanda, anticlinal cabalgant en contacto con la depresión d'Ebro y despartiu de l'anticlinal de la Cantera de Saso por lo sinclinal de Penyas Blancas.
Toponimia
L'oronimo sierra de Penyas Blancas fa referencia la color blanca de las penyas calsineras, que resaltan con cinglos y rallas.
Cantón d'Arsac
O cantón d'Arsac (en occitán canton d'Arsac; en francés canton d'Arzacq-Arraziguet) yera una división administrativa francesa situata en o departamento d'os Pireneus Atlanticos, en a rechión de Nueva Aquitania.
Sierra de Penyas Blancas
Hidrolochía
La versant septentrional desaugua enta lo río de Calanda, la versant meridional la fa sobre tot enta una vaguada abocada enta la part de lo río Guadalop a on que ye actualment l'entibo de Calanda.
Merindad de Sotoscueva
Merindad de Sotoscueva ye un municipio d'a comunidat autonoma castellanoleyonesa en a provincia de Burgos, situau en a comarca de Las Merindades y partiu chudicial de Villarcayo de Merindad de Castilla la Vieja.
A suya población ye de 96 habitants (2008) en una superficie de 153,35 km², con una densidat de población de 3,23 hab/km².
Cheografía
A localidat de Merindad de Sotoscueva ye situada a 649 metros d'altaria sobre lo livel d'a mar, a una distancia de 96 km d'a ciudat de Burgos, a capital d'a suya provincia.
D'o suyo termin municipal en fan parte os lugars de Barcenillas de Cerezos, Bedón, Butrera, Cogullos, Cornejo (y ye a suya capital), Cueva, Entrambosríos, Haedo de Linares, Herrera de Redondo, Hornillalastra, Hornillalatorre, Hornillayuso, Linares, Nela, La Parte de Sotoscueva, Pereda, Quintanilla-Sotoscueva, Quintanilla-Valdebodres, Quintanilla del Rebollar, Quisicedo, El Rebollar, Redondo, Sobrepeña, Vallejo, Villabáscones y Villamartín de Sotoscueva.
Premio d'o Cine Europeu a o Millor Actor
O Premio d'o Cine Europeu a o Millor Actor ye una d'as categorías d'os premios anuals d'o cine europeu. S'entrega dende a primera edición de ditos premios en 1988 y nomás pueden estar candidatos os actors europeus.
Souzy-la-Briche
Souzy-la-Briche ye una comuna situata en o departamento francés d'Essonne, o districto d'Étampes, o cantón de Dourdan y a rechión d'a Isla de Francia.
A suya población ye de 373 habitants, en una superficie de 7,33 km².
Mendaza
Mendaza ye un municipio de Navarra, situato en la Tierra Estella. La suya población ye de 333 habitants(2006), en una superficie de 32,73 km² y una densidat de población de 10,17 hab/km².
Curiosidaz
Bi ha una carrasca considerata la mes viella de la Peninsula Iberica y clamata encina de las tres patas.
Pilar Alegría
María del Pilar Alegría Continente (1 de noviembre de 1977 de Zaragoza, Aragón) ye una politica aragonesa, ministra d'Educación y Formación Profesional d'o Gubierno d'Espanya dende o 12 de chulio de 2021.
Luengas polinesias
Es idiomas polinesios son un grupo prou homochenio de mas de trenta luengas, parlatas a la rechión d'o Pacifico conoixita como Polinesia. Perteneixen a la gran branca d'idiomas oceanicos, en o filo austronesio (malayopolinesio).
L'alta homocheneidat d'o grupo d'as luengas polinesias (se veigan baixo bellas correspondencias internas) ye debita a l'asentamiento relativament recient d'es polinesios en as islas d'ixa rechión, abe nomás que uns 2000 anyos.
L'idioma polinesio mas parlato ye o samoano, con uns 370.000 parladors. D'entre as altras luengas polinesias, nomás que tres plegan ta es 100.000 parladors: o maori, o taitián y o tongalés.
Clasificación
En os zaguers decenios, a clasificación tradicional d'as luengas polinesias s'ha basato esencialment en as proposatas per A. Pawley e per R.C. Green, en 1966. Encara que o estallo d'o protopolinesio en dos brancas, a tongalense y a nucleyar, contina acceptando-se, a subdivisión d'o nucleyar en una branca samoano-periferica y una altra d'oriental no ye guaire refirmata actualment per es lingüistas, que consideran muitos d'ixes idiomas como brancas independients, ya que acollar-los en un grupo no podeba chustificar-se per meyo d'as innovacions compartitas. A clasificación emplegata astí baixo sigue o modelo revisato per J. Marck, basata en o estudio d'os cambios fonolochicos esporadicos entre as diferents luengas:
Protopolinesio
Correspondencias internas
Muitos d'os vocables d'as luengas polinesias continan estando cognatos claros. Iste cuatrón astí baixo en amuestra bel ixemplo con una selección prou representativa d'o grupo lingüistico:
Puet veyer-se como bella correspondencia entre diferents luengas polinesias ye regular. Per ixemplo, os sons maoris, , , and se corresponden con os sons , , , y  d'o hawaián. Asinas, "hombre" ye tangata en maori y kanaka en hawaián, u "largo" ye roa en maori y loa en hawaián. A conoixita salutación hawaiana aloha se corresponde con a maori aroha, "amor, afecto".
Os pareixitos en o vocabulario esencial permeten es parladors d'entender en un grau prou alto a es polinesios d'altras islas. En os casos que una luenga concreta amuestra grans diferiencias inasperatas en o suyo lexico, probablement se debe a bella situación de "tabuización" de parolas.
Muitas d'as luengas polinesias han patito drasticament os efectos d'a colonización europea. O maori y, mas clarament, o hawaián, han perdito terreno a grans trangos debant d'a potencia d'a luenga anglesa, y nomás en os zaguers anyos pareix que se fayan bel abance enta la suya recuperación.
Bisa
A suya población ye de 206 habitants (1999) en una superficie de 12,96 km², con una densidat de población de 15,90 hab/km².
Torfou (Essonne)
Torfou ye una comuna situata en o departamento francés d'Essonne, o districto d'Étampes, o cantón d'Arpajon y a rechión d'a Isla de Francia.
A suya población ye de 270 habitants, en una superficie de 3,5 km².
Apolo (mitolochía)
thumb|150px|[[Apolo Licio, copia romana antiga d'un orichinal griego d'o sieglo IV a.C. (Museu d'o Louvre)]]
Apolo (en griego antigo Ἀπόλλων Apóllōn u Ἀπέλλων Apéllōn) ye un d'os mas importants y polifaceticos dioses olimpicos d'a mitolochía griega y romana. L'ideyal d'o kurós (chóven sin barba), Apolo ha estau reconoixiu como dios d'a luz y o sol (dios solar); a verdat y a profecía; o tiro con arco; a medicina y a curación; a musica, a poesía y as artes; y mas. Apolo ye fillo de Zeus y Leto y chermano melguizo d'a cazadora virchen Artemisa. Ye conoixiu como «Apulu» en a mitolochía etrusca, influenciada por a griega. Apolo fue adorau en a antiga relichión griega y en a romana, asinas como en o neohelenismo moderno. Bells dioses d'o panteón galo como Belenos y Maponos fuoron asimilaus a Apolo en a interpretatio romana.
Tigery
Tigery ye una comuna situata en o departamento francés d'Essonne, o districto d'Évry, o cantón d'Épinay-sous-Sénart y a rechión d'a Isla de Francia.
A suya población ye de 2308 habitants, en una superficie de 8,64 km².
Cuello
thumb|250px|Cuello humán O cuello (d'o latín < COLLUM ) ye a parti d'o cuerpo de diversos grupos de vertebratos (anfibios, reptils, aus y mamifers) que une o tozuelo con o torso. En o ser humán y en a mayor parte d'os vertebratos, o cuello apareixe clarament esferenciato, encara que no ye asinas en atros animals, en que puet estar nomás una simpla articulación d'o cuerpo.
O suyo orichen
En a evolución, o cuello fació a suya aparición en os fósils d'o Cambrico, mientres a Era Paleozoica, cuan apareixioron os primers animals que desarrolloron garras ta desplazar-se por o medio terrestre, os protoanfibios, estando o primer rechistro fósil conoixito o Tiktaalik roseae, una especie que vivió fa 383 millons d'anyadas.
Laurentina (metro de Roma)
A gara de Laurentina (en italiano, stazione Laurentina) ye uno d'os cabos d'a linia B d'o Metro de Roma, debantada o 9 de febrero de 1955. Se troba en o quartiere de Giuliano-Dalmata, en a confluyencia d'as vias Laurentina y Vigna Murata.
Servicios
A gara apresta os siguient servicios:
Umbría
Toponimia
La rechión d'Umbría prene lo suyo nombre de l'antigo pueblo italo d'os umbros. Lo toponimo Umbría ye documentau con articlo definiu en as traduccions medievals aragonesas:
Gargallo
Gargallo ye un municipio d'a provincia de Teruel, situato en a comarca d'Andorra-Sierra d'Arcos y partiu chudicial de Teruel. A suya población ye de 105 habitants (2007) en una superficie de 30,1 km², con una densidat de población de 3,49 hab/km².
Cheografía
Ye situato en o semontano d'a Sierra de Sant Chust, a mán d'o naixedero d'o río Escuriza, y a 105 km de distancia de Teruel, a capital d'a suya provincia y partiu chudicial.
Edam-Volendam
Edam-Volendam ye un municipio neerlandés situato en a provincia d'Holanda Septentrional.
A suya población ye de 28.503 habitants (2009) en una superficie de 24,78 km², con una densidat de población de 1.750 hab/km².
Gotha
Gotha ye una ciudat de Turinchia, Alemanya.
Alcaldes
Lista d'alcaldes democraticos dende 1945:
Túnel
thumb|250px|Interior d'o [[túnel de Somport]] 250px|thumb|[[Maquina tuneladora en Yucca Mountain (Estaus Unius d'America)]] Un túnel u tónel (amprau de l'anglés Tunnel) ye un canyo soterranyo realizato artificialment con a finalidat de dar paso a una vía de comunicación u de transporte de fluidos, materials u formas d'enerchía, a traviés d'una montanya u d'un tozal, por debaixo d'un río u incluso por debaixo d'un estreito, d'una badía u de qualsiquier brazo de mar. O concepto de túnel se refiere tamién a los pasos de vías urbanas u d'o ferrocarril (metro) u de canals de navegación por debaixo d'una zona urbana: d'os edificios y carreras u tamién por debaixo d'una carretera, vía ferroviaria u qualsiquier infraestructura. Actualment, son disenyatos y prochectatos por incheniers civils.
En a construcción d'infraestructuras, os túnels, como os puents, premiten salvar os obstaclos naturals que se troban en o trazato d'a infraestructura. En termins más simples se puet decir que os puents salvan os obstaclos pasando por dencima ells y os túnels los salven pasando por debaixo. En tot caso, mientres que os puents yeran emplegatos ya en as vías que trescruzaban l'Imperio Romano, a construcción de túnels ta las vías de comunicación (excepto lo transporte por canals) no prencipia dica o sieglo XIX, con as primeras construccions ferroviarias d'os Estaus Unius d'America y d'Anglaterra.
Chulio Nepot
Chulio Nepot estió un emperador de l'Imperio Romano d'Occident que gobernó dende chunio de l'anyo 474 dica lo 28 d'agosto de l'anyo 475, quan fue deposau en Roma y tot l'Imperio Romano d'Occident de fueras de Dalmacia, a on continó gobernando dica la suya muerte en l'anyo 480 quan estió asesinau por os suyos soldaus.
Liso (Fuencalderas)
Liso ye un despoblato aragonés en o termin de Fuencalderas, en l'actual municipio de Biel, en a comarca de Cinco Villas, partiu chudicial d'Exeya d'os Caballers y provincia de Zaragoza.
Cheografía
L'antigo lugar de Liso ye situato a o piet d'a sierra de Santo Domingo (42° 23' 23.41" N, 0° 51' 51.38" O), a mán d'un paso natural ta trescruzar ista sierra ta o norte, ta Salinas de Chaca y Villalangua.
Historia
Seguntes Agustín Ubieto Arteta, a primera cita d'o lugar ye d'o sieglo XVI, recollita en a obra d'Antonio Duran Godiol Geografía medieval de los obispados de Jaca y Huesca (Uesca, 1962), y documenta as variants Liso y Eliso.
Sindembargo, o lugar quedó despoblato en o sieglo XVI, baxando os suyos habitants a vivir en l'amanato lugar de Fuencalderas establito en o sieglo XIV, albandonando asinas Liso ta cutio.
Molimentos
Encara ye en piet un repui de l'antiga ilesia de Sant Miguel de Liso, d'estilo romanico, d'o sieglo XII, y tamién una torre esfensiva; parte d'os suyos materials s'ha emplegato en a construcción d'una ermita mas muderna.
Elisenda de Montcada
Elisenda de Moncada u Elisenda de Montcada Pinós (Aitona, 1292 - Barcelona, 1364), reina consort d'a Corona d'Aragón. O 25 d'aviento de 1322 se convirtió en a quarta y zaguera d'as mullers d'o rey Chaime II, dimpués d'a muerte de María de Chipre.
Choventut y enlace con Chaime II
Elisenda yera filla d'o senescal Pero II de Montcada, sinyor d'a baronía d'Aitona, y d'a suya segunda muller, Elisenda de Pinós. Perteneixeba a una d'as familias mas nobles de Catalunya, a casa de Montcada, muit amanada a la monarquía. Elisenda teneba dos chirmans: Ot, que estió o padrino de baptizo d'o futuro Pero o Ceremonioso, y Gastón, trigau primer bispe de Uesca y dimpués de Chirona. O casorio d'Elisenda con o rei yera convenient ta as relacions entre o rey y a branca menor d'a poderosa familia d'os Moncada.
Quan o rei Chaime II quedó viudo d'a suya tercera muller, María de Chipre, s'aprestó a contrayer un nuevo matrimonio. Chusto un mes dimpués d'a muerte d'a reina s'endrezó a o cardenal Tusculo ta que intercediera debant d'o papa Chuan XXII y obtuviera una dispensa de consanguinidat en tercer u quarto grau ta concertar nuevas nupcias. Curiosament, o rei no indicaba o nombre d'a muller trigada, pero yera Elisenda de Montcada. O monarca pareixeba muit animau con a idea y fació ascape os tramites sin amagar que teneba prisa.
A voda con Chaime o Chusto se fació en Tarragona o día de Nadal de l'anyo 1322. O rey dotó a la novia con as rentas de Berga, Burriana, Tortosa, Morella, Torroella de Montgrí y Pals, y a o chirmán mayor con as poblaciones de Seròs y Mequinenza. Ella teneba 30 anyos y ell, que heba enviudau de María de Chipre, bells 55. S'instaloron en o palacio reyal de Barcelona y tenioron una vida relativament tranquila. Ella interveniba en os afers d'estau dando consello como heban feito atras reinas. Fue partidaria d'o nieto de Chaime II, o futuro Pero IV d'Aragón, cosa que iste l'agradeixió siempre. A reina yera una muller madura, culta, polida y muit piadosa, lo que feba que o día a día en a cort reyal estase cordial, a tamás d'a richideza y a severidat de Chaime II.
Escribe Jesús Ernest Martínez Ferrando: A nueva reina, encara que teneba en Tortosa o centro d'o suyo dote y que en o castiello de dita ciudat heban residiu largas temporadas as suyas predecesoras, as reinas Blanca de Nápols y María de Chipre, trigó Barcelona y o suyo Palacio Mayor como residencia habitual. Astí pasó a suya vida. Como no tenioron fillos y o rei se metió malauto ascape, Elisenda le consagró a suya vida, asinas como a las practicas relichiosas y o exercicio d'a caridat.
Construcción d'o monesterio de Pedralbes
thumb|250px|Monesterio de Pedralbes
Quan Elisenda l'esprisó o suyo deseyo d'establir un monesterio de relichiosas de Santa Clara en a redolada de Barcelona, o rey no dandalió en complacer-la, encara que ya existiba en Vilafranca del Penedès un monesterio de clarisas fundau por Blanca d'Anchú, a primera muller d'o monarca. Nomás metió una condición: que o monasterio se faciera en honor d'a mai de Dios. Primero se designó ta o suyo emplazamiento o lugar de Valldaura, entre Cerdanyola y Montcada, pero dimpués s'optó por un lugar dito Pedralbes debiu a la cantidat de piedra blanca que se quitaba d'una pedrera astí existent. As chestions y as obras enantoron ascape. Puet estar que Chaime II presentiba a suya muerte y deseyaba que a mistica ilusión d'a suya muller se faciera realidat antis con antis. En 1326 Elisenda establió y dotó o monesterio de monchas clarisas de Pedralbes (Barcelona). O 3 de mayo de 1327 ingresoron catorce monchas en o monesterio y trigoron a la primera abadesa, Soberana d'Olzet.
A reina viuda ordenó que se construyise un palacet chunto a o monesterio de Pedralbes, deseparau de tot d'iste. Vivió 37 años. Mientre istos anyos a suya intención fue favoreixer a o maximo o monesterio ta que no se trobara, una vegada muerta ella, en dificultatz economicas, una cosa prou habitual en os monesterios femeninos por ixas envueltas. As donacions reyals quasi afogoron o espritu franciscano d'a vida conventual. Chestionó a construcción de l'edificio y a ornamentación d'o mesmo. Pintors, como Ferrer Bassa u os chirmans Serra, fuoron contrataus ta decorar o monesterio.
Muerte y sepoltura
Elisenda morió o 19 de chulio de 1364. Deixó como hereu a o monesterio, fueras de bells biens destinaus a institucions, familiars u conoixius d'ella. Obligó a espaldar o palacet a on viviba, lo que se fació ascape. O inventario d'a suya cambra contrimostra a sencillez en que viviba, a tamás d'as choyas y as telas buenas que regaló. O sepulcre d'a reina ye situau chunto a la paret que desepara a ilesia d'o claustro, de forma que parti d'o molimento ye adintro d'a ilesia y parti en o claustro. A sepoltura ye una magnifica obra d'o gotico catalán, amostrando por o canto d'a ilesia a Elisenda vestida de reina y por o canto d'o claustro como una penitent.
En a parti visible dende a ilesia a fegura chacent d'a reina se troba revestida de machestat con corona, y por o costau d'o claustro leva un austero trache de viuda u moncha, lo que indica clarament a doble vida d'ista muller. Tenió fama de buena persona, amant d'a familia, d'estar atenta con toz y mas que mas de conoixedora d'a tierra. Ista yera a virtut que mas goyo feba a os suyos subditos. Un retrato d'ella fa parti d'a Galería de Catalans Ilustres d'o Concello de Barcelona.
Castellfollit de Riubregós
Castellfollit de Riubregós ye un municipio catalán situau en la provincia de Barcelona, comarca de l'Anoya y partiu chudicial d'Igualada.
Orísoain
Orísoain (en basco Orisoain) ye un municipio de Navarra situato a 30,5 km de Pamplona. A población ye de 95 habitants (2013) en una superficie de 7,11 km² y una densidat de 13,38 hab/km².
Castellfollit de Riubregós
A suya población ye de 194 habitants (2007), en una superficie de 26,21 km² y con una densidat de población de 7,4 hab/km². Castellfollit de Riubregós ye situau a 467 metros sobre o livel d'a mar.
Reparto de concellers
Fuent: MUNICAT, en a pachina web d'a Generalitat de Catalunya.
Ptolomeu XIV
Ptolomeu XIV estió rei d'Echipto dende l'anyo 47 aC dica l'anyo 44 aC. Estió o zaguer Ptolomeu d'a dinastía d'os Ptolomeus, que remató con Cleopatra VII y o suyo fillo Cesarión.
Mencions en as fuents aragonesas
Ye nombrau en o "Libro d'el Trasoro":
Y en o "Liber Regum":
Valpuiseaux
A suya población ye de 617 habitants, en una superficie de 18,7 km².
Extremidat
As extremidaz son organos externos, por un regular articulatos, que a mayoría d'os animals emplegan como meyo de locomoción. Vulgarment, se dicen patas en os animals no humans.
As extremitaz se pueden dividir en superiors (brazos) y inferiors (garras) en o caso d'os animals bipedos, com os humans, y en anteriors y posteriors en o caso d'os cuadrupedos, como os cans u os gatos.
Raymond Massey
Premios
Raymond Massey fue nominato a o premio Oscar a o Millor Actor en 1940 por Abe Lincoln in Illinois, de John Cromwell.
JJ Arcega-Whiteside
José Joaquín Arcega-Whiteside (Zaragoza, 31 d'aviento de 1996), mas conoixiu como JJ Arcega-Whiteside, ye un chugador profesional de fútbol americano aragonés. Chuga en a posión de wide receiver y actualment milita en os Philadelphia Eagles d'a National Football League (NFL).
Ye o primer chugador espanyol esleyito en o draft d'a NFL y o quarto chugador espanyol d'a historia d'a NFL dimpués de Jess Rodríguez, Kelly Rodríguez y Alejandro Villanueva y o primer aragonés.
Biografía
Ye sobrino de Fernando Arcega, miembro d'a selección espanyola que ganó a medalla d'archent en os Chuegos Olimpicos de Los Ángeles 1984. O suyo atro tío, Pepe, tamién estió internacional con Espanya.
Philadelphia Eagles
O 26 d'abril de 2019 fue trigau en a segunda ronda d'o Draft por os Philadelphia Eagles, convertindo-se asinas en o primer aragonés trigau en un Draft d'a NFL.
Francisco de Miranda
Sebastián Francisco de Miranda Rodríguez (Caracas, Provincia de Venezuela, Imperio Espanyol) hue, Venezuela, 28 de marzo de 1750 - †San Fernando, Cádiz, Espanya, 14 de chulio de 1816) estió un politico y militar venezolano, Precursor d'a independencia de Venezuela d'o Imperio Espanyol y conoixito como "Lo primer venezolano universal". Francisco de Miranda estió qui establió a ideya de Colombia como una nación.
Francisco de Miranda prenió parte en tres guerras: en a Guerra d'Independencia d'os Estaus Unius, en as Guerras Revolucionarias francesas dimpués d'a Revolución Francesa y en as Guerras d'Independencia Hispanoamericanas, de contino en aplicación d'as suyas ideyas politicas liberals.
O suyo nombre ye en o Arco d'o Trunfo de París, o suyo retrato en a Galería de Personalidaz d'o Palacio de Versailles y a suya estatua en Valmy, en homenache a la suya partecipación en a batalla de Vamy, frente a la estatua d'o cheneral François Christophe Kellermann.
L'Estato de Miranda leva o suyo nombre por estar un heroe d'a independencia venezolana.
Val d'Ollo
Val d'Ollo (Ollaran u Ollaibar en basco) ye un municipio de Navarra situato a 22 km de Pamplona. La suya población ye de 309 habitants (2006), en una superficie de 37,8 km² con una densidat de población de 8,36 hab/km².
Cheografía
Comprene los concellos d'Anoz, Arteta, Beasoáin-Eguíllor, Ilzarbe, Ollo, Senosiáin, Ulzurrun y Saldise.
Toponimia
En basco ye Ollaran que significa literalment Val d'Ollo, que ya s'escribiba en 1357 en un texto en romance navarro:
Tamién s'escribe Val de Oillo en o fuero concedito en 1232 por Sancho lo Fuerte en un texto en romance navarro.
Almudévar
Almudévar ye un municipio aragonés d'a provincia de Uesca, en a comarca d'a Plana de Uesca. Fa parte d'o partiu chudicial de Uesca.
A suya población ye de habitants en una superficie de 201,19 km² y una densidat de población de 0 hab/km².
Cheografía
A villa d'Almudévar se troba situada a 456 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, a una distancia de 18 km d'a ciudat de Uesca, a capital d'a suya provincia, y de 52 km d'a ciudat de Zaragoza, a capital d'Aragón, en a zona conoixida como A Violada.
Historia
O primer asentamiento humano d'ista zona se dio ya en a Prehistoria, ya que s'han trobau restas de construccions neoliticas en dos salients d'o terreno situaus en a marguin dreita d'o comencipio d'o barranco de Villanueva (a o norte d'o termin) y tamién restas entre iste barranco y a cabanyera que s'endreza enta o Somport. As construccions situatas mas a o sud son de planta rectangular, mientres que as d'o salient norte son de planta circular.
Tamién trobamos restas de construccions prerromanas en a tuca de Torre Lierta, un a d'as mayors alturas d'o termin, en a muga oriental d'iste asinas como fornos de ceramica en a pedrera de Lupinyén y en as pedreras de Uesca. S'han trobato igualment útils de piedra pulimentada, pero podría tractar-se de restas de poblacions de paso.
O nucleyo urbán actual ye l'hereu d'a mansión romana de Bortina, situada en a Vía Lata que uniba Zaragoza con Leida, pasando por Uesca. Seguntes Pedro Carrillo Bortina se trobaba en a milla CCCXII d'a debandita vía y a XXXIIII millas de Zaragoza, ye decir, o puesto exacto d'Almudévar.
En cualsiquier caso, o chicot conchunto de tozals que dominan a plana circumdant poseyeba una gran importancia estratechica en l'antiguidat y ye un buen asentamiento ta os distintos nuclios humans a lo largo d'a historia.
Romanos
D'a presencia romana en a comarca quedan cualques toponimos como Valdeldema (corrupción de "Vallis vendimiae"), Forniellos, Avariés, Valsalada....
Ye tradición popular que a primitiva localización d'a población se trobaba en o parache denominau Almudévar u Viello, y chustament iste ye o puesto an se troba a fuent de tres canyos, o que puede significar que os propios hispanorromanos cambeasen o suyo puesto d'emplazamiento segurament buscando mayor seguranza y construirían as suyas casas arredol d'a torre amurallada de l'actual castiello.
En ista epoca romana, Almudévar habió de tener una gran prosperidat por estar una comarca triguera y vinicola con buenas comunicacions entre Osca y Caesaraugusta que demandaban a suya producción. Por l'abundant numero de casas de campo romanas trobadas por os arqueologos en ista zona a propiedat d'a tierra debió estar prencipalment de caracter latifundista.
Visigodos
En o sieglo V procedents d'o sud de Francia s'asientan en istas zonas y a Vía Lata adquiere por ixas envueltas encara una mayor importancia. O toponimo Villanueva indica l'asentamiento d'un noble visigodo en iste termin. En iste parache se trobó una piedra arenisca, de forma circular, con dos caras talladas a bisel, con relieve plan que podese haber feito parte d'una estela funeraria visigoda.
Epoca medieval
A dominación musulmana va dende o 714 dica o 1118 y ye alavez cuan prene o nombre d'Almudévar, toponimo que significa o "redondo" y fa referencia segurament a la forma ovalada d'o puesto an s'asienta, o castiello, y que hue se le diz corona. Se mantenió en istas envueltas a estructura latifundista d'epocas anteriors. A población islamica yera mayoritariament muladí (descendent d'hispanorromanos), y mozarabe, asinas ye como s'explica a pervivencia de toponimos como Valdeldema (Vallis vendimiae), Fornillos, asinas como o cautivo d'a vida en ista epoca.
D'ista forma, o casco urbano se'n fue desplazando d'o tozal enta a ladera, ta trazar contino a carrera Mayor, que configura o barrio d'estructura mas pintoresco y mas irregular. Dende astí s'extendilló o barrio baixo en busca d'a plana.
Dende muit temprano a Ilesia disposó de cuantos edificios en a villa y en o suyo termin municipal: a ilesia d'a Beata Virchen María (d'a Corona), como parroquia, a ilesia de Sant Miguel, actualment parroquia d'a cuala encara veyemos una portalada romanica y a ermita de Santo Domingo, que os suyos restas amostran tamién a suya factura romanica. En 1560 existiban en Almudévar dos ilesias hue totalment desapareixidas: a ilesia d'a Madalena y a de Sant Martín (u Sant Vicent) que ya serían construidas en a Edat Meya, asinas como o convento d'Avariés (Abares), desapareixiu en o sieglo XIV a consecuencia d'a peste negra, y l'almunia de Pallarolo.
Por lo que fa a la población, o primer dato conoixiu ye de 1184, un documento an se charra de 300 pobladors que equivaldrían a 1200 u 1500 habitants.
En ista epoca, a base fundamental d'a economía yera l'agricultura, basada en os cerials y en a vid, ista se concentraba fundamentalment en o parache dito Valdeldema (Vallis vendimiae). Iste paisache agrario medieval se completaba con cualques huertos regaus por meyo de pozos. As selvas de pins, totalment desapareixidas, y carrasco de conchunta con yermos y pastos proporcionaban lenya, fusta, pasto y caza. A ganadería tenió una importancia destacada tamién.
A industria artesanal se basaba en aquels oficios auxiliars de l'agricultura, como a industria d'o teixiu, tamién se charra de cuantos fornos de pan y un molín d'aire. En a villa tamién i heba establimientos de venda fixos propiedat d'o concello como a carnicería u a botiga.
O segundo tercio d'o sieglo XIV ye marcau por una serie de malautías que producioron hambrunas y como consecuencia se produció una crisi demografica. Será ya en o sieglo XV cuan se produce una recuperación poblacional y economica. Ye agora cuan tamién se produce un renaiximiento artistico d'a villa.
En o sieglo XV o centro d'a vida social yera a corona y o suyo castiello. Astí yeran a ilesia prencipal y o gubierno municipal.
Edat moderna
O sieglo XVI suposa una etapa de freno en a economía d'Almudévar y en a suya población, que se recuperará considerablement en o sieglo siguient. L'augmento de población leva con él a expansión agricola que se manifiesta en a compra d'os terrenos de cautivo que poseyeban os monches cistercienses d'Avariés. En o sieglo XVII se producen roturacions en as zonas de pastos ta augmentar l'aria de cautivo, pero en 1745, a causa d'a escasez de vin, se permite plantar vinyals. Este proceso de roturación d'o sieglo XVIII produce un cambeo en a estructura d'a propiedat privada, por un costau augmentando a grandaria d'a propiedat privada y por unatro costau s'introduce o sistema de suertes, que yeran chicotas parcelas que o concello entregaba a particulars ta que plantasen en ellas vinyals.
En o 1765, l'agricultor acomodau d'a villa disposaba de casa, bodega, huerto, yera con pajar, hortal y demba, una viña, bel corral ta bestiar, un numero variable de campos ta cereal y un chicot numero d'animals de tiro.
En a Edat Moderna cambeará considerablement l'aspecto d'a villa, amaneixen nuevos edificios tanto publicos como relichiosos u particulars. En o sieglo XVII prencipia a construir-se a casa d'a villa, ye en iste inte cuan o castiello pierde todas as suyas funcions politico-administrativas ya que dica agora heba estau utilizau por o concello ta las suyas reunions ordinarias, como fichero documental, garchola, etc. Ye tamién en iste inte cuan s'espalda a nave central d'a ilesia d'a Corona y se prene a decisión d'enamplar a de Sant Miguel, muito mas centrica ta utilizar-la como parroquia.
O sieglo XIX ye marcau prencipalment por l'aparición de grans propiedaz que se forman dimpués d'a desamortización d'as tierras comunals. Por lo que fa a la industria, en o sieglo XIX, Almudévar pierde o molín d'aire, pero conserva dos fornos de pan propiedat d'o concello. Madoz da a noticia d'una fabrica de curtidos que encara funcionaba en o 1850, de telars de lienzo y teixius de lana y un matadero. En 1832, una fabrica de salitres y una de teixius, toz dos chunto a la fuent de tres canyos. Dende o sieglo XVIII existiba un inchenio ta fabricar cera.
En Almudévar se celebraba una important feria de bestiar, sobretodo mular y caballar, os días 12, 13 y 14 de mayo, que mantenió a suya importancia dica os anyos 1950 y que desapareixió a causa d'a mecanización d'o campo. Afortunadament ista feria se recuperó fa uns anyos.
En primerías d'o sieglo XIX se cambeó a fiesta patronal d'o día 15 d'agosto a o 8 de setiembre.
A población d'Almudévar creixió sin interrupción dica o inicio d'a Guerra Civil, en a que ista villa perdió 1061 habitants, un 25% d'a población. Dende alavez ixe descenso ha estau progresivo y contina hue en día debiu mas que mas a un creiximiento vechetativo negativo.
Respective a la ganadería d'iste sieglo o prencipal cambeo ha estau a construcción d'a canal de riegos d'os Monegros que se remató en 1929 encara que dica 1941 no se fació a devantadera l'acueducto a Tardienta. Pero os intentos por amillorar l'agricultura local continoron en 1914 y se creyó un vivero t'aduyar y afavorir a replantación d'os vinyals arruinaus por a filoxera d'os primers anyos d'o sieglo, que se plantó en Chinflorin. Pero a vid, a partir d'os anyos 50, ha experimentau un fuerte retacule, lo mesmo que l'almendrera y a olivera en favor d'o cautivo de cerial.
As bodegas
As bodegas mas antigas pueden datar-se ya en epoca medieval, encara que os primers documentos que nos charran d'ellas son de l'anyo 1765, que nos dicen que por ixas envueltas existiban 56 bodegas ubicadas en as colinas de Sant Martín (A corona), Puyadul (Morro d'Otal) y Molino d'Aire (As Crucetas). Ta par d'alavez i heba plantadas entre 70 y 100 hectarias de vinyals. En o 1818 sabemos que i heba 143 bodegas y en o 1850, iste numero i heba puyau dica 261, debiu mas que mas a l'augmento en o cautivo d'a vid. Asinas o cautivo d'a vid ocupaba grans extensions dentro d'o termin municipal. O vin que s'obtiene resulta de gran graduación por a escaseza de precipitacions, plegando a tener dica 18 graus. En l'actualidat a vid ha perdiu muito terreno en favor d'o huerto y o cerial y tasament plega a producción ta o consumo particular. A vid yera particularment abundant en o norte d'o termin an existe o toponimo Valdeldema, que proviene d'os vocablos latinos “vallis vendimiae”, ye decir, val d'a vendema.
A bodega ye un tipo de construcción que sirve de puesto ta a transformación, a elaboración y almagazenamiento d'o vin. Dende o punto de vista d'as suyas caracteristicas arquitectonicas imos a poder veyer cualas d'ellas se deben a las necesidaz humanas d'espacio, cualas a la economía, ye decir a las necesidaz funcionals d'un espacio concreto de dedicación economica u a o meyo fisico, ye decir, l'adaptación arquitectonica a las caracteristicas fisicas d'o meyo ambient.
Todas istas bodegas responden practicament a una mesma tipolochía arquitectonica, nomás trobamos unas minimas variacions: bodegas con aspecto exterior d'espelunga, y unatro tipo que tiene en a parte delantera una chicota construcción con frontera y cubierta. Os materials que s'utilizan son piedra y tierra, y en o caso d'as bodegas, que no se fa servir a propia tierra ta a cubierta, fusta y tellas. O mortero utilizau ta os muros y teitos ye feito a pur de baleyo y augua. Os muros son toz de mampostería. Toz istos materials, fueras d'a tella y a fusta tienen orichen local, a causa d'a dificil accesibilidat d'o meyo, ya que o transporte d'os materials dica aquí resultaría caro y caleba adaptar-se a os materials d'a comarca. Tamién podemos trobar, encara que no de forma cheneralizada, verdugados en os muros (fileras de recholas tochos que se disposan ta enrasar u horizontalidad os muros de mampostería, ya que con o caracter ordinario d'os mampuestos, son dificils d'enrasar a un determinau ran). Istas fileras pueden estar sencillas, d'una sola filera, u doples (dos fileras). A sillería ye practicament inexistente y solament se reduce a os dintels u arcos d'os huecos.
Os huecos exteriors gosan estar a puerta, y en cualques casos una finestra por a que s'accede a la "pisadera", istos son toz de muit chicotas dimensions y a puerta ye abocinada. O tipo y a dimensión d'os huecos responde prencipalment a tres factors: o clima, as tecnicas de construcción y a posición social y economica d'os propietarios d'a bodega. O clima determina a densidat luminosa y termica. Temperaturas altas fan que haiga necesidat de uembra y espacios o mas frescos posibles, por ixo, os huecos de reducida grandaria responden a una necesidat termica de protecher l'ambient interno. As tecnicas de construcción, a fuerza d'a costumbre y a posición social y economica d'os propietarios influyoron en gran mida en a grandaria y aspecto final d'os huecos.
Ista descripción nos leva a entender a importancia d'as bodegas, ta o municipio d'Almudévar.
Personaches ilustres
Cal prencipiar con o personache mas popular que ha dau Almudévar: Pedro Saputo. Ynduráin, citando a Gerónimo Borao que estió rector d'a Universidat de Zaragoza en o sieglo XIX, afirma que o nuestro heroi yera conoixiu dende muit antigo entre os personaches populars de ditos, chistes y cuentez, a o menos dende o sieglo XVII. A vida de Pedro Saputo habió de transcorrer en a segunda metat d'o sieglo XVI u primer tercio d'o XVII. D'a suya existencia no i hai dubda, encara os vecins d'Almudévar pueden sinyalar con precisión, a chicota casa en a cuala naixió y vivió, en una d'as pars mas antigas d'a villa, amán d'o forno alto (hue desapareixiu). Cualques d'as suyas conoixidas aventuras, sobre tot as que no transcribe Braulio Foz en o suyo conoixiu libro y han remaniu oralment en a tradición popular, tienen claras referencias a America.
O Pedro Saputo d'a tradición oral no ye o chenio que nos describe Foz en a suya obra, pero tampoco ye o fato que quieren presentar cualques recopiladors d'as suyas historias. En a tradición oral, Pedro ye a personificación d'o inchenio popular, o que aplica en as tribulacions d'os suyos paisanos solucions sencillas, de sentiu común, u actúa como un picardioso redindo-se-ne d'os que quieren fer-se a mofla d'él.
Dentro d'o grupo d'almudevanos ilustres que vivioron en os sieglos XVII y XVIII podemos sinyalar a Melchor Alayeto, muerto en Uesca en 1645, Catedrático d'a Universidat d'ista ciudat y arcediano de Sarrablo; a Diego Jerónimo Gallán, muerto en 1672, catedratico d'a Universidat oscense, Canciller de Competencias d'o Reino d'Aragón; a Gregorio Alayeto, que murió cautivo en Alcher, colechial d'o Mayor Jiménez, que publicó en Zaragoza en 1779 un libro de Matematicas titulado "Tabla de reducción d'as monedas d'oro a libras chaquesas y a reyals de bellón".
Os personaches mas destacaus d'a villa, naixius en o sieglo XIX, fuoron o Doctor Ramón Otal y Mozarabe, churista naixiu en 1800, plegó a estar rector d'a Universidat de Uesca; Bernardo Larrosa Gracia, muerto en 1893, qui escribió una obra de teatro en aragonés; Ángel Bazán Aured (Almudévar, 1826 - Madrit, 1892), qui estió o primer farmaceutico espanyol que instaló un laboratorio ta realizar analisis bromatolochicos y fació una meritoria faina en Zaragoza mientres a epidemia de colera de 1885; y mosen Mariano Abillana (Almudévar, 1844 - Carrizal, Chile, 1904), misionero en America.
Un d'os personaches mas importants d'o sieglo XX ye, sin dubda, Francisco Ascaso Abadía, naixiu en ista villa l'1 d'abril de 1901. Francisco Ascaso estió un d'os prencipals activistas de l'anarquismo espanyol, componente d'a FAI, mena de brazo armau d'a CNT. y companyero inseparable de Buenaventura Durruti. Murió en Barcelona o 20 de chulio de 1936.
En o sieglo XX han viviu mas personas ilustres y caldría destacar, entre ellas, a:
Sant'Agnese/Annibaliano (metro de Roma)
A gara de Sant'Agnese/Annibaliano ye una gara d'a linia B1 d'o Metro de Roma que estió debantada o 13 de chunio de 2012 como una gara soterrania. Se troba en o districto de Trieste baixo a piazza Annibaliano en a suya confluyencia con o corso Triesta y l'inicio d'o viale Eritrea. Ye clamata asinas por a basilica de Sant'Agnese.
Servicios
A gara apresta os siguient servicios:
Redolada
En a suya redolada están os siguients lugars:
Toscana
Toscana ye una rechión situata en o centro d'Italia. Muga con a rechión de Lazio a o sud, Umbría a l'este, Emilia-Romanya y Liguria a o norte, y a mar Tirrena a l'ueste. Ye una d'as 20 rechions d'Italia. A suya capital ye Florencia, tien una superficie de 22.990 km² y alto u baixo 3,7 millons d'habitants (2013). Fan parte de Toscana bella isla entre a mar de Liguria y a mar Tirrena, a prencipal d'istas islas ye a isla d'Elba.
Seis localidaz de Toscana son Patrimonio d'a Humanidat seguntes a UNESCO: O centro historico de Florencia dende 1982, o centro historico de Siena dende 1995, a Plaza d'a Seu de Pisa dende 1987, o centro historico de San Gimignano dende 1990, o centro historico de Pienza dende 1996 y a Val d'Orcia dende 2004.
Lucrecio
Titus Lucretius Carus u simplament en aragonés Lucrecio (Campania, 15 d'octubre de 98 aC - Roma 55 aC) estió un poeta y un filosofo romano. Manimenos no s'ha conservato que De rerum natura, un poema filosofico que exposa la física atomista de Democrito y la filosofía moral de Epicuro.
Finisterre (Francia)
Finisterre (en francés Finistère, en bretón Penn ar Bed) ye o departamento numero 29 de Francia, situato en a parti mas occidental de Bretanya.
Enkhuizen
Enkhuizen ye un municipio neerlandés situato en a provincia d'Holanda Septentrional.
Toscana
Economía
Ye una rechión con una economía tradicionalment basata en l'agricultura, encara que dende a segunda metat d'o sieglo XX apareixió una chicota industria. Asinas, en 1994 nomás o 4,5% d'a población activa d'a rechión treballaba en l'agricultura.
Varennes-Jarcy
Varennes-Jarcy ye una comuna situata en o departamento francés d'Essonne, o districto d'Évry, o cantón d'Épinay-sous-Sénart y a rechión d'a Isla de Francia.
Toscana
Economía
Os prencipals productos agricolas son os cerials y os vinyers, y bi ha tamién ganadería.
Enkhuizen
A suya población ye de 18.190 habitants (2009) en una superficie de 116,04 km², con una densidat de población de 1.467 hab/km².
Hirudo medicinalis
A sangonera (Hirudo medicinalis (Linnaeus, 1758) ) ye un anelido d'a orden d'os Arhynchobdellida y familia Hirudinidae que se distribuye per gran parti d'Europa, trobando-se en augua dulza. S'alimenta de sangre (ye hematofago).
Varennes-Jarcy
A suya población ye de 2365 habitants, en una superficie de 5,48 km².
Toscana
Economía
Tien industria metalurchica y textil.
Hue o sector terciario (os servicios) tien un peso important (55,5 d'a población activa en 1994), por o peso d'o turismo.
Hirudo medicinalis
A sangonera ye hermafrodita, cada individuo tien gonadas de toz dos sexos, ovarios y testiclos.
Dende a epoca d'os romanos, os medicos han emplegau la capacidat d'as sangoneras d'extrayer sangre sin dolor. As sangoneras cayioron en desuso arredol de 1860.
Acós
Acós (Accous en francés y oficialment) ye una comuna biarnesa montanyesa situata en a val d'Aspa, en o departamento francés d'os Pireneus Atlanticos, en a rechión de Nueva Aquitania y cantón d'Aulorón-1. Trescruzata por a Gave d'Aspa, o poeta biarnés Ciprian Desporrins yera naixito d'Acós.
Karen Blixen
Karen Christence Blixen-Finecke (conoixita como Isak Dinesen), naixita o 17 d'abril de 1885 en Rungstedlund (Nordsjælland) y muerta o 17 de setiembre de 1962 en ista misma población, estió una escritora danesa. Ye famosa por a suya obra Afrikansk pastoral, que conta a suya vida en Kenya y sobre a cual se fació o guión d'a cinta Out Of Africa, dirichita por Sydney Pollack.
María Luisa Arnal Purroy
María Luisa Arnal Purroy é una filologa y profesora universitaria aragonesa naixida d'Albelda (Litera, Uesca), especializada en dialectolochía, sociollingüistica, lexicolochía y lexicografía de la diversidat llingüistica d'Aragón. É profesora titular d'el Departamento de Llingüistica Cheneral y Hispanica de la Universidat de Zaragoza.
Carrera
É llicenciada en filolochía hispanica con premio extraordinario por la Universidat de Zaragoza (1985). Doctora en 1992, va fer la suya tesi «Contribución al estudio del habla de la Baja Ribagorza Occidental (Huesca)» baixo la dirección de Tomás Buesa.
Ha publlicau un numbro d'articlos en revistas especializadas y atras publicacions nacionals y internacionals sobre dialectolochía hispanica y en particular d'Aragón. Son destacaus los articlos feitos de conchunta con José María Enguita en la primer metat de los anyos 1990, sobre el proceso de castellanización d'Aragón.
Pueyo de Cebolla
Pueyo de Cebolla (El Puig, o El Puig de Santa Maria, en catalán) ye un municipio de la provincia de Valencia, situato en la comarca de la Huerta Norte. La suya población yera de 8.718 habitants en 2012, en una superficie de 26,8 km².
Historia
Chaime I d'Aragón prenió Pueyo de Cebolla pa tener-ie una base enantes de prener Valencia capital. Las Cronicas de los Chudeces de Teruel en parlan tamién referindo-se a l'anyata chudicial 1237-1238, pero escriben ya Poyo y no Pueyo con diftongación debant de YOD:
María Luisa Arnal Purroy
Carrera
Entre los llibros que ha espublicau, é coautora de Estudio sociolingüístico de la Franja Oriental de Aragón (1995), con María Antonia Martín Zorraquino, y autora de ''El habla de la Baja Ribagorza occidental. Aspectos fónicos y gramaticales (1998) y Diccionario del habla de la Baja Ribagorza Occidental (Huesca)'' (2003). Ha coescrito ''Textos lexicográficos aragoneses de Benito Coll (1902-1903) presentados al Estudio de Filología de Aragón. Edición y estudio, con José Luis Aliaga y Léxico disponible de Aragón'' (2004), con José Mª Enguita.
Pueyo de Cebolla
Historia
La versión mas tardana y castellanizata, obra d'un copista que amás sapeba catalán, tamién diz que en l'anyata chudicial 1238-1239 Chaime I d'Aragón prenió Valencia salindo de lo Pueyo y que dimpués Chaime I cedió la suya antiga base a los flaires de la Mercé:
.
Toponimia
En arabe se deciba Chubayla, diminutivo de chabal, que significa mont. Los conqueridors aragoneses por etimolochías populars cambeoron Chubayla por Cebolla y como yera un castiello en una elevación u pueyo en meyo d'una plana li posoron Pueyo de Cebolla, Pueyo de la Cebolla u Cepolla.
Ramón Menéndez Pidal comenta en lo suyo libro sobre lo Cantar de Mio Cid:
Cheronimo Zurita en parla en los "Anals de la Corona d'Aragon", en lo capítol XXV titulau: Que el rey Zeit Abuceit, siendo cristiano, se casó en Zaragoza; y el rey fortificó el monte de Enesa que después se dijo el Puch de Santa María..