cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Sadu
o kasadakan no lihaf
Kasasiwasiw:Farangaw 'Amis
Sinka
98% ko ka’aloman no Yincomin, polong han i, 41  ko tamdaw; o roma sato i, 2% ko ka’aloman no roma a finacadan, polong han i,   1 ko tamdaw.
O pa-sin-to(百分比) no ka’aloman no tamdaw no kasafinacadan i, ko Paiwan88%, roma10%.
Malepa
o kasadakan no lihaf
Kasasiwasiw:Farangaw 'Amis
Tavila
99% ko ka’aloman no Yincomin, polong han i, 402 ko tamdaw; o roma sato i, 1% ko ka’aloman no roma a finacadan, polong han i,   6 ko tamdaw.
Madaljalu
Madaljalu（馬達壓路部落）
Mulatu Teshome
I 1955 a miheca(年) saka 1 folad(月) saka 1 a romi’ad masofoc(出生) ci Mulatu Teshome, malamikomoday a tamdaw.
Tafalong
O Rikisi no Tafalong (歷史)
Misanga’ to ’atomo (陶器工藝) 左|縮圖|227x227像素|Misanga’ to ’atomo O sowal no mana’angay a litid no rikisi i, i ’ayaw no cecay so’ot ira ko lima polo’ a mihecaan, iraay to ko pisanga'an to ’atomo no Pangcah. o sarakatay misanga’ to ’atomo ko ’Amis a finacadan saan ko sowal no rikisi.
Parius
O pa-sin-to(百分比) no ka’aloman no tamdaw no kasafinacadan(族群) i, ko Paiwan(排灣族)94%, Bunun(布農族)1%.
Tayax
Tayax（抬耀部落）
Sipazi’
O pa-sin-to(百分比) no ka’aloman no tamdaw no kasafinacadan i, ko Tayal71%, Saysiyat19%, Amis1%, Bunun1%.
Murisaka
O pa-sin-to(百分比) no ka’aloman no tamdaw no kasafinacadan(族群) i, ko Truku(太魯閣族)80%, Amis(阿美族)4%, Tayal(泰雅族)3%, Paiwan(排灣族)2%, roma(其他)7%.
Edirne
O kasaniyarona
20 ko cun, 24 niyaro’ i Edirne. Kocasinan, Fatih, Şükrüpaşa, İstasyon, 1. Murat, Barutluk, Menzilahir, Nişancıpaşa, Medrese Ali Bey, Saricapaşa, Sabuni, Talatpaşa, Meydan, Babademirtaş, Abdurrahman, Çavuşbey, Mithatpaşa, Dilaverbey, Yeniimaret, Yıldırım Hacı Sarraf, Yıldirim Beyazıt, Karaağaç.
Maliwang
O pa-sin-to(百分比) no ka’aloman no tamdaw no kasafinacadan(族群) i, ko Amis(阿美族)13%, Paiwan(排灣族)1%, Bunun(布農族)1%, roma(其他)1%.
Xi Jinping
Xi Jinping（習近平）
thumb|Xi Jinping 2016|alt=Xi Jinping 2016.jpg
O Sawara’an no kitakit no China anini i ci Xi Jinping, patirengan a romi’ad i 2012 a miheca saka 11 folad saka 15 a romi’ad.
Maljipa
O pa-sin-to(百分比) no ka’aloman no tamdaw no kasafinacadan(族群) i, ko Paiwan(排灣族)94%, Bunun(布農族)1%, roma(其他)2%.
o kasadakan no lihaf
Kasasiwasiw:Farangaw 'Amis
Ta´man
Pangangan 膽曼名稱由來
Ta´man a niyaro',
Sinvi
Sinvi（新美部落）
Wutai
Wutai（霧臺鄉）
O kasaniyarona
6 ko cun, 8 ko niyaro’ i Wutai Siyang. Kabalelradhane（神山部落）, Kinulane（吉露部落）, Adiri（阿禮部落）, Wutai（霧臺部落）, Karamemedesane（佳暮部落）, Kudrengere（谷川部落）, Kucapungane（好茶部落）, Labuwan（大武部落）.
Sirakesay
Itiniay i Ji’an Cen no Hualien ko Sirakesay a niyaro’, 1,845 ko sa’osi no parod no loma’, 4,720 ko sa’osi no tamdaw.
Mali
O Sawara’an no kitakit(國家) anini i ci Ibrahim Boubacar Keïta(易卜拉欣·布巴卡爾·凱塔), patirengan a romi’ad i 2013 a miheca(年) saka 9 folad saka 4 a romi’ad.
Xincheng
Itini i Hualien ko Xincheng Siyang. sa’osi han ko po:long no palaan i, ira ko 28.83 km² (lalotolotokan a plalan no sa’osi i ira ko 0 km², o palaan noto’as i'a:yaw i ira ko 0.22 km²), 16,246 ko tamdaw i Xincheng Siyang, 6,110 ko parod no loma’, itini i niyaro’ a Yincomin sa’osi han ira ko 5,380 a tamdaw, pakaala to 33%(Amis) no polong no tamdaw. Itini i niyaro’ a finawlan, o Payrang ko sa’alomanay.
Snuwing
snuwing（史努櫻部落）
Xiulin
O kasaniyarona
9 ko cun, 18 ko niyaro’ i Xiulin Siyang. Knlibu（克尼布部落）, Gukut（吾谷子部落）, Tkijig（得吉利部落）, Bsngan（玻士岸部落）, Pratan（布拉旦部落）, Kdusan（格督尚部落）, Kulu（固祿部落）, Tpuqu（陶樸閣部落）, Dowras（道拉斯部落）, Bsuring（秀林部落）, Kulu（水源部落）, Dowmung（都門部落）, Ibuh（依柏合部落）, Tmunan（文蘭部落）, Myawan（米亞丸部落）, Branaw（重光部落）, Qowgan（克奧灣部落）, Qnragan（卡那岸部落）.
Pabuisan
o kasadakan no lihaf
Kasasiwasiw:Farangaw 'Amis
Pacavalj
97% ko ka’aloman(多的) no Yincomin(原住民), polong han i, 1,180 ko tamdaw; o roma sato i, 3% ko ka’aloman no roma a finacadan, polong(全部) han i,  37 ko tamdaw.
O pa-sin-to(百分比) no ka’aloman no tamdaw no kasafinacadan(族群) i, ko Paiwan(排灣族)93%, Amis(阿美族)3%, Puyuma(卑南族)1%.
Sinafel
O sinafel no 'Amis/Pangcah 阿美族的野菜
Saka tahini anini, mado'edo ho no mita ko fenek no to’as, mangalef mahapingan itini tona sinsfel, o kaolahan no 'Amis/ Pangcah.Iti:ya ho ko o ’orip no 'Amis/ Pangcah, pakoyoc ko ’orip, awaay ho ko manmaan, ano adada ko tireng ato makodic ko fanges i, talaipalapalaan midateng to masamaanay a sinafel, manga'ay ko tatirengan, o tadasafangcalay ko sinafel malasapaiyo. o talod aca o rengos sakisinafelen, sakisapaiyoen no to'as itiya ho, anini to kalacemceman to a sakalahedawan ko matiniay a fenek no to'as.
Hasapimaan(用途)
Hasapimaan no tatokem : Maemin manga’ay malosapaiyo ko tapangan no tatokem, adihayay ko papah, kangdaway ko cengel no papah, Koengelay ko ’akawaay a tapangan, o safangcalay malasapaiyo, itini i kaciherangan, i lalo’odan, o tapangan nira halo o lamit, ano mafotfot to ko tapangan, pilien ho ko tatiihay a ca’ang ato papah, ta paicang han maicang to i manga’ay to malasapaiyo. O tatokem o kietecay, angreray, ko’esanay, ciwakay to mamang, mafasaw ko sakawarak ko tatirengan, sapacikay to remes, palasawad to lifawa, saparakat to isi’ ko hasapimaan no tatokem.
Hasapimaan no tamorak
Mi’efacay to sakakofel, sapiliyas to lacaan ko tamorak, matongal to katanetek no tatirengan, mipadang to doka’ maadah, adihay ko weysenso C no tamorak, matongal ko falohayay a payseciw, mapacakat ko cirekay a matayal, harakat maadah ko doka’, adihay ko β-ningcing, ano mapaceror a komaen, manga’ay maserer ko matadipohaw, manga’ay mingiriw, nawhani, caay katakaraw ko u-dung no tamorak, mafecol a kaenen, o sasafangcal manga’ay ano sapimingiriw to tiring.
Tahapinangan 參考文獻
O 'orio no 'Amis 阿美族文化
Teldreka
O pa-sin-to(百分比) no ka’aloman no tamdaw no kasafinacadan i, ko Rukai76%, Paiwan7%, Bunun6%, Amis2%, Cou1%.
Yangmingsan a pisalama'an
thumb|Yangmingsan a pisalama'an Yangmingsan a pisalama'an (陽明山國家公園) Masako 01-22-2011 I kaliponan ho i. “Cawsan”hananay ko ngangan no Yangmingsan a pisalama’an 山”. Kalichan ko pasu tatayla I Yangminsan nani tata’akay a lalan no Yangminsan mamacukacuk ko pasu. I pasayla’ay I Selin a niyar’o Mitafeshow ho to Yangtetataw tiya tahilato I lotok Tahilato I Yangminsan ira’ay ho ko pasayra’ay I Cinsan ato Wanli a pafesotay I riyal a kinigtolo. awa’ay ko sasuwaren to kapah ato fangcal no Yangmingsan a pisalama’an Marawod to ko kamok no hana I sakatolo a fulad O kacifalo’an to no hana、 o kacicuongan no kilang anini Adihay ko masamasamanay a tilid no hana 、irako masasiloma’ay a sakora、lopas、toc’in. Sakora hananay a hana o sacinganganay no Yangminsan.Na sakatolo a fulad I aloman ko pasayniay misalama a tamdaw. Misa’osian ko cikang a mamacukacuk na lotok Padeteng ko matayalay I kosi a tamtamdaw mihifan Palimaw tara I lotok minengneng to hana. O tatenokan no kasa’opo’an no misarama’ay ko Yangminsan Ira’ay ho ko citatodongay a pasifan’ay to defang ato koko nona Yangminsan a pisalama’an. Yangmingsan a pisalama’an I sa’amis no TayPak’, O kongnan ninra ko Selin、P’ito a lalotokan、ato pasayla’ay laliyalan a niyar’o. o lotok no itiniay I 200~1120 meta ko takaraw. Masasiloma ko romi’ad i lotok no Yangmigsan .Na sakatolo a fulad namiheca’an o kacangrahan aloman ko pasayniay misalama a icuwacuwa’ay kanatar a tabdaw.satosil sa ko sakora a mafetelak fiw~han no fail I sataontaon sa matawa .na malorayay a mata、 sienaway a faloc’o. masinanot itini a lotok Palimaw to tara I lotok minengneng to makapahay a hana. Kaciharangan to no Yanmingsan tadafaeded ko Taypak.O pikisaemelan kona lotok. Oloma siy’a sako ‘odad Ikol to no ‘odad, nohoni ira o to ko cidal amingada, I ra’ay a lotok ira ko talakal ni idek a masadak sakapahsan ko tilid miedir tona lotok. Marawod to ko pipanayan I sakamoetep a fulad Malakahengan to ko lotolotokan mafalic to ko tilid no pahpah I kilangkilangan ,sakahengan ko adingol a kilang, fiw~han no pasa’amisay a kietecay a fail Maeminmatefad to ko papah no kilang. Marawod ko kasienawan I ; O romi’ad no lotok macep’a to nano raliday a ‘odad ,tata’anay ko sienaw itini ,madipadip tono calofacud ko lalang ato lotok ,loma ira ko malasuda”ay to ko semo ato papah no kilang satemel’i san to kona lotok
Teodoro Obiang Nguema Mbasogo
thumb|Teodoro Obiang Nguema Mbasogo at the White House in 2014|alt=Teodoro Obiang Nguema Mbasogo at the White House in 2014.jpg
O Sawara’an no kitakit no Equatorial guinea anini i ci Teodoro Obiang Nguema Mbasogo, patirengan a romi’ad i 1979 a miheca saka 8 folad saka 3 a romi’ad.
Siulang
Itiniay i Zhuoxi Cen no Hualien ko Siulang a niyaro’, 29  ko sa’osi no parod no loma’, 113 ko sa’osi no tamdaw.
o kasadakan no lihaf
Kasasiwasiw:Farangaw 'Amis
Yayo
79% ko ka’aloman no Yincomin, polong han i, 906 ko tamdaw; o roma sato i, 21% ko ka’aloman no roma a finacadan, polong han i, 244 ko tamdaw.
O kolo'aol no Taywan
O kalo‘aol no Taiwan(台灣竹子的種類).
Tgleq
Ira ko Kiwkay(台灣基督長老教會鐵立庫教會) i niyaro’.
Siwa finacadan serangawan a niyalo
Tonya siwa finacadan haw i, iraay ko tolo taangayay a kasapinangan
O Kalo'aol no Taywan
O tekes a 'aol: O tada fangalay a sasangaen to kalomaanmaan a sakatayal, ano o sapicaki to, ano o sasa'anengan to, ano o fasolan to ato tapila’, o kalo saasik, saheto o tekes ko sapisanga’, o roma sato, o malopitangtangan to hemmay ato hakhak (竹筒飯), oya kakahaday a paro’ no tekes i o sasangaen to saong, i'ayaw o sasanga'en to sapifolaw a pana' ato 'idoc, o tatodong mifolaw a sakaalalood, o tefo’ no tekes manga'ay a kaladatengen.
Siri
Kakako pasiiked (科學分類)
：aadopen
：pacocoay(哺乳)
：kolong
Luhung
Luhung（基國派部落）
Pakala’ac
Itiniay i Luye(鹿野) Cen no Taitung(台東) ko Pakala’ac a niyaro’, 176 ko sa’osi no parod no loma’, 468 ko sa’osi no tamdaw.
O pa-sin-to(百分比) no ka’aloman no tamdaw no kasafinacadan(族群) i, ko Amis(阿美族)64%, Bunun(布農族)1%, roma(其他)3%.
Luis Guillermo Solís
Luis Guillermo Solís(路易斯·吉列爾莫·索利斯)
I 1958 a miheca(年) saka 4 folad saka 25 a romi’ad masofoc(出生) ci Luis Guillermo Solís, malamikomoday a tamdaw.
Slamaw
Slamaw（梨山部落）
Mafana’ay kiso tono mita o Pangcah/’Amis to masamaanay kopi saroma’ to kalo’aol haw?
Ano o ‘aol ko sapisaroma’ no mita o Pangcah/’Amis i, caay karecad tono Payrang apisanga, o mipera’an a ‘aol pacamor han to ‘eli’ kopisanga to patih, ono Payrang hawi o ‘aol ato sota’ kosapisanga to patih, ano o Tayar(泰雅族) ato Paywan(排灣 族) a finacadan to pisanga to roma’ hawi iraay to ko nganra apisaroma’ to ‘aol.
Jules Alexander
縮圖|Jules Alexander Ni Jules Gary Alexander (nayanak idi 25 Septiembre 1943 idiay Chattanooga, Tennessee, Estados Unidos) ket maysa nga Amerikano a musikero, a naamammuan a kas kameng ti banda ti Estados Unidos a "Ti Asosiasion"Ti Asosiasion).
Thailand
Kasasiwasiw:Pasawalian 'Amis Kasasiwasiw:Thailand Kasasiwasiw:Asiya Kasasiwasiw:Kitakit
Mamnoon Hussain
Mamnoon Hussain(馬姆努恩·海珊)
Luluna
Itiniay i Xinyi(信義) Cen no Nantou(南投縣) ko Luluna a niyaro’, 467 ko sa’osi no parod no loma’, 1,617 ko sa’osi no tamdaw.
O pa-sin-to(百分比) no ka’aloman no tamdaw no kasafinacadan(族群) i, ko Bunun(布農族)83%, Tayal(泰雅族)1%, Amis(阿美族)1%, Paiwan(排灣族)1%.
Slovakia
Slovakia（斯洛伐克）
Pi’arawan to lakaw
Yoweri Museveni
I 1944 a miheca saka 9 folad saka 15 a romi’ad masofoc ci Yoweri Museveni, malamikomoday a tamdaw.
Mamo^tepay a tafedo no pinalengaw
Pi’arawan to lakaw
Kasasiwasiw:Farangaw 'Amis
Pakelang
Orasaka, o pakelang mifoting hananay a demak i, o pipafahfah to tati’ihay i tatirengan a lisin koni, onian koya masaromaay a pinangan no Pangcah. No mifoting sato, deng o foting ko aalaen caay ka saan, i nanomay makaenay ho mangaay to maala, to laday anca o roma ko lisin no mawmahay, maaherek to ko pisalisin to masofoc, pararamod, mitadem, mangaay to pakelang a mifoting, oninian a demak i, deng o fa’inayan ko mamikapot, o fafahiyan itira to i loma’ mihalaka to kakaenen. Ono niyaro’ to a pisalisin, misakapoloongan to ko pifoting, mato miladis ko Sa’amisan a ’etal a finacadan, no pasawali i misacepo’, no Falangaw i mikesi’, no Siwkolan i mikomoris, onini a demak i, o pidoedo tona Siwkolang a taholican a mapatalahekal koni mifotingay a lisin no serangawan a demak.
Mangcelan
O pa-sin-to(百分比) no ka’aloman no tamdaw no kasafinacadan(族群) i, ko Amis(阿美族)85%, roma(其他)5%.
Ira ko picodadan(松浦國小、松浦國小附幼) i niyaro’.
Yuluw
o kasadakan no lihaf
Kasasiwasiw:Farangaw 'Amis
Parin
Takaray a sowal(概要)
O kicai no Parin i,caay ka o kasolin simal aca ko palawinaan, mipadahof to Kinko ato Pisalaman a demak, o Syoto Maynama o kasa’opoan no ilaloma’an to no kitakit ato ipapotalan to no kitakit o tata’akay a Citodongay to Paso a Demak itini.
Yungkilu
95% ko ka’aloman no Yincomin, polong han i, 345 ko tamdaw; o roma sato i, 5% ko ka’aloman no roma a finacadan, polong han i,  18 ko tamdaw.
Manzhou
Itini i Pingtung(屏東) ko Manzhou Siyang. sa’osi han ko po:long no palaan i, ira ko 147.35 km² (lalotolotokan a plalan no sa’osi i ira ko 74.2 km², o palaan noto’as i'a:yaw i ira ko 7.17 km²), 1,329 ko tamdaw i Manzhou Siyang, 490 ko parod no loma’, itini i niyaro’ a Yincomin(原住民) sa’osi han ira ko 802 a tamdaw, pakaala to 60%(Paiwan排灣族) no polong(全部) no tamdaw. o Paiwan ko sa’alomanay(最多的) i Pingtung.
Parin
Pisalamaan no lafang(旅遊)
O ’orip a kilang ira ko 400 miheca ko kato’as nona kilang,itiraay i satimolan no Parin a Sacir Tafotafokan(Sakhir), away ko nanom itini, nika sanga’ay sa ko karengaw nona kilang, ’aloman ko tayniay a lafang a faheka a minengneng.
Smangus
Itiniay i Jianshi Cen no Hsinchu ko Smangus a niyaro’, 48  ko sa’osi no parod no loma’, 233 ko sa’osi no tamdaw.
Yuwhbun raka
90% ko ka’aloman no Yincomin, polong han i, 105 ko tamdaw; o roma sato i, 10% ko ka’aloman no roma a finacadan, polong han i,  12 ko tamdaw.
Militafad
Militafad (獵首)
Militafad:”Ya mipatayay to tamdaw,ala han ningra kiya tangal sapisalisin.” Naiti:ya na’ayaway a fafainay mafana’ militafad to roma a finacadan.Deng o Tao hananay a finacadan o caay pilitafad to roma a finacadan.Nikasacacaycacay no misapangcahay a finacadan no itiniay i Taywan silisin to Militafad hananay.Na’a:yaw midakaw to lonan ko Taywan tayni tini tita’anan,nika caay ka olah ko Pangcah a taynian no Taywan,sisa caay ka sasokapah ko Pangcah ato Taywan,mahaen ili,marafafitafadan no Pangcah ko Taywan. O romasato, na’a:yaw ano marara’is ko kasafinafinacadan i ,o i tapi’ingan a finacadan ko marafafitafadan.I sa’amisay a Pangcah,o Taroko ato Fakoway hananay a tamdaw ko marafafitafadan no heny. Ira ko talolongay a tatodong no lisin ko Militafad hananay .O sakasaan haw ili,paso’lin ko Taroko to cacay a demak,ano mangalay micomod to loma’ no tato’asan itiya i likor no patay i ,yo maoriphen kana caay pilitafad to ‘ada ,wa caay papicomoden no to’as kiso tini i loma’ no tato’asan. Nika ano makayni i no Pangcahan a rayray,o marasapidipot ato marasapakalemed to niyaro’ ko adingo niya tafad.Orasisa ano saadihayen ko tafad no niyaro’,o mamadipot, o mamapalemed no kawas ko niyaro’.
Mintuyu
Itiniay i Wufeng(五峰) Cen no Hsinchu(新竹) ko Mintuyu a niyaro’, 54  ko sa’osi no parod no loma’, 166 ko sa’osi no tamdaw.
O pa-sin-to(百分比) no ka’aloman no tamdaw no kasafinacadan(族群) i, ko Tayal(泰雅族)90%, Saysiyat(賽夏族)2%, Puyuma(卑南族)1%.
Zambia
siyoto(首都) O [Lusaka ko Siyoto.
Mexico
Lakisi (歷史)
O Mexico o tatapangan no sakacomahad no adihayay Amilika safaniyot, nao palahaday to Maya, Toltec ato Aztec a sakacomahad, ikoray mangalef o kacowatan i Columbus a to’asan i ka’amisay Amilika safaniyot ta’akay kitakit Aztec hongti kitakit. I 16 sici o Spain tamdaw ci Hernan Cortez micalap ko Mexico, i 1521 miheca loodan ko itiniay a Aztec tamdaw, nanoya o Mexico macingcing to no Spain, mala o fa’elohay to a Spain.
Kicay (經濟)
I 1986 miheca o Mexico mikapot to kacacofel mafafalic to lalosidan kapolongan katatelek, misitapang to nai laloma’an micowat pasayra papotal ko nikafali. Nanoya o Mexico a sifo misa’icel micokeroh miselic, mifalic, paitekedan, pasipapotal mifohat ko pidemak, saka i ’ayaw no 1995 mihecaan kicay no Mexico pado’edo to pinapina a mihecaan pakilaenoay macowat, kasakitakit misoped patada ato patalapotal matongal a matongal, o sakamoleto no dafong makeror tayra i cecayay ko sa’osi, o sakidafongan nao masiponay mala o matiwtiway to, nao citadahay mala o mo’ecelay to, micomoday masadakay matongalay to; oroma a demak, adihay ko micomoday, militado to pacena’ay a sihong no papotalay ko sapipalalen milecad to cango’ot no kicay.
Onto (體育)
O satadamaanay onto no Mexico o nowa’ayan mali, wa’ayan mali no Mexico kitakit saki’emelay i hakal, mapalahad ci Jorge Campos, Cuautmoque Brando, Hugo Sanchez, Rafael Marquis, Luis Hernandez, Javier Hernandez a malawama satadamaanay mimaliay i hekal. Nai 1930 miheca tangasa anini polongen 16 micomod i saikoray kalalifet, 1070 miheca ato 1986 miheca i niyah a kalalifetan itiya micomod i sakafalo a ki’emelay, tenokay ka’amis Amilika safaniyot ato Caribbean riyar wa’ayan mali a kalalifetan, o saadihayay pakaalaay to kompay caira, milecad to costa rica wa’ayan mali no kitakit.
Pinengnengan tilid. (參考文獻)
10. “kacipinangan no hekal” kacitodongan Mexico kamok no tilid.
12. CRS Report for Congress (PDF). Congressional Research Service. 2008-11-04 [2013-07-17]. （nano nina’angan (PDF) tilid i 2017-12-12）.
14. Uppermiddle Income defined as a per capita income between $3,976 – $12,275
20. World in 2050 – The BRICs and beyond: prospects, challenges and opportunities (PDF). PwC Economics. [2013-07-17]. （nano nina’angan (PDF) tilid i 2013-02-22）.
Mila'dis
Mila'dis 海祭
O Amizuku nu “海祭”hananay, itini i saamisan hananay a Pangcah 〝miladis〞 han, ,itini i海岸阿美nika sumuwal i〝 misacepo’〞han, anu Farangaw a tamdaw nika sumuwal i 〝mikesi’〞han, anu sipakayni i 花蓮縣豐濱鄉港口a niyaro a nika sumuwal i ,pakayni cudad nuheny i 海祭sananay, itiya maruay itiya i 南洋hananay a Pangcahay a tamdaw,napalilu tu misangay tu kakaenen a kawas,napalasawad kina tamdaw sisa kinapatay hantu kina tamdaw. Ira kya malakakaay a tatusa, madiput nu liyal,tahkalsa kuheny itini i Tawan hananay,dengaysa kita a sikakawsantu kita tu dayday nu wawa nu mita saan,yatatusaan i malalikid tani i liyal. Niyan a tatusaan i, ungangasawan nu Amis kina tatusaan,amangalay kuheni a makasimsim tu pakaoripay tuheniyan a kawas,a patudung kita tu kawas nu liyal saan. Teparay nu liyal ku niyaro’ paoripan nu mita saan, misanga’ kita tu sapila’dis a demak saan,manay sikakawaw tu la’dis. Taluma’ kita tu mibuting yu nilunansa,kina cacay kuni simsim nina Pangcah sanay.anu lutuk kina kaenen nu mita i, anu lutuk sikapaorip numita saan, pasuelin kuheni tina akakawaw. Mitanengay kuheni nika sakaorip,amala kaputkaput kita saan, kumuden numita ku sakaurip sananay ku ruma, anu tahekalay i liyalai i ,u masakapahay ya maemin i, katayni maemin a malacapu’ sananay a demak, atahkal ku matuasay pabana’ tu sapibuting a kilsu sananay. U mikaputay itini la’dis hananay, pakayni tu nika malasacapu’ sa, ira ku matuasay, ira ku terungay kaorip, ira ku sining, aka:aw picumud ku babahi, aka pingatangata aca amilecapu tiniyan babainayan a demak saan. U mila’dis tuayaw a rumiad i, malingatu a mibuting ,kiya asapisalisin nu mita kyakawas nu liyal satu kuhni, maharek sa a patata i, pakaenhan nu mita tu pinaulan sa. Iraaca ku ruma nipisuwal tu nikalaedisan,Umi laedis hananay umibutingay,sakatataangay a demak itini i pilisinan,sapakayni a mabana’ tu kakawaw nu mita’ Pangcah hananay,sapakaynai a mabana’ ku kapahay a sining tu sapibuting,sapaorip tu luma’ay a tamdaw. Tayni ku kapahay i sasa’wacan nu liyal,mikilim tu sapisanga’ tu sapakaen tu kawas a bekeluh. O sikawasay ku mipih’pih’hay,patudung tu kakaenen nu kawas,ngalay ira ko sakapahay a nibutingan. Hareksa kuna lisin,tya malecabaycabaysa a malingad a talaliyal a imputing. Tuluay a rumiad a mila’dis,aka picumud ko babahiyan,aka kakaen ko kapahay tunu ruma’ay a kakaenen,omipananamay tu saka paorip tu luma nuheni. Pakany kaku a mabana’ tu sakaorip nu mita o Amis hananay,nanay simsimen numita ko nika orip numita,sakilemelen nu mita a patireng tu suwal nu malitengay,kawkawhan pasebana’ tu wawa nu mita saan.
Paraguay
Micowat a Mikowan ko Sipanya(西班牙殖民時期)
I 1537miheca o mikeridan ni Poinos Ailis a misahinahinamay a kapot tayni tona pala i,tangsol a patireng to Asunsyon niyaro’ malopala to no Sipanya.
Malalood to Toloay a Malalekatepay Kitakit(三國同盟戰爭)
1826miheca,7folad,24romi’ad – 1870miheca,3folad,1romi’ad）ko mido’edoay
1870 miheca sakatolo folad, mapatay ci Lapis congtong tona lalood, sa lasawad sato kona lalood, namalowid ko Parakuay tona lalood i pecihen ko cecay no sepat
Sofiatayan Nisateked Pikowan(軍事獨裁統治)
pangangan konini. Tona lalood i matafesiw ko 20 ofad ko tamdaw milaliw tara i
Rotrikis Pitotis(Andrés Rodríguez Pedotti)mlapacalcalay contong,nikawrira caka
dahamham ko faloco’ ni Sutoroisnir, keriden ho ningra ko papinapina a sofitay
Satimolan Amirika.
O sinkiw ko sakalacongtong(普選)
1996 miheca 4folad,o tada ci’icelay a kakeridan no sofitay ci Lino Opiyito（Lino
no sofitay a tang nani 1947 miheca rarid sa taha 61 miheca ko kakaya’ a pikowan no
sofitay, mapalahedaw to ko Kororato Tang.
O lipoin(pikaykian no kitakit)(國會)
iara ila’eno a silsilen:
Conbodia
Tahapinangan a Tilid (參考文獻)
[3] 1.7 million. [2007-07-27]. （原始內容存檔於2013-12-02）.
Paraguay
O lipoin(pikaykian no kitakit)(國會)
＊Komin Tang: 1 ko iin
Conbodia
Pikafitan i papotal(外部連結)
•（英文） 維基媒體的柬埔寨地圖集
Paraguay
O lipoin(pikaykian no kitakit)(國會)
＊Komin Tang: 2 ko iin
＊Ciyakiniya Tang:1 ko iin thumb|Simon・Poliparu(Bolivar Arturo Michelena)
Conbodia
Pikafitan i papotal(外部連結)
• OpenStreetMap上有關柬埔寨的地理資訊
Paraguay
O kalawidan ato Conghuaminko(與中華民國的外交關係)
thumb|ci Orasio Karutis congtong aci Cay Yinwin congtong(2016年5月20日總統就職 ) O Parakuay a kitakit i o mihantayay to Kiwsanto, malecad ato Conghuwaminko,
Parakuay ho patireng ko tasukuwan i Taypak.
O sakowan(行政區分)
O polong kasasiroma sakowan no Parakuay i, o Tatapangan a Niyaro’(Siwto) ato 17 a
6.Kaakuas sakowan( Caaguazú) （Koronir Opito）
11.Kortilira(Cordillera)（Kaakupi）
Palapalaan(地理)
kilakilangan ato cihanekay a sera. O Amanpay a rotorotokan ko kasala’ed ato Puracir
Finacadan (民族)
lalengatan itiyay to katayni no patenakay to Kristo Pitooran a Yiso Hui saopo(耶穌
O sowal (語言)
mafana’ay a somowal tono Sipanya sowal. Caay konini aca, ira ko 16 ofad mahaop ko
2.5% a tamdaw mafana’ay tono Toic a sowal.
O pitooran(宗教)
Mahaop ko 90% a tamdaw o Tinsikiw ko pitooran, o roma sa ’i,  ira ko
Punka (文化)
Sipanya tamdaw. O wina ’i, o Kurani tamdaw, orasaka, caay ka pisakakinih a
Kaka’enen(食文化)
Matiya o fiyaw a kitakit tada maolah a minanom to Mati a ocia, maolah to Tilili
Pitiri'an Tilid(參考文獻)
Itini i 23 00 S, 58 00 W, noNotimolan Amilika ko Paraguay. Polong no sekalay i 406,752 sq km “saka 60 ko rayray no ngangan. ” “O sekalay no sera i, 397,302 sq km, no nanom a sekalay i, 9,450 sq km ” Polong i 6,862,812 ko tamdaw.
Makay Foksi
Makay Foksi (馬偕博士)
Itini i kalolomia’mia’d nira ami sarakarakat a tayra icowaco:wa i, micomod to kasanialo’ ami patenak to sowal no Kawas, ato amiadah to ciadadaay, ato mipatireng topicodadan, iraay amatidi nira ko kalo’orip no Yincoming(原住民), aca topipatileng nira to sa’ayaway a pina’angan to kalomaamaan a Powokan(博物館) hananay, adihay ko pihamham nira to i Taywanay a damdaw, aca ma’osaw ira ama tilid ko kafahekaan a demak a kimmad.
Takora'
Takaray a sowal (概要)
O takora’ hananay, maedeng ira ko sepat patek falo so’ot a kasasiromaroma’ no mira. sakaka’ay o takora’ ato takodicay ko tahapinangan no mita.
Kincac
kincac 警察
Adihay ko kasasiroma no Kincac a sowal, o Tayhing, Tayring, Imeng ato kincal han no roma. Nikaorira, o misafangcalay tonini a sekal, micepetay to maliangay a tamdaw, I Dipongan ho o kincac ko mikowanay to niyaro’ no ’Amis, cowa ko kofa, orasaka, tadamatalaway ko cimacima to kincac, away ko caay ka ngodo to kincac, tadamarorayay to kiso sanay mipangiha ano ma’araw i cowa. O misimaway to niyaro’ ko tayal nangra, sa ka adihay ko masamaamaanay a tayal, matiya to o misatofangay ko pinengneng no tamdaw, patinako han, ira ko makaratay no waco tahidangen ko kincac, ira ko malapoi’ay a kararamoday mitahidang to kincac, tadamisafaay to to kincac ko kalotamdaw haratengen. Ano awaay ko kincac i cima a sato ko mamisimaw mamipa’ading to niyaro’, onini ko haharateng a mingodo a mipalata’ang to tayal nangra.
O romi’ad no kalokitakit sowal no ina
Calay: Pangkalatis sowal a onto 主條目：孟加拉語言運動
I 1998 miheca 1 folad 9 romi’ad patilid to tilid ci Kofi Annanan, milongoc cingraan to pihayda mihapiw to romi’ad no kalokitakit sowal no ina sapipa’orip to sowal no hekal a caay kalasawad. Ci Rafikul paini yana romi’ad kai 2 folad 21 romi’adan, o sapihirateng to nano onto a sowal i Pangkalatis[6].
Wikipitiya:Requests for adminship
support (支持)
Minanamay ho kako to caciyaw no Pangcah/'Amis, mafana' to kaira no Wiki, ira ko tahapinangan, nikaorira ano ira ko malamamikowan i, ci Safulo singsi ko matatodongay a mikelid toni a demak.ci Afuko ko ngangan no mako, Aray.
Tadamahemak ko faloco' a mikapot tona wikipitiya,ci Safulo singsi koni keriday tamiyanan a mitilid tona wikipitiya, ano ira ko mamikowan tona wiki i, ci Safulo singsi ko matatodongay a malakowanliyen nona wiki,ci Panay ko ngangan no mako. Aray!
George Washington
Ti immuna nga opisina publiko ti Washington, manipud idi 1749 aginggana idi 1750, ket kas surbeyor ti Kondado ti Culpeper, Virginia. Isu ket kalpasanna ket nakaawat ti immuna a panagsanayna iti militar ken naituding a kas komander ti Rehimen ti Virginia idi las-ud ti Gubat ti Pranses ken Indiano. Isu ket napili idi agangay iti Virginia House of Burgesses ken nainaganan a kas maysa a delegado iti Kontinental a Kongreso, nga isu ket nadutokan a kas ti Komandante a Heneral ti Kontinental a Buyot ken nangidaulo kadagiti puersa ti Amerika a nakikadua iti Pransia iti panagballigi kadagiti Britaniko iti Panaglakub ti Yorktown idi 1781 idi las-ud ti ti Rebolusionario a Gubat, a nanglukat iti dalan para iti wayawaya ti America. Isu ket nagikkat ti komisionna idi 1783 kalpasan a napirmaan ti Tulag ti Paris.
Malta
Saka’orip(經濟)
縮圖|Pakataminaay pisalama O nanoto’asan a saka’orip o liomah ato mifoting. Itira i Koco-kanatal o pifotingan itini. Talacowa manikaway to nanom(‘orad), ci’apol heca ko sota’ ato tadafa’edet ko ro’miad, cowa ka tatodong sakiomah, nikawrira, adihay ko misadatengay ato palomaay to kalitang,ikakaay ko kaadihay no misafadisoso’ay, tadaci’etanay konini. O nipalomaan a kaka’enen ‘edengan mahaop ko 20% no polong a kaka’enen. O katayalan i pipatelian to tamina, o sakatosa a misanga’ay to tamina i Yoropa.
Micronesia
Federated States of Micronesia (密克羅尼西亞聯邦)
Micronesia nipatatekoan a kitakit (Inkilis: Federated States of Micronesia), Micronesia [1] ato nipatatekoan a kitakit, o i saetipay no Taypinyang kitakit, itira i Caroline pala, ira ko 702 kongli ko dadahal no kitakit. Polong no kitakit ira ko 607 kasakanatal, Pohnapei a kanatal ko satata’akay, o Parrickle ko ta’akay a tokay itini.
Kacacofelan a demak (外交)
Tangasa i 2017 miheca, Micronesia nipatatekoan a kitakit ira ko 80 a kitakit ko kasaso’aliwan, nika ira ko i Yatay niyaro’ a kitakit ato hekal ta’angay kitakit mapatireng ko Tasekoan, halo Australia, Amilika, Cungko, ato Dipong.
Sowal (語言)
Tada ‘adihay ko kasasiromaroma a sowal itini, nikawrira, sahetoay o Satimolan Finacadan Sowal ko lamit. Cecay kanatal cecay ko sowal,sepat ko kalapecih sakowan sa sepat ko kapolongan sowal(sifo sowal),o Ikiris sowal ko hasowal no roma a sakowan, I pitilidan o caay aca ko hatatanamen ko ikiris sowal.
Pitooran(宗教)
Tada talolongay ko nika cirep no punka no Yoropa, i saka’etip no Mikoronisiya Malikowatay Kitakit I mingataay to Filipin, sa ‘aloman ko mitooray to Tinsikiw,mahaop ko 50% no tamdaw, I sakawali I o Kiristo ko ‘alomanay mahaop ko 47% no tamdaw, o osaw to 3% o romaroma to a pitooran.
Tanengnengan a tilid. (參考文獻)
5. Russia micalap to Ukr Ukraine, kasakitakit misetek ato pipaco’ay “caay pitolas misafa^’eloh”, tenokan CNA. [2022-02-25]. （nano nina’angan tilid i 2022-
Tayal no 'aol
Pasifana’ to dafong no ’aol.
Omaan ko misangaan no tamdaw ato icowaay ko tamdaw a misatapang ato cimako mipasifana’ay
Nano Dipongan a ‘aol
tosaka ‘orip, itiyasato amarenak kofana’ no kalocimaci:ma ami sanga to masamaanay a ralodisan
Rikor no Dipong a ‘aol
toya para, yaitiraay a tamdaw i napinapi:na cangra ami salongoc toya ‘aol’aolan a omah. Itiyasato a
O kikay sakatayal.
sakatayal, sanaw kalamkam to amasanga’ ko sasanga’en, tata’ak toko e^tan, adihay toko pida,
Kanmiaw(南投關廟) tangasangasa sato i loma a kanatalan.
London
London （倫敦）
Polong no sekalay i 1,572 sq km.
Micronesia
Tanengnengan a tilid. (參考文獻)
Pi’arawan to lakaw
Tayal no 'aol
O tayal no ‘aol.
padama no Sayfo(政府), tora Kongyanyan(工研院), ato Linwoci(林務局), ato Lawiyhay(勞委會),
O aikol no tayal to ‘aol
Ø   Naitini amiara : ‘AOL NO TAYWAN(TAIWAN BAMBOO SOCIETY)
John F. Kennedy
Idi Nobiembre 22, 1963, ni Kennedy ket napapatay idiay Dallas. Ti bise presidentena, ni Lyndon B. Johnson, ket nangala ti kinapresidente idi pimmusay ni Kennedy. Ni Lee Harvey Oswald, dati nga U.S. Marine, ket naaresto gapu iti pannakapapatayna, ngem isu ket pinaltogan ken pinatay ni Jack Ruby dua nga aldaw kalpasanna. Agpada a nagkonklusion ti FBI ken ti Warren Commission a nagmaymaysa ni Oswald a nagtignay, ngem adda dagiti teoria ti panagkukumplot maipapan iti panangpapatay. Kalpasan ti ipapatay ni Kennedy, ti Kongreso ket nangipaulog kadagiti adu a singasingna, a mairaman ti Tignay ti Sibil a Karbengan ti 1964 ken ti Tignay ti Apit idi 1964. Ni Kennedy ket nangato ti ranggona kadagiti panagbutos dagiti presidente ti E.U. kadagiti historiador ken ti sapasap a publiko. Ti personal a biagna ket isu pay idi ti pokus ti dakkel a natalged nga interes kalpasan dagiti paltiing ti publiko idi tawtawen ti 1970 kadagiti napaut a sakitna iti salun-at ken dagiti ekstramarital nga affairs. Ni Kennedy ti kaudian a presidente ti E.U. a natay iti opisinana.
Joe Biden
Inabak da Biden ken ti running matena a ni Kamala Harris dagiti agdama a da Donald Trump ken Mike Pence iti 2020 presidential election. Idi Enero 20, 2021, isu ket nagbalin a ti kalakayan a presidente iti pakasaritaan ti E.U., ti immuna nga addaan iti babai a bise presidente ken ti immuna a presidente manipud idiay Delaware. Kas presidente, tinaming ni Biden ti COVID-19 pandemic ken ti simmaruno a recession. Isu ket nagpirma ti American Rescue Plan Act, ti bipartisan nga Infrastructure Investment and Jobs Act, ti Inflation Reduction Act, ti CHIPS ken Science Act ken ti Respect for Marriage Act, a nangkodipika kadagiti proteksion para iti panagasawa ti agpada a sekso ken nangikkat ti DOMA. Isu ket nangidutok kenni Ketanji Brown Jackson iti Korte Suprema. Iti foreign policy, insubli ni Biden ti pannakaikameng ti America iti Paris Agreement maipapan iti panagbalbaliw ti klima. Isu ket nakompletona ti panagikkat dagiti tropa ti E.U. manipud idiay Afganistan, a nagpatingga ti gubat idiay Afganistan, a bayat daytoy ket narba ti gobierno ti Afganistan ken dagiti Taliban ket nangagaw ti kontrol. Isu ket simmungbat iti 2022 a panangraut ti Russia iti Ukraine babaen ti panangipakatna kadagiti sansion iti Russia ken panangipalubosna kadagiti ganggannaet a tulong ken panagipatulod kadagiti armas idiay Ukraine.
Notimolan kalokanatal a finacadan
Cangra malopisak i sa’amisan niyaro’ no Tay kitakit, Singkapo, saetipan no Yinan niyaro’ ato Canpo niyaro’ (maledef sasifo’an no Yinan ato satimolan Capo sakowan kitakit), Campotiya. Oni a niyaro’ o Satimolan kalokanatal a finacadan. Notimolan kalokanatal finacadan a sowal, nai ’amis Taywan, talatimol o Niwsilan, kawali Fuhocyi kanatal, noetipan o Matakaska.
Tatapangan no rayray 歷史起源
Tatapangan ato kalopisakan no Satimolan kalokanatal a finacadan, midotoc ko hakasi to sowal ato pikadkad to tatiri’en, patirang to sasowalen.
No Taywan a sasowalen 出台灣假說
No hakasi a sowal, nai Asiya malinahay tayra i Taywan finacadan, i Taywan to a mala o Satimolan kalokanatal a finacadan ko sowal, ikor do’edo sato kanatal, malenak tayra i Taypinyang kasa niyaro’. Mahaenay a sowal, o nai Taywanay (Out of Taiwan) sanay a sowal. Oni a sowal sa’ayaway nai sowal a hakasi ko pasadakay, mirocokay masano’ayamay ko pacalayay to DNA ko pikingkiw, pakayni to sasowalen adihay ko pasadak to pitinako. Latek Pakayni to nia sowal adihay ko hakasi ko micokeray.
Nanitira talawali, talaetip ko kalopisak, kawali tayra i Miliyana a kalokanatal (Kuang a kanatal, Saipan a kanatal), tayra i timol Taypinyang a pala, tala’etip tayra i Malaysiya kanatal, Sumentala, romi’ad latek i ’ayaw no 3200 miheca. Pado’edo malopisak tayra i sifoan no Taypinyang Milanisiya a pala Kalulin kitakit. Nanoya pasitwali, latek i saka 300 mihecaan tahira i Polinisiya. Anini i Niwsilan a Maoli finacadan, o saiko:ray a malinahay, latek i saka 800 mihecaan[20].
Fadas
Tatodong用途
O milaladay ko tapangan no fadas, sanga’ayay a dateng, o Kayce nira makikaka to rara’, mitena’ay to takaraw no remes ato malasaka nga’ay no fitoka^ ato tinayi’.O co’ong a papah nira matiya o Pocay a dateng kaenen, ciyan han ko hana nira, matiya o faniw a kaenen, oya koengelay a rara’, matiya o kangdaway a naniwac a kaenen,oya lengaw sanay ho a konga nira, matiya o Wanto^ a rara’ a kaenen, o Tanpayce nira mikikaka to ’alida ato zakaimo. I 2008 a mihacaan I tini i Tayko a kitakit, ira ko mikiwkiway a tamdaw, pakaenen nangra ko tanetekay a tatiring a kaying to miloko ato fadas, ma^emin safaw siwa ko mihecaan nangra, ikor to mahapingan to noya mikiwkiway, o fadas hananay, o kayse no nira, mikikaka to kayce no miloko, itini to mahepingan to, na i fadasay ko safangcalay a sakatanetek no tatirenga mo mita.
O Amilika a Lemed
American Dream (O Amilika a Lemed), o nipipaso’elin kaitini i Amilika ko pisa’icel o malosaka ci nga’ayay ko ’oripan, orasaka o tamdaw pakayni i niyah a misa’icelan, codahan, kaiharetengan ato safaloco’an ko kacemahad, o caayay pilitado to patodong no syakay a selal ato padama no tao. No roma matiniay a niheratengan no tamdaw o sakikicay a malowad ano eca malatawkiay a harateng koni. ’alomanay a Europe mafolaway tamdaw o cifaloco’ay a o American a Dream(lemed) ko satayra i Amilika.
Kasata’edi’edip no lahod
Kasata’edi’edip no lahod （kuwaping a sowal：大氣層） no hekal lima ko kasasiiked, mido’edo to katakaraw no lotok a mafali ko hemhem to takaraw ato kalowan. Nai ’akawangay tangasa po^eneray:
Kanasaw/’a’owang
Adihay ku mamakaen nu kanasaw/’a’owang i riyar, ira ku kemaenay tu humung a kanasaw/’a’owang, uya caay kakemaen tu humung(海藻) a kanasaw/’a’owang i, u maraemeday a vau(蠕蟲) i riyar atu ci-pi-tung-u(棘皮動物) ku nikaenan nu nangra. Ruma satu, ira hu ku kemaenay tu kudih nu vutivuting.
Aa
Halipahafayay ko tamdaw to aa.
Solita
Ira ko cecay a fongoh, falo a kamay no solita, manga'ay a kaenen no tamdaw.
Caay katakaya' ko 'orip no solita, harakat a mato'as, malamo, tiya mapatay to.
Papua New Guinea
Pi'arawan(目錄)
6	Sici(政治)
Palapalaan ato kakarayan(地理與氣候)
O polong no hadahal a sera no PapuwaNiwkiniya 462,840㎢, I sakatimolay no telong a konis no cikiw, o kala’oraday, mado’etay ko romi’ad itini. O I fa’edetay a kilakilangan kona pala itini, oria sakaadihay no maamaan a kina’orip, o killing to, o ’a’adopen to matahtah. O taliyok palapalaan I miriniay tono Auco, Niwcilan, ato I kawaliay no Inni a riyaran kanatal, malapot ko Solomon ato Wannatu. O romi’ad sa I fa’eday, mado’etay to tepor no mihwca.
Sakowan(行政區)
.1.Sifo'ay a sakowan(central)
3.Ka’etipay a Takaraway pala sakowan(East Highlands)
11.	Moropi sakowan(Morobe)
12.	Niw Ayelan(New Ireland)
20.	Syoto Sakowan (Ntinol Capital District)
Tamorak
O pinangan no tamorak/ciyak.(南瓜的特色)
O pinangan no tamorak i, o milaladay ko rengaw nira matiya o masay, ano i ‘enal a sotad,
Papotalay a lahod to’edip
Papotalay no kasata’edi’edip no lahod, oya cingci ato hayci sakapot.
Liberia
O sa’ayaway no Africa safaniyot mihapiw to pisiikeday a nikapolongan kitakit ko Liberia, o samato’asay no Africa safaniyot aniniay a nikapolongan kitakit. I Africa safaniyot kacacefisan micingcing miimeray to solongoc a Africa safaniyot a kitakit. I saka 2 kalaloodan no hekal itiya, micokeray to Amilika a milood to Germany ko Liberia, nanoya pakalayap to picoker no Amilika a mipacefong to patireng to tatenaan no kitakit, mapadama ko Liberia a cemahad ato kasenengan no kasakitakit. O Liberia o nipatatekoan i kasakitakit, Linhoko ato Africa safaniyot kapolongan sakapot patirengan.
Likisi (歷史)
I1989 miheca 12 folad 24 romi’ad, Liberia o polong no kitakit maolahay to kitakit a sarekad i Ivory coast patireng to sakapot mamifelih to sifo a hitay, i ci Charles Taylor ko mikeriday milood to Liberia, polong no laloma’ay no kitakit a lalood.
I 2006 miheca, mipatireng ko sifo to so’elinay ato malali’ayay wiyyinhuy, misapalita to nano demak no laloma’ay no kitakit a lalood ato nikalalood no demak a raraw[12]. I 2011 miheca, ci Ellen Johnson Hillleaf congtong mihapiw i 7 folad 26 romi’ad o romi’ad pisiikedan no kitakit[13].
O kacacofelan a demak (外交關係)
O nano mitanengay to rarawraw i saka 1 ato saka 2 a laloma'ay no kitakit a lalood, o Liberia i 21 sici a lalomaan a sakacekal saka nga’ay no fiyaw kitakit ato i no Europe a kitakit misafa’eloh masasiwidang. Ato matiya romaroma no Africa safaniyot kitakit, citodong ko Congko to naikoran no lalood patireng a tayal[30]. I ’ayaw, o sakafiyaw a tosaay kitakit a Guinea ato Lion rock o nicokeran to nangra o Liberia a mifelihay a sakapot saan[31].
Palapalaan (島嶼)
I laloma’an no kitakit ira ko tadamaanay a pala o Monte Sarando niyaro’ sakowan a God (Kawas pala) ato Bushillo pala, ato sasifo’an a kanatal a Dubilly pala ato i laloma’ay no Maryland sakowan a Die (patay) pala.
Kafafalic no romi’ad (氣候)
O lilis no riyar a sa’etal nawhani no riyar a seriw a fali, pasaemelay to tamdaw; sasekalay ira ko dadaya si’enaw tangasa cikarapoyay ko lotok. O kaso’emetan romi’ad o cifaliay ato macidalay romi’ad, kafo’edasan ira ko katefad no karapoy, orasaa caay ka sapinangan. Nika to mihecaan i 11 folad tangas aroma miheca to saka 4 folad o kafo’edasan romi’ad, 5 folad tangasa 10 folad o so’emetay romi’ad. I 7 folad ano eca 8 folad ira ko mato’etoay 2 lipay a tadengalay romi’ad, o sasowalen “kafo’edasan romi’ad”. Laloma’an no kitakit awaay ko kafodo’an, lonen ato faliyos.
Marshall Islands
Marsal kanatal (馬紹爾群島)
Saka 1 kalalood no hekal macalap no Dipong kina Marsal kanatal, i 1919 miheca o kalokitakit lakapot laheci patoror to Dipong, nanoya o Marsal kanatal i notimolan Taypinyang (Nan-yo) no Dipong ko mikowanay. Saka 2 kalalood, itiya kalalood i Cierpot ato Marsal kanatal macalap no Amilika, itiya tinakanatal o liyok no kanatal a Pikini kinapinapina pikingkiwan to adihayay temera, saka makari’ang ko caayay ko mapalolol kakari’ang no pala. Ikor no kalalood, Marsal kanatal ato romaroma a kanatal i Taypinyang malecad o mikowanan no Amilika a kasakanatal i Taypinyang. 1979 miheca Marsal kanatal midemak to niya a salongoc, i 1986 miheca ato Amilika matatilid to “Mapakoniraay kapolongan a katatelek” a citodong to sapikowan.
Liberia
Likisi no kicay (經濟史)
I 1979 mihecaan kacakatan itiya, nikawrira i 1980 miheca mafafalic ko mikowanay sifo saka eca ka nga’ay ko kicay, nanoya o kicay no Liberia masatapang marara matefad[43]. I 1979 miheca malengat ko laloma'ay no kitakit a lalood saranikay sato tararikor; I 1989 miheca tangasa 1995 mihecaan, o laloma'an no kitakit a kinaira macakat maserer 90%, o aniniay likisi saranikayay tararikod[43]. 2003 miheca paherek ko lalood, o GDP misitapang macakat, i 2007 miheca tangasa 9.4%[44]. Polong no cikiw a pakapaysoay a katalawan saka i 2009 mihecaan a laloma'an no kitakit a kinaira macakat tangasa 4.6%[44], nikawrira, saki cica’ a kilang ato kilang nipasadakan a mapalowad, o maomahay citodongay lomahad i 2010 miheca macakat i 5.1%, I 2011 miheca pa’ayaw to 7.3%, o nia kitakit a kicay ranikay lomahad tangasa i hekalan 20 a kitakit[45][46].
I 2003 miheca kacakatan no dafong misitapang a maserer, i 2008 miheca nawhani o hekalan a kakaenen ato cikatalawan to kinairaira, ranikay macakat ko kalodafong[48], tangasa i 17.5%, itiya i 2009 miheca miserer tangasa 7.4%[44]. I 2006 miheca, o Liberia a papotalay tadah alatak ira ko 45 walwalan Amilika payso, macalap to ko no lalomaay no kitakit a kinaira to 800%[43]. Nawhani i 2007 miheca tangasa 2010 mihecaan a kasairaan, adihayay kasairaan ato kalali’acaan a tadah mapalasawaday, o nia kitakit a tadah i papotal tangasa I 2011 miheca maserer tangasa 2.229 walwalan Amilika payso[49].
Fodawan (礦業)
I Liberia adihay ko masimeday a fodawan itini, ira ko marar, ^ekim, oteng, antang, ferric niobium, tungsten, manganese, diamond(adicacaw fokeloh), graphite, magnet, tadamarar tafok ato Mica. Nikawrira saheto o caayay ka cowat, dengan o marar, ^ekim ato diamond ko mikorkoran. Itiniay a marar a tafok o nga’ayay.
Misang'ay to lalosidan (工業)
Laloma’ay no kitakit dengan o mimingay a misanga’ay to lalosidan, o misanga’an ira ko mikarkaray to fodawan, misatingkiay, cica’ a kilang, tayhi, kilang, marar, misasimal, tenooy, sariko’ay, amoto, ’emi, teking, lingka, safon, misadadokap, misatangso, kakaenen, safalakoay, misamadaray, misanga’ay to kikay, misanga’ay to tosiya, misataminaay, sapisebged ato lalosidan a kaysya.
Marshall Islands
Kicay (經濟)
3. Masadakay: ’Afinong a simal, ma’akikay ’afinong ato mikawitan, foting.
Taliyokan no pala
Taliyokan no pala（kuwaping a sowal：自然環境）
Taliyokan no Pala kasaso’ayaw no mapatirengay a pala, mapatirengay a pala halo masaniyaro’ay ato masaopoay a nidemakan no tamdaw, o cecay a niyaro’ o ecayay a Taliyokan no Pala.
Tinako, ano o maomahay kita, misahiraterateng to awaayay ko tenem ato sera a kinaira, masapinang ita, ’ayaway ni sowalan malecaday o caayay kacara a sera no kilang, nika o masasiromaay ko kinaira
Awto
I ka’ayaway no kairaan no tamdaw a rikisi (史前史)
O pakimad no Yincumin no Ostorariya’i, i’ayaw no 13,000 miheca fahal sanay a malahedaw ko ciso’edaay a sera ato palapalaan sanay, oya malakitingay ho Ostorariya ato Tasmaniya kanatal madawdaw to no riyar, sa ira to koya Pasu riyaran ta’eman. O pakongko no Yincumin ya malahedaw ko so’eda, fa’edet to ko romi’ad ta macakat ko riyar matahepo ko pala o foting nani kafekang a matefad, ira ho ko cunami(海嘯) ko midawdaway to sera, orasaka, masa’iked ko Tasmaniya a kanatal, o maro’ay itini a
Liberia
Tamdaw (人口)
Ono Liberia a kimpo a matelek o finawlan ira ko pakoniyah a pitooran, o sifo mingodo to finawlan to nia salongoc. Talacowa o kimpo a matelek i Liberia malasiyasay to pakayraan ato sician a kitakit, nikawrira o Liberia o Kristokiw a kitakit[62]. Ono kitakit a pitilidan padamso to Fangcalay Cudad a nananamen, orasaka sarikec a matelak mi’efec to pa’aliwacan ano eca no Kristokiw a kacedengan romi’ad a kalali’acaan a demak.
Taliyokan no pala
Riyar (海洋)
==== Riyar o nitaliyokan no nanom, o kaheciday nanom ko sakaira. Salong no sera ira ko 71% nitahepoan no riyar (362 ’ofad ko dadahal), mapado’edoay ko kacinanom, masiiked ko tata’angay ato mamangay a riyar. Mataelif malitosaay 3000 kungce (9800 ingce) ko talolong. Polong no riyar saheto o kaheciday 30-38 ppt laloma’an, no riyar a kahecid patek no 35 (35ppt; 3.5%). Cingangan ko kasahira no riyar, nika o cecayay a sowal, kasakakafit no kahecid o no hekal a riyar (World Ocean or global ocean) ahan. O na riyar ira (ta’angay tangasa mimingay): Taypinyang, Tasiyang, Intoyang, Nantayang ato Piepinyang. ====
Papotalay a lahod to’edip(外氣層):
Papotalay no kasata’edi’edip no lahod, oya cingci ato hayci sakapot.
Awto
Tayni ko Yoropa a tamdaw(歐洲白人到來)
Naka taynian no kohecalay tamdaw ton apala, o tasaraman han ko Yincumin a mi’adop a mipatay, corcoren ho sifo a mipapatay ko Yincumin, sa itira i Tasmaniya a kanatal lowan sanay to ko Yincumin.Tahira to i 1830 miheca, awaay to ko ’osaw no caay ka ciramram to remes no Yincumin no Tasmaniya kanatal. O pilood to kohetingay tamdaw hananay a pangangan ko nini.
Mauritus
Mauritius (模里西斯)
O tamdaw nai India teloc, Frane Africa a camel (Cleo tamdaw), holam teloc, Europe tamdaw malekapot[9]. Mauritius a sasowalen o no Mauritius a Cleo sowal, France ato Inkiris sowal. Inkiris sowal o no malatapangay sowal, nika malali’ay to no Mauritius a Cleo sowal ato France sowal. O sinpon ato tilifi a kamok o no France a sowal. Roma, Asia a sowal itini no Asia finawlan sakalalicay.
Awto
Palapalan(地理)
Ano pakakafekangen pasila’eno a minengneng ’i, o ’edef no kitakit no Ostorariya sakohera sahetoay o tafotafokan ato lakelal, sa itini i lilis no riyar ko ’alomanay tamdaw a maro’.
Liberia
Kiwiko (教育)
Nawhani i 2018 mihecaan 10 folad miliyang ko mitiliday, fa’elohay maalaay congtong ci George M Weah mipalasawad to no kitakit a daykako mitiliday a sapitilid a payso[72].
Marshall Islands
Patotalay kalali’ay (外交)
I romaay kitakit a finawlan ano awaay ko kamaro’an katayalan no kitakit sakaira no kadadama, manga’ay tayra i kamaro’an katayalan no kitakit no Amilika, kamaro’an katayalan no kitakit no Amilika padamso to malalenay sadama to fanawlan no Marsal ato Amilika a finawlan.
Fata'an
Ngangan no fata'an(樹豆名稱)
Adihay ko pangangan no kasasiromaroma a finacadan to fata'an, ono Kuwaping a pangangan ira ko 蒲姜豆、木豆、米豆、樹荳、柳豆、白樹豆、花螺樹豆、觀音豆、番仔豆、山豆根; Tayal finacadan o "singut ", hananay, ono Taivoan finacadan (大武壠) " taluvawvaw " hananay, ono Iwatan finacadan o " qalidang" hananay.
Solomon
Takaray Sowal(概略)
Itiraay i satimolan a Dadahalay Riyar ko aro’ nona kitakit, i ka’amis no Awco, i sakawali no Papuaniwkiniya. O tapang ko mikowanay, o cecay akapot no Tata’angay Ikilis Masakapotay. O syuto i Honiyara.
Awto
Palapalan(地理)
3.    Kakato kitakitan koin（Kakadu National Park）
4.    Kata Ciwta kitakitan koin（Kata Tjuṯa, Kata Tjuta）
Marshall Islands
Saki Amilika kalali’ay (與美國關係)
Marsal kanatal makowan no Amilika 40 mihecaan, tangasa anini malali’ay to Amilika.
Solomon
Palapalaan (地理)
O Solomon a kitakit o sakakahaday a riyaran pala, i kawaliay no Papuaniwkiniya, misi’ayaway to Solomon riyar, i ka’etipay i o rakarakaan riyar, o riyaran pala ko misafacoay tona kitakit. O riyaran pala ira a silsilen i la’eno:
Marshall Islands
Pinengnengan (參考文獻)
1. CIA Factbook. Central Intelligence Agency (CIA). [2018-11-13]. (nina’angan tilid, kalocalay mateli 2021-01-02).
3. Human Development Report 2019 (PDF). UNITED NATIONS DEVELOPMENT PROGRAMME. [2019-12-21]. (nina’angan tilid, kalocalay mateli (PDF)
Mauritus
France a pikowan (法國統治時期)
I kalaloodan ci Napoleon, o France a pala mala piloodan no kokong no France to tamina no Inkiris, mahaenay a pilood tangasa 1810 miheca o kakeridan no riyar hitay a tapang ci Josiah Rollei mikerid to hongti riyar sofitay micalap to France pala itiya a paherek. I Inkiris France Mauritius kalaloodan, France a hitay oya minato ko maalaay, ikor malikot no hongti riyar sofitay i Cap Malheureux “Macawnik cokah” tolo folad itiya mihapiw to katapi’an. So’elinay romi’ad a katapi’an i 1810 mihecaan 12 folad 3 romi’ad,  o katapi’an a todong Inkiris tamdaw mihayda to micingcingay miterek to sera ato dafong, midotoc midemak to France sowal i saki finawlan ato kaloraraw a pitomadaw o France no rikec. Micada ko Inkiris tina pala i, itiya patikol to nganga Mauritius pala.
Liberia
Nanom a picolo’ (水運)
O Liberia i olong no cikiw a pakariyaray picolo’ ira ko tadamaanay a todong, o Liberia caay ka pina ko tamina nira, nikawrira nai Liberia ka’emeday ko sapitoki a payso, malosaka tadamaan no Liberia i hekal a kacingangan no tamina (Flag of convenience) a pitokian a kitakit, nai Amilikaay a “Liberian International Ship & Corporate Registry” (decdec a tilid LISCR) taypiaw to Liberia nikapolongan kitakit sifo riyaran citodongay paini to kakingangan no tamina a nipitokian a demak.
Awto
Finacadan(民族)
1975 miheca masanga’ ko「Rikec no Aka Pisakakinih to Tamdaw」, yo ca ho kasanga’ kona rikec ’i, mi’efecan ko roma a kitakit a tamdaw mafolaw a tayni.
William Jefferson Clinton
palatamdaw 教育
Maolah kako to kakeng, fangcal ko pinangan no mako, nika, mafana’ kako, caay ka lecad ci John William Coltrane anca ci Stanley Getz,a tahada’oc.