cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Saxons
Saxons continentals en l'Alta Edat Meya
Con a división de l'Imperio Carolinchio en 843, Saxonia pasó a fer parte d'o Reino Franco Oriental, como un ducau hereditatio gubernato por una fuerte dinastía, os Liudolfing. Como a suya incorporación a l'imperio estió tardana, perdioron debant d'os francos en l'anyo 911 quan se celebró a primera elección pa ocupar a cadiera reyal chermanica. Manimentos, o reinato d'o duque franco Conrado estió tan mala que ell mesmo proposó estar succedito por un noble d'a casa de Saxonia, Henrique o Paixarero, que esdevinió rei.
Quan a linia imperial saxona d'os Otons s'extinguió, a dinastía Billung esdevinió a dinastía saxona més poderosa, oposata a los emperadors d'a dinastía imperial Salia. En 1073 os nobles saxons encomenzoron una revuelta contra l'emperador Henrique I d'o Sacro Imperio Romano Chermanico, que fació que se formase una alianza entre os saxons y o papa Gregorio VII.
A penar que a dinastía de Billung s'extinguió en 1106, os saxons siguioron luitando contra o dominio imperial dica que a dinastía salia s'extinguió en 1125, y lo nuevo duque saxón Lotario I fue esleito rei y dimpués emperador.
Frederico I Barbarroya atorgó autonomía a Henrique o Lión, duque de Saxonia y Bavera, pero dimpués lo desterró y dividió o suyo territorio por no aduyar-lo en Italia. A caita en desgracia d'Henrique permitió a la dinastía Ascania que se fese con o control de Saxonia. Esta dinastía yera implicata en a expansión alemana enta l'este u Ostsiedlung y heba heredato muitas tierras d'os Billung, con o que yera a familia més poderosa d'o ducau. Manimenos o territorio d'Ascania yera més extenso que a mesma Saxonia, y quan a familia se dividió en dos en o sieglo XV, o títol de duque quedó en manos d'a branca que gobernaba o centro d'Alemanya. O nombre de "Saxonia", que orichinalment designaba a los territorios d'a stamne saxona en a costa norte, se trasladó a lo centro d'o país, luent d'a mar.
Saxons en a Isla de Bretanya
Os saxons, anglos, chutos y atros pueblos chermanicos en menors proporcions invadioron a costa este d'a isla de Bretanya quan ni os romanos ni a población local podeban esfender-sen d'atros invasors. Quan ya yeran bien establitos empentoron a los britons enta l'ueste. Con o tiempo a fusión de anglos, saxons y chutos orichinó a los actuals angleses.
Breca de Roldán
A breca de Roldán (Brèche de Roland en francés, Brecha de Rolando en castellano) ye un cuello estreito situato en o macizo d'as Tres Serols, entre Aragón (Ordesa) y o Biarn (Gavarnie). Ye a muga entre o Parque Nacional d'Ordesa y d'as Tres Serols y o Parque Nacional d'os Pireneus.
Diz a leyenda que Roldán, caballero de Carlos Magno, fuyiba d'os musulmans dezaga d'a redota que tenioron os exercitos francos en Roncesvals cuan tornaban de Zaragoza. Ferito de muerte, quereba tornar ta la suya patria, Francia y consiguió plegar ta Ordesa. Un muro de piedra y chelo le deseparaba d'o suyo país. Roldán allora prenió a suya espata, Durendart y la arrulló contra ixe muro. A espata dimpués de recorrer bels mils de metros enta lo cinglo, lo trescruzó, fendo-ie un gran forato en meyo. D'ista traza os uellos de Roldán podioron veyer o suyo país por zaguera vegata antis de morir. Tamién tornó ta Francia a suya alma, que simbolicament pa un guerrero ye en a espata.
Se troba atros toponimos formatos con a base pareixita "breca" en masculín en os Alpes, como brec en occitán (Brec de Chambeyron), y bric en arpitán y piemontés (Bric Rosso).
Pireneus Orientals
Pireneus Orientals (66) (en francés Pyrénées-Orientales, en occitán Pirenèus Orientals, en catalán Pirineus Orientals) ye un departamento d'o sudeste de Francia en a rechión d'Occitania formato por a rechión historica catalana d'a Catalunya d'o Norte (u Rosellón en senso amplo) y por a comarca occitana d'a Fenolleda.
A suya población ye de 440.885 habitants (2006) en una superficie de 4.116 km², con una densidat de población de 107,11 hab/km².
A capital de Pireneus Orientals ye a ciudat de Perpinyán, y a President d'o Consello Cheneral d'o Departamento ye Hermeline Malherbe. Administrativament, ye dividito en 3 districtos, 31 cantons y 226 comunas.
Muga a o norte con o departamento d'Aude, a l'este con o golfo d'o León (mar Mediterrania), a o sud con Espanya, (provincia de Chirona, Catalunya), a l'ueste con Andorra y con o departamento d'Arièja.
En o suyo interior ye o enclau de Llívia.
Argelers
Argelers (en francés Argelès-sur-Mer) ye una comuna catalana situata en o departamento francés de Pireneus Orientals, o districto de Ceret, o cantón de la Costa Vermella y a rechión d'Occitania.
A suya población ye de 10.015 habitants, en una superficie de 58,67 km².
Cheografia
A localidat de Argelers ye situata a 10 metros d'altaria sobre o livel d'a mar.
Demografía
thumb|300px|center|Población 1962-2008
Alto de Banyón
L'Alto de Banyón (en castellano Alto de Bañón) ye un mont de 1.129 metros d'altaria d'a sierra d'Uncastiello que se troba situau en Cinco Villas, provincia de Zaragoza. Bi ha un vértiz cheodesico en a suya cima.
Penàguila
Penàguila (Penàguila en catalán y oficialment; Penáguila en castellano) ye un municipio valenciano, situato en a comarca de l'Alcoyán, provincia d'Alicant y partiu chudicial d'Alcoi.
A suya población ye de 324 habitants (2010) en una superficie de 49,92 km², con una densidat de población de 6,49 hab/km².
Vocal
As vocals son os sonius d'una luenga que s'articulan exclusivament con a vibración d'as cuerdas vocals, sin que o paso de l'aire por as cavidaz superiors de l'aparato fonador (a farinche, a cavidat bucal y a cavidat nasal) i adhiban dengún atro elemento sonoro. Istas cavidaz nomás actuan como resonadors, alterando os harmonicos d'o soniu activau por as cuerdas vocals. As vocals s'oposan a las consonants.
I hai tres factors de clasificación d'as vocals, en función de como a cavidat bucal y a cavidat nasal alteran os harmonicos d'o soniu produciu por as cuerdas vocals:
Una vocal puet unir-se con atras en a pronunciación y formar asinas un diftongo u un triftongo, presents en a mayoría de luengas. A capacidat de distingir entre sonius vocalicos seguius se diz vocalización cuantica. Cal sinyalar que a pronuncia d'as vocals varía muito entre os diferents idiomas. Os signos pa representar as vocals son os que más a sobén levan un diacritico.
Vocals en as diferents luengas
En bellas luengas, particularment as luengas semiticas, l'alternancia de vocals tiende a marcar inflexions, y no s'acostumbran a escribir en os suyos alfabetos. En atras luengas, as vocals son un fonema esencial d'a palabra. As vocals son especialment importants en luengas que disponen de pocas consonants (como por eixemplo o maorí u o hawaiano), u luengas en que a proporción de consonants ye relativament chicota (como o sedang, parient d'o vietnamita, que distingue 55 sonius vocalicos diferents). O chaponés ye una d'as poquismas luengas que tién vocals xordas.
En muitas luengas, entre ellas l'aragonés, no se puet tener una silaba sin vocal, ya que actuan como nuclio silabico. De feito, una vocal sola puet formar una silaba y mesmo una palabra completa: a, a-rro-ce-gar, pe-ón, o-bo-e, man...
Sistemas vocalicos
A mayoría de luengas tienen entre 3 y 7 vocals, y istas 5 son as más comunas: A, E, I, O, U. Se gosan representar seguntes o trianglo vocalico de l'AFI.
Ista configuración ye a más comuna porque representa l'uso más eficaz d'o espacio vocalico, de manera que chicotas variacions en una vocal no producen confusions. Como eixemplo, o castellano y o griego moderno emplegan iste sistema. O latín ya teneba una configuración pareixida, si bien distinguiba entre vocals curtas y largas. Manimenos, no toz os suyos derivaus estioron tan frugals como o castellano, ya que o francés distingue 16 vocals (incluyindo-ie as nasals). D'entre as luengas europeas, as chermanicas son particularment ricas en sonius vocalicos, con o sueco liderando iste grupo, con 17 vocals.
En l'atro extremo d'o espectro, os dialectos tsvanjaliano y sujumiano de l'abkhasio conoixen nomás dos vocals. Todas as luengas naturals incluyen bella mena de a.
O sistema vocalico aragonés
En aragonés, en cheneral, i hai cinco fonemas vocalicos: /a/, /e/, /i/, /o/ y /u/. L'aragonés benasqués incluye amás a posibilidat de E y O ubiertas u zarradas, por lo que tendría dica siet vocals: as mesmas de l'aragonés cheneral y as dos variants semiubiertas /ɛ/, /ɔ/
1500
Aragón
right|thumb|250px|O rei [[Carlos I d'Aragón, qui naixió o 25 de febrero de 1500.]]
18 de chunio
Atros países
right|thumb|250px|O politico sudafricano [[Thabo Mbeki, naixito o 18 de chunio de 1942.]]
Stewart Granger
Stewart Granger (nombre artistico de James Lablache Stewart), naixito de Londres (Reino Uniu) o 6 de mayo de 1913 y muerto en Santa Monica (California, Estaus Unius) o 16 d'agosto de 1993, estió un actor britanico (encara que nacionalizato estausunidense) con una important carrera cinematografica en o cine estausunidense dende os anyos 1940 dica os anyos 1960. D'entre as suyas cintas, cal destacar Caesar and Cleopatra (Gabriel Pascal, 1945), King Solomon's Mines (Compton Bennett y Andrew Marton, 1950), The Prisoner of Zenda (Richard Thorpe, 1952), Bhowani Junction (George Cukor, 1956) u North to Alaska (Henry Hathaway, 1960).
Neerlandés flamenco
O flamenco (en neerlandés Vlaams) tamién dito neerlandés flamenco (Vlaams-Nederlands), neerlandés belga (Belgisch-Nederlands, pronunciau ), u neerlandés meridional (Zuid-Nederlands), fa referencia a todas as variedatz de l'idioma neerlandés charradas en Flandres, a parti norte de Belchica. O termin "flamenco" s'emplega en a o menos cinco casos. Istos son, en orden de más cheneral a más concreto: Bi ha quatre dialectos principals en a rechión de Flandres: o flamenco brabant, o flamenco oriental, o flamenco occidental y o limburgués. Os dos zaguers gosan considerar-se como luengas (rechional) independients. A tamas d'os suyo nombre, o brabant constituye o dialecto que mas contribuye a neerlandés flamenco tussentaal. A combinación d'as rechions, culturas y pueblos d'a belchica de parla neerlandesa (que consiste en as provincias de Flandres Occidental, Flandres Oriental, Brabant Flamenco, Anvers, Limburgo, y historicament Bruselas) se conoixe con l'adchectivo "flamenco". "Flamenco" tamién s'emplega pa referir-se a una d'as luengas historicas charradas en l'antigo condau de Flandres.
Linguisticament y formal, o termín "flamenco" fa referencia a la rechión, cultura y pueblos d'o norte de Belchica u Flandres. O pueblo flamenco charra o neerlandés (belga) en Flandres, a parti flamenca de Belchica. O "neerlandés belga" ye una mica diferent d'o neerlandés charrau en os Países Baixos, mas que mas en pronunciación, lexico y esprisions. Pareixidas esferencias existen en atras luengas, como en l'anglés (Australia, Nueva Zelanda, Canadá, Reino Uniu, Estaus Unius, Sudafrica, etc.), o francés (Belchica, Canadá, Francia, Suiza, etc.) u o portugués (Brasil, Portugal, etc.). As esferencias no son prou significativas como pa constituyir una luenga independient (ya que l'anglés americano, l'anglés australiano, o francés canadiense u o portugués brasilero no s'esferencian prou d'as suyas fuents europeas pa considerar que sigan luengas independients).
San Miguel del Valle
San Miguel del Valle ye un municipio d'a provincia de Zamora, en a comunidat autonoma de Castiella y Leyón. A suya población ye de 182 habitants, en una superficie de 10,57 km² y una densidat de población de 17,22 hab/km².
Barranco de Lliterola
El barranco de Lliterola (en castellano Barranco de Literola) u río Lliterola ye un barranco de la comarca de Ribagorza.
Naixe d'el ibón Bllanco de Lliterola, baixando por la vall de Lliterola y formando en el suyo curso el ibonet de Lliterola. Desemboca en el río Esera.
Chersophilus duponti
O rocín (Chersophilus duponti (Vieillot, 1824) ) ye una au d'a orden d'os Passeriformes y familia Alaudidae que se troba en o norte d'Africa y Espanya.
Tarn
Tarn (81) ye un departamento francés situato en a rechión d'Occitania.
Chersophilus duponti
Mide 17–18 cm de luengo, ye delgau, con un cuello luengo, patas largas y un pico fino liucherament corvau.
Tarn
A suya población ye de 369.501 habitants (2007) en una superficie de 5.758 km², con una densidat de población de hab/km².
Chersophilus duponti
A suya birolla son simients y insectos.
Kottgeisering
Kottgeisering ye un municipio de Bavera, Alemanya. Se troba en o districto de Fürstenfeldbruck.
Esparver (desambigación)
Aus de presa de dimensions meyanas
Aus que tienen a lonchitut d'o cuerpo d'entre 50 y 80 cm, y que cuan obren as alas no superan os 1,80 metros d'envergadura:
Aus de presa de dimensions chiquetas
Aus que tienen a lonchitut d'o cuerpo d'entre 30 y 50 cm, y que cuan obren as alas no superan o 1,30 metros d'envergadura.
Codonyo
thumb|right|250px|Codonyos en a [[codonyera.]] O codonyo (d'o latín <cotoneu ) u codunyo ye a fruita caracteristica d'os árbols d'o chenero Cydonia, y muit especialment a especie Cydonia oblonga, a codonyera.
O codonyo ye un falso fruito de tipo pomo, con una estructura tisular pareixida a la d'a manzana y a pera. Ye una fruita piriforme, d'entre 7 y 12 centimetros de lonchitut y d'entre 7 y 9 de diametro por a on que ye mas ampla, de color amariella u dorada cuan ye madura. Se caracteriza por a polpa, muit aromatica y con un gusto muit agrio.
O codonyo no se sole consumir crudo por a sabor fortisma que tiene. Por contra, se fa servir ta confitura y ta'l conoixiu codonyate u "carne de membrillo" (en castellano, codonyo ye membrillo), una confitura de polpa de codonyo cueta con zucre que se consumiba en grans cantidaz en os sieglos XIX y XX, gracias a la suya duración y a la posibilidat de comercializar-la enlatada, principalment producida en rechions como La Mancha y Andalucía. Por a popularidat d'ixe producto, a parola membrillo ha substituiu en muitos puestos a la denominación tradicional aragonesa ta ista fruita.
El Plano (Retascón)
El Plano ye un mont de 979 metros d'altaria situau en a muga entre os municipios de Retascón y Daroca, en a provincia de Zaragoza.
Bi ha un vértiz cheodesico en a suya cima.
Berat
Berat puet estar:
Invasión sovietica d'Afganistán
A invasión sovietica d'Afganistán estió una guerra que duró nueu anyadas entre a Unión Sovietica refirmata por o gubierno d'a Republica Democratica d'Afganistán d'ideolochía marxista contra os rebels muchahidin que luitaban ta rematar o periodo de dominación comunista. A Unión Sovietica yera refirmata por o gubierno mientres que os rebels tenoron o refirme de bels países incluyindo os Estaus Unius, Pakistán y atras nacions musulmanas en o contexto d'a Guerra Frida. Mientres duró lo conflicto se desembolicoron paralelament a Revolución iraní de 1979 y a guerra entre Irán y Iraq.
Situación
Mientres o sieglo XIX, o territorio d'Afganistán s'heba visto menazato por os britanicos y os rusos, qui miraban d'apoderar-sen d'a rechión. En l'anyo 1919, a la fin, Afganistán fue reconoixito como una republica independient por Anglaterra y mientres bellas decadas caoticas desapareixió d'o escenario politico. En a decada de 1970 tornó a estar noticia debito a la gran inestabilidat politica y a la dentrata de l'Exercito Royo en o territorio.
Os Estaus Unius y os suyos aliatos reaccionoron a l'inte, ninviando aduya militar y economica a las milicias afganas que s'enfrentaban a ll'Exercito Royo. Se escudaban en o feito de que Afganistán no apareixeba en a zona d'influencia d'o Pacto de Varsovia y que los sovieticos heban invadito un estato forano.
Dimpués d'una infructuosa luita entre os grupos pro-sovieticos (refirmatos por a Unión Sovietica) y os musulmans que esfendeban a soberanía afgana (refirmatos por os Estaus Unius), as tropas rusas se'n retiroron en febrero de 1989.
Luanda
Luanda ye una ciudat angolenya, que ye a ciudat con mayor numero d'habitants d'o país y en ye a suya capital. Ye amás a capital d'a provincia de Luanda.
Alifonso I
Alifonso I u Alfonso I puet estar:
Barranco de Vadiello
O barranco de Vadiello ye un barranco d'a comarca d'a Plana de Uesca.
Naixe en a sierra de Guara, en o Parque Natural d'a Sierra y as Foces de Guara, y desemboca en o río Guatizalema, en a localidat homonima, auguas abaixo de l'entibo de Vadiello.
Sparassis crispa
A pella (Sparassis crispa (Fr., 1821) ) ye un fongo d'a orden d'os Polyporales y familia Sparassidaceae que ye pro común en a Europa atemperada. Se considera un buen fongo comestible quan ye choven y fresco, encara que ye pro dificil d'escoscar.
Liga Espanyola de Baloncesto 1976-77
L'anyada 1976-77 d'a Liga Espanyola de Baloncesto estió a ventena primera edición de dita competición. Participoron 12 equipos en un grupo unico, chugando toz contra toz con partiu a dople vuelta. Os dos zaguers equipos baixaban directament. Prencipió o 17 d'otubre de 1976 dica o 27 de marzo de 1977. O campión estió, por decena ueitena vegada, o Real Madrid.
Piccio
Piccio puede estar:
Lantarón
Lantarón ye un municipio d'a comunidat autonoma d'o País Basco en a provincia d'Alaba y comarca d'a Cuadrilla d'Añana.
A suya población ye de 982 habitants (2008) en una superficie de 61,77 km², con una densidat de población de 15,9 hab/km².
Cheografía
A localidat de Lantarón se troba situada a 488 metros d'{{altaria]] sobre lo livel d'a mar, a una distancia de 34 km d'a ciudat de Vitoria, a capital d'a suya provincia.
Kde domov můj
Kde domov můj (en aragonés: Án ye o mío fogar?) ye o títol de l'himno nacional d'a Republica Checa, y anteriorment de Checoslovaquia. A musica de l'himno fue composata por František Škroup y as parolas fuoron escritas por Josef Kajetán Tyl.
Provincia de Dâmbovița
A provincia de Dâmbovița (en rumano Județul Dâmbovița) ye una provincia de Rumanía con capital en Târgoviște.
A población d'esta provincia ye de 541.763 habitants (en 2002) en una superficie de 4.054 km², con una densidat de población de 134 hab/km².
Divisions administrativas
O districto conta con 2 municipios, 4 ciudaz y 76 comunas.
Caminho de Ferro do Monte
thumb|Puyata a o Monte dende a Gara de Pombal O Caminho de Ferro do Monte (vulgarment conoixito como Comboio do Monte u Elevador do Monte) fue un ferrocarril de vía unica en cremallera que ligaba o Pombal, en Funchal, a o Terreiro da Luta, en o Monte (Madeira, Portugal), con una largaria de 3,911 km.
Historia
thumb|Gara d'o Monte.
Prochecto y construcción
Os primers estudios ta a construcción d'o caminho de Ferro do Monte fuoron feitos en 1886, por o incheniero Raul Mesnier Ponsard. A ideya ta a construcción d'un funicular u ferrocarril salió de António Joaquim Marques, que obtenió o consentimento d'a Câmara Municipal de Funchal o 17 de febrero de 1887.
Dimpués de bellas dificuldatz ta reunir o capital ta a formación d'a Companhia do Caminho-de-Ferro do Monte, as obras prencipioron o 13 d'agosto de 1891 y o primer trampo, entre o Pombal y a Levada de Santa Luzia, fue inaugurato o 16 de chulio de 1893. thumb|left|Gara-Restaurante d'o Terreiro da Luta. O día 5 d'agosto de 1894 o tren plega en o lugar d'Atalhinho en a freguesía d'o Monte, situato a 577 metros d'altaria.
O 12 de chulio de 1910, a Companhia do Caminho-de-Ferro do Monte, en asamblea cheneral, decidió prolongar o tren dica o Terreiro da Luta. A pretensión fue aprebata por a Câmara Municipal do Funchal o 4 d'agosto d'ixe mesmo anyo.
O 24 de chulio de 1912 o tren plega en o Terreiro da Luta, a 850 metros d'altaria, recorrendo, en total, una largaria de 3.911 metros y aturando-se en: Pombal, Levada de Santa Luzia, Livramento, Quinta Sant’Ana (Sant’Ana), Flamengo, Confeitaria, Atalhinho (Monte), Largo da Fonte, y Terreiro da Luta.
En a carrera do Pombal se situaba a gara prencipal y as oficinas d'a companyía. En a gara de Tereiro da Luta existiba un restaurant panoramico que yera expleitato por a propia Companhia do Caminho-de-Ferro do Monte.
Declive
thumb|[[desferra|Destrozos en o tren dimpués d'esclatar en 1919.]] O 10 de setiembre de 1919 esclató a caldera d'una locomotora, quan o tren puyaba en dirección enta o Monte. En iste accident bi habió 4 muertos y cuantos feritos. Debito a iste desastre, os viachens se suspendioron dica l'1 de febrero de 1920. L'11 de chinero de 1932, bi habió un nuevo desastre, ista vegata por descarrilamiento. Dende alavez, toristas y habitants deixarán d'emplegar o ferrocarril, considerando-lo masiau perigloso. Por ixas envueltas a Segunda Guerra Mundial suposó una falta de toristas en a isla de Madeira y a Companhia do Caminho-de-Ferro do Monte dentró en crisi; o zaguer viache d'o tren se realizo en abril de 1943 y a linia se retiró posteriorment. Parti d'o material resultant, se destruyó, pero una atra parti s'emplegó en a reparación d'o Elevador do Bom Jesus, en Braga.
Landsberied
Landsberied (en bavaro Landschbariad) ye un municipio de Bavera, Alemanya. Se troba en o districto de Fürstenfeldbruck.
Caminho de Ferro do Monte
Caracteristicas y expleitación
thumb|left|Funchal visto dende a vía d'o tren, podendo observar-se a vía ferria de [[cremallera.]]
Caracteristicas tecnicas
O Caminho de Ferro do Monte yera uma vía ferria de cremallera, que funcionaba baixo o sistema de Riggenbach. Se moveva por una vía unica, fueras d'entre as garas d'o Livramento y d'o Monte, a on bi heba un desvío ta permitir o cruce de trens. As composicions las formaban un unico coche, que yera empentato, en o sentito ascendent, por a locomotora. En o sentito descendent, o peso d'o coche lo manteneba en contacto con a locomotora, por lo que no caleba enchegar-los.
Material circulant
A companyía teneba cinco locomotoras (quatre construitas por a Maschinen-Fabrick Esslingen y una atra por a SLM Winterthur ) y cinco coches de pasachers (con capacidat ta 60 personas ). Existiban, amás, bels chicotz vagons (baixos) ta transporte de grans cantidatz d'equipache.
Actualidat
Actualment se ye fendo un prochecto ta a recuperación y reactivación d'iste servicio en colaboración con a Câmara Municipal do Funchal y a interpresa Teleféricos da Madeira. O prochecto contempla a construcción d'un ferrocarril de tipo funicular entre as antigas garas d'o Terreiro da Luta y do Monte, seguindo l'antigo trachecto d'a linia. No ye prevista, manimenos, a reconstrución d'o servicio enta o centro de Funchal. O material circulant a emplegar será una automotora funicular de piso plan, decorata de forma que remere o disenyo d'a epoca en que circuló o servicio primitivo.
Jeff Gordon
Jeffery Michael Gordon (4 d'agosto de 1971) ye un corredor d'automobilismo profesionau estausunidense. Actualment, ocupa o puesto de Vicerresident en Hendrick Motorsports. Previament, Gordon tenió una carrera en a NASCAR Cup Series dende 1992 dica 2016, conduciendo l'automovil Chevrolet con o número 24. Logró 93 victorias y cuatro títols de campeonato en as temporadas de 1995, 1997, 1998 y 2001.
Setúbal
Setúbal ye una ciudat y municipio de Portugal, en a rechión de Lisbona, districto de peninsula de Setúbal (en ye a suya capital).
A suya población yera de 123.496 habitants en l'anyo 2021, en una superficie de 170,57 km², con una densidat de población de 718,50 hab/km².
Cheografía
Setúbal ye situato a menos de 50 km de distancia de Lisbona, a capital de Portugal, a o sud d'ista ciudat.
O suyo termin muga con as freguesías de Palmela a o norte y a l'este; a l'ueste con Sesimbra; y a o sud con o estuario d'o Sado y, a o suyo traviés, con Alcácer do Sal y Grândola y tamién con l'oceano Atlantico.
Historia
Quan Portugal s'adhibió a o reino de Castiella en 1580, Setúbal estió uno d'os centros d'o sentimiento nacionalista, y en 1640 Chuan IV i fue proclamato rei de Portugal.
Freital
Freital ye una ciudat de Saxonia, Alemanya.
Historia
L'1 d'octubre de 1921, os lugars de Deuben, Döhlen y Potschappel se fusionoron pa formar a ciudat de Freital. I habió una competencia por un nombre. As sucherencias incluyoron "Deupodö-Stadt" (de Deuben, Potschappel y Döhlen) u "Dreistadt". A la fin, s'acceptó una propuesta d'o concellero Herman Henker de clamar a la nueva ciudat "Freital" ("a val libre").
El Campo (Manchons)
El Campo ye un mont de 969 metros d'altaria situau en a muga entre os municipios de Manchons y Retascón, en a provincia de Zaragoza.
San Pedro de Ceque
San Pedro de Ceque ye un municipio d'a provincia de Zamora, en a comunidat autonoma de Castiella y Leyón. A suya población ye de 593 habitants, en una superficie de 49,13 km² y una densidat de población de 12,07 hab/km².
El Campo (Manchons)
Bi ha un vértiz cheodesico en a suya cima.
Ramaria flava
A patarrata amarilla (Ramaria flava (Quél., 1888) ) ye un fongo d'a orden d'os Gomphales y familia Gomphaceae que se troba ampliament en Europa. Tamién ye orichinario d'as redoladas atemperadas d'o sud de Chile y sud de Brasil.
Ye comestible.
Patricia Conde
Patricia Conde Galindo (Valladolit, 5 d'octubre de 1979) ye una actriz, comica, modelo y presentadora de televisión espanyola, conoixita por presentar o programa d'humor Sé lo que hicisteis..., d'o canal La Sexta.
Hins (Altos Pireneus)
A suya población ye de 210 habitants (1999) en una superficie de 3,03 km², con una densidat de población de 69,31 hab/km².
Pero II
Bi ha cuantas personas ditas Pero II:
Atros nobles con o nombre de Pero II:
Sola
Sola (en basco Zuberoa, Xiberüa u Xiberoa; en francés Soule) ye una d'as siet provincias tradicionals que forman Euskal Herria. Perteneixe a lo Estato Francés, a lo departamento d'os Pireneus Atlanticos.
left|thumb|250px|Sinyal en [[euskara y francés de biemplegata a Sola entre Barkoxe y Eskiula, a la dentrada de Sola: ''Xiberoa. Eüskal bihotza. Onki Jin. - Soule. Le Coeur Basque. Bienvenue.]]
Cheografía
Muga a lo sud con Navarra, a lo norte con os departamentos de Landas y Gers, a l'este con Biarn, y a l'ueste con a Baixa Navarra. A suya capital ye Maule-Lextarre.
Berat (Alta Garona)
Berat (Berat en occitán, Bérat en francés y oficialment) ye una comuna occitana en o departamento francés d'Alta Garona, districto de Muriel, cantón de Casèras y rechión d'Occitania.
ATP World Tour 250 series
right|150px O ATP World Tour 250 (anteriorment clamatos: ATP International Series) son una serie de torneyos de tenis que fa parti d'o cercuito ATP. Ye o cinqueno nivel mas important a nivel internacional por debaixo d'os torneyos de Grand Slam, ATP World Tour Finals, ATP World Tour Masters 1000 y ATP World Tour 500. Son 40 torneyos dotados economicament entre US$370.000 y US$1.000.000.
Berat (Alta Garona)
A suya población ye de 1.407 habitants (1999) en una superficie de 24,46 km², con una densidat de población de 57,52 hab/km².
Premio a la Millor promesa esportiva d'Aragón
O Premio a la Millor promesa esportiva d'Aragón ye una d'as categorías d'a Gala d'o Esporte Aragonés, os premios anuals d'o esporte aragonés. S'entrega dende a oncena edición de dita gala en 2007 y nomás pueden estar candidatos os esportistas chovens aragoneses.
Estella
Estella (Lizarra en basco) ye un municipio de Navarra situato a una distancia de 44 km de Pamplona. La suya población ye de 13.702 habitants (2015), en una superficie de 15,39 km² y una densidat de población de 889,86 hab/km².
Cumaná
Cumaná ye una ciudat venezolana, capital d'o Estato Sucre. Ye situata en l'este d'o país y a suya población ye de 374.706 habitants y 480.928 en a suya area metropolitana. Estió una d'as primeras ciudaz establitas por os espanyols en America en l'anyo 1501.
Premio a la Millor promesa esportiva d'Aragón
== Premios ==
Estella
Historia
La ciudat s'establió cerca de lo primitivo burgo de Lizarra, reconquiesto por Sancho Garcés I en l'anyo 914. En l'anyo 1090 lo rei Sancho Remíriz de Pamplona y Aragón decidió fomentar l'asentamiento n'este lugar de francos (comerciants, hombres libres de lo vasallache a nobles y eclesiasticos), ya que caleba una población mas gran pa atender a los pelegrins de lo camín de Sant Chaime. Cambió un poquet lo camín pa que pasase por Lizarra, y construyó un castiello y creyó una nueva población en la marguin dreita de lo río. Se rodeyó de murallas y lo mismo anyo se concedió un fuero basato en lo de Chaca, autorizando l'establimiento de "francos" (chent provinient de Francia, pero en la suya mayor part occitans), pero sozmetendo la de los navarros a l'aprobación reyal.
Posteriorment, en 1187, Sancho lo Sabio decidió poblar con navarros y atras chents una de las tierras de lo costato, clamada de Sant Chuan, concedendo a los nuevos habitadors un fuero igual a lo que teneba la ciudat, redactato en 1164. En 1188 concedió lo fuero a lo barrio d'Arenal. Coexistioron, doncas, tres nuclios de población diferents, que s'unioron en un municipio unico en 1266.
Los descendients de los francos que se i establioron mantenioron lo emplego de l'occitán cispirenenco dica lo sieglo XVI, feito favorexito por que en los lugars d'arredol se charraba basco en la Edat Meya y no una luenga romance como en atros lugars de Castiella, Navarra y Aragón on i habió "francos".
The Battle (cinta de 1911)
The Battle (títol orichinal en anglés, A batalla en aragonés) ye una cinta (curtometrache) de l'anyo 1911 de cine mudo d'o cine estausunidense, dirichida por D. W. Griffith seguntes un guión d'ell mesmo, con una dirección de fotografía de G. W. Bitzer y que, entre o suyo reparto, cuenta con bels actors como Charles West u Blanche Sweet. Ambientada en a Guerra Civil d'os Estaus Unius, amuestra a capacidat d'o director ta treballar con grans masas humanas en una cinta y t'amostrar scenas de batalla. A cinta se rodó en Fort Lee, un lugar a on en primerías d'o sieglo XX se i instaloron os primers estudios d'as primeras companyías de producción en a Historia d'o cine.
Sinopsi
Mientres a Guerra Civil d'os Estaus Unius, una unidat de soldaus de l'Exercito estausunidense marchan enta la batalla en bel meyo d'una masa de chent que lis aplaude. Pero en rematar a batalla con una redota, un d'os soldaus supervivients, un mesache, opta por desertar y marcha a refuchiar-se en casa d'a suya novia. Pero dimpués siente vergüenya d'a suya traición a los suyos companyers y opta por traversar as linias de l'Exercito confederau ta quitar d'a garchola a los suyos companyers.
Conservación
Se conservan a-saber-las de copias d'ista cinta arredol d'o mundo, como en o Museu d'Arte Muderno de Nueva York, l'UCLA Film and Television Archive, o George Eastman Museum u la Filmoteca Española.
George Clooney
George Clooney (George Timothy Clooney), naixito de Lexington (Kentucky) o 6 de mayo de 1961, ye un actor y director cinematografico estausunidense, con una destacada carrera en o Cine estausunidense dende zaguerías d'os anyos 1970 y cuantos premios recibitos por o suyo treballo.
D'entre as suyas cintas, cal destacar Three Kings (David O. Russell, 1999), O Brother, Where Art Thou? (Joel Coen y Ethan Coen, 2000), Ocean's Eleven (Steven Soderbergh, 2001) u Michael Clayton (Tony Gilroy, 2007).
Premios
L'actor George Clooney recibió en 2005 o Premio Oscar a o Millor Actor Segundario por a suya interpretación en a cinta Syriana, una cinta dirichita por Stephen Gaghan.
Pirna
Pirna (en alto sorabo: Pěrno) ye una gran ciudat de districto de Saxonia, Alemanya.
Voyager 2
A Voyager 2 ye una sonda espacial robotica d'a NASA que estió lanzada lo 20 d'agosto de 1977 con l'obchectivo d'estudiar a las planetas exteriors d'o sistema solar de conchunta con a suya sonda cheminuca Voyager 1. Visitó con un sobrevuelo las planetas Chupiter (9 de chulio de 1979), Saturno (26 d'agosto de 1981), Urano (24 de chinero de 1986) y Neptuno (25 d'agosto de 1989). A sonda sigue operativa en l'actualidat y en febrero de 2019 se trobaba a 120 UA de distancia d'o Sol, difueras d'a suya esfera d'influencia (clamada helioesfera) en l'espacio interestelar.
Laguna de Noguera
La laguna de Noguera ye una laguna que bi ha en lo termin municipal de Noguera d'Albarrazín, una plana dita cerro de la Laguna a bells 1.800 m y con una vechetación de pinar. S'ixuga unicament en veranos muito secos. Entre las especies aqüaticas que bi ha destacan Utricula australis y la granota Hyla arborea.
27 de chunio
Atros países
right|thumb|250px|L'actriz francesa [[Isabelle Adjani, naixita o 27 de chunio de 1955.]]
Burgkirchen an der Alz
Burgkirchen an der Alz (en bavaro Buagkiacha a da Oiz) ye un municipio de Bavera, Alemanya. Se troba en o districto d'Altötting.
Valle d'Otal (Buixaruelo)
A valle d'Otal (en aragonés stándard val d'Otal) ye una valle pirenenca menor, lateral d'a valle de l'Ara por a dreita en o suyo sector alto (que recibe o nombre de valle de Buixaruelo), por a on que esnaviesa o río d'Otal, afluent de l'Ara. Se troba en o termin municipal de Torla y en a comarca de Sobrarbe.
O suyo nombre dimana d'o lugar y antigo municipio d'Otal, en o Sobrepuerto, porque os suyos habitants i teneban dreitos d'alera y puyaban os ganaus a pasturar. En microtoponimia d'a valle se troba tamién una partida que recibe o nombre de faixa de Basarán, en a solana d'a cul d'a valle, pus yera o solo puesto que teneban reservau os habitants d'ixe atro nuclio de Sobrepuerto ta las suyas cabezas de ganau. En l'actualidat, tanto Basarán como Otal son despoblaus, y os suyos dreitos d'expleitación ganadera sobre a valle han pasau a o concello de ganaders de Broto.
Cheografía
A valle se prolarga bells 6 km en sentiu este - ueste, con altitutz que van dende os 1400 msnm d'a boca d'o río d'Otal en l'Ara dica os 2853 metros d'a punta Tendennera.
En sud, ye delimitada por as estribacions d'a sierra Tendennera, que a deseparan por un costau d'a cuenca hidrografica alta d'o río Sorrosal y o soaso de Linars, y por l'atra, d'a valle de Buixaruelo propiament dita. Entre a punta Tendennera y a Penya Aranyonera u Pico d'Otal (2705 msnm) s'alarga una loma (cresta d'Anyo) que fa de puerto u portiello y ye o paso natural entre o soaso de Linars y a valle d'Otal. En o costau oposau d'a Tendennera se troba o collau de Tendennera, que ye o paso ta Pandicosa y l'alta valle de Tena.
Por o costau norte, as puntas d'Asneriello y d'Ordiso la deseparan contra la valle d'Ordiso, que ye quasi paralela. Dende a faixa de Basarán se puede encetar a puyada ta la planeta de l'ibón d'Ordiso.
A recorre una pista ciclable, que va y torna dende o puent d'Oncins, o que fa posible recorrer-la a piet u con bicicleta de montanya. A cabana d'o río d'Otal, en o centro d'a valle, ye un refuchio ta os excursionistas.
Protección
Anque no fa parte d'o Parque Nacional d'Ordesa y d'as Tres Serols, a valle ye un espacio natural protechiu que fa parte d'o PIC de Buixaruelo y a Gorga d'os Navarros y o PIC de Tendennera, y como tot Buixaruelo ye integrada en a Reserva d'a Biosfera Ordesa-Vinyamala.
Semboès
Semboès (Semboès en occitán, Saint-Boès en francés y oficialment) ye una comuna occitana en o departamento francés de Pireneus Atlanticos, districto de Pau, cantón d'Ortès y Tierras d'as Gaves y d'a Sal y rechión de Nueva Aquitania. A comuna yera parte de l'antiga provincia d'o Biarn.
A suya población ye de 366 habitants (1999) en una superficie de 9,49 km², con una densidat de población de 38,57 hab/km².
Demografía
2007: población provisional seguntes o INSEE.
Cerro Otero
O cerro Otero ye un cerro de 947 metros d'altaria situau en o municipio de Turrillo, en a provincia de Zaragoza.
Bi ha un vértiz cheodesico en a suya cima.
Bardo
thumb|right|200px|Garras d'un hombre ficando-se per un bardugal, con as botas totas plenas de [[buro|burada.]] O bardo  u fango ye la mezcla lequida u semilequida d'augua con tierra u sedimentos. En o sentito cheolochico, o bardo no ye que una mezcla d'augua con particlas de polvo u archila, que cuan forma dipositos que remangan s'endureix dica tornar-se lutita.
O bardo ye lo material mas important en a formación de l'adoba, que tan principal yera ta construyir en os territorios on no se i troba guaire piedra pero sí que se i forman bardugals con l'augua d'as precipitacions, per ixo diz que lo bardo ye un d'os materials mas baratos y antigos que s'emplegan en as construccions humanas.
Basketball Bundesliga
A Basketball Bundesliga, conoixito a sobén con o actual nombre comercial easyCredit BBL, ye a mas alta d'as categorías de baloncesto d'Alemanya, por debaixo ye a Liga Pro A.
Chuegos Olimpicos de Moscú 1980
Os Chuegos Olimpicos de Moscú 1980, conoixitos tamién como Chuegos d'a XXII Olimpiada d'a era muderna, estioron os Chuegos Olimpicos que se celebroron en Moscú (URSS, hue Federación Rusa) dende o 19 de chulio dica o 3 d'agosto de 1980. I participoron 5.179 esportistas de 80 países.
Barranco d'Abellada
Naixe en a sierra d'Aineto y desemboca en o barranco d'a Pillera, tributario d'o río Guatizalema. Prene o suyo nombre d'o lugar d'Abellada por a on pasa.
Perèr
Perèr (en francés Péré) ye una comuna occitana en o departamento francés d'Altos Pireneus, districto de Banyeras de Bigorra, cantón d'a Val de l'Arròs y d'as Baïsas y rechión d'Occitania. A comuna yera parte de l'antiga provincia de Bigorra.
A suya población ye de 55 habitants (1999) en una superficie de 4,71 km², con una densidat de población de 11,68 hab/km².
Occitán cispirenenco
L'occitán cispirenenco (dito occitán transpirenenco seguntes lo punto de vista d'Occitania) ye l'occitán que se charraba en bella localidat a lo sud de lo Pireneu en la Edat Meya, coexistindo u mugando con lo basco u con lo navarro-aragonés.
La luenga occitana la trayeban los occitans (ditos "francos") que s'establiban en las ciudaz. En lo Camín de Sant Chaime los comerciants y artesans "francos" yeran en contacto con los pelegrins, que a sobén charraban occitán tamién. Los repobladors occitans manteneban menos a suya lengua en atras zonas como la val d'Ebro u Sistema Iberico porque no teneban tanto contacto con chent d'o suyo país y porque lis yera fácil aprender y emplegar las luengas romances de la chent aragonesa, navarra u mozarabe con qui coexistiban.
En Chaca l'occitán se charró dica zaguers de lo sieglo XIII u primers de lo sieglo XIV, en Estella y Pamplona duró dica lo sieglo XVI. Que en Chaca se charrase occitán clamaba l'atención de l'autor medieval de la "Cronica de los estados peninsulares", escrita en aragonés:
Reflexo de la presencia d'esta luenga ye la presencia de trobadors en lengua occitana y bel documento oficial, especialment los Establimentz de Chaca y diferents redaccions de lo Fuero de Chaca.
Ojén
Ojén ye un municipio espanyol d'a comunidat autonoma d'Andalucía que se troba en a provincia de Malaga. A suya población ye de 3.702 habitants (2021) en una superficie de 85.92 km² con una densidat de población de 43 hab/km².
Péré
Péré puet estar:
Programa Vostok
miniaturadeimagen|Capsula Vostok O programa Vostok (en ruso Восто́к, "este") estió un programa d'exploración espacial tripulada d'a Unión Sovietica con l'obchectivo de meter un ser humano en o espacio. Competiba contra lo programa Mercury d'os Estaus Unius y estió exitoso en meter o 12 d'abril de 1961 a lo primer hombre en o espacio (Yuri Gagarin) y la primera muller en o espacio (Valentina Tereshkova). O programa Vostok tenió la suya continación en o programa Voskhod.
Pavillón Fernando Martín
O Pavillón Poliesportivo Municipal Fernando Martín (en castellano y oficialment: Pabellón Polideportivo Municipal Fernando Martín) ye un pavillón poliesportivo d'a ciudat madrilenya de Fuenlabrada (Espanya). Fue inaugurato en setiembre de 1991 con un partiu homenache a Fernando Martín entre Real Madrid y Estudiantes.
Actualment ye a seu d'o Baloncesto Fuenlabrada que chuga en a Liga ACB.
Iruña de Oca
A suya población ye de 2.783 habitants (2008) en una superficie de 53,25 km², con una densidat de población de 52,26 hab/km².
En o suyo termin ye o concello de Nanclares de Oca, a on ye a celebre garchola de Nanclares de Oca.
Cheografía
A localidat d'Iruña d'Oca se troba situada a 500 metros d'altaria sobre lo livel d'a mar, a una distancia de 12 km d'a ciudat de Vitoria, a capital d'a suya provincia.
Alto Marne
Alto Marne (52) (en francés Haute-Marne) ye un departamento francés situato en a rechión de Gran Este. Debe o suyo nombre a o río Marne.
Emmerting
Emmerting ye un municipio de Bavera, Alemanya. Se troba en o districto d'Altötting.
Ribesaltes
Ribesaltes (en francés Rivesaltes) ye una comuna catalana situata en o departamento francés de Pireneus Orientals, o districto de Perpinyán, o cantón de la Vall de l'Aglí y a rechión d'Occitania.
Tibi
Tibi (Tibi en catalán y oficialment; Tibi en castellano) ye un municipio valenciano, situato en a comarca de l'Alcoyán, provincia d'Alicant y partiu chudicial d'Alcoi.
A suya población ye de 1.745 habitants (2010) en una superficie de 70,38 km², con una densidat de población de 24,79 hab/km².
La Lobèra
La Lobèra (La Lobèra en occitán, Laloubère en francés y oficialment) ye una comuna occitana en o departamento francés d'Altos Pireneus, districto de Tarba, cantón de l'Ador Meyo y rechión d'Occitania. A comuna yera parte de l'antiga provincia de Bigorra.
A suya población ye de 1.515 habitants (2008) en una superficie de 4,05 km², con una densidat de población de 374,07 hab/km².
Asín y Azín
Son dos achents d'a policía secreta identicos en aspecto y vestimenta, estando a unica esferencia a forma d'a suya mostaixa que en un caso apunta enta alto y en l'atro enta abaixo. Siempre apareixen chuntos y no pareixe que tiengan personalidatz guaire diferenciadas. Segurament a intención de l'autor estió la de caricaturizar un determinau tipo de funcionario. Os suyos nombres son una chanza en o sentiu de que encara que se pareixen muito, dica o punto d'entrefilar-se que son cheminucos, tienen una chicota esferencia que contrimostra que no lo son.
Cal sinyalar que son de personalidat distraita, poco agudos y a sobén incompetents ta as misions que les asignan. O suyo papel en as historietas gosa estar secundario; por un regular apareixen ta fer gags u ta aportar bel dato a Tintín.
Entre as accions habituals d'istos personaches destaca o feito de que a sobén, quieren pasar inadvertius disvrazando-sen con o vestiu tipico d'o puesto a on se troban, encara que en realidat tienen un aspecto ridiclo. Tamién gosan entivocar-se amplament sobre lo que son investigando. Asinas mesmo ye habitual d'os dos personaches que, quan l'un afirma una cosa, l'atro lo reitera cambeando as parolas de puesto, plegando a decir chusto o contrario u bella sinconisión. Ye tipica d'ells dos a frase: «Yo encara diría más...»
Programa Voskhod
miniaturadeimagen|Capsulas Voskhod 1 y 2 O programa Voskhod (en ruso Восхо́д "amaneixer") estió lo segundo programa espacial tripulau d'a Unión Sovietica y teneba como obchectivo levar quantos cosmonautas en cuenta d'un como en o programa Vostok.
Falco tinnunculus
O ciquilín u xoriguer (Falco tinnunculus (L., 1758) ) ye una especie de falcón de mida chiqueta muit frecuent en Europa, Meyo Orient y o norte d'Africa. Se considera a especie de falcón mas chiqueta que reside de perén en ixes países, pos a sola especie que i gosa competir de mida tan chiqueta ye o esmerellón (Falco columbarius), que ye un au migradera.
Asín y Azín
A suya primera aparición estió en Les Cigares du pharaon, quarto álbum d'a serie, en o que miran d'arrestar a Tintín por o suyo presunto trafico de drogas. Manimenos, en a reedición en color de Tintin au Congo, o segundo álbum d'a serie, que se publicó en 1947, Hergé ya les fa apareixer en a primera vinyeta, en a scena a on Tintín prene o tren ta encetar o suyo viache a o Congo.
Palacio d'Aquisgrán
250px|thumb|right|Reconstitución d'a posible apariencia d'o Palacio de [[Carlos Magno en Aquisgrán.]] thumb|250px|right|Mapa semplificato: 1 = sala d'as asambleas ; 2 = porche ; 3 = Tresoro y archivos ; 4 = galería d'unión ; 5 = tribunal y guarnivión ; 6 = metatorium ; 7 = curia ; 8 = secretarium ; 9 = [[capiella ; 10 = atrium ; 11 = tiermas ]] O Palacio d'Aquisgrán estió un conchunto d'edificacions de tipo residencial, politico y relichioso, que fue esleito por l'emperador Carlos Magno ta esdevenir o centro d'o poder carolinchio. Iste Palacio yera situato en l'actual ciudat d'Aquisgrán, en o norueste d'Alemanya, en o Land de Renania d'o Norte-Westfalia.
Asín y Azín
Como curiosidat cal decir que tienen una efimera aparición en Astérix chez les Belges anunciando l'arribada de Chulio César.
Palacio d'Aquisgrán
As partes prencipals d'o Palacio carolinchio se construyoron en a zaguera decada d'o sieglo VIII (anyos 790), encara que os treballos continoron dica la muerte d'o mesmo emperador Carlos Magno en 814. Qui disenyó os planos d'o Palacio estió Eudes de Metz, en inscribindo ista obra en o programa de renovación politica d'o reino que miraba de fer l'emperador Carlos Magno.
Asín y Azín
Nombres
thumb|250px|Placa d'una carrera de [[Bruselas adedicada a os dos personaches de Tintín, en francés y neerlandés]] Os traductors d'a serie han mirau de trobar en as diferents luengas nombres ta ista parella que se prenuncien de manera similar u identica. Asinas, os Dupond y Dupont de l'orichinal francés s'han traduciu como:
Palacio d'Aquisgrán
A mayor parte d'o Palacio ye hue destruita, encara que contina en piet a Capiella palatina d'Aquisgrán, considerata uno d'os tresoros de l'arquitectura carolinchia, y tamién un eixemplo caracteristico de l'arquitectura d'a dita Renaixencia carolinchia.
Asín y Azín
Nombres
A forma orichinal, Dupond y Dupont, s'ha conservau, entre atras, en catalán, coreano, danés, finés, indonesio, italiano, noruego, portugués, sueco y turco.
Palacio d'Aquisgrán
O Palacio antis de Carlos Magno
thumb|250px|left|A construcción d'[[Aquisgrán, miniatura de Jean Fouquet, en as Grandes Chroniques de France, d'o sieglo XV. Carlos Magno i apareix en primer plan.]] Mientres l'Imperio Romano, o lugar a on hue ye a ciudat d'Aquisgrán fue esleito ta residencia porque yera amanato a unas fuents termals, y tamién por a suya posición militar estratechica t'a provincia de Chermania. Dita alavez Aquae Granni, se construyoron en o lugar unas termas en una superficie de 20 hectarias, que s'emplegaron entre o sieglo I y o sieglo IV. Ista ciudat romana creixió estreitament unita a istas tiermas, seguntes un disenyo urbán en plan hipodamico clasico que sustituiba a l'anterior campamento lechionario. Se i construyó dentro d'o complexo un palacio, que s'emplegaba ta residencia d'o gubernador d'a provincia romana u mesmo d'o propio emperador si yera menester. Sindembargo, en o sieglo IV, a ciudat y o palacio fuoron destruitos en as ditas invasions barbaras.
Asín y Azín
Nombres
En a traducción en aragonés s'han preso dos apellíu aragoneses que fan referencia a os lugars d'Asín y Acín, situaus en Cinco Villas y a Chacetania respectivament.
Falco tinnunculus
O ciquilín ye una Falconiforme chiqueta, d'entre 34 y 38 centimetros de lonchitut y d'entre 70 y 80 cm d'envergadura d'alas. As alas son soras u royiscas, color d'archila cueta en a esquena d'os masclos, mas discretas en as fembras. A cabeza d'os masclos adultos ye, de manera caracteristica, de color grisa. Toz, masclos y fembras, tienen a punta d'a coda y d'as alas negra, y una faixeta fusca que les baixa por a galta debaixo d'os uellos. Como en toz os miembros d'o chenero Falco, a cera d'o pico, os parpiellos y as patas son de color amariella viva.