cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Creta
Clima
O clima en Creta ye sobretot mediterranio. L'atmosfera puede estar pro humida, dependendo d'a proximidat a la mar, mientres que d'hibierno ye pro suau. A nieu ye comuna en as montanyas entre noviembre y mayo, pero rara en as redoladas baixas.
Prencipals ciudaz
As suyas prencipals ciudaz son:
Mohamad Rabadán
Mohamad Rabadán ye naixiu de Rueda de Xalón en lo sieglo XVI y s'exelló en Túniz a on morió en lo sieglo XVII. Estió un poeta y escritors de literatura alchamiada en castellano con numerosos aragonesismos.
Seguntes bels autors los suyos poemas se basan en la prosa de lo Mancebo d'Arévalo.
Luengache
Lo luengache de Mohamed Rabadán ye lo castellano d'Aragón de lo sieglo XVI con lexico referent a conceptos islamicos, y naturalment aragonesismos a diferents livels:
Obra
La obra de Mohamad Rabadán se conoixe por dos manuscritos: lo manuscrito de París y lo manuscrito de Londres que se conserva en lo British Museum.
Abu Nuwas
Abū Nuwās al-Hasan Ibn Hāni' al-Hakamī (en arabe أبو نواس الحسن بن هانئ الحكمي) u simplament Abu Nuwas (أبو نواس), naixito d'Ahvaz, Califato abasida (hue en Irán) entre 747 y 762 y muerto arredol de 815 en Bagdad, Califato abasida (hue en Iraq) estió un poeta arabo-persa en luenga arabe, considerato en a suya epoca como o mas gran poeta arabe y que hue ye considerato uno d'os prencipals autors en ixa luenga.
Sagallos
Sagallos ye un lugar d'o municipio de Manzanal de Arriba en a provincia de Zamora, en a comunidat autonoma de Castiella y Leyón. Fa parte d'a comarca de La Carballeda.
Abu Nuwas
A suya vida
Naixito de pai arabe y mai persa, fue educato en medios arabizatos, fendo os suyos estudios en a ciudat de Basra (en o sud de l'actual Iraq, a man d'o Golfo Persico). Estió amant d'o conoixito poeta arabe (y libertín) Waliba ibn al-Hubab, qui estió amás o suyo mayestro.
Estanh (Altos Pireneus)
Estanh (en francés Estaing) ye una comuna occitana de Bigorra mugant con Aragón.
Abu Nuwas
A suya vida
Por razons politicas (heba adedicato poesías a os chefes basmakís), fuyió de Bagdad, a on viviba, ta residir en A Meca y en Echipto dica la cayita d'a dinastía Abasida y a muerte de Harun al Raxid en 809.
A suya obra
En a suya poesía destaca o suyo intrés por o hedonismo, encara que con aspectos misticos. Charra asinas d'o placer d'o vin, de l'amor homosexual u d'a cazata, encara que tamién d'o temor por a muerte u por os problemas d'a edat. A suya obra tien muitas influencias d'a poesía pre-islamica.
Sindembargo, en muitas edicions actuals d'a suya obra no se fa referencia a la suya homosexualidat, y a sobén no se publican por censura bellas poesías adedicatas a los suyos amants.
Sagallos
A suya población ye de 67 habitants (2009).
Cheografía
O lugar de Sagallos se troba situato a 800 metros d'altaria sobr o livel d'a mar.
Helen Hayes
Helen Hayes (nombre artistico de Helen Hayes Brown), naixita de Washington, DC o 10 d'octubre de 1900 y muerta en Nyack (Nueva York) o 17 de marzo de 1993, estió una actriz estausunidense, activa en o cine estausunidense dende meyatos d'os anyos 1910 y con cuantos premios recibitos mientres a suya carrera cinematografica.
D'entre a suya ampla filmografía, se puet destacar a suya partecipación en as cintas The Sin of Madelon Claudet (1931, Edgar Selwyn), A Farewell to Arms (1932, Frank Borzage), The White Sister (1933, Victor Fleming), Anastasia (1956, Anatole Litvak), Airport (1968, George Seaton).
Premios
L'actriz Helen Hayes recibió un premio Oscar a la Millor Actriz en 1931-1932 por a suya interpretación en a cinta The Sin of Madelon Claudet, dirichita por Edgar Selwyn.
Søren Kierkegaard
Søren Aabye Kierkegaard (prenunciato en danés), naixito de Copenaguen o 5 de mayo de 1813 y muerto en ixa mesma ciudat l'11 de noviembre de 1855, estió un escritor, teologo protestant y filosofo danés. Fendo parte d'o Romanticismo, ye considerato un precursor d'o Existencialismo en a Filosofía.
Braga
Braga ye una ciudat y freguesía de Portugal, en a rechión de Norte, districto de Braga (en ye a suya capital).
A suya población ye de 175.063 habitants, en una superficie de 183,51 km², con una densidat de población de 953,97 hab/km².
Vilanova de Raò
Vilanova de Raò (en francés Villeneuve-de-la-Raho) ye una comuna catalana situata en o departamento francés de Pireneus Orientals, o districto de Perpinyán, o cantón de la Plana d'Illiberis y a rechión d'Occitania.
A suya población ye de 3.763 habitants, en una superficie de 11,41 km².
Elijah Wood
Elijah Jordan Wood, naixito de Cedar Rapids (Iowa) o 28 de chinero de 1981, ye un actor estausunidense, activo en o cine estausunidense dende zaguerías d'os anyos 1980, con cuantos premios recibitos mientres a suya carrera cinematografica.
D'entre a suya filmografía, cal destacar-ne as suyas interpretacions en bellas cintas como Avalon (1990, Barry Levinson), Forever Young (1992, Steve Miner), Deep Impact (1998, Mimi Leder), The Lord of the Rings: The Fellowship of the Ring (2001, Peter Jackson), The Lord of the Rings: The Two Towers (2002, Peter Jackson), The Lord of the Rings: The Return of the King (2003, Peter Jackson), Sin City (2005, Frank Miller, Robert Rodriguez y Quentin Tarantino), u Day Zero (2007, Bryan Gunnar Cole).
Barranco d'el Regacho (Malanquiella)
Hidronimia
Lo hidronimo Regacho ye común en la hidronimia aragonesa y de la peninsula Iberica en cheneral dende Galicia dica Navarra. La forma regacho presenta una fonetica propia de l'aragonés de las comunidatz aragonesas a diferencia de regallo, la forma de l'aragonés de la val d'Ebro.
Cursorius cursor
A correndera (Cursorius cursor (Latham, 1787) ) ye una au d'a orden d'os Charadriiformes y familia Glareolidae que se troba en Canarias, Cabo Verde, norte d'Africa y sudoeste d'Asia.
Cercanías Zaragoza
thumb|250px|Gara de Portiello. thumb|250px|Interior d'a gara de Portiello
O rete de Cercanías Zaragoza ye un servicio de trens de redolada entre Zaragoza y parti d'os municipios d'a suya aria metropolitana, que fa parte d'o rete de Cercanías de Renfe Operadora. Actualment dito rete de trens de redolada nomás ye formato por una linia, a C-1.
A linia C-1, operata por Renfe Operadora, ye a primera y unica linia de Cercanías d'a ciudat de Zaragoza. Inaugurata y en servicio dende l'11 de chunio de 2008. Os servicios diarios se fan con unidaz Civia de 3 vehíclos (d'a serie 463) y con trens de meya distancia.
Ta la suya creyación s'aprofeitoron as vías que ya existiban en linias Madrid - Zaragoza - Tardienta - Barcelona (linia 200), Casetas - Logronyo - Bilbao (linia 700) y Miraflors - Reus - Tarragona (linia 210). Se creyoron nuevas estacions en o barrio rural de Casetas, en Utevo, baixo l'antiga gara d'o Portiello, en Goya y en Miraflors, en o districto de Las Fuents.
Bolo do caco
O bolo do caco ye un pan de trigo tipico d'a rechión de Madeira que puet trobar-se tanto en a isla de Madeira como en a isla de Porto Santo. Se consume como dentrata, acompanyamiento u como plato prencipal.
Preparación
Se fa con farina de trigo, emprenyatuera, augua y sal. Con istos ingredients se fa una masa, que ha de fermentar mientres tres días. Quan remata iste periodo, se forman con a masa tortetas de 3 cm de gordaria y a o menos un palmo de diametro. Se fa cocer tradicionalment sobre una piedra de basalto, debidament calient ta iste efecto, dica que se tien una temperatura alta. Hue, ye posible adquirir placas de cimento, que puede substituir a la piedra antiga. O bolo se mete dencima d'a piedra y ye cueto dica adquirir una crosta fina, liucherament cremata. Contino, se chira, ta que sía bien cueto por os dos costatos.
Consumo
Puet consumir-se calient, como dentrata d'una chenta, untato com manteca d'allo, u mesmo como plato prencipal. Se gosa fer servir en a confección de sandwiches tenendo como base o bolo do caco y os mas variatos ingredients, como pizca, pernil, peixe-espada u pulpo, por citar beluns.
Pedro Lazaga
Pedro Lazaga (nombre artistico de Pedro Lazaga Sabater), naixito de Valls (Alto Campo, Catalunya) o 3 d'octubre de 1918 y muerto en Madrit (Espanya) o 30 de noviembre de 1979, estió un destacato director cinematografico y guionista catalán, activo en o mundo d'o cine espanyol dende meyatos d'os anyos 1940.
D'entre a suya amplisma filmografía, se pueden mencionar bellas cintas como María Morena (1951, con Paquita Rico, José María Mompín y Rafael Luis Calvo), Muchachas de azul (1957, con Analía Gadé, Fernando Fernán Gómez, Tony Leblanc, Licia Calderón, Antonio Ozores, Vicky Lagos y José Luis López Vázquez), La ciudad no es para mí (1966, con Paco Martínez Soria, Doris Coll, Cristina Galbó, Eduardo Fajardo, Rafael Alcántara, Gregorio Alonso, Miguel Armario, Cassen y Margot Cottens), ¿Qué hacemos con los hijos? (1967, con Paco Martínez Soria, Mercedes Vecino, Alfredo Landa, María José Goyanes, Irán Eory, José Rubio, Emilio Gutiérrez Caba, Lina Morgan y Manolo Gómez Bur), Sor Citroën (1967, con Gracita Morales, José Luis López Vázquez, Juanjo Menéndez, Rafaela Aparicio, Mari Carmen Prendes, José Sacristán y, Rafael Alonso), El turismo es un gran invento (1968, con Paco Martínez Soria, José Luis López Vázquez, Ingrid Spaey, Antonio Ozores, María Luisa Ponte, Rafael López Somoza y Margot Cottens), Abuelo Made in Spain (1969, con Paco Martínez Soria, Mónica Randall, Mabel Karr, Florinda Chico, Valeriano Andrés, Carmen Lozano, Rafaela Aparicio y Manuel de Blas), Hay que educar a papá (1971, con Paco Martínez Soria, Julia Caba Alba, Máximo Valverde, Marta Baizán, Rafael López Somoza, Rafaela Aparicio y Jaime de Mora y Aragón), Vente a Alemania, Pepe (1971, con Alfredo Landa, José Sacristán, Tina Sáinz, Antonio Ferrandis, Gemma Cuervo, Fernando Guillén y Josele Román), u ¡Vaya par de gemelos! (1978, con Paco Martínez Soria, Margot Cottens, María Isbert, Inma de Santis, José María Guillén y Inés Morales).
Wolfram von Richthofen
Wolfram Freiherr von Richthofen, naixito de Striegau (Silesia, Imperio Alemán, hue Strzegom en Polonia) o 10 d'octubre de 1895 y muerto en Bad Ischl (Tercer Reich, hue Austria) o 12 de chulio de 1945 cuan yera prisionero de guerra, estió un piloto militar alemán d'a Luftwaffe d'o Tercer Reich en a Guerra Civil Espanyola y en a Segunda Guerra Mundial, que plegó en 1943 a o ran de mariscal de campo (Generalfeldmarschall).
Estió o responsable d'o bombardeyo de Guernica o 26 d'abril de 1937, sobre o cual o pintor Pablo Picasso pintó o suyo celebre cuadro Guernica, y amás i prenió parte, en dito bombardeyo.
Tamién ye conoixito por estar familia (primo) de Manfred von Richthofen (O Barón Royo), un famoso piloto de caza d'a Primera Guerra Mundial, prenendo parte en ixa guerra dende marzo de 1918 en o Jagdstaffel 11 que manaba o suyo familiar. Tamién yera primo de Lothar von Richthofen, chirmán de Manfred.
Oríchens y primeras anyadas
O futuro mariscal de campo alemán naixió de Striegau (Baixa Silesia, Silesia, Imperio Alemán, hue Strzegom en Polonia) o 10 d'octubre de 1895 en a familia Richthofen, d'a nobleza d'Alemanya. Wolfram yera sobrín y fillo adoptivo d'o cheneral de Caballería Manfred von Richthofen, con o mesmo nombre que o suyo primo, o celebre Manfred von Richthofen, que estió piloto de l'aviación alemana en a Primera Guerra Mundial, tamién conoixito como O Barón Royo. O choven Wolfram continó os pasos de su pai adoptivo, dentrando en 1913, con 18 anyadas, como aspirant en o 4eno Rechimiento de Husars de l'Exercito alemán, l'anyo anterior a la Primera Guerra Mundial. En 1914, luego de seguir estudios en una Academia d'Estato Mayor en Kassel, plegó a o ran de subtenient.
Primera Guerra Mundial
Dende o inicio d'a Primera Guerra Mundial y dica 1917, Wolfram von Richthofen continó prestando os suyos servicios en o mesmo 4eno Rechimiento de Husars, dica plegar a o ran de comandant d'un escuadrón de Caballería.
Periodo d'entreguerras
En 1920 Wolfram von Richthofen albandonó o servicio activo en l'Exercito alemán, con o ran d'Oberleutnant (tenient), fendo estudios de Mecanica en a Escuela Tecnica Superior de Hannover, dica rematar-los con o suyo títol d'incheniero en 1923. En noviembre d'ixa mesma anyada, von Richthofen tornó a l'Exercito, a la Reichswehr, o disminuito Exercito alemán que li permeteba a la Republica de Weimar o Tratato de Versailles. Recibió o ran de subtinent en un Rechimiento de Caballería, l'11º Rechimiento de Caballería con seu en Ohlau. Sindembargo, a escape partecipó en a creyación secreta d'a Luftwaffe, l'aviación militar, que no yera permesa seguntes as clausulas d'o Tractau de Versailles.
Dende 1925, teneba o ran de tenient, y l'1 de noviembre de 1928 esdevenió comandant en cabo d'una companyía de transporte, a 5ª Companyía de Transporte. L'1 de febrero de 1929 puyó a o ran de Hauptmann (capitán). Paralelament, estudiaba en a Escuela Tecnica Superior de Berlín ta obtener o suyo doctorato.
En abril de 1929, von Richthofen fue destinato por un periodo de dos anyadas y meya a la embaixada d'Alemanya en Italia, en cualidat d'agregato militar, ta i estudiar (encara que oficiosament) a evolución d'a Regia Aeronautica italiana. Luego de tornar enta Alemanya, fue destinato tamién a mandar una companyía de transporte, dica l'1 d'octubre de 1933, cuan dentró en a nueva Luftwaffe establita por o Tercer Reich d'Adolf Hitler.
En os alacez d'a suya carrera militar en l'Aviación, von Richthofen fue destinato a o Ministerio de l'Aire como comandant en cabo d'o departamento d'investigación d'o Ministerio. A escape puyó a o ran de Major (comandant) en 1934, y en 1936, plegó a o ran d'Oberstleutenant (tenient coronel).
Guerra Civil Espanyola
right|thumb|250px|A [[ciudaz d'o País Basco|ciudat basca de Gernika-Lumo luego d'o bombardeyo de Guernica o 26 d'abril de 1937 por a Lechión Condor de von Richtofen mientres a Guerra Civil espanyola.]] O 18 de chulio de 1936 heba prencipiato en Espanya a Guerra Civil Espanyola, dimpués d'una sublevación militar contra o Gubierno d'a Segunda Republica Espanyola, y o Tercer Reich (como a Italia de Benito Mussolini) aduyaba a los sublevatos de Francisco Franco con armas, material de guerra y soldatos, incluyindo-ie os avions d'a Lechión Condor ninviatos por a Luftwaffe. Wolfram von Richthofen bi prenió parte en a guerra dende 1936, partecipando en o bombardeyo de Guernica o 26 d'abril de 1937, una prebatina d'os bombardeyos aerios masivos sobre a población civil que luego se facioron mientres a Segunda Guerra Mundial, y que fació que o pintor Pablo Picasso pintase o suyo celebre cuadro Guernica. En palabras de Patrick Bishop:
En a suya presencia en a Guerra Civil Espanyola, Wolfram von Richthofen ganó experiencia de combate ta aplicar-la en a Segunda Guerra Mundial, que yera uno d'os obchectivos que os nazis miraban de fer con a suya aduya a os franquistas sublevatos. Ocupó o cargo de chefe d'Estato Mayor d'Hugo Sperrle.
Segunda Guerra Mundial
right|thumb|325px|O [[17 de febrero de 1943, con importants mesuras de seguredat, Hitler vesita o Cuartel Cheneral d'o Grupo d'Exercitos Sud en Ucraína. En a imachen, Erich von Manstein recibe a Hitler en un chicot aeropuerto militar, en presencia de Hans Baur y d'o Generalfeldmarschall d'a Luftwaffe Wolfram von Richthofen.]]
Invasión de Polonia
En prencipiar a Segunda Guerra Mundial en setiembre de 1939 con a invasión de Polonia (campanya de Polonia), a Manfred von Richtofen, con as suyas unidaz aerias, se li mandó prestar o suyo soporte aerio a o 10º Exercito alemán. L'aviación mandata por von Richtofen destruyó cuasi tota l'aviación de Polonia en os primers días de combates, fendo-se asinas a propietaria d'os cielos de Polonia y prencipiando luego una estreita colaboración con as tropas de tierra d'a Wehrmacht en una aplicación cuasi de libro d'os prencipios d'a blitzkrieg u guerra lampago, en a cual os avions de bombardeyo colaboraban con a unidaz de tanques en destruir as linias esfensivas polacas penetrando dimpués en a suya retraguarda, ta luego dixar a l'infantería la labor de fer presoners a los repuis d'as tropas de l'Exercito polaco.
En a campanya, o suyo Fliegerkorps VIII estió o responsable d'os bombardeyos aerios sobre a ciudat de Varsovia, en a mesma actuación que ya heba feito con a Lechión Condor sobre a ciudat basca de Gernica en a Guerra Civil espanyola.
Batalla de Francia
Cuan prencipió en mayo de 1940 a campanya alemana en o Frent Occidental con a invasión d'os Países Baixos, Belchica, Luxemburgo y Francia, en a clamata batalla de Francia, Wolfram von Richtofen mandaba o Fliegerkorps VIII, un cuerpo aerio. A suya misión yera aduyar a o 6º Exercito de Walther von Reichenau en a campanya de Belchica, y a o Panzergruppe von Kleist de Paul von Kleist en a campanya de Francia con os suyos avions de bombardeyo Junkers Ju-87.
Batalla d'Anglaterra
Tamién partecipó con o Fliegerkorps VIII en a batalla d'Anglaterra, a on la Luftwaffe d'o Tercer Reich fue redotada por a Royal Air Force britanica.
Operación Marita
Tamién partecipó en a batalla de Grecia (Operación Marita), a campanya en os Balcans contra Yugoslavia y Grecia, y mandaba as tropas en a batalla de Creta, a invasión d'a isla de Creta en 1941.
Operación Barbarroya
O 22 de chunio de 1941, mientres a Operación Barbarroya (a invasión d'a Unión Sovietica), a lo cuerpo aerio de Wolfram von Richtofen se li mandó aduyar a o 3º Panzergruppe, que manaba o General der Infanterie Hermann Hoth. A suya misión yera plegar dica la ciudat de Moscú, a capital d'a Unión Sovietica, y conquerir-la, encara que a Wehrmacht fue redotada en as mesmas puertas d'a ciudat, en a batalla de Moscú, en prencipiar o frío hibierno ruso. En a retirata d'os alemans, as unidaz aerias de von Richtofen prestoron a suya aduya a las unidaz terrestres alemanas.
Batalla de Sebastopol
L'1 de febrero de 1942, fue ascendito a o ran de Generaloberst (egualando asinas en o rango a Hans Jeschonnek y Ernst Udet), mandando a Luftflotte 4 en a conquiesta de Crimea, aduyando a las tropas d'Erich von Manstein en a batalla de Sebastopol dende o 7 de chunio de 1942 dica a cayita de Sebastopol y de tota Crimea.
Batalla de Stalingrado
Dimpués d'as luitas en Crimea, a la Luftflotte 4 se li mandó aduyar a o Grupo d'Exercitos Sud en o suyo abance a l'este, enta o río Volga en Stalingrado, y a lo sud, enta o Caucas. Cuan as tropas d'o 6º Exercito alemán de Friedrich Paulus yeran luitando en a ciudat en a batalla de Salingrado, l'Exercito Royo prencipió una contraofensiva, que cercló a las tropas de Paulus. Hermann Göring deciba que con nomás a Luftwaffe permetría proveyer a las tropas cerclatas, y mandó a von Richthofen que os suyos avions s'encargasen d'ixa labor. Sindembargo, as duras condicions climatolochicas y a escasa capacidat de transporte aerio d'os alemans facioron que von Paulus se rindiese o 2 de febrero de 1943, en un rendición que se considera uno d'os momentos clau d'a guerra. En as operacions aerias, a Luftflotte 4 perdió 500 avions y 1.000 pilotos, alto u baixo.
O 16 de febrero de 1943, Wolfram von Richtofen esdevenió Generalfeldmarschall (u mariscal de campo) d'o Tercer Reich, cuan nomás teneba 47 anyadas, estando asinas o mariscal mas chóven d'a Historia militar d'Alemanya.
Campanya d'Italia
O 12 de chunio de 1943 mandaba a Luftflotte 2 en Italia, y o 17 de chulio recibió as fuellas de caixico ta la suya Cruz de Caballero d'a Cruz de Fierro.
Dimisión
Por una malautía (cáncer), albandonó as suyas funcions militars o 27 d'octubre de 1944.
A suya muerte
O Generalfeldmarschall Wolfram von Richthofen morió por a suya malautía o 12 de chulio de 1945 en Bad Ischl (Austria), cuan yera presoner de guerra de l'Exercito estausunidense.
Chelifracción
Este proceso ye tipico, pero no exclusivo d'o sistema morfoclimatico periglacial. En a Peninsula Iberica ye freqüent en as arias montanyosas, y estió especialment activo en a zaguera glaciación, quan en gran part d'estas arias montanyosas bi heba condicions periglacials. Un d'os resultatos d'a chelifracción son as pedrizas, grans acumulacions de piedras a lo piet d'os cinglos y laderas quasi verticals.
Alto d'el Morrón
Alto d'el Morrón puet fer referencia a:
Benny Hill
Benny Hill (nombre artistico de Alfred Hawthorn Hill) naixito de Southampton o 21 de chinero de 1924 y muerto in Londres o 20 d'abril 1992, estió un actor comico, guionista y cantaire britanico, muit conoixito por The Benny Hill Show a on actuó chunto a os actors Henry McGee, Jon Jon Keefe, Nicholas Parsons, Bob Todd y Jackie Wright dende l'anyo 1955 dica 1991.
Aeropuerto de Porto Santo
L'aeropuerto de Porto Santo (en portugués Aeroporto do Porto Santo, codigo IATA: PXO, Código ICAO: LPPS) se troba situato en a isla de Porto Santo, en a Rechión Autonoma de Madeira. L'aeropuerto poseye nomás una pista, y a suya orientación ye 18-36.
Restaurant
thumb|300px|Un restaurant en Zaragoza Un restaurant ye una botiga u comercio, a mayoría de vegadas publico, a on se paga por a birolla y a bebida, pa estar consumida en o mesmo local. Hue en día existen una gran variedat de modalidatz de restaurants con diferents servicios y tipos de birolla.
Os costumbres en os restaurants son diferents en diferents países y epocas. Por eixemplo, d'antis más se i podeba fumar y agora no. En bels países no se i puet beber alcohol. En Francia o pan y l'augua d'a ixeta son de baldes y se'n puet demandar tanto como se quiera. En bels países bi ha restaurants a on se puet portar-ie o suyo propio vin. En bels puestos no s'ha de deixar estrena y en atros ye obligatorio.
Historia
A palabra proviene d'o francés "restaurant" con o sentiu de que "restaura" o cuerpo y o esprito, en aquellas envueltas, arredol d'o sieglo XVIII, se i gosaba ofreixer caldo de carne calient. Dimpués a palabra s'estendilló por toda Europa, a sobén adaptada a la prenunciación y a ortografía de cada luenga, como por eixemplo restaurante en castellano u restauracje en polaco.
En aragonés s'escribe igual como en francés, encara que se pronuncia seguindo a fonetica aragonesa, dando un soniu diferent d'o francés.
Comarca d'Alfaro
A Comarca d'Alfaro ye una comarca situata a l'este d'a comunidat autonoma d'a Riocha (Espanya), que fa parte d'a rechión d'a Riocha Baixa.
A suya población ye de 15.666 habitants (2006), en una superficie de 253,17 km² y una densidat de población de 61,88 hab/km².
Casa d'a Ciudat de Viena
A Casa d'a Ciudat de Viena (en alemán Wiener Rathaus, en dialecto vienés Wiena Rådhaus) ye a seu d'o concello d'a ciudat de Viena, capital d'Austria. Como a ciudat de Viena ye tamién un estato federato (Bundesland), l'alcalde d'ista ciudat actúa tamién como gubernador (Landeshauptmann) y o consello municipal fa as mesmas fainas que o parlamento (Landtag).
L'edificio, d'estilo gotico, fue disenyato por Friedrich von Schmidt y construito entre 1872 y 1883. En o cobalto d'a torre se troba o Rathausmann, una escultura dorata de 3,5 metros d'altaria que representa a fegura de un portaestandarts y que s'ha convertito en un simbolo de Viena (a ciudad entrega anyalment un premio que ye una chicota estatua con a forma d'o Rathausmann).
Debant de l'edificio bi ha un parque dito Rathauspark.
Transportes
Ta plegar enta a Casa d'a ciudat de Viena s'ha de prener a linia U2 d'o Metro de Viena y baixar-se en "Rathaus".
Roquetas
Roquetas (Roquetas en occitán, Roquettes en francés y oficialment) ye una comuna occitana en o departamento francés d'Alta Garona, districto de Muriel, cantón de Portèth de Garona y rechión d'Occitania.
Libaròs
Libaròs (en francés Libaros) ye una comuna occitana en o departamento francés d'Altos Pireneus, districto de Tarba, cantón d'a Val de l'Arròs y d'as Baïsas y rechión d'Occitania. A comuna yera parte de l'antiga provincia de Bigorra.
Urreya de Gayén
Urreya de Gayén (Urrea de Gaén en castellano) ye un municipio aragonés de la provincia de Teruel, situato en la comarca de lo Baixo Martín.
La suya población ye de 435 habitants (2019), en una superficie de 41,1 km².
Cheografía
Ye situato a la ezquierda de lo río Martín, en la carretera TE-110 que une Albalat de l'Arcebispe y Íxar.
Toponimia
En lo pasato se deciba Urreya d'Íxar (Antonio Ubieto Arteta que no gosa mencionar variants foneticas u graficas de los toponimos que tracta y diz que ye Urrea de Híjar entre 1488 y 1646).
Como Urreya sin apelativo lo veyemos en un texto en latín de 1291:
Atras variants documentals en son: Urrea, Orrea, Orreia, Orreya, Orenya y Horreia.
Historia
Bi ha un chacimiento de la I Edat de Fierro en lo Cabezo Redondo, un chacimiento iberico en lo Cabezo Carrasco, y ye mas conoixita a villa romana en lo Regadío. En lo Museu Provincial de Teruel se conservan mosaicos d'iste chacimiento. No ye mencionata en garra texto de lo sieglo XII, y la primera mención ye de 1242, cuan se facioron las mugas de los terminos d'Urreya, Albalat de l'Arcebispe, Íxar y Almochuel.
Parla
Como en tot lo Baixo Aragón en sentito amplo, bi ha muitos aragonesismos. Claman l'atención las palabras abocar, a sobén, bambolla, batollar, cadillo, l'imperfecto caiba, foyeta, fastio, calivo, chemecar, chirigallo (ceringallo en Sobrarbe), chito, cirgüello, clocha, cribaza, cuairón, dalla, pa cutio, desfollinar, dorondón, encendallo, empandullo, esfullar, esgarfollar, fal, falca, farinetas, farnaca, finollo, garfolla, gorgollo, uebra, malfurrir, megolla, muir, nogallos, perillán, sorollar, tartir.
Personalidaz naixitas d'Urreya de Gayén
Categoría principal: Naixitos d'Urreya de Gayén.
Vilanova de la Ribera
Vilanova de la Ribera (en francés Villeneuve-la-Rivière) ye una comuna catalana situata en o departamento francés de Pireneus Orientals, o districto de Perpinyán, o cantón d'el Riberal y a rechión d'Occitania.
A suya población ye de 1.309 habitants, en una superficie de 4,38 km².
Johann Mattheson
Johann Mattheson, naixito d'Hamburgo (hue en Alemanya) o 28 de setiembre de 1681 y muerto en ixa mesma ciudat o 17 d'abril de 1764, estió un musico (organista) y compositor alemán d'o Barroco. Autor de cuantos escritos de Musicolochía, se pensó que muitos heban desapareixito mientras a Segunda Guerra Mundial, pero fuoron trobatos en Armenia en 1998.
Fueros d'Aragón
thumb|220px|O [[Vidal Mayor, III, 2 (fol. 97). Manuscrito d'o sieglo XII que constituye a primera compilación d'os Fueros d'Aragón]] Os Fueros d'Aragón son o conchunto de normas que rechiban en l'administración de chusticia y en l'actividat privata d'o reino d'Aragón, dende a primera compilación de fueros locals feita por o Bispe de Uesca, Vidal de Canellas.
Enantes d'o reinato de Chaime I en o territorio aragonés i heba bels fueros como por eixemplo o de Chaca, o de Zaragoza y o de Teruel.
O Fuero de Chaca yera o mes antigo, o Fuero de Teruel yera una adaptación d'o fuero de Sepulvega, adecuato pa una tierra d'estremadura u muga. O fuero de Zaragoza yera o mes estendillato (e lo heban preso lugars e ciudaz reconqueritas en l'actual provincia de Castellón) y como ciudat prencipal d'Aragón recibiba ya o nombre de Fuero d'Aragón.
Estió en la anyada de 1247 cuando lo rei Chaime I d'Aragón convocó Corz Chenerals d'o Reino en Uesca con a intinción de continar a obra lechisladora d'a Corona y replegar en un solo documento as normas que heban de rechir l'actividat privada y l'administración de chusticia. Os nombratos por os distintos Concellos apreban allora os Fueros d'Aragón sobre la base d'a obra churidica anterior realizata por o Bispe de Uesca, Vidal de Canellas que reculle una parti important d'os fueros locals en un texto romanz conoixito como Vidal Mayor.
En o Privilechio Reyal de 1283, Pero III d'Aragón hemologa os fueros y a suya aplicación s'estendilla a tot o Reino.
Os fueros en o suyo orichen yeran pactatos, isto ye, fruito d'una aportación común d'os Concellos a los cuals o Rei daba a suya aprebación. En un primer inte se relegoron y plegaron a tener dica doce libros en as revisions de 1496, 1517 y 1542. En 1552 se realiza una gran refundición, encluindo as Observanzas. A zaguera faina de replega se'n fa en 1667. A faina de codificación se veyió superata en muitos intes por as normas que dictaban as propias Corz d'Aragón y que se encorporaban como parti d'as normas churidicas d'o Reino.
L'aplicación d'os fueros eslangueixe a radiz d'a muerte de Chuan de Lanuza, Chusticia d'Aragón, ordenata por Felipe II ta eliminar a formula de l'alcuerdo como base de redacción d'os fueros. En 1592, as Corz aragonesas se reúnen en Tarazona y modifican sustancialment as normas. Dende iste inte será o Rey qui diga o contenito. A unificación con Castiella rematará con o dreito local: En 1707, Felipe V abolió os fueros con a establimiento d'os Decretos de Nueva Planta que nomás deixan en un puesto segundario a los viellos fueros en a regulación de cuestions particulars.
Autovía d'o Nord-este
L'A-2 u Autovía d'o Nord-este (d'antis mas Autovía d'Aragón) ye una d'as seis autovías radials d'Espanya. Comunica Madrit con Barcelona pasando por Guadalachara, Zaragoza y Leida entre muitas atras localidaz. Ista vía canaliza, a traviés d'o trampo La Jonquera - Barcelona de l'Autovía d'o Mediterranio, en gran meda o trafico procedent d'os puntos d'Europa situatos a l'este d'os Pireneus y que se dirichen prencipalment a lo centro d'a Peninsula Iberica encluyendo-ie Portugal.
John Houseman
John Houseman (nombre artistico de Jacques Haussmann), naixito de Bucarest (Rumanía) o 22 de setiembre de 1902 y muerto en Malibu (California, Estaus Unius) o 31 d'octubre de 1988, estió un actor y productor cinematografico britanico nacionalizato ciudadán estatounidense y naixito de Rumanía, fillo de pai chodigo d'Alsacia y mai britanica.
Premios
O actor John Houseman recibió en 1973 un Oscar a o Millor Actor Segundario por a suya interpretación en The Paper Chase, una cinta dirichita por James Bridges.
Ciconia ciconia
A cigüenya (Ciconia ciconia (Linnaeus, 1758) ) ye una especie d'au d'a orden d'os Ciconiiformes y familia Ciconiidae que lo suyo plomache ye sobretot blanco, con negro en as alas. Os adultos tienen patas royas largas y picos royos largos y punchigudos, y miden en promeyo 100–115 cm dende a punta d'o pico dica la coda, con una envergadura de 155–215 cm.
A cigüenya ye una au migrant de larga distancia que pasa l'hibierno en Africa dende l'Africa tropical subsahariana dica tan a lo sud como Sudafrica u en o subcontinent indio. En migrar entre Europa y Africa, priva cruciar a mar Mediterrania y esbarrar-se per l'Estreito de Chibraltar en o ueste, perque as termicas d'aire d'as qualas depende pa remontar no se forman sobre l'augua.
Carnivora, a cigüenya mincha una ampla gama de presas animals, incluyius insectos, peixes, amfibios, reptils, chicotz mamifers y chicotas aus. Prene a mayor parti d'a suya birolla d'o solero, entre vechetación baixa y d'auguas mica fundas. Ye un criador monogamo, pero no s'emparella de per vida. Toz dos miembros d'a parella construyen un gran niedo de tochos, que puede usar-se mientres cuantos anyos. Cada anyo, a fembra puede meter una puesta de quatro uegos, que eclosionan de forma asincronica entre 33 y 34 días dimpués d'a puesta. Toz_dos pais fan redolín pa cobar os uegos y toz dos alimentan a las crietas. As crietas albandonan o niedo entre 58 y 64 días dimpués d'a eclosión y os pais las alimentan mientres 7 a 20 días mas.
Ista conspicua especie d'au ha dau puesto a muitas leyendas en tota a suya aria de distribución, d'as qualas a mas conoixida ye la historia d'os ninons que trayen as cigüenyas. Ye, a más a más, l'au nacional de Lituania, Belarrusia y Polonia.
Vingrau
Vingrau (en francés Vingrau) ye una comuna catalana situata en o departamento francés de Pireneus Orientals, o districto de Perpinyán, o cantón de la Vall de l'Aglí y a rechión d'Occitania.
A suya población ye de 530 habitants, en una superficie de 32,12 km².
30 de chunio
Atros países
miniaturadeimagen|250x250px|[[Claude-Joseph Rouget de Lisle, muerto o 30 de chunio de 1836, en cantando La Marseillaise, seguntes un cuadro d'Isidore Pils.]]
Osama bin Laden
Poco dimpués de que a Unión Sovietica hese invadiu Afganistán o 26 d'aviento de 1979, Bin Laden y mils de pro-afganos en tot o mundo, s'unioron a la resistencia. En 1980 escomienza a reclutar guerrillers ta a resistencia y estableixe os suyos primers campamentos.
L'1 de mayo de 2011, Barack Obama anunció de manera oficial a muerte d'o líder d'Al-Qaeda, dimpués d'un operativo militar realizau por comandos estausunidenses en una residencia en las afueras d'Abbottabad, Pakistán.
Bertel Thorvaldsen
(Karl Albert) Bertel Thorvaldsen, naixito de Copenaguen o 19 de noviembre de 1770 y muerto en ixa capital o 24 de marzo de 1844, estió un destacato escultor danés d'o Neoclasicismo, naixito en una familia con antipasaus no nomás daneses so que tamién islandeses, y que desembolicó a suya carrera artistica en Dinamarca pero tamién en a ciudat de Roma, en Italia.
Antiparte, en 1733-1744 estió o director d'a Reyal Academia Danesa d'Artes Polidas.
Neptuno (planeta)
Neptuno ye a ueitena planeta d'o Sistema Solar. Fa parti d'as ditas planetas exteriors u chigants gaseosas, y ye a primera que fue descubierta gracias a prediccions matematicas. O suyo nombre proviene d'o dios romano Neptuno, o dios d'a mar.
Caracteristicas
A estructura interna de Neptuno se pareixe a la d'Urano. A suya atmosfera forma arredol d'o 5% a o 10% d'a suya masa y s'extiende talment d'o 10% a o 20% d'o camín ent'o nuclio, an aconsigue presions d'aproximadament 10 GPa, u aproximadament 100.000 vegadas l'atmosfera d'a Tierra. En as rechions mas baixas de l'atmosfera se troban concentracions creixents de metano, amoniaco y augua.
Satelites
Neptuno tiene 14 lunas conoixidas. Tritón ye a luna mas gran, comprende mas d'o 99,5% d'a masa en orbita arredol de Neptuno, y ye a sola pro masiva como pa estar esferoidal. Tritón estió descubierto por William Lassell solament 17 días dimpués d'o escubrimiento de Neptuno. A diferencia de todas as de demás grans lunas planetarias d'o Sistema Solar, Triton tiene una orbita retrograda, o que indica que estió capturada en cuenta de formar-se en o suyo puesto; prebablement bella vegada estió una planeta nana en o cinto de Kuiper.
Os atros satelites de Neptuno son: Despina, Galatea, Halimede, Laomedeia, Larisa, Nayade, Nereida, Neso, Proteu, Psamate, Sao, Hippocamp y Talassa.
Aniellos
Neptuno tien un sistema d'aniellos planetarios, encara que muito menos substancial que o de Saturno. Os aniellos pueden consistir en chislas de chelo recubiertas con silicatos u material a pur de carbonio, o que prebablement les dé un ton royisco. Os tres aniellos prencipals son l'estreito aniello d'Adams, a 63.000 km d'o centro de Neptuno, l'aniello Le Verrier, a 53.000 km, y l'aniello Galle,mas amplo y mas feble, a 42.000 km.
Exploración
A Voyager 2 ye a sola nau espacial que ha visitau Neptuno. L'aproximación mas cercana d'a nau espacial a la planeta ocurrió o 25 d'agosto de 1989. A causa que ista yera a zaguera planeta important que a nau espacial podeba visitar, se decidió fer un sobrevuelo cercano d'a luna Tritón, independientment d'as consecuencias pa la trayeutoria. Entre a trobada, os sinyals d'a nau espacial amenestioron 246 menutos pa plegar a la Tierra.
Vélez-Málaga
Vélez-Málaga ye un municipio espanyol d'a comunidat autonoma d'Andalucía que se troba en a provincia de Malaga. A suya población ye de 81.643 habitants (2021) en una superficie de 157.88 km² con una densidat de población de 517 hab/km².
Morrón d'Albas
Lo morrón d'Albas (morrón d'Anadón en castellano) ye un angle prominent y vistable de la muela d'Anadón situau en lo suyo cabo nordoriental, en lo termin municipal d'Anadón (Teruel).
Salto de Castro
Salto de Castro ye una localidat d'o municipio de Fonfría en a provincia de Zamora, en a comunidat autonoma de Castiella y Leyón. A suya población ye de 0 habitants.
Morrón d'Albas
Lo morrón d'Albas ye despartiu de la resta de la muela por un cuello a on que se troba lo corral de Mirambueno y tiene lo suyo cabalto en una penya de 1247 metros d'altaria (La Molatiella), con un vértiz cheodesico.
1485
Atros países
right|thumb|[[Catarina d'Aragón, reina d'Anglaterra, naixita o 16 d'aviento de 1485.]]
Morrón d'Albas
Toponimia
A primers de lo sieglo XVII lo portugués João Baptista Labanha fizo mención d'Alvas en lo suyo libro "Itinerario del Reyno de Aragón (1610-1611)":
Este micropononimo tiene relación con Collados de Albas, que se documenta en textos de lo sieglo XV escitos en Muniesa pero relacionaus con Anadón.
Salce
Salce ye un municipio d'a provincia de Zamora, en a comunidat autonoma de Castiella y Leyón. Fa parte d'a comarca de Sayago y d'o partiu chudicial de Zamora.
A suya población ye de 116 habitants (2009), en una superficie de 34,86 km² y una densidat de población de 3,33 hab/km².
Cheografía
A localidat de Salce se troba situata a 670 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, a una distancia de 55 km d'a ciudat de Zamora, a capital d'a suya provincia y d'o suyo partiu chudicial.
Toponimia
Ye un toponimo transparent y significa en aragonés "salz" (qualsiquier especie d'o chenero Salix).
Ultrapuertos
Ultrapuertos u Baixa Navarra (Nafarroa Beherea u Baxenabarre en basco) ye una d'as siet provincias tradicionals que forman Euskal Herria y una d'as merindaz historicas de Navarra. Forma la parti central d'Iparralde, y perteneixe a lo departamento d'os Pireneus Atlanticos d'o Estato francés.
Cheografía
Muga a lo sud con Navarra, a l'este con Sola, a l'ueste con Labort y a lo norte con o departamento d'as Landas. A suya capital ye Sant Chuan Piet de Puerto (en basco Donibane Garazi, en francés St.Jean-Pied-de-Port).
Ye dividito oficialment en 3 cantons y tradicionalment en as 6 comarcas d'Ultrapuertos.
Toponimia
O suyo nombre tradicional en navarro-aragonés ha estato Ultrapuertos. Dica epoca moderna no recibe o nombre de Baixa Navarra en diferents idiomas, por influencia d'o francés (Basse Navarre), igual que atras provincias de Francia como Alta y Baixa Normandía.
Historia
En a Edat Meya fació parte d'o reino de Navarra. D'alcuerdo con J.B Orpustán os centros ya un poquet urbanizatos yeran en parte gasconizatos, u con bels habitadors gascons como se deduce d'a toponimia y antroponimia, ya que yeran lugars de paso dende Gascunya ta Navarra u Castiella, por a on pasaban os pelegrins que iban ta Santiago de Compostela u por a on i pasaban comerciants.
En 1512 lo invadió Ferrando lo Catolico y lo adhibió a la Corona de Castiella, estronando a los reis Catarina de Foix i Chuan III de Labrit. En 1530 Carlos I renunció a la Baixa Navarra (ye decir, a Ultrapuertos) debito a motivos estratechicos, ya que a suya situación a lo norte d'o Pireneu la feba inesfensable, inte que aproveitoron os reis ta establir-sen, de modo que iste territorio permanixió como a unica resta independient d'o reino de Navarra, dica 1610, cuan Henrique III reunió a Corona francesa y a navarra.
Ròcas de Garona
Ròcas de Garona (Ròcas de Garona en occitán, Roques en francés y oficialment) ye una comuna occitana en o departamento francés d'Alta Garona, districto de Muriel, cantón de Portèth de Garona y rechión d'Occitania.
A suya población ye de 2.988 habitants (1999) en una superficie de 9,30 km², con una densidat de población de 321,29 hab/km².
Gèdra
Gèdra (en francés Gèdre) ye un lugar y antiga comuna de Bigorra mugant con Aragón. S'unió en 2016 a la comuna de Gavarnía pa formar a nueva comuna de Gavarnía e Gèdra.
Banyeres
Banyeres puet estar:
Cattle King
Cattle King (títol orichinal en anglés, en aragonés O rei d'o vacumen, enguerada en Aragón con o títol en castellano de Pistolas en la frontera, en aragonés Pistolas en a muga) ye una cinta de cine estausunidense de cine de western de l'anyo 1963 dirichida por Tay Garnett seguntes un guión orichinal de Thomas Thompson, con una dirección de fotografía de William E. Snyder, una Banda Sonora Orichinal de Paul Sawtell y Bert Shefter, con una producción cinematrografica de Nat Holt ta la productora cinematografica Missouri Productions y un elenco d'actors formau en os suyos papels principals por Robert Taylor, Robert Loggia, Joan Caulfield, Robert Middleton, Larry Gates, Malcolm Atterbury, William Windom, Virginia Christine y Richard Devon.
Cattle King ye una cinta ambientada en Wyoming en 1883 y conta la historia de l'enfrentamiento entre dos ganaders de l'estau. Un d'éls ye defensor d'os pastos libres y l'atro construye cercaus con arambre de pugas ta protecher os suyos propios pastos, y ixo provoca una guerra ubierta. Lo rodache d'a cinta s'escaició mas que mas en a localidat de Kernville, en l'estau de California.
Baixo Aragón (desambigación)
Lo concepto de Baixo Aragón puet tener diferents apreciacions
Asinas, lo Baixo Aragón puede estar:
Montastruc
Montastruc puet estar:
Pandicosa
As chents de Pandicosa son conoixitas con o chentilicio de panticutos anque a suya embotada en a val ye a de "malcalzaus" u "mangarrotas".
Cheografía
left|thumb|250px|Un prau en o lugar de Pandicosa Se situga en a parti central d'a val de Tena chunto a os ríos Caldarés y Bolática a 1.184 metros d'altaria. D'antis mas formaba o Quinyón de Pandicosa chunto a O Pueyo de Tena y Oz de Tena. Hue forma un termin municipal independient chunto con O Pueyo (dende 1970) y os Banyos de Pandicosa.
Rodiata d'alteras montanyas, muitas d'ellas fan curiosas formas y ye por ixo que os habitants de Panticosa lis dan nombres como "a cara de Dios" (entre Piniecho y Baldairán), "o Indio", "o Triptico" u "a Forqueta ras Palomas" (en a zona de Telera) u a mas conoixita de totas, "a Muller Dormita" (entre Bucuesa y Lana Mayor), formando a suya capeza y naso Os Cuchitars, o peito Pena Nevera, a centura As Canals de Bucuesa, o chenullo Pala Rayos y o piet Pena Retona.
En iste municipio se troba a estación d'esquí d'Aramón Panticosa.
Historia
Os romanos ya conoixeban y aproveitaban as auguas termals de l'actual balneario de Pandicosa. Bi ha repuis d'un balneario romano de dificil acceso con monedas d'ofrenda d'a epoca d'Augusto y Tiberio.
A primera vegata que apareixe documentata Pandicosa ye en o sieglo XIII como capital d'o Quinyón de Pandicosa. Allora a ciudat se dividiba en cuatre vicos: o vico de Santa María que se trobaba a on hue ye a ilesia, o vico de San Salvador chunto a l'ermita d'o suyo nombre (actual fosal) y os vicos de Sus (actual "ro Vico") y d'Exena que desapareixió chunto a la suya ermita en o sieglo XV.
Alifonso XII iba muito ta o balniario moderno de Pandicosa y esto esplica parte d'a decoración d'o complexo hotelero.
Parla
A parla panticuta ye a forma millor conservata y mas viva de l'aragonés tensino.
Nombre
O suyo nombre puet venir d'o latín FONTICOSA con influencia fonetica basca que por no tener F- inicial a sobén la adapta ta p- como en pago, cosa que se vei tamién en l'aragonés pantasma. A forma con -nd- la documentó como minoritaria Francho Nagore cuan fació a tesi sobre l'aragonés local y ye documentata en unos textos medievals entre 1425 y 1450.
Molimentos
200px|dreita|thumb|Ilesia parroquial. A Ilesia de Nuestra Sinyora de l'Asumpción de Pandicosa ye adedicata a l'Asumpción de Nuestra Sinyora, estando-ne la suya ilesia parroquial. D'estilo gotico tardano (sieglo XII) tien planta rectangular y tres naus desapartatas l'una de l'atra por columnas celindricas. O retablo mayor se fació en o sieglo XVIII, anque se cremó cuasi de raso en 1978. Atros retablos intresants son os d'os Santos Fundadors, Inmaculata (sieglo XVIII, tamién cremato graument en o incendio de 1978), d'o Rosario (sieglo XVII), de Sant Lorient (sieglo XVI) y d'a Epifanía (sieglo XV). A ilesia ye protechita legalment dende 2002 con a suya declaración como Bien d'Intrés Cultural.
Bi ha tres ermitas en Pandicosa adedicatas a Sant Salvador, Sant Per y Sant Chuan.
Entre a resta de construccions d'a villa destacan a Fuande de ro Vico d'os sieglo XIX u los puents Viello sobre o Caldarés y A Zoche sobre o río Bolatica.
Son a-saber-las as fuents (localment fuandes) que se troban arredol de Pandicosa como son Fuenfría d'Ordicuso a Fuent de Yenefrito, Escalar-La Laguna u Fuent Salata.
Porto Santo Line
Porto Santo Line ye una companyía armadora portuguesa, responsable d'o transporte maritimo entre a isla de isla de Madeira y a isla de Porto Santo, efectuato por a suya unica nau, o Lobo Marinho.
Historia
En chunio de 2003 una nueva nau, dita Lobo Marinho I, substituye a l'anterior.
Premios Nacionals de Cultura (Espanya)
Os Premios Nacionals de Cultura (en castellano y oficialment: Premios Nacionales de Cultura) son un conchunto de premios atorgaus anualment por o Ministerio de Cultura y Esporte d'Espanya.
S'agrupan por arias tematicas: Promoción de l'Arte, o Libro, a Lectura y as Letras, as Artes Scenicas y Mosica, o Patrimonio Historico, as Industrias Culturals y a Tauromaquia.
Delphinus capensis
O dalfín común costero (Delphinus capensis (Linnaeus, 1758) ) ye una especie de mamifero d'a orden d'os Artiodactyla y familia Delphinidae que ye lo cetacio mas abundant d'o mundo, con una población global d'uns seis millons.
Güesa (desambigación)
Güesa puet estar:
Castiello de Buda
O Castiello de Buda (en hongaro Budai Vár) ye o castiello historico d'os reis hongaros en Budapest, Hongría. En o pasato tamién se dició Palacio Reyal (en hongaro Királyi-palota) y Castiello Reyal (en hongaro Királyi Vár).
O castiello se troba en l'extremo sud d'o tozal d'o Castiello, amán d'o districto d'o Castiello (Várnegyed), que ye famoso por as casas y edificios publicos medievals, barrocos y d'o sieglo XIX. O castiello de Buda fa parti d'o Patrimonio d'a Humanidat de Budapest, declarato en 1987.
Setio de 1944-45
O castiello de Buda estió o zaguer reducto d'as fuerzas de l'Eixe (alemans y hongaras) mientres o setio de Budapest en 1944-45. As continas luitas y o fuego d'artillería deixoron a o palacio estricallato de tot. Como zaguer recurso, os esfensors en zagueras miroron de crebar o bloqueyo sovietico, pero no lo consiguieron, deixando como baixas a un 90% d'os suyos soldatos en as carrera Buda. Presuntament os rusos coneixeban os suyos plans y s'enfiloron ascape con armas pesatas a zarrar todas as posibles rotas d'eslampada. Iste feito ye considerato como una d'as catastrofes militars mas grans d'a historia d'Hongría por muitos historiadors, comparable a la enrestida rusa en o Don en 1943.
Pelophylax perezi
A rana verde (Pelophylax perezi (López-Seoane, 1885) ) ye una especie d'amfibio d'a orden d'os Anura y familia Ranidae que ye una especie endemica d'a peninsula iberica y d'o sud de Francia. Ha estau introducida en as Islas Balears, Canarias, Azores y Madeira.
S'alimenta d'invertebraus, como moscas, mosquitos, escarabachos, abelletas, viespras y fornigas. Ocasionalment se puede alimentar de chicotz vertebraus, como peixes, aus, amfibios y reptils.
Verdes de Aragón
Os Verdes de Aragón (en aragonés Verdes d'Aragón) un partiu politico verde (ecolochista) d'Aragón, establiu lo 10 d'abril de 1995.
Tolox
Tolox ye un municipio espanyol d'a comunidat autonoma d'Andalucía que se troba en a provincia de Malaga. A suya población ye de 2.107 habitants (2021) en una superficie de 94.44 km² con una densidat de población de 22 hab/km².