cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Georgia
Saka’orip(經濟)
縮圖|fadisoso' 'epah Nano tato’asn o maomahay a kitakit ko Korociya, orasaka, o sakakaay a nipalomaan o losay ato ociya. i laloma’ nonini i o fadisoso’ 'epah no Korociya matafesiw ko 8 patek ko katelang no rikisi. Orama sa i, ira ho ko tadamaanay fakeloh a fodawan.
Tata’ang ko pisiwar no Solin to Korociya, sanoyanan sa o mido’edoay to mili’ayawan ko halaka a saka’orip a demak. Nikawrira, ilalomaan no kitakit ca ka lahoday,ira ho lalood i laloma’ no kitakit, oninian ko saka ca ka comahad no saka’orip a tayal, i 2001 miheca o manikaway a tamdaw no polong no kitakit mahaopay ko 54%.
Tada mirecepay i saka’orip ko pisiwar no Rosiya, 2006 miheca mataker no Rosiya ko fadiso’ ‘epah no Korociya, hato mamatekop ko saka’orip no Korociya. Patokeled sa pacakaten ho Rosiya ko poli’aca to kaso, tongal sa ko katekes no maamaan a dafong.tahira i 2014 miheca o awaay ko katayalan a tamdaw ira ko 13.7%,o Kapolongan a Nitayalan 'Epoc Ilaloma' no kitakit( Gross Domestic Product ,GDP), ilaloma’ nonini o masanga’ay to dafong mahaop ko 17%, kali’aca mahaop ko 17.3%, roma sa i, o micolo’ay, o dingwa/calay ato patirengay mahaop ko 16.8%, ono maomahay sa i, dengan 6.2%. Nani saka 21 sici, ira to kacomahad no saka’orip no Korociya. 2007 miheca, o so’elinay a Kapolongan a Nitayalan 'Epoc Ilaloma' no kitakit macakat to 12%, malasakakaay a comahaday a kitakit itini i Sawalian-Yoropa. i cecay a miheca nani 112 rayray no polong kitakit i hekal macakat tayra i saka 18 rayray, ira sato ko sowal no Hekalay-Kinko( World Bank:WB) o “ o sakakaay a nifalicay to saka’orip i hekal” saan. I 2019 miheca a “nikatayal to sapisolingaaw to kalali’aca” sowal no Hekalay-Kinko, macakat tangasa i saka 6 rayray.
Tamdaw(人口)
O sa’osi i 2005 miheca saka 7 folad,o polong a tamdaw no Korociya ira ko 4,677,401 tamdaw, silsilen ko kasasiromaroma no finacadan:
Korociya tamdaw:83.8%
Asaypayciyang tamdaw:6.5%
Rosiya tamdaw:1.5% 縮圖|Sawalian-Mo’ecelay Pitoooran Ono Rosiya a tamdaw yo misiiked ko Korociya tatootoor sa a maforaw miliyas tona kitakit. Oya sa itiraay i Apohaci kowan a Hapohaci tamdaw ato Katimolay-Awsayti a Awsayti yamdaw sapisiikedaw nani Korociya. I laloma’ nona kitakit ira ho tosa a Korociya a finacadan, o Sifan-tamdaw ato Minkolir-tamdaw, ato mamangay a Laci-tamdaw. Ona Laci- tamdaw itiraay i Torki ko ‘orip nangra. I laloma’ no Korociya a mamangay finacadan ira ko Siriya-tamdaw, Kirisiya-tamdaw, Korto-tamdaw ato Ukolan-tamdaw, Maysiheto-Torki tamdaw.
Ikor no katekop no Solin, o sapiliyasaw no Apohaci a kasafelaw, ato Acala ato Katimolay-Awsayti a fangafang, tada tata’ang ko pifolkok to sakarihaday no tamdaw no Korociya, tongal sa ko kakeror no ‘orip no tamtamdaw. Malahedaw ko katayalan, orasaka, cilafas ko mo’etep ‘ofad ko miliyas to kitakit a tayra i roma a kitakit mikilim to saka’orip, ilaloma’ nona maforaway sahetoay tayraay i Rosiya. Cowa ka rihaday ko kitakit, orasaka, cowa ka ci’angil ko tamdaw a misawawa, o sasafaay ko sofoc itini, malecad ko Aminiya. Aniniay a sa’osi no tamdaw makeroray to 50 ‘ofad patili’en i 1990 miheca toya no Solin a mihecaan, nikawrira, ira ko minengnengay anini o sa’osi no tamdaw no aniniay mapacakatay ko pisa’osi sanay.
Pitooran(宗教)
O sakakaay a pitooran no Korociya o Sawalian-Mo’ecelay Pitoooran(Korociya So’elinay-Pitooran)mahaop ko 83.4%, oroma i,Rosiya-So'elinay Pitooran(1%), Aminiya Mitooray-Kiyokay, mahaop ko 2.9%, Roma Tinsikiw(0.8%), Fa’elohay-Keristoay Pitooran,Islam Pitooran(10.7%).itira i tatapangan a tokay ira ko cecay tata’angay a niyaro’ no Yutaya, tosa ko kiyokay.
Ano irairaay ko fodfod i kalala’dan no kitakit, o kiyokay itini i, halafinay to ko kalawidang ato rihaday to pitooran. O mamangay a finacadan mitooora to masasiromaroma a pitooran itini i Korociya matafesiw to ko pinapina patek ko mihecaan, itini awaay ko pisakakinih to roma a pitooran. Yotaya a tamdaw matenakay a maro’ tona kitakit, o sakakaay i, masa’opoay i Tipilis-tokay(第比利斯;Korociya a sowal:თბილისი;falicen to tilid no Lati:T'bilisi) ato Kotaisi-tokay(庫塔伊西 ; Korociya a sowal:ქუთაისი) tona tosa tokay. 縮圖|6-7sici a kimolmolay tilid
Ponka(文化)
Talacowa ma’eco no Arapiya i saka 7 sici, masiwar ho no Muslim-ponka i saka 8 sici, toya mihecahecaan macomahad ko niyah a ponka no Korociya, matongalmatongal ko kacacafi’ ato Paycantin. I saka 9 sici tahira i saka 10 sici,o edef no kitakit micoker to piraroy tono niyah a tilid, mangalef o nitilidan ato cuka. Ikor no pitedal ato kalacecay no kitakit o tilid no Korociya ko sakakaay mirecepay a misiwar, o sowal no Korociya matenakay a kalasowalen, o kalosowal ato fiyaw a kitakit a misawidang.
Pacefaday a Tilid(註腳)
Kasasiwasiw:Pasawalian 'Amis
Batbato’an
batbato’an（二坪部落）
Itiniay i Nanzhuang Cen no Miaoli ko batbato’an a niyaro’, 32  ko sa’osi no parod no loma’,  81 ko sa’osi no tamdaw.
98% ko ka’aloman no Yincomin, polong han i, 79  ko tamdaw; o roma sato i, 2% ko ka’aloman no roma a finacadan, polong han i,   2 ko tamdaw.
o kasadakan no lihaf
Kasasiwasiw:Farangaw 'Amis
Tingalaw
O ngangan no Tingalaw (豐富部落由來)
【 Tingalaw 】, masilsil i sa'amisan no ka'etip ko Tingalaw no Fakong ko Tingalaw. sowal sa no holam ko 豐富部落. saka saan i, o Tingalaw han, itiyaho, ano mangalay kiso tarya i Fata’an ato tayni i Fkong matafesiw itini. nikaorira itina ho how i awaay ho ko picakayan to nanom, yo romakat a finawlan ma’araway koya Ding-Zilou’alo(丁仔漏溪). sapipahanhanaw cangra itini how i, maso’away ko tamdaw, tayraay i alo’ minanom. wa:ta tingalaway ko nonom no ‘alo, i kawanan no Ding-Zilou a pala sa mapangangan na to’as to Tingalaw.
O kasiikedan no niyaro’ (部落特色)
kaitiraan no Tingalaw, ira ko satingalaw sanay a 'alo. adihay ko ‘a’adopen itini na lotok. masapi:nang a ma’araw ko fo’is to dadaya itini. i kawili no ‘alo ko pisaopoan naira. itini i o tapang no Pacidal a ngasaw, o sakata'angay a ngangasawan no pangcah. i kawanan no Ding-zi-lo 'alo a pala, o litapangan no Pacidal a ngasaw kora apala. Tangasa to anini, malopisak to i kasaniyaro’ no pasaetip ko Pangcah, miliyas to niyaro’ ato kaliomahan, nengneng han ko tamdaw no niyaro’ caay to ka papina, awaay to ko karaawaw sonisoni a matengil.
O nikalopisak no Tingalaw (人口分佈)
Itiniay i Fengbin Cen no Hualien ko Tingalaw a niyaro’, 150 ko sa’osi no parod no loma’, 398 ko sa’osi no tamdaw.
Toruy
Toruy（東壘部落）
Tingalaw
O nikalopisak no Tingalaw (人口分佈)
O pa-sin-to (百分比) no ka’aloman no tamdaw no kasafinacadan i, ko Amis 88%, roma 5%.
Toruy
Itiniay i Datong Cen no Yilan ko Toruy a niyaro’, 53  ko sa’osi no parod no loma’, 169 ko sa’osi no tamdaw.
Takanua, Takanua
Itiniay i Namasia Cen no Kaohsiung ko Takanua /Takanua a niyaro’, 243 ko sa’osi no parod no loma’, 998 ko sa’osi no tamdaw.
Ryohen
Itiniay i Nan’ao Cen no Yilan ko Ryohen a niyaro’, 178 ko sa’osi no parod no loma’, 569 ko sa’osi no tamdaw.
Takanua, Takanua
96% ko ka’aloman no Yincomin, polong han i, 958 ko tamdaw; o roma sato i, 4% ko ka’aloman no roma a finacadan, polong han i,  40 ko tamdaw.
Toruy
o kasadakan no lihaf
Kasasiwasiw:Farangaw 'Amis
Tingalaw
O finacadan no Yincomin (所屬阿美族群)
O pasawalian a Pangcah, o sa’alomanay a finacadan no Yincumin, itini i nowalian a lotok, mililis to riyar, mifater to Kalingko na itira i Fakong talatimol tangasa i Madawdaw, saka pasawali a Pangcah han.
Ryohen
94% ko ka’aloman no Yincomin, polong han i, 534 ko tamdaw; o roma sato i, 6% ko ka’aloman no roma a finacadan, polong han i,  35 ko tamdaw.
Tingalaw
O pito'oran no finawlan (族人信仰)
O pito'oran ko finawlan no Tingalaw i, itini a niyaro’ i tosatosa ko nipatirengan a kiwkay a maneneng. O pito’oran nira i o tingsikiw ato kirisito-kiw.
Takanua, Takanua
O pa-sin-to(百分比) no ka’aloman no tamdaw no kasafinacadan i, ko Bunun65%, Cou16%, Kanakanavu12%, Paiwan1%, Tayal1%, Amis1%.
Tingalaw
O kasadakan no lihaf
Kasasiwasiw:Farangaw 'Amis
Ryohen
O pa-sin-to(百分比) no ka’aloman no tamdaw no kasafinacadan i, ko Tayal90%, Amis1%, Truku1%, Bunun1%.
Takanua, Takanua
Ira ko imeng(達卡努瓦派出所) i niyaro’.
Ryohen
Ira ko picodadan(金岳國小、金岳國小附幼) i niyaro’.
Takanua, Takanua
Ira ko paisingan(達卡努瓦衛生室) i niyaro’.
o kasadakan no lihaf
Kasasiwasiw:Farangaw 'Amis
Cilapuk
Cilapuk（嘉新部落）
Itiniay i Xincheng(新城) Cen no Hualien(花蓮縣) ko Cilapuk a niyaro’, 627 ko sa’osi no parod no loma’, 1,524 ko sa’osi no tamdaw.
sa'osi^
43% ko ka’aloman no Yincomin(原住民), polong han i, 649 ko tamdaw; o roma sato i, 57% ko ka’aloman no roma a finacadan, polong han i, 875 ko tamdaw.
O pa-sin-to(百分比) no ka’aloman no tamdaw no kasafinacadan(族群) i, ko Amis(阿美族)27%, Bunun(布農族)1%, Tayal(泰雅族)2%, Truku(太魯閣族)9%, Kebalan(噶瑪蘭族)1%, Paiwan(排灣族)1%, roma(其他)1%.
Fiji
Fici(斐濟)
Fici kapolongan kitakit (Inkilis: Republic of Fiji;Fici sowal: Matanitu Tugalala o Viti), itiniay i timolay Taypinyang, kawali no Mannato, kaetip no Tongka, katimol no Towaro a palapalaan kitakit, o 330 a pala (malitosaay ko awaayay tamdaw a pala, o Witi ato Wanoa pala tasaay pala ko alomanay tamdaw maawaid ko 87%). Ngangan no kitakit nai Fici a sowa “Viti” no Tongka a ngiha.
Cilapuk
nanipicodadan
Ira ko picodadan(海星高中) i niyaro’.
Fiji
Takaray sowal (概略)
O Fici hananay a kitakit I itiraay I Satimolan a Riyar,isawalian I o Panato(萬拿杜)、isaka’etip I o Tonga(東加)、isakatimol I o Tuparo(吐瓦魯). O Fici hananay a kitakit I ira ko 330 a 縮圖|Fiji divisions named zh ko palo ngingra,o fatad nona kanatal I tadamimingay tato sa awaay ko tamdaw itira a maro’,nikawrira itira toya tata’angay a kanatal Fiti ato Fanua I o maro’ay a tamdaw tahira’ay to I 87% ko ka’aloman no tamdaw. Pakany tona ngangan no Fici I nani tiraay I sowal no Fici a tamdaw tora「Viti」, ono Tonga a ngiha’ orasak Fici Kapolongan Kitakit（Ikilis：Republic of Fiji；Fici：Matanitu Tugalala o Viti；Ficiinto：रिपब्लिक ऑफ फीजी）,ano somowal I Fici hananay aca a misa’amoko’.
Cilapuk
nanipicodadan
Caay kalecad ko serangawan no kako niyaro’.
Fiji
Rikisi(歷史)
I’ayaw no 500 a so’ot miheca iraay to a tahini ko nani Aciya a tamdaw, I ikor to nonini I sa tahini sanay to ko kohecalay a tamdaw nani Yoropa,na tahini cangra I iraay to ko Fici a tamdaw a maro’ itini tona palapalaan. I 1871 miheca I mapatireng ko sa’ayaway a sifo Hontian Kitakit(斐濟王國) mikowan a palacecay tona palapalaan. 縮圖|1870 Fijian mountain warrior, Kai Colo Nikawrira,I 1874 miheca matekop no Ikilis kona Hontian Kitakit,malamikowanan to no Ikilis kona kitakit.
Cilapuk
nanipicodadan
縮圖|180x180像素
Fiji
Rikisi(歷史)
1970 miheca malifet no Fici ko Ikilis ta o Fici to ko mikowanay tono hiyah a kitakit.
Cilapuk
o kasadakan no lihaf
Kasasiwasiw:Farangaw 'Amis
Fiji
Rikisi(歷史)
I 2006 miheca 5 folad 6 romi’ad, kalomaocan misingkiw itiya. 5 folad 18 romi’ad, o singkiw wiyyinhuy misaheci, i fafa’eday kalomaocan 71 ko iing, Fici marikecaytang ira ko 36 iing, Fici kongtang 31 iing, papolong finawlan tang 2 ko iing, roma a 2 iing o misatekaday misingkiw. Fici marikecaytang a kakeridan ci Lainiya Enkasa mipatireng to todong no kakomodan mikowanay[4].
2011 miheca, mipatikol to yana ngangan no kitakit “Fici kapolongan kitakit”.
Sici (政治)
No Fici a sici a masalaloma’ i kalomaocan mipalowadan, pakayni i kasasiroma no kasasiiked no cefang ko pilaheci, o kakomoan no Fici o tatapangan no sifo, o congtong patodong aca patorodan i kalomaocan a iing ’alomanay micokeray a pipatorodan, saka o nai kalomaocan nisingkiwan ko congtong. Sakidademaken i o congli ko citodongay ato kasalekad no kasahira mamikerid to sifo; mirikecay o kalomaocan ato sifo; mi  siiked midemak ato mirikec. O Fici tahacila i 2012 miheca kopihayda to fafahiya hoti ci Ilisapay saka tosa o sakakaay tatakosan, nika nai 1987 mihecaan miteka o congtong to ko sakakaay kakeridan no kitakit; o Fici pakayni i 2006 miheca masasiwtoc paterep to Sakakaay a Micowatay no Inkilis Hongtian Kitakit a aro’, o dengan mapaterepay tina micowatay kitakit a laloma’an kitakit. Ikor i 2014 miheca 3 folad mapaterep mikihatiya tinakalomaoc[9], toya miheca 9 folad nao laloma’an no kitakit misingkiw a mihayda ko kasakitakit mapalowad ko kalacefang[10].
Mapatot i 1987 miheca kinatosa masasiwtoc maketon ko minco sici no Fici, nawhani itiya calemcem to sifo o Intiya a finacadan ko mi’emetay to Fici sanay. I 1990 miheca a kimpo mipatodong to Fici a finacadan a todong, nakawrira o saka’aloman no Intiya finacadan a mafolaw, saka malasawad ko tamdaw sakaserer no kicay a mapades, nika madipot aca ko Milanisiya tamdaw no ka’aloman. 1997 miheca mihapiw to nisalofan a kimpo no Fici malasaka lalen. 1999 mihecaan pakonira sanay a singkiw masadak ko Intiya finacadan citodongay mikowan to sifo. Ikor no 1 miheca, oya ’atekakay no Fici finacadan i 2000 miheca mipalasawad a misiwtoc. I paherekan no 2000 miheca mapalowad ko minco sici. 2006 miheca a pisiwtoc no sofitay paherek ko sakiminco a rakat, tangasa 2014 miheca itiya mapalowad ko minco a singkiw.
Sofitay 軍事
Fici kapolongan kitakit a sofitay (RFMF), polong no sofitay 3,500 ko tamdaw, o caayay ka ’aloman a sofitay. Toni 3,200 tamdaw ono hekal (pakaseraay), enemay ko kasasiiked a cefang; roma, ira ko 6,000 ko pataroday, mamangay sofitay. Ira ko 3200 tamdaw ko tadahitay, ’Enemay masasiiked ko hitay (makatay) ato cecay a hitay (malingaday); roma, ira ko 6,000 tamdaw pataroday malitoloay makatay hitay. I ’ayaw ira ko culu (Zulu) mifelihay a sofitay (ira ko 80 hitay), i 2,000 miheca na mirapot to kasasiwtoc a malacinowas.
Kicay 經濟
O kicay no Fici o maomahay, mifotingay, misakilang, misanga’ay, misafodawan, miparatohay ato kalocalay, ikakangan. Maomahay paloma to kalolosay: tali, afinong, keke, kowa’, ato kasasiromaroma no losay ato dating, kafa (kava) ato panay. Pakaenay to kalong, cihacolay kolong, fafoy, ’aya’ayam, siri, tadasiri ato ’odal. Mifotingay satadamaanay kicay no Fici, nawhan sakaira no ’icel no tatirengan, ato sakaira no kalingadan ato sakaira no picomod no kinaira no kitakit. Misakilangay dadahal ira ko 956,860 kofo, o iraay ko 1.3% (GDF) no kitakit.
Misanga’ay o saka tatenaan no kalingadan. Misafodawan ato misafokelohay kinaira ira ko 1.4% no kitakit.
Miparatohay ato kalocalay a fana’ no Fici, masolot ko tadamaanay no hekal to kasakaysya pihatatanaman (back office services) tatorod to i Ficiay kosi midemak. saki ikakangan, ira ko ika, ninengnengan, ngiha, tingnaw, kalocalay kasasowal, taingwa a pisanga’ ato pasadakan.
Tamdaw(人口)
O misa’osian a tamdaw I 2003miheca o polong 837.000 tamdaw. O kadetek no tamdaw I cecay a likot ira ko 45.8 ko maro’ay a tamdaw.palalenen a mihapinang ko kato’edaw no ‘orip ira ko 72.1 ko miheca no kalotamdaw. I ‘ayaw no cecay a so’ot mihecah o katongal no tamdaw to kalomihecaan I 1.1%. ona tamdaw I o 15-64ko mihecaan ko ‘alomanay, o I tatelongan a mihecaan I 27.9miheca, o fafahiyan ko ‘alomanay to fa’inayan. O polong atamdaw I o Milanisya 54.3%,o Indo a tamdaw I 38.1%.
2003 miheca nipolongan misa’osi ko tamdaw no Fici 837,000 tamdaw. Kasacoco no tamdaw 45.8 tamdaw/pinfang kongli. Kala’isal no ’orip 72.1. nai 20 sici 30 miheca miteka, to mihecahecaan macakat ko tamdaw 1.1%. tamdaw no Fici nai 15-64 mihecaan o masakapahay a todong, mihecaan 27.9. kasasiiked no tamdaw to fainayan/fafahiyan 103 (fafahiyan=100).
o sowal(語言)
Pakaynien I sarikec no Kenpo no Fici toloay ko no kitakit asowal,oriran I Ikilis asowal、Fici a sowal ato Indo a sowal(Hindustani). Ona Hindustani hananay a sowal i o teloc no nani Indoay a tamdaw a sowal,ora Fici a sowal i o sowal no itinitiniay a maro’ i Fici a tamdaw o Yuencumin no Fici cangra. Pakaynien i sarikec no Kenpo i o tamdaw no Fici iraay ko niyah a salongac to pakiniyahay a harateng a somowal to sowal, ano ira ko mafokiray to loma a sowal i tangsolen no midemakay a komuyng to mamifelih to kafana’an ningra a sowal.
O Ikilis a sowal I o sakasasowal no Fici ato Indo a tamdaw, o sowal no kasasilomaloma a tamdaw o Ikilis a sowal ko sakacacofel, o matayal I sifo、I pitilidan、I kingko ato no rikec a tayal I saheto’ay o Ikilis ko sakasasowal. Matelek i kimpo no Fici ko malatoloay sowal no kitakit, Inkilis, Fici ato Intiya Setan (Hindustani) a sowal. Sakitini, Intiya Setan sowal o maro’ay i Fici a Intiya finacadan a sowal, Fici a sowal o no Fici finawlan a sowal. Midotoc to telak no kimpo no Fici, o Fici a finawklan a salonoc kasacecay a sowal o sakalalicay i citodongay no sifo, ano kacana’oran ira ko mamifalicay tosowal a tamdaw. O Inkilis o sakasasowal no Fici finacadan ato Intiya finacadan sakacaca’of. Kasasiroma finacadan o Inkilis a sowal ko citodongay sifo, citodongay kiiko, citodongay payso ato norikec citodongay ko pisa Inkilis a sowal. Fici a sowal ono Fici finacadan a sowal, ono Notimolan kalokanatal a finacadan. Mangangataay to no Notimolan kalokanatal a finacadan a Milanisiya, nika halafin marara’od masasiini to Polinisiya finacadan, saka masasicalay to Malay-Polinisiya a sowal no Tongka sowal masangilay.
O Intiya Setan sowal i Fici maro’ay Intiya finacadan ato Islan-Moselin ko pitooran ka sakasowalan. Ato itiniay Intiya a pala a nisowalan caay to kalecad ato Wol sowal sasiromaan, nika caay ko sakasicara ko kalalicay, saki kasasowal no Fici a Intiya Setan sowal, minengneng i Fici Intiya sowal.
Dengan tona toloay a kasasowal, ira ho ko romaroma a sowal i Fici. Kaetipay no Fici adihay ko sasiroma a sowal, no saki no sifo a nisowalan (Bau Standard) caay kalecad, ono roma finacadan a sowal. Oroma, ’adihay ko i Ficiay a Intiya tamdaw somowal to Intiya-Setan, masasowal to no Tamiel a sowal. Ira ko caay kapapina a somowalay to Pihari (Bihari) a sowal, Pangkalatis sowal ato romaroma a sowal. Itini i kitakit a Lotuma sowal (ono Polinisiya cecay a sowal).縮圖|1935nmihecaan a fafahiyan no Fici . Fijian women ceremonial
Sera(土地)
thumb|Flag of Fiji|alt=Flag of Fiji thumb|Location of Fiji
Itini i 18 00 S, 175 00 E, no Osiniya ko Fiji. Polong no sekalay i 18,274 sq km “saka 157 ko rayray no ngangan. ” “O sekalay no sera i, 18,274 sq km, no nanom a sekalay i, 0 sq km ” Polong i 915,303 ko tamdaw.
O kasasikiked a sakowan 行政區劃
Fici masiiked 2 ko cisyasi, 4 ko kadademakan ato Lotuma pala. Cisyasi masiiked o Suwa ato Lawtoka; kadademakan masiiked kasasifoay, sakaetipay, saka’amisay ato sakawaliay. Mapapecih ko 14 ko liyad: Namosi, La, Riwa, Sayloa, Taylaywo, Naytasili, Natelokanousa, Pa, Poa, Kakawtelowi, Kantau, Law, Romaywiti, Makoata a liyad.
Palapalaan 地理
O Fici 322 ko pala, o nitaliyokan no raka ko nanomacelalay a pala, laloma’ 1/3 ko niaro’an no tamdaw. Satata’akay pala o Witi pala ato Wanoa pala. O kadademakan no sifo i Sowa itiniay i Witi a pala. Malitoloay (4/3) ko tamdaw maro’ i Witi pala. Oni a pala ’adihay ko lotolotok, sa’akawangay i Tomabiwi lotok (Tomaniivi), nai toroh no riyar ira ko 1,324 ko laya’, o fa’edetay kala’oraday. Roma a maci ira ko Natii, Sausau ato Lawtuka.
Sailalan 交通
Nanti kasakitakit hikokiciw itini i Witi a pala sakaetipay no Fici saka tolo maci a Nanti, malasatadamaanay no mirarakatay micomod i minato. Nawsoli kasakitakit hikociw itira i Sowa a maci.
Romi’ad (氣候)
O romi’ad no Fici o falawfaway faedetay tono riyar a romi’ad, masamihecaan ko falawfaway laloma’. Falawfaway i 11 folad tangasa sakatosa miheca 4 folad, sa’emelay romi’ad nai 5 folad tangasa 10 folad. Ano sa’eme’emal ko romi’ad tahira to i 22˚C (72˚F). ka’oradan a romi’ad, o kafalawfawan o ka’oradan, mangalef i hekalan. Talacowa cecay miheca ira ko sakaciherang a fali (mo^etep miheca masadak 10-12), ano haenen ko sowal, o so^emetayto ko romi’ad no Fici.
Kacacofelan (外交)
Fici kapolongan kitakit mipatereng i Koalalompo no Malaysiya ko takaraway citodongay no sifo, o Malaysiya mipatireng ito i Sowa ko takaraway citodongay no sifo. Onini tosaay kitakit nano mikowanan no Tata'akay Inkilis a Lekatep itiya, nai 1952 tangasa 1956 miheca kacalemceman itiya, o ’alomanay sofitay nai Ficiay tayni i Malaysiya[11].
Pitooan (宗教)
Mitooray to Kristokaw a tamdaw micalap to 52.9%, mitooray to Intiyakiw ato Islankiw micalap to 38.1% ato 7.8%.
Pahahanan kitakit
i pitooran, o kasahirahira no pakayraananay ko Fici. Nawhani kasasiroma no finacadan ko maro’ay i Fici, orasaka, nai pahanhanan no kitakit pahapinang to kasasiroma no finacadan ko kasasinga’ay no ponka.
No kitakit pahanhanan
(首都)
O [Suva](蘇瓦) ko Siyoto.
Onto 體育
2016 miheca 8 folad 11 romi’ad, no Fici papitoay tamdaw (7 tamdaw) a kanglangciyo cefang i Lio Olimpiko kalalifetan 43-7 mapidah ko Inkilis a cefang, i a’oc no rayray ko tada^ekim, sarakatay a maala tono Olimpiko a tada^ekim[12][13][14]. Itiya romi’ad, o Fici kitakit a sofo mihapiw tiya romi’ad mitelek o pihiratengan no kitakit.
Singpon mitiya 新聞媒體
Satadamaanay no Fici a singpon ira ko Fici sepow (Inkilis), romi’ad singpon, Fici pacidal singpon, Holam singpon ira ko Fici sepow ato Fici holam ngiha singpon.
O satadamaanay no Fici a casi ira ko no kitakit kaliaca, taypinyang kanatal (folad), i taypinyang palapala kasa’etal mapahapiw, o pihapiw 1 ’ofad a tilid.
I Fici ira ko paratohay kosi, patireng i 1985 miheca, ono sifo a paratohay, polong no kitakit no Fici paratohay calay, ira ko 6 a sakapot, o Fici a sowal, Inkilis sowal, Intiya sowal polong no kitakit. I Fici ira ko tilifi, patireng i 1993 miheca, ira ko cecay caay kaciaca a calay (Fiji One) ato ciacaay a tilifi (SKY Pacific), polong no kitakit ko paratoh[15].
katomirengan no kitakit a romi’ad(國家紀念日)
O Sawara’an no kitakit(國家) anini i ci George Konrote(喬治·孔羅特), patirengan a romi’ad i 2015 a miheca(年) saka 11 folad saka 12 a romi’ad.ci Safulo.
Pinengnengan tilid. (參考文獻)
1. Fiji. World Economic Outlook Database. International Monetary Fund (IMF). April 2022 [2022-07-29] (Inkilis).
2. Gini Index. World Bank. [5 November 2017]. (nano nina’angan tilid i 7 November 2017).
3. Human Development Report 2019 (PDF). UNITED NATIONS DEVELOPMENT PROGRAMME. [2019-12-21]. (nano nina’angan tilid i (PDF) 2019-12-09).
5. Nano nina’angan tilid i [2006-12-05]. (nano nina’angan tilid I 2015-04-02).
6. Nano nina’angan tilid i [2006-12-06]. (nano nina’angan tilid I 2016-03-24).
7. Nano nina’angan tilid i [2007-01-05]. (nano nina’angan tilid I 2015-04-02).
Namibia
Namibia（納米比亞）
Fiji
Pinengnengan tilid. (參考文獻)
8. Nano nina’angan tilid i [2007-01-07]. (nano nina’angan tilid I 2016-03-24).
Namibia
thumb|Flag of Namibia|alt=Flag of Namibia thumb|Location of  Namibia  (dark blue)– in Africa  (light blue & dark grey)– in the African Union  (light blue)
Fiji
Pinengnengan tilid. (參考文獻)
2006-12-10).
Namibia
Itini i 22 00 S, 17 00 E, noAfilika ko Namibia. Polong no sekalay i 824,292 sq km “saka 34 ko rayray no ngangan. ” “O sekalay no sera i, 823,290 sq km, no nanom a sekalay i, 1,002 sq km ” Polong i 2,436,469 ko tamdaw.
Fiji
Pinengnengan tilid. (參考文獻)
10. Fiji rejoins Commonwealth as a full member. The Commonwealth. 26 September 2014 [28
Namibia
sera(土地) Masakilac ko sera o malo kakaomahen(農業) a sera 47.20%, Malo no kilakilangan(林業) a sera 8.80%, malo no roma to a sera 44%.
Fiji
Pinengnengan tilid. (參考文獻)
September 2014]. (nano nina’angan tilid i 2019-09-01).
Heku’
Heku’（黑崮部落）
Fiji
Pinengnengan tilid. (參考文獻)
11. Minister Kubuabola Discusses Development and Trade Cooperation with Malaysia. Ministry of
Namibia
siyoto(首都) O [Windhoek(溫得和克) ko Siyoto.
Fiji
Pinengnengan tilid. (參考文獻)
Foreign Affairs and International Cooperation of Fiji. 2011-08-03 [2014-01-22]. (nano nina’angan tilid i
Namibia
O Sawara’an no kitakit(國家) anini i ci Hage Geingob(哈格·根哥布), patirengan(擔任) a romi’ad i 2015 a miheca(年) saka 3 folad(月) saka 21 a romi’ad.
Pi’arawan to lakaw
Kasasiwasiw:Pasawalian 'Amis
Fiji
Pinengnengan tilid. (參考文獻)
12. Olympics Daytime. Rio 2016. 2016miheca 8 folad 11 romi’ad. CBC.
13. Fiji thrash Great Britain to win Olympic men’s rugby sevens gold. Guardian. 2016 miheca 8 folad 11 romi’ad [2016 miheca 8 folad 12romi’ad]. (nano nina’angan tilid i 2019-05-02).
Maramud
Takaray a sowal
Mapapatakid ato mapapa'icep ko fal'elohay a maramoday.
Fiji
Pinengnengan tilid. (參考文獻)
14. Rio Olympics 2016: Silver for GB as Fiji win sevens gold. BBC Sport. 2016 miheca 8 folad 12 romi’ad (nano nina’angan tilid i 2016-08-12).
Heku’
O pa-sin-to(百分比) no ka’aloman no tamdaw no kasafinacadan(族群) i, ko Tayal(泰雅族)92%, Saysiyat(賽夏族)3%, Amis(阿美族)2%.
Maramud
Takaray a sowal
Mitolon ko faki to fal'elohay a maramoday, ato pakalemed i tohnian.
Marino Riccardi
Marino Riccardi(馬里諾·里卡爾迪)
Ciliksay
Ciliksay（麒麟部落）
Fiji
Pihapinangan a tilid(註腳)
Kasasiwasiw:Pasawalian 'Amis
Ciliksay
Itiniay i Chenggong(成功) Cen no Taitung(台東縣) ko Ciliksay a niyaro’, 155 ko sa’osi no parod no loma’, 372 ko sa’osi no tamdaw.
73% ko ka’aloman no Yincomin(原住民), polong han i, 270 ko tamdaw; o roma sato i, 27% ko ka’aloman no roma a finacadan, polong han i, 102 ko tamdaw.
O pa-sin-to(百分比) no ka’aloman no tamdaw no kasafinacadan(族群) i, ko Amis(阿美族)69%, Paiwan(排灣族)1%, roma(其他)3%.
Ira ko picodadan(成功幼稚園、成功圖書館) i niyaro’.
Ira ko kofa(成功地方事務所) i niyaro’.
o kasadakan no lihaf
Kasasiwasiw:Farangaw 'Amis
Heku’
o kasadakan no lihaf
Kasasiwasiw:Farangaw 'Amis
Marino Riccardi
I 1958 a miheca(年) saka 7 folad saka 9 a romi’ad masofoc(出生) ci Marino Riccardi, malamikomoday a tamdaw.
O Sawara’an no kitakit(國家) no San marino(聖馬利諾​) anini i ci Marino Riccardi, patirengan(建立) a romi’ad i 2016 a miheca(年) saka 10 folad saka 1 a romi’ad.
No papotalay a kakafit
Kasasiwasiw:Pasawalian 'Amis
Qphay
Qphay（下巴陵部落）
64% ko ka’aloman no Yincomin, polong han i, 59  ko tamdaw; o roma sato i, 36% ko ka’aloman no roma a finacadan, polong han i,  33 ko tamdaw.
O pa-sin-to(百分比) no ka’aloman no tamdaw no kasafinacadan i, ko Tayal63%, roma1%.
Ira ko Kiwkay(台灣基督長老教會華陵教會) i niyaro’.
o kasadakan no lihaf
Kasasiwasiw:Farangaw 'Amis
Namisan
Namisan（拿彌散部落）
Itiniay i Yuli(玉里) Cen no Hualien(花蓮) ko Namisan a niyaro’, 76  ko sa’osi no parod no loma’, 187 ko sa’osi no tamdaw.
47% ko ka’aloman(多的) no Yincomin(原住民), polong han i, 87  ko tamdaw; o roma sato i, 53% ko ka’aloman no roma a finacadan, polong(全部) han i, 100 ko tamdaw.
O pa-sin-to(百分比) no ka’aloman no tamdaw no kasafinacadan(族群) i, ko Amis(阿美族)46%, Paiwan(排灣族)1%.
o kasadakan no lihaf
Kasasiwasiw:Farangaw 'Amis
Tjacekes
Tjacekes（上丹路部落）
98% ko ka’aloman no Yincomin, polong han i, 273 ko tamdaw; o roma sato i, 2% ko ka’aloman no roma a finacadan, polong han i,   5 ko tamdaw.
O pa-sin-to(百分比) no ka’aloman no tamdaw no kasafinacadan i, ko Paiwan95%, roma3%.
Ira ko picodadan(丹路國小、丹路國小附幼) i niyaro’.
Ira ko paisingan(丹路村衛生室) i niyaro’.
o kasadakan no lihaf
Kasasiwasiw:Farangaw 'Amis
Kahciday
Kahciday（和平部落）
O niyaro' no 'Amis ko Kaheciday, o Paridaw a kasa'etal. Itiya ho, ira ko Raranges, Usod, Kakopa a ngangasawan mafolaw tayni tona Kaheciday a niyaro'.
O kaitiraan a ngangan no hatini i, o He-pin-li(和平里) i Posong.
Itiniay i Chenggong(成功) Cen no Taitung(台東) ko Kahciday a niyaro’, 351 ko sa’osi no parod no loma’, 859 ko sa’osi no tamdaw.
82% ko ka’aloman no Yincomin(原住民), polong han i, 706 ko tamdaw; o roma sato i, 18% ko ka’aloman no roma a finacadan(族群), polong han i, 153 ko tamdaw.
Kaheciday
Kaheciday （和平部落）
Kahciday
O pa-sin-to(百分比) no ka’aloman no tamdaw no kasafinacadan(族群) i, ko Amis(阿美族)76%, Bunun(布農族)1%, roma(其他)5%.
Kaheciday
O niyaro’ no ’Amis ko Kaheciday, o Paridaw a kasa’etal. Itiya ho, ira ko Raranges, Usod, Kakopa a ngangasawan mafolaw tayni tona Kaheciday a niyaro’.
Kahciday
o kasadakan no lihaf
Kasasiwasiw:Farangaw 'Amis
Kaheciday
Kasasiwasiw:Farangaw 'Amis
Kingdalruwane
Kingdalruwane（金大露安部落）
Itiniay i Sandimen(三地門) Cen no Pingtung(屏東) ko Kingdalruwane a niyaro’, 17  ko sa’osi no parod no loma’,  62 ko sa’osi no tamdaw.
98% ko ka’aloman no Yincomin(原住民), polong han i, 61  ko tamdaw; o roma sato i, 2% ko ka’aloman no roma a finacadan, polong(全部) han i,   1 ko tamdaw.
O pa-sin-to(百分比) no ka’aloman no tamdaw no kasafinacadan(族群) i, ko Rukai(魯凱族)66%, Paiwan(排灣族)21%, roma(其他)11%.
o kasadakan no lihaf
Kasasiwasiw:Farangaw 'Amis
Takay
Takay（達蓋部落）
20% ko ka’aloman no Yincomin, polong han i, 79  ko tamdaw; o roma sato i, 80% ko ka’aloman no roma a finacadan, polong han i, 312 ko tamdaw.
O pa-sin-to(百分比) no ka’aloman no tamdaw no kasafinacadan i, ko Amis16%, Bunun2%, Tayal2%, roma1%.
Ira ko picodadan(三民國小、三民國小附幼、三民國中) i niyaro’.
Ira ko imeng(玉里分局三民派出所) i niyaro’.
Ira ko paisingan(花蓮消防隊三民分隊) i niyaro’.
Ira ko kofa(三民郵局) i niyaro’.
Folalacay
Folalacay（小港部落）
Takay
o kasadakan no lihaf
Kasasiwasiw:Farangaw 'Amis
Folalacay
Itiniay i Chenggong(成功) Cen no Taitung(台東) ko Folalacay a niyaro’, 115 ko sa’osi no parod no loma’, 278 ko sa’osi no tamdaw.
52% ko ka’aloman no Yincomin(原住民), polong han i, 145 ko tamdaw; o roma sato i, 48% ko ka’aloman no roma a finacadan, polong han i, 133 ko tamdaw.
Ira ko kofa(海巡署小港港安檢所) i niyaro’.
o kasadakan no lihaf
Kasasiwasiw:Farangaw 'Amis
Cilo'ohay
Cilo'ohay（森榮部落）
Itiniay i Fenglin(鳯林) Cen no Hualien(花蓮縣) ko Cilo'ohay a niyaro’, 43  ko sa’osi no parod no loma’, 102 ko sa’osi no tamdaw.
Nana Akufo-Addo
Nana Akufo-Addo(納納·阿庫福-阿多)
thumb|Nana Akufo-Addo at European Development Days 2017|alt=Nana Akufo-Addo at European Development Days 2017.jpg
Cilo'ohay
O pa-sin-to(百分比) no ka’aloman no tamdaw no kasafinacadan(族群) i, ko Amis(阿美族)36%, Paiwan(排灣族)1%, Truku(太魯閣族)2%, roma(其他)3%.
Nana Akufo-Addo
I 1944 a miheca(年) saka 3 folad(月) saka 29 a romi’ad masofoc(出生) ci Nana Akufo-Addo, malamikomoday a tamdaw.
Cilo'ohay
o kasadakan no lihaf
Kasasiwasiw:Farangaw 'Amis
Nana Akufo-Addo
O Sawara’an no kitakit(國家) no Ghana(迦納) anini i ci Nana Akufo-Addo, patirengan(擔任) a romi’ad i 2017 a miheca saka 1 folad saka 7 a romi’ad.
Cilangasan
Cilangasan (奇拉阿山)
Cilangasan(奇拉阿山) hananay a lutuk, i pakawali no Taywan,mikecuray to Taypinyang,tatudung sasifu'an no Makutaay(港口部落) ato Fakung hananay a niyaro'.Tulu ko lalan sakatayra tona lutuk.Saka cecay,nai Cingusu'ay hananay a riyar,paka'etip ko rakat a malukacuk.Saka tusa,nai Haciliwan hananay a niyaro',pakatimul ko lukacuk.Saka tulu a lalan i,nai Kiwit a niyaro' pakawali saan ko rakat.
Nana Akufo-Addo
No papotalay a kakafit
Kasasiwasiw:Pasawalian 'Amis
Cilangasan
O tadama’annay a lutuk ko Cilangasan to misapancahay. 起源地
O lalengawan no pancah ko Cilangasan. Pakayniay i sowal no mikinkiway no ripun.g, i nalengawan no pancah hananay i, masowal aca ko Cilangasan. O nalalengawan no pancah a sowal i, caay ka ’eden o pasa’etip a pancah a malingangan ko Cilangsan, pasa’amis ato pasatimul i, ira aca ko sowal to pakayniay lalengawan no pancah ko Cilangasan saan. Ya pasa’amis a pacah, Natawran、Cikasuan、Pokpok ato Lidaw a niyaro’ i, namafulawayto tayra i Cilangasan a ma’orip, ikur ta mafulawhaca tayra i cuwacuwa.
Ira ko sowal no pakatimul a pancah, nai Arapanay ko tu’as no pancah saan, nika ira haca ko sowal, ya ciwidian a ngasaw no Arapanay mifulaw tayra i Fono’, ta mafulaw haca tayra i Cilangasan. Yu Tafalong a sowal i, nai Cilangasan ko lalengawan no to’as saan.
No Tafalong a sowal: iti:yaho, nai timul ya Arapanay sananay a niyaro’ ko to’as no misapancahay. I yu macedasay a romi’ad, manawup no riyar ko kanatal, ya laluma’an a lalima’ay a malakaka palitemek saan a mulaliw. Ya ci Doci ato Lalakan a malakaka i, fudfud saan paka tifikan, ma’ala no nakali no riyar. Yu makerahto ko nanum i, ma’araw nangra ko cecay lutuk, ta dupoh saan a mirawur toya lutuk. Sa pangangan han nangra ko Cilangasan kona lutuk. Matenes ito, mato’asto komihecaan nona malakakaay, awaay ko roma tamdaw, sa malalamud a malacafay cangra. O wawa nangra i, o to’as no misapancahay. O tinaku no malacafay ko malakakaay i cedas konini. Nikaorira, iraay ko sowal no matiniay i, pasu’elin cangra to tadamaannay a lutuk ko Cilangsan, o lalengawan no tamtamdaw saan.
O tararikuran no Makutaay a niyaro ko Cilangasan. Yu mafana’ ci Mayaw Apin to kapatay ni Kafo’ok i kalaluudan to kapin, malihanaw cingra to ’orip no niyaro’. Pasowal han ningra ko polon no niyaro’, ma’emin a pasa’amis tayra i Cilangsan amafulaw, ya kapah no niyaro’ i, lifaten a misimaw ko salikaka no mita, haan ni Mayaw Apin. Sa matenes i Cilangsan ko Makutaay ma’orip, hatiyato i fangcal toko kapin i, mafulaw koya Makutaay ma’epud nai Cilangsan.
Mafulaw ko Makutaaytayra i Cilangasan, midudu to riyar tahira i Cingusu’an hananay, ta itiya pakalalutuk a malukacuk. Kona lalan malukacuk itiya i, o padadiyacdiyacan, tada’eca a rakaten. Ira ko sowal no mato’asay, ano matakaw ko cekiw koya i Cilangasan a misamakutaay i,pacena’ saan malukelun to dadaya tayra i riyar micekiw ato mifutin, ta ‘ayaw no cidal malukacuk minukay tayra i Cilangsan. Ira aca ko sowal no to’as no Makutaay, awa to ko ‘ada i hekal i,mafulaw ma’epud nai Cilangasan koya misamakutaay, masangasawngasaw ko rakat saan. Ira ko tayraay ‘amis, ira ko pakatimul ato paka’etip, ya ‘osaw tamdaw i, ma’anhanto ko cekiw no riyar ato pudaw no taladaw saan ko hiraten, saka i Makutaaysaan ko hicera tahanini.
O kimad no ’Amis i Cilangasan niyaro’. 傳說故事
Iti:ya ho, o nano to’asan a mihecaan, ira itira ko ya o Pangcah kami sanay a ’Amis a finacadan. Rayrayen nangra ko no to’as a nikaomahan, lipahakay ko pi’adop ato pifoting, awaay ko kihar ma’orip to romi’ami’ad. Toya kaciherangan a mihecaan, itira toya Cilangasan a niyaro’ no Pangcah, ira ko 10 a mihecaan ci Doci hananay a pakarongay, i loma’ a misimaw to safa a fafahiyan ci Rarakanan. Mahaen cingra to romi’ami’ad a milolod to widawid, telien ningra i fasolan ato i tamina a mipawali. Mara’od to ko pipanayan, mahaenay ko demak ni Doci i loma’ a matayal. Orasaka talifahalan sa a matoem ko kakarayan, mafoteli’ ko kakarayan, masa nofaliyos ko fali, nai lotok a makereng ko ’orar, macakat ko nanom no riyar, masa no rangor a mina’op a pasayra i niyaro’, caay ka halafin i, marenren to ko niyaro’. Nanoya, o katalawan to, o tariktikay ci Doci i, sa kalamkam sa a miafofo to safa ci Rarakanan, pasayra miraor to tamina, mahadoy mihakelong to likid no kasid a nanom a pasipapotal, malikid a pasayra i riyar. Pinaay to a romi’ad ko nikapawpaw i macowaco’ay a riyar, talapielal a macengaw to pi’eceng noya cidal to tahapilecay a malikakaay, cadi’eci’ ko fanges to nipipatedi no cidal i tamina, ca’engaw sa cangra a minengneng to salimadac sanay a liyok no riyar. Podpoden ningra to mahadoyay no tamina ko mapawpaway a kafohongay ato katop ato ’icep ato pawli ato facidol i taliyok no tamina, malokakaenen nangra to nika cahiw.
Tahacarcaray ko tamina 獨木舟擱淺
Toya dafak to i, o tangic ni Rarakan ko sakapalal ni Doci. Ca’engaw sa a minengneng ci Doci i, o taliyok nira caayto ko riyar. Tahacarcaray to i hekal koya tamina i lawac no riyar, o manengnengay no mata i, o langdaway ko lotolotok, adihay ko ’a’adopen a misacekocekod i palapalaan. “Way! Ta:damanga’ay.” sa a misacekocekod ci Doci a pakanengneng toni.
Patelien ni Doci koya tamina i dihif no lotok, misatapang to ci Doci ato ci Rarakan a ma’orip. Mata’elif ko pinapina a mihecaan i, mato’as a masakapah to ci Doci, malawawaay ho ci Rarakan i, malalimecedan to. O natatosaay a malikakaay i, na caayho pakanengneng to romaroma a tamdaw, nikawrira ira to ko maro’ay itini saan cangra. Caay ho pakanengneng cangra to roma a tamdaw itini tona kanatal, nanoya masasowal cangra tatosa, pasi’amis ato pasitimol a malicinowas cangra a misolap.
pinapi:na a mihecaan 數年之後
Ira ko cecay a romi’ad, tomireng ci Doci i takaraway a taporo a minengneng tonini a makapahay a niyaro’, i ra:ay toya lawac no riyar, manengneng ningra ko midangoyay a tamdaw. Salipahak sa ci Doci a comikay miraod a mihapinang, nengneng sa. Aya! O makapahay a fafahiya aca saan cingra, o malecaday ko nikasasowalan nganga’ay nangra. Nanoya lacafay sato cangra to romi’ami’ad a masasiolah, saka raramod sato cangra. I:kor sato, mafana’ to o malafaoay a malikakaay cangra, saka patiko cangra a tayra i kahadoyan a kacarcaran a hekal ato pitelian toya tamina, itira cangra a patiren to loma’, o Cilangasan han ko pipangangan toya lotok, o pihiratengan to miraayan a niyaro’, o lalengawan to no ’Amis kinian. Nanoya mihecaan, podpoden nangra ko mapawpaway a mahadoyay i tamina a kafohongay, o katop, o ’icep, o pawli, o facidol i taliyok no tamina, malokakaenen to nikacahiwan. Mata’elif ko pinapina a mihecaan i, mapatay to ci Doci to nikalitengan, do’edo han no laloma’an a lekakawa a mitadem, o fongoh pasitimolen a miteli. Mahaenay ko pitadem o todong no masa’Amisay a dotoc to to’as a pakacaw a marayray. O lawac no lomaloma’ no ’Amis mapaloma ko kafohongay, o katop, o ’icep, o pawli, o facidol i taliyok no loma’, onini o nai niyaro’ay ni Doci i Cilangasan a marayray koni. Mara’od to ko saka 7, 8 falad to mihecaan o kailisinan ato pisacepo’an no ’Amis, o todong to pita’ong to to’as no ’Amis a lisin koni.
Sakaira no tilid: 註腳
1. Necenpo patororan Taywan daykako tamdawan kingkiw “Taywan sanpaw kasafinacadan no to’as kimad ato nanokimad a nitilidan pikingkiw”, minkuko 83 miheca 4 folad 30 romi’ad.
2. Fanconpo miwikwikay, “Yincumin kimad no to’as-1”, Taypi, huayi mirina’ay, minkuko 85 miheca 8 folad.
3. Lintawsen “Taywan yincuminco no pakimad a nikomodan”, Hualien punka ciwsing, minkuko 85 miheca 6 folad.
United arab emirates
United arab emirates（阿拉伯聯合大公國）
thumb|Flag of United Arab Emirates|alt=Flag of United Arab Emirates thumb|Location of  United Arab Emirates  (green)in the Arabian Peninsula  (white)
Itini i 24 00 N, 54 00 E, noAsiya ko United arab emirates. Polong no sekalay i 83,600 sq km “saka 115 ko rayray no ngangan. ” “O sekalay no sera i, 83,600 sq km, no nanom a sekalay i, 0 sq km ” Polong i 5,927,482 ko tamdaw.
sera(土地) Masakilac ko sera o malo kakaomahen a sera 4.60%, Malo no kilakilangan a sera 0.038, malo no roma to a sera 91.60%.
katomirengan no kitakit a romi’ad(國家紀念日) Pihiratengan no kitakit a romi’ad i sakatosa ko safaw 2 a romi’ad.
O Sawara’an no kitakit anini i ci Khalifa bin Zayed Al Nahyan, patirengan a romi’ad i 2004 a miheca saka 11 folad saka 3 a romi’ad.
Pi’arawan to lakaw
Kasasiwasiw:Pasawalian 'Amis
Bayi
bayi（梅村部落）
Itiniay i Ren’ai Cen no Nantou ko bayi a niyaro’, 30  ko sa’osi no parod no loma’,  92 ko sa’osi no tamdaw.
90% ko ka’aloman no Yincomin, polong han i, 83  ko tamdaw; o roma sato i, 10% ko ka’aloman no roma a finacadan, polong han i,   9 ko tamdaw.
O pa-sin-to(百分比) no ka’aloman no tamdaw no kasafinacadan i, ko Tayal83%, Seediq3%, Bunun3%.
o kasadakan no lihaf
Kasasiwasiw:Farangaw 'Amis
Tjacupu
Tjacupu（大竹，工作地部落）
Itiniay i Dawu Cen no Taitung ko Tjacupu a niyaro’, 48  ko sa’osi no parod no loma’, 116 ko sa’osi no tamdaw.
90% ko ka’aloman no Yincomin, polong han i, 104 ko tamdaw; o roma sato i, 10% ko ka’aloman no roma a finacadan, polong han i,  12 ko tamdaw.
Qrahu
Qrahu（嘎拉賀部落）
Tjacupu
O pa-sin-to(百分比) no ka’aloman no tamdaw no kasafinacadan i, ko Paiwan87%, Amis1%, Bunun2%.
Qrahu
Itiniay i Fuxing Cen no Taoyuan ko Qrahu a niyaro’, 63  ko sa’osi no parod no loma’, 135 ko sa’osi no tamdaw.
72% ko ka’aloman no Yincomin, polong han i, 97  ko tamdaw; o roma sato i, 28% ko ka’aloman no roma a finacadan, polong han i,  38 ko tamdaw.
Tpihan
Tpihan（塔壁罕部落）
Tjacupu
o kasadakan no lihaf
Kasasiwasiw:Farangaw 'Amis
Tpihan
Itiniay i Nan’ao Cen no Yilan ko Tpihan a niyaro’, 75  ko sa’osi no parod no loma’, 256 ko sa’osi no tamdaw.
93% ko ka’aloman no Yincomin, polong han i, 239 ko tamdaw; o roma sato i, 7% ko ka’aloman no roma a finacadan, polong han i,  17 ko tamdaw.
O pa-sin-to(百分比) no ka’aloman no tamdaw no kasafinacadan i, ko Tayal88%, Amis2%, Bunun1%, Truku1%, roma1%.
o kasadakan no lihaf
Kasasiwasiw:Farangaw 'Amis
Qrahu
O pa-sin-to(百分比) no ka’aloman no tamdaw no kasafinacadan i, ko Tayal60%, Amis4%, Paiwan2%, Bunun1%, Cou1%, roma3%.
Marosan
marosan（萬大部落）
Itiniay i Ren’ai Cen no Nantou ko marosan a niyaro’, 65  ko sa’osi no parod no loma’, 159 ko sa’osi no tamdaw.
71% ko ka’aloman no Yincomin, polong han i, 113 ko tamdaw; o roma sato i, 29% ko ka’aloman no roma a finacadan, polong han i,  46 ko tamdaw.
O pa-sin-to(百分比) no ka’aloman no tamdaw no kasafinacadan i, ko Tayal64%, Seediq3%, Bunun3%, Amis1%, Truku1%.
Ira ko picodadan(親愛國小萬大分校) i niyaro’.
Ira ko kofa(萬大郵局) i niyaro’.
o kasadakan no lihaf
Kasasiwasiw:Farangaw 'Amis
Kaidi
Itiniay i Shizi(獅子) Cen no Pingtung(屏東) ko Kaidi a niyaro’, 174 ko sa’osi no parod no loma’, 530 ko sa’osi no tamdaw.
93% ko ka’aloman no Yincomin(原住民), polong han i, 492 ko tamdaw; o roma sato i, 7% ko ka’aloman no roma a finacadan, polong han i,  38 ko tamdaw.
O pa-sin-to(百分比) no ka’aloman no tamdaw no kasafinacadan(族群) i, ko Paiwan(排灣族)88%, Bunun(布農族)1%, Amis(阿美族)2%, roma(其他)2%.
o kasadakan no lihaf
Kasasiwasiw:Farangaw 'Amis
Chad
Takaray sowal(概略)
縮圖|Flag of Chad Cate(查德共和國，通稱查德; Arabia a swoal: تشاد‎ ; Fransu a sowal:Tchad ). Itiraay I sasifo’an no Afrika a karopaw kitakit, isaka’amis moda’edo ato Lipiya, katimol mada’edo ato Sifo’ay-Afrika Kapolongan Kitakit, isaka’etip malafiyaw ato Kemayrong, Nayciriya, isaka’etip malala’ed ato Niru kitakit. O ngangan nona kitakit nani  mikinganganay to Cate-Fanaw, o satakaraway a lotok i,o itiraay i Sahara-Tafotafokan a Kusi lotok, o Enciyangna ko syoto, o sakakaay kona tokay. Itini i Cate cisafaw ko 200 finacadan, o Fransu ato Arabiya kono sifo’an a sowal, o Islam a Pitooran ko sa’alomanay ko salikaka.
O tatapangan no sowal(語源)
O minganganay to Cate-Fanaw, ona sowal tonini i,o Sade sanay a sowal no Kanuli(卡努里語; Ikiris a sowal:Kanuri), o imi i,o fanaw, kakahaday a nanonanoman sanay.[1] Ona sowal to nini i,o kalosowal no Nayciliya, Niru,Cate ato Komaylon, ira ko 400 ofald ko tamdaw sowalay tonini sowal, o itiraay i Lipiya a mamangay finacadan ato malaklakay a maro’ i Sotan a tamdaw a sowal konini.
Likisi(歷史)
I’ayaw niyiesoan to 7000 miheca iraay to ko masaniyaro’ay a tamdaw maro’ itini,o ci’afoay a pala itini, orasaka, mahenay a matenak ko tamdaw. O tadamaanay a Nikarkaran-Pala o 縮圖|Chadian delegation Etal, o I’ayaway ni Yieso to 2000 miheca.[2] [3] O masadangahay a pala no Cate a maomahay tamdaw mata’elifay ko ’ayaw ni Yieso to 2000 miheca. O kalengatan no masasiromaromaay a rayray no ‘orip itini. I saka 9 sici tahira i saka 10 sici patireng ko Saaw tamdaw to sarakatay a hotian kitakit o Kanaymu-Pornu Hontian Kitakit(加奈姆-博爾努帝國;Kanem–Bornu Empire),[4] [5] [6]
Tahira sato i saka 16 sici mapatireng ko Pacimir-Hontian Kirakit ato Watayi-Hontian Kitakit (瓦達伊蘇丹國，或稱為瓦達伊帝國; Arapiya a sowal:سلطنةوداي; Fransu a sowal:royaume du Ouaddaï), ona tolo a kitakit cila malalood cila malalood.[7] Tahira to i 1883 miheca tahira 1893 miheca matekop no Lapihe-Cupayr kona toloay Hontian kitakit.
O nidamaan no Frasu a congtong ci Haysan-Hapoloy(海珊·哈布雷; Arapiya a sowal: حسين حبري‎; Fransu a sowal: Hissène Habré), felihen no tapang no sofitay ci Yitolis-Topi.[8] Na malacongtong to ci Topi, sapitokitokaw malacongton i 2005 miheca midemak to Fainawlan-Pitopa to sapiflicaw to kimpo ta malarid mamalacongtong kako yo sanay a pisafaloco’ ningra, malalang no Mifelihay-Kasafelaw, mafodfod to ko kitakit,[9] 2006 miheca, cowa ka pihayi ko Mifelihay-Kasafelaw to sinkiw maala heca ci Topi. Tongal sato ko kafodfod no kitakit i laloma’, milekal ko Linhoko ano pakomira han i, a matiya to Tafo(達佛戰爭 ; Arapiya a sowal : الحرب في دارفور‎)sapipalahedawaw sa to finacadan a misawsaw(種族滅絕 ; Ikiris a sowal :genocide)[10]
Tamdaw (人口)
O sa’osi i 2005 mihea ira ko 10,146,000 ko polong a tamdaw no Cate, o itokayay mahaop ko 25%, o iniyaro’ay ira ko 74%.[11] Ilaloma’ no nini i, mahaop ko 47.3% a tamdaw caho 縮圖|Danse fille mboum Tchad i 15 mihecaan, o nisofocan 1000 ko tamdaw mahop ko 42.35%, o mapatayay mahop ko 16.69%, o lalen no ‘orip 47.2 ko mihecaan.[12]
O faco raramod no Cate a tamdaw i, cecay ko fainayan ‘aloman ko fafahi,[13] ira ko 39% a fafahiyan o matiniay ko ‘orip, mihayiay ko riked no Cate to matiniay a kararamod. Talacowa milalangay ko rikec aka pipalo to fafahiyan sanay, nikawrira, mararid ira ko mapaloay a fafahiyan. Ano mirocok to dafong i, talacowa awaay ko pisakakinih no rikec i, nikawrira, o kakeridan no niyaro’ misawkit sa i, pasitiniay i fainayan.
I Cate cisafaw ko 200 ko kasasiromaroma no finacadan,[14] o faco no niyaro’ ira ko masamaanay, itiya ho yo mikowan ho Fransu tona kitakit, sapipatirengaw to sakalacecay no kitakit, nikawrira, o kakereidan no kasaetal ato wayway no pitooran ko ikakaay haratengen no Cate a tamdaw.o niyah a finacadan o niyah a kamaro’an.
O sakakaay a finacadan i katimol o Sala tamdaw, o sakatosa o maro’ay i Saher etal a Arapiya tamdaw, i ka’amis o pakaenay to ‘a’adopen a Tupu tamdaw.[15] [16]
O sowal i, no sifo a sowal ono Faransu ato Arapiya a sowal, orama sa i, ira ho ko cisafaw to 100 ko sowal. Tata’ang ko pirecep no punka no Arapiya itini, orasaka, o kalosowal ko sowal no Arapiya.[17]
Pitooran(宗教)
縮圖|patiyamay i lawac no lalan(Tailor in Chad) Osao’si i 2014-15 miheca, ilaloma’ no polong a tamdaw ira ko 52.1% o Muslin, 44.1% o Misakristoay ( Fa’elohay Kristo 23.9%, Tinsukiw 20%, 0.2% oroma a misakristoay), To’asan a pitooran(泛靈論; Ikiris a sowal :Animism) 0.3%, o cowa ka pitoor 2.8%, o caay ka pa’ifana' to pitooran 0.7%.
O to’asan a pitooran hananay i, o paso’elinay to maamaan,o Islam Pitooran ato Misafristaay mapalamlam tono to’asan ho pitooran ato lisin.[1] O Muslin masaopoay i ka’amis ato kawali no Cate, o To’asan Pitooran ato Kristo itiraay i katimol ato KaylaEtal.[2] Ano do’edoen ko Tatapangan Rikec no kitakit, cowa pasicecay sanay i liongkay misikoray to ihekalay a ‘orip, mipa’adingay to paifaloco’an a pitoor, o masasiromaromaay a pitooran i Cate manga’ay ko kalawidang.[3]
Pacefafay tilid(註解)
[1] Room, Adrian (1994). African Placenames. McFarland and Company. ISBN 978-0-89950-943-3.
[2] S. Decalo, Historical Dictionary of Chad, 44–45
[3] S. Collelo, Chad
[4] D. Lange, "The Chad region as a crossroad"
[5] S. Decalo, 6
[6] 国家概况：乍得. 中華人民共和國外交部. 2007年8月24日 [2007-09-20]. （原始內容存檔於2007年9月29日）.
[7] 国家概况：乍得. 中華人民共和國外交部. 2007年8月24日 [2007-09-20]. （原始內容存檔於2007年9月29日）.
[8] S. Nolutshungu, 234–237
[10] BBC News, "Chad may face genocide, UN warns"
[11] World Population Prospects.
[12] "Chad"，《世界概況》
[13] "Chad". Women of the World.
[15] "Chad"，《大英百科全書》
[16] S. Collelo, Chad
[17] S. Collelo, Chad
[18] S. Collelo, Chad
[19] "Chad"，《大英百科全書》
Kakafitan i papotal(外部連接).
Kasasiwasiw:Pasawalian 'Amis
Qu chn.la love vn
Qu chn.la love vn（古庄部落/含太湖部落）
Amis.Pangach
frameless|right
Qu chn.la love vn
Itiniay i Dawu Cen no Taitung ko Qu chn.la love vn a niyaro’, 66  ko sa’osi no parod no loma’, 167 ko sa’osi no tamdaw.