cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Kiribati
Palapalaan (地理)
·  Kiripot riyaran palapala(吉爾伯特群島)
·  Fonhuwang riyaran palapala(鳳凰群島)
·  Layen riyaran palapala(萊恩群島)
O kakahad no kamaro’an nona kitakit nani kawali tara sa’etip mata’elifay to cecay patek kilo.O kakahad no niyah a riyar ira ko 3,800km², o rakarakan kona kitakit sa kohepic ko sota’ adihay aca ko ’apol no sera, sa caay ka nga’ay saliomahen, ano maleno sa I matahepoay ko sera saka o sota’ to o nanom to kaheciday,tatiihay kalananomen, soped hananay to ko orad i tangko to halananom. thumb|Fresh water in Kiribati (10696895295) O pipahadak no Masahadhaday Riyar(太平洋) a Taliyok Saopo, oya awaay ko tamdaw a maro’ a tosa pala Tebua Tarawa ato Abanuea matenengay a malahedaw to I 1999miheca sananay. O 「nikafalic no kakarayan a saopo no Linhoko」(聯合國政府間氣候變化專門委員會) pali’ayaw to sowal caka pakatahira I cecay so’ot ko miheca ha’emin sato ko Kiripas a mateneng I riyar sanay.
Tamdaw (人口)
O tamdaw no Kiripas pangangan sa totireng no niyah i, I-Kiripas sanay,ona ngangan toninian i, nani Kirpat a Kiripas sowal, orasa Kiripat hananay i nani tiraay toya mikowanan no Ikilis a Kiripat palapalan no riyar. Itiya to yo mapatireng to Teked Niyahpikowan, pangangan hananay to pasacecay to Kiripat. thumb|Children in Bairiki Square, Tarawa, Kiribati thumb|Children in Bairiki Square, Tarawa, Kiribati
I-Kiripas a tamdaw I ono Mikulonisya a tamdaw. O pipawacay no mikakinkiway to telang a okak no tamdaw I, cisowal saan o Satimolan Finacadan I ‘ayaw pinapina a mihecaan maro’ay to itini I Kiripat a riyariyaran pala. I 14sici o Fici tamdaw,o Samoa tamdaw, ato Tonga tamdaw,mafolaw a tayni mararamod to roma a finacadan ta citahapinangan sato tono Polinisya, maralamlam to ko tahapinangan no tireng.
O no sifo a kapolongan sowal I o Ikiris a sowal, nikawrira, itiraay aca I tata’angay niyaro’ o Ikiris ko sowal, itira I romaroma a pala I o Kiripas sowal ko sakasasowal no kalotamdaw,nawhani, o maritengay a tamdaw I maolahay a somowal to  malawalaway sowal(複雜的語言)
O pitoran (宗教)
O pitoran no tamtamdaw o Tinsikiw(天主教), nikawrira, hadihay ko masasiromaromaay a pitoran, patinako han I Fukuin a kyokai(福音神學派), ira ko Yihofa kyokai(耶和華見證人), ira ko Molomon kiyokai(摩門教), ira ho nani Arapiya a Pahai kiyokai.
Tuapuu
Tuapuu（大埔部落）
Itiniay i Haiduan Cen no Taitung ko Tuapuu a niyaro’, 60  ko sa’osi no parod no loma’, 232 ko sa’osi no tamdaw.
O pa-sin-to(百分比) no ka’aloman no tamdaw no kasafinacadan i, ko Bunun88%, Amis2%, roma6%.
o kasadakan no lihaf
Kasasiwasiw:Farangaw 'Amis
Haba:
haba:（大屋坑部落）
Itiniay i Nanzhuang Cen no Miaoli ko haba: a niyaro’, 93  ko sa’osi no parod no loma’, 230 ko sa’osi no tamdaw.
21% ko ka’aloman no Yincomin, polong han i, 49  ko tamdaw; o roma sato i, 79% ko ka’aloman no roma a finacadan, polong han i, 181 ko tamdaw.
O pa-sin-to(百分比) no ka’aloman no tamdaw no kasafinacadan i, ko Saysiyat20%, Tayal1%.
o kasadakan no lihaf
Kasasiwasiw:Farangaw 'Amis
Moldova
thumb|Flag of Moldova|alt=Flag of Moldova thumb|Location of Moldova (green) and Transnistria (light green) in Europe.
siyoto(首都) O [Chisinau(基希涅夫) ko Siyoto.
katomirengan no kitakit a romi’ad(國家紀念日) Pihiratengan no kitakit a romi’ad i sakafalo 27 a romi’ad.
O Sawara’an no kitakit(國家) anini i ci Igor Dodon(伊戈爾·杜登), patirengan(擔任) a romi’ad i 2016 a miheca(年) saka 12 folad(月) saka 23 a romi’ad.
Pi’arawan to lakaw
Kasasiwasiw:Pasawalian 'Amis
Metapay
Metapay（梅達拜部落）
Itiniay i Jianshi(尖石) Cen no Hsinchu(新竹) ko Metapay a niyaro’, 89  ko sa’osi no parod no loma’, 281 ko sa’osi no tamdaw.
94% ko ka’aloman(多的) no Yincomin(原住民), polong han i, 263 ko tamdaw; o roma sato i, 6% ko ka’aloman no roma a finacadan, polong(全部) han i,  18 ko tamdaw.
O pa-sin-to(百分比) no ka’aloman no tamdaw no kasafinacadan(族群) i, ko Tayal(泰雅族)88%, Amis(阿美族)1%, roma(其他)5%.
Ira ko kofa(梅花村辦公處) i niyaro’.
o kasadakan no lihaf
Kasasiwasiw:Farangaw 'Amis
Sakuhan
Sakuhan（細道邦部落）
Itiniay i Tai’an Cen no Miaoli ko Sakuhan a niyaro’, 119 ko sa’osi no parod no loma’, 368 ko sa’osi no tamdaw.
72% ko ka’aloman no Yincomin, polong han i, 266 ko tamdaw; o roma sato i, 28% ko ka’aloman no roma a finacadan, polong han i, 102 ko tamdaw.
O pa-sin-to(百分比) no ka’aloman no tamdaw no kasafinacadan i, ko Tayal68%, Amis1%, Bunun2%, Truku1%, roma1%.
Ira ko picodadan(泰興國小、泰興國小附幼) i niyaro’.
Ira ko imeng(大湖分局中興派出所) i niyaro’.
Ira ko kofa(中興檢查哨) i niyaro’.
Ira ko Kiwkay(台灣基督長老教會細道邦教會、中興天主堂) i niyaro’.
o kasadakan no lihaf
Kasasiwasiw:Farangaw 'Amis
Talamakau
Talamakau（青葉部落）
Itiniay i Sandimen Cen no Pingtung ko Talamakau a niyaro’, 229 ko sa’osi no parod no loma’, 757 ko sa’osi no tamdaw.
95% ko ka’aloman no Yincomin, polong han i, 718 ko tamdaw; o roma sato i, 5% ko ka’aloman no roma a finacadan, polong han i,  39 ko tamdaw.
O pa-sin-to(百分比) no ka’aloman no tamdaw no kasafinacadan i, ko Rukai85%, Paiwan5%, Bunun1%, Amis2%, roma2%.
Ira ko picodadan(青葉國小) i niyaro’.
Ira ko paisingan(青葉衛生室) i niyaro’.
o kasadakan no lihaf
Kasasiwasiw:Farangaw 'Amis
Talacay
O tatapangan no talacay.鳳梨的由來
O loma a ngangan no talacay how i polo(菠蘿) sanay, o tatapangan nira i nai tiniay i timolay Amirika(南美洲) saan ko sawal, ono fa^edtay a kaka^enen, o kalasalangay o ko^sanay o ‘acicimay, fangcalay to kacihelangan a komaen, fangcalay a misaadihay ami paloma, nawhani adihayay koma olahay a komaeng, o sowal no pasowalay i halafinay to ama lenak i tira i timolay Amirika to pinapi:na a mihecaan saan ko sowal, likosato itira toya 17seci(17世紀), misalingato to a malengak a tayra i Oco(歐洲) hananay a finacadan, dodosato tangasa i 1820 a mihecaan, adihay to komi palomaay a talacowaco:wa to sapi ^etanaw no tamdaw. Lomasa apipangangan no tamdaw tora talacay i, o citiyaday(露肚子)( Ananas comosus) han nangra a pangangan, ngalef sato itira toya 20seci(20世紀) no Amirikaan a Syawiyi(美國夏威夷) tada adihay adi:hay sato kora talacay hananay, ano i tira to i Kesetalica(哥斯大黎加)、Pasi(巴西)、Filipin(菲律賓) to, ngalef sato koka adihay a malenak matafesiw to tolitosa koka adihay no talacay i hekal. Noitiniay i no kaholaman a finacadan i, ora talacay naitini i 1709 a mihecaan ami salingato ama rengak tangasangasa i Taywan, nawhani o heci nira matiya o wikol no Sonlofong(森若鳳) a topi/’ayam sanaw o fongli(鳳梨) han nangra a pangangan, nanoya alatek naytiniay i Coawa(爪哇) atayni ama lenak saan kosowal sanaw o Polo(波蘿) hen koloma a pangangan, I’ayaw tono Taywan a talacay i, adihay a mapaloma itini i Ilan(宜蘭) ato i Taynan(台南), no kaholaman sato a niyaro i, itini i timol kosa adiha:yay amalenak, ano i Mintong(閔東) ato i Minnan(閔南), adihay komi palomaay to talacay, pangangan sa cangra o hangli(黃梨) han nangra, o sasangaen nganra to fongliso(鳳梨酥)、poloso(菠蘿酥)、hoangliso(黃梨酥) hananay、ato fonglimingpaw(鳳梨麵包).
O pinangan no taracay.鳳梨的形態
O taracay hananay i mato o rengos no sela kopi’alaw, nawhani kangdaway ko to’as nira caay katakalaw ko tileng nira, apoto’ay ko tapangan nira, caay katalolong kopi pa lamit nira, macilak koka cipapah nira saka’daw sa cicekaay matiya o salosalod, o takalaw nira i alatek tangasa i 60~100 a ditekan, o satakalaway i pakaara to 150 a ditek, yahana nira i o todangay to o heci nira, yaheci nira i o todongay o hana nira, iraay koka fangsis nira sanaw maolah ko kalofao ami lingling, o tilid no heci nira i maloloay, ano tata’ak koraheci nira i masaka’daw a limoloay, i wikor nora heci nira i iraho ko ki^mingay a papah a malengaw,
O fafoy no lotok
O fafoy no lotok (kuwaping a sowal: 山豬)
O fafoy no lotok hananay. o miri’angay(攻擊) to tamdaw. Mikari’ang(破壞) aca to pinaloma a losay. Nanitini i tolo patek mitolo(三千公尺) ko takaraw no lotok, tahini i hadhad(田野) ko piresapan no fafoy no lotok. Ano i pala to, i semosemotan , i ’aw’awlan ,itiniaca i pamatangan a hadhad , Ira ma’araw ko naripa’an(足跡) nangra. Ano kasienawan, malokelon tayni i hadhad a miliyas(遠離) to sienaw no lotok. Ano mahofoc(生育) ko tawinaan fafoy no lotok .ira ko sepat, oroma aenem saan ko kaci wawa ningra .Ora ciciw(小豬) no fafoy , caay piliyas to wina , tahira i kato’asan ningra .So’elinay , safeleng(群體) saan cangra a miresap a talacowacowa , mikilim to kakaenen .O mikaenan no fafoy i , cowa kapili’ (不忌), o ’arikak , fao , limit , o papah ,ato masamaamaanay a pinalengaw. Maemin a maemod nangra. O patinako no sowal to fafoy no lotok i hekal. o masililay, o matokaay sanay .Cowa kahatira ko pinangan no fafoy. Ya fafoy no lotok hananay, o ci’icelay(力大無比) , ratiktikay(敏捷) a rafihfih(迅速). cekak saan ko tangila, Ano masatamdaw to ka to'as nira ,matiyato o tofor ka tata’ang. sacira’it(獠牙) saan, o sapiri’ang nira to cimacima ato sapingorngor nira to sera. So’elinay, malitemoh no mi’adopay(獵人) ko hatiniay a fafoy , pisafaloco' a misi'ayaw to kapiri’angaw ningra. o waco sato ko sapaosos milifet a makakalat .Iraay ko madoka'ay a waco to pina kalat nora fafoy. Matini i niyaro’. O katangican no mi’adopay a ci tama’(獵物) ko fafoy no lotok. Ano ci tama’ a mi'adop cangra. O tadamaanay(優秀) a mi’adopay cingra sanay. Oroma sato pateli to saso'erec ato masamaamaanay a tilo. Ano pina a romi'ad, tayra miliso' tora tilo. alatek ira ko 'angtolay to, ira ko ma'oripay ho. Panokay sato tora tama’. Mipafetis(獻上) to kalas(長老) no niyaro’ ato pacakat(祭品) itini i pita’ongan to mato’asay. Todong paliyaw ira ho kenaira a tama'. Mililiw(邀請) ko loma’ a mitahidang to salikaka(親朋好友) mapolong malafi a komaen toyatama’ .Ya tayraay malafi .mihawikid to takid to sapisolac to roray no mi’adopay. Kaniwen a mimaan(不可否認). kaeso’ay makaen ko titi no fafoy no lotok. Tamekhan(烤) ko fanges(豬皮) nira. salangotngot(脆, Q) sanay kiya .oya pasikaenhan to epah. tatodong sanay Fafuy pala—野豬
I luma’ay fafuy(家豬) atu i palaay fafuy, tansul mahapinang ku nika sasiruma. U Fafuy Pala(野豬) i, kakaya’ ku pising, tata’ang ku funguh atu faluhang; ma’ipuc ku kaikur, miming ku wa’ay. U kakaya’ nu tireng maedeng ccay laya’ tahira ccay laya’ ira ku pangkiw, u karteng 80~100 a tingting, u ‘urip nira 10~21 ku mihcaan.U cengel nu fanuh nira i, matiya makusasay ku kakuhting, ira ku matiyaay u pangsuy.
Talacay
Samanen ami paloma to talacay.鳳梨的種植
I tini i ’orp no mita o tamdaw, irasahca kopi saadihay ami paloma to kalomaamaan,  pakayniay i talacay hananay i hatiraay to ko tayar, nani’ayaw adihay ko kasasiloma no talacay, yamisalingato nai Oco(歐洲) ami palenak ami saadihay a paloma i, minanam ca^ra itini i masalaloma’ay a paloma(室內栽培), dodosato 1820 amihecaan malenak tangasa i
O fafoy no lotok
O fafoy no lotok (kuwaping a sowal: 山豬)
Maedef i kitakit ku lenak nu Fafuy pala, dengan makdalay(乾旱), takaraway lutuk(海拔高) atu kietecay pala(寒帶) caay katatudung tu Fafuy pala.
Talacay
Samanen ami paloma to talacay.鳳梨的種植
Folanse(法國) ato Eingkilis(英國), tiya malenak haca a tangasa i Siawiyi(夏威夷) ato icowaco:wa to sakafana’ ami paloma. Itini i Taywan i, tadamaan aca koka pikingkiw(研究) a paloma sanaw irato ko Cincanfongli(金鑽鳳梨)、Niwnayfongli(牛奶鳳梨)、Secafongli(釋迦鳳梨) hananay, samihecacaan sato ami paloma, maolah tono Taywanay so^metay a lomi’ad, tala’ayaw ami paloma i, iraho kopi sasapar a paloma i likot, ato pisongira’ topi palomaan a omah, hakowa ko kakahad topi palomaan to talacay i, misa’osi ami hapinang toka hakowa koka adihay ami sasapar, itini i pisasaparan ami hapinang to omaan ko todongay ami palomaan iso, ma^deng ko to’as nina i likot i, micompi to totayar ami linah a patayra i omah, ano masolinga’ kopi paloma ato pidipot tora talacay i, o fafangcal ko lengaw nira ama lahad, lomasato irako todongay to sapa tayhi ato sapa hiliw to kasasilomaloma no talacay, inian hawi o fana’ to nomatayalay ami hapinang to kasasilomaloma no talacay.
O fafoy no lotok
O fafoy no lotok (kuwaping a sowal: 山豬)
Kakaenen nu Fafuy pala, u rengus, heci nu kilang, lamit, fau^, fita’ol, ’du, ‘uner,takulil atu mihufucan ho a malunem…makaenay ho ma^min mawlah.
U tatirengan nu Fafuy pala sa’imeced saan, ^ca ka ci simal ku titi nira, saka matalaw tu si^naw. Tanu ra’it(獠牙) han nira mikarkar ku sra a misadihif(洞穴), malu kadikuan nira. Anu kacihrangan i, maulah a mirunang i snasna’an(泥地). Kafahka’an i, makurac ku kafuti’an nira, nawhani, iraira aca ku katumai’an atu kamisi’an nira i paputal, caay pipatedu.
Talacay
Samaeng a koma^en to talacay.如何食用鳳梨
O talacay hananay o heci nira kala salangay, ano kaen i hato ‘acicimay, irako ko^sanay sanaw tala’ayaw a komaen i ira ko mipapili’ay to kaka^enen, ano mi tokad to heci nora talacay i o fongoh ato o wikol ko sapili’ayaw ami tokad, tiya mipodac to podac nira, rikol sato mihacecaycecay to ami pe^ci’ tiya manga’ay a kaen, o matomesay no iyofong(營養) nga’ay ami patatodong a komaen, nikaolira caay kanga’ay ami saadihay tato a komaen sanga’ayay i iikol no kaen to lahok ato lafi a komaen, caay kafangcal i ‘ayaw no kakomaen to hemmay a komaen, nawhani metalaw kakali’angen no fitoka. Nikaolira o mafana’ay a tamdaw i mafana’ ami samaamaan ami sanga’ to kakomaen to talacay, ano kaladatengen to ami liawli(料理) pacamol to matatodongay a sapacamol, tada o fangcalay a dateng, irako misa^sa^ay i katopih tosa pihalafing a nga’ay a kakaenen, lomasa nga’ayay a heteceng kola salang nira a mala nananomen. Nikaolira o ciadadaay to Tangniwpin(糖尿病) ato Sencangpin(腎臟病) caay kanga’ay a komaen to talacay, nawhani o ‘acicimay ko talacay, o ‘acicim no PH nira i 3~4(值), ano komaen hawi ma kali’ang ko fitoka, lomasato adihayho ko nana’oen a komaen, caay kanga’ay a pacacamolen to miloko akomaen, sanaw o noniyasato afana’ ami pili’ a komaen. (Siwkolan “Amis suman 0714’23)
O fafoy no lotok
O fafoy no lotok (kuwaping a sowal: 山豬)
U pinangan(習性) nu Fafuy pala i, u masafelengay(群體) a malahaklung ku ’urip nangra, ira ku tusay-pulu’ ku kaadihay. Tura sasifu’an nangra a malahakelung i, caka^ca ira ku 2~3 ci hawikiday tu ciciw a tawinaan a malacafay. U ’utuyan a fafuy anu sapilamuan ta micamul a mikihatiya.
Talacay
Tahapinangan參考文獻:
1王思明. 外来作物如何影响中国人的生活. 中國農史. 無. 2018, 37 (2): 3–14. ISSN 1000-4459
2胡寄塵編輯. 清季野史 第二編[M]. 1913 第(百二-百三)102-103頁
O fafoy no lotok
O fafoy no lotok (kuwaping a sowal: 山豬)
Na hufucen ku Fafuy pala, 18 ku tawinaan(母豬) ta palamu; 3~4 a mihcaan ku ‘otoyan(公豬) ta manga’ay milamu. 112~130 a rumi’ad ku kacitiyadan nu Fafuy pala, ccay hufuc 2~6 ku ciciw(豬仔), anu adihay tahira i 12, falu lipay kanca mu^tep lipay ta maktun ku picucu. Mihcacaan nu canglah(春天) atu lala’edan nu kacihrangan atu laluudan(秋天) ku kahufucan nu Fafuy pala.
Talacay
Tahapinangan參考文獻:
3《台灣府志》-卷七〈風土志〉果之屬：「菠蘿葉似蒲而闊，兩旁有刺. 果生於叢心中，皮似波羅蜜，色黃，味『酸甘』. 果末有葉一簇，可妝成鳳，故名之」；前一段即為波羅蜜：「波羅蜜亦荷蘭國移來者. 實生於樹幹上，皮似如來頂；剖而食，『甘如蜜』」
O fafoy no lotok
O fafoy no lotok (kuwaping a sowal: 山豬)
Nanu tu’asan(傳統) nu Yingcumin ma^min u mafana’ay a mi’adup(狩獵) ku ’urip; itiya:ho sahtu u tumekday ku luwad, (1).Tala lutuk mikarkar tu sra a misakfeng(陷阱), (2).Miteker tu Waya misa fihkac, (3).Patli tu piyak(夾子). Palitemek tu fana’ nu tireng. Ccay lipay kina ccay a milisu’, altek safulafulad satu awa ku tama’. Naw? I palapala:ay aca ku ’urip nu Fafuy, mafana’ tu saka’uripaw; saka, caay ka sadak tu rumi’ad, milimek i dihidihifan a mafuti’. Saka, citama’ ho tu Fafuy ku mi’tiluay i, u edef nu niyaru’ay tamdaw a mahmek a ma’inal.
Talacay
Tahapinangan參考文獻:
4葉春榮編譯，《初探福爾摩沙：荷蘭筆記》，頁 140.
鳳梨, Fengli （頁面存檔備份，存於網際網路檔案館） 藥用植物圖像資料庫 (香港浸會大學中醫藥學院) left|thumb|100px|Talacay
O fafoy no lotok
O fafoy no lotok (kuwaping a sowal: 山豬)
Ruma satu, malacafay ku 2~3 tamdaw a masacefang, ika’ayaw ku wacu tanu ngusu’ han nira a mihiphip tahira ka tamaan. Anu matama ku ‘utuyan a Fafuy pala pina’un, iraay ku ra’it nira sapiri’ang, cacay ku wacu misi’ayaw caay ku papakafilu.
Anini ’alumantu ku pakaenay(飼養) tu Fafuy pala i niyaru’, anu pakaynien i kalumuwad nu sakatanektekaw(健康) nu tatirengan sanay a harateng atu saka iraaw tu nikaira(財源) i, u kanga’ayan nu mawmahay a mitanam pakaen.
Spain
Spain（西班牙）
thumb|Flag of Spain|alt=Flag of Spain thumb|Location of  Spain  (dark green)– in Europe  (green & dark grey)– in the European Union  (green)
Itini i 40 00 N, 4 00 W, noYoropi ko Spain. Polong no sekalay i 505,370 sq km “saka 52 ko rayray no ngangan. ” “O sekalay no sera i, 498,980 sq km, Polong i 48,563,476 ko tamdaw.
sera(土地) Masakilac ko sera o malo kakaomahen a sera 54.10%, Malo no kilakilangan a sera 36.80%, malo no roma to a sera 9.10%.
siyoto(首都) O [Madrid ko Siyoto.
katomirengan no kitakit a romi’ad(國家紀念日) Pihiratengan no kitakit a romi’ad i sakamoetep 12 a romi’ad.
O Sawara’an no kitakit anini i ci Felipe VI, patirengan a romi’ad i 2014 a miheca saka 6 folad saka 19 a romi’ad.
Pi’arawan to lakaw
Kasasiwasiw:Pasawalian 'Amis
O ka rawrawan no madawdaw a demak
O ka rawrawan no madawdaw a demak (成廣澳事件)
Yo mikowan ko Dipong to taywan i, litemohen no Pangcah ko sa’ayaway a tangasa i pasawali. Tadanga'ayay ko tamdaw noya niyaro', masinanotay ko pinangan saan ko pitapal noya Dipong, saka ano ira ko karetengay a tayal tatayalen i ca ka eca mitahidang to finacadan no Pangcah a pakatayal. Patinako han; o pipalalan to lalan no cilamalay ato no tosiya, misanga to kayakay, mipongkang, mikarkar to minato, no sofitay a demak, patireng to loma’, kahirahira no demak, Saka patangic sa'an mitahidang to kapah no niyalo a misakuli, Saka itilasa'an ipapotal no niyaro' ko kapah a matayal, ma'ihiw toku demak no niyaro' Awa'ay toko mimawmahay, Itira a malakuli miming ko lifun, Samisisama'anen lintay sako haling, Ikaka sato ko pikali'ang no dipong to misakuli'ay a kapah, Saka matumes toko langiwngiw no falocu, Masadak toko micu'a'angay a demak.
1910-2-25 Toya a romi'ad ira'ay ko tata'angay a kayki no dipung, Sama'anen a mifu'ot koya pangcah sa'an ko kayki nangra, Su'elin to papisanga'en nangra ko kapah, to kakahaday a katayalan, Saka pifu'ot nangra to misakuli'ay a yincumin, Tahila pilifunan masa'upo ko tomuk, Itila pisili'an iloma no tomuk, Mikayki ko tomuk, 1911-5 Mahelek toko demak no ilising haw i, Pasuwalen no tomuk ko kalo niyaro' O hafay namo'i akaka patayla'en i suku a minaang, Oya caka pinangan i suko a demak, Mafana toko dipung, Mitahidan to madawdaw, turik, a tomuk malicay to, O hafay namo manaca ko na'angen i suko, Safaw lima a romi'ad kalikien a patayni i suku a mina'ang, Oya dipung taylasa'an i falangaw mitahidang to tomuk ci Kolas-Mahengheng a mikaykic to lawlaw no niyaro'. Mitengil to suwal ko tomuk, 1911-7-24 Toya romi'ad i turik a kingcasaw Fucinyinselang misa'upo to tomuk, Kapu'i hanira ko tomuk macedeng kamu a misanga to lalan, Ya matuka'ay kamu, Pakatengil sako tomuk ketersa'an kilumot hanra a mi'odut, Taylasa'i papotar kilumot a miseti koya dipung, Tahila kapatayan noya kingcas, Saka mapakohac toko "Madawdaw a demak".
Tuba
Tuba（大窩部落）
Itiniay i Fuxing Cen no Taoyuan ko Tuba a niyaro’, 55  ko sa’osi no parod no loma’, 163 ko sa’osi no tamdaw.
6% ko ka’aloman no Yincomin, polong han i, 10  ko tamdaw; o roma sato i, 94% ko ka’aloman no roma a finacadan, polong han i, 153 ko tamdaw.
O pa-sin-to(百分比) no ka’aloman no tamdaw no kasafinacadan i, ko Tayal6%.
o kasadakan no lihaf
Kasasiwasiw:Farangaw 'Amis
Metuiy
Metuiy（梅杜依部落）
Itiniay i Jianshi(尖石) Cen no Hsinchu(新竹) ko Metuiy a niyaro’, 27  ko sa’osi no parod no loma’,  72 ko sa’osi no tamdaw.
93% ko ka’aloman(多的) no Yincomin(原住民), polong han i, 67  ko tamdaw; o roma sato i, 7% ko ka’aloman no roma a finacadan, polong(全部) han i,   5 ko tamdaw.
O pa-sin-to(百分比) no ka’aloman no tamdaw no kasafinacadan(族群) i, ko Tayal(泰雅族)85%, Paiwan(排灣族)1%, Saysiyat(賽夏族)1%, Seediq(賽德克族)3%, roma(其他)3%.
o kasadakan no lihaf
Kasasiwasiw:Farangaw 'Amis
Tjukuvulj
Tjukuvulj（愛國蒲部落）
Itiniay i Dawu Cen no Taitung ko Tjukuvulj a niyaro’, 71  ko sa’osi no parod no loma’, 170 ko sa’osi no tamdaw.
94% ko ka’aloman no Yincomin, polong han i, 160 ko tamdaw; o roma sato i, 6% ko ka’aloman no roma a finacadan, polong han i,  10 ko tamdaw.
O pa-sin-to(百分比) no ka’aloman no tamdaw no kasafinacadan i, ko Paiwan91%, Amis1%, Tayal1%, Puyuma1%.
Tjukuvulj（讀古物部落）
Itiniay i Jinfeng Cen no Taitung ko Tjukuvulj a niyaro’, 34  ko sa’osi no parod no loma’, 116 ko sa’osi no tamdaw.
98% ko ka’aloman no Yincomin, polong han i, 114 ko tamdaw; o roma sato i, 2% ko ka’aloman no roma a finacadan, polong han i,   2 ko tamdaw.
O pa-sin-to(百分比) no ka’aloman no tamdaw no kasafinacadan i, ko.
Ira ko paisingan(金鋒衛生所) i niyaro’.
Tjukuvulj（嘟估甫了部落）
Itiniay i Sandimen Cen no Pingtung ko Tjukuvulj a niyaro’, 40  ko sa’osi no parod no loma’, 115 ko sa’osi no tamdaw.
98% ko ka’aloman no Yincomin, polong han i, 113 ko tamdaw; o roma sato i, 2% ko ka’aloman no roma a finacadan, polong han i,   2 ko tamdaw.
O pa-sin-to(百分比) no ka’aloman no tamdaw no kasafinacadan i, ko Paiwan76%, Rukai12%, Amis2%, roma9%.
Ira ko picodadan(地磨兒國小、地磨兒國小附幼) i niyaro’.
Ira ko imeng(里港分局德文派出所) i niyaro’.
o kasadakan no lihaf
Kasasiwasiw:Farangaw 'Amis
Raka
Raka（上蘇樂部落）
Itiniay i Fuxing Cen no Taoyuan ko Raka a niyaro’, 26  ko sa’osi no parod no loma’,  76 ko sa’osi no tamdaw.
91% ko ka’aloman no Yincomin, polong han i, 69  ko tamdaw; o roma sato i, 9% ko ka’aloman no roma a finacadan, polong han i,   7 ko tamdaw.
O pa-sin-to(百分比) no ka’aloman no tamdaw no kasafinacadan i, ko Tayal90%, roma1%.
Ira ko Kiwkay(台灣基督長老教會拉卡教會) i niyaro’.
o kasadakan no lihaf
Kasasiwasiw:Farangaw 'Amis
Macaran
Macaran（旭海/馬查蘭部落）
Gluban
gluban（清流部落）
Macaran
Itiniay i Mudan(牡丹) Cen no Pingtung(屏東縣) ko Macaran a niyaro’, 193 ko sa’osi no parod no loma’, 420 ko sa’osi no tamdaw.
Gluban
Itiniay i Ren’ai Cen no Nantou ko gluban a niyaro’, 146 ko sa’osi no parod no loma’, 501 ko sa’osi no tamdaw.
94% ko ka’aloman no Yincomin, polong han i, 469 ko tamdaw; o roma sato i, 6% ko ka’aloman no roma a finacadan, polong han i,  32 ko tamdaw.
Macaran
79% ko ka’aloman no Yincomin(原住民), polong han i, 333 ko tamdaw; o roma sato i, 21% ko ka’aloman no roma a finacadan, polong(全部) han i,  87 ko tamdaw.
Gluban
O pa-sin-to(百分比) no ka’aloman no tamdaw no kasafinacadan i, ko Seediq82%, Tayal8%, Bunun1%, Paiwan1%, roma1%.
Ira ko picodadan(仁愛鄉幼兒園) i niyaro’.
Macaran
O pa-sin-to(百分比) no ka’aloman no tamdaw no kasafinacadan(族群) i, ko Amis(阿美族)50%, Paiwan(排灣族)27%, roma(其他)2%.
Gluban
Ira ko imeng(仁愛分局清六派出所) i niyaro’.
o kasadakan no lihaf
Kasasiwasiw:Farangaw 'Amis
Macaran
Ira ko kofa(海巡署旭海漁港安檢所) i niyaro’.
o kasadakan no lihaf
Kasasiwasiw:Farangaw 'Amis
Mata
thumb|Mata nu [[tamdaw]]
tata'akay a mata. paka'araway to ma'amaan ko mata.
Tjukuvulj-viri
Tjukuvulj-viri（肚久武部落）
Itiniay i Jinfeng Cen no Taitung ko Tjukuvulj-viri a niyaro’, 22  ko sa’osi no parod no loma’,  57 ko sa’osi no tamdaw.
100% ko ka’aloman no Yincomin, polong han i, 57  ko tamdaw; o roma sato i, 0% ko ka’aloman no roma a finacadan, polong han i,     ko tamdaw.
O pa-sin-to(百分比) no ka’aloman no tamdaw no kasafinacadan i, ko.
O kakaenen no Pangcah
O kakaenen no Pangcah (阿美族的食物)
Caay ka ngarod ko Pangcah to kakaenen. Ano i riyarayto, ano i hadhadayto, ano i lotokayto, ano maeferayto, makaen a maemin no Pangcah. O i riyaray i, o futing, o kalang, o rarokoh, o sadipit, o damay, o salol, ato masamaamaanay a dateng. O i hadhaday i, o tatokem, o kopir, o samawo’, o facidol, o fahok, o ingkokoy, o kalitang, o fata’an, o rihom, o tefi’, o naniwac, o roni, o komoh, o tayaling, o kakorot, o kenaw, o ’okoy, o tamorak, o lawoc, o kiseraay, o kimokmokay(lomaing), o tali, o tefo’, o daydam, o sina’osal, o lalopela’, ato masamaamaanay a pinalengalengaw. O i lotokay i, o sokoy, o da’ci, o teroc, o dongec, o pahko, o lokot, o kacomoli, o ciyok, o ’alem, o fokah no lawal, no mangcel, ato masamaamaanay a titi no a’adopen.
Tjukuvulj-viri
o kasadakan no lihaf
Kasasiwasiw:Farangaw 'Amis
O kakaenen no Pangcah
O kakaenen no Pangcah (阿美族的食物)
O no maefertiti no ’ayam i, o no ’arorir, no ’alic, no fanol, no polo’, no wakwak, no karenis, no ’atipal, ato no masamaamaanay a ’ayam. O sinafel no Pangcah i,caay kahati:ra aca, adihayho. O maan a sinafelan ko kaolahan no miso.
Equatorial guinea
縮圖|237x237像素|Hata no Sifo’an-Konis-Cikiw Kapolonga-Kitakit
Sifo’an-Konis-Cikiw Kapolonga-Kitakit(赤道幾內亞共和國，簡稱赤道幾內亞;Sipangya a sowal:Guinea Ecuatorial; Fransu a sowal:Guinée équatoriale; Potawya a sowal:Guiné Equatorial ).
縮圖|Kaitiraan O itiraay i sifo’ no Afrika, i 2020 mihecaan a pisa’sosi to tamdaw polpong ira ko 145 ‘ofad cisafaw to 4 patek ko tamdaw. Ano panganganen to Sifo’an-Konis-Cikiw hananay a tilid i,itiraay aca i lawac no kitakit to lilis no riyar ko pita’elif no Sifo’an-Konis-Cikiw, cowa ka pita’elif i pala nona kitakit.
Rikisi(歷史)
O i karopaway a pala a tamdaw sahetaoay o Pykomi a yincumin, nikawrira, masasiroma ho to pinapina a finacadan, o kamaro’an nangra a pala i,ma’eco no Panto tamdaw.1471 tahira i 1472 miheca o mikalicay to tamina no Potawya ci Fina-Topo(Fernao do Po) yo mikilim to sakatayraaw i Indo mahera ko Finatopo-Kanatal, pangangan han to “Formsa”(Formosa). I roma a fa’elohay a mihecaan pakahera to Anopon-kanatal, onini ko sakacingangan nona kitakit. 1499 miheca, mido’edo to “Totesiliyas-Kakaketonan” (《托德西利亞斯條約》; Sipanya a sowal:Tratado de Tordesillas; Potawya asowal:Tratado de Tordesilhas）o itirray i saka’etipan no S 60to o hano Sipanya a sera, isakawalian sera ono hano Potawya, itiniay a malingato ko Potawys a ciser i Aciya ato Afrika, o itiraay i katimolay a Karopaw-Amirika sahetoay o hano Sipanya a sera.
Malongato to ko pipapaliwal to kuli-tamdaw, tado han to no Potawya a tamdaw a miteked ko pialaan ato pipaliwalan. Malongoc ko Sipanya, misa’icwl i Afrika to pipaliwal to kuli-tamdaw.
1778 miheca, mihayi ko Potawya pafeli to mamang a sera to itiraay i lawac no riyar no Afrika to Sipanys, ato itiraay i laed no Okowi-‘alo i karopaway sera ato Niri-‘Alo a sera, o sakafafalic ato Potawya to pihayi no Sipanya to mi’ecoan no Potawya i S 50to a pala. 縮圖|266x266像素|Masiay-Enkuima sarakatay congton Iikor to no Lalomaan-Lalood no Sipanya kitakit, adihay to ko kacomahad no Sifo’an-Konis-Cikiw Kapolonga-Kitakit,. Ona pala i,mapalamikowanan no Sipanya i papotalay a Finantopo-kanatal ato Moni-‘alo a tosa sakowan.1964 miheca saka1 folad pakaala to niyah-pikowan kona tosa a sakowan. 1968 miheca ira ko picoracoh no Sapisiikedaw-Finacadan ato Linheko,hayi sato ko Sipanya to pisiiked nona kitakit, 1968 miheca saka 10 folad saka 12 romi’ad laheci sato ko MalamicongacongayKiniya a milekal misiiked patireng to kitakit, lahecien to mifalic ko ngangan no kitakit to Sifo’an-Konis-Cikiw Kapolonga-Kitakit.
1968 miheca malasa’ayaway a congtong ci Masiay-Enkuima, onini to ko lalengatan no tadamapadesay a Teked-Pikowan to cisafaw ko mo’etep miheca. Yo mikowan ci Masiay-Enkuima tadatadakatalawan ko pikowan, micoroh to sakalata’ang no niyah palakawas,alomanaloan ko mipatayan ningra to matayalay i sifo ato kalotamdaw, pala’idef han to ko polong no pitilidan, milalang to sinpon, kahirara a tilid,orasaka, terep sato ko katayal no sifo.
1979 miheca saka 8 folad saka 3 romi’ad o wawa no kaka ningra ci Toawtoro-Awpiyang-Mupasoko keridan ningra ko sofitay a mifelih ko sifo,. 1979 miheca saka  8 folad saka 3 romi’ad pataen ni Toawtoro-Awpiyang-Mupasoko ci Masiay-Enkuima. Tansol sa malacongtong ci wpiyang-Mupasoko, tahanini ko kalacongtong a mikowan tona kitakit.
Kaitiraan(地理)
縮圖|Kiniya-kihaw O kakahad no pala no Sifo’an-Konis-Nocikiw Kapolonga-Kitakit ira ko 28,051 km², tosaay pecih: sakacecay a pecih o Moni-Alo’ a Etal( o Mopini-Etal hananay ho a pangangan, 大陸大區;Región Continental; Districto de la Río Muni ), o itiraay I paropawan, kakahaday nani sawalian pasi’etip, da’ecoay nani katimo pasi’amis, madado’edoay ko pala ato Komaylong kitakit, Kapon kitakit, o Moni-‘Alo masaci’elis a romakat tona kitakit. O tata’angay a niyaro’ tona etal i, o Pato niyaro’(巴塔;Sipanya a sowal:Bata). O sakatosa pecih i,o itiraay i ka’amis no saka’etipan a Moni’-Alo, i Kiniyay-kihaw(幾內亞灣; Ikiris a sowal:Gulf of Guinea; Fransu a sowal:Golfe de Guinée) a Piawko-kanatal (yo makowan ho no Sipanya o Firnanto-kanatal hananay pangangan). O roma sato i,i katimo no saka’etipan no Piawko-kanatal to 596 km a Annopon-kanatal.( 安諾本島;Annobón).
Sakaci’etan dafong (經濟)
縮圖|kakao(koko) Itini i katimo no Sahara-Tafotafokan a Afrika, o mamalacemahaday-kitakit(developing country) ko Sifo’an-Konis-Nocikiw Kapolonga-Kitakit, o sakakaay a sapili’etan o nipaloman a losay, o sakakaay a nipasadakan a paliwal a losay o koko, do’edo sa o kafi. Yo halafin makowan no Roma a kitakit, toyanan a mihecaan tada o manikaway, cinganganay i “Sasafaay ko kacemahad a kitat(最低度開發國家;IIkiris a sowal:Least developed country，nikawrira, i 1996 mihecaan makera ko kaso-simal i kemod no riyar.
nikawrira, i 1996 mihecaan makera ko simal ilaloma’ no riyar, orasaka,sakaramkam sato a macakat ko sapili’etan, 1997 tahira i 2001 mihecaan o kacakat no sapili’etan malawisay to ko 41.7%. 2004 miheca, macakat to mala sakatolo ko rayray to cisilamay a kitakti itini i katimo no Sahara-Tafotafokan no Afrika, cecay a romi’ad pakaalaay to 36 ‘ofad ko tolamokang.
Tona pinapina a mihecaan masasiieday ko kacakat no pili’etan a dafong no Sifo’an-Konis-Nocikiw Kapolonga-Kitakit, pararid to mo’etep miheca ko katakaraw no sapili’etan to 26%.
I 2007 miheca midemak to polong no kitakit a kalalaocan pakayni to Sapili’etan-Demak, misanga’ to 2008~2020 mihecaan a lekakawa, caay ko simal a cecay aca ko papacomahaden,misongila’ to micolo’ay, tingwa, calayay, tingki ato sakafangcal no taliyok ato tatirengan, o sa’ayaway dademaken o liomah, misongila’ to fotingan a kakaenen, pisalamaan no lafang ato pakapaysoay demak, micoroh to kasasiromaroma a sapili’etan a tayal. I 2017 miheca mikaopt i “Paliwalay to kalolin-simal kitakit a lekatep”(石油輸出國組織; Ikiris a sowal:Organization of the Petroleum Exporting Countries， OPEC ).
Ano sa’akawakawangay ko lalen no ‘etan no kalotamdaw no Konis-Nocikiw Kapolonga-Kitakit itini i Afrika, ipolong no kitakit o saka 56 ko rayray.Nikawrira, o kacomahad no sapili’etan a dafong cowa ka lalen. Dengan o citangalay a tamdaw to papinapina ko ci’etenay. O sa’osi no Kinheko i 2015 mihecaan,itini i “Sa’osi no Kacemahadan no Tamdaw”(人類發展指數;Human Development Index)itiraay i saka 135 ko rayray(polong no kitakt 180). Ira ko fatad a ka’aloman no tamdaw aca ko cinanomay, 20% a ka’emangay caka pakatahira i 5 komihecaan mapatayay to. matongal no Mitekeday-kowan adihay ko pipenec to kalotamdaw ato mitiya, oninian o sasafaay i tahepoan no hekal.
Sieci(政治)
縮圖|255x255像素|Toawtoro-Awpiyang-Mupasoko aci Awpama congtong no Amirika Yo mapatireng to ko misiikeday a kitakit ko Konis-Nocikiw Kapolonga-Kitakit, sahetoay o madadodocay ko cecay laloma’an na Enkuima, midemak to Nisatekedan a Mikowan. 1968 miheca saka 10 folad, malasarakatay a congtong ci Folangsisoko-Maaysi-Enkuima(Francisco Macías Nguema). 1970 miheca, mipalasawad to romaroma a Sieci-Kasafelaw, dengan to mikowanay to kitakit a “Masacecayay-Matayalay Sieci-Tang” ko iraay. 1972 miheca ono niyah sa a pilekal to “Tahadahocay-Contong” ci Enkuima, midemak to Nisatekedan-Pikowan. Itira to kalacongan ni Enkuima, lomanaloan ko mipatayan ningra to matayalay i sifo ato kalotamdaw, pala’idef han to ko polong no pitilidan, milalang to sinpon, kahirara a tilid,halotaneng sanay a tilid malalang to, orasaka, terep sato ko katayal no sifo.
1979 miheca saka 8 folad saka 3 romi’ad o wawa no kaka ningra ci Toawtoro-Awpiyang-Mupasoko keridan ningra ko sofitay a mifelih ko sifo,. 1979 miheca saka  8 folad saka 3 romi’ad felihen ni Toawtoro-Awpiyang-Mupasoko ci Masiay-Enkuima, patireng to Sakakaay-Lomaocan no Sofitay, mapalit ci Masiay-Enkuima, to ikor to patayen.Tansol sa malacongtong ci Awpiyang-Mupasoko, kinatolo a pararid malacongtong,tahanini ko kalacongtong a mikowan tona kitakit, nani 1979 miheca tahanini ira ko 43 ko mihecaan ko kalacongan.
O lomaocan no kitakit ira ko Kararemay-pikaykian ira ko 100 ko kiing ato Fafa'eday-pikaykian ira ko 75 ko kiing.
Pacefaday a tilid(註腳)
Kasasiwasiw:Pasawalian 'Amis
O satapangan to pipariri’ to waco
O satapangan to pipariri’ to waco(狗起源)
O satapangan no waco no Yincomin no Taywan, itira I Farangaw ira kora sowal, o nani Nasaasay ko waco, tayni i Taywan i, alaan no Piwma ko cecay noya waco a mipakonglin, hacafay a mi’adop. Itiya ho iraay ko amekang nani Farangaw tahira i Sanayasay. Ira koya ci Loapuy hananay a tamdaw, toloay ko nihakelongan nira a waco tayni i Farangaw a mi’adop. Mari’ari’angay koya waco, miharatengay ko tamdamdaw toya waco tatolo. To cecay a romi’ad, alaan no Piwma ko lima polo’ a nikimoloan a faes, pakaenen nira koya waco. Makaen noya waco koya faes i, malingae ko ngoyos caay to kanga’ay a mingatowa’. Oya ci Takopis hananay a tamdaw i, tahepo han nira ko cecay noya waco, alaen nira panokay i Piwma a mipariri’ a pakonglin.
O satapangan no mi’adopay a waco no Paliwan i, malecaday to pikitoh no Farangaw. Kaorira i, mahapinangay ko pikitoh naira to rayray no pikonglin to waco. Itiya ho, awaay ko mipariri’ay to waco saan. O liteng no Mutasukusu i, ira koya ci Pavurogan-zeikon hananay a tamdaw. To cecay a romi’ad, koyoden nira ko pana’, sicafay to sasepat a kapah talatokos a mi’adop. Itiya ma’araw naira ko cecay ira ko kohcalay ira ko kohetingay a fanoh a pinanowang, mafana’ay a milepel to pinanowang a milaop. Sapicepetaw kona lalima a tamdaw tona waco, hay pakonglinen i, hacafay a mi’adop. Kaorira i, samaamaanen i, cowa pakacepet ko mira tona waco. Ikor to i, maharateng naira ko cecay sakicepet toya waco a demak. Palamlamen naira ko fokes no fafahiyan to otong a misanga’ to nisatinpolaan, hasapanono’en naira kowa waneng toya waco. Sasoelin sa masakaniw koya tatolo a waco, makafit no fokes ko wadis naira, valu han to ko ngangan nora waco. Nanoya mapariri’ to ko waco malosapi’adop no tamdaw.
O pipariri’ no Tayan, Co, Saysiya to waco i, o nialaan i tokos ko waco naira. O satapangan no pipariri’ no Tayan i, sowal sa, itiya ho itiraay i tokos ko aro’ no waco, ma’araw ho naira ko tamdaw i, miaw^aw to a mikakarat to tamdaw, katalawan nanay! Yo cecay a romi’ad, ira koya kapah tatosa, pahahanay I kaeno no kilang, cowa kafana’ koya tawinaan a waco, liyasan nira ko totoy nira a miklim to kakaenen. Itiya alacecay han noya tatosaay a kapah koya totoy, onini ko sakasatapang no tamdaw a mipariri’ to waco. Lomahad ko waco, kalawidang han naira ko tamdaw, fana’ sato to caciyaw no tamdaw, roma sato mataneng haca ca mira, kaorira maliyangay anca, mansa maketer ko tamdaw. Mafana’ay ko mira a milawla to tamaw, ano citama’ ko tamdaw minokay I, ano ca ka adihay ko tama’ I, ki’ayawen nira ko mi’adopay a minokay pakitoh to loma’ay, adihayay ko tama’ niyam han nira ko loma’ay, halikien a mihamham ko mi’adopay han nira ko tamdaw a milawla. Mapoyi’ to ko tamdaw I, waho saan milalekal to keter a sapiketonaw to sema noya waco. Itiya satapang ko waco caay to kafana’ a caciyaw, mitengil to to sowal no tamdaw.
O kitoh no Saysiya to waco, o kaketon no waco ato tamdaw. Itiya ho ira koya tamdaw sapipatayaw to waco, sowal sa ko waco, “Patayen iso ako, o maan to ko sapi’adop iso a waco? Ano i kakakaka aca ko taneng no tamdaw to waco i, kaorira, ano milakec to ‘alo, anca comikay, matooray namo kami saw?” Pakosoelinan koya tamdaw to sowal no waco, saka cowa kapatayen nira koya waco, tahidang han nira ko widang a mipahakelong to waco a mi’adop, tangsol a sitama’ ca mira, sonisoni matama’ haca na mira ko tolo a siri. Ya loma’ay no mi’adopay I, hemek sa to kakadofah naira to tama’ a minokay, licay sa, cima no namo ko idahiyay a mi’adop? O waco saan ko tamdaw a pacako, nanoya olah sato ko tamdaw a mipariri’ to waco.
O no Ponong a kongko to waco i, itiya ho o tamdaw ko waco saan, oya maodangay a malikakaay maseti’ no ’aomanay, ikor to i, malawacoay kona malikakaay. Itiya ho, mapolong ko pinaro no loma’ talaomah a maomah. Ca ho laheci ko tayal i, minokay kami misakalafi sa koya malikakay a tatosa. Pisakalafian to i, minokay to ko maomahay, tahaloma’ i, ma’araw kona malikakaay maodang a mala’alip. Itiya keter sa ko loma’ay a mipapekpek to miranan a tatosa, saka lawaco sato ca mira.
Kasasiwasiw:Farangaw 'Amis
Kaehkaba:oS
kaehkaba:oS（馬果坪部落）
35% ko ka’aloman no Yincomin, polong han i, 85  ko tamdaw; o roma sato i, 65% ko ka’aloman no roma a finacadan, polong han i, 156 ko tamdaw.
O pa-sin-to(百分比) no ka’aloman no tamdaw no kasafinacadan i, ko Saysiyat35%.
o kasadakan no lihaf
Kasasiwasiw:Farangaw 'Amis
Tjuletevetevek
Tjuletevetevek（督魯得福得福閣部落）
Itiniay i Jinfeng Cen no Taitung ko Tjuletevetevek a niyaro’, 90  ko sa’osi no parod no loma’, 268 ko sa’osi no tamdaw.
O pa-sin-to(百分比) no ka’aloman no tamdaw no kasafinacadan i, ko.
o kasadakan no lihaf
Kasasiwasiw:Farangaw 'Amis
Talampo
Talampo（達蘭埠部落）
Itiniay i Fuli Cen no Hualien ko Talampo a niyaro’, 71  ko sa’osi no parod no loma’, 127 ko sa’osi no tamdaw.
98% ko ka’aloman no Yincomin, polong han i, 124 ko tamdaw; o roma sato i, 2% ko ka’aloman no roma a finacadan, polong han i,   3 ko tamdaw.
O pa-sin-to(百分比) no ka’aloman no tamdaw no kasafinacadan i, ko Amis91%, Paiwan2%, Seediq2%, roma4%.
o kasadakan no lihaf
Kasasiwasiw:Farangaw 'Amis
Sakur
Sakur（撒固兒部落）
Itiniay i Hualien Cen no Hualien ko Sakur a niyaro’, 616 ko sa’osi no parod no loma’, 1,699 ko sa’osi no tamdaw.
39% ko ka’aloman no Yincomin, polong han i, 658 ko tamdaw; o roma sato i, 61% ko ka’aloman no roma a finacadan, polong han i, 1,041 ko tamdaw.
O pa-sin-to(百分比) no ka’aloman no tamdaw no kasafinacadan i, ko Amis25%, 撒奇拉雅族8%, Bunun1%, Tayal1%, Truku3%, roma1%.
Ira ko picodadan(興福國小、興福國小附幼) i niyaro’.
o kasadakan no lihaf
Kasasiwasiw:Farangaw 'Amis
Tudrivuan
Tudrivuan（篤立富安部落）
Itiniay i Jinfeng Cen no Taitung ko Tudrivuan a niyaro’, 29  ko sa’osi no parod no loma’,  83 ko sa’osi no tamdaw.
98% ko ka’aloman no Yincomin, polong han i, 81  ko tamdaw; o roma sato i, 2% ko ka’aloman no roma a finacadan, polong han i,   2 ko tamdaw.
O pa-sin-to(百分比) no ka’aloman no tamdaw no kasafinacadan i, ko.
o kasadakan no lihaf
Kasasiwasiw:Farangaw 'Amis
Kiring
Itiniay i Taimali(太麻里) Cen no Taitung(台東) ko Kiring a niyaro’, 18  ko sa’osi no parod no loma’,  38 ko sa’osi no tamdaw.
97% ko ka’aloman no Yincomin(原住民), polong han i, 37  ko tamdaw; o roma sato i, 3% ko ka’aloman no roma a finacadan, polong(全部) han i,   1 ko tamdaw.
O pa-sin-to(百分比) no ka’aloman no tamdaw no kasafinacadan(族群) i, ko Paiwan(排灣族)89%, roma(其他)8%.
Ira ko kofa(台東縣消防局大武大隊) i niyaro’.
o kasadakan no lihaf
Kasasiwasiw:Farangaw 'Amis
Tjulitjulik
Tjulitjulik（斗里斗里部落）
Itiniay i Jinfeng Cen no Taitung ko Tjulitjulik a niyaro’, 62  ko sa’osi no parod no loma’, 203 ko sa’osi no tamdaw.
98% ko ka’aloman no Yincomin, polong han i, 198 ko tamdaw; o roma sato i, 2% ko ka’aloman no roma a finacadan, polong han i,   5 ko tamdaw.
O pa-sin-to(百分比) no ka’aloman no tamdaw no kasafinacadan i, ko.
Ira ko imeng(大武分局政興派出所) i niyaro’.
o kasadakan no lihaf
Kasasiwasiw:Farangaw 'Amis
Gnaalu
gnaalu（博愛新村部落）
Itiniay i Ji’an Cen no Hualien ko gnaalu a niyaro’, 304 ko sa’osi no parod no loma’, 801 ko sa’osi no tamdaw.
30% ko ka’aloman no Yincomin, polong han i, 243 ko tamdaw; o roma sato i, 70% ko ka’aloman no roma a finacadan, polong han i, 558 ko tamdaw.
O pa-sin-to(百分比) no ka’aloman no tamdaw no kasafinacadan i, ko Amis20%, Truku4%, Tayal3%, Bunun3%, roma1%.
Ira ko picodadan(南華國小、南華國小附幼) i niyaro’.
Ira ko imeng(吉安分局南華派出所) i niyaro’.
o kasadakan no lihaf
Kasasiwasiw:Farangaw 'Amis
Matabalay
Matabalay（榮安部落）
Itiniay i Tai’an(泰安) Cen no Miaoli(苗栗縣) ko Matabalay a niyaro’, 142 ko sa’osi no parod no loma’, 380 ko sa’osi no tamdaw.
Oro’raw:
Oro’raw:（上比來部落）
Matabalay
74% ko ka’aloman(多的) no Yincomin(原住民), polong han i, 283 ko tamdaw; o roma sato i, 26% ko ka’aloman no roma a finacadan, polong(全部) han i,  97 ko tamdaw.
O pa-sin-to(百分比) no ka’aloman no tamdaw no kasafinacadan(族群) i, ko Tayal(泰雅族)71%, Saysiyat(賽夏族)1%, Amis(阿美族)2%.
Oro’raw:
90% ko ka’aloman(多的) no Yincomin(原住民), polong han i, 97  ko tamdaw; o roma sato i, 10% ko ka’aloman no roma a finacadan, polong(全部) han i,  11 ko tamdaw.
Matabalay
Ira ko picodadan(泰安中小學、泰安中小學附幼) i niyaro’.
Ira ko imeng(大湖分局大興派出所) i niyaro’.
Oro’raw:
O pa-sin-to(百分比) no ka’aloman no tamdaw no kasafinacadan(族群) i, ko Saysiyat(賽夏族)77%, Tayal(泰雅族)11%, Amis(阿美族)2%.
Matabalay
Ira ko paisingan(大興村衛生室) i niyaro’.
Oro’raw:
o kasadakan no lihaf
Kasasiwasiw:Farangaw 'Amis
Panama
Panama（巴拿馬）
Matabalay
o kasadakan no lihaf
Kasasiwasiw:Farangaw 'Amis
Panama
thumb|Flag of Panama|alt=Flag of Panama thumb|Location of Panama
Itini i 9 00 N, 80 00 W, noNotimolan Amilika ko Panama. Polong no sekalay i 75,420 sq km “saka 118 ko rayray no ngangan. ” “O sekalay no sera i, 74,340 sq km, no nanom a sekalay i, 1,080 sq km ” Polong i 3,705,246 ko tamdaw.
sera(土地) Masakilac ko sera o malo kakaomahen(農業) a sera 30.50%, Malo no kilakilangan(林業) a sera 43.60%, malo no roma to a sera 25.90%.
siyoto(首都) O [Panama City(巴拿馬城) ko Siyoto.
katomirengan no kitakit a romi’ad(國家紀念日) Pihiratengan no kitakit a romi’ad i sakacecay ko safaw 3 a romi’ad.
O Sawara’an no kitakit(國家) anini i ci Juan Carlos Varela(胡安·卡洛斯·瓦雷拉), patirengan(擔任) a romi’ad i 2014 a miheca(年) saka 7 folad(月) saka 1 a romi’ad.
Pi’arawan to lakaw
Kasasiwasiw:Pasawalian 'Amis
Tufuga Efi
Tufuga Efi
thumb|Tupua Tamasese Tupuola Tufuga Efi 00|alt=Tupua Tamasese Tupuola Tufuga Efi 00.jpg
I 1938 a miheca saka 3 folad saka 1 a romi’ad masofoc ci Tufuga Efi, malamikomoday a tamdaw.
O Sawara’an no kitakit no Samoa anini i ci Tufuga Efi, patirengan a romi’ad i 2007 a miheca saka 5 folad saka 11 a romi’ad.
No papotalay a kakafit
Kasasiwasiw:Pasawalian 'Amis
Hana
hana (花)
Haboeh
haboeh（大窩山部落）
Hana
O mialaan nai Dipong kona sowal.
O falo han no roma a niyaro', no roma a finawlan.
Haboeh
Itiniay i Nanzhuang Cen no Miaoli ko haboeh a niyaro’, 29  ko sa’osi no parod no loma’,  82 ko sa’osi no tamdaw.
93% ko ka’aloman no Yincomin, polong han i, 76  ko tamdaw; o roma sato i, 7% ko ka’aloman no roma a finacadan, polong han i,   6 ko tamdaw.
O pa-sin-to(百分比) no ka’aloman no tamdaw no kasafinacadan i, ko Saysiyat91%, Tayal2%.
o kasadakan no lihaf
Kasasiwasiw:Farangaw 'Amis
Spwan
Spwan（司普萬部落）
Itiniay i Jianshi Cen no Hsinchu ko Spwan a niyaro’, 18  ko sa’osi no parod no loma’,  57 ko sa’osi no tamdaw.
100% ko ka’aloman no Yincomin, polong han i, 57  ko tamdaw; o roma sato i, 0% ko ka’aloman no roma a finacadan, polong han i,     ko tamdaw.
O pa-sin-to(百分比) no ka’aloman no tamdaw no kasafinacadan i, ko Tayal95%, Amis2%, roma3%.
o kasadakan no lihaf
Kasasiwasiw:Farangaw 'Amis
Tjuluuai
Tjuluuai（都魯烏外部落）
Itiniay i Jinfeng Cen no Taitung ko Tjuluuai a niyaro’, 32  ko sa’osi no parod no loma’, 124 ko sa’osi no tamdaw.
96% ko ka’aloman no Yincomin, polong han i, 119 ko tamdaw; o roma sato i, 4% ko ka’aloman no roma a finacadan, polong han i,   5 ko tamdaw.
O pa-sin-to(百分比) no ka’aloman no tamdaw no kasafinacadan i, ko.
o kasadakan no lihaf
Kasasiwasiw:Farangaw 'Amis
Matadim
Matadim（馬太林部落）
Itiniay i Yuli(玉里） Cen no Hualien(花蓮) ko Matadim a niyaro’, 134 ko sa’osi no parod no loma’, 376 ko sa’osi no tamdaw.
63% ko ka’aloman(多的) no Yincomin(原住民), polong han i, 237 ko tamdaw; o roma sato i, 37% ko ka’aloman no roma a finacadan, polong(全部) han i, 139 ko tamdaw.
O pa-sin-to(百分比) no ka’aloman no tamdaw no kasafinacadan(族群) i, ko Amis(阿美族)61%, Bunun(布農族)1%, roma(其他)2%.
Ira ko picodadan(春日國小) i niyaro’.
o kasadakan no lihaf
Kasasiwasiw:Farangaw 'Amis
Piling
Itiniay i Jianshi(尖石) Cen no Hsinchu(新竹) ko Piling a niyaro’, 94  ko sa’osi no parod no loma’, 334 ko sa’osi no tamdaw.
93% ko ka’aloman(多的) no Yincomin(原住民), polong han i, 311 ko tamdaw; o roma sato i, 7% ko ka’aloman no roma a finacadan, polong(全部) han i,  23 ko tamdaw.
O pa-sin-to(百分比) no ka’aloman no tamdaw no kasafinacadan(族群) i, ko Tayal(泰雅族)90%, Amis(阿美族)1%, roma(其他)2%.
Ira ko Kiwkay(真耶穌教會比麟教會) i niyaro’.
o kasadakan no lihaf
Kasasiwasiw:Farangaw 'Amis
Mkibuhw
mkibuhw（南華部落）
Itiniay i Ji’an Cen no Hualien ko mkibuhw a niyaro’, 160 ko sa’osi no parod no loma’, 450 ko sa’osi no tamdaw.
41% ko ka’aloman no Yincomin, polong han i, 183 ko tamdaw; o roma sato i, 59% ko ka’aloman no roma a finacadan, polong han i, 267 ko tamdaw.
O pa-sin-to(百分比) no ka’aloman no tamdaw no kasafinacadan i, ko 太魯閣30%, Amis6%, Tayal3%, Puyuma1%.
Tumay
Itiniay i Shoufeng Cen no Hualien ko Tumay a niyaro’, 243 ko sa’osi no parod no loma’, 518 ko sa’osi no tamdaw.
43% ko ka’aloman no Yincomin, polong han i, 222 ko tamdaw; o roma sato i, 57% ko ka’aloman no roma a finacadan, polong han i, 296 ko tamdaw.
O pa-sin-to(百分比) no ka’aloman no tamdaw no kasafinacadan i, ko Amis36%, Truku3%, Paiwan1%, roma3%.
Adama Barrow
Adama Barrow(阿達馬·巴羅)
thumb|Adama Barrow 2016|alt=Adama Barrow 2016.jpg
I 1965 a miheca(年) saka 2 folad saka 16 a romi’ad masofoc(出生) ci Adama Barrow, malamikomoday a tamdaw.
O Sawara’an no kitakit(國家) no Gambia(甘比亞) anini i ci Adama Barrow, patirengan a romi’ad i 2017 a miheca saka 1 folad saka 19 a romi’ad.
pikafitan i papotal 外部連結
Kasasiwasiw:Pasawalian 'Amis
Sqbwh
Sqbwh（長嶺部落）
Itiniay i Datong Cen no Yilan ko Sqbwh a niyaro’, 11  ko sa’osi no parod no loma’,  30 ko sa’osi no tamdaw.
Tjuruguai
Tjuruguai（竹坑部落）
Sqbwh
O pa-sin-to(百分比) no ka’aloman no tamdaw no kasafinacadan i, ko Tayal80%, roma13%.
Tjuruguai
Itiniay i Shizi Cen no Pingtung ko Tjuruguai a niyaro’, 104 ko sa’osi no parod no loma’, 319 ko sa’osi no tamdaw.
Sqbwh
o kasadakan no lihaf
Kasasiwasiw:Farangaw 'Amis
Moetepay a sinafel no dongec
moetepay a sinafel no dongec(十心菜)
Tjuruguai
93% ko ka’aloman no Yincomin, polong han i, 297 ko tamdaw; o roma sato i, 7% ko ka’aloman no roma a finacadan, polong han i,  22 ko tamdaw.
O pa-sin-to(百分比) no ka’aloman no tamdaw no kasafinacadan i, ko Paiwan89%, Bunun1%, Amis1%, Tayal1%, roma2%.
o kasadakan no lihaf
Kasasiwasiw:Farangaw 'Amis
Panay
thumb|Panay nu Amilika
Hororok
hororok（鵝公髻部落）
Itiniay i Nanzhuang Cen no Miaoli ko hororok a niyaro’, 19  ko sa’osi no parod no loma’,  50 ko sa’osi no tamdaw.
94% ko ka’aloman no Yincomin, polong han i, 47  ko tamdaw; o roma sato i, 6% ko ka’aloman no roma a finacadan, polong han i,   3 ko tamdaw.
O sowal no misatimolay a finacadan i Taywan
Sowal no Satimolay-kanatanatal(南島語言)
thumb|O Sowal no Misatimolay a finacadan i Taywan O Sowal noSatimolay-kanatanatal a finacadan i Taywan(台灣南島語言)
O sowal no Yincumincu han no mita o 'Amis, Tolo polo ira ko tolo ko nika sasiromaroma no sowal, ano songila’en haca a misapinang ko kakakonis no polong nonini a sowal i, edeng malatolo ko tapangan no rayray —ono Tayal, ono Pariwan, ato no Cuwik. Safaw pito a ’ofadan no tamdaw ko cisowalay tonini a sowal. O roma sato, o sowal no Fotod a tamdaw haw i, o masapapotalay no Sowal no Misatimolay a finacadan i Taywan, o teloc no Patanik hananay a finacadan i Filiping cangra. O sowal no Misatimolay i Taywan i, o tadakakalimelaan no mikingkiway to sowal, enawhani, o ma'araway a kalo’a’adopen ato kalopinalomaloma no ’aya’ayaw a ’orip, ira a ma'araw i finacadan no Taywan. Itini a mahapinang a mafana’ kita to o tatapangan nonini a Misatimolay kita o i Taywanay. Pakayni tonini a sowal ato ma’araway a kalomaamaan, paso’lin ko ’alomanay a hakasi^ no mikingkiway to sowal, o tatapangan no Misatimolay a finacadan ko Taywan saan.