cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Valle de Tella
25px|Variedatz dialectals de l'Aragonés Ista fualla ye escrita en l'aragonés d'a valle de Tella.
La valle de Tella (en aragonés stándard val de Tella) ye una valle d'es Pireneus de Uesca formata per lo río Yaga d'entre es foratars d'Escuaín y lo lugar de l'Espital de Tella, a on que esemboca lo río en la Cinca, tot el dito en as siarras interiors pirenencas en a comarca de Sobrarbe. La dirección suya ye nort-ueste sud-este dica que llegar ta'l casar d'Estaroniello, a on que mete una curva y d'allá ta baixo l'agafa norte-sud. Per alto d'Escuaín, la Yaga corre ficata en lo barranco de La Valleta, que en baixa dela Sesa y lo Cuello de Biceto. Á'l canto d'este puesto i hai un cubilar que en dicen lo refugio 'la Foratata, que ye un puesto emplegato per es escursionistas que son puyatos t'allá d'o Canyón d'Añisclo ta pasar-ie la nuet.
Puentedura
Puentedura ye un municipio d'a comunidat autonoma castellanoleyonesa d'a provincia de Burgos, situau en a comarca de l'Arlanza.
Valle de Tella
Lemitan la valle per lo norte la Siarra 'las Sucas ("d'as Zucas" en altros dialetos), que la desepara d'a valle de Pineta, y d'o sud lo paco d'o Castiello Mayor que la desepara d'a valle de Puertolas.
Puentedura
A suya población ye de 120 habitants (2008) en una superficie de 16,39 km², con una densidat de población de 7,32 hab/km².
Cheografía
A localidat de Puentedura ye situada a 860 metros d'altaria sobre lo livel d'a mar, a una distancia de 15 km de Lerma.
Valle de Tella
Es foratars u parez d'Escuaín ye lo nombre con que se conoixen las foces que i hai foradatas la Yaga enna penya calcinosa d'esta parte d'as siarras interiors, blincando-be per adintro d'una collata antiga que se'n ha ito desfendo con es anyos dica que'n i hai quedato si que un forato fundo y congutoso per la fuerza d'alma a erosionar-la lo río. Lo conchunto d'estes foratos ye parte d'o Parque Nacional d'Ordesa y lo Mont Perdito d'o cabo d'alto (comienzan en lo puent d'os Mallos) ta la cascadeta con que en sale la Yaga d'éstes, de chos d'Escuaín. thumb|left|250px|Estratificación d'a flora en lo paco d'o [[Castiello Mayor|Mallarruego, con selvas mistas bien densas, anvistas d'o barranco d'a Font Frida (Escuaín).]] Nasprés que lo río en ye amaneixito d'es foratars, lo paso la Capaniacha ye per a on se pasaba la Yaga enantes, ta cruzar-be y puyar ta Reviella. Ye en este fundo d'a valle a on que i son itas a parar totas las pennas espaldatas d'as gleras d'alto, d'o cicho lo Mallaruego, que con d'as selvas locals d'o paco d'esta montanya forman un cantal bien particular.
La flora d'o guaz de la Capaniacha, como de tot lo paco d'o Castiello Mayor, se compone d'una selva mista de pinos royos, caixigos, fayos, fraixens, abellaneras que bi escapan bien per la humedat ambiental y la quasi sempiterna uembra d'o puesto. Esta gombría ye un d'es puestos d'Aragón con mes densidat de cardoneras (Ilex aquifolium), que ye una especie protechita. La enclinación d'as faldas d'as montanyas que tancan la valle han feto que estás siempre plena d'endretos a on que la molsa y las especies plantars de clima atlantico s'hayan puesto cubilar. Per contras, la vesant norte d'a valle la mandan as formacions de pinos y caixigos que son enfluyitos per lo clima mes xuco y més mediterranio d'a par de solana, y quan que en puyan mes t'alto las leneras, se pueblan de mes especies arbustivas, desapareixendo-ie es caixigos de primeras, es pins royos nasprés, y quedando-be cosa mes que buxos y altras especies d'arbustos. Las matas que dominan lo paisache d'as Sucas en han dato de toponimos como "Buixarbala" u lo "Matical d'a ratera" que ye per alto de Reviella. thumb|250px|La valle [[río Yaga|d'a Yaga ye argollata de pennas y forcons calcinosos. Finals d'agüerro en o forcón d'as ermitas (Tella).]] Es cichos calcinosos de solana son l'habitat millor ta una cantidat d'especies rupicolas que se troban aquí només, y tamién en Anyisclo. Belas especies que se i apresentan a sobén son la orelleta d'onso, la bioleta d'as fuents, la coda de borrega y altras pocas, que son capaces de supervivir-ie.
Litolochicament, la valle de Tella ye patrimonio d'es grans macizos calcinosos d'o Pireneu central, integrando per la par de la Siarra d'as Sucas lo mesmo complexo d'estrato que lo macizo d'as Tres Serols. La composición d'o suelo local, con d'ixes afloramientos d'a penna de calz que tan prencipals son han deixato que se i fes lo sistema de canyons que la caracterizan. Amés, la roca d'estas siarras s'han foradato a saber-lo per dintro, per la erosión que han reforzato las campas de lapiar que i tenen per alto, ubrendo esplucas ta l'exterior, que fan posible que s'hayan producito espedicions espeleolochicas per adintro d'o Karst. Garra denguna d'as esplucas de Tella ye preparada ta que dengún la recorra sin d'equipación adecuada, cal que se faya de pensar ta privar d'accidentes, perque en i hai que las han mirato de correr y luego i han pasato desgracias.
Sierra d'Arcos
La sierra d'Arcos ye una aliniación montanyosa de dirección norueste-sudeste que fa part de la unidat morfoestructural "serranías marguinals" de lo Sistema Iberico, en contacto con la depresión d'Ebro.
Altarias
L'altaria más grán ye Las Cucutas, con 987 m, dencima de un semontano de 450–500 m: los plans de Chumilla y d'Albalat, ya en la depresión d'Ebro.
Toponimia
Lo concepto de sierra d'Arcos puede estar mes restrictivo u mes amplo. En sentiu amplo puede fer-se servir pa nombrar una aliniación de materials mesozoicos plegaus a lo sud de la depresión d'Ebro y a lo norte de la fondada d'Alloza y las depresions d'Alacón-Oliet y Arinyo-Andorra, con tres sectors. Lo sector oriental va dende La Cerrada d'Andorra dica La Tajonera y El Saso, lo sector occidental va dende El Puerto dica Arinyo, y lo sector central ye entre meyo a lo norte de la val d'Arinyo.
En sentiu restreito la sierra d'Arcos no sería que lo sector central, excluyindo-se los sectors oriental y occidental como de feito se puede notar en la microtoponimia y en la bibliografía.
a) En la redolada bi ha una denominación tradicional con categoría de sierra pa la cantera d'el Saso. En l'ambient académico, José Luis Peña Monné considera que a l'este de la sierra d'Arcos lo frent serrán en contacto con la depresión d'Ebro no corresponde ya a la mesma deformación y ye dividiu en una serie de macizos chicos (La Cerrada, Horca Llana, Saso y Calanda).
b) En Arinyo no se denomina sierra d'Arcos que a lo sector central, excluyindo de tot lo sector occidental, que se situa en la marguin ezquierda de Martín dende La Talaya dica la virchen d'Arcos, y dende Arinyo dica El Puerto, que da nombre a tot esta sector. En Albalat de l'Arcebispe tamién distinguen entre una sierra d'Arcos en la marguin dreita de lo río Martín y un sector occidental en la marguin ezquierda que incluye Horta y Los Puertos, plegando este zaguero dica Cucutas.
Cheolochía estructural
La sierra d'Arcos fa part de las sierras marguinals que bi ha a lo norte de la sierra de Mont Albán, en una zona a lo norte d'un cabalgamiento de l'arco Portalrubio-Bezeit, (arco que a pesar de lo nombre que en realidat contina dica Vandellós), que marca la transición entre lo Sistema Iberico y las Catalanides, representando adintro de las sierras marguinals un cabo en contacto con la depresión d'Ebro.
Lo contacto entre la sierra d'Arcos y la depresión d'Ebro presenta dos cabalgamientos succesivos en la cuenca de Martín: lo cabalgamiento principal de Virchen d'Arcos a lo sud, y lo cabalgamiento menor de Cabezo Negro a lo norte, que incluye este cabezo y los de la Zarza, la Ginesta, los Eslabones, La Talaya, y la partida serrana d'Ortas.
Cheomorfolochía
Lo modelau cheomorfolochico predominant ye lo releu estructural en cuestas correspondients a los costaus meridionals de los plegos anticlinals verchents enta lo norte. Como estos plegos son formaus por calsineras churasicas masivas las cuestas no tienen un frent guaire definiu.
La superficie d'erosión fundamental se formó en lo Mioceno superior sobre los materials churasicos de Las Cucutas-Agudo a unas altarias entre los 850 y 900 m d'altaria, y d'una traza menor y discontinua en lo sector Fuent Celada-Fineruelo entre los 820 y 835 m d'altaria y El Cerero entre los 835 y los 850 m.
Barbalos
Barbalos ye un municipio d'a provincia de Salamanca, en a comunidat autonoma de Castiella y Leyón, Espanya. A suya población ye de 97 habitants (2007), en una superficie de 37,56 km² y una densidat de población de 2,58 hab/km².
Sierra d'Arcos
Cheomorfolochía
Lo río Martín talla una estreita foz en la sierra entre Arinyo y Albalat de l'Arcebispe, que nomás ye un poquet ampla en los chesos y salagons de lo Triasico superior, (facies Keuper).
Urduliz
Urduliz (Urduliz en basco y oficialment, Urdúliz en castellano) ye un municipio d'a comunidat autonoma d'o País Basco, provincia y territorio historico de Bizcaya y comarca d'o Gran Bilbau.
Lomaza
Lomaza ye una derivación de loma con lo sufixo augmentativo-peyorativo -az(o) y puede referir-se a:
Urduliz
A suya población ye de 3.300 habitants (2008) en una superficie de 7,80 km², con una densidat de población de 423,08 hab/km².
Cheografía
A localidat d'Urduliz se troba situada a 75 metros d'altaria sobre lo livel d'a mar.
Municipio Pedro Camejo
O Municipio Pedro Camejo (Municipio Pedro Camejo en castellano) ye uno d'os 7 municipios d'o Estato Apure, Venezuela. Tien una superficie de 20.519 km² y a suya población yera de 23.334 habitants en 2001. A suya capital ye San Juan de Payara.
Santa Lucía (Mora de Rubielos)
Santa Lucía ye un barrio d'o termin municipal de Mora de Rubielos, en a comarca de Gúdar-Chabalambre y en a provincia de Teruel.
Sancho I de Portugal
Sancho I de Portugal, naixito de Coimbra l'11 de noviembre de 1154 y muerto tamién en Coimbra o 26 de marzo de 1212, estió un rei de Portugal, que puyó a la cadiera reyal a la muerte de su pai Alifonso I y bi estió dica la suya propia muerte.
Orichens familiars
Sancho I de Portugal yera fillo d'Alifonso I, o primer rei independient de Portugal, y d'a suya muller Mafalda de Saboya, d'a familia d'os contes de Saboya.
Matrimonio y fillos
Casó en 1175 con Dulcía d'Aragón, filla de Remón Berenguer IV, conte de Barcelona, y de Peyronela d'Aragón, reina d'Aragón, y tenioron 11 fillos:
Corz de Zaragoza (1502-1503)
As Corz de Zaragoza de 1502-1503 estioron unas Corz d'o Reino d'Aragón celebradas en a ciudat de Zaragoza y convocadas por o rei Ferrando II d'Aragón.
Lagunarrota
Lagunarrota ye un lugar d'o municipio aragonés de Peralta d'Alcofeya, en a comarca d'o Semontano de Balbastro, provincia de Uesca y partiu chudicial de Uesca.
Districto de Neustadt an der Waldnaab
O districto de Neustadt an der Waldnaab (en alemán Landkreis Neustadt an der Waldnaab, en bavaro Landkroas Neistodt an da Woidnaab) ye un districto situato en Bavera, Alemanya.
Lagunarrota
Toponimia
Ye un toponimo transparent a partir de "Laguna" y "rota". En textos escritos en latín medieval de los sieglos XII y XIII s'escribiba Lacunarupta, Lacunarrota u Lagunarrota.
Historia
O 5 de mayo de 1284 o chusticia Don Pero Martínez d'Artasona vendió lo castiello y villa de Lagunarrota a lo comandador d'Alcanyiz, d'a Orden de Calatrava.
O 14 d'aviento de 1329 a Orden de Calatrava dio termins y lugar a los habitadors de Lagunarrota, reservando-se-ne a sinyoría, que mantendría dica la secularización d'os suyos biens en o sieglo XIX. Hi ha un texto de 1414 indicativo que Lagunarrota perteneixeba a la Orden de Calatrava.
Puertomingalbo
Puertomingalbo (Puertomingalvo en castellano) ye un municipio de la provincia de Teruel, situau en la comarca de Gúdar-Chabalambre. La suya población ye de 112 habitants (2018), en una superficie de 102,67 km² y una densidat de 1,13 hab/km²
Pui Cervero
Pui Cervero u Sillero ye un cabezo de 696 metros d'altaria que fa de muga entre los termins municipals de Val Madriz, Zaragoza, Mediana d'Aragón y la Pobla d'Albortón (provincia de Zaragoza). Bi ha un vértiz cheodesico en a suya cima.
Puertomingalbo
Toponimia
Lo toponimo Puertomingalbo tiene un zaguer forman d'orichen arabe y corresponde a Galbun, l'hipocoristico de l'antroponimo Galib. En la provincia de Guadalachara bi ha una serie de toponimos con un orichen pareixiu: Torre de Miguel Bon y Mingalvo, que continan en atras zonas con Huerta de Mingalvo y Majada de Mingalbo, y plegan a la provincia de Malaga con Benagalbón. En 1202 apareixe documentau como Ibn Galbón. En 1208 lo rei Pero II d'Aragón donó a la Orden de Selva Mayor d'Alcalá lo lugar de Cuevas de Domingo Arquero indicando-ne las mugas y nombrando un portum de Abingalbón:
Pui Cervero
Toponimia
A primers de lo sieglo XVII lo portugués João Baptista Labanha en fizo mención como pueyo de Gracia Alvero en lo suyo libro "Itinerario del Reyno de Aragón (1610-1611)" y li dió categoría de sierra:
Puertomingalbo
Toponimia
En 1446 s'escribe Puerto, entre 1495 y 1609 s'escribe El Puerto, pasando a estar Puerto de Aben Galbó en 1646 y Puertomingalvo dende 1713.
Carazo
Carazo ye un municipio d'a comunidat autonoma castellanoleyonesa d'a provincia de Burgos, situau en a comarca de Sierra de la Demanda y partiu chudicial de Salas de los Infantes.
A suya población ye de 44 habitants (2007) en una superficie de 24,03 km², con una densidat de población d'1,83 hab/km².
Puertomingalbo
Toponimia
La microtoponimia de Puertomingalbo ye bien estudiada por autors como José Castillo Gil y Javier Solsona Benages, que documentan bel microtoponimo con components en aragonés u en catalán anteriors a la castellanización (barranco de la falaguera, barranco de las grivas, Las Sampolas, El Grao, Masico Mollón, Las Nogueras, Mas d'Olaria, Mas d'Onceno, Pairón, Masico de Piuques, La Sunsida, ecetra).
Cheografía
Puertomingalbo ye situau a lo sud de la sierra de Mayabona, que presenta en lo suyo termin Las Sampolas. La sierra de la Batalla tiene una part en l'ueste de lo termin municipal chunto a lo termin de Vistabella. Lo río de Linars fa de muga entre Linars de Mora y Puertomingalbo cerca de Castelbispal y dimpués traviesa lo cabo sud de lo termin.
Mugas
Lo suyo termin municipal muga seguindo lo sentiu horario con Linars de Mora y Mosqueruela en la mesma comarca y provincia y con Vistabella y Villafermosa en la provincia de Castellón.
Historia
En l'anyo 1202 lo rei Pero II donó Puertomingalbo a lo bispe de Zaragoza. Entre los anyos 1446 y 1495 feguraba en la sobrecollida de Mont Albán. En 1646 feba part de la vereda de Mont Albán. Entre 1711 y 1833 yera en lo correchimiento d'Alcanyiz y ya teneba lo titol de villa en 1785, tenendo concello municipal dende 1834. Dende 1965 perteneixe a lo partiu chudicial d'Alcanyiz.
Municipio Rómulo Gallegos (Apure)
O Municipio Rómulo Gallegos (Municipio Rómulo Gallegos en castellano) ye uno d'os 7 municipios d'o Estato Apure, Venezuela. Tien una superficie de 12.219 km² y a suya población yera de 16.589 habitants en 2001. A suya capital ye Elorza.
Retuerta de Pina
La Retuerta de Pina ye un mont de 413 metros d'altaria situau en la provincia de Zaragoza. En a suya cima bi ha un vértiz cheodesico.
Berrocal de Huebra
Berrocal de Huebra ye un municipio d'a provincia de Salamanca, en a comunidat autonoma de Castiella y Leyón, Espanya. A suya población ye de 97 habitants (2007), en una superficie de 38,70 km² y una densidat de población de 2,50 hab/km².
Talèr
Talèr (Talèr en occitán, Taller en francés y oficialment) ye una comuna occitana en o departamento francés d'as Landas, rechión de Nueva Aquitania, districto de Dacs y cantón d'a Costa d'Archent.
Liars d'Armanhac
Liars d'Armanhac (Liars d'Armanhac en occitán, Lias-d'Armagnac en francés y oficialment) ye una comuna occitana en o departamento francés de Gers, rechión d'Occitania, districto de Condòm y cantón de Gran Baish Armanhac.
A suya población ye de 183 habitants (1999) en una superficie d'11,92 km², con una densidat de población de 15,32 hab/km².
Aras (Castellón)
Aras (Ares del Maestrat en catalán, Ares del Maestre 	en castellano) ye un municipio de lo País Valenciano que se troba en la comarca de l'Alto Mayestrato.
La suya población ye de 228 habitants (2005), en una superficie de 118,7 km² con una densidat de población d'1,92 hab/km².
Cheografía
La localidat d'Aras ye situata a 1.194 metros d'altaria dencima de lo ran de la mar, a una distancia de 75 km de la ciudat de Castellón de la Plana, la capital de la suya provincia.
Mugas
O suyo termin muga con Catín, con Albocázar en un punto, con Vilar de Canes, con Benazal, con Villafranca, con Castellfort y con Moriella.
Historia
miniaturadeimagen|Aras- Ares del Maestrat. En 1234 pasa a estar de los Templers y esdevién una comanda templera. Cuan se disuelve la orden pasa a depender de la Orden de Montesa.
Troya (Mora de Rubielos)
Troya ye un barrio d'o termin municipal de Mora de Rubielos, en a comarca de Gúdar-Chabalambre y en a provincia de Teruel.
Arro
Arro ye un lugar aragonés d'o municipio de l'Aínsa-Sobrarbe, en a provincia de Uesca y comarca de Sobrarbe. A suya población ye de 35 habitants (2009 )
O lugar d'Arro se troba en l'altura d'un tozalet, en as estribacions d'a sierra d'Arro desalpartau d'o groso d'a sierra por un recolón que i forma o barranco d'O Plano, en dominando a envista d'os campos que el rodeyan y d'o tramo central d'o río d'A Nata. Como en altros nuclios de Sobrarbe, a suya posición lo menos un poquet debantada por alto d'as tierras que el rodeyan fa pensar en una planificación defensiva d'a suya construcción orichinal.
O nuclio consiste d'una carrera unica, que en l'actualidat conecta con a carretera N-260 de l'Aínsa ta Campo en a sola surtida d'o lugar, y todas as casas tienen as suyas fronteras principals en mirando cara ta ella, cosa que puede interpretar-se como un formalismo defensivo d'antigos. A plaza d'Arro contiene a ilesia, que s'adedica a l'advocación de Santa María de L'Asumpción, construida en o sieglo XVI. A caracteristica definidera que remata l'aspecto actual d'o nuclio ye lo diposito d'augua en alto, construcción d'o sieglo XX, que s'albira per dencima d'os tellaus en o centro d'o lugar, en estando que pareix que ye a construcción mas altera que se i puede trobar.
Corz de Tarazona (1495-1497)
As Corz de Tarazona de 1495-1497 estioron unas Corz d'o Reino d'Aragón celebradas en a ciudat de Tarazona y convocadas por o rei Ferrando II d'Aragón.
Krausismo
thumb|[[Karl Christian Friedrich Krause en o suyo leito de muerte.]]
O krausismo ye una doctrina que esfiende a tolerancia academica y a libertat de catedra frent a o dogmatismo. Debe o suyo nombre a o pensador postkantiano alemán Karl Christian Friedrich Krause (1781-1832). Ista filosofía tenió gran difusión en Espanya an aconsiguió o suyo maximo desembolique practico, gracias a la obra d'o suyo gran divulgador, Julián Sanz d'o Río y a la Institución Libre d'Amostranza dirichida por Francisco Giner de los Ríos, amás d'a contribución d'un gran churista como Federico de Castro.
O krausismo se funda en una conciliación entre o teísmo y o panteísmo, seguntes a quala Dios, sin estar o mundo ni estar fora d'ell, lo contiene en ell y d'ell trasciende. Dita concepción se denomina Panenteísmo.
Boada
Boada ye un municipio d'a provincia de Salamanca, en a comunidat autonoma de Castiella y Leyón, Espanya. A suya población ye de 346 habitants (2007), en una superficie de 30,20 km² y una densidat de población de 11,45 hab/km².
Museu Nacional d'o Prado
300px|miniaturadeimagen|dreita|Anvista cheneral d'o Museu d'o Prado.
Antonio Puerta
Trachectoria
Formato en as categorías inferiors d'o Sevilla Fútbol Club, fació parte d'una fornata de chugadors de gran calidat surtitos en os zaguers anyos d'iste equipo, como Sergio Ramos, Jesús Navas, Alfaro u Kepa Blanco. Con iste zaguero gosaba chugar como internacional sub-20, dica que fue convocato con a selección espanyola absoluta.
Museu Nacional d'o Prado
O Museu Nacional d'o Prado, en Madrit, Espanya, ye un d'os mas importants d'o mundo, asinas como un d'os mas visitaus (l'onceno en 2010).
Antonio Puerta
Trachectoria
Debutó en a Primera división espanyola o 24 de marzo de 2004, en un partiu entre o Sevilla FC y o Málaga CF. Manimenos, no estió dica la temporata 2005/06 cuan estió un fixo en o equipo. Iste anyo esdevinió en un idolo de l'afición, ya que un gol d'él en a prolarga d'as semifinals contra o Schalke 04, metió a lo Sevilla en a suya primera final d'a Copa d'a UEFA, competición que rematarba ganando ixa mesma anyada chugando a final contra o Middlesbrough FC con un resultato de 4-0. Convocato como suplent, Puerta chugó los zaguers cuatro menutos d'a final.
Museu Nacional d'o Prado
Singularment rico en quadros de mayestros europeus d'os sieglos XVI a o XIX, o suyo prencipal atractivo ye en l'amplia presencia de Velázquez, El Greco, Goya (l'artista mas extensament representau en a colección), Tiziano, Rubens y O Bosco, d'el qual poseye as millors y mas extensas coleccions que existen a ran mundial, a o que cal sumar destacaus conchuntos d'autors tan importants como Murillo, Ribera, Zurbarán, Rafael, Veronese, Tintoretto u Van Dyck, por citar solament beluns d'os mas relevants.
Cherbe
Cherbe (Gerbe en castellano y oficialment) ye un lugar aragonés d'o municipio de l'Aínsa-Sobrarbe, en a provincia de Uesca y comarca de Sobrarbe. A suya población ye de 24 habitants (2018 ).
Museu Nacional d'o Prado
Por cronicas limitacions d'espacio, o museu exhibía una selección d'obras de maxima calidat (unas 900), por la qual cosa yera definiu como «a mayor concentración d'obras mayestras por metro quadrau». Con l'ampliación de Rafael Moneo, se preveyó que a selección exposada creixería en un 50%, con unas 450 obras mas. En chulio de 2011, muit abanzada a reorganización de las salas, a exhibición permanent ha sumau unas 300 obras, por la qual cosa o total exposau plega a 1.150, d'un inventario de mas de 8.600. Amás d'as pinturas, o Prado poseye arredol de 950 esculturas, 6.400 dibuixos, 2.400 gravaus, 800 obchectos d'artes decorativas, 900 monedas y 800 medallas.
Cherbe
O lugar el forman dos barrios deseparaus; lo un mas alto ye lo mas antigo, conservando una estructura de casas pretas d'entre ellas, en una sola carrera, que fa pensar en usos potencialment defensivos en tiempos n'habe. Ye en l'alto a on se troban as casas mas antigas d'a localidat, que tradicionalment heban guardau as chumineras tradicionals y bels elementos arquitectonicos relacionaus con as supersticions comarcals, como espantabruixas y pirols en os lenaus. En l'actualidat, cualques d'as casas antigas han gosau cambear d'estructura, rehabilitando-se y cambeando os lenaus tradicionals de lenastras por tillaus de tellas, con el que s'han suprimido ixes elementos.
Antonio Puerta
A suya muerte
O 25 d'agosto de 2007, mientres o partiu entre o Sevilla y o Getafe CF, d'a primera chornata de liga, Antonio Puerta tenió un amago debito a una parata cardiorrespiratoria. Anque salió por os suyos propios meyos d'o terreno de chuego, en os vestugario tenió cuantos amagos mas. Fue reanimato gracias a lo esfibrilador y ingresato en a Unidat de Cudiatos Intensivos (UCI) d'o hespital Virgen del Rocío de Sevilla.
Cherbe
O barrio baixo ye mas nuevo y menudo. Se va gosar estructurar-lo a redol d'a ilesia de Sant Miguel, d'o sieglo XVI, a partir d'a segunda metat d'o sieglo XIX tan como se i puede leyer en as fronteras d'as casas que el componen. O barrio d'a ilesia se troba en a marguin dreta d'o camín d'acceso, deseparau bels 25 u 30 metros d'as primeras casas d'o barrio viello y tansament amagau por una arbolera que dificulta d'envistar a ilesia conforme i arriba uno. Isto fa pensar que orichinalment a ilesia hese puesto estar exenta a la estructura d'a población.
A desparte d'os dos barrios, tamién i ha en a localidat un casal fuerte, con a estructura tipica que teneban ixe tipo de construccions en Sobrarbe en o sieglo XVI, y que habió de perteneixer a bella familia adinerada de Cherbe. O casal, millor a man d'o barrio viello anque deseparau d'él, se troba no obstante amagau por os árbols d'una marguin por el que no se'l gosa veyer cuan se dentra en a localidat. Iste edificio, deshabitau de fa ya decadas, con as puertas rebentadas y que amenaza d'espaldar-se de forma inminent, tiene una torre defensiva exenta que en realidat ye mas alta que no la d'a ilesia, con puerta propia ta dentrar-ie y aspilleras en a segunda y tercera planta por a on que se podeba disparar en caso d'ataque.
Antonio Puerta
A suya muerte
A situación empioró en os siguients días y a la fin Antonio Puerta morió lo 28 d'agosto de 2007 en Sevilla.
Cherbe
Una altra edificación singular de Cherbe ye l'«aventador», un d'es mas grans de Sobrarbe, que no ye si que una estructura obierta a dos vientos y con tellau en a que se i aventaba la palla en o tiempo d'a trilla. Actualment, se troba rehabilitada y con a incorporación d'una barana ta'l canto que mira a la Cinca, sirve bien como mirador cara a l'entibo de Mediano.
Cheografía
Tradicionalment, se trobaba en un recuesto dencima d'a confluencia d'o río d'A Nata en a Cinca, por lo solo puesto por a on se desaugua la cuenca norte d'A Fueva cara t'a Cinca, en a baixant d'o sarrato que desepara La Fueva d'a Cinca que ya fa parte d'a valle d'iste zaguer río y atorgando-le buena visibilidat sobre a ribera de Mediano y posición estratechica contra l'acceso en A Fueva por o congosto d'As Natas. En l'actualidat, por a construcción de l'entibo de Mediano que en os anyos de mutas precipitacions arriba dica bels metros debaixo d'as primeras casas d'a localidat, no se puede decir si que se troba en a ribera de lo dito entibo, a on que i desemboca La Nata.
Historia y demografía
Seguntes Agustín Ubieto Arteta, a primera cita d'o lugar ye de 1052 (encara que diz que a identificación no ye segura), recullita en a obra d'Eduardo Ibarra y Rodríguez Documentos correspondientes al reinado de Ramiro I (1034-1063), en Colección de documentos para el estudio de la Historia de Aragón, I (Zaragoza, 1904), y documenta nomás a variant Ierpe.
Las Barrachinas
Las Barrachinas ye un lugar despoblau d'o termin municipal de Mora de Rubielos, en a comarca de Gúdar-Chabalambre y en a provincia de Teruel.
Sufixo -uelo
O sufixo -uelo u -uel ye un sufixo diminutivo que deriva d'o sufixo latín -OLU y no ye guaire productivo actualment en aragonés. Eixemplos d'o suyo uso son aixuela, aixuelo, arvilluela, castanyuelos, caixuela, caixuelo, lapizuela, masuelas, mochuelo, panaduelo, pariuelas, pediuelo, rebichuelo, tonyuelo
Ye común en a toponimia aragonesa especialment en o Sistema Iberico (Provincia de Teruel), y en a suya forma femenina (Mosqueruela, La Iglesuela), a terminación -uela.
Dezaga de i u r se pronuncia con una g debant d'o diftongo -ue- (protesi velar), que d'alcuerdo con a ortografía de l'Academia de l'Aragonés no s'ha d'escribir: Cabriuel, esquiruelo, pariuelas, pediuelo, Nogueruelas, Rubiuelos, Teruel, que en a ortografía medieval podeban escribir-se con h: Terhuel, Rubihuelos, Noguerhuelas.
As palabras con este sufixo pueden derivar dreitament de palabras que presentaban o sufixo -OLU en latín vulgar, como ye o caso d'esquiruelo, que presenta cognatos en luengas circunvecinas. N'estos casos son comuns as confusions con a terminación -uello, que deriva d'atro sufixo latín diferent: esquiruello/esquiruollo (Lanuza, pronunciando-se con g debant de -ue-), ciruello, ciruella ("prunera" y "pruna" en l'aragonés residual d'o Sistema Iberico y Depresión d'Ebro, pronunciando-se tamién con g).
Variants
En a toponimia de la zona a on se charra l'aragonés central se puet trobar con o diftongo -ua-, especialment en femenín: Argualas, Forcarualas, Anixuala, Ascarayuala, ecetra...
En zonas de Sobrarbe trobamos o sufixo con apocope -uel. En chistabín "tozuelo" se diz tozuel. Esta terminación apocopada se troba en a toponimia aragonesa (Pedruel) significativament arribando en Teruel, manimenos a filolochía hispanica decimononica desconoixedora de l'aragonés considera por defecto estos toponimos como mozarabes, por estar o mozarabe un romanz que tamién teneba apocope en este sufixo. Se puet concluir que si o toponimo se troba en fuents andalusís sería un mozarabismo (Tirwal), y si son toponimos no documentaus en o periodo andalusí podrían estar toponimos aragoneses (Almochuel, Estercuel).
Cabezo de Purburel
Lo cabezo de Purburel ye un pueyo de 418 metros d'altaria situau en la provincia de Zaragoza. En a suya cima bi ha un vértiz cheodesico.
Ibón de Piedrafita
L'ibón de Piedrafita ye un ibón d'o Pireneu aragonés situau en a comarca de l'Alto Galligo en o municipio de Biescas (provincia de Uesca).
Berberust e Liàs
A suya población ye de 40 habitants (1999) en una superficie de 5,73 km², con una densidat de población de 6,98 hab/km².
El Tormillo
El Tormillo ye un lugar d'o municipio aragonés de Peralta d'Alcofeya, en a comarca d'o Semontano de Balbastro, provincia de Uesca y partiu chudicial de Uesca.
Toponimia
O toponimo provién d'a parola tormo con o diminutivo -iello. A forma Tormiello con fonetica aragonesa se conoix por textos medievals.
Municipio San Fernando
O Municipio San Fernando (Municipio San Fernando en castellano) ye uno d'os 7 municipios d'o Estato Apure, Venezuela. Tien una superficie de 5.982 km² y a suya población yera de 131.938 habitants en 2001. A suya capital ye San Fernando de Apure.
Arapiles
Arapiles ye un municipio d'a provincia de Salamanca, en a comunidat autonoma de Castiella y Leyón, Espanya. Fa parte d'o partiu chudicial de Salamanca.
A suya población ye de 548 habitants (2009), en una superficie de 25,26 km² y una densidat de población de 21,69 hab/km².
Municipio Bolívar (Aragua)
O Municipio Bolívar (Municipio Bolívar en castellano) ye uno d'os 18 municipios d'o Estato Aragua, Venezuela. Tien una superficie de 58 km² y a suya población yera de 38.062 habitants en 2001. A suya capital ye San Mateo.
Arapiles
Cheografía
A localidat d'Arapiles se troba situata a 840 metros d'altaria sobre o ran d'a mar, a una distancia de 8 km d'a ciudat de Salamanca, a capital d'a suya provincia y d'o suyo partiu chudicial.
Mugas
O termin municipal d'Arapiles muga a o norte con Salamanca y Carbajosa de la Sagrada; a l'este con Calvarrasa de Arriba; a o sudeste con Terradillos; a o sud con Mozárbez; y a l'ueste con Miranda de Azán y Aldeatejada.
Historia
En o suyo termin municipal s'escaició o 22 de chulio de 1812 a batalla de Salamanca u batalla d'Arapiles mientres a Guerra d'o Francés, en a cual as tropas anglesas, portuguesas y espanyolas mandatas por Arthur Wellesley redotoron a las tropas de l'Exercito francés.
8 d'octubre
Anyos 1890
right|thumb|250px|O directo cinematografico estausunidense d'orichen armenio [[Rouben Mamoulian, qui naixió o 8 d'octubre de 1897.]]
Ibón de Tebarrai
L'ibón de Tebarrai (en castellano ibón de Tebarray) ye un ibón d'o Pireneu aragonés situau en a comarca de l'Alto Galligo en o municipio de Sallent de Galligo (provincia de Uesca). Prene o suyo nombre d'o pico Tebarrai, de 2.916 metros, baixo o que se troba. L'ibón que se troba a una altaria de 2.687 metros sobre o livel d'a mar.
Se puet beber l'augua de l'ibón y banyar-se-ie, tot respetando o ecosistema y a suya redolada y parando cuenta d'a suya fondura, que ye de quasi 25 metros. No se i pueden chitar latas ni dengún atro articlo que emporque l'ibón.
Formación
A suya fondura de dica 25 metros ye obra de l'acción glaciar que foratiando a montanya creyó un foyo, plenau por a nieu d'o deschelo que baixa d'o pico Tebarrai.
A superficie de l'ibón de Tebarrai ye de 4,3 hectarias.
Catín
Catín (Catí en catalán y castellano) ye un municipio de lo País Valenciano que se troba en la comarca de l'Alto Mayestrato. La suya población ye de 857 habitants (2005), en una superficie de 102,3 km² con una densidat de 8,38 hab/km².
Sierra Gorda
Sierra Gorda puede estar:
Catín
Toponimia
Lo exotoponimo en aragonés se conoixe por lo Libro de contos d'el concello de Mirambel (1472-1489):
Mugas
Lo suyo termin muga con Chert, Moriella y Aras.
Buenamadre
Buenamadre ye un municipio d'a provincia de Salamanca, en a comunidat autonoma de Castiella y Leyón, Espanya. A suya población ye de 160 habitants (2007), en una superficie de 59,24 km² y una densidat de población de 2,70 hab/km².
Amaiur (coalición politica)
A coalición electoral Amaiur ye una coalición politica basca que arrocla a los partius Alternativa, Aralar y Eusko Alkartasuna y a independients d'ideolochía nacionalista basca d'ezquierdas. Establita ta concurrir a las eleccions chenerals d'Espanya de 2011, o suyo obchectivo ye d'esfender dende Euskal Herria lo dreito d'autodeterminación d'ista en o Congreso d'os Deputaus y lo Senau d'Espanya.
A coalición prene o suyo nombre d'o lugar navarro d'Amaiur (Maya en castellano), an i tenió puesto o setio d'o castiello d'Amaiur, uno d'os zaguers episodios d'a resistencia navarra mientres a conquiesta d'o Reino d'a Navarra peninsular por parte de Castiella en o sieglo XVI.
Historia
En as primerias d'agosto de 2011 a coalición Bildu fació arribar tanto a lo PNV como a Aralar una proposa ta configurar una sola candidatura nacionalista basca u abertzale ta as eleccions d'o 20 de noviembre, que s'habria d'estendillar a los quatre territorios d'a dita Euskal Herria. Mientres que lo PNV refusa la ufierta, Aralar l'acceptará en asamblea dimpués que lo refirma-se un 61,4% d'a militancia d'o partiu. I habendo por contra un 35% que la refusaban y un 3% que s'abstenió. Iste feito prevoca de facto la imposibilidat de concurrir a las eleccions de Nafarroa Bai, en estar iste lo prencipal partiu d'a coalición navarra y qui tien rechistrau lo nombre en o Rechistro de Partitos Politicos. D'ista manera, d'as restas de Nafarroa Bai: os partius PNV, Atarrabia Taldea (Grupo Atarrabia), amás d'os independients que son constuitos en a plataforma Zabaltzen (Estendillando) forman a Coalición Geroa Bai (Sí a l'esvenider u Esvenider sí) ta poder presentar-se-ie.
A coalición fació a suya primera aparición publica lo 27 de setiembre en Sant Sabastián, fendo o suyo primer acto politico unos dias más tarde, o 2 d'octubre, en o Palacio de Congresos Baluarte de Pamplona, estando ista a presentación uficial d'a coalición. En el prenioron parte por as esferentz fuerzas d'a coalición: Patxi Zabaleta por Aralar, Amaia Agirresarobe d'Alternativa, Pello Urizar d'Eusko Alkartasuna y Txelui Moreno como representant d'a ezquierda abertzale.
Reaccions
thumb|Acto de presentación d'a coalición. O 5 d'octubre, nomás tres dias dimpués d'a presentación uficial d'a coalición, surtió en publico o portavoz d'o PP, Esteban González Pons, demandando y desichindo a lo Gubierno que se li negase la posibilidat a la nueva coalición de fer parte d'as eleccions. Un dia más tarde la Fiscalia Cheneral de l'Estato manifestó que "ordenaría a los servicios antiterroristas que fesen un seguimiento exhaustivo d'as comparixencias d'os representants d'Amaiur".
Zamudio
A suya población ye de 3.227 habitants (2008) en una superficie de 20,00 km², con una densidat de población de 161,35 hab/km².
Fonema
O fonema (d'o griego φώνημα, "sonito d'a voz") ye l'abstracción d'o sonito, ye decir, a realización ideyal d'un sonito sin parar cuenta como se pronuncia realment en un contexto concreto. Cada luenga tien un numero finito de fonemas, que actuan como unidaz minimas ta distingir significatos entre parolas.
Desideri Lombarte
Desideri Lombarte i Arrufat (Penyarroya de Tastavins 1937 - Barcelona 1989) estió un escritor, poeta y investigador matarranyés.
Naixito o 7 de febrero de 1937 d'o Mas del Molinar, situato en o termin de Penyarroya de Tastavins (comarca d'o Matarranya), en plena Guerra Civil Espanyola. Cuan finaliza a escola d'o suyo lugar, ha de marchar interno a Alcanyiz ta estudiar o bachillerato elemental. Dimpués, torna a casa y treballa de labrador en a finca familiar. Manimenos, son uns anyos muit dificils ta o mundo agrario y ista situación s'agrava con a cerenya chelada de 1956. A l'anyo siguient, con decinueu anyos, emigra a Barcelona, como tantos atros chovens d'a comarca, a on se quedará a vivir tot y mantenindo un estreito contacto con o suyo lugar. Se casa con Rosalia, d'a mesma población, con qui tenió tres fillos, y treballa como delineant. A os cuaranta y cuatre anyos, a gravetat d'o suyo estato de salut, con afeccions renals y cardiacas, y a crisi en o sector d'a construcción l'obligan a deixar a faina. Debant d'istos problemas, Desideri troba a parti positiva: agora puet adedicar-se a la suya gran pasión, escribir y investigar. Asinas, a suya trachectoria como escritor se concentra en os diez zaguers anyos d'a suya vida. Una decada prodichiosa, curta pero intensa, mientres a cual produce una gran y variata obra. O 3 d'octubre de 1989, con cincuanta y tres anyos, muere cuan yera en l'inte mas rico y prolifico d'a suya trachectoria literaria.
Ye un d'os escritors contemporanios mas importants d'a literatura catalana en Aragón. Literariament ye un hombre completo: destaca como poeta, pero tamién escribe teatro y novela, fa treballos de rechira historica y antropolochica, articlos d'opinión, amás de numerosos debuixos tar ilustrar os suyos treballos. Con un lenguache popular y aparentment sencillo, escribe mas que mas sobre temas relacionatos con a suya tierra natal: as tradicions, o paisache, a chent, a villa, as leyendas, a historia, os sentimientos... Un mundo rural que desapareixe y que él recupera a traviés d'o ritmo d'a palabra, con una uellada nostalchica y romantica, pero tamién reflexiva y a vegatas critica y ironica.
Estió tamién un important dinamizador cultural que fació parti d'os movimientos culturals que emercheban con fuerza en os anyos ueitanta con a ilusión d'a democracia. Entre atras cosas, treballó a-saber-lo por a dignificación d'a suya luenga en Aragón y estió miembro fundador y vicepresident de l'Asociación Cultural d'o Matarranya y un d'os organizadors en Aragón d'o II Congreso d'a Luenga Catalana (1986).
As Bellostas
As Bellostas (Las Bellostas en castellano) ye un lugar aragonés d'o municipio de l'Aínsa-Sobrarbe, en a comarca de Sobrarbe y provincia de Uesca.
Desideri Lombarte
Publicó en tot tipo d'edicions: revistas culturals, diarios, programas de fiestas d'as poblacions d'a comarca, etc. Nomás veyió dos libros publicatos y a mayor parti d'a suyaa obra ha estato publicata dende os anyos novanta, dimpués d'a suya muerte. Recibió aduyas ta a rechira y a publicación, tanto dende o gubierno d'Aragón como de Catalunya.
As Bellostas
A suya población ye de 9 habitants (2018).
Cheografía
A localidat d'as Bellostas se troba situta a 1.110 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, a una distancia de 15 km de l'Aínsa, a capital d'o suyo municipio, y de 95 km d'a ciudat de Uesca, a capital d'a suya provincia.
Cabrillas
Cabrillas ye un municipio d'a provincia de Salamanca, en a comunidat autonoma de Castiella y Leyón, Espanya. A suya población ye de 475 habitants (2007), en una superficie de 24,85 km² y una densidat de población de 19,11 hab/km².
Ibón de ros Asnos
L'ibón de ros Asnos ye un ibón d'o Pireneu aragonés situau en a comarca de l'Alto Galligo en o municipio de Pandicosa (provincia de Uesca).
Dragon Ball
Dragon Ball ye una serie de manga creyada, escrita y debuixada por Akira Toriyama. Tracta sobre a historia de Son Goku, un saiyan.
Quintanilla de la Mata
Quintanilla de la Mata ye un municipio d'a comunidat autonoma castellanoleyonesa d'a provincia de Burgos, situau en a comarca de l'Arlanza.
A suya población ye de 147 habitants (2007) en una superficie de 13,80 km², con una densidat de población de 10,65 hab/km².
Cheografía
A localidat de Quintanilla de la Mata ye situada a 888 metros d'altaria sobre lo livel d'a mar, a una distancia de 40 km d'a ciudat de Burgos, a capital d'a suya provincia.
Idioma hindostaní
O hindostaní u hindostanico (हिन्दुस्तानी ہندوستانی ) tamién conoixito como hindi-urdú, ye un conchunto de luengas d'a branca Indoiranica d'a familia indoeuropea, muit amanatas entre si, que se parlan en Pakistán y o norte d'a India. Bi ha dos stándards d'a luenga: l'hindi y l'urdú, luengas oficials y nacionals d'a India y Pakistán respectivament.
O hindostaní lo parlaban en l'anyo 2007 alto u baixo 904 millons de personas. Ye a lingua franca de l'ueste y o norte d'o subcontinent indio. Amás s'entiende facilment en as rechions vecinas, mas que mas en as arias urbanas.
Antis d'a Partición d'a India Britanica, os termins hindostaní y urdú yeran sinonimos, y se referiban a os actuals urdú y hindi. Se puet decir que hue "hindustaní" se refiere a la luenga oral común, en contraste con os standardizatos hindi y urdú. D'atra man o termin "bazaar hindustaní" quiere decir "luengache d'o mercato", oposato a l'hindi formal, visto como mas refinato, l'urdú, u mesmo a o sanscrito.
Hue en día se fa servir o termin hindustaní ta referir-se a o luengache intencionalment neutro d'as cintas de Bollywood, que son populars tanto en a India como en Pakistán.
Marguestau
Marguestau (Marguestau en occitán, Marguestau en francés y oficialment) ye una comuna occitana en o departamento francés de Gers, rechión d'Occitania, districto de Condòm y cantón de Gran Baish Armanhac.
A suya población ye de 59 habitants (1999) en una superficie de 3,21 km², con una densidat de población de 18,38 hab/km².
Gdańsk
Gdańsk (nombre polaco ; en caxubio Gduńsk; en alemán Danzig) ye una ciudat important d'a rechión historica de Pomerania en Polonia septentrional, sobre os ríos Vistula y Motlawa.
Toponimia
Bi ha una hipotesi que explica o toponimo kaixubián Gdúnsk como un toponimo amprau por os eslaus d'a ribera baltica a partir d'o toponimo chermanico u gotico Gothiscandza, seguntes Chordanes a primera tierra que habitoron os godos en a suya emigración dende d'Escandinavia y que en a "Grant Cronica d'Espanya" escriben Gotiscanoya.
Historia
En 1308 os caballers teutons prenioron Pomerelia y Gdánsk. En 1466 pasó a mans de Polonia pero con muita autonomía. En 1772 con o primer reparto de Polonia encara quedó en Polonia pero como enclau. En 1793 con o segundo reparto de Polonia pasó a Prusia. Napoleón en 1807 la declaró ciudat libre. Mientres lo periodo napoleonico bi heba una guarnición francesa, que hi permaneixió dica o 13 d'aviento de 1813. Dimpués pasó a Prusia atra vegada, y con a unificación alemana quedó en Alemania. En 1919 o Tractau de Versalles la tornó a fer ciudat libre protechita por a Sociedat de Nacions. O gubierno de Polonia propocionaba o servicio de correus d'a ciudat libre, reclamada tanto por os nacionalistas polacos como por os nacionalistas alemans en base a un 98 % de población alemana.
O 1 de setiembre de 1939 fue anexionada por o III Reich, pero en marzo de 1945 fue presa por l'Exercito Royo Sovietico, pasando de nuevo a Polonia. Os alemans, que yeran a mes gran part d'a población u fuyoron de l'abance sovietico u fuoron forachitaus chusto dimpués. Os eslaus autoctonos caixubos fuoron consideraus como polacos pa chustificar l'anexión. En 1980 a ciudat de Gdansk se fació famosa una huelga en as atarazanas organizada por o sindicato Solidarność y Lech Walesa.
Clubs esportivos
O Lechia Gdańsk ye un club de fútbol que chuga en a primera división polaca de fútbol.
Competicions esportivas
Gdańsk estió una d'as seus d'o EuroBasket 2009, chugando-se hi os partius d'o Grupo B en o suyo pabillón Hala Olivia.
Tamíen estió una d'as seus d'a Eurocopa de fútbol de 2012, chugandose-hi tres partius d'o Grupo C y d'os cuartos de final en o pabillón PGE Arena Gdańsk.
Husar (Landas)
Husar (Husar en occitán, Uza en francés y oficialment) ye una comuna occitana en o departamento francés d'as Landas, rechión de Nueva Aquitania, districto de Dacs y cantón d'a Costa d'Archent.
A suya población ye de 160 habitants (2007) en una superficie de 12,88 km², con una densidat de población de 12,42 hab/km².
Los Campiellos
Los Campiellos (en castellano Los Campillos) yera un lugar despoblau d'o termin municipal de Mora de Rubielos, en a comarca de Gúdar-Chabalambre y en a provincia de Teruel.
Pueyo de l'Aguila
Lo pueyo de l'Aguila (en castellano Puig Águila) ye un cabezo de 462 metros d'altaria que se troba a lo norte de Pui Cervero y a lo nord-este de Torreciella de Val Madriz, en lo termin municipal de Zaragoza. En a suya cima bi ha un vértiz cheodesico.
Toponimia
L'oronimo Pueyo de l'Aguila ye transparent en aragonés. Se documenta en un texto de lo sieglo XV:
Natrix maura
A cullebra d'augua u ficón (Natrix maura) ye una especie de cullebra común en ríos y zonas humidas d'os países que rodeyan a la Mediterrania Occidental. Presenta una coloración variable pero a sobén bi ha tacas escuras fendo un dibuixo en zig-zag que se pareixe a lo d'os escurzons. Os eixemplars adultos cazan ranas, zapos y peixes.
Nogueruelas
Nogueruelas (pronunciato en aragonés /no.guer.'we.las/ y en castellano /no.gue.'rue.las/) ye un municipio aragonés de la provincia de Teruel, situato en la comarca de Gúdar-Chabalambre.
La suya población ye de 264 habitants (2008), en una superficie de 99,5 km² y una densidat de 2,65 hab/km².
Toponimia
Este toponimo vien de l'aragonés noguera, (Juglans regia).
Una de las primeras mencions ye en un texto escrito en aragonés de l'11 de setiembre de 1262, cuan uns quinyoners y repartidors terolans repartioron lo territorio de Penya Calva pa proceder a la suya repoblación:
S'escribiba a vegatas en aragonés medieval como Noguerhuelas, como en un texto de 1416:
A h indica a tipica pronunciación d'una g d'apoyo a lo diftongo -ue- dezaga de r en aragonés (Esquirgüelo, Cirgüello, que s'escriben en a grafía actual como "Esquiruelo" y "Ciruello"). En textos medievals de Calatayú bi ha un microtoponimo dito Nogueruelas que s'escribe igualment con h.
Cheografía
Nogueruelas ye situada a piet de la sierra de Nogueruelas, que fa parte de la sierra de Gúdar, a 1.146 metros dencima de lo livel d'a mar y a una distancia de 62 km de Teruel, la capital de la suya provincia.
Mugas
Lo suyo termin municipal muga con Fuents de Rubielos, Rubiuelos de Mora, Mora de Rubielos, Alcalá de la Selva y Linars de Mora.
Municipio Camatagua
O Municipio Camatagua (Municipio Camatagua en castellano) ye uno d'os 18 municipios d'o Estato Aragua en Venezuela.
Vicepresident d'os Estaus Unius
L'actual vicepresidenta ye Kamala Harris dende o 20 de chinero de 2021.
Sant Climent Sescebes
Sant Climent Sescebes (Sant Climent Sescebes en catalán y oficialment, San Clemente Sasebas en castellano) ye un municipio catalán situato en a comarca d'Alto Empordán y partiu chudicial de Figueras, en a provincia de Chirona.
A suya población ye de 501 habitants (2008), en una superficie de 24,37 km² con una densidat de población de 20,56 hab/km².
Cheografía
Sant Climent Sescebes ye situau a 86 metros d'altaria sobre o livel d'a mar.
Castellbisbal
Castellbisbal ye un municipio catalán situato en a comarca d'o Vallés Occidental y provincia de Barcelona, en o partiu chudicial de Rubí.
A suya población ye d'12.223 habitants (2010), en una superficie de 31,04 km² con una densidat de población de 393,78 hab/km².
Cheografía
A localidat de Castellbisbal se troba situata a 132 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, a una distancia de 26 km d'a ciudat de Barclona, a capital d'a suya provincia y de Catalunya.
D'o suyo termin municipal, trescruzato por o Río Llobregat, fan parte os lugars d'Can Costa, Can Nicolau de Dalt, Can Santeugini, Les Casetes de Ca n'Oliveró, Castellbisbal, Colònia del Carme, Comte de Sert, Santa Rita y Santa Teresita.
Roses
Roses (Roses en catalán y oficialment, Rosas en castellano) ye un municipio catalán situato en a comarca d'Alto Empordán y partiu chudicial de Figueres, en a provincia de Chirona.
A suya población ye de 19.960 habitants (2008), en una superficie de 45,91 km² con una densidat de población de 434,76 hab/km².