cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Tanzania
siyoto(首都) O [Dodoma ko Siyoto.
Macky Sall
O Sawara’an no kitakit(國家) no Senegal(塞內加爾) anini i ci Macky Sall, patirengan a romi’ad i 2012 a miheca saka 4 folad saka 2 a romi’ad.
Fololonsi Nantingkel
Kelimiya kalalood 克里米亞戰爭
Patiko ci Nantingkel i Inkilis, misitapang mikilim to patinakoan, sapiparatoh i hongti wiyinhuy to pakayniay sakitatirengan no sofitay, itiya paso’elin cingra, o mapatayay i isingan a sofitay, o nai latiihay kamaro’an ko sakapatay. Pakayni tina matanengay ningra malopido’edoan no ikor tayal no ’orip, paini cingra o nga’ayay a nisi ko sakafangcal no ka’oripan. Orasaka, i caay kai kalaloodan, misitapang to sakanga’ay no nisi no isingan, miserer to sakapatay no sofitay.
Tanzania
katomirengan no kitakit a romi’ad(國家紀念日) Pihiratengan no kitakit a romi’ad i sakasepat 26 a romi’ad.
Macky Sall
No papotalay a kakafit
Kasasiwasiw:Pasawalian 'Amis
Fololonsi Nantingkel
Kelimiya kalalood 克里米亞戰爭
I 1859 miheca pasadak ci Nantingkel to cecay 136 ko felih a nitilidan malopifana’an ‘Notes on Nursing (Inkilis: Notes on Nursing)’, i Nantingkel pitilidan ato roma sasimawen pitilidan malopido’edoan. O roma a nitilidan ira ‘Notes on Hospitals’, ‘Notes on Matters Affecting the Health, Efficiency and Hospital Administration of the British Army’.
Tanzania
O Sawara’an no kitakit anini i ci John Magufuli, patirengan a romi’ad i 2015 a miheca saka 11 folad saka 5 a romi’ad.
Fololonsi Nantingkel
Kelimiya kalalood 克里米亞戰爭
I 1870 mihecaan, ci Nantingkel mi’eses ci Linta Ricars (Inkilis: Linda Richards), “ I Amilika saka cecay makongling matanengay a kangkofo”, pinokay ningra i Amilika marocek ko pikongling ato pakafana’, malatadamaanay to sakisasimawfana’, ikor ci Linta Ricars i Amilika ato i Dipong o satadamaanay to saki sasimawen.
Tanzania
Pi’arawan to lakaw
Fololonsi Nantingkel
Mipolongay ato kapolonganisi a pifalic 統計和衛生改革
Nai kaemangan ni Nantingkel mahapinang ko fana’ to pisa’osian a coka tilid, ikor, ci Nantingkel o sakinengneng no mata ato mipolongay a pa’ayaway. [5] o sapidemak ningra o limoloay a coka, talacowa i 1801 miheca nai ci Wiliam polayfil a nisanga’an, itiya na o safa^elohay kacipinangan a pitodongan.
Sow'hu Sra
O Sow'hu Sra (Holam: 守護Sra, ira ko Midipot to Sra) cacey kamoko'ay a tilifi ega i Taywan. Misanga’ Pipahosoan to tilifi no Yen-cu-min ci ina to tilifi ega.
Tanzania
Kasasiwasiw:Pasawalian 'Amis
Fololonsi Nantingkel
Mipolongay ato kapolonganisi a pifalic 統計和衛生改革
Ci Nantingkel masowal o “pisa’osian coka a tilid kacipinangan, o so’elinay pa’ayaway”, pacomahaden ningra ko pakamaro’an a limoloay tilid[6], sacisowal sa “ni Nantingkel a tarangit coka”, matiya no aniniay a limolo mo’ecelay tilid, pahapinang to pikowan ningra to i kalaloodan no isingan, o kapatay no adadaay i kasasifalifalic no romi’ad a mafalic. Pakaynien ningra i kamaro’an a limoloay tilid, sapahapinang misa’osian a paratoh to kitakit a kiing, paratoh to kalaloodan i Kelimiya a isingan.
Makazayazaya
Makazayazaya（瑪家部落）
Itiniay i Majia(瑪家) Cen no Pingtung(屏東縣) ko Makazayazaya a niyaro’, 86  ko sa’osi no parod no loma’, 261 ko sa’osi no tamdaw.
98% ko ka’aloman no Yincomin(原住民), polong han i, 256 ko tamdaw; o roma sato i, 2% ko ka’aloman no roma a finacadan, polong(全部) han i, 5 ko tamdaw.
O pa-sin-to(百分比) no ka’aloman no tamdaw no kasafinacadan(族群) i, ko Paiwan(排灣族)92%, Rukai(魯凱族)1%, Tayal(泰雅族)1%, roma(其他)3%.
o kasadakan no lihaf
Kasasiwasiw:Farangaw 'Amis
Sow'hu Sra
No papotalay a kakafit
Kasasiwasiw:Siwkulang 'Amis Kasasiwasiw:Taywan Kasasiwasiw:Tilifi
Makapahay a niyaro'
Makapahay a niyaro' (花東新村)
I. 1997 yumangata to kasiennawwan i. mairoh ko niyaro’
no Amis. i makapahhay a niyaro’. itiya i safaw‘enm a laroma- na(16戶) ko mairohay. tada kasiniadan. I 1980 a mihecan matengr ko ccay a ngha’. o mami sanga to lalan no cinemaray saan. o mama ala ko niyaro’ to sapa lafin to kisay saan. mi safaloco ko tomok no niyayo’. mikilim to ki- ing(議員). Ato tayhiyo(代表). a pangiha to larom no a lo man- nay. ato caloh no demak.1998a mihecaan. tayni a papising ci(李登輝總統). mi rafraf ami polita’. laheci han nila a pasowar ko 行政院原民會. sangaayn koni a niyaro’saan. yanan i mi songa’ ito. tangasa i paherekan i. tosa a mihecaan ko halafin.o台北縣政府toko mi dodoay ami songila pa lalan to finnawran. o maroay tina niyaro’i. ccay a sakataterekan i. enm a mihecan ko kamalo’. malawod to ko lomiad i. mi nanay ko alomannay. na- nay mangaay haca kona loma a maro’. ta- raheker toko a- ro‘manay. nanay ma songila konini a demak.
Fololonsi Nantingkel
Mipolongay ato kapolonganisi a pifalic 統計和衛生改革
Ikor, ci Nantingkel pasayra i ’orip no maomahay i Itiya, misa’osi to polong no nisi pikingkiw, sakasongila’aw to isingan ato kapolongannisi a demak i Intiya. I 1858 ato 1859 mihecaan, malaheci to kasasowal ningra to pipatireng to hongti wiyinhuy, sapikingkiw to ni Intiya a demak. I 1873 miheca, pasimpon ci Nantingkel, “ikor no 10 mihecaan a nisi, i Intiy a sofitay mapatayay nai 69 no patekan, malowan i 18 ko tamdaw.”
I 1859 miheca Nantingkel mapatoro’ i Inkilis hongti polonganisi pisinikan sa’ayaway fafahiyan a iing, ikor mala iing no polonganisi no Amilika.
Pihiratengan 紀念
1867 miheca patireng, itira i Lonton Watolo pala (Ferans: Waterloo Place) a Kelimiya pihiratengan ‘otoc (Inkilis: Crimean War Memorial), mapatireng mitatoyay to dawdaw a marar ci Nantingkel.
1912 miheca, kasakitakit kangkofo licikay i mihecahecaan 5 folad 12 romi’ad kasofocan ni Nantingkel patodong o romi’ad no kangkofo i kasakitakit.
1912 Ci Makos nai Toic ‘Sinaote simpon’ ato i Amilika ‘Niwyok kalalicay simpon’ pangoyos to pahemek ci Nantingkel an, saka i papotal no Inkilis mayakyak ko ngangan ningra.
1989 miheca, Fololonsi Nantingkel pinengnengan (Florence Nightingale museum) mapatireng i Inkilis Lonton Santomas isingan.
2008 miheca 10 folad, Syangkang Ilisapay ising a lalan, pakayraan i cisipolongan mihapiw pangangan Nantingkel lalan (Nightingale Road) [7].
Tangasa anini “Nantingkel” kacingangan no malakongkofoay, i Inkilis ato Ferans a pala, mipatireng to “Nantingkel sasimawen pitilidan” patodong mikongling to malakangkofoay. I Taywan, o sasimawen pitilidan, patireng to Nantingkel a kaimahan, matilid ko “kangkofo a sarikec”. O misawaday to a “kangkofo” i ka’ayaw ni Nantingkel a kaimahan misa’osi to “kangkofo a sarikec” ta manga’ay miliyas to pitilidan a matayal.
Helan a hongti hikoki a Maytaw MD-11 (toki PH-KCD) o ningra ko pipangangan, o nia hikoki i 2014 miheca 11 folad 11 romi’ad misawad to. [8][9]
Pinengnengan tilid. 參考文獻
1.Florence Nightingale. King's College London. [2015-11-30]. （原始內容存檔於2015-12-08）.
2.Bibby, John. (1986) Notes towards a history of teaching statistics
3.南丁格爾環境理論 網際網路檔案館的存檔，存檔日期2007-09-28. - 《大理學院學報：綜合版》——第3卷第3期大理學院學報JOURNAL OF DALI COLLEGE，2004年5月
4.陳炳聖. 《萬物簡史》. 源樺. 2007. ISBN 986828421X.
5.Lewi, Paul J. Speaking of Graphics. 2006 [2012-02-12]. （原始內容存檔於2009-03-11）.
6.Cohen, I. Bernard (1984), p.107.
7.香港有條南丁格爾路. 蘋果日報. 2008-10-13 [2011-05-06].
8.Photos: McDonnell Douglas MD-11 Aircraft Pictures. Airliners.net. 14 August 2010 [17 May 2012]. （原始內容存檔於29 October 2013）.
9."Win two last tickets for KLM's MD-11 Farewell Flights on 11 November". KLM.com
「第五特異点 北米神話大戦 イ・プルーリバス・ウナム」開幕！. Fate/Grand
Sapaiyo
thumb|left|350px| right|thumb|350px|Sapaiyo
Pololan
Pololan（福祿灣部落）
93% ko ka’aloman no Yincomin, polong han i, 175 ko tamdaw; o roma sato i, 7% ko ka’aloman no roma a finacadan, polong han i,  13 ko tamdaw.
O pa-sin-to(百分比) no ka’aloman no tamdaw no kasafinacadan i, ko Tayal92%, Saysiyat1%, roma1%.
o kasadakan no lihaf
Kasasiwasiw:Farangaw 'Amis
Mongolia
thumb|Flag of Mongolia|alt=Flag of Mongolia thumb|Location of  Mongolia  (red)
Itini i 46 00 N, 105 00 E, noAsiya ko Mongolia. Polong no sekalay i 1,564,116 sq km “saka 19 ko rayray no ngangan. ” “O sekalay no sera i, 1,553,556 sq km, no nanom a sekalay i, 10,560 sq km ” Polong i 3,031,330 ko tamdaw.
sera(土地) Masakilac ko sera o malo kakaomahen (農業) a sera 73%, Malo no kilakilangan (林業) a sera 7%, malo no roma to a sera 20%.
siyoto(首都) O Ulaanbaatar (烏蘭巴托市) ko Siyoto.
O Sawara’an no kitakit(國家) anini i ci Tsakhiagiin Elbegdorj(查希亞·額勒貝格道爾吉), patirengan(擔任) a romi’ad i 2009 a miheca(年) saka 6 folad(月) saka 18 a romi’ad.
Pi’arawan to lakaw
Kasasiwasiw:Pasawalian 'Amis Kasasiwasiw:Asiya Kasasiwasiw:Sawaliay Asiya Kasasiwasiw:Kitakit Kasasiwasiw:Mongolia
Mornos
Mornos（永福部落）
Itiniay i Changbin(長濱) Cen no Taitung(台東) ko Mornos a niyaro’, 94  ko sa’osi no parod no loma’, 240 ko sa’osi no tamdaw.
92% ko ka’aloman(多的) no Yincomin(原住民), polong han i, 221 ko tamdaw; o roma sato i, 8% ko ka’aloman no roma a finacadan, polong(全部) han i,  19 ko tamdaw.
O pa-sin-to(百分比) no ka’aloman no tamdaw no kasafinacadan(族群) i, ko Amis(阿美族)87%, Puyuma(卑南族)1%, roma(其他)4%.
Lidaw
Lidaw（里漏部落）
Itiniay i Ji’an(吉安) Cen no Hualien(花蓮縣) ko Lidaw| a niyaro’, 1,118 ko sa’osi no parod no loma’, 2,835 ko sa’osi no tamdaw.
32% ko ka’aloman no Yincomin(原住民), polong han i, 899 ko tamdaw; o roma sato i, 68% ko ka’aloman no roma a finacadan, polong(全部) han i, 1,936 ko tamdaw.
O pa-sin-to(百分比) no ka’aloman no tamdaw no kasafinacadan(族群) i, ko Amis(阿美族)29%, Truku(太魯閣族)1%, roma(其他)1%.
Ira ko picodadan(化仁國中) i niyaro’.
o kasadakan no lihaf
Kasasiwasiw:Farangaw 'Amis
Ponaway
Ponaway（帛納外部落）
Tapangan
left|thumb|100px|Tapangan
Ponaway
Itiniay i Jianshi Cen no Hsinchu ko Ponaway a niyaro’, 32  ko sa’osi no parod no loma’, 126 ko sa’osi no tamdaw.
98% ko ka’aloman no Yincomin, polong han i, 124 ko tamdaw; o roma sato i, 2% ko ka’aloman no roma a finacadan, polong han i,   2 ko tamdaw.
Libya
Libya（利比亞）
thumb|Flag of Libya thumb|Location of Libya
Itini i 25 00 N, 17 00 E, noAfilika ko Libya. Polong no sekalay i 1,759,540 sq km “saka 17 ko rayray no ngangan. ” “O sekalay no sera i, 1,759,540 sq km, no nanom a sekalay i, 0 sq km ” Polong i 6,541,948 ko tamdaw.
siyoto(首都) O [Tripoli(的黎波里) ko Siyoto.
katomirengan no kitakit a romi’ad(國家紀念日) Pihiratengan no kitakit a romi’ad i sakamoetep 23 a romi’ad.
O Sawara’an no kitakit(國家) anini i ci Fayez al-Sarraj(法耶茲·薩拉傑), patirengan a romi’ad i 2016 a miheca(年) saka 3 folad saka 30 a romi’ad.
Kasasiwasiw:Pasawalian 'Amis
Montenegro
Montenegro（蒙特內哥羅）
thumb|Flag of Montenegro|alt=Flag of Montenegro thumb|Location of  Montenegro  (Green)in Europe  (Dark Grey)  –  [Legend]
Itini i 42 30 N, 19 18 E, noYoropi ko Montenegro. Polong no sekalay i 13,812 sq km “saka 162 ko rayray no ngangan. ” “O sekalay no sera i, 13,452 sq km, no nanom a sekalay i, 360 sq km ” Polong i 644,578 ko tamdaw.
sera(土地) Masakilac ko sera o malo kakaomahen a sera 38.20%, Malo no kilakilangan a sera 40.40%, malo no roma to a sera 21.40%.
Pihiratengan no kitakit a romi’ad (國家紀念日) i sakapito 13 a romi’ad.
O Sawara’an no kitakit anini i ci Filip Vujanović, patirengan a romi’ad i 2003 a miheca saka 5 folad saka 22 a romi’ad.
Pi’arawan to lakaw
Kasasiwasiw:Pasawalian 'Amis
Shoufeng
Shoufeng（壽豐鄉）
Itini i Hualien ko Shoufeng Siyang. sa’osi han ko po:long no palaan i, ira ko 206.4 km² (lalotolotokan a plalan no sa’osi i ira ko 27.53 km², o palaan noto’as i'a:yaw i ira ko 19.03 km²), 17,884 ko tamdaw i Shoufeng Siyang, 6,803 ko parod no loma’, itini i niyaro’ a Yincomin sa’osi han ira ko 5,671 a tamdaw, pakaala to 32%(Amis) no polong no tamdaw. Itini i niyaro’ a finawlan, o Payrang ko sa’alomanay.
O kasaniyarona
20 ko cun, 16 ko niyaro’ i Shoufeng Siyang. Ciamengan（壽豐部落）, Kiku（溪口部落）, Banaw（池南部落）, Rinahem（光榮部落）, Ciwidiyan（水璉部落）, Telu´（豐坪部落）, Cealalupalantdlu（豐山部落）, Adetuman（平和部落）, Tdlu（豐裡部落）, Sawanengan（共和部落）, Taukak（樹湖部落）, Cihak（志學部落）, Cipuypuyan（米棧部落）, Tumay（鹽寮部落）, Sililasay（月眉/上部落）, Siapaluway（月眉/中部落）.
Kolas Mahengheng
Kolas Mahengheng (古拉斯‧馬亨亨)
I 1852 a miheccaan itira i ’Anasolay a hofocen ci Kolas Mahengheng, I 1911 a mihecaan itira i Falangaw a mapatay ci Kolas Mahengheng, Ci Kolas Mahengheng ko misatapangay to sakanga’ayaw no Falangaw. O tadangangan nira kora ci Kolas, o cimil nira kora ci Maheng. Sowal sa ko finawlan, ta’angayay ko tatiregnan nira, o ngiha nira i ato^ kakerengay, mansa ci Kolas Mahengheng han no finawlan.
Kina pina a mafolaw ko finawlan, tahira i 1875 a mihecaan malakakitaan ci Kolas Mahengheng i, na cowa to kalinah ko finawlan i Falanaw. I tiya ho i, marariday a malali’ang ko Falangaw ato Piwma. Misanga ko finawlan to tolo a sarefongan, sepat a tatekasan, lima a sefi, o hasakasa’opoan no finawlan, o sapitapal, sapisefel to ’ada, masasowal haca to Piwma to sakanganga’ayaw no finawlan, matata’os, nga’ay cato kalacongicongis, kala’afa’afas, kangangayaw.
I 1877 a mihecaan, macacongis ko Lidaw ato Teroko, tahiraay ci Kolas Mahengheng a miwakay, ma’alaw no niyaro’ ko rakat ni Mahengheng i, mahemek mitooray tayra, maherekto a miwakay i, lapohapohay sanay ko kasaniyaro’ a pakaen to epah, pinaayto a folad a milafin i kasaniyaniyaro’ to hemek nira, ta tahaloma’ i Falanaw.
I 1895 a mihecaan misatapang ko Dipon a mikowan(mirikec) to Taywan, maherek itira i etip no Taywan a mirikec ko sofitay no Dipon i, pasitimol ko rakat a tatayra i kawali, mitaelif i 屏東 i, patadoen ni 潘文杰 o kakitaan no niyaro’ a milociyang to finawlan no Posongay a mihakelong to Dipon.
Toya mihecaan i, o tapang no sofitay no Kowapin 劉德杓mihalaka to sapilo’odaw to Dipon, mipacafay ci 潘文杰to tapang no Dipon a milociyang to finawlan no Yin-co-min a milo’od to Kowapin. Keriden ni Kolas Mahengheng ko kapah no Falangaw, makakomod to Piwma a misi’ayaw to Kowapin, matapi’ koya naika’amisay a sofitay no Kowapin. Kalitosato no mihecaan i, pakaenen no Dipon ko Yin-co-min o todongto no kelang.
I 1900 a mihecaan, mirakat ko tapang 相良長剛 to kasaniyaniyaro’, tahidangen nira ci Kolas Mahengheng a mihakelong, ta awa ko mili’angay. Talacowacowa ko mira i, malotapang hananay no finawlan a militemoh. Tahira i Tafalong ato Fata’an i, mipalanga’ay to Tafalong ato Fata’an a mifalah to tatiihay a raraw. Namisatapang a mikowan ko Dipon to Taywan i, paci^ci sa mipohay to mamisakoli a kapah no niyaro’, a mipalalan, amekang, ponkang, minato, mikilang, mifakeloh, misaloma’. Lasawad sato ko sakatayraaw i omah, riyal tokos, ora hanto i, awa aca ko lifon, mansa liyang sato ko finawlan.
I 1908 a mihecaan, malalood ko Cikasoan ato Dipon, tayra ci Kolas Mahengheng a miwakay, ta malowan ko mapatayay nora kalalo^od.
Maolahay a mipatado to kanga’ayan ci Kolas Mahengheng, mirakat to kasaniyaro'aro’ misaysay to kalacongicongis, saka mafana’ ko cimacima no sawaliay a ’Amis cingraan. Maherk a misaysay toya demak (成廣澳事件) i, ^nem polo’ ko mihecaan ningra, laocep sanay ko adada ningra, horirek sanay to ko ’orip ningra.
2000 a mihecaan, pangangan hananay no Posong ko lalan to ngangan ni Kolas Mahengheng, nga’ay caka tawal ita ci Kolas Mahengheng o sanay.
Ru ja qas
Ru ja qas（魯加卡斯部落）
Kolas Mahengheng
Farangaw 'Amis
Nano 1852 tangasa i 1911 ko ’orip ni Kolas Mahengheng. O kakitaan no Falangaw cira it:ya ho. Ci Kolas ko tadangangan nira, ora Mahengheng a ngangan i, o piala to lahengheng sanay ko sasela’an nira, mansa singangan cira to “Mahengheng”. I 2000 a mihecaan i, makahi ko Sey-fo no Posong a mipangangan toya lalan sakatayra i siyataw no kasolin to “Mahengheng” a ta’angayay a lalan, hatala’oyan to narorayan ni Mahengheng to tayal no niyaro’ itiya ho.
Onsing
O ngangan no Onsing (溫泉部落由來)
O ngangan no Koyo han no ’Amis, tada adihay ko koyo i tokos saan no sowal to to’as. na i Wan-long-syang 萬榮鄉 ho ko aro’ nangra i ’ayaw ho. nawhani malooday na Ponong ko niyaro’ nangra, orasaka malinah satoko finawlan tonini a kapahay a pala. mamitao’ ho ko Dipong to Taywan i ti:yaho, ma’araw nangra to Onsing hananay a sapitanektek to tirengay a nanom. haratengen han nangra samaanen kona Onsing hani ? saka mitahidangay to finawlan no ’Amis a mipadang a misanga’ to Onsing a kinaira. saka mitahidangay to finawlan no ’Amis to mipadang ato misanga’ to Onsing hanaynay a. o mipadangay a tandaw o Atolanay a finawlan ko ka adihayay, sa masaniyaro to koyo i Dipongan. i ka’etip no Ruisui syataw ko Onsing a niyaro’, i kawili no Hong-ye ’alo, i satimol no Hoto 虎頭 a lotok. na itira i Ruisi 瑞西a niyaro’, Ruisiang 瑞祥a niyaro’ i matini.
Ru ja qas
Itiniay i Dawu Cen no Taitung ko Ru ja qas a niyaro’, 247 ko sa’osi no parod no loma’, 588 ko sa’osi no tamdaw.
Onsing
O kasiikedan no niyaro’(部落特色)
O Onsing a niyaro’ itini i kohokho no Ruisui syang 瑞穗鄉 no Hualien-Syen 花蓮縣 ko Onsing a niyaro,ira ko nano Dipongan ho Fa’etay-Nanom itini, sa panganan han to Onsing,itini i, iraay ho a ma’osaw ko nipatirengan ho no Dipong a loma’, o Hongyie-Onsing (紅葉溫泉) hananay. Hon-ye a Onsing (紅葉溫泉), o koyo ko mapangngana i ’ayaw ho, Ku-le 古樂 a niyaro’ han no Rinpon a tamdaw, tada adihayay ko lokdaw tora pala sanay a sowal no likisi. onsing a niyaro’ o kamaro’an no ’Amis a tamdaw, ira ko fangcalay a rayray, a kimad ato kapahay a talo’an no niyaro’. mipalosiyan to nitayalan ato sakafangcal no kamaro’an, mala kasa’opoan no citanengay to nakamayan, o folis no rayray a losid ato misafaelohan to nikawitan a tatayalen, no serangawan a radiw ato kero i matini.
Ru ja qas
62% ko ka’aloman no Yincomin, polong han i, 362 ko tamdaw; o roma sato i, 38% ko ka’aloman no roma a finacadan, polong han i, 226 ko tamdaw.
Ci'i Pintu
O Ci'i Pintu (Holam: 記憶拼圖, ira ko Pintu no ca'emotan) cacey kamoko'ay a tilifi ega i Taywan. Misanga’ Pipahosoan to tilifi no Yen-cu-min ci ina to tilifi ega.
Venezuela
Venezuela（委內瑞拉）
Ci'i Pintu
Mipasadak to 2015 a miheca saka 12 a folad saka 26 a romi’ad 9:00 dadaya.
Onsing
Hong-ye a onsing(紅葉溫泉)
O noising no Hualien-Syen 花蓮縣, ora ma’araway a noising i, ira ko tolo a noising itini, pakayni piceleman no onsing, o Ruysuy onsing, o Hon-ye onsing ato Antong onsing. 1991 mihecan a masanga' na Ripong to Hong-ye a onsing, I’ayaw no mihofoc, o sowal a cecay, pararir tayri i onsing no Hon-ye to tatiretiregan, midoedo toni a lekakawa no Taywan, ta mihofoc to fa’inayan a wawa saan ko sowal.
Ruba’
Ruba’（土場部落）
Tuwapun
Itiniay i Hualien Cen no Hualien ko Tuwapun a niyaro’, 1,682 ko sa’osi no parod no loma’, 4,170 ko sa’osi no tamdaw.
Ci'i Pintu
No papotalay a kakafit
Kasasiwasiw:Siwkulang 'Amis Kasasiwasiw:Taywan Kasasiwasiw:Tilifi
Onsing
O nikalopisak no Onsing (人口分佈)
Itiniay i Ruisui-Syang(瑞穗鄉) Cen no Hualien-Syen(花蓮縣) ko Onsing a niyaro’, 424 ko sa’osi no parod no loma’, 979 ko sa’osi no tamdaw.
Ruba’
Itiniay i Wufeng Cen no Hsinchu ko Ruba’ a niyaro’, 77  ko sa’osi no parod no loma’, 220 ko sa’osi no tamdaw.
Tuwapun
20% ko ka’aloman no Yincomin, polong han i, 816 ko tamdaw; o roma sato i, 80% ko ka’aloman no roma a finacadan, polong han i, 3,354 ko tamdaw.
Ruba’
Ira ko imeng(竹東分局雲山派出所) i niyaro’.
o kasadakan no lihaf
Kasasiwasiw:Farangaw 'Amis
Onsing
O nikalopisak no Onsing (人口分佈)
29% ko ka’aloman(多的) no Yincomin(原住民), polong han i, 283 ko tamdaw.
Kolas Mahengheng
Pasawalian 'Amis
Itiya ho kinapinapinaay mafafolaw malinah itini to i 1878 a miheca malakakitaan to no niyaro’ ci Mahengheng sa ira to ko aniniay a niyaro’ no Falangaw, itiya ho itira i katelang naniyaro’an sa honihoni sa malala’is to Piyoma ko finacadan, orasaka tora falohay paniyaro’an no Falangaw mapatireng ko tolo a fokoko, sepat ko pikacawan, lima ko sefi no fa’inayan, mato o pohong no kolong haysa, sakangaay a mifolaw, roma i mikilim to sakangay to niyaro’ no Piyoma a niyaro’, matatelek to sakaca pingayaw ato kalala’is.
Ru ja qas
O pa-sin-to(百分比) no ka’aloman no tamdaw no kasafinacadan i, ko Paiwan56%, Amis3%, Tayal1%, roma1%.
Ira ko paisingan(南興村衛生室) i niyaro’.
o kasadakan no lihaf
Kasasiwasiw:Farangaw 'Amis
Onsing
O nikalopisak no Onsing (人口分佈)
O pa-sin-to(百分比) no ka’aloman no tamdaw no kasafinacadan(族群) i, ko Amis(阿美族)20%, Bunun(布農族)1%,Truku (太魯閣族) 1%, roma(其他)1%.
Kolas Mahengheng
Pasawalian 'Amis
Itini i 1877 a miheca, malala’is ko Lidaw ato Teloko no Kalingko, mafana’ ci Kolas Mahengheng tangsol to tayra pakayakay a miwaray, mitaelif to kasa niyaro’ maemin mihamham mitoor a tayra, maherek miwaray cingra, latahidangay han to no kasa niyaro’ pataheka a malafi, safolad sa i lalan ta tahira i Falangaw a niyaro’.
I 1888 a miheca, i saetip a kasaniyaro’, ira ko lihaf sa honihoni han no Iwatan mirawraw misamsam to fafahiyan, sapilengatan a micorah to lotok, paliyaw ho ci Kolas Mahengheng tayra miwaray, itira i Takatay a pala mikayki pasasonga’ay.
Onsing
O finacadan no Yincomin (所屬阿美族群)
O Siwkolan a ’Amis hananay ko Onsing(溫泉) a niyaro’, o Siwkolan a ’Amis han ko Onsing a niyaro’ , nano to’as ho kita o ’Amis na itiniay to i kalala’ed no matelengay i sifo no Taywan a lotok. Itiniay i sa’amisan ira ko Fo-ming a niyaro 富民村, i satimolan ira ko Olalip 屋拉力 a niyaro’. iraay to Kiwit a niyaro’, Olaw a niyaro’, Olalip niyaro’, Kalala a niyaro’, Sapat a niyaro’, Atolan a niyaro’, Langas a niyaro’, Lacihakan a niyaro’, Koyo a niyaro’ ato Morocan a niyaro, falo a niyaro’ ko kasaniyaro’aro’ i Ruysuy-syang.
Kolas Mahengheng
Pasawalian 'Amis
I 1895 a miheca maala to no Dipong misatapang to mikomod to Taywan, masalof to ko i saetipay a sa’etal, tangsol to mihalaka nai Pin-tong masiyor micomod tayni i sawali a etal o Posong, makafana’ no safitay no Dipong micoker ko tomok no Palidaw ci 潘文杰, saka ci 潘文杰 to ko pakayakayay tayni i Posong i kasaniyaro’ no Yincomin, nanay pasayni a mihai o Dipong to ko mamikomod. Toyaan a mihecaan, cifo’isay a safitay no cing-pin ci 劉德杓 milikakawa sapicoa’angan to Dipong, mafana’ ci 潘文杰 tangsol to tayra mahakelong to tapang itiraay i Palidaw, tayni somowal i kasaniyaro’ no Yincomin milisaot, micapopo to safitay ni 劉德杓, ci Kolas Mahengheng mikerid ato kapah no Piyoma, itini to i Tinkoli no Kang-cang pakalowid toya pasitimolay a milaliw a safitay no cing-pin, toya sakaenem a folad, itiniay i Palidaw a tapang no Dipong ci 相良長綱 pataheka pakalafi misayal to roray no mifolaw a tamdaw.
1900 a mihecaan, tapang no itiraay i Palidaw ci 相良長綱 tayra i kasa niyaro’, tahidangen nira ci Kolas Mahengheng papitoor, patada to ano ira ko mamirawraway, tahira i katahiraan, maemin minengneng to pising ni Kolas Mahengheng, malatadamaanay to a lafang cingra, toya rakat tayra ho i Fata’an ato Tafalong malakayakay mitedal misanga’ay to kasasiintel no niyaro’. Nika na misatapang ko Dipong mikomod mikowan to Taywan, sahonihoni sa mitahidang pasaopo to kapah no kasaniyaro’ no pasawali a Pangcah, matayal to karetengay a tayal misakoli, mipatireng to pasawali a ’etal to sakafangcal no aniniay a saka’orip, mato mipalalan, misanga’ to kayakay, pananoman, pongkang, minato, saki no safitay a tayal, mikilang, mifokeloh, misaekim ato patireng to loma’ hatiniay ko tayal, onini i macara to ko tayal ko ’orip no loma’, roma i, ’idepet mimin ko palifong to matayalay, maka’osi to ko pinangan, paherekan to adihay to ko micoa’angay a demak masadak. 1908 a mihecaan itini Cikasoan a rawraw, matalaw ci Kolas Mahengheng to kacowatan no demak, tayra ho pakayakay a miwaray, mala sakalowan no mapatayay a tamdaw itiya.
Onsing
O pitooran no finawlan (族人信仰)
mamaan ca ko deamk no sapitolon ko niyaro’. pakayni sa’opo no kinkay，malosakarikec sto sakarakat no ’orip no Yincomin, ano iraay ko adada, o pades ato ira ko tatiihay a manmaan a demakan, maemin mitahidang to kiwkay mipadang. o pitooran ko finawlan no Onsing i, ora ma’araway a kiwkay i, ira ko tosa a kinkay, o tingsikiw ato ciwlokiwkay, o ciwlokiwkay a tamdaw ko ka adihay.
Tuwapun
O pa-sin-to(百分比) no ka’aloman no tamdaw no kasafinacadan i, ko Amis13%, Truku2%, Bunun2%, Tayal1%, Paiwan1%, roma1%.
Onsing
O kasadakan Tilid(參考文獻)
Onsing Niryaro溫泉部落
Venezuela
thumb|Flag of Venezuela|alt=Flag of Venezuela thumb|Venezuela (orthographic projection)
Tuwapun
o kasadakan no lihaf
Kasasiwasiw:Farangaw 'Amis
Venezuela
sera(土地) Masakilac ko sera o malo kakaomahen a sera 24.50%, Malo no kilakilangan a sera 52.10%, malo no roma to a sera 23.40%.
Kolas Mahengheng
Pasawalian 'Amis
1911 a miheca, itini i Madawdaw, Torik tapangan no pasawali a niyaro’ no Pangcah, caay to pakahadidi to pilokes, pisamsam, toya mihecaan saka pito a folad, malangto to ko “成廣澳sanay a demak”, kinatosa ci Kolas Mahengheng tayra a miwaray, nika caay to kafilo a milalang, saka toya sakafalo a folad mahapinang to ko kalowid no Pangcah, ci Kolas Mahengheng to ko masaaliay to Dipong papitolas, itiya i mato’as to ci Kolas mahengheng mafoti’ay to i kafotian adada, o saka cakacowat koni a demak mahaopaw ko romaroma nasa sa, saopo han to ko kapah papililid ci Kolas Mahenghengan tangsolen to patayra i kafafolawan malakayakay miwaray ato imeng no Dipong, o piaray no faloco’ no imeng itiya ho ko paini ato faloco’ nira, sa hai sato ko Dipon cato kacowat sakahemaw sato ko naikoran a demak.
Venezuela
siyoto(首都) O [Caracas ko Siyoto.
Kolas Mahengheng
Pasawalian 'Amis
Wata ko faloco’ ni Kolas Mahengheng to sakifinawlan a demak, mirarakat top kasaniyaro’ miwaray to kalala’is no demak, malasaka cingangan to itini i pasawali a niyaro’ no Pangcah, malaheci nira koya pakayniay to “成廣澳sanay a demak” to cecay a folad, mataring to ko roray malasaka adada to no tireng nira, enem polo’ ko mihecaan nira mapatay to. 2000 a mihecaan, o sapita’ongaw to ilol i cingraan, itini i Posong, ala han ko ngangan nira pangangan toni a lalan “Mahengheng a lalan” han.
Pi’arawan to lakaw
Kasasiwasiw:Farangaw 'Amis Kasasiwasiw:Pasawalian 'Amis
Komoris
Komoris (kuwaping a sowal: 河祭)
pikomorisan mihcahca’an saca mikomoris ko niyaro,o nokapolongan masaselalay a demak. itira 5 fulad ko pikomorisan,no apoko’ay tusa koromiad cecay ko dadaya ,roma sepat ko romiad tolo ko dadaya, piaraw to ko demak no kapolongan. O sowal no tatoasan it:yaho ,ira I parik a niyaro Saopo amaro ko arikakay a tamdaw, tata’ang ko tatirengan nangra, pasadak han nira ko kamay marawis ko fu’is I kakarayan, cecay arihawak marihawak ko riyar, mafana mi sakawas, o tada tati’ihay a tamdaw, arikakay han ko pangangan cangra’an. Kina Arikakay itini I niyaro mitakaw to lalusidan misamangah ko wawa milawla to fafahiyan, yana rihadayay ko orip i, madawdaw to ko orip no finawlan. Ca’ay to pakahadidi ko finawlanko kadingni arikakay, patayanta tiya mapalasawad kora arikakay sako finawlan, saopen no tapang ko kapah papinanam cumikay mi’idoc milefo Mitaekod, halafin to kopinanam araw han notapang maedeng to misiayaw patayen kira arikakay. Misatapang to o nonamalay a odoc sape kari’ang,araw han Ca’ay kama’ama’an kora arikakay, aloman ko madoka’ay nyakapah irako mapatayay. Cecay aromiadan tayra iriyar ko tapang, mihirateng sama’anen tiya malowid kora arikakay,yapahanhan merek komata, talaremed kora tapang, sowalsa ko kawas no nanom, arikakay hananay ca’ay ko tamdaw ciira, o tati’ihay a kawas ca’ay ko mamafilo no tamdaw.. Pakawanan han no kawas nanom, pinokay to sanga’en ko polong(o talod), pakafiten I a’ayaw no idoc, dodo han no tapang koyasowal, hakerid no tapang ko alomanay a Kapah, sacecaycecay pateli ko polong kina sanga. miteka to misalisin mitatotatoy to polong ko kapah, fuhal san misaceliceli kora arikakay, pasaikor to pakayra I riyar milaliw, Saikor san ko tapang no arikakay pasowal, miaray kami tamowanan ano marawod to ko mihca’hca’an,ya lima fulad saca ala’en ko icep ato epah, salisinen kami tiya adihay ko kina’ala namo kofuting ato afar. Pakani to komoris ademaki otodong kangodoen ko matoasa, tiya kadofaw kinaira masasipadang ko salikaka marayaray ko serangawan.
Onsing
O kasadakan Tilid(參考文獻)
O Onsing a niyaro' itini i kohokho thumb|Onsing a niyaro
Venezuela
katomirengan no kitakit a romi’ad(國家紀念日) Pihiratengan no kitakit a romi’ad i sakapito 5 a romi’ad.
O Sawara’an no kitakit anini i ci Nicolás Maduro, patirengan a romi’ad i 2013 a miheca saka 4 folad saka 19 a romi’ad.
Pi’arawan to lakaw
Kasasiwasiw:Pasawalian 'Amis
Sao tome and principe
Sao tome and principe（聖多美與普林西比）
thumb|Flag of São Tomé and Príncipe|alt=Flag of São Tomé and Príncipe thumb|Location of  São Tomé and Príncipe  (dark blue)– in Africa  (light blue & dark grey)– in the African Union  (light blue)
Itini i 1 00 N, 7 00 E, noAfilika ko Sao tome and principe. Polong no sekalay i 964 sq km “saka 185 ko rayray no ngangan. ” “O sekalay no sera i, 964 sq km, no nanom a sekalay i, 0 sq km ” Polong i 197,541 ko tamdaw.
sera(土地) Masakilac ko sera o malo kakaomahen a sera 50.70%, Malo no kilakilangan a sera 28.10%, malo no roma to a sera 21.20%.
siyoto(首都) O [Sao Tome ko Siyoto.
katomirengan no kitakit a romi’ad(國家紀念日) Pihiratengan no kitakit a romi’ad i sakapito 12 a romi’ad.
O Sawara’an no kitakit anini i ci Evaristo Carvalho, patirengan a romi’ad i 2016 a miheca saka 9 folad saka 3 a romi’ad.
Pi’arawan to lakaw
Kasasiwasiw:Pasawalian 'Amis
Taoyuan
Taoyuan（桃源區）
Itini i Kaohsiung ko Taoyuan. sa’osi han ko po:long no palaan i, ira ko969.43 km² (lalotolotokan a plalan no sa’osi i ira ko 871.9 km², o palaan noto’as i'a:yaw i ira ko  86.77 km²), 4,172 ko tamdaw i Taoyuan, 1,320 ko parod no loma’, itini i niyaro’ a Yincomin sa’osi han ira ko 3,872 a tamdaw, pakaala to 93%(Bunun, Hla’alua) no polong no tamdaw. o Bunun, Hla’alua ko sa’alomanay i Kaohsiung.
O kasaniyarona
8 ko cun, 14 ko niyaro’ i Taoyuan. Ciusinlun（寶山部落）, Husida（藤枝部落）, Tamahu（建山部落）, Sʉhlʉnganʉ/Sulungan（草水部落）, Rʉhlʉcʉ/Haising（高中部落）, Su'aci（美蘭部落）, Kalʉvʉnga/Ngani（桃源部落）, Tanguhla/Dinkam（四社部落）, Mizuhu（勤和部落）, Ua-asik（復興部落）, Lavulan（拉芙蘭部落）, Dakus（樟山部落）, Masuhuaz（梅山部落）, Dai-ni（二集團部落）.
Ruisui
Ruisui（瑞穗鄉）
Shizi
Shizi（獅子鄉）
Ruisui
Itini i Hualien ko Ruisui Siyang. sa’osi han ko po:long no palaan i, ira ko 151.59 km² (lalotolotokan a plalan no sa’osi i ira ko 57.39 km², o palaan noto’as i'a:yaw i ira ko 7.4 km²), 9,520 ko tamdaw i Ruisui Siyang, 3,717 ko parod no loma’, itini i niyaro’ a Yincomin sa’osi han ira ko 4,438 a tamdaw, pakaala to 47%(Amis, Sakizaya) no polong no tamdaw. Itini i niyaro’ a finawlan, o Payrang ko sa’alomanay.
O kasaniyarona
11 ko cun, 16 ko niyaro’ i Ruisui Siyang. Langas（拉加善部落）, Lacihakan（拉基禾幹部落）, Morocan（牧魯棧部落）, Atolan（阿多瀾部落）, Koyo（溫泉部落）, Ukang（烏槓部落）, Narowan（娜魯灣部落）, Kalala（迦納納部落）, Sapat（掃叭頂部落）, Maifor（馬立雲部落）, Olalip（屋拉力部落）, Fanaw（法淖部落）, Olaw（梧繞部落）, Marorok（馬聚集部落）, Cirocan（鶺櫓棧部落）, Kiwit（奇美部落）.
Shizi
Itini i Pingtung ko Shizi Siyang. sa’osi han ko po:long no palaan i, ira ko 313.35 km² (lalotolotokan a plalan no sa’osi i ira ko 156.87 km², o palaan noto’as i'a:yaw i ira ko 140.63 km²), 4,481 ko tamdaw i Shizi Siyang, 1,421 ko parod no loma’, itini i niyaro’ a Yincomin sa’osi han ira ko 4,292 a tamdaw, pakaala to 96%(Paiwan) no polong no tamdaw. o Paiwan ko sa’alomanay i Pingtung Siyang.
O kasaniyarona
7 ko cun, 14 ko niyaro’ i Shizi Siyang. Lemiyau（伊屯部落）, Kaidi（楓林部落）, Nansiku（南世部落）, Yungkilu（新路部落）, Tjinavanavalj（橋東部落）, Kuangka（橋西部落）, Puljekuwan（下草埔部落）, Tjisaulem（雙流部落）, Tjacekes（上丹路部落）, Pasumaq（下丹路部落）, Tjuruguai（竹坑部落）, Qaljecim（和平部落）, Tjusinlung（中心崙部落）, Kacedas（內獅部落）.
Twan nokan
Twan nokan（武道能敢部落）
Itiniay i Fuxing Cen no Taoyuan ko Twan nokan a niyaro’, 88  ko sa’osi no parod no loma’, 286 ko sa’osi no tamdaw.
92% ko ka’aloman no Yincomin, polong han i, 262 ko tamdaw; o roma sato i, 8% ko ka’aloman no roma a finacadan, polong han i,  24 ko tamdaw.
Morocan
Morocan（牧魯棧部落）
Twan nokan
O pa-sin-to(百分比) no ka’aloman no tamdaw no kasafinacadan i, ko Tayal85%, Amis3%, Bunun2%, roma1%.
Morocan
Itiniay i Ruisui(瑞穗) Cen no Hualien(花蓮) ko Morocan a niyaro’, 161 ko sa’osi no parod no loma’, 389 ko sa’osi no tamdaw.
Twan nokan
Ira ko picodadan(三光國小、三光國小附幼) i niyaro’.
Morocan
66% ko ka’aloman(多的) no Yincomin(原住民), polong han i, 256 ko tamdaw; o roma sato i, 34% ko ka’aloman no roma a finacadan, polong(全部) han i, 133 ko tamdaw.
Twan nokan
Ira ko imeng(大溪分局三光派出所) i niyaro’.
Morocan
O pa-sin-to(百分比) no ka’aloman no tamdaw no kasafinacadan(族群) i, ko Amis(阿美族)58%, Tayal(泰雅族)1%, Bunun(布農族)5%, roma(其他)2%.
Twan nokan
Ira ko paisingan(三光里衛生室) i niyaro’.
Morocan
Morocan hanaay a niyaro i itira i Kalingko(花蓮),katimol no Kalingko o Kohkoh ko mikowanay,o saka fafaw no Siw Ko rawsi （秀姑巒溪)a fadangaw,pasa'amis han i noya niyaniyaroan no ngayngay ato  no Pangcah,o Pa'ilasen( 拔啦庄)han no miyam.ya Pa'ilasen a niyaro' tolo ko saniyaro' nira,o Cikidian(富源村) Lacihakan(富興村 )ato
Twan nokan
Ira ko kofa(三光里辦公處) i niyaro’.
Ira ko Kiwkay(真耶穌教會三光教會、三光天主堂) i niyaro’.
Pongodan
Pongodan（大橋部落）
Itiraay i Nan-rong-li(南榮里) no Posong(台東市).
Itiniay i Taitung Cen no Taitung ko Pongodan a niyaro’, 397 ko sa’osi no parod no loma’, 1,040 ko sa’osi no tamdaw.
58% ko ka’aloman no Yincomin, polong han i, 600 ko tamdaw; o roma sato i, 42% ko ka’aloman no roma a finacadan, polong han i, 440 ko tamdaw.
O pa-sin-to(百分比) no ka’aloman no tamdaw no kasafinacadan i, ko Amis47%, Paiwan1%, Bunun1%, Puyuma5%, roma3%.
Ira ko kofa(台東縣環保局) i niyaro’.
Tora kaitiraan no Pongodan i, itiraay toya kalafakelohay a pala, adihay ko masaapolaway a fakeloh, ira ko cecay a fakeloh hato miocekoyay a waco. Ona Pongodan i, tatodong sa itira i fafongohan noya fakeloh, mansa Fafongahan hananay ko ngangan nona Pongodan itiya ho. Ti'edawan ko finawlan a pangangan tona Fafongohan, pasowal to niyaro' naira i, lowan lowan hananay naira a pangangan, saikor to i, keting sa to ko Pongodan a ngangan. O nani Farangaway ko finawlan nona niyaro', iraay ko papina nani 'Etolanay, o Piwma ato nani kaetipay o Cang-hwa ato Pin-tong mafolaw tayni maro'.
o kasadakan no lihaf
Kasasiwasiw:Farangaw 'Amis
Pakerang
o maan ko pakerang ? ira ko mahanay a sowal PaPakayni to na pakerang hananay ma tamaay to ko sowar ni Ming LiLin mipaka lafi to matayaray saka ccay Mapaherekay to ko demak anini (matayar to to tayra no tireng ano dafak sanay) Saka tosa Mi ahowiday to tayniay mipadang a matayaray Saka tolo Patara a'ayawen ko palo noya raroma'an Salikoray to i Iraay ko sapaka olah to matayaray, ano tosa polo' aca manca Lima polo'aca ko haca ira mahamekay milayap koya matayaray ma^min. Nawhan todongay opi "haiay" to tayar ira konian. O kasasolutan no 'alomanay kiya, Pakayni mahapinang ko pinangan no pangcah/'Amis hananay, O Mafana'ay mihilateng hali padamaay ato hali adayayay a finacadan. kayni to na pakerang hananay ma tamaay to ko sowar ni Ming LiLin mipaka lafi to matayaray
Orad
orad(雨)
O pinangan no serayan a matefad i ’orirw(地球) ko ’orad. Ma’itad ko lahod i kakarayan a malamimingay a nanom, ano adihay kona mimingay a nanom i, malato’em/malacahid. Ano tahira ko katefadan a tingting nona to’em i, matefad to i sera no ’orirw, orasaka, ma’orad, o sakaira no ’orad konini. Cowa kanga’ay awa ko ’orad i ’orirw, o sakaira no nanom to saka’orip no ma’oripay ato pinalengaw kona ’orad, mangalef koya miraayay to ’alo a pinalengaw, dengan a cecay to sakaira naira to nanom kona katefad no ’orad.
Mala’orad
Nanomamangay a nanom a malato’em i, o hananay. Ano malnanonanomay a to’em koya to’em i, nga’ay hokiya matefad ko nanom, itira i sakatangsol nira a adihay ato kata’angay ko ’orad (cecay a ’orad maedang o kasa’opo no cecay so’ot no ca’ol(一百萬) a nanom i to’em).
O pido^do no lahod a mala’orad
1. O nanom i to’em la’itad sa a ta’angay a ta’angay
’orad no faliyos
Kasasiwasiw:Farangaw 'Amis
Nepal
縮圖|Hata no Nipalo
Nepal (尼泊爾)
== Nipalo Tatekoan-Finawlan Kapolongan-Kitakit(Nipalo a sowal: नेपाल ; Ikiris a sowal:Nepal ;尼泊爾聯邦民主共和國，Nipalo a sowal:सङ्घीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्र नेपाल ） == O itiraay i Satimolan-Aciya,i Simalaya-Lotokan a lalomaan-karopaw a kitakit, isaka’amisan mada’edo’edo ato Congko, oroma a tolo-salawacan malala’eday ato Indo, o masa’adihangay a kitakit matatapal ato Mongciyala to 27km. o sera ira ko 14,7181 km², o saka 93 rayray itini i hekal, ira ko 2972 ’ofad ko tamdaw o saka 48 rayray itini i hekal.
O kaitiraan o takaraway nani tongroh no riyar, orasaka o satakaraway a tokos itini i hekal no mo’etep ira ko falo itiniay i laloma’an no ano ca i kalala’edan no Nipalo, mahaop ko Senmo-Taporo(聖母峰; Sicang a sowal: ཇོ་མོ་གླང་མ; Wili a tilid:Jo mo glang ma; Sicang a tilid:Qomolangma; Congko a sowal:珠穆朗瑪峰). O tokos no Simalaya koninian ira ko 8848.86 laya’ ko ka’akawang.
O kaitiraan no Senmo-Pocok(聖母峰) itiraay i sasifo’an no Simalaya-lotok, o kalala’edan no Conghwa Finawlan Kapolongan-kitakit(Sicang Niyah-Pikowan kowan) ato Saciyamata-Tekedan Etal(薩加瑪塔專區;Nipalo sowal:सगरमाथा अञ्चल，IAST：Sagarmāthā añcal) no Nipalo,o saka’amisan ‘apilis itiraay i Tinlo-Kowan no Sicang, o sakatimolan ’alis itiraay i Solokonpo-kowan(索盧坤布縣; Nipalo a sowal:सोलुखुम्बु जिल्ला ) no Nipalo. 縮圖|kaitiraan no Nipalo O lalen no fa’edet nona Comolangma-Pocok i la’enoay to -29 °C, o “ skakatolo a pocok no hekal” hananay a pangangan, o roma a tosa a pocok i,o Saka’amisan-Pocok ato Sakatimolan-Pocok.Tona pinapina a mihecaan malasinol ko latek ira ko 15000 a so’edaan-’alo(冰河;Glacier) o katalawan to konini. Nikawrira to mihecahecaan ‘aloman ko tayniay a macakatay a lafang.
O Nipolo ira ko katelangay ho a nalacolan no ponka, o patirengay to Mipaypayay-Pitooran(Fociyaw) ci Siciyamoni o itiniay a sofocen.nikawrira o sakakaay a pitooran itni o Indo-Pitooran, ira ho ko roma a Mirocokay-Sicang a Fociyaw, Islam-Pitooran.
O tamdaw no itiniay talacowa cowa ka ’akawang ko tatirengan, nikawrira cinganganay i hekal ko kaki’emel a milood no Langerko(廓爾喀; Katelangay sowal no Indo:go rakkha; Ikiris a sowal:Gurkha). I sasifo’an no saka 18 sici a mapatireng ko Nipolo Hontian-Kitakit, mi’ecoay ho to Sicang, to ikor to i,malamikotoday-kitakit(附庸國; Ikiris a sowal:Vassal state) no Mancin.
O tatapangan a faco no sieci no Nipalo ono Indo-Pitooran Sawara’ano-Kitakit. I 2006 miheca mapaterep no Kalomaocan-Kitakit ko ’icel no sakowan no honti ci Ciyanantola(賈南德拉·比爾·比克拉姆·沙阿; Nipolo a sowal:ज्ञानेन्द्र वीर बिक्रम शाहदेव；IAST：Jñānendra Vīra Bikrama Śāh), i 2008 miheca saka 5 folad saka 28 romi’ad, malaheci no misanga’ay to kinpo a kalomaocan ko nipifalic to kinpo, mapalasawad ko Sawara’an-faco no sieci tangsol han a mifalic ko ngangan no kitakit to “Nipalo Tatekoan-Finawlan Kapolongan-Kitakit”.
Ngangan no kitakit(國名)
縮圖|Langerko sofitay Ona “Nipalo” hananay a ngangan i,sa’ayaway ira matilid itiyaayho i “Fieto Mihecahecaan” no Indo sakatosa-karopaw, o pipatirengan no Nipalo to Indo-Pitooran a mihecahecaan konini, o sakakaay a pitooran nona kitakit itiya ho. Isasifo’an no ’ayaw no cecay patek ko mihecaan, o mipatirengay to Fociya ci Ciyawtamo sofocen i Lanpini no Nipalo. Macacamolay ko ponka no saka’amisan no Nipalo ato Sicang,o itiraay i sasifo’an a Ciyatomanto ponka macacamol ato Indo-Yalian a ponka, o tada cemahaday a tokay konini a Nipalo-Tekoan kitakit, onini o Nipalo-Mantoro hananay. Tahira to i saka 18 sici, malaheci ko pipalacecay no Koerko-Hontian kitakit to Nipalo. Patirengen no Saa-hontian kitakit ko Nipalo-Hontian kitakit, to ikor malacecay a kasafelaw ato Tata’angay Ikiris-Hontian kitakit, ona Saa-hontian kitakit caay ho ka kowanen no roma a kitakit, o sakalala’edan kitakit no Ikiris nikowanan a Indo ato Conghwa Hotian-kitakit.
O Finawlan-Lomaocan Faco mapatireng i 1951 mihecaan, nikawrira i 1960 miheca ato 2005 miheca kinatosa mapaterep no Sawara’an no Nipalo. 1990 mihecahecaan ato tatapangan no 2000 mihecahecaan ira ko Laloma’an-Lalood no Nipalo onini ko pipatireng tono kalotamdawan-kitakit i 2008 miheca, mapalepon to ko saikoray a Indo-Pitooran a Sawara’an-Faco itini i hekal.
Rikisi(歷史)
縮圖|Niwaer-tamdaw
I’ayaw no saka 17sici(17世紀前)
O cecay a katelangay kitakit itini i Aciya ko Nipalo. Itiya ho ‘adihay ko masasiromaroma a kitakit itini i Nipalo, i’ayaw no saka 6 sici, mipatirengay to ko Nipalo-Tamdaw itini i salawacan no ‘alo i Katomanto. ’iayaw no saka 12 sici, o salikaka ni Kanako Honti no Indo ci Waci ni Kusiya tayni i Nipalo malahonti, to ikor patireng to Kopoer, Asier, Cilati, Licawi a kitakit.
Siafulungay
Siafulungay（建農部落）
Nepal
I’ayaw no saka 17sici(17世紀前)
Latek i’ayaw no 563 miheca, Siciyamoni sofocen itini tona aniniay Kapilo-Niyaro’ (迦毘羅衛城;Kapilavastu) no Nipalo i Lanpini(藍毗尼; Nipalo a sowal:लुम्बिनी，Lumbinī或Lumbin).o nipipasifana’an ni Siciyamoni o Fociya hananay.Niwaer-tamdaw no Sicang-Miyama finacadan o yincumin no Katokanto sanay ko sowal, nikawrira cowa ko sahetoay o Sawalian-finacadan canira, ira ho ‘alomanay a Yalian-tamdaw. itini i saka 17 sici o “ Ci’ekimay-Mihecaan” ko kacemahad no Nipalo-tamdaw, o sakakaay a kahiceraan no paliwalay to dafong ko Nipalo yo mikowan ko Mala-honti i kalala’edan no Sicang ato dafdaf i saka’amisan no Indo. Itiya ho Katomanto, Potan ato Pakotapoer misiikeday to niyahan pikowan, wataay ko kaa’ised nona toloay niyaro’.
Siafulungay
Itiniay i Taitung Cen no Taitung ko Siafulungay a niyaro’, 837 ko sa’osi no parod no loma’, 2,321 ko sa’osi no tamdaw.
T’apan
T’apan（忠興部落）
Siafulungay
39% ko ka’aloman no Yincomin, polong han i, 915 ko tamdaw; o roma sato i, 61% ko ka’aloman no roma a finacadan, polong han i, 1,406 ko tamdaw.
T’apan
Itiniay i Wufeng Cen no Hsinchu ko T’apan a niyaro’, 30  ko sa’osi no parod no loma’,  38 ko sa’osi no tamdaw.
Siafulungay
O pa-sin-to(百分比) no ka’aloman no tamdaw no kasafinacadan i, ko Amis17%, Paiwan5%, Bunun2%, Puyuma11%, roma6%.
T’apan
79% ko ka’aloman no Yincomin, polong han i, 30  ko tamdaw; o roma sato i, 21% ko ka’aloman no roma a finacadan, polong han i,   8 ko tamdaw.
Siafulungay
o kasadakan no lihaf
Kasasiwasiw:Farangaw 'Amis
Nepal
Langerko Hontian-Kitakit(廓爾喀王國)
Isasifo’an no saka 17 sici tomirengen ko Langerko-tamdaw patireng to mamangay a hontian-kitakit(Saa-Sarawa’an kitakit; 沙阿王朝; Nipalo a sowal:शाह वंश śaāha vaṃśa) i lilis no Kantaci’alo i sa’etipan, 1768 miheca, mapalacecay ni Politowi-Nalayang-Saa ko Nipalo, maparepon to ko itiyay ho Katomanto, Potan ato Pakotaer misiikeday to niyahan pikowan, wataay ko kaa’ised nona toloay niyaro’.
T’apan
o kasadakan no lihaf
Kasasiwasiw:Farangaw 'Amis
Nepal
Mipecih to sakatimolan sera pafeli to Ikirs ato fodfod no Lana(割讓南部領土給英國及拉納政變)
I 1791 miheca matatilid ko Ikiris ato Nipalo to matiya ko mi’afasay a “ kalali’acaan kakaketonan”. 1814 miheca, malalood ko Nipalo ato Mikotoday-Indo no Ikiris, malowid ko Nipalo. To cila a mihecaan mapaci’eci ko Nipalo matatilid ato Ikiris to “ Saykoli-Kakaketonan”, makelit ko kakahaday a sera i satimolan pafeli to Sawalian-Indo Kosi no Ikiris(British East India Company),makadem no no Ikiris ko Laloma’an-demak ato nipaliwal to dafong. 1846 miheca, o misawidangay to Ikiris a sofitay no Langerko-tamdaw ci Ciyangko-Pahatoer-Lana(江格·巴哈都爾·拉納; Nipalo a sowal:जंग बहादुर राणा) mipacikel to sapifelihaw to sifo, ma’afas ningra ko sakakaay tayal no sofitay.To ikor to i, ma’afas ko sakowan ‘icel no honti, pararid sato malacongli ko laloma’an no Lana. 縮圖|Katomanto-Tokay I 1923 miheca mihayi ko Ikiris to pisiiked no Nipalo, matatilid to “ Tahada’ocay-Karihaday a kakaketonan”.
I Sakatosa-Laloodan a Nipalo(第二次世界大戰期間的尼泊爾)
O Lana-Sawara’an ko mikowanay to Nipalo i Sakatosa-Laloodan.Yo milood ko Toic to Polan i 1939 miheca saka 9 folad saka 1 romi’ad, milekal ko Nipalo to mamilood to Toic i saka 9 folad saka 4 romi’ad. Yo malalood sato ko Ikiris ato Dipon, tangsol sa a miocor to 16 a cefang no hontian-sofitay ko Nipalo tayra i kalaloodan i Miyanma, cowa ko pilood aca mipafeli haca to kowang, dafong ato sa’ema’emang sanay ko ‘aca a ociya, waneng ato kilang i malakatepay-kitakit.
Yo malalood sato ko Ikiris ato Dipon i 1941 miheca saka 12 folad, mapatalaw ko sofitay no Ikiris i Indoan-Karopaw. Oya maro’ay i Indo a sofitay no Ikiris ocoren tayra i Miyanma kalaloodan. Tada ci’icel ko sofitay no Nipalo a milood to Dipon, mapa’eker ko sofitay no Dipon.
I sasifo’an ato saikoran no saka 20 sici ato mapacikel ko laloma’an-lalood(20世紀中後期及內戰爆發)
Ikor no Sakatos-Lalood, caka pahanhan ko pitoker no Nipalo to Ikiris, orasaka mapalahedaw ko sakarihaday no Ikiris i Nipalo.1951 miheca, matateko ko Nipalo-Lomaocan Kasafelaw (尼泊爾大會黨; Nipalo a sowal:नेपाली काँग्रेस) ‘icel no honti, mapaci’eci a patorod to sakowan to Nipalo ko congli ci Lana, ta mapaherek ko madado’edoay a pikowan no laloma’an no Lana to 105 mihecaan. Mipasadak to pacarcaray a kinpo ko honti no Nipalo ci Tilipofan, midemak to Sawara’an-faco a kinpo(君主立憲制;Ikiris a sowal:Constitutional monarchy) .1960 miheca saka 12 folad Mahengtola honti ko mikowanay, 1961 miheca saka 1 folad milekal to pipaterep polong a demak no kasafelaw no sieci, 1962 miheca saka 4 folad miketon to sowal ko kinpo o Indo-pitooran a Sawara’an-kitakit ko Nipalo saan, mapaherek ko nani 1961 mihecaan a away ko kasafelaway a lomaocan-faco, mipacomod to ‘adihayay-kasafelaw a lomaocan-faco. 縮圖|Tilipofan Honti
Mapaherek ko laloma’an lalood ato mipalasawad to Sawara’an-faco(內戰結束及廢除君主制)
I 2006 miheca saka 5 folad saka 18 romi’ad, malacecay ko piketon to sowal ko Nipalo-Lomaocan to palasawad to sakowan-’icel to sofitay no honti ci Ciyanantola, cowa to ka pa’eker no laloma’an no honti ko Nipalo. Ano ma’emin mapalaheci ko nilekalan a tilid, edengan o tahapinangan aca ko tireng no honti. Saka 6 folad saka 11 romi’ad, malaheci ko pihayi no Lomaocan to pifelih no honti to “ malaheciay to a rikec no lomaocan”, onini i,todongay i kalahecian no lomaocan a misanga’ to rikec cowa to kapisa’eli ho to pihayi no honti. Satapang a masasowal ko sifo ato Mao-kasafelaw to sakarihaday no kitakit. saka 11 folad saka 7 romi’ad Nipalo-Kyosanto(Mao-kasafelaw) masongila’ to ko kasasowal, misawad to makakowangay a kalaodot mikapot to tayal no sifo.
2020 miheca saka 6 folad saka 12 romi’ad, o misimaway to kalala’edan no kitakit a sofitay no Nipalo makowang ko itiraay i Sitamaersi-niyaro’ ( 西塔馬爾希;Sitamarhi）a tamdaw ato tosa a tamdaw no Indo. Tangsol sa a mifalic to kinpo ko Nipalo mipasongila’ a pahapinang to Lipoliko-salawacan no tokos ( 里普列克山口; Ikiris a sowal:Lipulekh Pass) a sera i kalala’edan no Nipalo ato Indo, ocoren heca ko 15 a masakapotay sofitay mikacaw i kalala’edan no Indo ato Nipalo . Oninian a pafangafang i,madihecong to sakanga’ay no Conko, orasaka o masiwaray no Conko ko Nipalo sato ko Indo a mapoi’ . Tahira i 2020 miheca saka 6 folad saka 17 romi’ad, cowa ka ngalef ko kalaodot no Indo ato Nipalo. 2020 miheca saka 12 folad saka 14 romi’ad, mihayi ko Linheko to so’elinay a ngangan no Nipalo to “ Nipalo Patatekoan Finawlan-kapolongan kitakit” falicen to “Nipalo” a ngangan no kitakit.
Sowal (語言)
O nisowalan a sowal i Nipalo cowa ko nisetekan no sifo a kitakitan-sowal, O Nipalo-sowal kono sifaoan sowal. ona sowal o Kaskula-sowal hananay pangangan i sa’ayawan ho, nikawrira itira i ikor no saka 20 sici o Nipalo-sowal hananay to a mifalic a pangangan. Ano no sifoan-sowal to, ano no nima to a sowal, maleceday to malasowal ato tilid no sifo i Nipalo. Itini i misatokayay ‘alomanay ko somowalay to Ikiris-sowal, i sakatimolan no Nipalo sahetoay mafana’ay to sowal no Indo. Itni i Nipalo ono kalotamdawn nipatireng pitilidan sahetoay ono Ikiris a sowal ko hasowal, orasaka tongal sa ko kaolah no tamtamdaw to Ikiris a sowal. O sinpon ato kamok no tilifi sahetoay o Ikiris-sowal, pasasotiri’en ato sowal no Indo o sowal no Ikiris ko ikakaay ko kaolah no ka’emangay.