cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Nise da Silveira
Estió favorable a la zooterapia (pet therapy), como recomienzo de relación y primero contacto pa los pacientes graves.
Elías Yanes Álvarez
Elías Yanes Álvarez, naixito de Villa de Mazo (La Palma, Santa Cruz de Tenerife, Canarias) o 16 de febrero de 1928, estió un Arcebispe de Zaragoza dende o 3 de chunio de 1977 dica o 12 de marzo de 2005.
Elías Yanes Álvarez fue ordenato sacerdot en a ciudat de Barcelona o 31 de mayo de 1952, mientres o Congreso Eucaristico de Barcelona, fendo a suya formación en Teolochía en a Universidat de Salamanca y en a Universidat Gregoriana de Roma. En 1970 esdevenió bispe auxiliar d'a diocesi d'Oviedo, antis d'estar nombrato arcebispe d'a diocesi de Zaragoza. Tamién ocupó cargos destacatos en a Conferencia Episcopal Espanyola, encluyendo-ie a suya presidencia.
Samoa
O Estau Independient de Samoa (Malo Tuto’atasi o Samoa i Sisifo) u Samoa (Samoa Ueste u Samoa Occidental dende 1914 dica 1997, Samoa Alemana dende 1900 a 1914) ye un estau situau en a Polinesia a lo sud de l'Oceano Pacifico.
Esportes
Os esportes mes practicaus en Samoa son o rugby, o críquet samoano y o fútbol australiano. O rugby ye o esporte nacional de Samoa y a suya selección nacional ye conoixida como "Manu Samoa", ye d'as millors selecciones d'o mundo y partecipa en a Copa d'o Mundo de rugby dende l'anyo 1991.
Soriguera
Soriguera ye un municipio catalán situato en la provincia de Leida, en la comarca de lo Pallars Sobirán. La suya población ye de 360 habitants (2008), en una superficie de 106,1 km² con una densidat de población de 3,39 hab/km².
Mugas
Lo suyo termin muga a lo sud con Baix Pallars y a lo norte con Sort y Rialp.
Sidra
thumb|Sidra Natural d'Asturias
A sidra (d'o latín < SICERA) ye una bebida alcoholica de baixa gradación (entre 2 y 8º) feita con o suco fermentato d'a manzana. Se tracta d'una bebida muito espardita per tot lo mundo, asinas en Europa se troba en muitos estatos: Alemanya, Francia (Bretanya, Normandía y País Basco), Espanya (Asturias, Cantabria y País Basco), Italia (Piemont), Escocia y Anglaterra. En America tamién se fa en bellas rechions de diferents países, posiblement per l'influencia d'a inmigración espanyola d'o sieglo pasato: per eixemplo en Mexico, en as ciudaz de Huejotzingo y Zacatlán, d'o estau de Puebla y en Archentina, sobretot en as provincias de Rio Negro, San Juan y Santa Fe.
Cal diferenciar a sidra natural d'a esbrumata. En cheneral, mientres en o norte d'Espanya se consume mayoritariament a sidra natural, en a resta d'o mundo se gosa consumir a sidra esbrumosa (que se pareix més a lo cava u a la biera).
Jacqueline Picoche
Jacqueline Picoche, naixida de París (Isla de Francia, Francia) en 1928, ye una lingüista, lexicologa y profesora universitaria francesa. Autora de quantos treballos en as suyas especialidatz scientificas (mas que mas en o campo de l'estudio d'o francés medieval, ha recibiu bellos premios por o suyo treballo, en destacando un premio concediu por l'Académie Française por o suyo libro Histoire de la langue française, escrito en colaboración con Christiane Marchello-Nizia.
Pestanya
thumb|250px|Pestanyas Una pestanya ye cualsiquiera d'os pelos que creixen arredol d'o parpiello. As pestanyas protechen o uello d'obchectos estranyos y chugan o mesmo papel que as vibrisas d'un gato u d'un zorz, en o sentito de que son sensibles a o tacto. Ixo sirve como aviso de que un obchecto (com un insecto u un gran de polvo) s'amana a o uello, que alavez se zarra en un reflexo.
Jacqueline Picoche
Vinclos externos
Sitio web.
Hiroshima
Hiroshima (広島市, 'Hiroshima-shi', en chaponés) ye una ciudat chaponesa en a rechión de Chūgoku y prefectura de Hiroshima, de la que ye a suya capital.
Hiroshima tien una superficie de 905,01 km², una población de 1.173.980 habitants (2010) y una densidat de población de 1.297,2 abs/km².
Cheografía
Hiroshima ye situata a canto d'o río Ota y d'a mar interior de Seto.
Historia
Hiroshima fue establita en a costa norte d'a mar interior de Seto en 1589 por o sinyor feudal Terumoto Mori, que fació tamién construir un castiello, o castiello d'Hiroshima, en a mayor d'as islas fluvials d'o río Ota, nombre que prenió en os suyos primers tiempos a ciudat. Cuan Teremuto Mori fue redotato o 20-21 d'octubre de 1600 en a batalla de Sekigahara por as tropas d'Ieyasu Tokugawa, o primer shogun d'o Chapón, iste li prenió a mayor parte d'os suyos territorios, entre os cuals Hiroshima y o suyo castiello, que cedió a Masanori Fukushima.
No esdevenió formalment una ciudat dica a Era Meichi, o día 1 d'abril de 1889. Yera en ixas envueltas una important base naval de l'Armata Imperial chaponesa, con un papel de primer orden mientres a primera guerra chino-chaponesa en 1894-1895, papel que mantenió dica rematar a Segunda Guerra Mundial
Mientres a Segunda Guerra Mundial, a ciudat d'Hiroshima fue bombardiada por a United States Army Air Forces estausunidense con una bomba atomica o 6 d'agosto de 1945, en os bombardeyos atomicos sobre Hiroshima y Nagasaki.
Biolochía marina
A biolochía marina ye a branca d'a biolochía que estudia os sers vivos d'o mar y as suyas relacions.
Ye un campo muit amplo y abarca o estudio tanto de zoolochía de vertebratos y invertebratos marins como os estudios sobre as algas y microorganismos y a suya relación con o entorno.
Estos estudios conforman a ecolochía d'a mar asinas como tamién a oceanografía y cheolochía marina. En ecolochía marina s'estudian especialment os rez troficos que s'interconnectan entre ellas y o ecosistema. Esta branca biolochica s'ocupa d'o deterioro d'o meyo, a determinar a millor traza de cuidar l'ocián y os suyos habitants.
Adverbios d'afirmación en aragonés
Los adverbios d'afirmación en aragonés se fan servir en esta luenga romance pa expresar u refirmar una afirmación.
Si
L'adverbio si deriva de lo latín SIC. Ye l'adverbio d'afirmación més común en aragonés sí, fendo part de la oposición basica si - no.
Como intensificador d'este adverbio d'afirmación tenemos prou (que) sí, que en belsetán se diz tamién profés.
O
En chistabín existe tamién o, adaptación de l'occitán oc:
Tamién
La palabra tamién deriva de lo latín TAM BENE. Ye un adverbio d'afirmación común en aragonés.
En benasqués se documenta este mesmo emplego, pero se fa servir la variant tamé, y mesmo tabé.
L'adverbio tamién / tamé fa parella con l'adverbio de negación tampoc(o).
Louis Trousselier
Louis Trousselier, naixito de Levallois-Perret (Altos d'o Sena) o 29 de chunio de 1881 y muerto en París (Isla de Francia) o 24 d'abril de 1939, estió un ciclista francés, ganador d'o Tour de Francia en 1905 y d'a Paris-Roubaix en ixa mesma anyada.
Johann Sebastian Bach
Johann Sebastian Bach, naixiu d'Eisenach (Ducau de Saxonia-Eisenach, hue Alemanya) o 21 de marzo de 1685 y muerto en Leipzig (Electorau de Saxonia, hue Alemanya) o 28 de chulio de 1750, estió un organista y compositor alemán de musica academica europea d'o periodo Barroco, miembro de una d'as familias de musicos mas estraordinarias d'a historia. Tamién estió mayestro de capiella con Leopoldo d'Anhalt-Köthen, prencipe d'Anhalt-Köthen
Entre as suya obras destacan os Conciertos de Brandeburgo BWV 1046-1051 (1721), a Misa en si menor BWV 232 (1724-1748) u a Pasión seguntes Sant Mateu BWV 244 (1727).
Il sorpasso
Il sorpasso (títol en italiano) ye una cinta italiana de l'anyo 1962 de cine de comedia dirichita por Dino Risi seguntes un guión de Dino Risi, Rugger Maccari y Ettore Scola con una banda sonora orichinal de Riz Ortolani y una dirección de fotografía de Alfio Contini. Producita por Mario Cecchi Gori, en o suyo reparto incluye a destacatos actors como Vittorio Gassman, Jean-Louis Trintignant, Catherine Spaak, Luciana Angiolillo y Claudio Gora.
Calidris mauri
O bardero occidental (Calidris mauri (Cabanis, 1857) ) ye una especie d'au d'a orden d'os Charadriiformes y familia Scolopacidae que mide de 14–17 cm, pesando a la raya de 22-35 g y con una envergadura alar de 35–37 cm.
Lo suyo habitat de reproducción ye la tundra en l'este de Siberia y Alaska. Fan niedo en o solero per un regular debaixo de bella vechetación.
Emigran enta totas dos costas d'America d'o Norte y America d'o Sud, asinas como enta lo Caribe.
Santurdejo
Santurdejo ye un municipio d'a comunidat autonoma uniprovincial d'a Riocha en a comarca de Santo Domingo de la Calzada
Castiello de Xabier
Lo Castiello de Xabier ye un castiello situato a 7 km de Sangüesa y que con atros edificios amanaus constituye lo chicot termin de lo municipio de Xabier. Orichinalment yera una simpla torraza que esdevinió una torre de l'homenache quan construyoron murallas y atras edificacions.
Santurdejo
A suya población ye de 175 habitants (2006) en una superficie de 18,35 km², con una densidat de población de 9,54 hab/km².
Castiello de Xabier
Toponimia
Las variants medievals de lo toponimo son: Exauierre en 1091, Iabier en 1102, Issauier en 1237, Sabier en 1102, Xauierr en 1366 y Xavierr en 1366.
Lo nombre ye d'orichen navarro-aragonés, pus tien diftongación romance en -ie- d'una Ĕ curta, pero se remonta a lo basco Etxe Berri, "casa nueva". D'esta traza la parola basca berri evolucionó en una comunidat romanizada u romanzada parlant d'una luenga romanz como si fuese una parola latina con Ĕ como CERVUS u SERVUS y diftongó la suya Ĕ esdevenindo la radiz -bierre d'este toponimo, en linia con parolas como ciervo y siervo. Tien lo mesmo orichen y significato que atros Xabierres de l'Alto Aragón, pero perdió la e final porque en Navarra la tendencia a perder-la yera mas gran que en las vals pirenencas, más arcaizants.
La torre de l'homenache de lo castiello ye conoixita hue como la Torraza.
Baix Pallars
Baix Pallars ye un municipio catalán situato en la provincia de Leida, en la comarca de lo Pallars Sobirán.
La suya población ye de 406 habitants (2010), en una superficie de 128,81 km² con una densidat de población de 3,15 hab/km².
Cheografía
O municipio de Baix Pallars se troba situato a 591 metros d'altaria sobre o livel d'a mar.
Segmento B
thumb|300px|[[Ford Fiesta ye un eixemplo d'auto d'o segmento B.]]
Lo segmento B ye lo segundo mas chicot d'os segmentos europeus pa autos de pasachers entre lo segmento A y lo segmento C seguntes o sistema de clasificación de torismos definiu per a Comisión Europea.
Lo segmento B ye o segmento mas gran d'Europa per volumen, represientando o 20 per ciento d'as vendas totals d'automobils en 2020.
En 2020 os quince autos d'o segmento B mas vendius en Europa estioron: Renault Clio, Peugeot 208, Opel Corsa, Toyota Yaris, Volkswagen Polo, Dacia Sandero, Ford Fiesta, Citroën C3, Mini, Renault Zoe, Skoda Fabia, Hyundai i20, SEAT Ibiza, Audi A1 y Suzuki Swift..
Rana amurensis
A rana arboricola de l'Amur u rana siberiana (Rana amurensis en clasificación scientifica (Boulenger, 1886) ) ye una especie d'amfibios d'a orden Anura, d'a familia Ranidae y d'o chenero Rana, que se distribuye por l'este de Rusia (Siberia y a isla de Sakhalin), nord-este de China, nord-este de Mongolia y norueste de Corea d'o Norte. Ye posible, encara que no confirmato, que tamién siga present en Cazaquistán. Vive en habitats d'una altaria dica 600 metros. Recibe os suyos nombres comuns de Siberia, a rechión a on habita, y d'o río Amur, localizato tamién en a rechión siberiana.
Suco
thumb|O suco de [[Narancha (fruita)|narancha ye una d'as bebidas més consumidas arredol d'o mundo.]] O suco (d'o latín < SUCUS) ye o liquido que se puet extrayer de plantas y fruitas en estato natural.
Os sucos son una d'as bebidas més populars arredol d'o mundo. Os sucos més conoixitos son os de bellas fruitas como a narancha, o presiego, a manzana... Tamién s'emplegan en coctelería ta la preparación de combinatos con bebidas alcoholicas.
Lanutz
Lanutz (Lanutz en occitán, Lannux en francés y oficialment) ye una comuna occitana en o departamento francés de Gers, rechión d'Occitania, districto de Miranda y cantón de l'Ador gersés.
A suya población ye de 199 habitants (1999) en una superficie de 12,83 km², con una densidat de población de 15,51 hab/km².
Districto de Bastia
O districto de Bastia (en corso circundariu di Bastìa, en francés arrondissement de Bastia) ye un districto d'o departamento francés d'Alta Corcega y rechión de Corcega.
A suya población ye de 70.469 habitants (2007) en una superficie de 473,77 km², con una densidat de población de 167,74 hab/km².
A capital d'o districto ye a prefectura de Bastia, y en fan parte 7 cantons y 27 comunas.
Chulio César Chermánico
Chulio César Chermánico (Roma, 24 de mayo de 15 aC - Antioquía, 10 d'octubre de 19), estió un noble y militar romano gobernant d'a provincia de Chermania.
Yera sobrino de l'emperador Tiberio, pai de Calígula y chirmán de Claudio, que estioron emperadors romanos dende o anyo 14 dica o 54.
Santa Cristina de Valmadrigal
Santa Cristina de Valmadrigal ye un municipio d'a provincia de Leyón, en a comunidat autonoma de Castiella y Leyón, Espanya. A suya población ye de 325 habitants (2009), en una superficie de 40,02 km² y una densidat de población de 8,12 hab/km².
Bombero
Os bombers tienen cuantos medios ta ir a amortar un fuego:
Coleoptera
Os coleopteros (cientificament Coleoptera, en latín) son una d'as prencipals ordens en a clase d'os insectos, con cuasi 350.000 especies descritas. Se tracta d'o taxon con mes especies incluitas de tot o reino Animalia, seguito per os lepidopteros (paixarelas y palometas), himenopteros (fornigas, vriespas, abellas, etc) y dipteros (moscas, mosquitos y tabans). A orden d'os coleopteros tiene tantas especies como tot o reino d'os fongos, u d'as plantas vasculars; ixo ye, como decir que fa 90 vegatas o numero d'especies descritas de mamiferos.
En luenga aragonesa, os coleopteros se gosan conoixer como escarabachos (con variants foneticas como esgarabacho, escarbacho, escarbajo, escarabaxo, escarabaixo u mesmo escarabato). (d'o latín < SCARABAIUS) A presencia d'a palatal africada ch en ista parola se crei que ye por cruce con a parola cucaracho.
Os coleopteros presentan una gran diversidat morfolochica. Se troba escarabachos en cualsiquier habitat, mesmo en ambients acuaticos d'augua dulza. A suya presencia en ecosistemas marinos ye minima. A mes gran parte d'as especies son consumidoras de productos vechetals, estando-ne las larvas as que gosan fer dica pestes en l'agricultura y en as selvas.
A morfolochías de toz os coleopteros comparten rasgos comuns: Toz os escarabachos tienen o primer par d'alas ancestrals d'os insectos modificatas y enduritas dica formar dos escudos, ditos «elitros», que no sirven sique ta cubillar y guardar o segundo par d'alas que ye lo funcional. As alas, en reposo, se troban plegatas debaixo d'os elitros y s'han d'obrir y esplegar ta que l'animal pueda alzar-se en volito. A mes gran parte d'as formas adultas d'os escarabachos saben volar, pero no gosan tener a capabilidat d'altros grupos d'insectos ta manullar-se-ie, como fan as moscas y apellas, y muitas especies no el fan si no ye de tot imprescindible.
Val d'Ayora
Muga a lo norte con a Plana d'Utiel y a Fueya de Bunyol, a l'este con a Canal de Navarrés, y a lo sudueste con Castiella-La Mancha.
Tonga
Tonga (oficialment Reino de Tonga, Puleʻanga Fakatuʻi ʻo Tonga en tongano), a sola monarquía d'Oceanía (de fueras de bels países d'a Commonwealth), ye un chicot país y estato situato a l'este d'Australia y 800 km a lo nord-este de Nueva Zelanda, a lo sud de l'Oceano Pacifico. Ye formato por mas de 160 islas grans y chicotas, encara que nomás que 36 en son habitatas de contino, estendillatas por una superficie oceanica d'alto u baixo 700.000 km².
A suya población ye de 112.422 (estimación de chulio de 2005) en una superficie de 748 km², con una densidat de población de 150,3 hab/km². A capital d'o país se troba en a ciudat de Nuku'alofa, que ye amás en ye a ciudat con mayor numero d'habitants.
Tonga ye, dende o punto d'anvista politico, una monarquía constitucional, estando l'actual rei de Tonga Taufa'ahau Tupou V, y o primer ministro Siale'ataonga Tu'ivakano. Ye independient dende o 4 de chunio de 1970, estando d'antis mas una colonia d'o Reino Uniu. A suya moneda nacional ye o pa'anga.
Tonga ye tamién a sobén conoixito con o nombre de islas de l'amistat por a recepción que se i fació en 1773 a o capitán britanico James Cook quan i plegó en a suya primera vesita; o feito ye que plegó en mel meyo d'o ʻinasi, ye decir, a ofrenda d'as primicias a o Tuʻi Tonga (o prencipal rei d'as islas), estando convidato a las celebracions. Sindembargo, seguntes o escritor William Mariner, en realidat os tonganos heban previsto de cocinar y minchar-se a o capitán britanico, pero en zaguerías no podioron alcordar un plan ta fer-lo.
Cheografía
left|thumb|Placha de Vava'u L'archipielago de Tonga se sitúa en a Polinesia Occidental, una mica a o norte d'o tropico de Capricorno. A suya capital, Nuku'alofa, se localiza a bel 1.770 km a o nord-este d'Auckland, a mayor ciudat de Nueva Zelanda, y a 690 km de Suva, capital y ciudat mas important de Fichi. L'aria total ye d'alto u baixo 748 km², d'os que 30 son constituyitos d'augua. O país ye formato por 176 islas, d'as que nomás 36 son habitatas de forma permanent, lo que se traduce en que poco menos d'o 80% (670 km²) d'o territorio ye habitato. Bi ha tres grupos prencipales d'islas: Tongatapu, a o sud, a on se concentra mas d'a metat d'a población; Vava'u, a o norte; y Ha'apai, en o centro. Tonga ye un archipielago localizato chusto a o sud de Samoa. As suyas 169 islas, d'as que 96 son habitatas, se dividen en tres grupos prencipales: Mayorga, Gálvez y Amsterdam, que forman una linia norte-sud de 800 kilometros de largaria. Amsterdam, a isla mas gran y a on ye a capital Nuku'alofa, cubre 257 km². Cheolochicament, as islas de Tonga son de dos tipos: a mayoría tienen una base de calsinera que s'orichinó a partir de formacions de coral debantatas; a resta se composan de calsinera sobre un alazet d'orichen vulcanico. As islas de procedencia vulcanica son montanyosas, mientres que las d'orichen coralino son planas.
O clima ye subtropical, templato con plevias, con veranos muit calidos. En o periodo calido (d'aviento enta abril), a temperatura puya por dencima d'os 32 °C, y en o periodo mas fredo (de mayo enta noviembre), as temperaturas no gosan blincar d'os 27 °C. A temperatura meyana va de 23 °C a 27 °C, y a precipitación anyual varía de 170 a 297 centímetros si se viacha dende a isla d'Amsterdam en o sud dica as islas d'o norte mas amanatas a o ecuador. A humidat meyana diaria ye d'o 80%.
A tierra, fértil, s'emplega ta cautivar plantacions de platano, palmito y coco. O punto mas alto d'o país, situato a 1.033 msnm, se troba en a isla de Kao.
Esporte
thumb|200px|[[Epi Taione, chugador de rugby de Tonga]] O esporte mas popular y mas practicato en Tonga ye o rugby. L'organismo rector ye l'Unión de Rugby de Tonga, afiliata a l'Alianza de Rugby d'as Islas d'o Pacifico. A suya selección nacional tamién tién un dance de guerra pareixito a la Haka anomenato Sipi Tau y ye conoixita como Ikale Tahi (as Alicas d'a mar). Con una población de poco mas de 100.000 habitants bi ha partecipato 7 vegatas en a Copa Mundial de Rugby dende 1987, a zaguera en l'anyo 2015.
Tamién ye popular o fútbol australiano practicato dende o 2004, anyo en que estió establita l'Asociación de Fútbol Australiano de Tonga. A suya selección nacional ye conoixita como os Black Marlins.
O fútbol tamién ye practicato pero a suya selección nacional ye una d'as más débils d'o mundo, garra vegata bi ha claseficato ta partecipar en a Copa d'as Nacions d'a OFC y o suyo millor puesto, en a Claseficación mundial d'a FIFA de seleccions nacionals garra vegata bi ha puyato mes d'o puesto 163 (en 1998) de 208 seleccions mundials reconoixitas por a FIFA.
Topacio
O topacio ye un mineral con formula quimica Al2SiO4(OH, F)2, d'o grupo d'os nesosilicatos. Por a suya belleza y alta dureza ye una piedra preciosa.
Etimolochía
O topacio ye mencionato en diferents textos medievals con diferents variants graficas: thopacio, stopacio, stopaçi, ecetra. As formas con s liquida no etimolochica s'explican faciment por analochía con a denominación d'una tela feita con estopa, que en o sieglo XV en o lexico comercial veyemos escrito como estopaço, astopaço y stopaz. Diferents mencions d'esta piedra preciosa en textos medievals son:
Jack Palance
Jack Palance (nombre artistico de Volodymyr Palahniuk, en ucrainés y alfabeto cirilico Володимир Палагнюк), naixito de Hazle Township (Pennsilvania) o 18 de febrero de 1919 y muerto en Montecito (California) o 10 de noviembre de 2006, estió un actor estausunidense, activo en o cine estausunidense dende meyatos d'os anyos 1940 y con cuantos premios recibitos mientres a suya carrera cinematografica.
D'entre a suya abundant filmografía, se puet citar as cintas Sudden Fear (1952, David Miller), Shane (1953, George Stevens), The Silver Chalice (1954, Victor Saville), Ten Seconds to Hell (1959, Robert Aldrich), Angels Revenge (1979, Greydon Clark), u City Slickers (1991, Ron Underwood).
Premios
En 1991, l'actor Jack Palance recibió o Premio Oscar a o Millor Actor Segundario por a suya interpretación en City Slickers, una cinta dirichita por Ron Underwood.
Llavorsí
Llavorsí ye un municipio catalán situato en la provincia de Leida, en la comarca de lo Pallars Sobirán. La suya población ye de 365 habitants(2008), en una superficie de 69 km² con una densidat de población de 5,29 hab/km².
Parpiello
thumb|250px|Parpiellos O parpiello ye un plegue de piel, musclo-mucoso móvil que cubre os uellos. Ye composato por a membrana conchuntiva palpebral, en contacto con o globo ocular; o tarso (o escleto d'o uello), una napa de notable gordaria pero flexible; o musclo orbicular, que le da a suya movilidat; y a piel exterior. A suya función ye a protección d'o uello y a humectación d'iste a traviés d'as secrecions glarimals.
Llavorsí
Mugas
Lo suyo termin muga a lo sudueste con Rialp.
Thomas Lawrence
Thomas Lawrence, naixito de Bristón o 13 d'abril de 1769 y muerto en Londres o 7 de chinero de 1830, estió un pintor britanico, que amás estió president d'a Royal Academy of Arts en 1820-1830. Pintor d'o Romanticismo y considerato como uno d'os mas destacatos retratistas d'a suya epoca, parte d'a suya fama desaparixió en zaguerías d'o sieglo XIX, encara que en zaguerías d'o sieglo XX ha estato prou recuperata.
Cimento
thumb|225px|[[Cambión formigonera.]]
O cimento u ciment (d'o latín < CAEMENTUM) ye un conglomerant hidraulico artificial (ye decir, un material que endureix cuan se mezcla con augua) de naturaleza inorganica. Ye un d'os materials de construcción mas importants, encara que no gosa emplegar-se solo. Mezclando-lo con augua y aridos (ragualla) se fa o formigón. O suyo emplego ye muit cheneralizato, estando la suya prencipal función a d'aglutinant. Si os aridos d'a mezcla son muit finos (arena), a mezcla se diz mortero.
Por analochía, en cheolochía se diz cimento a o material que pella bellas rocas sedimentarias, mas que mas os conglomeraus. Iste material gosa estar o carbonato calcico.
Manel Comas
Manel Comas i Hortet, conoixito con a embotada d' O Sheriff, naixito de Barcelona o 29 de noviembre de 1945 y muerto en Barcelona o 17 de chunio de 2013, estió un entrenador de baloncesto catalán que mientres a suya carrera esportiva estió l'entrenador d'once equipos en a Liga ACB entre os que destacan o FC Barcelona, Taugrés, Juventut de Badalona, CAI Zaragoza y o TDK Manresa.
Tamién estió comentarista en partius d'a Liga ACB en TVE como analista tecnico.
Henri Cornet
Henri Auguste François Jardry, dito Henri Cornet, naixito de Desvres (Paso de Calais) o 4 d'agosto de 1884 y muerto en Prunay-le-Gillon (Eure y Loir) o 18 de marzo de 1941, estió un ciclista francés. Henri Cornet estió ganador d'o Tour de Francia (1904) y d'a París-Roubaix (1906).
Cornet remató o Tour de Francia de 1904 en cinquena posición, pero as circumstancias que rodioron a preba rematoron dando-le o triunfo y con tasament decinueu anyos d'edat, ye dica l'actualidat o ganador mas choven d'a historia d'a preba.
Tour de 1904
Esta edición estió una cursa con muitas polemicas y os corredors sufrioron actos violentos per parte d'os espectadors. Ya en a primera etapa os dos primers clasificaus de l'anyo anterior (Garin y Pothier) estioron agredius per cuatro encapachudos que iban en auto.
Per unatra parte se sospeitaba que gran parte d'os corredors heban chito trapas mientres o transcurso de cualques etapas no fendo a totalidat d'o recorriu u fendo-lo en atros meyos de transporte como auto u tren.
Debant d'estes numerosos actos de trapas sospeitadas u atestiguadas, a Unión vélocipédique de Francia (UVF), organizadora d'a preba, fació una enquesta escrupulosa en a cual incluyió a decenas de competidors y de testigos d'o paso d'a cursa. Finalment o 30 de noviembre, mas de cuatro meses dimpués de finalizar o Tour, os cuatro primers d'a clasificación cheneral (Maurice Garin, Lucien Pothier, César Garin y Hippolyte Aucouturier), son descualificaus. As suyas victorias d'etapa son anuladas y o cinqueno d'a clasificación cheneral, Henri Cornet fue declarau vencedor y convertindo-se con tasament decinueu anyos d'edat, lo ganador mas choven d'a historia d'a preba.
Dimpués d'o ciclismo
En rematar a suya vida profesional como ciclista ubrió un taller de bicicletas y d'automobils con un café contiguo. Se casó o 6 d'octubre de 1906 con Ernestine Río y tenioron ueito ninos. S'instala en un primer momento a Frainville, d'an ye a suya muller, dimpués treslada a suya residencia definitivament a Prunay-lo-Gillon y posteriorment muere en o hespital en 1941 de complicacions posteriors a una cirurchía cardiaca.
En 2012, se coloca una placa commemorativa en o cementerio local y a carrera an vivió leva o suyo nombre en l'actualidat.
Thomas Jefferson
Ye considerau en Estaus Unius como un d'os millors presidents d'o suyo país. A suya eminencia la aconsigue prencipalment per estar o prencipal autor d'a Declaración d'Independencia d'os Estaus Unius. Estió un d'os pais fundadors mas influyents, conoixiu per la suya promoción d'os ideyals d'o republicanismo en os Estaus Unius.
Segmento C
thumb|300px|[[Volkswagen Golf ye un eixemplo d'auto d'o segmento C.]]
Lo segmento C ye un segmento d'automobils que s'ubica entre los segmentos B y D seguntes o sistema de clasificación de torismos definiu per a Comisión Europea.
En 2011, lo segmento C teneba una quota de mercau europea d'o 23%.
En 2020 os autos d'o segmento C mas vendius en Europa estioron: Volkswagen Golf, Škoda Octavia, Ford Focus, Mercedes Clase A, Toyota Corolla, SEAT León, BMW Serie 1, Audi A3, Peugeot 308, Renault Mégane, Kia Ceed, Opel Astra, Mercedes-Benz CLA y Volkswagen ID.3.
Tormantos
Tormantos ye un municipio d'a comunidat autonoma uniprovincial d'a Riocha en a comarca de Santo Domingo de la Calzada.
Cheografía
A localidat de Tormantos se troba situada a 609 metros d'altaria sobre lo livel d'a mar, a una distancia de 60 km d'a ciudat de Logronyo, a capital d'a suya provincia y d'a suya comunidat autonoma.
Extramuros (Osera d'Ebro)
Extramuros ye una urbanización aragonesa situada en a comarca Central y provincia de Zaragoza y que fa parte d'o municipio d'Osera d'Ebro.
Adverbios de dubda en aragonés
Igual
L'adverbio igual deriva de lo latín AEQUALE y en aragonés medieval podeba presentar-se como igual. Ye un de los adverbios de dubda més comuns en aragonés.
Talment
Se gosa presentar sin apocope como talmente, mesmo en variants bien conservaderas como lo benasqués. S'ha documentau con apocope /talmén/ en ansotano. En bella variant como l'aragonés de Sierra Ferrera se troba coexistindo con l'anterior forma.
A veces
Tamién se fa servir a locución a veces:
René Pottier
René Pottier, naixito de Moret-sur-Loing (Sena y Marne) o 5 de chunio de 1879 y muerto suicidato o 25 de chinero de 1907 en Levallois-Perret (Altos d'o Sena, Francia), estió un ciclista francés, considerato uno d'os primers escaladors. Ganó o Tour de Francia en 1906.
Alberic
Alberic (en valenciano y oficialment; Alberique en castellano) ye un municipio d'a provincia de Valencia, situau en a comarca d'a Ribera Alta y partiu chudicial d'Alchezira.
Historia
O territorio de l'actual termin d'Alberic lo conquirió o rei Chaime I d'Aragón en octubre de 1238, adhibindo-lo a la Corona d'Aragón ta integrar-lo en 1239 en o nuevo reino de Valencia. Mantenió a la población musulmana que i viviba, que esdevenioron moriscos, y concedió a sinyoría sobre ixas tierras a Lope Ferrench de Luceni.
Cuan o 26 d'octubre de 1609 marchoron os moriscos a traviés d'o puerto de Denya, en aplicación d'o decreto d'expulsión de Felipe II d'Aragón, estioron 3.406 musulmans d'Alberic os que marchoron, con destín enta la ciudat d'Orán, en l'actual Alcheria.
Santa Elena de Jamuz
Santa Elena de Jamuz ye un municipio d'a provincia de Leyón, en a comunidat autonoma de Castiella y Leyón, Espanya. A suya población ye de 1.235 habitants (2009), en una superficie de 62,34 km² y una densidat de población de 19,81 hab/km².
Anita Page
Anita Page (nombre artistico d'Anita Evelyn Pomares), naixita de Nueva York (Nueva York) o 4 d'agosto de 1910 y muerta en Los Angeles (California) o 6 de setiembre de 2008, estió una actriz estausunidense, activa en o cine estausunidense dende mayatos d'os anyos 1920.
D'entre a suya filmografía, se puet citar as cintas While the City Sleeps (1928, Jack Conway), Our Modern Maidens (1929, Jack Conway), Navy Blues (1929, Clarence Brown), Our Blushing Brides (1930, Harry Beaumont), The Easiest Way (1931, Jack Conway), Under 18 (1932, Archie Mayo), Skyscraper Souls (1932, Edgar Selwyn), u The Big Cage (1933, Kurt Neumann).
Suh Yun-bok
Suh Yun-bok, naixiu o 9 de chinero de 1923 d'a Corea chaponesa, (Imperio de Chapón y muerto o 27 de chunio de 2017, estió un atleta norcoreano, y prencipalment conoixiu por estar o ganador d'o Maratón de Boston de 1947, y establir un nuevo récord mundial d'a preba. Tamién cal destacar que compitió en os Chuegos Olimpicos de Londres 1948 con representando a l'equipo de Corea d'o Sud con un resultado discreto. O suyo entrenador yera Son Kitei, l'anterior atleta que teneba o récord d'o mundo.
FK Riteriai
O Futbolo klubas Riteriai ye un club de fútbol lituano, d'a ciudat de Vilnius. Fue establito o 2005 (FK Trakai) y chuga en l'A lyga.
Estadio
A devantadera d'o LFF stadionas se fació en 2004 y tién una capacidat pa 5.000 espectadors.
thumb|center|500px|LFF stadionas.
Plantilla 2023
Actualizato o 21-03-2023.
! colspan="9" bgcolor="#B0D3FB" align="left" | ! colspan="9" bgcolor="#B0D3FB" align="left" |
! colspan="9" bgcolor="#B0D3FB" align="left" |
Montespan
Montespan (Montespan en occitán, Montespan en francés y oficialment) ye una comuna occitana en o departamento francés d'Alta Garona, districto de Sent Gaudenç, cantón de Banyeras de Luixón y rechión d'Occitania.
A suya población ye de 422 habitants(1999) en una superficie de 12,57 km², con una densidat de población de 33,57 hab/km².
Museu d'o Fuego y d'os Bombers
O Museu d'o Fuego y d'os Bombers ye un museu de Zaragoza que fue enguerau en l'anyo 2012.
Se troba en l'antigo Convento de Franciscanos Minimos d'a Victoria d'o sieglo XVI (c/ Santiago Ramón y Cajal, 32) que prencipió a esviellar-se en abril de 2002.
L'edificio esviellau tien dos funcions: una como servicio publico (parque de bombers), y un atra como museu d'historia a on s'exponen os abances en a prevención d'incendios y a historia d'a luita contra o fuego.
O Museu d'o Fuego y os Bombers comprende o recinto d'o claustro, con as suyas fronteras interiors, patio y dos alas d'o mesmo (sud y ueste). A implantación d'o Museu d'o Fuego y os Bombers suposa a creyación d'un museu no nomás atractivo ta ninos y adultos sino tamién formativo y d'intrés ta estudiosos sobre o tema.
Tamién ye un d'os museus unicos en o suyo chenero en Espanya y se situa a livel d'os millors museus europeus y americanos d'ista tematica por a variedat y calidat d'os suyos fundos.
Diplomacia
thumb|As [[Nacions Unidas, con seu en Nueva York, son a organización diplomatica internacional mas gran.]] A diplomacia ye a conducta de negociacions entre as personas, os grupos y os estatos.
A palabra diplomacia deriva d'o  diploma romano que modernament significa acto churidico. Os diplomaticos son as personas que s'adedican profesionalment a lo exercicio d'a diplomacia.
Con un uso formal se refiere a la diplomacia internacional exercita por diplomaticos profesionals.
Tipos de diplomacia
Dica la Primera Guerra Mundial encara existiba la dita diplomacia secreta, en a que se consideraba normal y deseyable que os compromisos, alcuerdos y pactos entre Estatos no fuesen conoixitos ni por os atros Estatos ni por a opinión publica interna. Hue día ista practica ye prohibita y se fa la diplomacia ubierta.
Bi ha dos prencipals tipos de diplomacia: a diplomacia bilateral entre dos estatos y a diplomacia multilateral que embreca muitos estatos (diplomacia internacional) u bels poquez estatos (diplomacia rechional).
Terminolochía diplomatica
Una misión diplomatica ye o termin colectivo ta una colla de diplomaticos d'un mesmo país. L'embaixador ye o cape d'una embaixada.
O cuerpo diplomatico ye o conchunto de toz os diplomaticos residents en un país determinato.
Orichen d'a diplomacia moderna
En a forma actual a diplomacia nomás existe dende o Renaiximiento ya que sieglos antis os emisarios que ninviaban os diferents estatos yeran nomás mensachers sin de papel de negociador.
Dende a Edat moderna, con a teorización d'o dreito d'os estatos (ius gentium) a diplomacia se presenta como una alternativa a la guerra.
Un destacato diplomatico estió lo cardenal Richelieu (1586-1642), primer ministro d'o rei Loís XIII de Francia. Estió éll qui creyó a noción d'a razón d'estato que privilechia la seguridat d'o estato y d'o territorio sobre atras prioridaz.
Santa Marina del Rey
Santa Marina del Rey ye un municipio d'a provincia de Leyón, en a comunidat autonoma de Castiella y Leyón, Espanya. A suya población ye de 2.181 habitants (2009), en una superficie de 45,61 km² y una densidat de población de 47,82 hab/km².
Val de Sollavientos
La val de Sollavientos ye una val con orientación SE-NW situada en lo termin municipal d'Allepuz a l'ueste de la sierra de Sollavientos y entre unas quantas lomas de las serranías de Gúdar. Encomienza a lo norte de lo puerto de Val de Linars y corresponde a la cuenca de lo río de Sollavientos, tributario de lo río Alfambra.
En lo fondón de la val de Sollavientos aflora la formación arenas d'Utriellas. Bi ha una vechetación de praus y pinars de Pinus sylvestris con chinebros (Juniperus communis), sabina chaparras (Juniperus sabina), y galabarderas. En lo tormagal d'Allepuz bi ha una selveta d'avellaneras.
La entidat de población conoixida como Sollavientos ye en realidat una representación habitat ixemenau con mases.
Toponimia
João Batista Labanha fa mención de Solaviento en lo suyo libro "Itinerario del Reyno de Aragón (1610-1611)" escrito en portugués:
Pelo royo
thumb|300px|right|Ninon con o pelo royo. Royo, referito a lo pelo d'os humans, ye estata tradicionalment a denominacion con que s'ha clamato en aragones una color u gama de colors que va dende o dorato claro enta un royo propiament dito u rusio, referindo-se d'ordinario a una color dorata royisca u anaranchata, que recibe en ocasions o nombre de color panizo, pinocha u panocha, sobre tot cuan ye mes clara.
A poblacion humana pelirroya ye muito minoritaria. Encara mes minoritaria ye a color roya mes intensa u rusia en o pelo.
Etimolochía y uso
A confusion u amplo significato d'o vocable royo ya existiba en a parola latina d'on que provién, rubeu, pos entre os guerrers celtas con que luitaban os romanos muitos teneban pelos y barbas royiscas.
En estar a chent de pelo claro minoritaria, a confusion ha continato en Aragon ent'os nuestros días. Royo i ye mesmo usato a vegatas ta pelos que en latituz mes septentrionals son consideratos d'un pardo claro.
Manimenos de l'uso popular, cal diferenciar o blondismo u pelo royo dorato d'o rutilismo, que ye o pelo rusio, d'una royura intensa. As dos colors de pelo son debitas a uns relativament baixos nivels d'o pigmento escuro dito eumelanina, pero en o caso d'o pelo rusio se bi troba a mes uns altos nivels d'un pigmento royisco dito feomelanina.
Tramacastiel
Tramacastiel ye un municipio aragonés de la provincia de Teruel, situau en la comarca de la Comunidat de Teruel.
La suya población ye de habitants, en una superficie de 47,38 km² con una densidat de población d'0 hab/km².
Toponimia
Lo toponimo Tramacastiel ye considerau un mozarabe por la suya terminación en -iel. Manimenos esta terminación yera común tamién en aragonés medieval como variant de la terminación -iello, igual que podemos trobar escrito castiel muitas vegadas en cuenta de castiello en textos medievals d'atras zonas.
Microtoponimos intresants son manzaneros, La Alquería, Los Alcores, Las Lomas, El Rebollo, Las Suertes, Los Morrones, Hoya Embí, Morrita, Cerro de Casteldasnos, Pieza Roya, La Lastra, Barranco el Chotil y Tablas de la Cueva el Bu.
Cheografía
Tramacastiel ye situau en la estreita val d'un regacho a 879 metros d'altaria dencima de lo livel d'a mar, entre la sierra de Penya Redonda y un eixe formau por La Serretiella y El Tormo (1.171 m), y a una distancia de 31 km de la ciudat de Teruel, la capital de la suya provincia.
La sierra de Penya Redonda presenta en lo termin municipal de Tramacastiel lo Cerrito Cuatreño (1.368 m), punto a on que Tramacastiel muga con los termins de Tormón, Rubials y la "manga" de lo termin municipal d'Albarrazín que bi ha entre Las Casiellas de Bezas y Ligros. Uns cuantos barrancos baixan dende la versant este de la sierra de Penya Redonda y s'achuntan con atros barrancos que baixan dende lo norte orichinando lo regajo de Tramacastiel. Se considera que este regacho naixe a 700 m de Tramacastiel, dende a on que baixa en dirección Sud pa cayer en Guadalaviar a l'altura de Mas de la Cabrera, entre Libros y la muga con Castiel Fabib. La suya ribera ye chica y con choperas. En los decenios de 1950 y 1960 bi heba un important cautivo de manzaneras de la variedat reineta.
Carcaixent
Carcaixent (en valenciano; Carcagente en castellano) ye un municipio d'a provincia de Valencia, situato en a comarca d'a Ribera Alta. A suya población ye de 21.695 habitants (2007), en una superficie de 59,3 km² y una densidat de población de 365,85 hab/km².
Tramacastiel
Mugas
Lo suyo termin municipal muga con Castiel Fabib, con Tormón, con un cantón de lo termin d'Albarrazín, con Rubials, con Villel y Libros.
Historia
Tramacastiel deixó de perteneixer a la Comanda de Villel en circunstancias desconoixidas y se sabe que perteneixió a los Ruíz de Castelblanc en 1200 chunto con Lo Cuervo, Tormón, Cascant, Valacroch, Sot y Chera. Por matrimonio entre una filla d'este linache y Blasco Ferrández d'Heredia, buena part d'estas localidaz pasoron a depender de los Ferrández d'Heredia adintro de la part serrana de lo Condau de Fuents.
Quan en 1581 se yera tramitando la deseparación u desligamiento entre la Diocesi d'Albarrazín y la Diocesi de Segorb Tramacastiel feba part (chunto con esta localidat, Alobras y Tormón), de lo Cuartillejo del Cuervo, un territorio en litichio entre las dos diocesis que quedó a la fin adintro de la Diocesi d'Albarrazín. Tramacastiel feguraba encara como de lo Condau de Fuents en lo Itinerario del Reyno de Aragón (1610-1611) de João Batista Labanha.
Tramacastiel fizo part de la Sobrecollida de Teruel por lo menos entre 1446 y 1495. En 1646 perteneixeba a la Vereda de Teruel. Dende 1711 dica 1833 fació part de lo Correchimiento de Albarrazín.
Rueda de Xalón
Rueda de Xalón ye un municipio aragonés de la provincia de Zaragoza, situau en la comarca de Val de Xalón.
La suya población ye de habitants, en una superficie de 107,37 km² y una densidat de población de 0 hab/km².
Cheografía
Ye situau en lo plan de Placiencia, prolongación de la ribera d'Ebro por la cuenca de Xalón, a 301 metros d'altaria sobre lo livel d'a mar.
En la marguin ezquierda de Xalón y chunto a la carretera A-2304 brolla l'augua provinient d'un aqüifero que se carga con l'augua infiltrada en la sierra de Nava Alta y que sale a traviés d'un cabalgamiento de lo Sistema Iberico soterrau por los materials cenozoicos de la depresión d'Ebro. Lo parache ye conoixiu como ojos de Pontil.
Comparte la estación de ferrocarril con lo vecino municipio de Lumpiac: estación de Rueda de Xalón-Lumpiac.
Toponimia
Antigament se clamó en latín Rota porque se i zarraba lo río Xalón.
Historia
Lo rei de la Taifa de Zaragoza Abdelmalik, de la dinastía Banu Hud u Hudís se refuchió en Rueda quan en 1110 los almurabitz conquerioron Saraqusta. La dinastía Hudí enduró establida en lo Castiello de Rueda dica que en lo decenio de 1130 lo rei Sayf al-Dawla ("Zafadola") lo entregó a Alifonso VII de Castiella en pagas por refirme pa que la suya autoridat fues reconoixida en Al Andalus.
Bi habió una important comunidat morisca dica la suya expulsión en lo sieglo XVII.
Pallars Sobirán
Lo Pallars Sobirán (Pallars Sobirà en catalán, Palhars Sobeiran en occitán) ye una comarca catalana de los Pireneus.
Cheografía
Situata a lo nord-este d'esta comarca ye la tuca mes alta de Catalunya, la Pica d'Estats.
La mayor parte de lo suyo terreno ye protechito. Cal sinyalar la existencia d'estas arias:
Las Berlanas
Las Berlanas ye un municipio d'a comunidat autonoma castellanoleyonesa en a provincia d'Ávila.
Pallars Sobirán
Mugas
La comarca de lo Pallars Sobirán muga con Francia a lo norte, con l'Alto Urchel a l'este, con lo Pallars Chusán a l'ueste, y con l'Alta Ribagorza y la Val d'Aran a lo norueste.
Historia
En la Edat Meya lo Condau de Pallars Sobirán incluiba tamién la Vall Fosca, que huei fa parte de lo Pallars Chusán.
Las Berlanas
A suya población ye de 323 habitants (2018) en una superficie de 16,69 km², con una densidat de población de 19,41 hab/km².
Cheografía
A localidat de Las Berlanas se troba situada a 946 metros d'altaria sobre lo livel d'a mar, a una distancia de 22 km d'a ciudat d'Ávila, a capital d'a suya provincia.
Segmento D
thumb|300px|[[Volkswagen Passat ye un eixemplo d'auto d'o segmento D.]]
Lo segmento D ye la quarta categoría d'os segmentos europeus pa torismos y se describe como "autos grans" seguntes o sistema de clasificación de torismos definiu per a Comisión Europea.
En 2019 lo segmento D teneba una participación d'o 6,7% en o mercau cheneral d'automobils.
En 2020, os quince autos d'o segmento D mas vendius en Europa estioron: BMW Serie 3, Volkswagen Passat, Tesla Model 3, Mercedes-Benz Clase C, Audi A4, Škoda Superb, Volvo S60/V60, Peugeot 508, Audi A5, Ford Mondeo, Opel Insignia, BMW Serie 4, Volkswagen Arteon, Toyota Camry y Polestar 2.
Pago (desambigación)
Pago puet estat:
Dido d'a Falsa Breca
O Dido d'a Falsa Breca (en francés Doigt de la Fausse Brèche, en francés Dedo de la Falsa Brecha) ye un pico de 2.948 metros d'altaria situau en a cordelera d'o Pireneu, en a muga entre os municipios de Fanlo (Aragón) y Gavarnía (Occitania).
Toponimia
Recibe o suyo nombre d'a Falsa Breca (2.906 m), paso de montanya entre Aragón y Occitania.
Onanie
Onanie (Onanie en sardo; Onanì, en italiano y oficialment) ye una comuna sarda en a provincia italiana de Nùgoro y rechión de Cerdenya, que feba parte de l'antigo reino de Cerdenya.
A suya población ye de 473 habitants en una superficie de 71,55 km², con una densidat de población de 6,61 hab/km².
Cheografía
A localidat d'Onanie ye situata a 482 metros d'altaria sobre o livel d'a mar.
Bob Einstein
Bob Einstein (nombre artistico de Stewart Robert Einstein), naixito de Los Angeles (California, Estaus Unius) o 20 de noviembre de 1942 y muerto o 2 de chinero de 2019 en Indian Wells (California, Estaus Unius).
Buick
Buick, establida como Buick Auto-Vim and Power Company y en o periodo 1903-1908 como Buick Motor Company, ye una marca de automobils premium y de gama alta de Estaus Unius fundada en l'anyo 1899 y propiedat d'o grupo industrial General Motors dende 1903. Dende los suyos inicios, los modelos de Buick son de gama alta, per d'alto de marcas como Chevrolet, Pontiac y Oldsmobile, encara que per debaixo de Cadillac. Lo suyo prencipal competidor ha estau Mercury, d'o grupo rival Ford Motor Company.
Leopold Fitzinger
Leopold Joseph Franz Johann Fitzinger, naixito de Viena (Monarquía habsburguica, hue Austria) o 13 d'abril de 1802 y muerto en Hietzing (Imperio Austrohongaro, hue Viena en Austria) o 20 de setiembre de 1884, estió un herpetologo y zoologo austriaco.
Formato en a Universidat de Viena con Nikolaus Joseph von Jacquin, treballó dende 1817 dica 1861 en o Naturhistorisches Museum, esdevenindo dimpués director d'os zoos de Múnich y Budapest.
Districto de Calvi
O districto de Calvi (en corso circundariu di Calvi, en francés arrondissement de Calvi) ye un districto d'o departamento francés d'Alta Corcega y rechión de Corcega.
A suya población ye de 26.959 habitants (2007) en una superficie de 1.338,44 km², con una densidat de población de 20,14 hab/km².
A capital d'o districto ye a subprefectura de Calvi, y en fan parte 5 cantons y 51 comunas.
Lucien Petit-Breton
Lucien Mazan (dito Lucien Petit-Breton u Petit-Breton), naixito de Plesei (Loira Atlantica, Bretanya) o 18 d'octubre de 1882 y muerto mientres a Primera Guerra Mundial en Troyes (Aube, Francia) o 20 d'aviento de 1917, estió un ciclista francés, ganador d'o Tour de Francia (1907 y 1908), d'a Milán-San Remo (1907) y d'a Vuelta a Belchica (1908).
Chuegos de birlas a la vall de Benás
thumb|250px|Carrera de Benás A la vall de Benás se chuguen molts chuegos de birlas.
Les quilles
Les quilles son un chuego sólo de dones. Se tiren dan un bolo de madera nou pieces tamé de madera dan la base mes amplla que la cabeza ta poder-les pllantar a terra.
El chuego de les quilles ye ben compllicau y tine un puyal de chugades: tocar quilles, tocar el nou, sacar el nou del choc, a la manganeta, la manganeta del corneró, la campana sorda, a tapar els uells, a dixar el bolo a'l choc, totes dintro u totes fora y les tres de la primó.
Les caramboliques
Les caramboliques son cinc discos de llastra coma un euro que la mainada empllegabe ta chugar per parelles fend diferens combinacions. Una d'elles seríe pasar les cinc caramboliques a'l parpiello de la man esquerra. Se pillen totes dan dos dits de la man dreta y se tiren a l'aire ta repllegar-les encima de la man. Les que cayen a terra cal arrepllegar-les dan els dits de la man dreta y tirar-les ta chuntar-les dan les d'encima la man. Gane el que en ha deixau caire menos.