cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Costa Rica
Takaray Sowal(概要)
Costa Rica Kosta Rika Kapolongan Kitakit (Sipanya a sowal:República de Costa Rica; Kuwaping a sowal: 哥斯大黎加共和國), Kosta Rika hananay a mitahidang to kaloromi’ad, o「kinatahtahay a salawacan no riyar」sanay ko imi nona 縮圖|Flag of Costa Rica no kitakit. Itiraay i Sifoay Amirika, ka’amis o Nikarakuwa, katimol malala’edan ato Panama, o tatapangan a tokay o Siehosi. O Kosta Rika hananay a kitakit ’i,o sarakatay a palasawad to sofita a kitakit i hekal, o sarihadayay ko ‘orip itini i Sifoay Amirika, o sakaay a kamaro’an no misawday to tayal a tamdaw hananay no《Fupisi》i 2020 miheca. o patirengay to rikec kalomaocan mahinapec mifoot to sakapidoedo no congtong to pirarid mato miliyangay to kimpo. 2003 miheca 4 folad, pakayni i kalaliyaliyangan, ikor mirikec kalomaocan niketonan a losid, mihayda to caay kanga’ay ko cecay a congtong to nisamaamaanan ko nirikecan to sapipadoedoaw masadak.
Kaitiraan(地理)
O Kosta Rika a kitakit itiraay i sifo no Sifoan Amirika, saka’amis misi’ayaway to Kalopi Riyar(Sipangya a sowal:Mar Caribe; Kuwaping a sowal:加勒比海), i saka’etip miingiday to Tasiyang(Ikiris a sowal:Pacific Ocean;Kuwaping a sowal:太平洋), i lilis no Kalopi Riyar ira ko 212 kiko, i lilis no Tasiyang ira ko 1016 kiko, polongen ira ko 1290 kilo.Malalal’eday ato Nikalakuwa, o kalala’edanira ira ko 309 kilo, katimol no sakawali malala’eday ato Panama, o kalala’edanira ira ko 639 kilo, polongen ira ko 51100 km²,ilaloma’ nonini ’i,o sera ira ko 50660 km², o riyar ira ko 440 km².
Ka’amis no Costa Rica matatongod to Nicaragua (raraya’ no lilis 309 kongli), kawali katimolan matatongod to Panama (raraya’ no lilis 639 kongli). Polong ira ko 51100 pinfang kongli, no sera 50660 pinfang kongli, pingata to nanom 440 pinfang kongli, i safa no kaetip a Virginia no Amilika, palecalecadan to Ireland.
Pibutingan
Itiniay i Xincheng(新城) Cen no Hualien(花蓮) ko Pibutingan a niyaro’, 370 ko sa’osi no parod no loma’, 1,056 ko sa’osi no tamdaw.
Picoiwi'an a lalan
thumb|Picoiwi'an a lalan
Costa Rica
Kaitiraan(地理)
Costa Rica kasakowat: masadafdaf ko hekal no riyar, tatenokan o masatifatifacay takaraway lotolotok a palaed. O kitakit mihapiw to niya kicay a riyar to 200 hayli. O karayan fa’edetay ato no Asiya fa’edetay, ira ko salongan a fa^elohay fa’edetay.
Pibutingan
O pa-sin-to(百分比) no ka’aloman no tamdaw no kasafinacadan(族群) i, ko Amis(阿美族)48%, 撒奇拉雅族10%, Bunun(布農族)2%, Tayal(泰雅族)1%, Truku(太魯閣族)1%, Puyuma(卑南族)1%, roma(其他)3%.
o kasadakan no lihaf
Kasasiwasiw:Farangaw 'Amis
Costa Rica
Sici (政治)
O pisingkiw no Costa Rica to lifayin a lomaocan nisilsilan to sakacitodong. O nitekedan no kitakit a hoking ato sakitingwa, i 2009 mihecaan mapatodong to ko paitemekan lalifet citodong (’ayaw no nian, sakira no wikidtingwa mitala to cecay a foladan). Aloman ko kasakitakit citodong to niya pidemak ato kacitodong niya pikowan, halo dingki, kitakit a kingko (misi’ayaw to finawlan a kingko kalalifet) ato syakay sapaka’orip, onian citodongay sakicomahad no Costa Rica ’akawangay a saki’orip. Pitoay kanatal o congtong ko miocoray to kakeridan no kanatal, nikawrira caay kata’ak ko sakowan naira. Laloma’an no kanatal away ko siikeday mirikecay citodongay. Midotoc to kimpo, Costa Rica awaay ko sfitay, dengan o kincac ato pa’oripay sakapot ko papa’ading sakarihaday.
Rikisi(歷史)
Itiyaho i mihecahecaan ni Kolompo, iraay to ko Intian a tamdaw maro’ i Kosta Rika, ora saka o kacacefelisan no Sifo’ay Amirika a Ponka itini. 縮圖|Costa Rica (orthographic projection) I saka 16 sici oya maro’ay itini a Maya Tamdaw(Ikiris a sowal:Maya peoples; Kuwapinga sowal:馬雅人）ato Acitiko Tamdaw(Ikiris a sowal:Aztec; Kuwaping a sowal:阿茲特克) makowan no Sipanya, malasakowan no Sipanya. I 1824 miheca, macowat no Kosta Rika ko Niko Pecihan Kanatal no Nikalakowa,itiya sato i saka 19 sici saka 40 a mihecahecaan, misiiked to a tomireng ko Kosta Rika.
I 1889 miheca, midemak ko Kosta Rika to sarakatay a sinkiw no congtong, tona sinkiw malowid ko kakeridan no sofitay oya Nisatekedan a Mikowanay ci Pirnato·Soto·Arfalo sawad sato to kakeridan, tona pisawadan ningra a romi’ad to saka 11 folad saka 7 romi’ad mala Kalotamdawan Romi’ad no Kosta Rika a kitakit.
Tjuavanaq
Tjuavanaq（嘉發那部落）
Costa Rica
Rikisi(歷史)
1914 miheca, o sarakatay a pisinkiw no kalotamdaw, ci Arfoloyto Konsaloys Fololoys(Sipanya a sowal:Alfredo González Flores; Kuwaping a sowal:阿爾弗雷多·岡薩雷斯·弗洛雷斯). Na malacongtong to ’i,makalah ta to ko pidemak to sapifalicaw to tayal no kitakit,oninian ko lalengatan no Tapang no Safitay ci Fitiriko Tinoko Korannatos (Sipangya a sowal:Federico Tinoco Granados; Kuwaping a sowal:費德里科·蒂諾科·格拉納多斯) keriden ningra ko safotay a mifelih ko congtong.[1]
Tjuavanaq
Itiniay i Daren Cen no Taitung ko Tjuavanaq a niyaro’, 39  ko sa’osi no parod no loma’,  89 ko sa’osi no tamdaw.
Costa Rica
Rikisi(歷史)
Itiya sato i 1948 miheca, ira ko rawraw no sinkiw to congtong, ’aloman ko mikangiay a finawlan, tona miheca o tada ciomahay a tamdaw ci Hosi Mariya HipalitoFikoloys Filoyr( Sipangya a asowal:José María Hipólito Figueres Ferrer; Kuwaping a sowal:何塞·馬利亞·伊波利托·菲格雷斯·費雷爾) mikomod to finawlan i sakatimolan no Kosta Rika matatoker ato sofitay, malowid no finawlan ko sofitay, yo malacongtong sato ci Filoyr palasawaden ningra ko sofitay, palaheci han to a mitilid i kimpo no Kosta Rika ko kaawa no sofitay, o dengan i hekal konini a kitakit ko awaay ko sofitay.[2]
Tjuavanaq
99% ko ka’aloman no Yincomin, polong han i, 88  ko tamdaw; o roma sato i, 1% ko ka’aloman no roma a finacadan, polong han i,   1 ko tamdaw.
Costa Rica
Tamdaw(人口)
O tamdaw no Kosta Rika o cilamlamay to ‘irang no yincumin ato Yoropa a tamdaw ato sahetoay o ‘ireng a Yoropa a tamdaw, polongen konini i,mahaop ko 94%, o sakakaay ko ka’aloman a 縮圖|Malawla ko Intian tamdaw i romi'ad no yincumin mafolaway o Sipanya a tamdaw, ira ho ko Toic tamdaw, Polan a tamdaw, Italiya a tamdaw ato Yotaya a tamdaw.[3] O yincumin no Kosta Rika Intian mahadefek no Yoropa a mipatay, ora saka caay to ka papina ko ma’oripay,cifaloco’ ko sifo no Kosta Rika a mipa’ading to Intian a tamdaw, saka matongal to 114,000 ko tamdaw,mapecoh ko 2.4% no polong tamdaw nona kitakit, itiraay i katimol no sakawali a maro’.[4] I saka 19 sici ira ko nani Ciyamayka a mafolaway a tayni o teloc no kohetingay tamdaw, kahaop ko 3%, o Conko a tamdaw mahaop ko 1%.[5]
Ira heca ko nani Nikarakuwa a mafolaway a tayni to 10 % a Nikarakuwa tamdaw.[6]
Tjuavanaq
Ira ko picodadan(台坂國小) i niyaro’.
Costa Rica
Tamdaw(人口)
O ’orip no itiniay a tamdaw i,pasasotiri’en ato fiyaw a kitakit Kuwatimala, Sarwato, Hontoras ato Nikarakuwa, rihadayay, awa ko kalacemceman, takaraw ko pitilidan no itiniay,[7] onini ko sakaolah no Kolonpiya, Panama ato Piro a tamdaw tayni a paloma’.
Sowal(語言)
Ono sifoan a sowal i,o Sipanya a sowal,itira saka 16 sici micomod ko Sipanya a tamdaw a tayni micowat to pala no yuincumin malanikowanan no Sipanya. O sakacaciyaw no kaloromi’ad a Sipanya a sowal i,o Kosta Rika a Sipanya sowal hananay a mitahidang, o faco no sowal o Mikinkiway to Sowal a Pikinkiwan no Sipanya ko mitomadaway.[8] [9] o roma ira ho ko Limomkoriyo(Mekatelyu) o itiraay i sawalian a lilis no riyar a niyaro’ no kohetingay tamdaw a sowal ko nini, cowa ka sa’osi i rikec kona sowal. O pitilidan no tamdaw no Kosta Rika takraway, orasaka, o sowal no Ikiris ko malosowal to romi’ami’ad.
Tjuavanaq
Ira ko paisingan(台坂衛生所) i niyaro’.
Costa Rica
Ponka(文化)
Patahtahay to masasiromaromaay ponka ko Kosta Rika,nawhani, o kacacefelisan no ponka no Sifo’ay Amirika ato Timalay Amirika itini. Nani 16 sici micomod a micowat ko Sipanya, isaka’amisan no Kosta Rika a etal o kalala’edan ato Maya Payrayrangan(Sipanya a sowal:Cultura maya; Kuwaping a sowal:馬雅文明) itini, ikatimo ato sasifo’an o pala no Cipoca Finacadan, o sa’etipay a lilis no riyar o kamaro’an no kahetingay tamdaw, o mipaliwalan nani Afrika i 17 sici tahira i 18 sici, mapatokeled tona mihecahecaan ira ko maomahay a tamdaw no Congko a tayni misakoli misanga’ to lalan no cinamalay.
O cinganganay a radiw no Kosta Rika i,o Tambito ato Punto, tada masasiromaay itini i hekal kona radiw, patinako han o「punto guanacasteco」ato 「punto sancarleno」, adihay itini ko Maya ato riyariyaran a radiw ato kimad.
Tahapinangan Tilid(參考文獻)
[1] 楊志敏; 方旭飛. 列国志·洪都拉斯 哥斯达黎加. 社會科學文獻出版社. 2011-01-01: 175. ISBN 9787509717394.
[2] Junta Fundadora de la Segunda República. 1948-1953 (PDF). Archivo Nacional de Costa Rica. [30 July 2010]. （原始內容存檔 (PDF)於2014-09-11）
[3] Instituto Nacional de Estadística y Censo (INEC). X Censo Nacional de Población y Vivienda - Extranjeros. [2017-01-07]. （原始內容存檔於2020-12-14）.
[4] "Indigenous peoples in Costa Rica." （頁面存檔備份，存於網際網路檔案館） International Work Group for Indigenous Affairs. Retrieved 2 Dec 2013.
[5] Book: Costa Rica: a global studies handbook, Author: Margaret Tyler Mitchell, Scott Pentzer （頁面存檔備份，存於網際網路檔案館）
書: 《哥斯大黎加：總體研究手冊》, 作者: 瑪格麗特·泰勒·米切爾, 斯科特·彭策爾 （頁面存檔備份，存於網際網路檔案館） （英文）
[6] 尼加拉瓜难民涌入哥斯达黎加等邻国 难民署呼吁国际社会提供支持. 聯合國. [2022-02-11]. （原始內容存檔於2022-03-18）.
[7] The World Factbook — Central Intelligence Agency. www.cia.gov. [2022-02-12]. （原始內容存檔於2022-01-10）.
[8] Canfield (1981:39頁)
[9] Lipski (1994:222頁)
外部連結[編輯原始碼]
=Costa riga（哥斯大黎加）=
thumb|Flag of Costa Rica|alt=Flag of Costa Rica.svg thumb|Costa Rica (orthographic projection)
Itini i 10 00 N, 84 00 W, noNotimolan Amilika ko Costa riga. Polong no sekalay i 51,100 sq km “saka 130 ko rayray no ngangan. ” “O sekalay no sera i, 51,060 sq km, no nanom a sekalay i, 40 sq km ” Polong i 4,872,543 ko tamdaw.
sera(土地) Masakilac ko sera o malo kakaomahen(農業) a sera 37.10%, Malo no kilakilangan(林業) a sera 51.50%, malo no roma to a sera 11.40%.
siyoto(首都) O San Jose(聖荷西) ko Siyoto.
katomirengan no kitakit a romi’ad(國家紀念日) Pihiratengan no kitakit a romi’ad i sakasiwa 15 a romi’ad.
O Sawara’an no kitakit(國家) anini i ci Luis Guillermo Solís(路易斯·吉列爾莫·索利斯·里維拉,全名：Luis Guillermo Solís Rivera), patirengan a romi’ad i 2014 a miheca saka 5 folad saka 8 a romi’ad.
Kasasiwasiw:Pasawalian 'Amis Kasasiwasiw:Costa Rica
Egypt
縮圖|Hata no Aykipto
Aykipto-Arapiya Kapolongan-kitakti(埃及阿拉伯共和國; Arapiya a swoal:جمهورية مصر العربية‎）, kalopitahidang a ngangan:埃及; Arapiya a sowal:مصر‎)
O itiraay i Saka’amisan-Afrika a kitakit.o kahiceraan no Katelangan-Ponka no hekal ko itiyaay ho Katelangay-Aykipto, malalilafangay ato Tosay-’alo a ponka, nikawrira, itiya i makowan no Kirisiya ato Roma-tamdaw, Katelangay-Aykipto a ponka nirnir sato a makedi’ o ponka to no Arapiya ko miceroray. Ikor no Sakatosa-Lalood, i 1953 miheca mapatireng no Arapiya-tamdaw ko Aykipto Kapolongan-kitakit, o kaitiraan nona nipatirengan kitakit mi’awasay to tosa a karopaw, o Aciya ato Afrika, Ninay-Pecihay-kanatal(西奈半島; Arapiya a sowal:شبه جزيرة سيناء‎；Ikiris a sowal:Sinai Peninsula)  itiraay i sakatimoal-saka’etipan no Aciya(ska’etipan-Aciya), o roma a kakahaday a sera itiraay i Saka’amisan-Afrika. 縮圖|kaitiraan no Aykipto Islam-Pitooran ono kitakit a pitooran, sahetoay o mitooray to Sini-kasafelaw(遜奈與大眾派;Arapiya a sowal:أهل السنة والجماعة‎; Romaan:Ahl ūs-Sunnah wa āl-Jamāʿah)  no Islam pitoora ko Aykipto-tamdaw, o sakakaay a mamangay-pitooran a kasafelaw o Kopoto Mo’ecelay-kasafelaw(亞歷山大科普特正教會; Kopoto a sowal:Ϯⲉⲕ̀ⲕⲗⲏⲥⲓⲁ ⲛ̀ⲣⲉⲙⲛ̀ⲭⲏⲙⲓ ⲛ̀ⲟⲣⲑⲟⲇⲟⲝⲟⲥ; Romaan:Ti.eklyseya en.remenkimi en.orthodoxos). ira ho ko roma a misakeristoay ato Sinyie-Kasafelaw no Islam pitooran.
Ono sifoan a sowal o Arapiya-sowal, matenekay ko sowal no Ikiris ato Fransu a sowal. Ika’ayaway ko rayray no kacemahad no saka’orip no Aykipto i Sifo’ay-Sakawalian a Etal(中東; Ikiris a sowal:Middle East; Arapiya a sowal:الشرق الأوسط‎).
O sakakaay a kitakit i Saka’amisan-Afrika, Sifo’ay-Sakawalian a Etal ato Muslin ko Aykipto, o isifo’ay heca ko rayray itini i hekal. O mamacemahaday ho ko Aykipto,o Sa’osi no Kacemahadan no Tamdaw( 人類發展指數;Human Development Index) i saka 97 ko rayray itini i hekal. O sakatolo a cemahaday ko saka’orip itini i Afrika, ano do’edoen ko GDP a pisa’osi o saka 33 ko rayray itini kasakitakit, nikawrira, ano itnien i ‘icel no nipi’aca to dafong ka pisa’osi itiniay I saka 20 ko rayray i kasakitakit.
O cefang no Inheko, Cowa Pisakakinih-Lekatep(不結盟運動), o Arapiya Kitakit-Lekatep(阿拉伯國家聯盟; Arapiya a swoal:جامعة الدول العربية‎ ), Afrika-Lekatep(非洲聯盟;Fransu a sowal:Union africaine; Ikiris a sowal:African Union; Arapiya a sowal:الاتحاد الأفريقي ) ato Nikapapadang-Saopo no Islam(伊斯蘭合作組織; Arapiya a sowal:منظمة التعاون الإسلامي‎; Ikiris a sowal:Organisation of Islamic Cooperation; Fransu a sowal:Organisation de la coopération islamique) a mipatirengay kitakit ko Aykipto.
2015 miheca, o Citodongay to Ska’oripa a Kalomaocan(EEDC),Citodongay to Misahalaka-Demak malaheci a malinah tayra fa’elohay katayalan no sifo, palisomad to kakinco’ no tamdaw i tatapangan tokay a Kayro. O ikor to a kalinah manarnar i 2021 miheca saka 7 folad, nikawrira, tahanini ca ho kalaheci.
Ngangan no kitakit(國名)
縮圖|Sikipang Fangcalay-Cudad O aykipto sanany a sowal i,o nani Katelangay-Ikirisiya sowal to pitahidang to “Αἴγυπτος”（Aigyptos）, sano Latin a sowal o “ Aegyptus ”, Fransu a sowal o “ Égypte ”, Ikiris a sowal o “ Egypt” hananay, onini i, o mararaway a pitahidang no Katelangay-Ikirisiya tamdaw to syoto o Monfis(Hekaptah) no Katelangay-Aykipto, o “ tota-kawas a loma’ ” sanay ko tatapangan a imi nonini sowal, o pita’ongan a loma’ no Monfis konini a nitoro’an, ikor to i, malocimil no Monfis. I katelangan A rapiya-tilid o “ miers”(صر‎ Miṣr) o “مَصر‎ Maṣr” hananay ho a mitahidang, o nanicaliwan nani Alamo-tilid, o “ kakahaday-kitakit”sanay ko imi nonini.
O katelangay-Aykipto o “ Kaymis” ano ca o “ Kaymi”(kemet), o “ kohetingay-sera kitakit”sanay ko imi nonini. o malakafafitay aniniay a Kopot-tilid o Ⲭⲏⲙⲓ（Khēmi）hananay.
Katelangay-Aykioto tahira Sasifo’an-sici(古埃及到中世紀)
I’ayaw ni Yiesoan a mihecaan to 4000 miheca ira to ko marayrayay a niyaro’an-kitakit(城邦;City state) anini ira a makera ko i’yaw ni Yiesoan-miheca to 3400 mihecaan a Sikipang-Fancalay-cudad(聖書體). Do’edoen ko nitilidan itini tona sikipang,ci Falaw Rarikah-Honti(蠍王二世;也被稱為蠍子王 katelangay Aykipto-sowal:latek o Selkano ca o Weha) to ko palacecayay to ninian a Niyaroan-kitakit, patirengen ningra ko Malacecayay Hotinan-kitakit.
I’ayaw ni Yiesoan a mihecaan latek 3100 miheca, malitosa a mapecih ko Katelangan-Aykipto to Fafa’eday ato La’enoay Aykipto, ikor ci Falaw-Minis ko miliyaway a palacecay.
I saka 4-7 sici, mapateko i Sawalian Roma-Hontian-kitakit.
Isasifo’an no saka7 sici, mi’eco ko Arapiya-tamdaw patireng to Arapiya Hontian-kitakit. 640 miheca, ma’emin maaro’ no Arapiya-tamdaw ko Aykipto, mala-Arapiya. Tahira to i saka 12 sici, ma’edefay to o Arapiya ko sowal, mitoor to Islam-pitooran, maceror no Arapiya ko sapatekpatek ko kahalafin a KatelangayAykipto ponka mala-Arapiya ponka, o itinian a tamdaw cowa to kafana’ toya tata’angay a ‘ekim-‘ipoc(金字塔) ato pita’ongan-’et’et(神殿雕像).
1249 miheca misatapang ko Mamoliwko Sofitay-Kasafelaw ko mikowanay.
1517 miheca micomod ko Torki-tamdaw, malakowan no Awtoman Hontian-kitakit. 縮圖|Muhanmoto-Aliposiya (1805-1848)
Ingataay Anini-mihecahecaan(近代)
Iikor no makowan no Torki to pinapina a mihecaan ko Aykipto, ma’eco heca no Fransu ato Ikiris ato pinapina a kitakit, tona mikownan no roma a kitakit, ira ko itiniay a Muhanmoto-Aliposiya a sawara’an-kitakit.
1798-1801 miheca ma’eco ni Napoliyon to kinacecay.
Fulad
thumb|Fulad fulad (月亮、月份; silosi: ) malecad to fulad ko mata ni ina, makapahay nengnengen, ira ko cecay a radiw, matiya o fulad ko mata ni ina sanay a radiw, itini i saka lima a fulad, ira ko no malawinaay a fulad sanay a sowal.
Egypt
Ingataay Anini-mihecahecaan(近代)
1882 miheca ma’eco no Ikiris a sofitay.
Fulad
Nga'ay ho Chongkian, ano sapitilidan i, lahecien ko nangatoan no miso, sa awaay i, tahiraen i 800~1000 ko tilid, Aray. Oninian Ta'arawan tona fulad hananay i, o misyokayay to o maan ko fulad yo sanay, cowa ko paratohay to radiw a cecay ko tatiliden.
Egypt
Ingataay Anini-mihecahecaan(近代)
1914 miheca malapapa’adingen-kitakit(保護國; Ikiris a sowal:Protectorate) no Ikiris.
Fulad
O sakacacay a niliso'an no tamdaw i roma a kanatal no serayan(宇宙) ko folad. Ira ko sowal no 'Amis/Pangcah, o mararamoday ko cidal ato folad, misimaw ko folad to cidal, maolah ko cidal to folad. Matiya o fa'inayan no 'Amis/Pangcah ko folad, o midipotay i ikor no cidal ko folad, o cidal i, matiya o fafahiyan no 'Amis/Pangcah, mipa'oripay to sera.
Egypt
Ingataay Anini-mihecahecaan(近代)
1922 miheca saka 2 folad saka 28 romi’ad,mapaci’eci no kasakitakit ko Ikiris a mihayi to pisiied no Aykipto, nikawrira, pararid ho a mitatoy to Sapa’ading-Demak,Kalawidang-demak to Kasakitakit ato Mamangay-finacadan a salongoc ko Ikiris,parariday a malanikownan no Ikiris a Taliyokay-fo’is kirakir( 衛星國;Ikiris a sowal:Satellite State), ano do’edoen ko katatilidan no Aykipto ato Ikiris,ano hacowa to manga’ay a pasadak to sofitay ko Ikiris to sapipa’adingaw to kaci’epoc no Ikiris i Aykipto.
Aniniay a Aykipto(現代埃及)
Nirnir sato a miliyas to nipikowan no Sa’etipay-kitakit ko Aykipto, nawhani, ira ko pisiwar no Kapolongan Ca’enot no Arapiya, nikawrira, tahanini ira ho ko fodfod no siyakay caay sa ka salimadac ko ‘orip no tamdawdaw. 縮圖|mapiciway a sinsiya i pilood no Ikiris to Aykipto
Nacar mihecaan(納賽爾時代)
1953 miheca saka 6 folad saka18 romi’ad mapalasawad ko honti-faco no sieci, patireng to kapolongan kitakti.
1954 miheca, mapaci’eci ko Ikiris a papiliyas to sofitay nani Aykipto, tahira to i 1956 mihecaan ta malaheci ko piliyas no sofitay no Ikiris, nikawrira, pararid heca a mikowan to Soyisi Tata’angay-ci’eci(蘇伊士運河; Arapiya a sowal:قناة السويس‎; Romaan tilid:Qanā al-Suways).
1956 miheca alaen ni Nacar ko Soyisi Tata’angay-ci’eci malonokitakit, mapcekil ko Sakatosa Lalood no Sifo’ay-Sawalian(第二次以阿戰爭，也稱蘇伊士運河危機), o sofitay no Ikiris ato Fransu, Yisli malakapot a milood to Aykipto mapa’ekel ko Sinay-kanatal ato Soyisi Tata’angay-ci’eci etal, mapatay ko pinapina a sofitay cefang no Aykipto, adihay ko nilifongan nangra a tokay no Aykipto to sapipatalawaw to tamdaw ato sofitay no Aykipto. O mapelengay a loma’ cilafad to cecay a ‘ofad, cilafas to cecay patek ko mapatayay, 2 ’ofad ko madoka’ay.
Satato-mihecahecaan(沙達特時代)
1970 miheca yo mapatay ci Nacar congtong, ci Satato (穆罕默德·艾爾·沙達特;阿拉伯語：محمد أنورالسادات‎）ko mirocokay malacongtong. 1971 miheca saka 9 folad, falicen ko ngangan no kitakit to " Aykipto-Arapiya Kapolongan-kita”it".
1978 miheca matatilid ato Islaylo to Sakarihaday-Kakaketonan. 1982 miheca maala patatikor ko Sinay-kanatal, 1989 miheca mapatikor ko Tapa(塔巴;Aykipto a sowal:طابا‎ Ṭāba)  i Aykipto.
Muparako-mihecahecaan(穆巴拉克時代)
縮圖|o dadaya no Mitedalay-Potal I 1981 miheca saka 10 folad saka 14 romi’ad, itira i pikiningan to sakafalo miheca a pikiningan romi’ad to sapirowan-to-raraw lalood ci Satato, makowan no mitooray to Isalm a sofitay, oya maro’ay i tihi ni Satato, malemed caay ka tama ko laco, ikor to saka 8 romi’ad mapacakat no finawlan ci Muparako malacongtong, sanoyanan sato a midemak to mitekeday-pikowan,tahira i nipalasawad no finawlan ci Muparako, rarid sanay i Nipa’ekeay-rikec ato Nikakaforawan ko Aykipto, mitatoy to ko sofitay to sakowan ta mapalahedaw kona Nipa’ekeay-rikec ato Nikakaforawan.
Nani 2011 miheca saka 1 folad saka 24 romi’ad satapang ko Aykipto to mahapinangay no kasakitakit a Aykipto-lolol, adihay ko langiwngiw no finawlan to aniniay a Muparako congtong, aniniay faco no pikowan ato kalo’orip, orasaka satapang a mikangyi, patangic a papisawad ci Muparako congtong, misa’eli heca to nipifalic to aniniay a faco no pikowan; nikawrira, caay ko mamisawad malacongtong kako sanay ci Muparako, nikawrira, cowa to kasadak to singkiw i 2011miheca saka 9 folad a sakaenem riyad a congtong sanay, nikawrira,cowa ka pihayi ko finawlan to ca’of ni Muparako, rarawraw sato ko kitakit a makakowang,oninian ko sakatenak no mikangyiay nani Mitedalay-Potal tahhira i ka‘edef no kitakit.
2011 miheca saka 2 folad saka 11romi’ad, milekal ko Padangay-congtong ci Awmaer-Solayman to pisawad ni Muparako, o Sakakaay-iingkay no cikowangay-Sofitay ko mirocokay a mikowan to kitakit, o sofitay ko mitatoyay to pacarcaray sakowan. oya sato ‘ayaway congtong ci Muparako ato laloma’an ningra mikalic to hikopta miliyas to syoto to 400 km itirray ipipahanhanan a Samuyiho(沙姆沙伊赫; Arapiya a sowal:شرم الشيخ，意為謝赫灣).
2011 miheca saka 11 folad saka 21 romi’ad, o ratoh no roma a kitakit mitiya,oya Sakakaay-iingkay no cikowangay-Sofitay maosoy ko pipatorod to sakowan i kalotamdawan a saopo, miliyaw heca tayra i maci ko finawlan a mikangyi, micorcor to sofitay misakali’eki a patorod to sakowan to kalotamdan a sifo. itini tona pikangyian no finawlan adihay ko mapatayay ato madoka’ay, nona fa’elohay a pikangyi tenak sato mi’edef to kitakit, tongal sato ko kapa’ekel no sofitay a mihayi to sa’eli no finawlan.i saka 11 folad saka 24 romi’ad, mapaceko’ ko finawlan to piliyokay no sofitay, cowa ka tango’ol ko sofitay to sakowan sanay, iokor to sinkiw no Kalomaocan no kitakit ato sinkiw no congtong itiya to i misetekan a romi’ad a mitayal. Cisowal sa ko sofitay, ano calohen ko pipatorod to sakowan matiya o mifelihay to harateng no finawlan saan, roma soto oya mikangyiay a finawlan,ano caka tangsol a misawad ko sofitay a maro’ i sifo, cowa ko mamalinah nani Mitedalay-Potal saan. I matini pahateray ko rawraw, nikawrira, caloway ko piliyaw heca no karawraw.
2012 miheca saka 6 folad saka 14 romi’ad, o mifelihay to rikec no singkiw ko aniniay a singkiw saan ko Sakakaay Kinpo-Pisawkitan no Aykipto, milekal a palasawad tona fa’elohay a kalomaocan no kitakit. saka 6 folad saka 17 romi’ad, o Sakakaay-iingkay no Cikowangay-Sofitay pasadak to nisalofan to a “Lekal no Kinpo”, falo konisalofan to sapipatolasaw to ‘icel no congtong. 縮圖|Muparako congtong aci Kiyokiyo congtong no Itali
Ikoray no Arapiya-Kacanglahan(後阿拉伯之春時代)
2012 miheca saka 6 folad saka 24 romi’ad,mipatalahekal ko Sakakaay-Iingkay no Pisingkiwan to Congtong, o kakeridan no Paifaloco’ay-Mo’ecelay Kasafelaw ci Mohanmoto-Muersi no Masalikakaay-Saopo no Muslin malowid ningra ko i’ayaway a congli ci Aysato-Safiko maala malacongtong, na misawad ci Muparako congtong o sa’ayaway ho konini o finawlan ko mitopaay a singkiw no congtong. Saka 8 folad saka 2 romi’ad, satapng ko congli ci Sasimo-Kantilo a mipatireng to malatangay a matayal. saka 8 folad saka 12 romi’ad, midemak to tata’angay a tayal to mifalic to kakeridan no sofitay, o Citodongay to Sapipa’ading to kitakit a tayal ci Apotola-Fatahe-Saysi ko miceroray ci Mohanmoto-Haysan-Tantawi ko matoro’ay,o Citodongay to sakakaay a komong no sofitay ci Sami-Anan i, ci Sitoci-Soposi ko matoro’ay a miceror; patokeleda han palasawaden no Sakakaay-Cikowangay Sofitay-Iingkay i saka 6 folad saka 17 romi’ad koya mitolasay to ‘icel no congtong a nisalofan a kinpo, o fa’elohay a kinpo halifatay tona romi’ad; ona sowal tonini mapaceker no sofitay, onian i,o sapipanatektekan to nisinkiwan a sifo sanay kominengnengay tona demak, nornor sato ko tapang no sofitay miliyas to demak no sifo sarocod sa patayal to sapisimaw to kitakit, o nisinkiwa a kalotamdaw a sifo ko mamatayal tona sifo a tayal.
2013 miheca miliyaw ci Mohanmoto-Muersi sapifalicaw to kinpo, sapolaheciaw to kalotamdawan a sifo, mapatalaw ko nikacidafong no sofitay.
2013 miheca mapacekil ko pinapina a pikangyi no finawlan, milongoc to sapipasawad ci Mohanmoto-Muersi. I saka 7 folad saka 3 romi’ad,o kakaeridan no sofitay ci Apotola-Fatahe-Saysi paliten nangra ko congtong a pala’idef, toro’ han ci Atoli-Mansoer ko pacarcaray malacongtong, milekal ko sofitay lakamkam to a midemak to singkiw no Kalomaocan no kitakit ato congton, mifalic to kinpo to sakanga’ay ni Apotola-Fatahe-Saysi malacongtong. to ikor to i,irako picoker no Salikaka-Saopo no Muslim sa pararid ko mikangyiay micoker ci Mohanmoto-Muersian patatikor malacongtong, kinapinapina a mali’odot ko mikangyiay ato sofitay adihay ko mapatayay ato madoka’ay. tadatata’angay ko karawraw no siyakay no Aykipto. I saka 8 folad saka 14 romi’ad o Rihadayay-Sofitay no Aykipto ’asiken nangra koya kaitiraan no micokeray ci Mohanmoto-Muersian a tamtamdaw, ira ko sa’osi 525 ko mapatayay tamdaw ato 3717 ko madoka’ay tamdaw. Salikaka-Saopo no Muslim patokitok heca a micoker to mikangyiay a tamtamdaw, mamalapecihaw sato ko kitakit.
2014 miheca, laheci sato ci Saysi malacongtong.
2015 miheca, midemak to fa'elohay a singkiw, ira ko pipadang no sofitay saka maala malacongtong ci Saysi, mipa’ekel to Kitakitan-Kalomaocan. 縮圖|250x250像素|Soyis-Cilis
Kaitiraan(地理)
O kakahad no sera no Aykipto ira ko 1,001,450 km² mihawangay to Aciya ato Afrika, i Afrikaay a sera ko ikakakaay ko kakahad, o roma sa i,o ikatimolay no Soyis-Cilis a Sinay-Pecihay Kanatal itiraay i katimolan no saka’etipa no Aciya. Ira ko siikeday a kaitiraan no Aykipto:o lalan mido’edoay to Aciya ato Afrika a karopaw; iriyaran i,pakayra i Soyisi-Cilis (蘇伊士運河; Arapiya a sowal:قناة السويس‎; Romaan tilid:Qanā al-Suways) ato Kahengangay-Riyar macatores ato Sifo’an-Riyar ato Indo-Riyar. Orasaka, itini i nitilidan no rikisi, o kakala’afasan no icowacowaay a kitkit. O aniniay a Aykipto isak’etipan malafiyaw ato Lipiya, ikatimol mada’edo’edo ko sera ato Sotan, isakawalian misi’ayaw to Kahengangay-Riya, madado’edo’edo ko sera ato Palestan,Isli, isaka’amisan o Sifoa’an-Riya.
O polong no kitakit sahetoay o tafotafokan mahaop ko 95 %. O sa’akawangay a lotok o Kaysalin-lotok, nani tongoh no riyar ira ko 2,629 laya’. O sato’edaway i hekal a Niro-’Alo nani katimol pasi’amis a romakat ko ‘edef no Aykipto, o kakaya’ i Aykipto ira ko 1350 km,o kakahad no salawcan ira ko 3-16 km, o dihecoay a tata’man, tahira to isaka’amisan no syoto Kayro malatoloay-karimoco’. Tona salawacan no ‘alo a ta’eman ato toloay-karimoco’ a sera edengan 4% no polong no sera no Aykipto, nikawrira, o polong no tamdaw no Aykipto mahaop ko 99% itiniay a maro’.o mitongoday to Aciya, Afrika ato Yoropa ko Soyis-Cilis. O sakakaay a Nikarkaran-fanaw ira ko Tata’angay-ko Fanaw ato Timosahe-Fanaw, ato Yaswin-Tifo, malasakakaay a nikarkaran a fanaw i Afrika, ona Nasayer-tafa ira ko 5000 km².
Sepat ko sakilac no pala:
Sa’etipan-Tafotafokan(西部沙漠)
Sawalian-Tafotafokan(西部沙漠)
Sinay Pecihan-kanatal(西奈半島) 縮圖|Falaw Rarikah-Honti sakatos
Falaw Rarikah-Hont(人口)
Tahira i 2021 miheca saka 10 folad, o polong ira ko 1’ok 240 ofad ko tamdaw.
Mabanan
Mabanan（永安部落）
Egypt
Falaw Rarikah-Hont(人口)
O sakakaay a finacadan ira ko Hamo-finacadan(Aykipto-Arapiya tamdaw, Kopoto-tamdaw, Pitoin-tamdaw, Popoer-tamdaw) mahaop ko 99%, o roma i,o Nupiya-tamdaw, Kirisiya-tamdaw,Alminiya-tamdaw, Teloc no Italiya-tamdaw ato teloc no Fransu-tamdaw dengan 1%.
Mabanan
Itiniay i Tai’an(泰安) Cen no Miaoli(苗栗縣) ko Mabanan a niyaro’, 87  ko sa’osi no parod no loma’, 235 ko sa’osi no tamdaw.
Senegal
Senegal（塞內加爾）
Mabanan
94% ko ka’aloman no Yincomin(原住民), polong han i, 221 ko tamdaw; o roma sato i, 6% ko ka’aloman no roma a finacadan, polong(全部) han i,  14 ko tamdaw.
Egypt
Falaw Rarikah-Hont(人口)
Mahaop ko 60% a tamdaw no Aykipto i safaay no 30 ko mihecaan. Yo malacongtong ho ci Muparako(穆罕默德·胡斯尼·穆巴拉克; Arapiya a sowal:محمد حسنى سيد مبارك‎; Muḥammad Ḥusnī Sayyid Mubārak) ,misa’icel a mipenec to sakacaay ka tognal no tamdaw. I 2011 miheca misawada sato ci Muparako congtong,mirocok ko Salikaka-saopo no Muslin ( 穆斯林兄弟會; Arapiya a sowal:الإخوان المسلمين‎，Romaan tilid:al-ʾIḫwān al-Muslimīn ) a mikowan, cowa to ka pipecec to ka’aloman no tamdaw, orasaka, i 2021 miheca o nisofocan a tamdaw matongal to 32 ko tamdaw no cecay-patek ko sa’osi, o ikakaay nani 1991 miheca ko ka’aloman notamdaw.
Mabanan
O pa-sin-to(百分比) no ka’aloman no tamdaw no kasafinacadan(族群) i, ko Tayal(泰雅族)92%, Paiwan(排灣族)1%.
Egypt
Pitooran(宗教)
Itini i Aykipto wataay ko kahinakeran no pitooran nano to’asan, mahaop ko 90% tamdaw no Aikipto mitooray to Islam(Soni Kasafelaw), irako 10% o mitooray to Kopoto-’Mo’ecelay pitooran no Misakristoay, Kopoto-Tinsikiw ato Kirisiya-Mo’ecelay pitooran(希臘正教會; Kirisiya a sowal:Ελληνορθόδοξη Εκκλησία; Ikiris a sowal:Orthodox Church). O kopoto-Mo’ecelay pitooran o micidekay nani Sakawaliay-Mo’ecelay pitooran, ono Aykipto a Kopoto-Mo’ecelay pitooran sahetoay oninian. O siyakay no Islam, mangalefay ko cowa kona sifo a matayal a saopo itira i ngangan no saopo ira aca ko pangangan to Islam anoca Muslim sanay, anoca makakafitay ato harateng, ponka, rikisi, patinako han:Kapah-Muslin Syiewhi(Young Men’s Muslim Association), tada mahapinangay ko pipaini to i ngangan no So’elinay-Kawas ko pitayal to kalodemak, o Kiyokay no Islam ko kahuceraan sanay.
Mabanan
Ira ko Kiwkay(真耶穌教會永安教會、永安天主堂) i niyaro’.
Senegal
Itini i 14 00 N, 14 00 W, noAfilika ko Senegal. Polong no sekalay i 196,722 sq km “saka 88 ko rayray no ngangan. ” “O sekalay no sera i, 192,530 sq km, no nanom a sekalay i, 4,192 sq km ” Polong i 14,320,055 ko tamdaw.
sera(土地) Masakilac ko sera o malo kakaomahen a sera 46.80%, Malo no kilakilangan a sera 43.80%, malo no roma to a sera 9.40%.
katomirengan no kitakit a romi’ad(國家紀念日) Pihiratengan no kitakit a romi’ad i sakasepat 4 a romi’ad.
O Sawara’an no kitakit anini i ci Macky Sall, patirengan a romi’ad i 2012 a miheca saka 4 folad saka 2 a romi’ad.
Kasasiwasiw:Pasawalian 'Amis
Mabanan
o kasadakan no lihaf
Kasasiwasiw:Farangaw 'Amis
Melukux
Itiniay i Jianshi(尖石) Cen no Hsinchu(新竹) ko Melukux a niyaro’, 43  ko sa’osi no parod no loma’, 114 ko sa’osi no tamdaw.
95% ko ka’aloman(多的) no Yincomin(原住民), polong han i, 108 ko tamdaw; o roma sato i, 5% ko ka’aloman no roma a finacadan, polong(全部) han i,   6 ko tamdaw.
O pa-sin-to(百分比) no ka’aloman no tamdaw no kasafinacadan(族群) i, ko Tayal(泰雅族)90%, Saysiyat(賽夏族)1%, Truku(太魯閣族)2%, roma(其他)2%.
Masitoban
Masitoban（瑞岩部落）
Itiniay i Ren’ai(仁愛) Cen no Nantou(南投縣) ko Masitoban a niyaro’, 188 ko sa’osi no parod no loma’, 450 ko sa’osi no tamdaw.
Egypt
Sowal(語言)
Ono sifoan a sowal o Arapiya-sowal, sahetoay onini ko sowal no tamdaw no Aykipto; o Kopoto-sowal(o nani katelangay-sowal no Aykipto a masafa’elohay a sowal ko nini) itiraay aca misakristoay-kiyokay no Kopoto-tamdaw no Aykipto. O roma i,o Ikiris ato Fransu a sowal itiraay i tata’angay tokay ato mihamhamay to lafang a tayal.
Masitoban
94% ko ka’aloman(多的) no Yincomin(原住民), polong han i, 422 ko tamdaw; o roma sato i, 6% ko ka’aloman no roma a finacadan, polong(全部) han i,  28 ko tamdaw.
O pa-sin-to(百分比) no ka’aloman no tamdaw no kasafinacadan(族群) i, ko Tayal(泰雅族)90%, Seediq(賽德克族)1%, Bunun(布農族)1%, Amis(阿美族)1%.
Ira ko picodadan(發祥國小) i niyaro’.
Ira ko imeng(仁愛分局瑞岩派出所) i niyaro’.
o kasadakan no lihaf
Kasasiwasiw:Farangaw 'Amis
Philippines
Filipin Nikapolongan a kitakit(Philippines菲律賓）
thumb|o hata no Filipin(Flag of the Philippines)|alt=Flag of the Philippines thumb|o kaitiraan no Filipin(Location of the Philippines)
Takaray sowal(概略)
Sano Takarok a sowal a pangangan I o Nikapolongan Filipin(Republika ng Pilipnas), sano Ikirissen I Republic of the Pilippines, o kalopangangan I Pilipin hananay, itiniay I katimol no Taywan ko ‘aro ningra. Malala’eday ato Taywan to Lisong Tata’eman(呂宋海峽),99km ko kalala’ed[1] ato Fotod, isaktimol I malala’ed ato Inni to Siripos Riyar, I saka’etip I Satimolan Riyar ko kalala’ed ato Yienan, isakwali o Filipin Riyar. Mi’aroay I kaka’atorayan, sa cilacila ci’atoray cilacila cifaliyos, nikawrira, onian ko kasaadihay no maamaan ato kina’orip.[2]
O tamdaw I, ilaloma’ no kitakit ira ko 9,300 ko ‘emang, I cowacowa akitakit I 1,100 ko ‘emang, o I papotalay to ko ‘alomanay no Filioin tamdaw, 2015miheca misa’osi to tamdaw cirafasay to cecay ‘ok(億), o sakatosa ko ka’aloman no tamdaw I Satimolan kitakit.
Adihay ko kasasiromaroma no finacadan sa adihay ko kasasiromaroma no punka, ya I’ayaway no likisi a Nikolito(Negrito矮黑人) a tamdaw ko sa’ayaway a maro’ tona kanatal sanay ko sowal,to ikor ira to ko Satimolan Finacadan a tayni mahawikid nangra ko punka no Malisiya a tayni,ikora sato matenak ko pitooran ato kala’aca to dafong no tamtamdaw, mahawokid nangra ko punka no Into,Payrang ato Isulam atayni.
Pihapinangan Tilid
[1] 徐慈薇. 2%華人掌握6成經濟！關於菲律賓 台灣人的10大盲點. 中時電子報. 2018-02-19 [2018-07-25]. （原始內容存檔於2018-07-25） （中文（台灣）‎）. 菲律賓是一個群島國，領土最北端的巴丹群島中的Mavudis Island，距離蘭嶼南方小蘭嶼只有99公里
[2] About The Philippines. [2018年6月22日]. （原始內容存檔於2018年6月23日） （英語）.
[3] More islands, more fun in PH. 2016年2月20日 [2018年6月22日]. （原始內容存檔於2018年6月20日） （英語）.
o katelang a matiliday:
Itini i 13 00 N, 122 00 E, noAsiya ko Philippines. Polong no sekalay i 300,000 sq km “saka 73 ko rayray no ngangan. ” “O sekalay no sera i, 298,170 sq km, no nanom a sekalay i, 1,830 sq km ” Polong i 102,624,209 ko tamdaw.
sera(土地) Masakilac ko sera o malo kakaomahen(農業) a sera 41%, Malo no kilakilangan(林業) a sera 25.90%, malo no roma to a sera 33.10%.
siyoto(首都) O Manila(馬尼拉) ko Siyoto.
katomirengan no kitakit a romi’ad(國家紀念日) Pihiratengan no kitakit a romi’ad i sakaenem 12 a romi’ad.
O Sawara’an no kitakit(國家) anini i ci Rodrigo Duterte(羅德里戈·杜特蒂), patirengan(擔任) a romi’ad i 2016 a miheca(年) saka 6 folad(月) saka 30 a romi’ad.
Pi’arawan to lakaw
Kasasiwasiw:Pasawalian 'Amis Kasasiwasiw:Asiya Kasasiwasiw:Philippines Kasasiwasiw:Kitakit
O Pangcah a tamdaw
O Pangcah a tamdaw (阿美族)
'Amis hananay sanu hulamen i, A-mi-s(阿美斯) saan. Tatudung nuna suwal i, “ka'amis”(北方) sanay. Nawhani, iti:yaho tayni ku Holanta i pasawali mikilim tu ^kim, kamalu'an nangra i niyaru’ nu puyuma; tatudung saan ku paniyaru’an nu Pangcah i saka’amis nu Puyuma, saka nanam satu maala mipangangan tuna ’Amis hananay a ngangan tahanini.
Pakaynien i suwal nu 'Amis tu tireng i, "Pangcah" saan ku kananaman a pasuwal.'Amis hananay i, u sapipulita tu ‘ingay(方向) nu tireng; matiya u Lidaw i ka'amis nu Fata'an ku niyaru’, caay kanga’ay nu Lidaw a mituru’ ku Fata'an a pasuwal u ’amis kami u timul kamu; pangangan saca tu ngangan nu niyaru’, nu ngasaw, kanca u “Pangcah” sa pasuwal.
Taywan Yincumin a finacadan, u Pangcah ku sa'alumanay a tamdaw, ma^den ira ku 18 a 'ufad. Na itiraay i Kalingku talatimul, pakalaelaed nu lutuk i nuetipan atu mililisay tu riyar nu sawalian, pacamul han tu itiraay i Palidaw nu Pingtong, sahtu maru’ay i dahtal, ^ca ka papina ku maru'ay i lutulutukan. wa:ta ku kakahad a masilsil ku finacadan nu Pangcah, saka adihay ku kasasiruma nu caciyaw, lusid, pinangan atu minanaman tu masamaamaanay a demak. Caay ka 'a'ida'ida ku Pangcah hananay a tamdaw, palitemek sa midimukus tu niyaru’ nu hakaccaccay, ka Dipungan satu ta masasalama a mihulul tu rumaay a finacadan.
1899 a mihcaan, u Dipung a tamdaw ci Ino Kanoli(伊也嘉矩) mitiliday tu "Demak nu Taywan Pancing” sanay a cudad, tusil han nira mikadkad masalalima ku kasasiruma nu caciyaw nu Pangcah (1)Palidaw (2)Puyuma (3)Pakariyaray (4)Taluwadaw (5)Sakilaya. Unian ku miduyduyan nu 'alumanay a tamdaw mituur, mahapinangKahmaw tu tayalen.
U tu'as nu Pangcah, pakawinaay ku pisilsil tu teluc atu misangasaway, u fafahiyan ku maru'ay tu luma’; mamikadafu ku fa'inayan, u fafahiyan ku mamicada tu dafung nu liteng, u fafahiyan saca ku malu sa'ayaway, kaikur itu a masa'usi ku fa'inayan. Lala’ saho ku fafahiyan tu sarakat, matu'astu saan ku sa'usi, misakimukimur tu sapataluma'an; anu mahakakumes ho ku fa'inayan, miliyas tu luma’ a mikaput tu slal i sefitu mafuti’.
Itiya tu a minanam tu demak nu finawlan atu sakalatamdawaw. Makatatulu ku mihcaan patireng tu ccay selal a masakaput, mitala tu tulu mihcaan ta macakat, haen saan tahira i “mama nu kapah” ku sakakaay, tudung mamitamurung tu masamaamaanay a demak nu niyaru’ atu mifacu tu likakawa nu niyaru’, itini a matu’as ku falucu’ nu fa’inayan, itini a mafana’ tu sakingudu^ tu cimacimaan a tamdaw. Saka u tayal nu luma’, mitifuk, miladum, miasik, mitangtang tu hmay, pakaen tu fafuy atu ‘ayam….sahtu u fafahiyan ku dademakay.
Kakafana’an samasuwalay a “Ilisin”(likuda) nu Pangcah i, u kasaslaslal nu fa’inayan ku tanengnengan; maherek ho mina’ang tu hafay ta patararikur han tu ccay fafuladan, maedeng i saka 7 tangasa i saka 9 nu fulad ku kalikudaan.Nikawrira, mapasifana’ nu “Payrang’(滿清) a mi ’anip ku pangcah i, u panay tu ku tanengnengan a miktun tu rumi’ad.
Itiya ho, adihay ku tata’ongen nu matu’asay a kawas, nikawrira, matini sahtu u misa Kelistoay(基督徒) ku ‘alumanay, awatu ku cikawasay(巫師) malahdaw tu ku kakitaan atu kasaslal nu kapah i niyaru’. Ruma satu, matiya samihecahecaan saan ku kaluwan nu kapah atu kaying a mikihatiya a malikuda.
Miharateng tu sapatirengaw tu fangcalay parur atu sakanga’ay nu ’urip nu wawa tu ikur, kakifdafda’ satu tayni i tokay a misiyakay; ci'icelay i mi'aca tu luma’, u cangu'utay ho i, hadidi sa a micaliw tu luma’ nu tau. Nikawrira, kafaheka'an a demak i, ya caayay kalalecad ku niyaru’ tu 'aya'ayaw i, sa'upu'upu saan a malafiyaw i tokay.
Kakahemekan ku matiniay a kasa'upu nu mita finacadan, nika ira ku ccay a kacalemceman a demak; tayni i pisiyakayan nangra i, sahtu u nu kuwaping ku sakacacawi, anu i luma’ tu mahaenay tu ku pinangan. Nengneng han ku kapah atu kaying, u mitiliday ho a kaemangay a wawa, licay han sahtu u “puctaw”,(不知道)ma "^tuy”(對) ma“putuy”(不對) sanay ku caku, nucilacila satu mala “Tangafulan”(漢人) itu ku tluc nu Pangcah, malahdaw ku caciyaw,caayay ku mamatira haw?
Egypt
Sowal(語言)
Ono to’asan a sowal no Aykipto(o Niliniay-Tilid) itiya ho i saka 3-4 sici ma’eminay to a maceror no Kopoto-sowal(Kirisiya a mafalicay-tilid). Ikor to no saka 7 sici,yo ma’eco no Muslin ko Aykipto, malosowal sato no itiniay ko Arapiya-sowal, nikawrira, o Kopoto-sowal matenakay ho a kalasowalen itini. Nikawrira, tahira to saka 15 sici cowa to kalasowalen ko Kopoto-sowal i kalo’orip, to ikor to i,ma’emin to Arapiya-sowal ko hasowal no Kopoto-tamdaw. 縮圖|242x242像素|Mifotingay no Aykipto
Saka’orip(經濟)
O sakakaay a saka’orip no Aykipto-tamdaw i, o liomah, simal-kasolin,mihamhamay-tayal ato mipasadak to matayalay. I 2010 mihecaan a polong mataylay a tamdaw no Aykipto o maomahay mahaop ko 13.5%, misanga’ay to dafong 37.9%, mihamhamay-tayal ira ko 48%, o roma i, ira ko 300 ‘ofad matayalay i Sawti-Arapiya, Kihaway-Kitakit ato Yoropa. O sakakaay mipalomaay to takomod koAykipto i hekal. 1970 miheca malaheci a patireng to Aswen Tata'angay-tafa’ mafelic ko kina’orip no Niro-’Alo, masiwar ko liomah no Aykipto.
Ira ko citanengay a somowal, mapaceko’ ko katongal no tamdaw cowa to ka pakafilo ko kitakit a mopaini to kaka’enen ato saka’orip a dafong, orasaka mokangyi ko tamtamdaw,i 1981 miheca o polong tamdaw no Aikipto dengan 3500 ’ofad, tahira to i 2011 miheca ira ko 8100 ’ofad (latek ira ko 1000 ’ofad o cowa ka pitoki a nisofocan wawa, orasaka, o so’elinay ira ko 9100 ’ofad ko polong a tamdaw sanay ko sowal), nikawrira, o polong a sera to sakiliomah dengan 3%. o lalen a omah no kahacecay tamdaw dengan 0.55 kofo,o maalaay a pinay mapaci’eci a mapakaen ko fatad aca no polong a tamdaw. o kaca ka ‘edeng a kaka’enen ni’acaan i roma a kitakit. to kslomihecaan o ni’acaan a moki ira ko 900 ’ofad ton, o sakakaay ni’acaay nani roma a kitakit itini i hekal.o sakarawraw no siyakay ko ka’aloman no manikaway tamdaw ato away ko tayal a tamdaw, talacowa misawad ci Muparako malacongtong, o sa’eli no “ 1.25 lolol” to sepat: kaka’enen, nitekeday-faloco’, Mo’ecelay-siyakay ato kakangodoan no kalatamdaw, ‘edengan o nitekeday-faloco’ ko malaheciay, o roma a sa’eli caay ka laheci.
Ponka(文化)
縮圖|Ciris no ‘iso Ira ko sepat a Rocokan no Hekal itini i Aykipto, mahaop ko 6 a Rocokan-Ponka, ato cecay a Rocokan-pala:
1.Apomina(Rocokan-ponka,1979; 阿布米那; Arapiya a sowal:أبو مينا‎）
2.Tipis katelangay niyaro’ ato tadem(Rocokan-ponka,1979; 底比斯; Kirisiya a sowal:Θῆβαι）
3.Nalacolan no Islam i Kayro(Rocokan-ponka,1979; 開羅伊斯蘭老城; Ikiris a sowal:Historic Cairo;Fransu a sowal:Le Caire historique).
4.Monfis(Aykipto) ato Tadem(孟菲斯 (埃及);Arapiya a sowal:ممفس‎; Aykipto-Araoiya a sowal:ممفيس; Ikirisiya a sowal:Μέμφις),nani Cisa tahira i Tayhefoer a ‘Ekiman-‘Ipoc a Etal(Rocokan-ponka,1979).
5.Nupiya-Nalacolan nani Aposinpayle-Pita’ongan tahira i Filay-Pita’ongan. (Rocokan-ponka,1979).
6.Siekiyasalin-Pica’enotan(聖凱薩琳修道院;Kirisiya a sowal:Μονὴ τῆς Ἁγίας Αἰκατερίνης) (Rocokan-ponka,2002).
Mihamhamay-tayal(旅遊)
Tada patahtahay to pisalamaan ko Aykipto, nawhani iraay ko kakaya’ay a rikisi ato kemoday-ponka, i 2009 ato 2010 miheca, mata’elif ko Sawti-Arapiya o sakakaay ko ka’aloman no lafang itini i Sifo’an-Sawali, tada tata’ang ko kaci’etan no mihamhamay-tayal no Aykipto, malasatoko no saka’orip ko nini.
Pacefaday a tilid(註腳)
Kasasiwasiw:Pasawalian 'Amis Kasasiwasiw:Afrika Kasasiwasiw:Kitakit Kasasiwasiw:Egypt
Andorra
Andorra（安道爾）
thumb|Flag of Andorra|alt=Flag of Andorra.svg thumb|安道爾的位置
Pakayni'ay sowal no Andora(前言)
o kamaro'an no Antoru itiniay i sawalian no Tipiliws,matiya o mitakecan no tokotokosan,sahefohefong saan ko sera,lalenen a mingengngen i 1,996 mitoru ko 'akawang,o satakalaway a tokos i o Mapitorosa a tokos, tahilaay to i 2,946 m.'akawang.o polong no na kitakit i matiya o Y a tilid a malikatolo,tahira to i Walira 'alo tamalacecay ko rakat no 'alo tayra i Katalonya no Sipanya.
Itini i 42 30 N, 1 30 E, noYoropi ko Andorra. Polong no sekalay i 468 sq km “saka 196 ko rayray no ngangan. ” “O sekalay no sera i, 468 sq km, no nanom a sekalay i, 0 sq km ” Polong i 85,660 ko tamdaw.
O Rikisi no Antora
o na Antoru hanay a kitakit i, itiray i la'ed no Sipanya ato Fulansu a kitakit,o kakahad no pala i ma'eden hatira o Posong no Taiwan ko kakahad.Tadamamangay a kitakit itini i hekal. o syuto no na kitakit i o Tata'angay a Antoru hanay,o sowal ngara i Katalonya hananay,nikawrira, caciyaw nangra i o Sipanya ato Fulansu, sahetoay o mitooray to Tinsikiyo ko tamdaw nona kitakit. sahetoay o tokotokosan ko pala o na kitakit,o takalaw no tokos i tahiraay to i 1.100 metoro,sa o takalawayay i Yoropa.ano dodoen ko Tadalikec no kitakit to kenpo hananay i,oo kenpo ko dadodoen no demak no kitakit,o syusyo ko tapan no sifu,caay ka cisofitay o taihing aca ko simaoway to kitakit,orasaka,o Sipanya ato Fulansu ko citodongay to sapisimaow to kitakit.
o tang nangra i tosaay,o cecay i o Antoru-Minsuto, oroma i o Syakay- Minsyuto.tada matenakay ko pisalamaan、katayalan ato kingko,o pisalamaan a tyal i tada adihay,i 1950 a mihecaan onini to ko ikakaay to mimaomahay, o satata'angay a hecek to micokeray to sakaira no kitakit,o pisawadan to sata ko na kitakit. o romi'ad itini i to'edaw ko kasi'enawan cecay a miheca iraay to ko falo a folad ko kasi'enaw,sa o kaka'olahan no misalamaay i so'eso'edaan.Antoru a tamdaw i o sakasepat ko kati'edaw no 'orip no tamdaw itini i polong no kalokitakit.
Palaoalan(地理)
Masakilac ko sera o malo kakaomahen a sera 43.40%, Malo no kilakilangan a sera 34%, malo no roma to a sera 22.60%. o polong no pala no Antoru i 468km² matiya o dadahal no Podong i Taywan,nikawrira, o sota'nona kitakit i sahetoay o dita' s sikipang, tada fangcal sapisaloma ato maamaan matiya o tato'asan ho a loma' no Punun ato Paywan.Otokos takalaw, o sota' sa o dita', o romi'ad sa kakaya' ko kasi'enawan,cikilang sa i sahetoay o matiyaay o caleng ko kilang,saka o paloma'an ato kamaomahan a sera caay to ka hakowa.
sowal(語言)
Ono sifu a sowal i,ala sanay to sowal no Kataronya.malecad to sowal Kataronya.o mafana’yay to sowal no Sipanya a tamdaw I ‘alomanay.o Ikilis ato Fulansu a sowal o kapolongan a sowal no icowacowaay a tamdaw.
pitooran(宗教)
I Antoru I o Tinsikyo kosa’alomanay(88.2%), anocaacaay ko no kitakit a Pitooran ko Tinsikyo I, nikawrira, itini I tata’angay a likec no kitakit tora Kinpo,iraay ko piketenan a tilid to pakayni to pihai tokalakiting no kitakit ato Tinsikyo.Dodo sa I o kiristo a pitooran mapolong o kasasilomaloma, matiya o Yiehofa o minganganay ho to kiristo a pakayraan. O caay ka hakowa ko mitooray a kyokai o Islamu,onini I o nani kaamisay no afurika a mafolaway a tayni ,dodo sato I o Into ato Pahai , itini I Antoru 100 aca ko Yutaya.
Punka ato kyoiku(文化教育)
Nani no ka’emangay tahira I kaocung o nipacician a patilid o sifo ko pahadakay to sapitilid a maamaan.o polong iraay ko 33 ko pitilidan,toloay ko kasasilomaloma no pitilid,o cecay i o Antoru a kyoiku,21.7% I cacay a so’ot,o sifo ko citodongay;sakatosa o Sipanya a pitilidan,39.1% no cecay a so’ot,o citodongay to na demak I o kiyoiku no Sipanya to pasadakay to o hong; sakatolo ono Fulansu a kiyoiku, 39.2% no cecay a so’ot, o mihalalakaay tona demak I o kiyoiku no Fulansu,o no Fulansu a sowal ko sapipasifana’. I matini iraay ko tosa a tata’angay a pitilidan.ano malaheci ko kaocung apitilid I paifaloco’ sanay ko katayraan to tata’angay a pitilidan, I itini sakako I niyah to a kitakit,anca tayra I Sipanya to I Fulansu to pakoniyah sanay to ko pisenpic.nani2005 tahira I 2006, o mitiliday ho i ira ko 11651 ko tamdaw. I laloma no kitakit I cecay ko palosyangay a raciyoecay ko tilipi,tosa ko sinpong.
Kicay to katayan(經濟)
O kicay no Antoru, ‘etan no polong o pisalaman aca a ’etan I tahiraay to 80%, o sakakaay a mili’etanay no Antoru.paninako han I cecay a miheca ma’eden ira ko siwa a soot ko 'eman ko tayniay a misarama, itini I kaciferangan ato kasi’enawan I matomesay ko kafotian no pisalamaan.Nikawria,tona pinapina a mihecaan o Furansu ato Kataroniya misafangcal to katayalan, sa itira ko kaserel no paro no ‘etan no Antoru.
O Antoru I caay ko kapot no Yoropa, ano caay ka piala to fica I caay ka ngaay a misarakarakat i laloma’ no malakapotay a kitakit sinkin a pala. Nikawrira, caayay ka pilisata to Antoru ko malakapotay no Yoropa, sa fangcal ko kalawidang no Antoru ato Yoropa.
O Antoru a kitakit I away kono niyah a payso,iayaw no 1999 a mihecan i o payso no Furansu ato Sipanya ko sapiaca to maamaan,toikor nona mihecaan I ono Yoropa to a payso ko sapiaca. Ya caho ka laheci ko kasasowal ato Yoropa I ayaw no 2001miheca saka’enem a folad 30 a romi’ad tatiihay a sateked a misanga’ to payso,itira to I 2013 a mihecan ta mahai to no Yorapa nga’ satapang sato ko Antoru a miinsac to payso no Yoropa,o polong I 230 ko ‘emang.[1]
O pinaira no maamaan no pala I o nanom komisangaay to tinki,o I taliday nanom,kilakilang,tamaanay a fokeloh ato 'oteng.