cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Nicosia
Nicosia (Λευκωσία en griego, Lefkoşa en turco) una ciudat en a isla de Chipre, que hue ye dividita entre dos países, Chipre y a Republica Turca d'o Norte de Chipre, estando Nicosia a capital d'os dos países, formatos dimpués d'a invasión de Chipre por l'Exercito turco en 1975 y a partición d'a isla en 1983. Sindembargo, Turquía, que ye a suya protectora, ye o solo país que reconoixe a la Republica Turca d'o Norte de Chipre, estando o suyo territorio parte de Chipre ta tota a comunidat internacional.
A ciudat ye tamién a capital d'o districto de Nicosia.
Quarts y veïnats d'Andorra
Os quarts (en aragonés quartos) y os veïnats (en aragonés vecinatos) son as divisions administrativas en que se trestallan bellas parroquias d'Andorra.
Asinas as parroquias d'Ordino, La Massana y Sant Julià de Lòria se dividen en quarts, mientres que a parroquia de Canillo se divide en veïnats:
Historia
Os orichens d'os quarts y os veïnats se troban en a necesidat d'as casas d'organizar socialment o espacio d'o suyo arredol. Asinas as casas más importants agruparán a atras casas d'a mesma población y encluso d'atras de lugars vecins formando quarts u veïnats. A lechislación andorrana no define as atribucions d'istas subdivisions, ye a costumbre las marca. Asinas tradicionalment ha estato por eixemplo a faina d'os quarts y veïnats administrar os biens, pastos y selvas d'o suyo territorio. A institución tiene una función administrativa y reguladera que puet variar seguntes as riquezas de cada termin.
Animalia
Os animals u metazous (cientificament, o reino Animalia) son organismos vivos quimio-organo-heterotrofos pluricelulars, lo menos en a suya forma adulta, con respiración aerobia -son toyz dependients de l'oxicheno- y reproducción sexual -con formación de gametos haploides y zigotos diploides (ciclo vital haplo-diploide)-, que son diferenciables d'altros sers vicos heterotrofos per a suya sensibilidat y capacidat de movimiento voluntario.
Anque que no ye de plen una caracteristica que agrupe a toz os animals, s'ha de tener en cuenta que muitos d'os organismos adintro d'este grupo son os que han desembolicato mes y millor a capacidat suya ta lo movimiento. Bi ha animals estaticos como os poriferos (esponchas) que tienen nomás movimiento ciliar adintro d'os suyos conductos centrals meyante celulas que desplazan l'augua, sin que l'animal entiero pueda fer garra movimiento propiament dito.
Con bien pocas excepcions, as mes envistables d'entre os propios Porifera, os animals tienen cuerpos bien diferenciatos con teixitos deseparatos. Ixes encluyen, asinas, os musclos que se contrayen ta controlar o movimiento, y un sistema niervoso que ninvía y procesa sinyals. También gosan tener una cambra dichestiva interna, con una u dos ubriduras enta l'exterior. Ye la presencia d'estas tres caracteristicas lo que fa que os animals que las tienen sigan cuaternatos como «metazous» u «eumetazous», estando ixe segundo termin lo mes endicato mientres que lo primer no sería si que una expresión a sobén confusa ta designar a toz os animals de manera cheneral.
Parque Nacional d'os Monts Azuls
O Parque Nacional d'os Monts Azuls (en anglés Blue Mountains National Park) ye un parque nacional situau en Nueva Galas d'o Sud (Australia), exactament a 81 km a l'ueste d'a ciudat de Sydney, en a rechión d'os Monts Azuls de a Gran Sierra Divisoria. Fa parti d'a Rechión d'os Monts Azuls, declarada en 2000 Patrimonio d'a Humanidat en Australia seguntes a Unesco.
Animalia
Toz os animals tienen celulas eucariotas embolicatas d'una matriz extracelular caracteristica composada de colacheno y glicoproteínas elasticas. Ixa matriz puet manifestar-se en diversas formas, como per eixemplo cuan ye calcificata en os uesos u closcas d'os moluscos.
Mientres o suyo desembolique embrionario, forman de regular una carcasa relativament flexible adintro d'a cual as celulas pueden mover-se de forma relativament libre y reorganizar-se, fendo posibles altras estructuras posteriors mes complexas. Tot ixo contrasta con altros organismos multicelulars como plantas y fongos, a on que as celulas obtienen o suyo puesto dende os prencipios meyante la formación de parez celulars que experimentan una creiximiento progresivo.
Parque Nacional d'os Monts Azuls
Ye un parque vesitau por alto u baixo tres millons de personas anyalment. Beluns nomás recorren os monts de piedra caliza y as selvas azuladas. Atros plegan dica o pico de bel mont d'a val en becicleta de montanya a traviés d'un rete de camins que datan d'a era victoriana.
Animalia
La parte d'a biolochía que estudeya los animals ye la zoolochía.
Parque Nacional d'os Monts Azuls
O parque proteche una gran variedat de vechetación. Existen poblacions de plantas muit raras y antigas asinas como d'animales isolaus, atrapaus por fundas foces.
A localidat mas amanada ye Katoomba.
Chanel Terrero
Chanel Terrero Martínez, conoixida simplament como Chanel ye una cantaire, bailarina y actriz hispano-cubana naixida de l'Habana, Cuba o día 28 de chulio de 1991 y que vive en Olesa de Montserrat dende que teneneba 3 anyadas.
Como bailarina participó en muitos festivals y tamién en bellas series como "Águila Roja" u "Gym Tony". En l'anyo 2022, participó en a primera edición d'o Benidorm Fest que ganó. Representó a Espanya en o Festival d'a Canción d'Eurovisión 2022 quedando en tercera posición con 459 puntos.
Río Esgueva
Recorrito
Mientres o suyo recorrito, trescruza cuantos termins municipals de tres provincias (Burgos, Palencia y Valladolit):
Arte
right|thumb|250px|[[Ilesia de l'Asumpción de Nuestra Sinyora de Pinillos de Esgueva (Pinillos de Esgueva).]] Cal destacar que arredol d'o suyo curso en a provincia de Burgos se troba una escuela d'arte romanico prou definita, a la quala os estudiosos li dan o nombre d'o río, romanico d'o Esgueva. D'entre istos monumentos, se puet destacar os sigüents:
El Castillo de las Guardas
El Castillo de las Guardas ye un municipio andaluz situato en a comarca d'a Sierra Norte de Sevilla y provincia de Sevilla.
A suya población ye de 1.612 habitants (2010), en una superficie de 258,05 km² con una densidat de población de 6,25 hab/km².
Mallo Acherito
O Mallo Acherito (en basco Atxerito, en francés pic de l'Acherito u Chourique) ye un mont d'o Perineu Aragonés Occidental.
Se troba en a provincia de Uesca y fa parti d'as cimas que creyan a divisoria entre as vals de Zuriza y Aspa.
Toponimia
O toponimo encluye a radiz basca "atxa", que significa penya, muit estendillada en a zona occidental d'o Perineu aragonés en picos como l'Achar d'Alano u o Castiello d'Acher. Tamién lo nombran Saint-Saud, Wallon u Cadier como pico de las Tajeras, encara que no ye una denominación guaire freqüent.
Lai e Lamidon
Lai e Lamidon (Lai e Lamidon en occitán, Lay-Lamidou en francés y oficialment) ye una comuna occitana en o departamento francés de Pireneus Atlanticos, districto d'Aulorón, cantón d'o Corazón de Biarn y rechión de Nueva Aquitania. A comuna yera parte de l'antiga provincia d'o Biarn.
A suya población ye de 123 habitants(1999) en una superficie de 5,479 km², con una densidat de población de 22,49 hab/km².
Astronomía
thumb|300px|Nebulosa planetaria d'a forniga Menzel 3 (Mz3). L'astronomía, que significa etimolochicament "o conoiximiento d'as estrelas" ye a ciencia que estudia l'universo y os cuerpos celestes u astros, tanto a suya posición y movimiento en o firmamento como a suya naturaleza, estructura y evolución (astrofisica). Ye ista una d'as pocas brancas cientificas en as que os investigadors aficionatos encara pueden fer contribucions importants.
Anque comparten un orichen común, no cal confundir l'astronomía con l'astrolochía, que ye una pseudosciencia emplegata dende antigo como arte devinatoria que se mira de predecir o destín por meyo d'a observación d'a posición d'os astros.
En aragonés medieval bi ha textos que parlan d'astronomía y astrolochía en o "Secreta Secretorum", en o "Libro del Trasoro" y en o "Libro d'as Marabillas d'o Mundo". Encara que podamos leyer astronomja en o "Libro d'el Trasoro", encara no la diferencian de l'astrolochía:
José Ángel Biel Rivera
José Ángel Biel Rivera, naixiu de Teruel, (Comunidat de Teruel) l'1 de mayo de 1946, ye un avogau y politico aragonés, militant d'o Partido Aragonés. Estió president d'o suyo partiu dende 2000 dica 2015 y deputau en as Corz d'Aragón dende a primera lechislatura democratica, ha ocupau cuantas consellerías en Gubiernos de coalición d'o suyo partiu, en primeras con o Partido Popular y dimpués con o Partido Socialista Obrero Español. Asinas, estió Consellero de Presidencia en o periodo 1987-1993 en os Gubiernos d'Hipólito Gómez de las Roces y Emilio Eiroa García; y tamién en 1999-2007 con o Gubierno de Marcelino Iglesias Ricou. Dende o 5 d'agosto de 1999 dica o 2011 estió Vicepresident d'o Gubierno d'Aragón en o Gubierno de Marcelino Iglesias, posteriorment estió President d'as Corz d'Aragón dende o 20 de chunio de 2011 dica chunio de 2015.
Buteo
Buteo ye un chenero d'aus rapinyaderas adintro d'a familia d'as accipitridas. Son de mida meyana y tienen o cuerpo mes robusto que altras especies semellants, con unas alas visiblement robustas. Os miembros de Buteo corresponden con as aus que en Aragón sen gosa decir propiament esparveros u esparvers (d'o franco < *sparwari ), anque istes terminos tamién conoixen a sobén un uso erronio aplicando-se a cualsiquier altra au de caracteristicas pareixidas, sobretot de mida.
Nombre popular
Bella especie que no ye miembro d'iste chenero recibe ocasionalment o nombre d'«esparver» u «esparves» de boca de personas que no tienen guaire conoiximientos sobre as aus u las trafucan con facilidat d'entre ellas, y per ixo ye un fenomeno común que se les entivoque en o vocabulario popular. Cualques especies que a sobén se i confunden anque no son pas miembros son os azors (especie que tamién de diz erroniament «esparvero gran» y «esparvero perdiguero» ) y Accipiter nisus (que recibe o nombre d'«esparveret» u «esparvero chico» ), ocasionalment falcons (d'o chenero Falco; p. ex. Falco tinnunculus ) y alforochos (d'o chenero Milvus ). En cheneral, toz ixes casos admiten bella forma de destinción, meyante un alchectivo u bella forma apreciativa (terminación en -et).
Poyero (desambigación)
Poyero puet estar:
Lei fonetica
Una lei fonetica ye como se conoixen cualques fenomenos sistematicos de cambio fonetico, que pueden ocurrir mientres o desembolique d'una luenga. Asinas bella consonant y/u vocal se transforma en atras siguindo unas ciertas normas. Por eixemplo isto se reflecta en l'alternancia entre o baixo alemán y l'anglés water y l'alemán stándard Wasser, o baixo alemán eten u eaten y l'anglés eat y l'alemán stándard essen, a on que se i puet veyer una mutación consonantica en l'alemán stándard.
As leis foneticas se pueden observar en a historia de muitas luengas. Se presentan en conchuntos, podendo dimpués permaneixer sin variacions mientres sieglos. Sobre qué ye lo que puet prevocar istos cambios tan profundos en o sistema fonetico d'una luenga no bi ha garra consenso.
En a historia d'a luenga alemana o termin "lei fonetica" se fa servir principalment ta dos cambios consonanticos prou parellans, pasando d'o indoeuropeu a las luengas chermanicas y dimpués a l'alemán, a traviés d'a primera mutación consonantica y posteriorment a segunda mutación consonantica.
Atro cambio important en o sonito, en iste caso un cambio vocalico, marca a transición entre l'alto alemán meyo y l'alemán moderno y por tanto ye una important esferencia entre a mayoría d'os dialectos d'o baixo alemán: a diftongación d'as vocals luengas.
En o desembolique historico d'as palabras presents en aragonés y atras luengas neolatinas "lei fonetica" se fa servir tamién ta os cambios que se producioron en a evolución dende o protoindoeuropeu enta o latín y atras luengas italicas, asinas como dende o latín enta l'aragonés, y que fan parte d'a fonetica aragonesa, (y analogament en as atras luengas neolatinas).
Gran Premio d'Aragón de Motociclismo
O Gran Premio d'Aragón de Motociclismo ye una cursa d'o mundial de motociclismo que se celebra en Aragón.
A primera edición d'iste Gran Premio se celebró entre os días 17 y 19 de setiembre de 2010 en o cercuito de Motorland Aragón en substitución d'o Gran Premio d'Hongría.
En l'anyo 2011 tornará a celebrar-se o Gran Premio d'Aragón en Motorland, confirmando-se asinas iste evento en o calandario oficial de MotoGP.
Fue eslechito por a International Road Racing Teams Association (IRTA) como o millor Gran Premio d'o Campionato d'o Mundo de Motociclismo de 2010 y 2013.
Valletta
A suya población ye de 6.135 habitants (2005) en una superficie de 0,80 km², con una densidat de población de 7.668,75 hab/km².
A ciudat fue declarata por a UNESCO como Patrimonio d'a Humanidat en 1980. Fa parte d'a Organización d'as Ciudaz d'o Patrimonio d'a Humanidat.
Historia
L'11 de chunio de 1940, nomás que un día dimpués d'a declaración de guerra d'o Reino d'Italia a lo Reino Uniu mientres a Segunda Guerra Mundial, la 2a Squadra Aerea d'a Regia Aeronautica atacó lo puerto de Valletta con 33 bombarderos Savoia-Marchetti SM.79 Sparviero, escoltaus por 18 cazas Fiat CR.32, prencipiando asinas lo setio de Malta.
Provincia de Ciudad Real
A provincia de Ciudad Real ye una provincia espanyola situata en a comunidat autonoma de Castiella-La Mancha. Muga a o norte con a provincia de Toledo, a o nureste con a provincia de Cuenca, a l'este con a provincia d'Albacet, a o sud con as provincias de Córdoba y Chaén y a l'ueste con a provincia de Badajoz.
Tercera División d'Espanya - Grupo XVII (2013/14)
L'anyada 2013/14 d'o Grupo XVII d'a Tercera División de Espanya de fútbol estió o grupo d'equipos d'Aragón en Tercera división.
O campión estió o Real Zaragoza B, o sozcampión o CD Teruel, tercer, quatreno y cinqueno a SD Ejea, l'AD Almudévar y l'At. Monzón respectivament. Istos cinco equipos chugaron ta promocionar de categoria pero nomás o Real Zaragoza aconsiguió puyar. Baixaron ta Rechional Preferent: CD Brea, At. Calatayud, At. Escalerillas, CD Altorricón y CD Oliver.
Cal destacar que o maximo goleyador fue Toni Gabarre d'a AD Almudévar con 31 gols.
Clasificación
Pts = Puntos; Ch = Partius Chugaus; G = Partius Ganaus; E = Partius Empataus; P = Partius Perdius; GF = Gols Anotaus; GC = Gols Recibius
Universidat Juraj Dobrila de Pula
Universidat Juraj Dobrila de Pula (en croata Sveučilište Jurja Dobrile u Puli, en latín Universitas studiorum Polensis Georgii Polensis) ye una universidat croata, situata en Pula. Fue fundata en 2006. Teneba 2.465 estudiants en o 2011 y o suyo rector ye Alfio Barbieri.
Collaradeta
Toponimia
L'orichen d'o suyo nombre ye o mesmo que o d'a vecina Collarada, a suya forma, rodiada d'una muralla de roca que tien forma de collar.
Ilesia de Sant Pavlo de Múnich
A ilesia de Sant Pavlo (en alemán Paulskirche) ye una ilesia d'estilo neogotico que se troba en Múnich (Bavera, Alemanya).
ATP World Tour Masters 1000
right|145px O ATP World Tour Masters 1000 (anteriorment clamatos: ATP Championship Series, Single-Week, ATP Super 9, ATP Tennis Masters Series y ATP Masters Series) son una serie de torneyos de tenis que fa parti d'o cercuito ATP. Ye o tercer nivel mas important a nivel internacional por debaixo d'os torneyos de Grand Slam y ATP World Tour Finals. Son nueve torneyos dotados economicament entre US$ 2.000.000 y US$ 5.500.000.
Castilsabás
Castilsabás ye un lugar d'o concello municipal de Loporzano, situato en a provincia de Uesca.
Toponimia
Ye documentato en textos medievals latinos con elementos romances como Castello-Savals u Castello-Sabals.
S'escribe Castelsavals en Rationes decimarum Hispaniae (1279-80):
Castell de Mur
Castell de Mur ye un municipio catalán situau en la provincia de Leida, en la comarca de lo Pallars Chusán y en lo partiu chudicial de Tremp. La suya población ye de 173 habitants (2012), en una superficie de 63,05 km² con una densidat de población de 2,74 hab/km².
Ilesia de Sant Miguel de Múnich
A ilesia de Sant Miguel (en alemán Kirche St. Michael) ye una ilesia d'estilo renaixentista que se troba en Múnich (Bavera, Alemanya).
Toluén
thumb|right|Formula d'o toluén Lo toluén ye un hidrocarburo aromatico substituyiu. Ye un liquido incoloro y insoluble en augua con una ulor asociada a decapant. Ye un derivau monosubstituyiu d'o benzén que consiste en un grupo metil uniu a un grupo fenil. Como tal, lo suyo nombre sistematico d'a IUPAC ye metilbenzén. Lo toluén ye prencipalment usau en a industria como materia prima y disolvent.
Henri Matisse
Henri-Émile-Benoît Matisse, conoixiu artisticament como Henri Matisse u simplament como Matisse. Naixiu y de Le Cateau-Cambrésis (Norte-Paso de Calais) o 31 d'aviento de 1869 y muerto en Niza (Alpes Maritimos) o 3 de noviembre de 1954, estió un pintor, escultor y disenyador francés, considerato uno d'os prencipals pintors d'a Historia d'a pintura en Francia y en tot o mundo, y o maximo representant d'o estilo pictorico dito fauvismo (a tamas que tamién ye en bella traza un continador d'a tradición pictorica clasica francesa). Destacaba por o suyo caracteristico emplego d'a color y por a suya fluyideza en o trazo d'o debuixo.
En primeras, fació as suyas obras en un estilo academico, ta dimpués treballar o impresionismo, o puntillismo y o fauvismo, d'o cual n'estió a prencipal cabeza vesible; continó siempre, aintro d'una heterodoxia, fidel a o fauvismo. En 1917 prencipió una etapa naturalista, de colors claras y luminosas i d'albandono de rechiras. Dimpués tornó en nueves rechiras de semplificación, en buscando acordes cromatics nuevos y mas fuerza en as linias y as colors. Dimpués accentuó l'audacia d'as colors fuertes, por contrastr de tonos u establindo una unitat de color. En zaguerías d'a suya vida practicó tecnicas como a dita tecnica d'os papiers col·lés. Tamién practicó o debuixo con lápiz y con pluma. Como gravador tién mas de cinco-cientas obras catalogatas en diferents tecnicas, y ilustró importants obras literarias francesas.
Sant Per (desambigación)
Sant Per puet estar:
Paraches
En castellano gosa escribir-se chunto, Samper. San Per ye una traza de dicir Sant Pero/Sant Pietro prou pareixita a l'occitán gascón Sent Pèr, que se troba en la toponimia d'o norte d'os Pireneus. Tamién ye pareixito a lo brétón Sant-Pêr.
El Hornillo
El Hornillo ye un municipio d'a comunidat autonoma castellanoleyonesa en a provincia d'Ávila y en a comarca d'Arenas de San Pedro.
Cheografía
A localidat d'El Hornillo se troba situada a 748 metros d'altaria sobre lo livel d'a mar, a una distancia de 91 km d'a ciudat d'Ávila, a capital d'a suya provincia.
Rubén Falcón
Rubén Falcón Minguez (Zaragoza, Aragón, 8 d'octubre de 1977), ye un exfutbolista aragonés. Chugaba de portero y o suyo zaguer equipo estió o Club Deportivo Teruel.
Don Knotts
Don Knotts (Jesse Donald Knotts), naixiu de Morgantown (Virchinia Occidental) o 21 de chulio de 1924, ye un actor estausunidense.
Pinales
As Pinales son un orden d'a clase Pinopsida formato por as familias araucariaceae, pinaceae, taxodiaceae, cupressaceae, podocarpaceae y cefalotaxaceae.
As flors femeninas no se presentan que en forma d'escatas seminiferas y a mes gosan estar en bella mida concrescents con escatas tectrices.
Max Verstappen
Max Emilian Verstappen, naixiu de Hasselt (Belchica) o 30 de setiembre de 1997, ye un piloto neerlandés d'automobils que partecipa en cursas de Formula 1, con una destacada carrera esportiva dende primerías d'os anyos 2010 y estando mesmo Campión d'o Mundo de Formula 1 en 2021.
Santa María del Campo Rus
Santa María del Campo Rus ye un municipio castellanomanchego, situato en a comarca d'a Mancha de Cuenca y provincia de Cuenca.
A suya población ye de 718 habitants (2009), en una superficie de 93,63 km² y una densidat de población de 7,67 hab/km².
Cheografía
A localidat de Santa María del Campo Rus se troba situata a 1.090 metros d'altaria sobre o livel d'a mar.
Mugas
O suyo termin municipal muga a l'este con Honrubia.
Fortaleza Esporte Clube
O Fortaleza Esporte Clube ye un club de fútbol brasilero, d'a ciudat de Fortaleza. Fue establito o 18 d'octubre de 1918.
Aigües
Aigües (Aigües en catalán y oficialment; Aguas de Busot en castellano) ye un municipio valenciano, situato en a comarca de l'Alicantín, provincia d'Alicant y partiu chudicial de Sant Vicent del Raspeig.
Simone Simon
Simone Simon (nombre artistico de Simone Thérèse Fernande Simon, naixita de Marsiella (Bocas d'o Roine, Provenza-Alpes-Costa Azul, Occitania) o 23 d'abril de 1910 y muerta en París (Isla de Francia, Francia) o 23 de febrero de 2005, estió una actriz francesa. Fació papels destacatos en o Cine francés con directors como Marc Allégret, Maurice Tourneur u Jean Renoir, encara que tamién treballó en o Cine estausunidense con directors como Frank Lloyd, Irving Cummings, Edward H. Griffith, William Dieterle u Robert Wise.
Aigües
A suya población ye de 1.084 habitants (2010) en una superficie de 18,47 km², con una densidat de población de 58,69 hab/km².
Cheografía
A localidat d'Aigües se troba situata a 341 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, a una distancia de 23 km d'a ciudat d'Alicant, a capital d'a suya provincia y d'a suya comarca, y a 182 km de Valencia, a capital d'o País Valenciano.
Spencer Tracy
Spencer Tracy estió un actor estausunidense, naixito o 5 d'abril de 1900 en Milwaukee (Wisconsin), y muerto en Los Angeles (California) o 10 de chunio de 1967, activo en o teatro y en o cine estausunidenses dende primerías d'os anyos 1920 dica la suya muerte, con quantos premios recibius mientres a suya carrera cinematografica.
Sasa de l'Abadiato
Sasa de l'Abadiato (Sasa del Abadiado en espanyol) ye un lugar aragonés d'o concello municipal de Loporzano, situato en a provincia de Uesca y comarca d'a Plana de Uesca.
Spencer Tracy
Premios
Spencer Tracy recibió dos premios Oscar a o Millor Actor: en 1937 por Captains Courageous y en 1938 por Boys Town. Antiparte, en 1936 fue nominato a l'Oscar a o Millor Actor por San Francisco, de Woody Van Dyke; en 1950 fue nominato a l'Oscar a o Millor Actor por Father of the Bride, de Vincente Minnelli; en 1955 recibió una nominación a l'Oscar a o Millor Actor por a cinta Bad Day at Black Rock, de John Sturges; en 1958 recibió una atra nominación a iste mesmo premio por The Old Man and the Sea, de John Sturges; en 1960 una atra nominación a o mesmo premio por o suyo papel en Inherit the Wind, de Stanley Kramer; en 1961 una nueva nominación a iste premio por o suyo papel en a cinta Judgment at Nuremberg, tamién de Stanley Kramer; y en 1967 a suya zaguera nominación (ista ya postuma) por a suya interpretación en Guess Who's Coming to Dinner, dirichita tamién por Stanley Kramer.
Sasa de l'Abadiato
A suya población ye de 33 habitants (2009).
Cheografía
O lugar de Sasa de l'Abadiato se troba situato a 607 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, a una distancia de 12 km d'a ciudat de Uesca, a capital d'as suys provincia y comarca.
Gotor
Gotor ye un municipio d'a provincia de Zaragoza (Aragón), situato en a comarca de l'Aranda.
Spencer Tracy
Premios
En 1969 recibió un Premio BAFTA a o Millor Actor por o suyo papel en Guess Who's Coming to Dinner, y en 1953 un Globo d'Oro a o Millor Actor Dramatico por The Actress.
O 2 d'agosto de 1960 se li adhibió una estrela a lo Paseyo d'a Fama de Hollywood, estando a suya estrela situada en o 6814 de Hollywood Boulevard d'a ciudat de Los Angeles.
Gotor
A suya población ye de 389 habitants (INE 2007), en una superficie de 15,26 km² y una densidat de población de 25,69 hab/km².
Samaniego
Samaniego ye un municipio d'a comunidat autonoma d'o País Basco en a provincia d'Alaba y comarca d'a Riocha Alabesa.
Dinastía Tang
A dinastía Tang estió una dinastía que reinó tres sieglos en China succedendo a los Sui y precedendo a los Song. Tenioron un apocheu dica metat d'o sieglo VIII, y dimpués entroron en una lenta decadencia dica que s'esboldregoron en l'anarquía a fins d'o sieglo IX.
Orichen
Li Yuan, un aristocrata d'orichen barbaro pero sinizato con poder en a Val de Fen dirichió una revuelta que fació que esdevenise en l'anyo 618 o primer emperador d'a dinastía Tang, con o nombre de Gaozu.
Alberto Núñez Feijóo
Alberto Núñez Feijóo (Ourense (Ourense, Galicia, 10 de setiembre de 1961) ye un politico espanyol. Ye lo president d'o Partido Popular dende 2022. ​ Anteriorment, estió president d'a Chunta de Galicia dende 2009 dica 2022.
Dinastía Tang
Os primers Tang
L'emperador Taizong (626-649) levó a cabo una expansión por Asia Central. En a segunda metat d'o sieglo VII l'antiga concubina de Taizong esdevién a emperadriz Wu, que ye rechent en l'anyo 683 y funda en l'anyo 690 a dinastía Zhou, substituyida de nuevo por a dinastía Tang en l'anyo 705. Wu ha estato a sola emperadriz d'a historia de China y cambeó a capital ta Luoyang, refirmando-se mes en a burocracia que en l'aristocracia militar d'o norueste. L'emperador Xuanzong (712-756) torna a capitalidat a Chang'an. Ye considerato por os confucianistas como un sobirán eixemplar, preoucupato por a buena administración pa l'intrés cheneral.
Expansión
En l'anyo 630 os Tang inflichen una grant derrota a los Göktürks. Alavez s'internan por a rota d'a seda y conquieren a cuenca de Tarim, on creyan as "cuatre guarnicions". En a decada d'o 650 vencen a los Göktürks occidentals y plegan dica Sogdiana y Bactria.
Gotor
Toponimia
O toponimia aragonesa Gotor provién d'o chenitivo plural GOTHORUM ("d'os godos).
Historia
Seguntes Agustín Ubieto Arteta, a primera cita d'o lugar estió en 1235, en a obra d'Agustín Ubieto Arteta Cartulario pequeño de la Seo de Zaragoza, y documenta nomás a forma Gotor.
Biolochía
O prencipio de l'emplego d'o termino biolochía ye en o primerias d'o sieglo XVIII y ye atribuito a Karl Friedrich Burdach en 1800, en publicacions o termino ye mencionau en a obra Biologie oder Philosophie der lebenden Natur de Jean-Baptiste Pierre-Antoine de Monet, y en Hydrogéologie de Gottfried Reinhold Treviranus as dos publicatadas en 1802, independientment un de l'atro.
Brancas d'a Biolochía
A biolochía tién muitas brancas entre as que cal destacar as siguients:
Samaniego
Cheografía
A localidat de Samaniego se troba situada a 572 metros d'altaria sobre lo livel d'a mar, a una distancia de 41 km d'a ciudat de Vitoria, a suya capital provincial.
Dinastía Tang
Expansión
Os Tangs tamién intervienen en Corea. En l'anyo 660 fan liga con o reino de Silla contra os reinos tamién coreanos de Paekche y Koguryo, que son derrotatos primero y forachitan a los chinos dimpués, encara que o reino de Silla esdevién un reino tributario de china.
A revuelta de An Lushan
En a primera metat d'o sieglo VIII l'imperio teneba exercitos cutianos en as mugas, con chenerals mercenarios, a sobén no chinos. An Lushan, de pai sogdián y mai turquica en l'anyo 755 encomienza una revuelta en a rechión de Pequín y s'apodera de Luoyang y Chang'an. L'emperador Xuanzong se refuchia en Sichuan y abdica en l'anyo 756. An Lushan muere asesinato a l'atro anyo, pero a revuelta contina. Os emperadors claman a los uigurs pa sozmeter-la, y saqueyan Luoyang. A revuelta ye acotolata en l'anyo 763, y encara que se restauró o poder Tang, o control d'a rota d'a seda yera ya perdito pa cutio, y yera en baralla entre os uigurs y tibetans. Encara que l'imperio d'os uigurs s'esboldrega en l'anyo 840 por a invasión d'os kirguizes d'o Yenisei y os tibetans tamién pierden poder, os Tang yeran tan enfeblitos que ya no podeban aproveitar a situación.
Decadencia y caita d'os Tang
Dimpués d'a rebuelta d'An Lushan, os Tang tornan a prener o control d'o centro d'o país (rechions de Chang'an, de Luoyang y d'o baixo Yangci). O poder tiende a pasar a mans d'os gobernants militars (comisarios imperials). Bi ha reaccions xenofobas contra os habitants d'Asia Central y relichions d'orichen forano. Dimpués d'a caita d'os uigurs se prohíben os cultos foranos. O budismo ye reprimito en l'anyo 845 con confiscacions de monesterios. En a segunda metat d'o sieglo IX o poder imperial se disgrega, minato pora incompetencia y a corrupción. Dende l'anyo 875 dica l'anyo 884 una revuelta dirichita por Huang Chao devasta o país, en especial Chang'an. En a practica os comisarios imperials y atros sinyors d'a guerra ya independients son qui controlan China y se la reparten. A fin oficial d'a dinastía Tang ye en l'anyo 907.
Anton Yelchin
Anton Yelchin (Anton Viktorovich Yelchin), naixiu de Leningrad (Rusia) o 11 de chulio de 1989 y muerto en Los Angeles o 19 de chunio de 2016 fue un actor de cine y televisión estausunidense conoixiu prencipalment por a suya interpreación de Pavel Chekov en qualques cintas d'a saga de Star Trek.
Sangarrén
A suya población ye de habitants en una superficie de 32,22 km² y una densidat de población de 0 hab/km².
Toponimia
O toponimo Sangarrén presenta a terminación -én indicadora de propiedat y deriva de SANGURIANUS, propiedat d'un latifundista hispanorromano dito SANGURIUS.
Cheografía
A localidat de Sangarrén ye situata a 379 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, a una distancia de 14 km de Uesca, a capital d'a suya provincia.
Historia
Seguntes Agustín Ubieto Arteta, a primer cita d'o lugar ye en 1083, recullita en a obra de José Salarrullana de Dios Documentos correspondientes al reinado de Sancio Ramírez, desde 1063 hasta 1094 (en Colección de documentos para el estudio de la Historia de Aragón, III, Zaragoza, 1907), y documenta as variants Sangarren, Sagarren, Sagarrene, Sangarranen, Sangurrin, Santgaren, Santgarren, Sanct Garren, Sakarrene, Sancti Garreni y Zangaren.
En 1083, quan a localidat encara no heba estato conquerita por o reino d'Aragón, a mitat d'as parias abonatas por os musulmans de Sangarrén yeran ta o castiello d'Ayerbe, y a mitat ta o monesterio de Sant Chuan d'a Penya.
Ilesia de Sant Lucas de Múnich
A ilesia de Sant Lucas (en alemán Lukaskirche) ye una ilesia d'estilo historicista que se troba en Múnich (Bavera, Alemanya).
Abies alba
L'abet común (Abies alba) ye a especie d'abet mes estendillata por Europa Central y Occidental y forma selvas en o piso Montán d'os Pireneus.
Descripción
Por un regular poseye un porte regular, conico-piramidal, con tallo recto y cuasi cilindrico y ramas aparents en verticilos que tienen a la posición horizontal. A suya ramificación abundant y densa creya una sombra muito espesa.
As aciclas de l'abete se situan con una traza helicoidal en as brancas, encara que en especial as aciclas inferiors se disposan en un mesmo plan por torsión d'o peciolo como un doble peine, (d'astí l'atro nombre cientifico d'esta especie, A.pectinata). A disposición en doble peine se conoix como disposición dística y permite aproveitar millor a enerchía luminica, important en zonas en as que habita con muitos días nublos, con boira u con cellos.
As pinyas maturas (setiembre-octubre) se desfan por a caita d'as bractias y escatas, como en as atras especies d'o chenero. Por ixo en hibierno no queda que l'eixe espullato sobre as brancas, (dimpués caye). As pinyas completas en o suelo no se troban guaire a sobén.
Ecolochía
Ye un árbol de climas fridos y humidos, con part d'a precipitación en forma de nieu. Precisa d'humidat edafica regular tota l'anyata, y en verano si no pleben 300 mm creyando prou humidat edafica li cal que hi haiga humidat ambiental, d'astí que se trobe en zonas con clima d'influencia atlantica.
Encara que aguante bien os fridos d'hibierno, li perchudican as chelatas tardanas en o preriodo de creiximiento anyal en abril u mayo.
Ocupa suelos variatos, con diferent grau d'aceteza, pero prefiere suelos profundos y frescos, soportando que s'embadinen en cierta mesura. L'abete contribuye a acidificar o suelo cuan se descomponen as aciclas.
A cherminación y desembolique d'os pinyons precisa d'una sombra densa, y l'abete no puet colonizar que suelos ya cubiertos con vechetación baixo árbols u arbustos. L'abet ya adulto puet aguantar a insolación caracteristica de l'alta montanya pirenenca.
Alifonso II de Portugal
Alifonso II de Portugal, naixito de Coimbra (Reino de Portugal) o 23 d'abril de 1185 y muerto en ixa mesma localidat o 25 de marzo de 1223, estió un rei de Portugal, que puyó a la cadiera reyal o 26 de marzo de 1212 a la muerte d'o suyo pai Sancho I y bi continó dica la suya propia muerte. Yera fillo de Dulcía d'Aragón, infanta d'Aragón.
Yécora
Yécora (en basco Iekora u Ekora; oficialment Yécora/Iekora) ye un municipio d'a comunidat autonoma d'o País Basco en a provincia d'Alaba y comarca d'a Riocha Alabesa.
A suya población ye de 305 habitants (2007) en una superficie de 18,80 km², con una densidat de población de 16,22 hab/km².
Cheografía
A localidat de Yécora se troba situada a 694 metros d'altaria sobre lo livel d'a mar, a una distancia de 50 km d'a ciudat de Vitoria, a suya capital provincial.
Universidade Fundação Mineira de Educação e Cultura
A Universidat FUMEC (Universidade Fundação Mineira de Educação e Cultura) ye una institución d'amostranza superior en Brasil, con seu en a ciudat de Belo Horizonte, Estato de Minas Gerais, Brasil.
center|300px|thumb |Dentrata d'a Universidat FUMEC
Extremos cheograficos d'Aragón
Os extremos cheograficos d'Aragón son os cuatre puntos cheograficos extremos d'Aragón, que se troban en cuatre municipios: o municipio mas septentrional d'Aragón que ye Ansó, o municipio mas occidental Mont-reyal de Fariza, o municipio mas meridional Abechuela y o municipio mas oriental Sopeira.
Aintro d'o municipio d'Ansó o nuclio situato mas a o norte ye Zuriza, en o municipio d'Abechuela o nuclio mas meridional ye Casas d'Arrioa, en o municipio de Mont-reyal de Fariza o punto situato mas a l'ueste ye Granja de San Pedro mientres que en Sopeira o nuclio mas oriental ye a propia capital d'o municipio.
D'atra man o punto mas alto d'Aragón se troba en a tuca d'o pico Aneto en o municipio de Benás con una altaria de 3.404 m. A localidat mas alta ye Val de Linars con una altaria de 1.693 m. O punto mas baixo ye Mequinenza con 75 m.
Centro cheografico d'Aragón
O centro cheografico d'Aragón se troba situau en as coordenadas 41°30′42,44659″N 0°39′49,44038″W, en o parache conoixiu como Despeñaciegos, en o municipio de Fuents d'Ebro.
Avensac
Avensac (Avensac en occitán, Avensac en francés y oficialment) ye una comuna occitana en o departamento francés de Gers, rechión d'Occitania, districto de Condòm y cantón de Gimona-Arrats.
Carnuz
thumb|right|250px|Un [[Coragyps atratus|vultre negro americano picando-ne d'una carnota d'esquiruelo.]] O carnuz ye o cuerpo muerto d'un animal. O carnuz fa d'alimento ta muitos animals carnivoros y omnivoros de toda mena d'ecosistemas. Estos animals se dicen carnucers.
Ribera Navarra
thumb|250px|Mapa d'a Ribera Navarra
Carnuz
Entre os eixemplos d'animals carnucers se i troba as hienas, es vueitres, es fardachos, y muitas atras especies. Muitos animals carnivoros se tornan carnucers cuan en tienen ocasión, perque ye prou mes fácil aprofeitar as trazas d'atras bestias que no encalzar-ne de vivas.
Ribera Navarra
Una d'as zonas que más clama o ficacio son as Bardenas Reyals, zona de clima mediterranio subdesertico continentalizato pareixita a los Monegros.
Carnuz
A descomposición d'o carnuz s'enceta malas que l'animal amorta, y dende alavez, o suyo grau de putrefacción creixe progresivament, estando un foco d'atracción ta muitos insectos y fuent d'alimento ta muitas especies de microorganismos. Pocas horas dimpués d'a muerte, o cuerpo de l'animal prencipia a fer una fuerte olor que ye consecuencia de l'actividat bacteriana a l'interior. Bellas especies de plantas y fongos imitan a pudor d'o carnuz ta fer-sen atractivas ta es insectos, y asinas los aproveitan t'a suya propia reproducción.
O carnuz ye tamién, por a cuantidat de bacterias que tiene, una fuent important d'infeccions y posibles achents etiolochicos de malotías. Per ixa razón, se recomienda manullar-lo con ficacio y fer-lo tan luent como siga posible d'es lugars habitatos. Cal notar que carnuz ye una parola despectiba, y significa etimolochicament y literal mala carne. Tamién s'emplega como apelatibo despectivo u insulto ta personas.
Carnucero
thumb|right|200px|Un [[cuervo picando a carnota d'un tiburón chicot.]] Un organismo carnuzero u carnotero ye, en ecolochía, un organismo que s'alimenta de calavres d'atros organismos. A palabra carnucero provién de carnuz. En a terminolochía cientifica se conoixen como necrofagos.
Os organismos carnucers son utils ta es ecosistemas perque en alimentar-sen, limpian o medio ambient d'es calavres y d'a materia organica. As restas que istes deixan son dimpués aprofeitatas per es descomponedors. Per un regular, a palabra carnucero s'emplega ta designar aquellas especies que s'alimentan primerament d'o calavre, y sobre tot, de grans piezas d'iste, mientres que se considera descomponedors a es que lo fan a nivel microscopico.
Bels eixemplos d'animals carnucers son as hienas, es fardachos, es vueitres, bellas especies d'escarabachos u as moscas.
Chris Pratt
Chris Pratt, naxito de Virginia (Minnesota) o 21 de chunio de 1979, ye un actor estausunidense
Sant Esteve de la Sarga
Sant Esteve de la Sarga ye un municipio catalán situau en la provincia de Leida, en la comarca de lo Pallars Chusán y en lo partiu chudicial de Tremp. La suya población ye de 149 habitants (2008), en una superficie de 92,05 km² con una densidat de población d'1,62 hab/km².
Lischòs
Lischòs (Lischòs en occitán, Lixoze en basco, Lichos en francés y oficialment) ye una comuna occitana en o departamento francés de Pireneus Atlanticos, districto d'Aulorón, cantón de Montanya Basca y rechión de Nueva Aquitania. A comuna yera parte de l'antiga provincia d'o Biarn.
A suya población ye de 129 habitants(1999) en una superficie de 3,38 km², con una densidat de población de 38,17 hab/km².
Ninfa
200px|thumb|right|Ninfas y [[satiro de William Adolphe Bouguereau (1873)]] As ninfas son unas criaturas mitolochicas d'a Edat Antiga. Os griegos deciban que yeran fillas de Chupiter y os romanos que yeran fillas de Zeus.
Simbolizan a fecundidat y la vida, y son feitas d'éter vital, por lo que pueden vivir mils d'anyos. Destacan por a suya belleza y a sobén son posatas amán d'os arrigachuelos u fuents d'augua peinando-se.
Clasificación
Seguntes o puesto a on viven, as ninfas se pueden clasificar en:
Begíjar
Begíjar ye un municipio espanyol d'a comunidat autonoma d'Andalucía (Provincia de Chaén). A suya población ye de 2998 habitants (2021) en una superficie de 	43 km².
Bruno Kirby
Bruno Kirby (Bruno Giovanni Quidaciolu, Jr.), naixito de Nueva York (Estato de Nueva York) o 28 d'abril de 1949, ye un actor estausunidense.
Feldespato
Os feldespatos crizalizan a partir de magmas fendo part de rocas magmaticas, tanto rocas plutonicas como volcanicas. Tamién son presents en muitas rocas metamorficas. Tamién bi ha feldespatos en qualques tipos de rocas sedimentarias, en especial silicico-clasticas y lutitas.
Etimolochía
Feldespato deriva de l'alemán feld ("campo", "plan") y spath ("lama").
Humulus lupulus
A betiguera u alpetrique (Humulus lupulus (Linnaeus, ) ) ye una planta d'a orden d'os Rosales y familia Cannabaceae que ye nativa d'Europa, Asia occidental y Nordamerica.
Feldespato
Composición
250px|thumb|right|Diagrama con diferents campos correspondients a la composición quimica de qualques feldespatos. A composición d'os feldespatos mes comuns se puet expresar en función d'o sistema ternario: ortoclasa (KAlSi3O8) - albita (NaAlSi3O8) - anortita (CaAl2Si2O8), ye dicir, toz os minerals d'este grupo son solucions solidas d'a ortoclasa, l'albita y l'anortita.
Humulus lupulus
Os fruitos d'a betiguera son emplegaus per as biereras pa preservar y saboriar a biera, y per tanto la betiguera ye ampliament cautivada pa lo suyo emplego per a industria d'a biera.
Feldespato
Composición
Bi ha dos grupos composicionals:
Humulus lupulus
Ye una planta herbacia perenne de dica 10 metros d'altaria, vivindo dica 20 anyadas.
Alex Kendrick
Alex Kendrick, naixito de Athens Cheorgia) l'11 de chunio de 1970 ye un destacato actor, director cinematografico, productor y guionista estausunidense.
Santa María de los Llanos
Santa María de los Llanos ye un municipio castellanomanchego, situato en a provincia de Cuenca. Fa parte d'a comarca d'a Mancha de Cuenca.
A suya población ye de 731 habitants (2010), en una superficie de 42,56 km² y una densidat de población de 17,18 hab/km².
Aragonés aragüesino
L'aragüesino u aragonés d'a Val d'Aragués ye a parla local aragonesa que se charra en Aragüés y Chasa. Aragüés de lo Puerto figura en l'ALEANR con as siglas Hu 104.
Ye pareixiu a o cheso, y millor conservau que l'aragonés vecín d'Aísa, Esposa y Sinués. En sentiu amplo se puet considerar una variant local u colateral d'o cheso, y de feito a denominación tradicional de cheso incluyiba la parla d'Aragüés de lo Puerto.
Casas d'Esper
Casas d'Esper (Casas de Esper en castellano) ye un lugar aragonés en o municipio d'Ardisa, comarca de Cinco Villas, partiu chudicial d'Exeya d'os Caballers y provincia de Zaragoza.
Cheografía
O lugar de Casas d'Esper se troba situato a 531 metros d'altaria sobre o livel d'a mar.
Molimentos
A Ilesia de l'Ascensión d'o Sinyor de Casas d'Esper, una ilesia moderna adedicada a l'Ascensión d'o Sinyor y debantada mientres o sieglo XX, que ye la ilesia parroquial d'o lugar.
Aragonés ayerbense
L'ayerbense u semontanés d'Ayerbe ye la parla comarcal aragonesa que se charra en Ayerbe y a suya redolada: Agüero, Ardisa, Ayerbe, Biscarrués, Concilio, Erés, Fontellas, Os Anguiles, Linars de Marcuello, Lobarre, Murillo de Galligo, Piedramorrera, Os Corrals, Riglos, Sarsamarcuello, Santolaria, Santa Engracia y Sant Felices. Tiene mas vitalidat en Agüero y Lobarre. A localidat d'Agüero figura en l'ALEANR con a sigla Hu 112 y a localidat d'Ardisa con a sigla Z 202.
Yemenins
Os yemenins son un pueblo u conchunto de pueblos de luenga semita que habita en o sudueste d'a peninsula Arabica, correspondendo o suyo territorio d'alto u baixo con l'actual Yemen. Tienen tradicions diferents d'o desierto Arabico por estar a suya tierra prou diferent en clima, topografía y vías de comunicación. Bel clan yemenín ha teniu importancia en a historia d'Al Andalús, en especial en a val d'Ebro.
Dende o punto de vista lingüistico a mayor part parlan arabe, pero encara quedan minorías que charran atras luengas semiticas de brancas diferents a l'arabe.
Dende o punto de vista relichioso ye destacable a presencia d'importants grupos chiitas, como os zaydi d'os tozals d'o norte. Bi ha tamién bels mils de chiitas ismailitas y sunnitas que siguen a escuela xafí, concentraus en o sud y a costa. Os chudeus yemenins descienden en mayor mesura de yemenins preislamicos que de refuchiaus u comerciants orichinarios de Tierra Santa, Echipto u Mesopotamia.
Encara que viven en poblaus y aldeyas, encara mantienen as filiacions tribals. En a costa bi ha pescadors. En Hadhramaut bi ha beduins nomadas y sedentarizaus.
Ilesia d'o Salvador de Múnich
A ilesia d'o Salvador de Múnich (en alemán Salvatorkirche) ye una ilesia d'estilo gotico que se troba en Múnich (Bavera, Alemanya).
Jane Wyatt
Jane Waddington Wyatt, naixita de Mahwah (Nueva Jersey) o 12 d'agosto de 1910 y muerta en Los Angeles (California) o 20 d'octubre de 2006, estió una actriz estausunidense, activa en o cine estausunidense dende meyatos d'os anyos 1930 y con cuantos premios recibitos mientres a suya carrera cinematografica.
D'entre a suya filmografía, se puet destacar as suyas interpretacions en as cintas Lost Horizon (1937, Frank Capra), Weekend for Three (1941, Irving Reis), None but the Lonely Heart (1944, Clifford Odets), Gentleman's Agreement (1947, Elia Kazan), Boomerang (1947, Elia Kazan), u Our Very Own (1950, David Miller). Tamién treballó en cuantas series de televisión.
Lincoln Near-Earth Asteroid Research
LINEAR (Lincoln Near-Earth Asteroid Research) ye un programa cientifico de localización y control d'asteroides, conchunto ta tot o planeta, y o suyo obchectivo ye localizar y fer prediccions sobre o riesgo de colisión d'un asteroide con a Tierra. Ye un programa conchunto entre a NASA, l'Exercito d'os Estaus Unius (United States Air Force) y o Laboratorio Lincoln d'o MIT. O suyo prencipal observatorio astronomico ye situato en Nuevo Mexico, en o disierto, luent de cualsiquier aria urbana, premitindo-le asinas cosirar o espacio sin que estorben as luces d'as ciudaz por contaminación luminica.
En a suya plantilla bi ha astronomos, cheologos, militars, matematicos y tamién incheniers. Actualment, o Gubierno d'os Estaus Unius destina 4 millons de dólars estausunidenses ta la investigación d'os asteroides que pueden estar periglosos ta la Tierra. Se calcula que s'ha trobato arredol d'o 60% d'os asteroides amanatos a la Tierra, y que denguno d'éls no ye perigloso. Sindembargo, no se conoixen as caracteristicas d'o 40% d'asteroides que encara no han estato detectatos.
Imperio Gupta
thumb|250px|En griso, l'Imperio gupta; en verde, os suyos estatos vasallos. L'Imperio Gupta yera gubernato por a dinastía homonima y estió o segundo imperio d'a India con una duración dende l'anyo 320 dica a segunda metat d'o sieglo V con una succesión ininterrumpita de pais y fillos. Os Gupta estioron politicos brillants, liberals, permisivos y mecenas culturals. Muitas dinastías indias lis atorgaban muito respeto por estar descendients d'a princesa Kumara Devi, princesa divinizata d'a dinastía Lichavi feito que lis dió lechitimidat en o poder.
A traza d'estar d'os gupta cambeoron a imachen de l'aristocracia debant d'o pueblo, fendo olvidar o recuerdo d'o guerrero ario, d'a casta Kchatrya pa esdevenir una cort con un sistema liberal de gubierno, amant d'a cultura y d'o buen arte, y con o yoga como disciplina corporal en cuenta d'a caza u as artes marcials.
A chusticia yera relaxata pero i heba una fuerte hierarquía social con castas.
Orichens
Se sape poco sobre l'orichen d'os Gupta, que en as suyas cronicas no se remonta que a l'anyo 240, cuan o prencipe Shri Gupta gobernaba un clan en Magadha, en a comarca de Pataliputra. Lo succede Ghatotkacha en l'anyo 280, y en o suyo reinato o prencipe Pataliputra Chandragupta aplega unos exercitos indios enta l'anyo 300 y los adreza contra os invasors Kushana (tocarios) con exito. O 26 de febrero de l'anyo 320 instaura a dinastía imperial dita Gupta, esdevenindo-ne o primer emperador. O nombre Gupta ye una composición d'os toponimos d'os dos reinos hindús: Magadha (cuenca d'o Gangas, l'orichen presunto de Chandragupta) y Gandhara (cuenca de l'Indo). Encara que adorador d'o dios Visnú, (y hinduista), respeta o budismo oficial d'a India d'ixos tiempos. Yera casato con a princesa Kumara Devi, princesa divinizata d'a dinastía Lichavi, y esto li daba lechitimidat en o poder a éll y a toz os descendients, d'una traza que beluns d'os suyos descendients podioron consagrar-sen con o sacrificio d'o caballo.
Os grans Gupta
Samudragupta fue consagrato con o sacrificio d'o caballo. Conquiere l'ueste d'a Cuenca d'o Gangas, estendilló os suyos territorios anexionando tot Uttar Pradesh, Madhya Pradesh y Bengala, y imposó un vasallache a lo norueste d'a India. Tamién adreza campanyas ta o Decán. En as monedas conmemorativas d'a suya victoria se lei a inscripción sanscrita: .
Tamién estió un gran letrato y musico, (bi ha monedas que lo representan tanyendo l'harpa). Se casó con a princesa Datta Devi, talment atra Lichavi.