cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Bencinera
thumb|300px|Benzinera de "Los Enlaces" de [[Zaragoza]] Una benzinera u gasolinera ye una estación en a qual se puet comprar carburant (benzina, fueloil, etc.) y ficar-lo en o deposito de combustible d'un vehíclo. A vegadas se i pueden comprar atras cosas u pueden tener atros servicios, como poder comprebar a presión d'os pneumaticos u escusaus pa as personas. Por motivos de seguridat ye prohibiu d'encender-ie fumarretz.
Iste tipo de comercio ye un eixemplo de competencia monopolista, ya que gosan tener siempre os mesmos clients. Tamién, encara que en teoría se pueden establir librement, en a practica gosan asociar-sen con as pocas grans interpresas distribuidoras que bi ha, con contractos d'exclusividat.
Bi ha dos tipos de benzineras, as abanderadas y as independients, que encara que en principio pueden comprar a qualsiquier petrolera gosan fer-lo a las dos grans interpresas multinacionals Tamoil y Saras. As benzineras abanderadas pueden ser dreitament chestionadas por as petroleras u por tercers, en iste zaguer caso puet tractar-se d'un chestor, de manera que a petrolera ye a propietaria d'a benzinera, encara que en subcontracte a chestión, u d'un atra man puet tractar-se d'un abanderau u propietario d'a benzinera, que sinya un contrato con u que se compromete a comprar combustible unicament a una sola interpresa petrolera mientres dure o contrato, que puet ser de dica cinco anyos.
Benzineras en Aragón
En a ciudat de Zaragoza destaca a estación de servicio de los Enlaces, obra de l'arquitecto José de Yarza García construyida en a decada de 1960 y declarada Bien Catalogau d'o Patrimonio Cultural Aragonés. . Tamién destaca en o paisache urbano a benzinera de l'avenida de Valencia, ubierta en a decada de 1940.
Punta Castellaso
A punta Castellaso ye una montanya pirenenca que se troba situada en a muga entre os municipios de Saúnc y Sesué.
Tien una altaria de 1.273 m y dende l'anyo 2005 ye equipada con una via ferrata.
Ganhac de Garona
Ganhac de Garona (Ganhac de Garona en occitán, Gagnac-sur-Garonne en francés y oficialment) ye una comuna occitana en o departamento francés d'Alta Garona, districto de Tolosa, cantón de Castèlginèst y rechión d'Occitania.
A suya población ye de 2.540 habitants (2006) en una superficie de 4,34 km², con una densidat de población de 585,25 hab/km².
Tenzin Gyatso
Tenzin Gyatso (en tibetano: བསྟན་འཛིན་རྒྱ་མཚོ། ), naixito de Taktser (Tíbet, hue China) lo 6 de chulio de 1935, ye o quatorzeno Dalai Lama.
Biografía
thumb|Tenzin Gyatso estando nino en as anyadas de 1940. Naixió en una familia de labradors, en un lugarón d'o nord-este d'o Tíbet, con o nombre de Lhamo Dondrub. A las dos anyadas d'edat, estió reconoixiu como que a reencarnación d'a suyo predecesor, o treceno Dalai Lama. Quan iste morió, Tenzin Gyatso asumió o liderazgo con nomás 16 anos d'edat.
En 1959, dimpués d'a fracasada sublevación tibetana contra a ocupación china d'o Tibet, Tenzin Gyatso fuyió cruciando l'Himalaya a piet, en un perigloso viache que le levó a l'exilio enta la India. Bells 80.000 tibetans le acompanyoron. S'establió en Dharamsala an se creyó un gubierno en l'exilio.
O 10 d'aviento de 1989 l'estió concediu o Premio Nobel d'a Paz.
En marzo de 2011 Tenzin Gyatso anunció que renunciaría a toz os suyos cargos politicos en o Gubierno tibetano en l'exilio, pa quedar solament como lider espiritual y relichioso.
Peloponiso
Ye una d'as rechions u "periferias" de Grecia (15.490 km² y 650.310 habitants o 2005), subdibidita en os nomoí u departamentos d'Arcadia, Argolida, Corintia, Laconia y Messenia. Os departamentos d'Acaya y Elide, que comprenden a parte noroccidental d'a peninsula son adscritos a la rechión d'a Grecia Occidental.
Historia
En 1377 Chuan Ferrández d'Heredia ye esleito Mayestre Mayor d'a Orden d'o Hespital de Sant Chuan de Cherusalem y se'n va ta Rodas. Como mayestre mayor d'a orden establita en Rodas preba d'establir la orden en o Prencipau de Morea, que yera amenazata per los turcos y los albaneses. Encara que en Morea lo reciben como un salvador, caye presionero d'os albaneses y lo venden a los turcos, qui lo liberan a cambeo d'un rescate costoso. En 1382 torna t'Avinyón y se posa de parte de Climent VII. En 1389 organiza atra expedición ta Morea que no se fará per razons desconoixitas.
Eden Hazard
Eden Hazard, naixito de La Louvière (Belchica) o 7 de chinero de 1991, ye un futbolista belga que chuga en a posición de debantero en o Chelsea.
Hilary Duff
Hilary Erhard Duff, naixita de Houston (Texas, Estaus Unius) o 28 de setiembre de 1987, ye una cantaire y actriz estausunidense, activa en o mundo d'a musica dende anyos 2000 y con una important carrera musical y cinematografica.
Bluetooth
miniaturadeimagen|Bluetooth. Bluetooth ye un estandar de tecnolochía inalambrica utilizau pa intercambiar datos entre dispositivos fixos y mobils a distancias curtas emplegando ondas de radio UHF de longaria d'onda curta en as bandas de radio industrials, scientificas y medicas, dende 2.402 GHz a 2.480 GHz, y construir retz d'aria personal (PAN). Orichinalment estió concebiu como que una alternativa inalambrica a os cables de datos RS-232.
Bluetooth ye administrau por o Bluetooth Special Interest Group (u SIG), que conta con mas de 35,000 companyías miembros en as arias de telecomunicacions, informatica, retz y electronica de consumo.
Historia
O desembolique d'a tecnolochía de radio de "vinclo curto", mas tarde clamada Bluetooth, estió encetada en 1989 por Nils Rydbeck, en Ericsson Mobile en Lund, Suecia. O primer dispositivo Bluetooth de consumo se lanzó en 1999. Estió un auricular mobil de mans libres que obtenió o "Premio a la millor tecnolochía" en COMDEX. O primer telefón mobil Bluetooth estió o Ericsson T39 que plegó a las botigas en 2001. IBM ThinkPad A30 en octubre de 2001 estió lo primer ordinador portiable con Bluetooth integrau.
Nombre y logo
O nombre Bluetooth ye una versión anglesa d'os escandinavos Blåtand u Blåtann (en norrén antigo blátǫnn), l'epiteto d'o rei d'o sieglo X Harald Dient azul (en anglés Harald Bluetooth) que chuntó a las tribus danesas disonants en un solament reino. A implicación ye que Bluetooth achunta os protocolos de comunicación como que o rei Harald Dient azul fazió con as diferents tribus.
O logo de Bluetooth ye a chunta d'as runas Hagall(ᚼ) y Bjarkan(ᛒ), as inicials de Harald Bluetooth.
Armunja
Armunja (Armunja en sardo Armungia, en italiano y oficialment) ye una comuna sarda en a provincia italiana de Cáller y rechión de Cerdenya, que feba parte de l'antigo reino de Cerdenya.
A suya población ye de 584 habitants en una superficie de 54,79 km², con una densidat de población de 10,66 hab/km².
Cheografía
A localidat d'Armungia ye situata a 366 metros d'altaria sobre o livel d'a mar.
Samaritanos
Os samaritanos (en hebreu שומרונים, en arabe السامريون) son un antigo pueblo semitico d'orichen hebreu antigo habitador de Samaria, pero actualment en camín de desapareixer, con menos de 1000 individuos, principalment en Holón y a redolata de Nablus. Son celebres por as mencions o Nuevo Testamento.
Luenga
Os samaritanos antigos charraban hebreu, pero a l'igual que os chudigos deixoron a suya luenga por l'arameu, mantenendo un uso liturchico d'a suya variant propia d'o hebreu (hebreu samaritano).
En tiempos d'a islamización d'Orient Meyo os samaritanos mantenioron a suya variant de l'arameu por muito tiempo, pero a la fin prenioron l'arabe como luenga de comunicación entre ells.
Actualment bi ha samaritanos que charran o hebreu moderno oficial en Israel.
Relichión
Son monoteístas. Tienen una relichión pareixita a lo chudaísmo y con orichen común; as dos relichions se despartioron quan os hebreus d'a tribu de Chudah que tornoron d'o destierro en Babilonia refusoron a los samitans como part d'a suya confesión.
Tienen como mont sagrato o Mont Garizim u Cherizim, on son as enrunas d'o suyo gran templo, que fue destruito.
Tienen o hebreu y l'arameu como luengas liturchicas.
Mencions en fuents aragonesas
En o "Libro d'as Marabillas d'o Mundo" en fan una descripción:
Baddermosa
Baddermosa (Baddermosa en sardo Vallermosa, en italiano y oficialment) ye una comuna sarda en a provincia italiana de Cáller y rechión de Cerdenya, que feba parte de l'antigo reino de Cerdenya.
Derbent
Derbent (Дербент en ruso y alfabeto cirilico) ye una ciudat rusa situata en l'Oblast de Daguestán, a man d'a muga con Azerbaichán.
Baddermosa
A suya población ye de 2.010 habitants en una superficie de 61,81 km², con una densidat de población de 32,52 hab/km².
Derbent
A suya población ye de 108.975 habitants (2008) en una superficie de 70 km², con una densidat de población de 1.556 hab/km².
A mayor part d'a suya población ye lezquiana, seguita por os azerins y os tabarsarans.
Toponimia
O toponimo Derbent ye d'orichen iranico, en persa ye Darband ("puertas zarratas") y se documenta dende fins d'o sieglo V u principios d'o sieglo VI, quan a ciudat fue refundata por o rei Kavad I, de l'Imperio Persa Sasanida. O toponimo presenta infinidat de formas en as diferents luengas iranicas, caucasicas y turquicas de Daguestán y o Caucas oriental.
En aragonés medieval ye mencionato en textos tradueitos dende o francés como en "La Flor de las Ystorias d'Orient" y en o "Libro d'as Marabillas d'o Mundo":
Assèmini
Assèmini (Assèmini en sardo Assemini, en italiano y oficialment) ye una comuna sarda en a provincia italiana de Cáller y rechión de Cerdenya, que feba parte de l'antigo reino de Cerdenya.
A suya población ye de 26.310 habitants (2007) en una superficie de 117,50 km², con una densidat de población de 223,91 hab/km².
Cheografía
A localidat d'Assèmini ye situata a 6 metros d'altaria sobre o livel d'a mar.
Raspberry Pi
miniaturadeimagen|Raspberry Pi 4 modelo B. Raspberry Pi ye una serie de chicotz ordinadors d'una solenca placa desembolicaus en o Reino Uniu por a Fundación Raspberry Pi pa promover l'amostranza d'a informatica basica en as escuelas y en os países en desembolique.
A Raspberry Pi ye uno d'os ordinadors britanicos mas vendius. En aviento de 2019, s'heban vendiu mas de trenta millons d'ells. A mayoría d'os Pis se fabrican en una fabrica de Sony en Pencoed, Galas, mientres que atros se fabrican en China y Chapón.
Xec
200px|thumb|Imachen clasica d'un xec, o xec Sattam de Haddadin de [[Palmira, segentes o pintor ruso Yacovleff.]]
Xec (de l'arabe شيخ, xaikh, "agüelo") ye un títol honorifico d'orichen arabe con o sentito de "mayestro", "venerable". En termins chenerals un xec ye una persona respectata por a suya edat, as suyas conoixencias u a suya autoridat.
En os suyos orichens a parola quereba dicir simplament "hombre viello", dica que encomenzó a fer-se servir pa designat a lo capistoste de tribu entre os beduins en a Peninsula Arabica.
En a rechión d'o Golfo Persico este tractamiento se fa servir pa referir-se a personas prominents, por un regular altos cargos politicos u hombres de negocios (de feito en a opinión publica occidental este títol se relaciona quasi exclusivament con os mainates y potentatos d'o petrolio).
Os monarcas de Kuwait feban servir xec como títol oficial dica que este estato ingresó en a Liga Arabe en 1916 y prenió a denominación d'emirato. Os suyos dirichents alavez esdevinioron emirs u prencipes.
En o islam se designa xec con freqüencia a los qui tienen conoixencias de relichión, equivalendo a un ulema u alfaquí. En una confrairía sufí o xec ye un mayestro espiritual u o títol respectuoso dato a un santo. Os arabes cristianos tamién fan servir a parola d'a mesma traza.
A parola s'emplega tamién como simple tractamiento de cortesía adrezato a las personas grans, pero en determinatos contextos puet fer-se servir pa fer gran u viella a una persona.
En muitos puestos d'o mundo musulmán arabofono u no arabofono ha esdevenito un nombre propio, y en l'Africa Occidental s'escribe con trazas afranzesatas Cheïkh, Sékou u Cheikou.
Encara que no guaire corrient, a parola tamién se puet fer servir en femenín (شيخة xaikha) pa referir-se a la muller u a la filla d'un xec o, en os países arabes a las mullers ricas.
Furgoneta
thumb|300px|Una furgoneta Chevrolet Express. thumb|300px|Ford Transit Connect vista dende dezaga. Una furgoneta ye un vehíclo comercial lichero emplegau pa transportar biens u grupos de personas. Una furgoneta tien en a parti posterior una zona de carga de formas ortogonals y acubilada, a o contrario que una camioneta pickup, que la tien a l'aire libre. En bells casos, ista zona tiene quantas filas d'asientos, y en atros ye vueita pa transportar obchectos grans. A vegadas os veires laterals pueden estar reemplazaus por una continación d'a chapa.
Xec
En aragonés un d'os pocos usos documentatos provién d'a "Cronica d'os Conquiridors, referindo-se a la conquiesta de Mallorca:
Furgoneta
O portón trasero ye quasi siempre de dos fuellas d'apertura horizontal. Una furgoneta gosa estar mas alta que un auto y que un monovolumen. Con respecto a un monovolumen, a posición d'os asientos ye mas tiesa y alta, y o morro mas curto. O motor ye quasi siempre debantero, y en bells casos ye situau por debaixo d'os asientos debanteros para disminuir a largaria total. Excepción son as furgonetas chicotas derivadas dreitament de turismos d'o segmento B -y mas rarament de l'A u o C-como Fiat Fiorino y Opel Combo que gosan compartir toda a estampación con o modelo de que derivan dica o pilar B u bi ha atras que comparten plataforma con turismos encara que con estampación propia como as Ford Transit Connect, Renault Kangoo u Citroën Berlingo. Una d'as furgonetas mas conoixidas a livel mundial ye a Volkswagen Transporter.
Mike Pence
Michael "Mike" Richard Pence, naixito o 7 de chunio de 1959 de Columbus (Indiana), ye un politico estausunidense, que estió o 48º vicepresident d'o país dende o 20 de chinero de 2017 dica chinero de 2021 con o president Donald Trump.
A Fueva (municipio)
A Fueva (en castellano «La Fueva», y oficialment «La Fueva-A Fueba» ) ye un municipio aragonés d'a comarca de Sobrarbe y d'a provincia de Uesca. A suya población ye de 634 habitants (2011 ) en una superficie de 218,8 km² y con una densidat de población de 2,89 hab/km².
Edward Norton
Edward Harrison Norton, naixito de Boston (Massachusetts) o 18 d'agosto de 1969, ye un actor y director cinematografico estausunidense. Activo en o cine estausunidense dende meyatos d'os anyos 1990, ha recibito cuantos premios mientres a suya carrera cinematografica.
A Fueva (municipio)
En l'actualidat, a Fueva ye un d'os 19 municipios modernos que fan parte d'a comarca de Sobrarbe, y dimpués de l'Aínsa-Sobrarbe y Boltanya (termins municipals que ostentan, cadagún, una d'as dos capitals comarcals) ye o tercer municipio con mas habitants de a comarca. Como caracteristica, herencio d'a suya naturaleza de municipio naixido d'una agregación, en a Fueva no i ha poblacions remarcables que se'n pueda decir villas, como si que en i ha en a resta de a comarca, y l'hábitat humano se troba mas disperso, con un numer prou alto de pardinas y aldeyetas. A cabecera municipal, Tierrantona, ye un lugar que anque se o tiene documentau dende o sieglo XII, no obedeix a a estructura urbanistica común d'os poblaus medievals, y en a suya mayoría os edificios que se i troba corresponden a epocas modernas (muitos, d'o sieglo XX) y se troba de tot en plano chunto a o barranco d'a Usía.
Edward Norton
En a suya filmografía como actor, se pueden destacar as suyas interpretacions en bella cinta, como Primal Fear (1996, Gregory Hoblit), The People vs. Larry Flynt (1996, Miloš Forman), American History X (1998, Tony Kaye), Fight Club (1999, David Fincher), 25th Hour (2002, Spike Lee), Moonrise Kingdom (2012, Wes Anderson), The Grand Budapest Hotel (2014, Wes Anderson), Birdman''.
Premios Oscar
Edward Norton recibió una nomination a o Millor Actor en 2003 por o suyo papel en a cinta American History X.
A Fueva (municipio)
Cheografía fisica
A Fueva prene o suyo nombre d'«a Fueva», que en dimanando d'o latín «fovĕa» ye o nombre d'una depresión cheografica que forma una subcomarca natural y tradicional en a comarca de Sobrarbe, a on que o municipio i tiene aproximadament o 55% d'a suya superficie. O termin municipal tamién comprende territorios que de forma natural fan parte d'a val d'a Cinca, en estando Mediano y Sant Mitier os dos solos nuclios de población que o municipio posei en a riba occidental d'o río Cinca, y a mayoría de a dita fracción en a val d'a Cinca se troba en a man oriental, siga en a baixant occidental d'as sierras de Muro de Roda y de l'Entremont, u en as valletas d'os barrancos d'o Salinar y de Clamosa. Tamién fa parte d'o municipio o segmento d'a val d'a Espunya que corresponde con o collau de a Cullivert, con una extensión de pocos kilometros cuadraus, inhabitables y d'alta montanya, en a man norte d'a Sierra Ferrera (aproximadament, o 10% d'o termin municipal).
Retroinformatica
thumb|L'ordinador [[Macintosh 128K de 1984.]] A retroinformatica (de l'anglés Retrocomputing) ye l'uso d'hardware y software informatico antigo en os tiempos modernos. A retroinformatica cheneralment se clasifica como un hobby y recreación en cuenta d'una aplicación practica de tecnolochía; Os suyos entusiastas a ormino replegan hardware y software poco común y valuroso por razons sentimentals.
A Fueva (municipio)
Cheografía fisica
En o nort-ueste d'a depresión d'a Fueva, o municipio de a Fueva se reparte tamién o espacio con un troz en a man fovana d'a collada de Torrolisa y d'a sierra d'Arro (que forman a divisoria d'entre a Fueva y a val d'a Cinca) que fa parte d'o municipio d'o Pueyo d'Araguás, con lugars como Torrolisa, os Molins, Oncins, a Muera y dica o propio monesterio de Sant Veturián que perteneixen a O Pueyo. En sud d'ista parte d'a Fueva, tamién adintrando-se en a cuenca d'o río d'a Nata, o municipio de l'Aínsa-Sobrarbe se prolarga dica Arro y os suyos arredols adintro de a depresión.
Retroinformatica
Qualques usuarios mesmo siguen usando programas obsoletos como por eixemplo George R. R. Martin que escribe os suyos libros emplegando WordStar 4.0, una aplicación de MS-DOS que data de 1987.
A Fueva (municipio)
Demografía
A Fueva se va formar con a unión de cuatro municipios de a redolada, pero cadagún d'ellos incluiba tamién cualques lugars, y bellas pardinas que contaban con población u no en o momento de l'anexión, pero que en heban tenido en bel momento anterior.
Moriello de Monclús
thumb|right|250px|A ilesia de [[Moriello de Monclús.]] Moriello de Monclús ye o principal municipio que va estar chermen de a Fueva. Con cuasi 860 habitants en o momento d'a unión, Moriello i aportó a capital municipal Tierrantona que le feba parte dende o periodo intercensal 1842-1857. Se tracta d'un municipio con una historia y cheografía complexa, que conservaba o nombre de o suyo nuclio primordial ni an a tamas de que se i hesen adhibido diferents municipios de a redolada, beluns d'os cuals o superaban en población. Con Monclús iban, a demés de Tierrantona, l'aldeya de Buetas, y tamién os lugars y antigos municipios de Formigals y Troncedo. Tamién feban parte de Moriello de Monclús os lugarichons que formaban l'antigo municipio de Pallaruelo de Monclús (Cotón, a Solaniella, Rolespé, a Villa, a Chantigosa, a Torre y o Lenero), y os que feban parte de l'antigo municipio de Ranyín (Ranyín, Solipueyo y o Lumo de Ranyín).
Toledo d'a Nata
O segundo municipio antigo por importancia demografica en a par d'alavez, O Toledo d'a Nata i va aportar Sant Chuan, Sant Per, l'Atiart, Fuent de Campo y a Cabezonada, y a demés, os lugars que heban feito parte de l'antigo municipio de Fosau, que son Fosau baixo y as pardinas de «Fosau alto»: o Mediano, Moliniás, a Mula y a Marinyosa
Muro de Roda
Muro de Roda yera un municipio con un numero elevau de nuclios poblacionals, d'entre os que destacan o numero de pardinas composadas d'una u dos casas. Teneba cuatro lugars principals: Muro de Roda y a suya aldeya o Lumo de Muro, Fumanal y Ministirio. A lista de pardinas menors que feban parte de iste municipio incluye a Casa Carrera, o Pamporciello y o Plano (todas dos muit chuntas), a Plana y Susiaz, a Corona, a Lecina y a casa de Montero.
Dende 1857, o municipio de Muro de Roda arrocegaba tamién as entidaz poblacionals de l'antigo municipio de Charo, que yeran o propio Charo, o Pocino, o Sotero, Aluchán y a Lueza.
Clamosa
O municipio de Clamosa va estar una anexión, como a que mas tarde pasaría con Mediano, causada por as principals obras hidraulicas que en os anyos 1960 se yeran fendo en o cauz d'o río Cinca. Clamosa, municipio estructurau arredol de o barranco de Clamosa que ye afluent directo de a CInca y no fa parte natural de a Fueva, se va trobar con dos d'os suyos tres nuclios principals expropiaus por a Confederación Hidrografica de l'Ebro: Clamosa y a Penilla, y con a despoblación d'ellos a cáida demografica d'as pardinas que pendeban, que son a Olivera, a Selva y Bediello. Dende o sieglo XIX tamién feban parte d'ixe municipio o lugar de Caneto y os que d'antigos heban geito parte de o municipio de Trillo: o propio Trillo, con a pardina de Sant Per y Salinas de Trillo.
Mediano
thumb|right|250px|A torre de [[Mediano viello en o pantano, una d'as imáchens mas emblematicas de Sobrarbe.]] O municipio de Mediano, como con Clamosa va pasar, se va desestructurar como consecuencia d'as uebras hidraulicas en a Cinca, en estando-ne responsable, en iste caso, l'entibo de Mediano que va tancar compuertas en a primavera de 1969. Mediano subsistió bel poquet mas que no Clamosa como municipio independient, gracias mas que mas a la presencia de o lugar de Sant Mitier que no heba estau expropiau, y se va unir con a Fueva en bel momento d'a decada de 1970.
Actualment, os dos nuclios habitaus de l'antigo municipio de Mediano, Sant Mitier y Mediano nuevo, son os dos solos nuclios que o municipio de a Fueva tiene en a riba cuentra d'o río Cinca. O despoblau d'Arasanz, d'antes muit rico, ye unaltra victima destacada de l'entibo en a ribera d'a Cinca.
Demografía conchunta
Como a formación d'a Fueva ye un proceso de converchencia de diferents municipios auxididos, fer un seguimiento d'a suya población dende o sieglo XIX ye un proceso d'analís por separau. Manimenos, en as siguients tablas se presentan os sumatorios d'os datos de población que omne puede trobar en a páchina oficial de l'Instituto Nacional de Estadística, como poblacions oficials de os diferents municipios que en l'actualidat fan parte d'a Fueva.
Evolución d'a población d'os nuclios que forman a Fueva dende 1857.
Monumentos
thumb|545px|center|A «[[valle d'a Fueva» dende as Corz (termino de a Foradada d'o Toscar).]]
Parque Nacional d'o Gauja
O Parque Nacional d'o Gauja (en letón Gaujas nacionālais parks) ye o parque nacional mas gran de Letonia con una superficie de 917.45 km². Se troba situau en a rechión de Livonia a o nord-este de Sigulda y o sudueste de Cēsis a o largo d'a val d'o río Gauja, d'o que o parque prene o suyo nombre.
Fue establiu ta mirar de protecher unas arias naturals licherament alteradas, promover o turismo de naturaleza y guaranziar un desenvolique sostenible d'a zona. O parque nacional se caracteriza por una gran diversidat biolochica, foces de roca y gran variedat de formas de terreno, fuents d'augua, paisaches pintorescos y muitos molimentos historicos y culturals de diferents sieglos. A mayor parti d'o parque nacional, y a más important, ye l'antiga val d'o río Gauja. A val ye protechida, pero a la vegada se puet emplegar ta un turismo de naturaleza y cultura.
As oficinas d'administración d'o parque se troba en a localidat de Sigulda.
Aria
L'aria total d'o parque ye de 91.745 ha y se divide en cinco zonas funcionals. As reservas naturals cubren un aria prou chicota, pero a la vegada valiosa, d'o parque y l'acceso a ellas ye viedau. En a resta d'o territorio se permiten nomás actividatz economicas que no cambeen substancialment a estructura d'o paisache desenvolicada historicament.
As selvas cubren alto u baixo un 47 % d'a suya superficie, quasi a metat d'o territorio. Bi ha bellas 900 especies de plantas, 149 de muixons y 48 de mamiferos en o parque. Dende 2004 o Parque Nacional d'o Gauja fa parti d'o rete Natura 2000, disenyau ta a conservación d'especies y biotopos protechius.
A historia d'o turismo en o Parque Nacional d'o Gauja tien una luenga tradición. Os primers vesitants yeran senderistas que plegaban a piet ya en o sieglo XIX a traviés de l'aria de Sigulda. Cada anyo milenta vesitants i plegan atrayius por un paisache unico, as grans foces d'o devonián – barrancos de piedra, roca y espelungas, asinas como os molimentos historicos y culturals, que son ligaus con muitas leyendas y historias.
Barrali
Barrali (Barrali en sardo Barrali, en italiano y oficialment) ye una comuna sarda en a provincia italiana de Cáller y rechión de Cerdenya, que feba parte de l'antigo reino de Cerdenya.
A suya población ye de 1.076 habitants en una superficie de 11,46 km², con una densidat de población de 93,89 hab/km².
Cheografía
A localidat de Barrali ye situata a 140 metros d'altaria sobre o livel d'a mar.
Sent Joan le Vièlh
A suya población ye de 8.362 habitants (1999) en una superficie de 5,94 km², con una densidat de población de 1.407,74 hab/km².
Bidda de Putzu
Bidda de Putzu (Bidda de Putzu en sardo Villaputzu, en italiano y oficialment) ye una comuna sarda en a provincia italiana de Cáller y rechión de Cerdenya, que feba parte de l'antigo reino de Cerdenya.
A suya población ye de 5.090 habitants (2008) en una superficie de 181,28 km², con una densidat de población de 28,08 hab/km².
Cheografía
A localidat de Bidda de Putzu ye situata a 11 metros d'altaria sobre o livel d'a mar.
O Libret
thumb|200px|Portalada d'o Libret en castellano O Libret u o libro de Sant Ciprián (a vegatas tamién conoixito como Libro d'as Bruixas, Libro Verde u simplament O Libro) ye un grimorio u libro d'encantamientos. Se diz que a persona que poseye iste libro puet esdevenir una bruixa u bruixón.
Fue escrito por Sant Ciprián d'Antioquía en o sieglo III. Sant Ciprián yera un bruixón que s'heba convertito a lo cristianismo, pero que antis de fer-se cristiano heba quiesto escribir en un libro toz os suyos conoiximientos de bruixería.
O Libret ye imposible de destruyir ya que si se tira a lo fuego flota y danza sobre as flamas. Dicen que yera escrito con tintas de dos colors, una roya y l'atra negra y que en leyendo as letras royas as ainas de labranza principiaban a mover-sen.
Biddanoa Tulu
Biddanoa Tulu (Biddanoa Tulu en sardo Villanova Tulo, en italiano y oficialment) ye una comuna sarda en a provincia italiana de Cáller y rechión de Cerdenya, que feba parte de l'antigo reino de Cerdenya.
A suya población ye de 1.208 habitants en una superficie de 40,31 km², con una densidat de población de 29,97 hab/km².
Libro de los fechos et conquistas del principado de la Morea
Lo Libro de los fechos et conquistas del principado de la Morea (o Crónica de Morea; en griego:Το χρονικόν του Μορέως) ye un extenso texto de lo sieglo XIII u XIV. N'existen 4 versions; la primera en francés medieval, la segunda en griego bizantín, la tercera en italiano y la cuarta en aragonés.
La Cronica de Morea, traducita a l'aragonés por encargo de Johan Ferrández d'Heredia, Mayestre de la Orden de lo Hespital, se tituló Libro de los fechos et conquistas del principado de la Morea. Orichinalment yera formata por mes de 9.000 renglons, narra los feitos relacionatos con la conquiesta de la Peninsula de lo Peloponiso (Grecia), peninsula que en la Edat Meya recibiba lo nombre de Morea, dende la Cuarta Cruzata (1204), cuan se constituyó lo Principato d'Acaya, dica lo 1292, y ixamplata dica lo 1377 en la traducción aragonesa. left|thumb|Texto d'a versión griega|250px A versión aragonesa se conserva en un codice en a Biblioteca Nacional de Madrid, MS 10.131 y en 1885 Alfred Morel Fatio en publicó una edición pa a Société de l'Orient Latin con bellas errors, por eixemplo fuytos en cuenta de fuydos y ytos en cuenta de idos.
Luis Miguel Arkonada
Luis Miguel Arkonada Etxarri (24 de chunio de 1989, Sant Sabastián, País Basco) ye un futbolista huei retirato que chugó de portero en a Real Sociedad de San Sebastián dende 1974 dica 1989 y en a seleción espanyola dende 1977 dica 1985. Fue considerato en a suya epoca uno d'os millors porteros espanyols d'a historia.
En os anyos 80 se fació famoso entre l'aficion txuri urdin o chilo: No pasa nada, tenemos a Arkonada!, debito a la gran cantidat d'aturatas d'iste portero feitas a o rival en os penaltis. Toz os porters que han pasado dende 1989 por a portería reyalista han habito d'estar contimparatos con a mitica fegura d'Arkonada.
O suyo chirmán Gonzalo Arkonada ye entrenador de fútbol y ha estato entrenador de bels equipos de primera división.
Perfil
Con una fuerte personalidat y potent fesico, serio y austero en a suya vida privata y publica, Arkonada estió un portero de sobresalients reflexos, dominador d'o chuego por abaixo, con capacidat de mando en l'aria y buena colocacion. A suya achilidat fació d'ell un portero espectacular y acrobatico. Teneba fama de seguro y fiable. Desembolicó toda a suya trachectoria profesional en o club donostiarra.
Comencipios
Luis Miguel prencipió chugando en o Lengokoak, club d'a suya localidad natal, a on fue fichato por a Real Sociedad en 1970. Dimpués de pasar cuantas temporadas en o San Sebastián CF, equipo filial d'a Real Sociedad, puyó a la primera plantilla d'a Real Sociedad en 1974 con 20 anyos recient feitos.
En as suyas primeras temporatas en a Real, atros dos grandes porters, Pedro María Artola y Urruti, zarraban a Arkonada o paso enta titularidat en o equipo txuri-urdin. Manimenos Artola fichó por o Fútbol Club Barcelona en 1975. Iste feito permitió a Arconada convertir-se en o segundo portero d'a plantilla y debutar con a Real en un partito de Copa d'a UEFA contra o Liverpool FC o 22 d'octubre de 1975. Aquella temporada se fació ya con o puesto titular en a portería txuri urdin mientres a zaguera quatrena parti d'a Liga forachitando a Urruti, que habió de fichar por o Reial Club Deportiu Espanyol de Barcelona ta continar tenendo menutos de chuego.
Partitos con a Real Sociedad
Chugó con a Real Sociedad dende 1974 dica 1989. Ganó con dito club basco dos títols de Liga, en 1980-1981 y 1981-1982, y un subcampionato de Liga, 1979-1980, que ganó o Real Madrid. Tamién gano un Copa d'o Rei en l'anyo 1986 contra l'Atletico de Madrid y plego dica a final d'otra en l'anyo 1988, en a que perdió contra o Futbol Club Barcelona. En l'anyo 1982 ganó una supercopa contra o Ral Madrid.
Partitos internacionals
Arkonada chugo cuantos partidos amistosos con a Selección Basca de Fútbol entre os anyos 1979 y 1985, o mas destacable estió en l'anyo 1979 contra a Seleccion d'a Republica d'Irlanda, en a que ganoron os bascos a los irlandeses por 4-1.
Tamién chugo 68 partitos internacionals con a Selección Espanyola de Fútbol entre os anyos 1978 y 1985. As Copas d'o Mundo de 1978 y 1982, y as Eurocopas de 1980 y 1984, en ista zaguera quedando como subcampions.
Montberon
Montberon ye una comuna occitana en o departamento francés d'Alta Garona, districto de Tolosa, cantón de Puègbonieu y rechión d'Occitania.
A suya población ye de 2.342 habitants(1999) en una superficie de 6,35 km², con una densidat de población de 368,82 hab/km².
Castèlmauron
Castèlmauron (en francés Castelmaurou) ye una comuna occitana en o departamento francés d'Alta Garona, districto de Tolosa, cantón de Puègbonieu y rechión d'Occitania.
A suya población ye de 3.261 habitants (1999) en una superficie de 16,77 km², con una densidat de población de 194,45 hab/km².
Corasmia
Corasmia (Xorazm en uzbeko), Kharezm, Khorezm, u encara Khwarizm, ye una rechion historica situata a lo sud d'a mar d'Aral, entre as actuals Uzbekistán, Turkmenistán y Irán. Bi ha ciudaz de gran importancia historica como Kounya-Urguentch y Khiva. Os corasins fuoron mencionatos en o sieglo V a.C por Herodoto.
Toponimia
O toponimo Khwarezm s'explica por o viello iranico *Xwāra-zmi-, que significa « Pais d'o sol ». En griego yera Χορασμια, que fue adaptato en latín como Chorasmia (o digrafo ch se leye /k/ en latín), orichen d'a forma Corasmia en as luengas romances. En luengas occidentals como l'anglés a sobén prenen denominacions tipo Khwarezm prenendo-lo d'o persa orichinal.
En La Flor de las Ystorias d'Orient, veyemos escrito Corassina, Corasina u Corasine, baixo o títol "Del Regno de Corasina", referindo-se a l'Imperio de Corasmia:
Tamién parlan de Corasmia en o "Libro d'as Marabillas d'o Mundo", retransmitindo informacions anteriors, pero lo nombran como de Corasme:
Ballau
Ballau (Ballau en sardo Ballao, en italiano y oficialment) ye una comuna sarda en a provincia italiana de Cáller y rechión de Cerdenya, que feba parte de l'antigo reino de Cerdenya.
Cautivo
Cautivo puet referir-se:
MSX
MSX ye un estandar de ordinador domestico de 8 bits comercializau entre as anyadas de 1980 y en primerías d'as anyadas de 1990. Estió definiu por Kazuhiko Nishi y presentau por Microsoft y ASCII Corporation o 27 de chunio de 1983 en Chapón, an se convirtió en un d'os dominadors d'o mercau domestico, por dezaga d'o FM-7, o NEC PC-8801, o Sharp X1 y atros.
Tenió amás exito en Europa (Espanya, Francia y Países Baixos), Brasil, Chile, Argentina, Cuba y a Unión Sovietica, en istos zaguers países estioron mercaus por as autoridatz educativas milars d'unidatz pa equipar escuelas.
Drew Barrymore
Drew Blyth Barrymore, naixita de Culver City (California) o 22 de febrero de 1975, ye una actriz estausunidense, que prencipó a suya carrera cinematografica en anyos 1980 y que ha recibito quantos premios por o suyo treballo.
MSX
Estió un intento d'unir baixo un mesmo estandar a toz os fabricants. Beluns d'os mas destacaus estioron Canon, Casio, Panasonic, Philips, Sony, Toshiba y Yamaha.
Manimenos MSX nunca plegó a estar o estandar global que os suyos creyadors preveyioron, prencipalment porque mai se conquirió Estaus Unius (o prencipal mercau mundial alavez) ni a mayor parti d'Europa.
Trol
thumb|Trols seguntes o pintor [[John Bauer.]] Un trol (u troll) ye un mostro propio d'a mitolochía norrena que s'ha popularizau sobretot gracias a las historias fantesticas, en especial as de J.R.R. Tolkien.
En as fuents norrenas antigas, os sers descritos como que trolls habitan en penyas, montanyas u espelungas isoladas, viven chuntos en chicotas unidaz familiars y rara vegada son utils pa os sers humans.
Dick Cheney
Richard Bruce "Dick" Cheney, naixito o 30 de chinero de 1941 en Lincoln (Nebraska), ye un politico estausunidense, estió o 46º vicepresident d'o país dende o 20 de chinero de 2001 dica o 20 de chinero de 2009 con o president George Walker Bush.
Trol
Mas tardi, en o folklore escandinavo, os trolls se convirtioron en sers por dreito propio, an viven luent d'a cambra humana, no se cristianizan y se consideran periglosos pa os sers humans. Dependendo d'a fuent, a suya apariencia vareya muito; os trolls pueden estar fieros y d'enchenio pando, u veyer-se y comportar-se exactament como os sers humans, sin garra caracteristica particularment grotesca sobre ells.
Os trolls a vegadas s'asocian con puestos que a vegadas pueden explicar-se como formaus por un troll exposau a la luz solar.
Tibet
thumb|Aria de cultura tibetana. Tibet (en tibetano: བོད་, en chinés: 西藏) ye una rechión d'o centro d'Asia que cubre gran parti d'a plana tibetana que s'extiende sobre 2.5 millons de km2. Ye a patria tradicional d'o pueblo tibetán, asinas como d'atros grupos etnicos como os monpa, tamang, qiang, xerpa y lhoba, y actualment tamién ye habitada por un numero considerable de chins han y hui.
Tibet ye a rechión de mas altaria d'a Tierra, con una elevación promeyo de 5.000 m. O puesto mas altero en o Tibet ye o Mont Everest, a montanya mas alta d'a Tierra, que s'eleva a 8.848 m sobre o livel d'a mar.
Historia
thumb|A [[bandera d'o Tibet. Como simbolo d'o movimiento d'independencia tibetano, ye actualment prohibiu​ en a Republica Popular de China]] Os sers humans han habitau a plana d'o Tibet dende fa a lo menos 21.000 anyadas.
L'Imperio tibetano surtió en o sieglo VII con o rei Songtsen Gampo, pero con a caita de l'imperio a rechión luego se dividió en una variedat de territorios. Posteriorment pasaría a mans mongolas y chinas.
A relichión Bön yera a dominant en ista rechión dica a plegada d'o budismo. O budismo enradicó con tanta fuerza que pasó a formar una parti important dica que en o sieglo XVII, o cinqueno Dalai Lama (Lobsang Gyatso) estió proclamau rei d'o Tíbet y fundó os palacios de Ganden y o Potala, en Lhasa. Va a esmilitarizar totalment o país y aconsiguió que l'emperador d'os manchúes guarenciase a independencia d'o Tibet.
O XIII Dalai Lama, Thubten Gyatso (1876-1933), encetó a modernización d'o Tibet, pero en primerías d'o sieglo XX, o coronel britanico Younghusband forzó o gubierno tibetano a acceptar un tractau comercial con a India que solament beneficiaba a os britanicos. En 1906, s'establió un tractau bilateral dentre Reino Uniu y China por o qual l'Imperio chino adquiriba a reconoixencia d'a suya sobiranía en o Tibet a cambeo d'o pago d'una gran cantidat de diners a os britanicos, que en retiroron as tropas. Reino Uniu ninvió tropas a o Tibet con la sincusa d'una creixent influencia rusa y o Dalai Lama fuyió enta Mongolia dica en 1911. En 1950 China va a ocupar o Tibet. O 10 de marzo de 1959 i habió manifestacions por as carreras de Lhasa contra a ocupación china. Se desencadenó un ixarrallón y o Dalai Lama, ta par d'alavez Tenzin Gyatso, fuyió enta l'India y en Dharamsala establió un gubierno en l'exilio.
Nicolau de Drenopoli
Nicolau de Drenopoli estió un flaire predicador y entre 1384 y 1389 bispe de Drenopoli (norueste d'Epiro, en Albania). Estió un notable poliglota que treballó d'interprete pa os Paleologos y de traductor a l'aragonés dende o griego bizantín pa Chuan Ferrández d'Heredia
Tradució os libros "Vidas semblants" y "Epitome historiarum" a l'aragonés dende o griego bizantín. Probablement estió qui fació todas as traduccions heredianas dende o griego a l'aragonés. Se sabe por o proemio d'a traducción italiana de "Vidas semblants" que Dimitri Calodiqui tradució este libro dende o griego clasico a lo griego bizantín, primer paso pa que un philosopho greco lo traducise a l'aragonés. En ixe proemio dicen que o filosofo griego yera un freyre predicatore, vispo di ludervopoli, molto sofficente cherico in diverse science et grande ystoriale et experto in diverse lingue. Ye posible que siga tamién o philosopho griego a qui se refiere infant Don Chuan en una carta que li ninviaba a Chuan Ferrández d'Heredia l'11 d'aviento de 1384:
Lutrell ha puesto probar documentalment a presencia de Nicolau de Drenopoli en Rodas o día 4 de chunio de 1380 chunto con Chuan Ferrández d'Heredia, y se confirma asinas que o interprete imperial Nicolau de Drenopoli correspondeba a lo ''freyre predicatore, vispo di ludervopoli.
Nicolau de Drenopoli debeba estar més avegau a charrar italiano y catalán que no aragonés, y ye posible que Chuan Ferrández d'Heredia li hese demandato d'aprender aragonés pa fer as traduccions que precisaba. O treballo d'este interprete explica l'abundancia d'italianismos y catalanismos en as traduccions heredianas, italianismos presents no només en "Vidas semblants", tamién y especialment en o "Libro d'os emperadors". Os correctors aragoneses no sabioron correchir toz os italianismos d'o borrador que salió de Nicolau de Drenopoli y quedoron traduccions grotescas como distretto por "estreito" u "discreto" en cuenta de "districto" u cassa por "casa" en cuenta de "caixa".
Leito
thumb|300px|Un leito Un leito (d'o latín < LECTUS, en benasqués llit) u cama ye un mueble que se fa servir pa dormir, encara que tamién gosa emplegar-se pa atras actividatz como leyer, posar-se, escansar, mantener relacions sexuals, minchar, chugar, reposar en periodos de malautía u veyer a televisión.
Os leitos se presentan en una ampla variedat de formas y grandarias. Os primers yeran poco mas que muntóns de palla u belatro material natural que se chitaba de nueitz sobre o suelo y se reculliba mientres o día. Un abance important estió puyar-los pa evitar inundacions, suciedatz, infeccions u fizaduras de serpient.
Campo (agricultura)
thumb|250px|Un campo en flor. thumb|250px|Campo en verano, Belchica. Un campo u campo agricola (d'o latín < campu), en agricultura se refiere a una parcela de tierra sin edificar, difuera de l'aria urbana, presta pa l'uso cultural agricola, como por eixemplo:
Parque Nacional de Dzūkija
O Parque Nacional de Dzūkija (en lituano Dzūkijos nacionalinis parkas) ye un parque nacional situau en a rechión de Dzūkija, Lituania y establiu en 1991 ta preservar as selvas de pins, os paisaches y os lugarons d'a rechión. L'aria protechida ye d'alto u baixo 550 kilometros quadraus a cantos d'o río Nemunas.
Cólon
thumb|250px|O cólon en una grafica d'os [[estentinos]] O cólon ye a parti final de l'aparato dichestivo en a mayoría de vertebratos; quita l'augua y as sals d'os residuos solidos antis de que sían eliminatos d'o cuerpo.
Parque Nacional de Dzūkija
O parque ye l'aria protechida mas gran de Lituania. Perteneixe tanto a la Asociación de Parques Nacionals Balticos como a la Federación de Parques Nacionals Europeus.
Cólon
En os mamifers, o cólon ye formato por cuatre seccions. O cólon ascendent, o cólon transversal, o cólon descendent y o cólon sigmoide. O cólon que va dende o ciego dica la flexura esplenica (a unión entre o còlon transversal y o descendent) tamién se diz "cólon dreito". A resta se conoixe como "cólon ezquierdo".
המעי הגס Tjukktarmen
Parque Nacional de Dzūkija
Caracteristicas
O parque tien un clima más continental que atras partis d'o país. Os suyos paisaches mas caracteristicos son os macizos de dunas situaus en Marcinkonys, Lynežeris, Grybaulia y Šunupis.
Asentamientos
right|280px|thumb|Río Nemunas en Merkinė O centro administrativo d'o parque se troba en Marcinkonys, estando tamién Merkinė un atra localidat important. En o parque se troba o lugar etnografico de Zervynos.
Parque Natural de Madeira
O Parque Natural de Madeira (en portugués Parque Natural da Madeira) ye una gran reserva biolochica que se troba en a isla de Madeira. A suya flora y a suya fauna, endemicas d'a isla, son unicas. O parque se creyó en l'anyo 1982 ta conservar o patrimonio natural de l'archipielago, y contiene un gran numero d'especies en periglo d'extinción encluyindo especies poco comuns a ran mundial como o Pterodroma madeira.
Iste parque nacional ocupa alto u baixo as dos terceras partis d'o territorio d'a isla de Madeira, y aintro d'ell se troban reservas d'a naturaleza, paisaches protechitos y zonas d'ocio. Entre ellas destacan a Ponta de São Lourenço, a Reserva Natural d'as Islas Desertas, a Reserva Natural d'as Islas Selvagens, a Reserva Natural Parcial d'o Garajau, a Reserva Natural d'a Rocha do Navio y o Rete d'Arias Marinas Protechitas d'o Porto Santo. L'habitat mas important y orichinal d'o parque son as laurisilvas.
Miana
Miana ye un despoblato (u coto redondo) aragonés en l'actual municipio d'Exeya d'os Caballers, en a comarca de Cinco Villas, provincia de Zaragoza y partiu chudicial d'Exeya d'os Caballers. D'antis mas, feba parte d'o termin municipal de Farasdués, y de Luesia cuan Farasdués feba parte d'iste concello.
Historia
Seguntes Agustín Ubieto Arteta, a primera cita d'o lugar ye en 1087, recollita en a obra de José Salarrullana de Dios Documentos correspondientes al reinado de Sancio Ramírez, desde 1063 hasta 1094 (en Colección de documentos para el estudio de la Historia de Aragón, III, Zaragoza, 1907).
Toponimia
Cal parar cuenta en a proximidat terminolochica con o nombre d'o municipio de Mianos, tamién en a provincia de Zaragoza (encara que en a comarca d'a Chacetania).
Cine d'animación
O cine d'animación ye un chenero cinematografico caracterizau en no emplegar como elemento principal d'a cinta personaches reals, so que fendo servir una u cuantas tecnicas d'animación, ya sía un dibuixo animau ya sía con l'emplego de fotografías seqüencials con chicotz cambeos de posición que presentan un falso movimiento d'un obchecto u persona. Encara que istas dos son as tecbicas mas freqüents, existen d'atras mas, como la tecnica de treballar directament sobre la pelicula de filmación, en pintando-la, a cinta de siluetas, a pantalla d'agulletas, etc.
Cintas destacadas d'o chenero
A selección de cintas d'ista lista s'ha feito a partir de bellas listas u recopilacions en libros y atras publicacions de criticos cinematograficos, en adhibindo-ie d'una man cintas destacadas d'os zaguers anyos y d'atra man bellas cintas destacadas de cines de países menors.
Rio de Janeiro
A población d'a ciudat yera de bells 6,0 millons en 2005, encara que l'aria metropolitana tien una población de 13 millons. Amás d'os suyos atractivos toristicos, ye tamién un gran centro de comercio, servicios y industrias, y tien dos puertos importants ta las exportacions y importacions: o puerto de Rio de Janeiro, localizato en a badía de Guanabara (a l'este d'a ciudat), y o puerto de Sepetiba, localizato en a badía de Sepetiba, a l'ueste.
En l'anyo 2016 estió a seu d'os Chuegos Olimpicos de 2016.
Esporte
En Rio de Janeiro como en a resta d'o país o esporte mes practicato y mes important ye o fútbol. En a ciudat tienen a seu cinco d'os millors equipes de fútbol profesional de Brasil, América Football Club, Botafogo de Futebol e Regatas, Fluminense Football Club, Club de Regatas Vasco da Gama y Clube de Regatas Flamengo.
Wōdanaz
200px|thumb|right 150px|thumb|right|O [[Bractiato de Vadstena d'o sieglo IV, amostrando un caballo, un muixón y una cabeza humana comunament identificato como una forma primeranca de l'Odín escandinavo.]]
Rio de Janeiro
Esporte
Tamién son muit populars os esportes de motor.
Wōdanaz
Wōđanaz u Wōđinaz ye o nombre reconstruito en protochermanico d'o dios conoixito como Odín en a mitolochía escandinava, Wōden en anglés antigo, Wotan en alto alemán antigo y Godan en longobardo. O nombre s'ha d'escribir con asterisco indicando que ye una palabra reconstruita sin documentación real.
Rio de Janeiro
Escaicimientos esportivos
En o Cercuito de Jacarepagua conoixito tamién como Autodromo Internacional Nelson Piquet, s'han organizato bellunas d'as mes importants competicions mundials como o Gran Premio de Brasil de Fórmula 1 dende 1978 dica 1989, y o Gran Premio de Brasil de motociclismo dende 1995 dica 2004.
Wōdanaz
Os testimonios son ixemenatos en un ampla aria, cheograficament y temporal. As primeras mencions romanas y a evidencia arqueolochica son més d'un milenio més antigas que l'Odín d'a Edda y o folklore medieval tardano.
Mainframe
thumb|Un ordinador mainframe [[IBM System z9.]] Mainframe ye una mena d'ordinador que ye emplegada prencipalment por grans organizacions pa aplicacions criticas ; procesamiento grans cantidatz de datos como que censos, estatisticas d'a industria y d'o consumidor, y planificación de recursos empresarials; y procesamiento de transaccions. Son mas grans y tienen mas potencia de procesamiento que atras menas d'ordinadors: miniordinadors, servidors, estacions de treballo y ordinadors personals.