cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ilirico (provincia romana)
O Ilirico estió una provincia romana creyata en a costa oriental d'a Mar Hadriana y territorios interiors, correspondendo a tierras habitatas por os antigos ilirios y a antigas colonias griegas d'a costa hadriana.
Fue creyata en l'anyo 167 aC cuan a Republica Romana y yera baixo a tutela militar d'o gobernador d'una provincia vecina como Macedonya u Galia Cisalpina. Os dalmatas y os liburnos se rebelaban contra los romanos cuan yeran en guerras civils, y os romanos sozmetioron de nuevo Iliria en l'anyo 33 aC.
En l'anyo 27 aC Iliria esdevinió provincia senatorial y abarcaba dende Macedonya dica Istria y o Danubio. Dimpués d'una revuelta de panonios y dalmatas en l'anyo 17 aC esdevinió provincia imperial y yera gobernata por un legato con seu en Salona. Fue dividita en Illyricum Superior (Dalmacia) y Illyricum Inferior (Panonia). Dioclecian creyó a Prefectura pretoriana d'Ilirico con estas provincias y atras. En a prefectura d'Ilirico bi heba dos diocesis: a diocesi de Panonia u Ilirico Occidental y a diocesi de Moesia u Ilirico Oriental, esta zaguera dimpués dividita en Dacia y Macedonya. En l'anyo 379 con a división de l'imperio con Gracián y Teodosio I o Ilirico Occidental pasó a l'Imperio Romano d'Occident y o Ilirico Oriental quedó en l'Imperio Romano d'Orient, durando como entidat dica a constitución d'os themas bizantins de Tracia en l'anyo 687 y de Helada en l'anyo 695.
Chunto con Hispania estió a zona d'orichen d'os millors soldatos que tenió l'Imperio Romano, y bi habió emperadors d'orichen ilirico como Dioclecián.
Mencions en fuents aragonesas
En a Cronica del Tudense parlan d'a provincia romana de Illyricum:
Tamién en a "Grant Cronica de Espanya":
Arruinas
Arruinas (Arruinas en sardo; Ruinas, en italiano y oficialment) ye una comuna sarda en a provincia italiana d'Oristán y rechión de Cerdenya, que feba parte de l'antigo reino de Cerdenya.
A suya población ye de 825 habitants en una superficie de 30,38 km², con una densidat de población de 27,16 hab/km².
Plaza de Sant Bruno
A Plaza de Sant Bruno ye una plaza zaragozana, situata en o casco viello d'a ciudat.
O nombre d'a plaza ye en honor a Sant Bruno, lo fundador d'a orden d'a Cartuxa, y d'antis mas una imachen suya presidiba a dentrata a lo hespicio dependient d'ista orden que i heba en a plaza.
Dende a baixa Edat Meya astí se trobaban as casas d'as familias nombles d'a ciudat chunto a la Seu. Destacaban as hue desapareixitas casa d'os Esmir, chunto a la carrera Sepulcre, y l'Aduana Viella en l'antiga Plaza d'o Reino. Por atra parti encara hue puede veyer-se a casa d'o Deán d'o sieglo XIII y a casa de Lazán. En a primera destaca o suyo pasadizo baixo l'Arco d'o Deán que comunica la casa d'iste con a Seu. En a casa de Lazán naixió lo Cheneral Palafox en 1776.
A plaza la esvielloron en 1958, y en l'anyo 2000 bi ubrioron o Museu d'o puerto fluvial de Caesaraugusta.
Tardajos
Tardajos ye un municipio d'a comunidat autonoma castellanoleyonesa en a provincia de Burgos, situau en a comarca de l'Alfoz de Burgos y partiu chudicial de Burgos.
A suya población ye de 780 habitants (2007) en una superficie de 12,80 km², con una densidat de población de 60,94 hab/km².
Cheografía
A localidat de Tardajos ye situada a 828 metros d'altaria sobre lo livel d'a mar, a una distancia de 10 km d'a ciudat de Burgos, a capital d'as suyas provincia y comarca y d'o suyo partiu chudicial.
Alcaldes
center|thumb|850px|Anvista de Tardajos.
Sangtraït
Sangtraït estió una colla de hard rock y heavy metal establita en La Jonquera, Catalunya, en l'anyo 1982. Yera un grupo muit diferent d'os atros de rock catalán d'a suya cheneración.
Camerún
A Republica de Camerún ye una republica unitaria en Africa central. Muga a lo norueste con Nicheria, con Chad y a Republica Centroafricana a l'este, y con Gabón, Republica d'o Congo y Guinea Ecuatorial a lo sud.
Sangtraït
Estioron muito populars en Catalunya en zaguerias d'a decada de 1980 y mientres a decada de 1990. Hue encara son muito populars as cancions El vol de l'home ocell, Somnis entre boires i Els senyors de les pedres.
Camerún
A capital d'o país ye a ciudat de Yaoundé, encara que a ciudat con mayor numero d'habitants ye Douala.
A suya población ye de 15.746.000 habitants, en una superficie de 475.440 km².
Politica
O rechimen politico de Camerún ye o de una republica de tipo presidencialista.
O poder executivo se concentra en mans d'o president d'o país, que dende 1982 ye Paul Biya. O poder lechislativo ye dividito entre l'Asamblea Nacional de Camerún y un Senau, anque o Senau de Camerún no existe pas encara. Por ixo, o rechimen ye clamato una democradura, neolochismo ta referir-se a una democracia formal con aspectos d'una dictadura.
O 10 d'abril de 2008 l'Asamblea Nacional aprobó una revisión d'a Constitución de Camerún ta permitir que Paul Biya se presente a la suya reelección en 2011, cuestión muy criticada por a oposición, que califica o feito de golpe d'estato constitucional.
Organización territorial
Camerún se divide en 10 provincias: <ul> <li>Adamaoua. <li>Centro. <li>Este. <li>Extremo-Norte. <li>Litoral. <li>Norte. <li>Norte-Ueste. <li>Ueste. <li>Sud. <li>Sud-Ueste. </ul>
Catarismo
right|thumb|210px|Cruz catara, también cruz de [[Occitania.]] Lo catarismo ye la doctrina de los cataros, un movimiento relichioso de trazas gnosticas que s'extendió por Europa Occidental a mitat de lo sieglo X, conseguindo asentar-se dica lo sieglo XIII en tierras de Lenguadoc, a on contaba con la protección de bels sinyors feudals vasallos de la Corona d'Aragón. Manimenos los que se conoixeban como cataros yeran en realidat primero bogomils (cataros moderatos) y dimpués albichenses (cataros radicals)
Castiello d'o Castellar (Castillón de Sobrarbe)
O castiello d'o Castellar estió un castiello historico d'Aragón de tipo torraza que se trobaba en Castillón de Sobrarbe, en o termin municipal de l'Aínsa-Sobrarbe, en a zona sud de a comarca de Sobrarbe que se conoix como o Viello Sobrarbe.
Catarismo
Los ditos cataros yeran un movimiento relichioso-cultural, propulsor d'un nuevo orden social a partir de lo desembolique individual. Dende los suyos inicios yeran en contra de la Ilesia Catolica, a las suyas formas autoritarias y represivas d'allora, que negaba la posibilidat a los hombres d'alcanzar un estato de desembolique espiritual fuera de las institucions catolicas y sin de la guía d'un representant de la ilesia. La iglesia catara estió uno de los numerosos movimientos socials que preboron de crebar con esta hechemonía eclesiastica y instaurar un nuevo orden, por lo que estió perseguita. Ya por lo sieglo XII, este movimiento prenió fuerza y empecipió a ganar muitos devotos, la Ilesia Catolica, doncas, prebó d'acotolar-lo, pus los veyeban como rivals de muita periglosidat.
Castiello d'o Castellar (Castillón de Sobrarbe)
O castiello se trobaba en l'altura d'un tozal con a corona artificialment aplanada que en dicen tozal d'o Castellar, dende a on dominaría una aria visual que complegaría toda a cuenca meya d'o río Susía. En l'actualidat no quedan sique as fendeduras de 20x6x10 cm en a penya a on que probablement s'heba instalau fustes que farían parte de a estructura.
Catarismo
Con influencias de lo maniqueísmo en las suyas etapas pauliciana y bogomila, lo catarismo criticó las practicas y la visión de la hierarquía de la Ilesia Catolica, que en respuesta lo consideró heretico.
Castiello d'o Castellar (Castillón de Sobrarbe)
O castiello se troba documentau en 1049, y reapareix en 1381 quan Pero IV le'n vendió a Manuel d'Entenza.
Catarismo
Domingo de Guzmán predicó contra los cataros entre 1206 y 1215, cuan funda la Orden de los Predicadors. Dimpués d'encomenzar esta prebatina misionera, y debant una crexient influencia y extensión, la Ilesia a la fin invocó lo emplego de la fuerza, con lo refirme de la Corona de Francia, pa conseguir la suya erradicación a partir de 1209 con la Cruzata Albichense dirichida por lo normando Simón de Montfort. Lo rei Pero II d'Aragón protecheba a los cataros pero fue esconfito en 1213 en la Batalla de Muriel, que no tenió resultaus definitivos. En 1226 lo rei Loís VIII de Francia emprendió una nueva cruzada contra los cataros y en 1244 bi ha una mortalera de cataros en lo Castiello de Montsegur. A zaguers de lo siego XIII lo movimiento, reprimito con violencia por la Enquesición y enfeblito, entró en la clandestinidat. Bi habió cataros que se refuchioron en Catalunya, Italia y Alemanya.
Dende la segunda mitat de lo sieglo XX, lo catarismo ye obchecto d'investigacions y d'un esfuerzo por integrar lo suyo recuerdo a la identidat de las rechions on se trobaba lo suyo foco central de influencia: lo Lenguadoc y la Provenza.
Castiello de Cingla
O castiello de Cingla ye un castiello situau en a localidat teruelana de Cingla, en o Xiloca.
En l'actualidat ye en ruinas y nomás en queda que una torre que se fa servir como campanal d'a ilesia parroquial. Manimenos seguntes Florentín Andrés y Valero, d'antis mas teneba una muralla de planta rectangular, sobre la que destacaban un edificio tamién rectangular con un torretón igual que l'actual torre campanal y un alchub, asinas como una galería subterrania que lo comunicaba con o lugar.
Historia
O castiello fue construyiu por Alifonso I d'Aragón, qui lo entregó como propiedat a o monesterio de Sant Chuan d'a Penya y dimpués a o monesterio de Mont Aragón. Chunto a o castiello s'ha trobau ceramica ibera, lo que confirma que ya bi heba una población d'ixa epoca en iste mesmo puesto. En l'anyo 1338 fue esviellau por o rei Pero IV d'Aragón.
Entre os feitos historicos mas destacaus cal sinyalar que o castiello fue vesitau por o rei Ferrando VII d'Espanya o 13 d'abril de 1814. Os zaguers repuis d'o castiello s'estricalloron mientres as Guerras Carlistas.
Cheodesia
Bi ha un vértiz cheodesico situau en o castiello a una altaria de 1.057 metros dende o livel d'a mar.
Berbería
thumb|350px|Mapa de Berbería ([[Gerardus Mercator, 1630).]] Berbería u Costa berberisca ye o termin que os europeus feban servir dende o sieglo XVI dica o XIX pa referir-se a las rechions costeras de Marruecos, Alcheria, Tunicia y Libia, ye dicir, l'actual Magreb, fueras d'Echipto. O nombre deriva d'os berbers, alavez ditos berberiscos. En Occident, o termin s'emplega por un regular pa parlar d'os piratas y os comerciants d'esclavos que poblaban ixas costas y basaban en estas actividaz a suya economía y que suposaban una amenaza costant pa as embarcacions comercials y dica as ciudaz costeras d'a Mediterrania.
Berbería cuasi nunca no ha teniu un gubierno unificau. Dende o sieglo XVI enta debant, se trobó dividida entre entre Marruecos, Archelia, Tunicia (huei Túniz) y Tripolitania (huei parte de Libia). Entre os gobernants mes celebres d'estos territorios estioron o Paixá u Bei d'Archel, o Bei de Túniz y o Bei de Tripoli, toz ellos tributarios d'o Soldán de l'Imperio Otomán, pero con gran autonomía de gubierno.
En a historia d'Espanya, a rechión tien una gran relevancia como patria d'acollida d'os moriscos, que desembolicoron actividaz de piratería en ixas envueltas de Felipe III y Felipe IV dimpués d'a suya expulsión. Salé, por eixemplo, estió gobernada por piratas berberiscos, que aproveitando as conoixencias d'as costas espanyolas d'os moriscos, atacoron o Levant espanyol en buena parte d'o sieglo XVI.
Berbería en fuents aragonesas
Se fa mención de Berbería en o "Libro d'el Trasoro", en o capítol 27 cuan parlan d'Aleixandre lo Gran:
Tamién en a "Cronica de Sant Chuan d'a Penya".
Farinche
thumb|right|250px|Sección sachital d'a cabeza y o cuello a on se puet veyer a farinche humana. A farinche ye un organo animal que fa part de l'aparato dichestivo y de l'aparato respiratorio. A suya función en a dichestión ye participar en a deglución, a suya función respiratoria ye escalfar l'aire u filtrar l'augua con oxicheno.
Denominacions populars
En Ansó se documenta arbero con o significau de "farinche".
A farinche en os cordaus
A fariche d'os primers vertebraus se caracteriza por as fendillas farinchias, con bolsas branquials, y que s'ubren a l'exterior. Os primers cordaus yeran filtradors. O sistema de filtración consistiba en introducir l'augua por a boca, pasando dimpués a la farinche, salindo a l'exterior a traviés d'as fendillas, dimpués d'haber deixau en as branquias l'oxicheno disuelto de l'augua y os nutrients, y habendo replegau o dioxido de carbonio d'o cuerpo. O escleto que sosteneba as fendillas y as branquias yera derivau d'o ectodermo y consistiba en uns arcos branquials.
En o curso d'a evolución d'os cordaus vertebraus o primer par d'arcos branquials de transformó en os maxilars y os primers peixes con mandibulas podioron esdevenir depredadors activos y deixar d'estar filtradors.
En os vertebraus terrestres desapareixioron as bolsas branquials y quasi totas as suyas ubriduras a l'exterior, permaneixendo-ne como vestichio o forato de l'oyiu. A farinche d'os vertebraus terrestres ye un tubo musculoso que participa en a deglución, y por a on pasa l'aire como vía respiratoria. A farinche comunica con as fuesas nasals a traviés d'as coanas, con a cambra bucal a traviés d'o itsmo d'as fauces, con a farinche a traviés d'a glotis, con l'esofago, y a traviés d'a trompa d'Eustaquio, con l'oyiu meyo.
Constantín III Heraclio
Constantín III Heraclio estió emperador de l'Imperio Bizantín dende febrero de 641 dica mayo de 641. Fue naixito o 3 de mayo de 612 y morió o 20 d'abril u o 24 u 26 de mayo de 641.
Casas de Benítez
Casas de Benítez ye un municipio castellanomanchego, situato en a provincia de Cuenca. A suya población ye de 1.096 habitants (2007), en una superficie de 46,74 km² y una densidat de población de 23,45 hab/km².
Cofradía de la Coronación de Espinas
Historia
Como muitas atras cofadrías de Zaragoza naixió d'una colla de chent que gosaban levar o paso de La Coronación de Espinas, propiedat d'a Sangre de Cristo, cuan en l'anyo 1951 decidioron creyar a suya propia cofadría. L'acta fundacional se sinyo lo 14 de chinero d'ixe anyo en una reunión de miembros d'o ''Círculo Católico de Obreros de Nª Sra. del Pilar'' y de l'Asociación d'Antigos Alumnos d'as Escuelas de l'Ave María.
A primera seu d'a cofadría yera o Palacio d'os Contes de Fuenclara en Zaragoza. Astí se bendició a los primers cofadres o 18 de marzo de 1951. Ixe mesmo Miercoles Santo salioron de San Cayetano a las carreras d'a ciudat en a primera procesión d'a historia d'ista cofadría. En 1954 a procesión cambeó de calendata a lo Chueves Santo.
En 1960 se funda la sección d'instrumentos tradicionals aragoneses, formata por 39 chirmans que tocaban tambors y bombos. Dos anyos dimpués, en 1962, l'arcebispe de Zaragoza Don Casimiro Morcillo cedió a la cofadría un busto de Cristo Coronato de Punchas que bi heba en a Ilesia de Sant Felipe y que se tresladó ta la seu d'a cofadría en o Palacio de Fuenclara. Ya en 1969 se cambea o puesto de salita d'a procesión ta la ilesia de San Felipe y Santiago el Menor.
En 1972 s'encorporan a la cofadría doce chirmanas, muitas d'ellas familiars de cofadres. mas tardi en 1979 tamién se creya a sección infantil.
En l'anyo 1981 s'espaldó l'almazén a on s'alzaban bels pasos d'a Semana Santa y o paso d'ista cofadría estió un d'os mas danyatos. Habió de ser restaurato, encara que podió salir ixa anyada en as procesions zaragozanas.
A primera salita procesional con o busto de cristo ye en l'anyo 1985. O Via Crucis d'a cofadría salió por primera vegata o Chueves Santo de l'anyo 1987 dende Sant Felipe enta la Seu.
Dende l'anyo 2000 a suya seu social ye o Patronato Obrero Catolico, en o Coso zaragozano, ya que a seu historica d'a cofadría, o Palacio de Fuenclara yera en estato de ruina y habió de ser albandonato.
Uniforme y emblema
L'habito ye formato por caperucho morato y tunica marrón. O color morato representa o sentito liturchico d'a cofadría, o marrón o caracter penitencial d'os carmelitas. Os ninons d'a sección infantil no levan prenda en a capeza.
O emblema d'a cofadría ye a Corona de Punchas que le da nombre (Corona de Espinas) redolando una columna d'a Virchen d'o Pilar.
Pasos
thumb|200px|Busto Coronado de Espinas thumb|200px|left|La Coronación de Espinas
Marija Gimbutas
Marija Gimbutas, naixita de Vilna (Lituania) lo 23 de chinero de 1921, estió una arqueologa y antropologa lituanoestausunidense, reconoixida por a suya investigación sobre as culturas d'o Neolitico y a Edat de Bronze d'a «viella Europa» —termin que introdució en os estudios arqueolochicos—; y por a suya hipotesi d'os kurgans, que situaba a patria protoindoeuropea en a estepa pontica.
Biografía
Estudió en Kaunas, Vilna y Tubinga. En la universidat d'ista zaguera ciudat se doctoró en 1946 con a tesi clamada Entierros en Lituania en tiempos prehistoricos. A suya formación académica estió interdisciplinaria y incluyó conoixencias basicas de Lingüistica, Etnolochía y historia d'a religión, lo qual yera inusual pa un arqueologo. En 1941 se casó con l'arquitecto Jurgis Gimbutas (1918-2001), con qui tenió tres fillas. Sus estudios y cursa se veyioron constantment interrumpius por as suyas migracions, primer en 1944 enta Austria, fuyindo de l'Exercito Royo de l'Unión Sovietica, que anexó Lituania en a Republica Socialista; dimpués d'Austria a Alemanya, ya en zaguerías d'a Segunda Guerra Mundial; y en 1949 a Estaus Unius, an finalment se radicó.
Os suyos treballos, publicaus entre 1946 y 1971, introducioron nuevos puntos d'anvista sobre a combinación d'o tradicional treballo preparatorio con as interpretacions lingüisticas y mitolochicas, y desafió as creyencias existents sobre as sociedatz en a Edat de Bronze. Estió conoixida como una d'as autoridatz mas destacadas a livel internacional en l'estudio d'ixe periodo y innovadora en as tecnicas arqueolochicas d'o sieglo XX.
Chamaica
Chamaica ye una isla y país d'as Grans Antillas, de 240 km de largaria y un maximo de 80 km d'amplaria, situato en o mar Caribe. Se troba a una distancia de 630 km d'o continent centroamericano, a 150 km a o sud de Cuba y a 180 km a l'ueste d'a isla de La Española, en a que son Haití y a Republica Dominicana.
O país tien una población de 2.735.520 habitants (estimación de chulio de 2005) en una superficie de 10.991 km², con una densidat de población de 248,9 hab/km².
Independient d'o Reino Uniu dende o 6 d'agosto de 1962 (dica allora yera una colonia britanica), fa parte de l'Organización d'as Nacions Unidas, l'Organización d'os Estatos Americanos y a Commonwealth, y a suya capital ye a ciudat de Kingston, con una población d'arredol de 600.000 habitants. A suya moneda ye o dólar chamaicano.
Esporte
Os esportes mas practicaus en Chamaica son l'atletismo, o criquet y o fútbol.
L'atletismo chamaicano destaca por tener una d'as millors escuelas de prebas de velocidat d'o mundo, tradición que prencipió en os Chuegos Olimpicos de 1948 con Arthur Wint y Herbert Mckenleyy y consolidau posteriorment con Donald Quarrie, Lennox Miller y as mullers Merlene Ottey, Grace Jackson, Juliet Cuthbert, Beverly McDonald, Merlene Frazer, Sandie Richards, Kerron Stewart y Lorraine Fenton, o suyo maximo esponent ye Usain Bolt, encara que ye retirau tién os records d'o mundo de 100, 200 y 4x100 metros lisos y con cuantos premios y cursas ganadas mientres a suya vida esportiva. Tamién destacan en l'actualidat Yohan Blake, Asafa Powell, Nesta Carter, Michael Franter y as mullers Shelly-Ann Fraser-Pryce, Veronica Campbell-Brown, Sheri-Ann Brooks y Sherone Simpson entre d'atras y atros.
Atanachildo
Atanachildo estió un sobirán de los visigodos que reinó como rei unico entre los anyos 555 y 567 dimpués d'haber estau rebel a Achila I entre los anyos 551 y 554.
Oliet
Cheografía
Ye situau chunto a lo río Martín en una costera que representa un releu en cuesta a lo norte de la sierra de los Moros. Puyando t'alto por lo Martín mos trobamos lo entibo de Cueva Foradada.
Historia
Bi ha un poblau iberico, El Palomar. Se crei que lo poblau iberico se despobló por las guerras sertorianas, como atros poblaus de la redolada.
Lo casco urbán d'Oliet ye en un cabezo a on que seguntes la tradición yera lo castiello de García de Sesse. Antigos documentos fablan d'un castiello en Oliet en lo sieglo XIV.
Toponimia
Lo toponimo Oliet se relaciona con lo latín OLIVETUM ("oliveral") seguindo la fonetica aragonesa. Una relación con l'antiga ciudat ibera Ildugoite no ye demostrada, y de fueras d'un pareixiu en los nombres no bi ha mas elementos pa correlacionar l'actual Oliet con l'antiga Ildulgoite. Cualques autors creyen que lo Palomar no yera una ciudat prou gran pa corresponder con una ciudat mencionada en las fuents clasicas.
Lo toponimo en aragonés Oliet encara s'escribiba en 1540, como indica un texto en castellano relativo a los mercedarios:
Y dimpués de 1540 encara se feba servir en castellano de lo sieglo XVIII y se podeba veyer escrito, como diz Agustín Ventura Conejero:
En un texto de 1321 relacionau con lo Monesterio de Sant Per de los Griegos bi ha microtoponimos intresants en aragonés: Defesa de Blasco, Barranco de la Glera, Linde Gorda, El Ragatiello, El Torretón de los Moros (en lo poblau iberico), y Tormos Gordos.
Poblaus ibericos
Poblau iberico d'El Palomar monumento historico-artistico dende 1981. Bi ha unatro poblau iberico auguas enta baixo en lo Cabezo de Sant Per, con una intresant torre iberica que ye conoixida como El Torretón de los Moros.
Patrimonio natural
La sima de Sant Per d'orichen karstico, una de las mas profundas y famosas d'Aragón.
Viñuela de Sayago
Viñuela de Sayago ye una localidat d'o municipio d'Alfaraz de Sayago en a provincia de Zamora, en a comunidat autonoma de Castiella y Leyón. A suya población ye de 61 habitants.
Laura Nicholls
Laura Nicholls González (26 de febrero de 1989 de Santander, Espanya) ye una chugadora profesional de baloncesto espanyola. Tien una altaria de 1,89 metros. En l'actualidat chuga en o Fenerbahçe, d'a liga turca.
Punta San Cristóbal
A punta San Cristóbal ye un mont de 1.173 m d'altaria situau o municipio d'as Penyas de Riglos y en a sierra de Lobarre.
Anyos 720
Os anyos 720 ye o periodo de tiempo formato por os anyos entre l'anyo 720 y l'anyo 729, istos dos tamién encluyitos.
Badías
Badías ye un lugar aragonés en o municipio de Monesma y Caixigar en a comarca de Ribagorza y provincia de Uesca.
Blériot I
O Blériot I fue un ornitoptero construito en Francia por o pioner de l'aviación Louis Blériot. Dende 1900 dica 1902 Blériot construye una serie d'aeronaus experimentals basatas en a observación d'a naturaleza, imitando os movimientos d'as aus y equipatas con un motor de dioxido de carbono. Garra d'istos prototipos consiguió desapegar d'o suelo pero nombra como Blériot I a un d'ells.
Dimpués d'ista serie d'aparatos ornitopters Blériot viendo como Gabriel Voisin feba desapegar de l'augua un hidroplano remolcau por una lancha en o río Sena, decidió deixar de construir ornitopters ta fer planeadors chunto a Voisin principiando con o Blériot II.
Isaort
Isaort (en francés Izaourt) ye una comuna occitana en o departamento francés d'Altos Pireneus, districto de Banyeras de Bigorra, cantón d'a Val de Varossa y rechión d'Occitania. A comuna yera parte de l'antiga provincia de Bigorra.
Paul Dirac
Paul Adrien Maurice Dirac, naixito de Bristón (Sudueste d'Anglaterra, Anglaterra, Reino Uniu) o 8 d'agosto de 1902 y muerto en Tallahassee (Florida, Estaus Unius) o 2 d'octubre de 1984, estió un matematico y fisico britanico, que recibió o Premio Nobel de Fisica en 1933 chunto con Erwin Schrödinger «por o descubrimento de nuevas formas productivas d'a teoria atomica».
Isaort
A suya población ye de 232 habitants (1999) en una superficie de 2,41 km², con una densidat de población de 96,27 hab/km².
Sant Martín d'el Río
Sant Martín d'el Río ye un municipio aragonés de la provincia de Teruel, situau en la comarca de Xiloca y partiu chudicial de Calamocha. La suya población ye de habitants, en una superficie de 16,58 km² y una densidat de población de 0 hab/km².
Cheografía
Sant Martín d'el Río ye situau en una plana formada por glacis que plegan dica la marguin ezquierda de lo río Xiloca y a on que lo barranco de Val de Parra se reculle en este río, que baixa dende Val de Sant Martín. Lo nuclio habitau ye a una altaria de 780 metros d'altaria dencima de lo livel d'a mar y a una distancia de 91 km de la ciudat de Teruel, la capital de la suya provincia.
Jonathan Davis
Jonathan Howsmon Davis, conoixito artisticament como JD u JDevil y naixito o 18 de chinero de 1970 de Bakersfield, California, ye un cantaire esatounitense, vocalista d'o famoso grupo de metal KoRn.
Sant Martín d'el Río
Cheografía
Bi ha una part de lo termin municipal de Sant Martín d'el Río en la marguin dreita de lo Xiloca con materials tovos (archilas de lo Terciario y scistos de lo Paleozoico), situaus topograficament baixo las plataformas de calsinera que bi ha en Anento.
Jonathan Davis
Jonathan se troba en a posición 16 en a lista de Os 100 millors vocalistas de Metal de toz os tiempos, seguntes a revista estausunidense Hit Parader.
Sant Martín d'el Río
Mugas
Lo suyo termin municipal muga con Baguena, con Castellón de Tornos, con Val de Sant Martín, con Val de Forna, con Villanueva de Xiloca, con Nombrevilla y con Anento.
Toponimia
Una de las primeras mencions ye de 1205, quan lo bispe Remón de Castrocol adchudicó las decimas y primicias de las aldeyas de Daroca a diferents ilesias d'esta ciudat. Lo bispe adchudicó las decimas de San Martín a la Ilesia de Sant Miguel de Daroca:
D'alcuerdo con Antonio Ubieto Arteta ye San Martín dica 1495 y San Martín del Río dende 1543. . Manimenos l'apelativo del Río ya se troba en textos anteriors escritos en latín medieval u en aragonés:
En latín medieval veyemos sancto Martino de Rivo y s.Martini del Rio en Rationes decimarum Hispaniae (1279-80):
En aragonés s'escribe Sant Martin del Rio en lo Libro de la Manifestación del moravedí de la ciudad de Daroca, 1373:
Esta localidat da nombre a Val de Sant Martín en la comunidat de Daroca, pus yera un nuclio chicot de población en una val que baixa ta Sant Martín. Ye lo mesmo caso de Val d'Alcanyiz en Mazalión, Val de Taus en Pradiella d'Ebro y Val de Zaila en Exatiel.
Podiceps nigricollis
Mide per un regular entre 28 y 34 centimetros de luengo y pesa 265 a 450 gramos. Tien una envergadura de 52–55 cm
Mincha sobretot insectos, tanto d'adultos como de tenyas, asinas como de crustazios, musclos, cullaretas, ranas chicotas y peixes.
Sàgama
Sàgama (Sàgama en sardo; Sagama, en italiano y oficialment) ye una comuna sarda en a provincia italiana d'Oristán y rechión de Cerdenya, que feba parte de l'antigo reino de Cerdenya.
A suya población ye de 204 habitants (2004) en una superficie de 11,67 km², con una densidat de población de 18,25 hab/km².
Cheografía
A localidat de Sàgama ye situata a 347 metros d'altaria sobre o livel d'a mar.
Ivan Basso
Ivan Basso, naixito de Gallarate (provincia de Varese, Lombardía) o 26 de noviembre de 1977, ye un destacato ciclista italiano, activo en o ciclismo dende 1998 dica 2015 y con cuantas victorias en destacatas cursas ciclistas, encluyendo-ie o Giro d'Italia (2006 y 2010).
En 2006, en o marco d'a Operación Puerto, estió identificau por a Guardia Civil como client d'a ret de dopache liderada per Eufemiano Fuentes, baixo os nombres en clau numero 2 y Birillo. En mayo de 2007, o CONI confirmó dita identificación, imposando-le una sanción de dos anyos per dopache (habitual en estes casos).
Anyos 730
Os anyos 730 ye o periodo de tiempo formato por os anyos entre l'anyo 730 y l'anyo 739, istos dos tamién encluyitos.
Les Molières
Les Molières ye una comuna situata en o departamento francés d'Essonne, o districto de Palaiseau, o cantón de Gif-sur-Yvette y a rechión d'a Isla de Francia.
A suya población ye de 1942 habitants, en una superficie de 7,02 km².
Zafara
Zafara ye una localidat d'o municipio de Fariza de Sayago en a provincia de Zamora, en a comunidat autonoma de Castiella y Leyón. A suya población ye de 69 habitants (2009).
Toponimia
S'interpreta igual que toz os Zafra u Zafriella, ("desierto"), derivatos de Sahra, como o "desierto d'o Sahara".
Sempoi
Sempoi (Sempoi en occitán, Saint-Puy en francés y oficialment) ye una comuna occitana en o departamento francés de Gers, rechión d'Occitania, districto de Condòm y cantón de Baish Armanhac.
A suya población ye de 603 habitants (1999) en una superficie de 36,88 km², con una densidat de población de 16,35 hab/km².
Pardina de Sasal
A pardina de Sasal (prenunciau sin l'articlo /par.'di.na sa.sal/) ye una pardina situada en o municipio de Chaca, en a dentrada d'a val d'Aísa, entre os lugars de Latiesas Baixas y O Fraixinal.
Ye despoblada dende metat d'a decada de 1960 quan os suyos zaguers habitadors, Domingo y Teresa, albandonoron o lugar. En 1489 apareixe ya documentada con 6 fuegos, o mesmo que en o fogache de 1776, por o que se deduce que habió de tener mesmo ilesia parroquial.
L'edificio de tres plantas d'a pardina, d'o que no quedan actualment so que ruinas, ye actualment cletau por o risque de fundimiento. De feito a suya polida chaminera tronco-piramidal ye espaldada dende l'anyo 2014. Bi ha atras dos edificacions menors que yeran emplegadas con fins agricolas y ganaderas.
Sisamón
Sisamón ye un municipio d'a provincia de Zaragoza situau en a comarca d'a Comunidat de Calatayú. A población ye de 33 habitants (2017), en una superficie de 41,6 km² y una densidat de 0,79 hab/km².
Angüés
Angües ye un municipio aragonés d'a provincia de Uesca y comarca d'a Plana de Uesca. Fa parte d'o partiu chudicial de Uesca.
Sisamón
Cheografía
Ye situau en a sierra de Solorio, cerca d'a muga con as provincias de Guadalachara y Soria.
Angüés
A suya población ye de habitants en una superficie de 60,20 km² y una densidat de población de 0 hab/km²
Cheografía
A localidat d'Angüés ye situata a 543 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, a una distancia de 35 km d'a ciudat de Uesca, a capital d'a suya comarca, d'o suyo partiu chudicial y d'a suya provincia.
Sisamón
Mugas
O suyo termin municipal muga con Calmarza y Villel de Mesa.
Toponimia
Lo toponimo Sisamón podría promanar de l'antiga ciudat ibera de "Sekisamos".
Angüés
Cheografía
Comprende o despoblau d'as Viliellas.
Cheodesia
Bi ha un vértiz cheodesico a una altaria de 564 metros dende o livel d'a mar situau en o centro d'a terraza mas altera d'o silo d'Angüés.
Luengas y parlas
A luenga tradicional d'Angüés ye l'aragonés en a suya variant meridional, en grau abanzau de substitución por part d'o castellano. O lexico d'intrés etnografico d'Angüés se conoix relativament bien por figurar esta localidat en l'ALEANR, con a sigla Hu 302.
Wieringermeer
Wieringermeer ye un municipio neerlandés situato en a provincia d'Holanda Septentrional.
Casas de Guijarro
Casas de Guijarro ye un municipio castellanomanchego, situato en a provincia de Cuenca. A suya población ye de 111 habitants (2017), en una superficie de 16,71 km² y una densidat de población de 13,54 hab/km².
Administración
thumb|250px|[[Casa d'a villa de Casas de Guijarro.]]
Heracleonas
Heraclonas estió emperador de l'Imperio Bizantín dende febrero de 641 dica setiembre de 641. Ye naixiu en 626 y morió en l'anyo 641.
Cofradía de la Crucifixión del Señor y de San Francisco de Asís
A Cofradía de la Crucifixión del Señor y de Sant Francisco de Asís (en aragonés Cofadría d'a Crucificación d'o Sinyor y de Sant Francisco d'Asís) ye una cofadría d'a Semana Santa zaragozana.
Anyos 740
Os anyos 740 ye o periodo de tiempo formato por os anyos entre l'anyo 740 y l'anyo 749, istos dos tamién encluyitos.
Cofradía de la Crucifixión del Señor y de San Francisco de Asís
Historia
Heredera d'a Venerable Orden Tercera, que encara organizaba o Santo Entierro dica meyatos d'o sieglo XIX, a cofadría naixe o 12 d'abril de 1951 dimpués d'una reunión entre a Fraternidat de Santa Catalina, os Franciscanos d'o Rabal y os Capuchins de Sant Antonio en Torrero, que yeran as tres fraternidaz d'a Orden Tercera de Sant Francisco en Zaragoza.
Manimenos a historia d'ista cofadría en a Semana Santa zaragozana prencipia en l'anyo 1219 cuan Frai Chuan de Florencia, succesor de Sant Francisco, establió en Zaragoza un convento d'a suya orden que prencipió a construir-se amán d'a muralla d'a ciudat en l'anyo 1286, rematando-se en 1357.
Mientres o sieglo XVIII a Venerable Orden Tercera s'encargaba d'a organización d'as tres procesions de Semana Santa chunto a la Sangre de Cristo: a Trobada o Martes Santo, o Santo Entierro lo Viernes Santo y a Resurrección o Domingo de Pascua.
Mientres a Guerra d'a Independencia espanyola o convento de Sant Francisco, seu d'a orden fue destruito por os franceses y se perdioron muitos d'os pasos propiedat d'a orden y d'a Sangre de Cristo. Bels anyos dimpués, en 1819 prencipian os problemas entre ambas institucions, cuan a Sangre de Cristo diz que a Orden Tercera ye intentando apropiar-se d'os antiquismos dreitos y privilechios que teneba la chirmandat. Asinas dimpués d'anyos de pleitos, en os que incluso se facioron procesions d'o Santo Entierro paralelas organizatas por as dos institucions, a la fin o 27 de mayo de 1827 debant de D. Joaquín Pardo y Vicente, notario de Zaragoza, s'alcuerda que a Sangre de Cristo sería la sola chirmandat con dreito ta organizar a procesión d'o Santo Entierro.
Dende 1953 se fa o Martes Santo lo tradicional Vía Crucis franciscano dende a Ilesia de Sant Antonio dica Santa Isabel de Portugal (Sant Cayetano). Se creya la sección de tambors en l'anyo 1967. En 1989 se fa por primera vegata la procesión por as carreras d'o barrio zaragozano d'o Rabal.
Pasos
250px|thumb|O Calvario
Uniforme y emblema
Tunica marrón con cordón y nugo franciscano y tercerol beige.
O emblema ye o tradicional d'a Orden Tercera a on apareixe una cruz sobre una boira con dos brazos, un desnudo que ye de Chesús y unatro vestito que ye de Sant Francisco.
Premio d'o Cine Europeu a la Millor Cinta
O Premio d'o Cine Europeu a la Millor Cinta ye una d'as categorías d'os premios anuals d'o cine europeu. S'entrega dende a primera edición de ditos premios.
Acín
Acín u Acín de Garcipollera ye un despoblato aragonés perteneixient a lo municipio de Chaca, en a comarca d'a Chacetania (provincia de Uesca), situato en a val d'a Garcipollera, una val lateral d'a val d'o río Aragón, auguas dencima de Chaca.
Historia
En 1374 aparece mencionado como Açin de la Rosa. O suyo termin municipal fue expropiato ta estar replantato de pins con a fin d'evitar a colmatación de l'entibo de Yesa con os sedimentos, a traviés d'o río Ixuez, afluent d'o río Aragón.
En 1961, seguntes o Decreto 2543/61, de 7 d'aviento, publicato en o Boletín Oficial del Estado numero 303, de 20 d'aviento, Acín fue oficialment incorporato a lo termin municipal de Chaca.
Demografía
En o censo de 1857 Acín teneba Achuntamiento común con Villanoviella. Dende 1960, fa parte d'o termin municipal de Chaca.
Estau Aragua
Aragua ye un estau venezolano situau en o centro-norte d'o país, tien una superficie de 7.014 km² y a suya población yera de 1.641.334 habitants en 2006.
Aragua ye uno d'os estaus con mayor producción industrial d'Venezuela.
Municipios
350px|left|thumb|Municipios d'Aragua
Tierra d'Arberoa
La Tierra d'Arberoa u val d'Arberoa, (Arberoa en basco, vallée de l'Arberoue en francés), ye una comarca de la Baixa Navarra en lo departamento francés de los Pireneus Atlanticos.
Cheografía
Ye formata por la val de la Joyeuse (u Aran).
Comunas
Bellas fuents incluyen Irisarri y La Bastida de Clarença en o territorio de Tierra d'Arberoa.
Historia
En la Edat Meya, l'Arberoa ye la tierra de los Belzunce. Estos sinyors yeran fidels a lo reino de Navarra: quan los: Labrit esdevenioron reis de Navarra, ellos estioron fidels a lo Biarn y dimpués a Francia.
Esvinzadura
dreita|miniaturadeimagen|216x216px| Diagrama d'una [[esvinzadura inguinal indirecta d'escroto (vista meya dende a ezquierda).]] Una esvinzadura ye a protrusión de qualsiquier organo u teixiu difuera d'a cavidat d'o cuerpo en que ye alochau normalment. As esvinzaduras mas comunas se desembolican en l'abdomen, quan una debilidat d'a paret abdominal chenera un vueito, a traviés d'o que se produz una protrusión d'o peritoneo parietal. Tot y que as esvinzaduras mas conoixidas en medecina son as relacionadas con a cavidat abdominal, existen tamién esvinzaduras en puestos diferents como a esvinzadura discal y a esvinzadura cerebral.
Etiolochía
dreita|miniaturadeimagen|210x210px|Diagrama d'una [[esvinzadura d'hiato (Sección lateral, vista dende o frent).]]
Tractamiento
Consiste en una intervención cirurchica para privar que s'embolique y s'estrangulle, seguida de rehabilitación y consumo de medecinas indicau por o doctor. Ista recibe o nombre d'hernioplastia.
Azerins
Os azerins u azerbaichanos habitan en a republica d'Azerbaichán, y en o norte d'Irán (Azerbaichán Iraní), habendo-ie minorías azerins en l'antiga provincia iraní de Corastén, en as ciudatz de Teherán, y Qom y en o sud de Daguestán, en l'este de Cheorchia y en Armenia. Parlan una luenga turquica d'a branca oguz y son musulmans chiitas en a suya mayoría con minorías sunnitas d'a escuela xafí en o norte.
A traza de vida tradicional ye l'agricultura, cría de vacumen, artesanía y comercio. Bi ha cautivos de regano de cotón. Tamién bi ha ganadería transhumant con migración estacional dende as planas ta os monts. Os zaguers pastors purament nomadas estioron os airum, padar y shahseven y se sedentarizoron en o primer cuarto d'o sieglo XX.
Etnonimo
L'etnonimo moderno d'"azerbaichanos" se refiere a los turcos d'a República d'Azerbaichán y en ocasions de l'Azerbaichán iraní. Por a suya parti, l'etnonimo "azerins" se refiere a os miembros d'a etnia, sigan u no residents en ixa rechión; en efecto, parti d'a población de luenga azerina vive en el este de Turquía, en parti de Cheorchia, Armenia y a Republica de Daguestán (Rusia), asinas como en bellas zonas d'Irán difuera de l'Azerbaichán, tals como as provincias d'Ardabil, Qazvín y Zanyán.
Luenga
A luenga azerina s'escribe tradicionalment con alfabeto arabigo, que encara fan servir en l'Azerbaichán iraní. Dende 1929 as autoridaz sovieticas cambeoron l'alfabeto arabigo por l'alfabeto latino, pero lo cambeoron por l'alfabeto cirilico en 1939. Actualment bi ha una tendencia que aboga por tornar a l'alfabeto latino.
Historia
A etnochenesi d'os azerins ye principalment en a fusión d'os pueblos turquicos d'a branca oguz con os indichenas de luenga iranica principalment en o sieglo XI. Manimenos o proceso de turquización d'Azerbaichán s'aceleró muito en o contexto d'as guerras entre os otomans contra os safavidas que fació que muitos turquicos nomadas de l'este d'Anatolia fuyesen ta Persia y s'establisen a man d'a Mar Caspia esdevenindo os turquicos mayoritarios debant de poblacions iranicas como os talixes y tatz u d'atros orichen como os udis u os armenios.
En a Segunda Guerra Mundial os aliaus invadioron Irán pa evitar que s'aliniase con l'eixe, y l'exercito royo ocupó l'Azerbaichán iraní promovendo un movimiento autonomista. Dimpués d'a retirada en 1945 se creyó una autonomía que no duró que una anyada.
Valle de las Navas
Valle de las Navas ye un municipio d'a comunidat autonoma castellanoleyonesa d'a provincia de Burgos, situau en a comarca de l'Alfoz de Burgos y partiu chudicial de Burgos.
A suya población ye de 643 habitants (2008) en una superficie de 111,83 km², con una densidat de población de 5,75 hab/km².
Cheografía
D'o suyo termin municipal en fan parte os lugars de Rioseras (ye a capital d'o municipio), Tobes y Rahedo, Melgosa, Robredo-Temiño, Riocerezo, Temiño y Celada de la Torre.
Latitut
thumb|350px|[[Mapa d'a Tierra amostrando as linias de latitut u paralelos. As linias de latitut son horizontals en iste mapa.]]
Se dice latitut a la distancia angular, medida sobre un meridiano, entre a linia ecuatorial y o paralelo d'una localización terrestre (u de cualsiquier atro planeta). Se mide en graus. Si o punto pertoca a lo hemisferio norte ye positiva y negativa ta o hemisferio sud. Varia entre 0º e 90º norte y entre 0º y - 90º sud.
Loras de Varossa
Loras de Varossa (en francés Loures-Barousse) ye una comuna occitana en o departamento francés d'Altos Pireneus, districto de Banyeras de Bigorra, cantón d'a Val de Varossa y rechión d'Occitania. A comuna yera parte de l'antiga provincia de Bigorra.
A suya población ye de 733 habitants (1999) en una superficie de 2,16 km², con una densidat de población de 339,35 hab/km².
Lecinyena
Lecinyena (en castellano Leciñena) ye un municipio aragonés d'a provincia de Zaragoza situato en a comarca d'os Monegros.
A suya población ye de 1.309 habitants (2008) en una superficie de 178,8 km², con una densidat de población de 7,32 hab/km².
Toponimia
A terminación -ena va dezaga de radices que se remontan a antroponimos latinos y indica propiedat. Historicament se troba as formas: Leçinellam (1256) y mas enta debant Leziniena y Lezinyena (sieglos XV y XVI).
Parla
Se i conserva lexico aragonés como boquera, caramuello u frontera que se pueden sentir en o video d'Eugenio Monesma sobre os chesers.
Historia
En o fogache de 1495 figura como un barrio de Zaragoza.
Curiosidaz
En un mont a man de Lecinyena ye o santuario d'a Virchen de Magallón, en o mesmo puesto an s'apareixió a imachen d'a virchen a lo pastor Marcén o 15 de marzo de 1283. O nombre de Magallón viene de que antis ixa imachen yera en a ilesia de Santa María de Huerta de Magallón.
Carlos III d'o Reino Uniu
Carlos III d'o Reino Uniu, naixito Charles Philip Arthur George (14 de noviembre de 1948 de Londres, Reino Uniu) ye o rei d'o Reino Uniu dende l'8 de setiembre de 2022. Tamién ye rei y chefe d'estau de altros países que fan parte d'a Mancomunidat de Nacions: Australia, Antigua y Barbuda, Bahamas, Belize, Canadá, Chamaica, Grenada, Islas Salomón, Nueva Zelanda, Papua y Nueva Guinea, Sant Vicent y as Granadinas, Sant Cristofo y Nieus, Santa Lucía y Tuvalu.
Apocalyptica
Apocalyptica ye un grupo de Cello Rock formata en Helsinki (Finlandia) en 1992 por 4 vriolonchelistas graduatos en l'academia de musica clasica Sibelius. Ye conoixito por tocar cancions de heavy metal con vriolonchelos.
Paseyo de Sagasta
L'orichen de l'actual paseyo estió lo camín que'n puyaba ta Torrero, dende a Puerta de Santa Engracia cruzando la Uerba. Dezaga os Setios a ciudat prencipió a espardir-se por o camín de Torrero. En ista epoca bi heba prencipalment torres de recreyo arredol d'o río y bella instalación industrial chicota. A burguesía zaragozana s'establió en ista zona d'a ciudat y tamién en o sieglo XIX s'establioron dos importants centros educativos, o colechio d'o Salvador d'os chesuitas y o colechio d'o Sagrato Corazón.
Ya en 1900 s'aprobó lo primer prochecto d'urbanización d'o Paseyo, planificau por Ricardo Magdalena, allora encara camín de Torrero y se construyeron a-saber-los edificios y chalez modernistas en a zona destacando a casa Juncosa (Sagasta nº11) disenyata en 1903 por José de Yarza Echenique, a casa Retuerta (Sagasta nº13) de Juan Francisco Gómez Pulido prochectata en 1904, a casa de viviendas d'o nº17 de 1903 de l'arquitecto Félix Navarro Pérez, a Casa Corsini (Sagasta nº19) de l'anyo 1904 y tamién de Juan Francisco Gómez Pulido, y a Casa Palao de l'anyo 1912 disenyata por Miguel Ángel Navarro Pérez.
Mas tardi en 1936 se construyó tamién a seu d'a Confederación Hidrografica de l'Ebro en o nº24 d'o paseyo, obra de Regino y José Borobio.
Mientres a dictadura de Francisco Franco se deciba Paseo del General Mola ("Paseyo d'o Cheneral Mola").
Les Ulis
Les Ulis ye una comuna situata en o departamento francés d'Essonne, o districto de Palaiseau, o cantón de Les Ulis (en ye a suya capital) y a rechión d'a Isla de Francia.
A suya población ye de 24590 habitants, en una superficie de 5,18 km².
Caixigar (Ribagorza)
Caixigar (en catalán Queixigar, en castellano Cajigar) ye un lugar aragonés en lo municipio de Monesma y Caxigar en la comarca de Ribagorza y provincia de Uesca.
Toponimia
Lo toponimo Caixigar quier dicir en aragonés selva de caixigos. Bi ha bel microtoponimo en aragonés como Porroduno (derivato de lo latín PODIUM ROTUNDUM).
Lonchitut (cheografía)
thumbnail|350px|[[Mapa d'a Tierra amostrando linias verticals de lonchitut.]] A lonchitut ye a distancia angular, medita paralelament a lo plan d'o Ecuador terrestre, entre o meridiano de Greenwich y un determinato punto d'a Tierra.
Existen diferents trazas d'expresar a lonchitut:
Por eixemplo, a lonchitut d'a ciudat de Moscú puede expresar-se como +37°37′56", 37°37′56″E u 37°37′56″ ya que se troba a l'este de Greenwich. A lonchitut de Nueva York puede expresar-se como -74°00′00", 74°00′00" W u 286°00′00" ya que se troba a l'ueste de Greenwich.
Ciria
Ciria ye un municipio de Castiella y Leyón situau en la provincia de Soria. La suya población ye de 90 habitants (2017), en una superficie de 52,64 km² y una densidat de población de 1,95 hab/km².
Cheografía
Ciria ye en la marguin de lo río Manubles, que baixa de la versant oriental de la Sierra de Tablado y recibe un poco auguas enta baixo de la localidat lo suyo afluent barranco d'el Celorio, cua baixa dende la versant meridional de la sierra de Toranzo. Aguas ent'alto de Ciria lo río Manubles tiene un important cambio de dirección indicativo de procesos de captura fluvial por una erosión remontant mes gran en los tributarios de Xalón como lo Manubles que en los tributarios de Duero como lo río Araviana. Si en los primers kilometros Araviana y Manubles son paralelos, lo río Manubles encomienza a fer entre Borobia Ciria un chiro de 90 graus dica posar-se paralelo a los atros afluents de Xalón.
Una part de lo sudueste de lo termin de Ciria ye en la sierra de la Bigornia. Lo puerto de Bigornia a 1.100 se situa entre esta sierra a lo sudueste y atras elevacions a lo nord-este, permitindo la comunicación con las localidaz aragonesas de Torre la Palla y Verdello, tamién en la val de lo río Manubles.
Parla
Lo lexico popular d'intrés etnografico de Ciria se conoix relativament bien por fegurar esta localidat en l'ALEANR, con la sigla So 402.
Echica
Echica estió un sobirán de los visigodos. Fue coronau rei lo 24 de noviembre de l'anyo 687 en la Ilesia de los Santos Apóstols de Toledo y reinó dica l'anyo 702.
Mencions en fuents aragonesas y navarras
Echica ye mencionau en lo "Liber Regum":
Echica tamién ye mencionau en la "Cronica d'Espayna" de García d'Eugui como Echica con digrafo ch sin seguir la tendencia ortografica medieval: