cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Kananaman
matoa'say 成人禮節
Ano caacaay ka fana' ko Pangcah to tilid to sakafana'aw tono tamdawan a 'orip i, mapafaloco' to no kawas cangra to sakafana'aw to kakangodoan a demak. Saka, nano ka^mangan no Pangcah i, mapasifana' no mama ato ina ko wawa to dademaken to sakitini i loma' ato sakalingad a matayal i omah. Fana', caay ka saan a milonok ko tamdaw. Nano nipasifana'an to no mama ato ina. Tamitoor ko wawa a mido^do to nano sowal no mama ato ina. Itira a matongal a matongal ko fana'. Saka, fahal sa a masatamdaw to ko faloco' nira ato demak nira. Mato'as cingra i, fana' sato ko faloco' mira to kangodoan a demak. Ano haenen ako i, caay ka nga'ay. Ano haenen ako i saan, nga'ay saan. Mafana' a miharateng to nga'ayay a demak, tamiliyas to tatiihay a demak.
Inanengay ko 'Amis 勤勞的民族
Tona karatayalay ko ’Amis, saka, caay piharateng to sapihololaw a misalama a talacowacowa. Caay ka fana’ ko ’Amis to sakaci^tanaw. Pa^deng saan to nitayalan nira ko saka’orip. Caay ka fana’ to ’anof hananay. Tona adihay ko makaenay no ’Amis a masamaamaanay a talod(dateng) no palapalaan saka, saraheker sa ko nika ’orip no ’Amis. Ano hacowa ko mitayalan no tiring ^i, ma^deng saan. Caay pi’afas. Caay pitakaw tono tao. Oya nitayalan no tireng ^i, hatira saan. Caay ka ’ina’inal ko Pangcah to dafong no tao.
Dadamadama saan. Itini I lalan ^i, o kakakonini ano saan ^i, miki’ayaw ko safa a tamdaw a milicay to kakakaka, ano o ina, ano o mama, ano o kasasafasafa no ’orip. Ano itini i maamaan a demak ^i, awaay ko podoh no Pangcah. Ano ira ko adadaay, mapatayay, madoka’ay, ano o ma’alolay ^i, caay pipaconoh i cimacimaan. Ano mafana’ ho koya tamdaw ^i, oya tamdaw ko mala sa’ayaway a pa’orip. Karasini’ada ko Pangcah tono tirengan to a finacadan.
Ano o dateng to ^i, ano ira kono niyah a dateng ^i, “Ira kono mako” saan. Caay ka podoh(’idi). Sasipafeli saan. Mahaen ko demak saka, ano o kapah to ^i, ano masamaan ko demak no cima a kapah, “Aya: o kakasini’adaen cingra. Ano o cidoka’ay cingra hakini? Ano o makalatay no ’oner hakini? Ta caay pakapidemak kora  kapah tono loma’ a tayal ^i, ano cima ko awid nira a selal ^i, papadapadang saan a pakasoy.
Sakalipahak 娛樂
Ano awaay ho ko tatayalen ^i, tayra i riyar a micekiw, ano i ’alo aca a mifoting.
Misakapolongan ko malikakaay ano ^ca omalininaay a malafi i loma’ no samalitengay a misalipahak toya dadaya. Maherek a malafi ^i, komaen to ^pah ta romadiw a masakero’ a ma^min. O kalipahakan no ’Amis ko matiniay. O todong no pipalipahak to ’orip no malitengay a mihinom to roray no faloco’. Saka, misalipahak i ka’ayaw no malitengay a patengil to radiw ato pa’araw to kero’. Onini ko sakafana’ no ’Amis a romadiw ato makero’, Kala’orip han no ’Amis konini a demak.
Ko-li Taywan po-o-kowang
ko-li Taywan po-o-kowang （國立臺灣博物館）
O nipatirengan no kitakit kona ko-li Taywan po-o-kowan (o tay-po, tay-po-kowan, Taywan po-o-kowan ko roma a ngangan nira.) I ka’amis no 228 kining kong-yeng ko kamaro’an nira, o con-howa-min-ko on-howa-po ko mikowanany. I kaDipongan a mapatireng, o sa’ayaway a po-o-kowan i Taywan, o ka’ayaw nira a ngangan i, o Taywan cong-to-fo po-o-kowan, o mapatoro’ay no con-howa-min-ko to no litengan ho a nipatirengan.
kasarayray
1889 a mihecaan, mipatireng to Taywan cong-to-fo min-cen-po pirayarayan to dafong a loma’.
1913 miheca（saka2 a miheca no ta-cen no Dipong, o tapang Co-cen-se(祝辰巳) sapikiningaw ci I-yin-tay-langan(玉源太郎) o wawa no saka4 a tapng no Taywan cong-to-fo ato ci o-teng-sing-pin(後藤新平) o tapang no min-cen-po, mansa misolot cira to payso i finawlan to 256,101 payso no Dipong, o sapatireng to sakikining a loma’ nona tatosaay, ona loma’ i, itiraay i kaitiraan no Taypak ta-tin-ho-kong itiyaho (1912 miheca mapihiw no faliyos matastasay to, o 228 kong-yen to anini).
1949 miheca, kaikor no saka2 hekal kalalood, micada a mikowan ko cong-howa-min-ko(中華民國) to Taywan, itiya mafalic ko Taywan cong-to-fo to Taywan-sen po-o-kowan(臺灣省博物館), o Taywan-sen sin-cen-cang-kowan-kong-so(臺灣省行政長官公署) ko mikowanay; miliyaw a mifalic to ngangan to Taywan sen-li po-o-kowan(臺灣省立博物館), o Taywan sen-cen-fo(臺灣省政府) ko mikowananay. 1999 miheca, awaay to ko Taywan sen-cen-fo(臺灣省政府), o sing-cen-yen wen-howa-cin-se woy-yin-hoy (行政院文化建設委員會) (o cong-howa-min-ko wen-howa-po to anini (今中華民國文化部)) ko mikowanay, miliyaw haca mafalic ko ngangan to ko-li Taywan po-o-kowang (國立臺灣博物館).
Pi’arawan to lakaw
中文維基百科
Pnguu
Pnguu（來吉部落）
Itiniay i Alishan Cen no Chiayi ko Pnguu a niyaro’, 127 ko sa’osi no parod no loma’, 352 ko sa’osi no tamdaw.
97% ko ka’aloman no Yincomin, polong han i, 341 ko tamdaw; o roma sato i, 3% ko ka’aloman no roma a finacadan, polong han i,  11 ko tamdaw.
O pa-sin-to(百分比) no ka’aloman no tamdaw no kasafinacadan i, ko Cou94%, Bunun1%, Paiwan1%, roma1%.
o kasadakan no lihaf
Kasasiwasiw:Farangaw 'Amis
New Zealand
Takaray sowal(概略)
O Niw Cilan a kitakit sano Ikilisnen a ngangan i New Zealand hananay, sano sowalen no itiniay a tamdaw o Maoli i Aotearoa(Aotiyarowa). Iriraay i sa'etip a sawalian no Sinanotay Riyar(太平洋) ko aro' nona kitakit, o micefangay to sa'opo no Ikilis. O syoto(首都) i o Wilinton, nikawrira, o satata'angay a niyaro' i o Awkolan. O Niw Cilan a kitakit i tosaay ko tata'angay a pala ko kasakomod, o cecay i o ka'amisay a pala o (Te Ika-a-Māui), o cecay i o katimolay a pala(Te Waipounamu). Ila’ed nona tosa a riyaran pala I o Kuko riyar,o syoto Wilington I itiniay tona satimolan a pala no Niw Cilan. thumb|Flag of New Zealand
Rikisi(歷史)
I ‘ayaw no 500 miheca tahira i 1300 miheca a tahini a mafolaw ko nani Polinisya a tamdaw, o Mawli(毛利) hananay a finacadan.
I ikor to i irato ko nani Yoropa a tamdaw a tayni mi’eco to ni’aroan no Mawli a sera. O sa’ayaway a tayni o masakapotay a tamina toni keridan i Yapo Tasman o Olanta a tamdaw, i 1642 miheca a macakat i Saka’amis a pala, pangangan han nangra to Nieuw Zeeland.
I 1769 miheca, o sincyo no Ikikis ci Kuko kanatolo a misali’yali’yad a tayni i Niw Cilan a mikakingkiw a masanga’ ningra ko cicu no Niw Cilan. I 1788 miheca micowat ko Ikilis tona pala malanikowanan a pala. Ci’icel a mitokel ko Mawli to Ikilis, caay ka pakafilo ko Ikilis a milowid to Mawli, masasowal to sakalali’yaw ta matatilid to cecay a rikec o 「waitangi kakaketonan a tilid」(懷唐伊條約) (o no Ikilis a tilid I:Treaty of Waitangi, sano Mawlien I:Tiriti o Waitangi). Itini tono Mawli a tilid i iraay ko:mihayi ko Ikikis to 「tino rangatiratanga」no Mawli sanay, o imi nonini I sowal no Mawli i「niyahpikowan」sanay, nikawrira, pakiikilisen i o ‘odeng o 「o kamaro’an no tapang」sanay aca, away ko niyahpikowan sanay a imi.
Finacadan ato mafolaway a tayni(民族與移民)
Itiya i 2006 miheca a pisa’osi to tamdaw i, o nani Yoropaay a mafolaw a tayni 67.6% ko tamdaw, o itinitiay a tamdaw o Mawli a finacadan 14.6% aca, ira ko 120 a kasasiromaroma a finacadan. thumb|Poumatua2 Pasasitiri’en to i 1961 miheca a pisa’osi to tamdaw I ira ko 92% o telac no Yoropa kako sanay, o Mawli i 7% aca ko tamdaw. O pangangan to niyah a tireng i o 「Niw cilan tamdaw」(New Zealander) sanay, nikawrira, itini i polong no kalokitakit i o 「kiwi」hananay ko pitahidang, sano sowalen no Mawli i o 「Pākehā」hananay ko pitahidang to teloc no Yoropa a kohecalay tamdaw no Niw Cilan a tamdaw.
O itinitiniay a maro’ ko Mawli a finacadan, nika’aloman sa no mafolaway ni Yoropa sa masafa to ko Mawli. O nani tiniay I Ikilis, Ayorlan ato Ostorariya ko ‘alomanay a tayni mafolaw, o roma sa i nanitiniay i Olata, Italy, Towic, ato romaroma a kitakit.
O Mawli a finacadan i o larengaw ngangra i nanitiniay i Taywan sa ko piketon to sowal no mikakinkinway a singsi no tata’angay a pitilidan, o lamit no ‘ilang i malecaday ko Mawli ato Yincumin no Taywan. O itiniay aca i satimolan a riyarian a pala a tamdaw i itiniay i Taywan ko to’as nangra sa to ko sowal, adihay ko sapawacay a tilid tonini. thumb|Polynesian Migration ila’ed nona tosa a riyaran kanatal i o Kuko riyar,o syoto Wilington I itiniay tona satimolan a pala no Niw Cilan.
O kasasiromaroma a sakowan(行政區劃)
O pipangangan to Niw Cilan I o 「Niw Cilan a Hontian kitakit」(紐西蘭王國 Realm of new Zealand),o cecay no 16 a Hontian kitakit I laloma’ no Ikilisan Sakapotan Kitakit(大英國協). Ilaloma’ nona 「Niw Cilan a Hontian kitakit」ira ko NiwCilan,Kuko Riyariyaran Pala, Niw I, Tokolaw ato Satelocan no cikiw a pala no Niw Cilan.
o polong a sakowan no Niw Cilan I 16 ko kasasiromaroma, ato Catam palapalan:
· Ka’amisay pala（Northland） thumb|NZTerritorialAuthorities-1-zh · Awkolan（Auckland） ·  Waykato（Waikato）
·  Fangcalay Kihaw（Bay of Plenty）
·  Kispoen（Gisborne）
·  Taranaci（Taranaki）
·  Manawatu-Wanganui（Manawatu-Wanganui）
·  Wilinton（Wellington）
·  Malpaw（Marlborough）
·  Sa’etipay riris no riyar（West Coast）
·  Otango（Otago）
·Satimolan（Southland）
· Catam palapalan（Chatham Islands）
Punka(文化)
O maamaan to lisin no Mawli I makeroay to「Haka」hanaay a sakero, itiyaho ano ira ko lalood to roma a finacadan i’ayaw no pisi’ayaw to ada I masakeroay tona Haka, ano masakero I padayday sanay to sema,o sapatalaw to ada a sakero konini.
Riri'
Kasasiromaroma (種類)
O riri’ hananay kahirahira sako kasasiromaroma’ nangra, itini i hekar mata’elifay to ko cecay ’ofad ko kasasiromaroma’, ira ko no fa’edetay a kamaro’an falawfaway a kamaro’an, saka palaliday a manengnengay no mita a riri’ i, ira kono panay a riri'(稻蝗), Sawaliay Aciya a riri'(東亞飛蝗), hong-ho-fo-a riri'(紅後負蝗), Tay-wan a riri'(台灣稻蝗), ni-taw a riri'(擬稻蝗), kohkohan a riri'.(沙漠蝗). thumb|沙漠蝗(SGR laying) No panay a riri'(稻蝗), itini i ka’amis no kitakit no mita ira ko Tay-wan a riri'(中華稻蝗), no Dipongay a riri' no panay(日本稻蝗), ira ko mimingay no panayay a riri' (小稻蝗), kakaya'ay a sapikpik a riri' no panay(長翅稻蝗), awaay ko wadis a riri' no panay(無齒稻蝗) limaay ko kasasiroma nira, saheto o c-ce-mo-pan-twey a riri’ ko hatiniay, ona Tay-wan a riri'((中華稻蝗) ko sa’adihayay, iraay to 85% ko ka’adihay nira.
New Zealand
Punka(文化)
O ‘olic nina kero I masasiromaromaay to kasasiromaroma no niyaro’ atoya romi’ad, pa’icel sanay to perok caay ka pisataliyoliyok a makero,malaheci to kero I padayday sanay ko polong no masakeroay, o pitodong to kapatay no ada a madayday ko sema.
O dayhio no mimaliay no Niw Cilan ciriko’ay to hohetingay(All-black), I’ayaw no pimalian I masakeroay tona Haka, o kaka’olahan no mi’alaway to mimaliay sa awaay ko caay ka fana’ tonini a Haka sakero. thumb|All Blacks Haka Ano do’edoen ko kopisakilac no Mawli I toloay ko kasasiromaroma nona Haka:
Riri'
Kasasiromaroma (種類)
Ona Tay-wana a riri’ i(台灣稻蝗), o sata’akayay a tatirengan a riri’, O tawinaan a riri’ i ikakaay kono okang hananay a riri’ a kiedaw, o kangdaway ko cengel no tatirengan nangra, caayay o tatirengan aca ko ta’angayay, talingtingay aca ko hatiniay a riri’, ona Tay-wan a riri i(台灣稻蝗), ya mafana’ay a miodot, nengnengen ko cepi’ ato waay nangra a:dihayay ko salayalay sanay a ceka. Nikaorira ma:laayay ko piteloc nira, ano palacafay han to kacidalay i, saikol matenok no riri’ ko kacidalay matapiay ko kacidalay, ci’icelay ko hatiniay a riri’.
O kohkohan a riri’ i(沙漠蝗), Itiniay i ka'amisay Afriya, kawaliay Afriya, ato katimolay Afriya ko kamaro’ nangra, watahay ko ta’angay nangra a mikali’ang to manmaan a datengan ato rengos, ano talacowa ko kaefel nangra i, awaay to ko manmaan itira, mahecad to Sawaliay Aciya a riri'(東亞飛蝗) talacowa ko efer nangra i, iraay to ko ta’angayay a wacaway itira, itini i ka’etip no ka'amisay Amirika a Karopaw(北美洲) ira aca ko hatiniay pakayni i riri’ a wacaway, o hatiniay a riri’ o sata’angayay ato maliangay to fao koninian. Nikaorira hatiniay a demak i 1902 mihecaan malakisaway to.
New Zealand
Punka(文化)
·       Whakatu waewae
·       Tutu ngarahu
Riri'
Mafolaw (遷移)
Caay kapadeteng sa a masaopo ato mafolaw ko pinangan no riri, itiniay i omaomahan rengorengosan a ma’orip, o mikaenan nangra o ’akawangay talod (Ikiris a sowal:grasses;Kuwapin a sowal:禾草）matiyaay o panay ato fata’an a losay, mansa ira aca to pikali’ang to panay ato rara’(kalitang) a hafay. Ano ’aloman to ko wawa, cango’ot to ko kakaenen, mafalic to ko ka’orip no riri’, saka feleng sato a mafolaw a tayra i faelohay a pala mikilim to kakaenen.
New Zealand
Punka(文化)
·       Peruperu
Riri'
Kakaenen (食物)
Taangayay ko ngoyos no riri’, talingtingay ko cala’, o papah no rengos ko mikaenan nangra, pararid i omaomahan anca i semosemotan a masadak.
New Zealand
Haka Sakero(哈卡舞)
ono to'asan a sakero no Mawki Finacadan konini. o larengatan nona sakera i, itiya ho i'ayaw no kalalood masakeroay tonini ko kasafinacadan, sato'edaw hananay ko sema a panayat to sapipatalaw to sakalalood a 'ada. o eadiw no Haka masafalifalicay, caay ka lalen, o niyah a finacadan ono niyah a radiw. o katadamaan no Haka Sakero i,maherek a masakero misato'edawan a patelay ko sema no polong masakeroay. onini i, o milecaday to kapatay no 'ada, matating ko fongoh i kilang dayaday sa ko sema.o nipiharateng no Mawli a tamdaw o tatiihay a tamdaw ano mapatay kohetingay ko sema sanay, ora ko saka pasadak tono niyah a sema mipawacay to kao fangcalay tamdaw kako sanay.
Riri'
Kakaenen (食物)
O sowal no Paylang o cawmiya(草螟) han nangra, maolah a komaen to papah no lapot ato ingcay ato mipalomaan a panay. mato’asay a riri’ ato wawa ira, mafana’ay a mikemkem komaen to ciakawayay a cengo’ ato papah. thumb|left|350px|Riri'
New Zealand
Haka Sakero(哈卡舞)
o mitayhiyoway to kitakit a cefang All-blacks a sakero i'ayaw no kalalifet awaay ko caay ka fana' iro matini.ci Safulo.
Tanginga
thumb|Tanginga nu tamdaw
Tanginga (Tangila)
Ngurus
Ngurus（後光華部落）
Itiniay i Fuxing(復興) Cen no Taoyuan(桃園) ko Ngurus a niyaro’(部落), 23  ko sa’osi no parod no loma’,  59 ko sa’osi no tamdaw.
O pa-sin-to(百分比) no ka’aloman no tamdaw no kasafinacadan(族群) i, ko Tayal(泰雅族)90%, Cou(鄒族)2%.
Ira ko picodadan(光華國小、光華國小附幼) i niyaro’.
Ira ko imeng(大溪分局光華派出所) i niyaro’.
o kasadakan no lihaf
Kasasiwasiw:Farangaw 'Amis
Kobah
kobah（慈峰部落）
Itiniay i Ren’ai Cen no Nantou ko kobah a niyaro’, 56  ko sa’osi no parod no loma’, 141 ko sa’osi no tamdaw.
O pa-sin-to(百分比) no ka’aloman no tamdaw no kasafinacadan i, ko Tayal67%, Seediq4%, Bunun1%, Cou1%.
o kasadakan no lihaf
Kasasiwasiw:Farangaw 'Amis
Seveng
Seveng（士文部落）
Itiniay i Chunri Cen no Pingtung ko Seveng a niyaro’, 90  ko sa’osi no parod no loma’, 401 ko sa’osi no tamdaw.
99% ko ka’aloman no Yincomin, polong han i, 395 ko tamdaw; o roma sato i, 1% ko ka’aloman no roma a finacadan, polong han i,   6 ko tamdaw.
O pa-sin-to(百分比) no ka’aloman no tamdaw no kasafinacadan i, ko Paiwan97%, Bunun1%.
Ira ko picodadan(古華國小士文分校、古華國小士文分校附幼) i niyaro’.
o kasadakan no lihaf
Kasasiwasiw:Farangaw 'Amis
Rodrigo Duterte
Rodrigo Duterte
thumb|Mongolian Prime Minister Jargatulgyn Erdenebat and Duterte (cropped)|alt=Mongolian Prime Minister Jargatulgyn Erdenebat and Duterte (cropped).jpg
I 1945 a miheca saka 3 folad saka 28 a romi’ad masofoc ci Rodrigo Duterte, malamikomoday a tamdaw.
O Sawara’an no kitakit no Philippines anini i ci Rodrigo Duterte, patirengan a romi’ad i 2016 a miheca saka 6 folad saka 30 a romi’ad.
No papotalay a kakafit
Kasasiwasiw:Pasawalian 'Amis
Libu
Libu（李埔部落）
Itiniay i Jianshi(尖石) Cen no Hsinchu(新竹縣) ko Libu a niyaro’, 27  ko sa’osi no parod no loma’, 103 ko sa’osi no tamdaw.
96% ko ka’aloman no Yincomin(原住民), polong han i, 99  ko tamdaw; o roma sato i, 4% ko ka’aloman no roma a finacadan, polong(全部) han i,   4 ko tamdaw.
O pa-sin-to(百分比) no ka’aloman no tamdaw no kasafinacadan(族群) i, ko Tayal(泰雅族)93%, Bunun(布農族)1%, roma(其他)2%.
o kasadakan no lihaf
Kasasiwasiw:Farangaw 'Amis
San marino
San marino（聖馬利諾）
thumb|Flag of San Marino|alt=Flag of San Marino thumb|Location of  San Marino  (green)in Europe  (dark grey)  –  [Legend]
Itini i 43 46 N, 12 25 E, noYoropi ko San marino. Polong no sekalay i 61 sq km “saka 229 ko rayray no ngangan. ” “O sekalay no sera i, 61 sq km, no nanom a sekalay i, 0 sq km ” Polong i 33,285 ko tamdaw.
sera(土地) Masakilac ko sera o malo kakaomahen a sera 16.70%, Malo no kilakilangan a sera 0%, malo no roma to a sera 83.30%.
siyoto(首都) O [San Marino (city) ko Siyoto.
katomirengan no kitakit a romi’ad(國家紀念日) Pihiratengan no kitakit a romi’ad i sakasiwa 3 a romi’ad.
O Sawara’an no kitakit anini i ci Marino Riccardi, patirengan a romi’ad i 2016 a miheca saka 10 folad saka 1 a romi’ad.
Pi’arawan to lakaw
Kasasiwasiw:Pasawalian 'Amis
Monating
Monating（姆拉丁部落）
Itiniay i Fuli(富里) Cen no Hualien(花蓮) ko Monating a niyaro’, 68  ko sa’osi no parod no loma’, 276 ko sa’osi no tamdaw. 59% ko ka’aloman(多的) no Yincomin(原住民), polong han i, 164 ko tamdaw; o roma sato i, 41% ko ka’aloman no roma a finacadan, polong(全部) han i, 112 ko tamdaw.
O pa-sin-to(百分比) no ka’aloman no tamdaw no kasafinacadan(族群) i, ko Amis(阿美族)58%, roma(其他)1%.
Ira ko picodadan(萬寧國小) i niyaro’.
o kasadakan no lihaf
Kasasiwasiw:Farangaw 'Amis
Tanguhla, Dinkam
Tanguhla, Dinkam（四社部落）
Itiniay i Taoyuan Cen no Kaohsiung ko Tanguhla/Dinkam a niyaro’, 42  ko sa’osi no parod no loma’, 147 ko sa’osi no tamdaw.
99% ko ka’aloman no Yincomin, polong han i, 145 ko tamdaw; o roma sato i, 1% ko ka’aloman no roma a finacadan, polong han i,   2 ko tamdaw.
O pa-sin-to(百分比) no ka’aloman no tamdaw no kasafinacadan i, ko Bunun82%, Rukai1%, Tayal1%, Cou9%, Hla’alua4%, Amis1%, roma1%.
o kasadakan no lihaf
Kasasiwasiw:Farangaw 'Amis
Shavkat Mirziyoyev
Shavkat Mirziyoyev
I 1957 a miheca saka 7 folad saka 24 a romi’ad masofoc ci Shavkat Mirziyoyev, malamikomoday a tamdaw.
O Sawara’an no kitakit no Uzbekistan anini i ci Shavkat Mirziyoyev, patirengan a romi’ad i 2016 a miheca saka 12 folad saka 14 a romi’ad.
No papotalay a kakafit
Kasasiwasiw:Pasawalian 'Amis
Sowal no dipong
Itiya 2002 a mihecaan, misatapangkoTaypak Sisifo yincomincosewuiingkay, Oco-wey ci KonWen Ci ko misalaheciaya patireng to sowal no dipong.
Tangasa imatini, tolo polo' ira ko tosa ko polong no picodadan ato pasifana’ay to sowal no kasasiromaromaa finacadan i tokay.
Hatinikaadihay ko sowal no dipong. O no Pangcah i, ira kono ’Amis, o Siwkulang, o Pasawaliay, Falangaw ato Palidaw a sowal. Kasasiwasiw:Siwkulang 'Amis
Sandimen
Itini i Pingtung ko Sandimen Siyang. sa’osi han ko po:long no palaan i, ira ko 185.9 km² (lalotolotokan a plalan no sa’osi i ira ko 94.02 km², o palaan noto’as i'a:yaw i ira ko 85.25 km²), 7,698 ko tamdaw i Sandimen Siyang, 2,296 ko parod no loma’, itini i niyaro’ a Yincomin sa’osi han ira ko 7,320 a tamdaw, pakaala to 95%(Paiwan, Rukai) no polong no tamdaw. o Paiwan, Rukai ko sa’alomanay i Pingtung.
O kasaniyarona
10 ko cun, 12 ko niyaro’ i Sandimen Siyang. Timur（三地部落）, Tjavatjavang（達來部落）, Valjulu（馬兒部落）, Paridrayan（大社部落）, Sagaran（口社部落）, Talamakau（青葉部落）, Cavak（青山部落）, Djineljepan（安坡部落）, Tjailjaking（賽嘉部落）, Kingdalruwane（金大露安部落）, Tjukuvulj（嘟估甫了部落）, Tjusepayuan（北巴部落）.
Poland
Poland（波蘭）
Itini i 52 00 N, 20 00 E, noYoropi ko Poland. Polong no sekalay i 312,685 sq km “saka 70 ko rayray no ngangan. ” “O sekalay no sera i, 304,255 sq km, no nanom a sekalay i, 8,430 sq km ” Polong i 38,523,261 ko tamdaw.
sera(土地) Masakilac ko sera o malo kakaomahen a sera 48.20%, Malo no kilakilangan a sera 30.60%, malo no roma to a sera 21.20%.
siyoto(首都) O [Warsaw ko Siyoto.
katomirengan no kitakit a romi’ad(國家紀念日) Pihiratengan no kitakit a romi’ad i sakalima 3 a romi’ad.
O Sawara’an no kitakit anini i ci Andrzej Duda, patirengan a romi’ad i 2015 a miheca saka 8 folad saka 6 a romi’ad.
Pi’arawan to lakaw
Kasasiwasiw:Pasawalian 'Amis
Swaziland
Swaziland（史瓦濟蘭）
Itini i 26 30 S, 31 30 E, noAfilika ko Swaziland. Polong no sekalay i 17,364 sq km “saka 159 ko rayray no ngangan. ” “O sekalay no sera i, 17,204 sq km, no nanom a sekalay i, 160 sq km ” Polong i 1,451,428 ko tamdaw.
sera(土地) Masakilac ko sera o malo kakaomahen a sera 68.30%, Malo no kilakilangan a sera 31.70%, malo no roma to a sera 0%.
Kolinda Grabar-Kitarović
I 1968 a miheca(年) saka 4 folad saka 29 a romi’ad masofoc(出生) ci Kolinda Grabar-Kitarović, malamikomoday a tamdaw.
Swaziland
siyoto(首都) O Mbabane ko Siyoto.
katomirengan no kitakit a romi’ad(國家紀念日) Pihiratengan no kitakit a romi’ad i sakasiwa 6 a romi’ad.
Kolinda Grabar-Kitarović
O Sawara’an no kitakit(國家) no Croatia(克羅埃西亞) anini i ci Kolinda Grabar-Kitarović, patirengan a romi’ad i 2015 a miheca(年) saka 2 folad saka 19 a romi’ad. Her presidential term ended on 18 February 2020.
Swaziland
O Sawara’an no kitakit anini i ci Mswati III, patirengan a romi’ad i 1986 a miheca saka 4 folad saka 25 a romi’ad.
Kasasiwasiw:Pasawalian 'Amis
O sapicodad
o sapicodad(用品)
impic(鉛筆) Icowa ko impic no miso? Ira itiraw ko impic no mako. Adihay ko impic no miso hay? Hay, adihay ko impic no mako. sasitsit(擦子) Icowa ko sasisit no miso? I sapad ko sasitsit no mako. O maan kian? O sapad kinian. salitek(尺) Raraya ko salitek hay? Hay, raraya ko salitek. Mamoko' ko salitek no miso hay? Caay, raraya ko salitek no mako. codad(書) O kahengangay ko codad no miso hay? Hay, o kahengangay ko codad no mako. Tolo ko codad i sapad hay? Caay, lima ko codad i sapad. 'anengan(椅子) Faˊket ko anengan hay? Caay, dahemaw ko 'anengan. O maan kiraan? O 'anengan kiraan. sapad(桌子) Icowa ko sapad imatini? Ipicodadan ko sapad imatin. Adihay ko sapad no picodadan haw? Hay, adihay ko sapad no picodadan. kafang(書包) Dahemaw ko kafang no miso haw? Caay, fa^ket ko kafang no mako. O maan ko cengel no kafang iso? O dangdaway ko cengel no kafang ako. sasa'it(剪刀) I safaed no sapad ko sasa'it haw? Hay, i safaed no sapad ko sasa'it. tiperok(紙) O maan kinian? O tiperok kinian. Fohecalay a tatiperok. tingnaw(電腦) Maolah kiso a misalama' ko tingnaw haw? Hay, maolah kako a misalama' ko tingnaw.
Sansaru
Sansaru（三叉路部落）
Itiniay i Wufeng Cen no Hsinchu ko Sansaru a niyaro’, 45  ko sa’osi no parod no loma’, 128 ko sa’osi no tamdaw.
91% ko ka’aloman no Yincomin, polong han i, 116 ko tamdaw; o roma sato i, 9% ko ka’aloman no roma a finacadan, polong han i,  12 ko tamdaw.
O pa-sin-to(百分比) no ka’aloman no tamdaw no kasafinacadan i, ko Tayal85%, Saysiyat3%, Amis2%, Paiwan1%.
Ira ko Kiwkay(台灣基督長老教會烏瀨教會) i niyaro’.
o kasadakan no lihaf
Kasasiwasiw:Farangaw 'Amis
Olah
olah (喜歡)
O ciolahay a tamdaw i, o kodaitay, o kalasini'adaay, caay ka 'inap, caay pasneng a misatakaraw ko faloco', caay pakangodo to tamdaw, caay pisatked, caay ka kter, caay pitafo i faloco' to tatiih no tao, caay ka lipahak to tatiihay, o so'linay a dmak ko kalipahakan ningra. Pakahadidi, caay ka lasawad ko pipaso'lin ningra ato pitala ningra ato olah ningra. Caay ka citolas ko olah no mafana'ay to olah no Kawas.
Pi'arawan to lakaw
Saku929242
Polo't
Pangangan 大峰峰名稱由來
Polo't a niyaro',
Tamdaw 人口
Itiniay i Changbin Cen no Taitung ko Polo't a niyaro’, 33  ko sa’osi no parod no loma’,  77 ko sa’osi no tamdaw.
91% ko ka’aloman no Yincomin, polong han i, 70  ko tamdaw; o roma sato i, 9% ko ka’aloman no roma a finacadan, polong han i,   7 ko tamdaw.
O pa-sin-to(百分比) no ka’aloman no tamdaw no kasafinacadan i, ko Amis44%, Kebalan42%, roma5%.
O kasadakan no lihaf
Kasasiwasiw:Farangaw 'Amis
Vecekadan
Vecekadan（三和部落）
Itiniay i Majia Cen no Pingtung ko Vecekadan a niyaro’, 277 ko sa’osi no parod no loma’, 836 ko sa’osi no tamdaw.
98% ko ka’aloman no Yincomin, polong han i, 816 ko tamdaw; o roma sato i, 2% ko ka’aloman no roma a finacadan, polong han i,  20 ko tamdaw.
O pa-sin-to(百分比) no ka’aloman no tamdaw no kasafinacadan i, ko Paiwan92%, Rukai2%, Amis1%, Puyuma1%, roma1%.
Ira ko picodadan(瑪家國中) i niyaro’.
Ira ko paisingan(三和村衛生室) i niyaro’.
o kasadakan no lihaf
Kasasiwasiw:Farangaw 'Amis
Tonga
Takaray sowal(概略)
Itini i polong no Satimolan Kitakit ‘odeng to o Tonga ko Hontian Kitakit. Sanosowalen no Tonga a pangangan i「Pule'anga Fakatu'i 'o Tonga; sano Ikilisenen i: Kingdom of Tonga」, o ma’alaay a ngangan i o Tonga. thumb|Coat of arms of Tonga Itiraay i satimolan no sa’etip no Fancalay Riyar, ilaloma’ nona kitakit iraay ko 172 riyariyaran pala, o polong no dadahal no sera i 748 sq km, o tamdaw cisafaway to mo’etep ko ‘emang(2011 miheca a misa’osi). 1875 miheca mapatireng no Hontian a kitakit taha nini, nano mikowanan no Ikilis, 1970 miheca misa’iked a tomireng tono niyah pikowan, 1999 miheca mikapot i Linhoko.
Likisi(歷史)
I ‘ayaw no 3000miheca iraay to ko nani Polinisya a tamdaw mafolaw a tayni maro’ itini i Tonga Tapu a riyariyaran pala,sa ira itini ko samatelangay a nalacolan. O mikalicay to tamina ko ‘orip no Tonga a tamdaw, itiyaho cecay a patek ko mihecaan ko pisacikacikay a tala fiyaw a riyariyaran pala o Samoa ato Fici.
1616 miheca Toi Kanokopolo hongti masofoc i saka enem miheca, no etipay a kiemelay Holan a misolapay misataminaay ci Wilian Skaten ato Yokop Lemil tangasa ka’amisay Noau Topotapo pala. I 1643 miheca, Apil Taseman (Abel Tasman) miliyaw tayra i Tonga Tapo pala a Tonga Tapo pala ato Hayapay pala, nika Ilopiya tamdaw saki palapalaan a kasasilitemoh nai 1773 tangasa 1777 mihecaan no Inkilis misolapay ci Camos Koke a singciw (misafadilan) a kinapinapina misolap.saci sowal sa ci Koke to kanatalay tamdaw malali’ayay, nawhani patopatongal to kakaenen ko Yincumin cingraan, mihamhamay cingraan. I 1797 miheca tangasa 1822 miheca, Lonton a tintosi ato Wesleyans masasiroma pipatenak to Kritokiw i Tonga, nika caay kalaheci.
1799 miheca tangasa 1852 miheca Tonga a toloay laloma’an macacefis to sakalahongti a lalomaay lalood, Toi Kanokopolo laloma’an ci Ciyoci Tawfaahaw mipaterepay tina fodfod, i Wesleyans a mitooray a pidama, i 1845 miheca malahongti, oya Ciyoci Topo saka cecay.
1797-1822miheca ira ko nani Ikilis a mipatenakay to sowal ni Yiso Kiristo,nikawrira, caay ka laheci, 1826 miheca Wesleyans miliyaw haca mipatenak, itiya to a malaheci. 1842 miheca Maliyakay siwni patireng to Tingsokiw tingtokiw, mapatireng no Mariyan a Syusi ko Tinsukyo a kyokay.
Mani 1845 tara 1893miheca,malaheci to ko patireng to Niyahay Pikowan Kitakit(獨立國家), 1863miheca palasawaden ko koli a demak(奴隸制度)，1875miheca 11folad masanga’ kono aniniay a Kinpo ato Sarikec, onini ko pito’oran a patireng to mikowanay a sifo. O honti ci Cyoci．Tutu mito’or to no Pa’oripay sa itira to koni tenak no paso’elinay to Pa’oripay. Matatilid heca ato romaroma akitakit to sakalawidangaw a kakaketonan a tilid, nika mihayi to ko Toic,Ikilis ato Amirika to mala Niyahay Pikowan Kitakit. thumb|1643 Abel Tasman micowat tahira i Tongatapu a riyaran pala 1918miheca,malahonti ko fafahiyan a teloc ni Cyoci．Tutu ci Saloto．Tutu,o tatirengan nginra I tata’ang, o takalaw i 1.89 laya’. I sakatosa a lalood no polong no kitakit malapahicelaan no sofitay no Amirika ato Niw Cilan ko Tonga.1965miheca 12folad 15romi’ad, mapatisod no wawa ni Saloto．Tutu a malahonti. Tahira to i 2010miheca nga’ mafalic ko rikec satapang sa a ira ko kalotamdaw, a malalipoiing.
Sici(政治)
Ono Hontian kitakit ko Tonga, o malatapangay ato komuing, sahetoay o salawinasina o honti. Itini i pikaykian no kitakit toya Lipoing i sahetoay o lalomaan no honti. O tamdaw no Tonga toloay ko kasasiromaroma tireng no masakapotay,orira i o Hontian,o Kakita’an ato kalotamdaw, ona kasasiromaroma tireng caayay ka falic tahira i kapatayan, ira ko patinako, i 1980miheca o wawa no honti ci Onaay．Pahamama cifafahi to kalotamdaw akaying ,sa mapalasawad ko no hontian salawinawina a tiring. Iromatiay to ira ko tireng sarikec, nikawrira, itini I kinpo I o polong a tamdaw no Tonga malalenay sanay ko tilid. thumb|O Honti no Tonga O kiing no pikaykian no kitakit ono kakita’anay I sasiwa ko tamdaw, ono kalotamdaw I mo’etep cisafaw to pito ko tamdaw, nikawrira, sahetoay o sowal no honti ko pido’doan a mikayki a misanga’ to rikec.
I 2005 miheca yo tayraay ci Safulo hakasi i Tongka a mihomong, caay to ko malawidangay ko Tongka ato Taywan,pasitiraay to i Tayliku ko Tongka a kitakit.
Palapalaan(地理)
O Tonga kitakit I iraay ko sepat a palapalan, 172 ko riyariyaran pala, I laloma’ nonini I sepatay aca ho iraay ko tamdaw a maro’. Ona riyariyaran pala nani ka’amis tala timol 600km ko kakaya’, 200km ko daddhal, o cilamalay lotok kona kitakit,ityaho mafetas ko lamal no tokos maleneng ko sawaliay a pala, mowad a masadak ko sa’etipay a pala, naikoran to no cilamalay lotok malaraka to. Ona riyariyarn pala:
1.Tongatapu: o kaitiraan no syoto(首都Nukuarofa) itini,o sa tata’angay a pala makilatosa ko polong sera no kitaki.
2.’Eoa:I satimolan a pasi’eti’etip no Tongatapu to 10 km.
3.Ha’apay:I sala’amis a pasi’eti’etip no Tongatapu to150km. 縮圖|Māʻuluʻulu lahi taha 4.Fafa’u:I ka’amis a sawalian no Tongatapu to 400km.
5.Niwatoputapu: I ka’ami’amis no sawalian no Tongatapu to 600km.
6.Niwafo’o:I saka’etipay no Niwatoputapu a rakarakaan pala.
Mili’etan - Tamorak(經濟-南瓜)
O sa’adihayay a tayal no Tonga I o maomahay, mifotingay ato pisalamaan no lafang. Away ko pananoman a omah, sa itira ko ka’adihay ko pipaloma to losay I hadhad.o tamdaw no Tonga I caayay ka koma’en to ciyak, nikawrira, o sota’ no Tonga I tada nga’ayay ko lahad no ciyak, mafa’ to ko haliciyakay a dipong I papipalomaen nangra ko tamdaw no Tonga,itira I kasi’enawan a romi’ami’ad, adihay ko kakoma’en no dipong a tamdaw, patatanga a misa’adihay a paloma ko ciya,1980 a mihecahecan tayni sato ko kaysya no dipong a pasifana’ to fangcay a nipipaloma a demak.
Tahanini sato mala tadatata’angay a pitokeran tono nipili’etan no Tonga ko ciyak, adihay ko ‘etan nani dipong, anini sato caay ko dipong aca ko pipa’acaan, matongal to Hanko,Congko-Tayliku ato NiwCilan, ciharateng ko sifo no Tonga, ano sacecay sa ko cecay a losay to nipili’etan I tada masakakinihay, ano kasamaan ca sato ka pi’aca ko dipong I seli’ sato ko katatiih no nipili’etan no kitakit, sa itira to ko pisaharaterateng to pitongal to sapili’etan a losay.
Tilid(文字)
Ano o kilng ko sapatinako I cecaay ko tatapangan a lamit no polong a Satimolan Finacadan, o Satimolan Sowal hananay,o lalengawan nonini I nani tiniay I Taywan a matenak,. O sowal no Tonga I o nano capa’ no Satimolan Sowal, marariniay to sowal no Hawaii,Mawli no NiwCilan,Samoa ato sowal no Tahici.
O winaan a ngiha’(母音):
a  matiya no Ikilis a father
e  matiya no Ikilis a met
i  matiya no Ikilis a machine
u  matiya no Ikilis a tune
o wawaan a ngiha’(子音)
h  matiya no Ikilis a horse
k  matiya no Ikilis a king
l  matiya no Ikilis a lead
m  matiya no Ikilis a man
ng  matiya no Ikilis a singer (caay kalecad to finger )
p  matiya no Ikilis a stop
s  matiya no Ikilis a see
t  matiya no Ikilis a time
v  matiya no Ikilis a vine(away kono ’Amis a ngiha’ tonini )
fakau’a ( ’ ) mikedecay
o ngiha’(音節構造)
Cecay a ngiha’ ca ka ca kaira ko cecay a wina ngiha’. Onini ko pito’oran no cecay a sowal pinaay ko ngiha’ I hatiraay ko ka’adihay no wina a ngiha’.
Afalian Lufic
O Afalian Lufic (Holam: 盧學叡;Ikilis: Afalean Lu; ) cecay mianingaya ato romadiw a tamdaw i Taywan. (臺北市立南港高級中學) a mico^yap, ca (中國文化大學) sowal no France Bungak hi' ato (台北市立體育學院) 動態藝術學系模特兒組 a mico^yap. Na u micamol to malalifet (超級星光大道) i (中視).
Tonga
o ngiha’(音節構造)
O polong a ngiha’ 'i, o wina a ngiha’ ko milahecaay.O matiniay ko polong no Satimolan Finacadan.
Afalian Lufic
Kasasiwasiw:Amis Kasasiwasiw:Mianingaya Kasasiwasiw:Romadiw a tamdaw Kasasiwasiw:Siwkulang 'Amis Kasasiwasiw:Taywan Kasasiwasiw:Taypak
Tonga
o ngiha’(音節構造)
O ( ’ ) mikedecay i o wawaan a ngiha’ orasaka patihien i ikor ko cecay a wina a ngiha’. ano sakingiha’ a mateli i ka’ayaw 'i,ika’ayawen no wina angiha’ a miteli.
Ano cirafas to tosa ko ngiha’ 'i, o kaletengay a ngiha’(重音) i ka’ayawen to cecay a ngiha’ no saikoray a ngiha’. Nikawrira, mito’oray to pinangan no somowalay a tamdaw a milinah.
Toloay ko kasasiromaroma no sowal:no Honti a sowal,no Kakita’an（Houʻeiki）a sowal ato no kalotamdaw a sowal. thumb|o kafa a punka (kava culture) O malecaday ko faco no sowal no 'Amis to nini, o polong itiraay i riyariyaran a kitakita cecaay ko wina no sowal, nika halafin to ko kacacinowas a ma'orip sa ira ko kasasiroma no sowal, nikawrira, i'ayaw no 5000 a mihecaan nani Afrika ko tamdaw maliposak i cowacowa nona cikiw, o to'as no Yincumincu i 'ayaw no 5000 ko mihecaan a tahini i Taywan a macakat, orako saka o cecaay ho ko wina no finacadan no mita ato i riyariyaran a finacadan, sa malecad ko lamit no punka ato sowal.
Tatili'an Tilid(參考文獻)
註1.「トンガ王国」『世界年鑑2016』（共同通信社、2016年）225頁.
2. トンガの聖俗二重王権構造（神聖王としてのトゥイ・トンガ王朝と首長として実権を握るトゥイ・カノクポル王朝）の構造は終焉を迎えた.
『海洋島嶼国家の原像と変貌』(編集：塩田光喜、アジア経済研究所、 ISBN 4-258-04473-3 、執筆：大谷裕文、「第4章 異人と国家 -トンガの場合-」、pp.147-189)
3.大谷裕文「第2章トンガ王国における新政治制度確立の意味 民主化運動の帰結とその問題点」塩田光喜 編『グローバル化とマネーの太平洋』(ジェトロ・アジア経済研究所 調査研究報告書) 2012年3月
<references group="『海洋島嶼国家の原像と変貌』(編集：塩田光喜、アジア経済研究所、ISBN 4-258-04473-3、執筆：大谷裕文、「第4章 異人と国家 -トンガの場合-」、pp.147-189)" />
Koco
koco (kuwaping a sowal:鞋子)
250px
Romania
Romania（羅馬尼亞）
Itini i 46 00 N, 25 00 E, noYoropi ko Romania. Polong no sekalay i 238,391 sq km “saka 83 ko rayray no ngangan. ” “O sekalay no sera i, 229,891 sq km, no nanom a sekalay i, 8,500 sq km ” Polong i 21,599,736 ko tamdaw.
sera(土地) Masakilac ko sera o malo kakaomahen a sera 60.70%, Malo no kilakilangan a sera 28.70%, malo no roma to a sera 10.60%.
siyoto(首都) O [Bucharest ko Siyoto.
katomirengan no kitakit a romi’ad(國家紀念日) Pihiratengan no kitakit a romi’ad i sakatosa ko safaw 1 a romi’ad.
O Sawara’an no kitakit anini i ci Klaus Iohannis, patirengan a romi’ad i 2014 a miheca saka 12 folad saka 21 a romi’ad.
Pi’arawan to lakaw
Kasasiwasiw:Pasawalian 'Amis
Omah
O pipalomaan to maamaan a pala (sota').
Nga'ayay a malangangan no tamdaw.
Kasasiwasiw:Siwkulang 'Amis
Vanuatu
Vanuatu,Republic of Vanuatu（萬那杜共和國）
Vanuatu kapolongan kitakit (Ferans: République de Vanuatu, Inkiris: Republic of Vanuatu, Pislama: Ripablik blong Vanuatu) polong no sowal Vanuatu, itiniay i kaetip katimolay a pala kanatal, i 1980 miheca micidek to Inkiris, Ferans a misiiked patireng to kitakit, yo 80 ko palapalaan (68 ko iraay ko tamdaw a maro’), o nano Melanesia a palapalaan, o fa’edetay no riyaran a romi’ad no mihecaan.
Likisi (歷史)
Pinapi:na no patekan i, irato ko maro’ay tamdaw a pinapina a pala, salongan i ’ayaw to 4000 miheca miteka[4], salongan i ’ayaw to 1300 mihecaan, itini tona sera ira ko kapowa koreng a pinademakan[5].
Europe a picingcingan (歐洲殖民時期)
I 1606 miheca, yo ci Peter Queiroz kakeridan no misolapay sarakatay talahekal tina pala a Europe tamdaw, paka kafokilan a sera saan to itiniay a pala. I 18 sici, o Inkiris misolapay ci James cook o sakinatosa a misolap tahini tina pala, pangangan tina pala to New Hebrides palapalaan, iroray a Europe tamdaw misatapang malinah tayni a maro’.
I 1887 miheca miteka, New Hebrides pala nao no Inkiris France a riyar sofitay wiyyinhuy mikowanay. I 1889 miheca, i Vera minato ci todong to niyah pikowan, talacowa dengan o fohecalay tamdaw ko mikomoday, naka malo sa’ayaway caayay pisakakinah a misingkiw to salongoc[6]. I 1906 miheca, Inkilis ato Ferans tosaay kitakit mihayda to New Hebrides palapalaan o Inkiris France mapapolong mikowan, patireng to New Hebrides palapal kapolongan a sera. nawhani ’aloman to ko Europe mafolaw tayni a maro’, i 1935 miheca a New Hebrides palapa lira ko 45,000 a tamdaw. Saka 2 kalalood no hekal i, Eti ato Espiritu Santo malapakomodan a hitay a kahiceraan.
Pisiikedan (獨立時期)
I 1980 miheca 7 folad 30 omi’ad, Fanoato misiikeday, mala no Tata'akay Inkilis a Lekatep kitakit, siiked i 1981 miheca ato 1983 miheca micomod i Linhoko ato caay ko matatekoay onto.
Palapalaan (地理)
Fanuatu nao 83 ko palapaan masakapot, ta sacisowal ira ko Matthew pala ato Hunter pala a sakowan. 83 a palapalaan i, ira ko 14 mataelifay ko 100 pinfang kongli ko dadahal, tonian satata’akay o San Espirito. Fanuatu a kakomodan a maci a Vera minato, o satata’akay maci no Fanuatu, i Eti pala ato Luganville[7]. Fanuatu nano Fa'etay ato no Asiya Fa'etay kakarayan, o Fa'etay a kilakilangan, o palapalaan saheto o ’akawangay lotok ato macelalay, sa’akawangay lotok itira i San Espirito a Bwemasana lotok, ira ko  1,879m takaraw.
Kafalic no kakarayan (氣候)
I 2015 miheca, Linhoko daykako patodong han ko Fanuatu to kasakitakit o sakakaay katalawan kitakit to nano o tataparan kari’ang[8].
No Fa'etay a kaci’ariyos fali (熱帶氣旋)
Fanuatu mararid ci’ariyos to fali. I 2015 miheca 3 folad, o kitakit masakasak no Pam ’ariyos a fali, wata ko makari’angay, pinapina a niyaro’ maloyoh a lomaloma’, o minato a Port Vila 90% ko lomaloma’ ko maloyohay.
Lonen (地震)
Mararid ci lonen ko Fanuatu, no roma ci rangoday.
Sici (政治)
Fanuatu midemak to kalomaoc no nikapolongan rikec, o tatapangan no kitakit i o congtong, 5 miheca ko liyad. O kalomaocan ko misingkiway to congtong, malitoloay no tosa (3/2) ko paya to maala, no Fanuatu a sici a tatapangan i o komodan a congli. Fanuatu a kalomaocan cecayay lalomaan, nai 52 tamdaw ko sakapot, o iing o finawlan ko misingkiway, 4 miheca ko cecay lekad.
Fanuatu mikapot to adihayay kasacefang no kasakitakit, halo Tata'akay Ikiris a Lekatep, hekalan kingko, Asiya misaomahay kingko, hekalay a kiking no payso a lekatep, ponka ato kakomofan citodongay ato polong no misaFrance ko sowal i hekal.
Takaray sowal (概略)
o ngangan no nona kitakit o Fanuato Fanuato Nikapolongan a Kitakit(Ikiris sowal:Vanuatu,Republic of Vanuatu; Kuwaping sowal:萬那杜共和國)o Ona kitikit I malanikowanan no Fulansu sa mapangan to[s1]  République de Vanuatu、ono Ikilis I Republic of Vanuatu, o no Pislama a sowal I Ripablik blong Vanuatu，omaalaay a ngangan I o Vanuatu, mikisa’etipay no satimolan no masasinotay a riyar ko aro’nona kitakit.1980miheca a mapatireng kona kitakit,faloay a polo’ ko pala ilaloma’ nona kitakit,nikawrira, ‘edeng 68 ko citamdaway a pala, o ‘emin no mihecaan I o fa’edetay ko romi’ad.
Palapalan (地理)
thumb|Flag of Vanuatu|alt=Flag of Vanuatu thumb|Location of Vanuatu
Itini i 16 00 S, 167 00 E, no Osiniya ko Vanuatu. Polong no sekalay i 12,189 sq km “saka 164 ko rayray no ngangan. ” “O sekalay no sera i, 12,189 sq km, no nanom a sekalay i, 0 sq km ”
Polong i 277,554 ko tamdaw.
sera(土地)
Masakilac ko sera o malo kakaomahen a sera 15.30%, Malo no kilakilangan a sera 36.10%, malo no roma to a sera 48.60%. 縮圖|Port Vila market
katomirengan no kitakit a romi’ad(國家紀念日)
Pihiratengan no kitakit a romi’ad i sakapito 30 a romi’ad.siyoto(首都) O [Port-Vila ko Siyoto.
O Sawara’an no kitakit anini i ci Baldwin Lonsdale, patirengan a romi’ad i 2014 a miheca saka 9 folad saka 22 a romi’ad.
Pihapinangan a tilid(註腳)
Kasasiwasiw:Pasawalian 'Amis
Shitan
Shitan（獅潭鄉）
Itini i Miaoli ko Shitan Siyang. sa’osi han ko po:long no palaan i, ira ko  79.39 km² (lalotolotokan a plalan no sa’osi i ira ko 10.36 km², o palaan noto’as i'a:yaw i ira ko    2.57 km²),  387 ko tamdaw i Shitan Siyang, 156 ko parod no loma’, itini i niyaro’ a Yincomin sa’osi han ira ko  123 a tamdaw, pakaala to 32%(Saysiyat) no polong no tamdaw. Itini i niyaro’ a finawlan, o Payrang ko sa’alomanay.
Fololonsi Nantingkel
Fololonsi Nantingkel 佛蘿倫絲‧南丁格爾
縮圖|Fololonsi Nantingkel 佛蘿倫絲.南丁格爾 Fololonsi Nantingkel, OM, RRC (Inkilis: Florence Nightingale；1820 miheca 5folad 12romi’ad－1910 miheca 8folad 13romi’ad), o kangkofo no Inkilis ato mipolongay to sa'osi a fana’ a tamdaw, masofoc i Italiya nai Inkilis a cihafayay laloma’an,o Wina no Kankofo(護理師之母)hananay ko pikangodo a pangangan.
Nantingkel i Toic minanam to sakalakangkofo, minokay i Lonton a paisingan matayal. I 1853 miheca malakakeridan no kangkofo i Lonton paisingan. I Kelimiya kalaloodan i, misa’icel cingra to sofitay no Inkilis to sapipatirengaw to kalaloodan a ising, sakanga’ay no midoka’ay madama a hitay. Mihapinang cingra to mataringay a demak no hitay, pasadak to malalooday i Kelimiya, mapatayay a hitay no Inkilis o madadengadengaay, ato nano madoka’ay i kalalood awaay ko inanengay to sapidipot miadah saka ’aloman ko mapatayay, so’elinay mapatayay i kalalood caayka ’aloman. Saka pakaynien ningra i masa’arawraway ko pahapinang pakafana’ to nian.
Nantingkel i 1854 miheca 10 folad 21 romi’ad ato 28 a kangkofo makahiay tayra i Kelimiya i kalaloodan ising matayal. Malakakeridan noya ising, masowal “O coyoh no Kelimiya” ahan; Nantingkel to dadayadaya mitatoy to dadaw mihelap to adadaay, masowal to “Mitatoyay to dawdaw a fafahiyan” ahan (The Lady with the Lamp).
Nano sakatadamaan ni Nantingkel, oya caayay katadamaan no malakangkofoay, mapacakat i syakay ato i harateng no alomanay, mlao kalata’angan to. “Nantingkel” malangangan no malakangkofoay.
’Ayaway ’orip 早期生涯
Fololonsi Nantingkel i 1820 miheca 5 folad 12 romi’ad masofoc i Italiya Fololonsi a nga’ayay ’orip a Inkilis laloma’an, matiya o kaka to fafahiyan, misacemoday ci Paertenopo Nantingkel i Italiya Paertenopo (Parthenope, telangay ngangan no Napoles) masofoc, nawhani oni a ngangan no niyaro’ ko pipangangan; ni Fololonsi a ngangan o nai kasofocan ko pialaan: Fololonsi.
O mama ato in ani Nantingkel ci Wiliam Etwalt Nantingkel (Inkilis: William Nightingale) (William Edward Nightingale, 1794-1875) ato ci Falansis Fenni Nantingkel Semis, 1789-1880). O in ani William ci Mali (Mary née Evans, o ama: ni Fololonsi) o sona: ni Pitilo Nantingkel (Peter Nightingale), nai cingraan midotoc to ni Nantingkel kacingangan ato silosi. O mama ni Fenni (Akong ni Fololonsi) o mipalasawaday to palafadesay to tamdaw ci Wiliam Semis.
Kalakapahan ni Nantingkel, o nga’ayay ko ’orip, ira ko mipatadoay, marariday i kakeroan, salong ko ’orip, ato i liyokay no cidafongay. Talacowa kainalan nengnengen no tamdaw, nikawrira i faloco’ ni Nantingkel masahoracay, awaay ko hakanga’ay no ’orip. Nawhani na o madoka’ay makalat no ’a’adopen cingra, itaiya miketon ko faloco’ to midamaay a kangkofo; malo nipafelian no kakarayan a demak to sakida’oc no ’orip, nanoya sakaci’icel no ciepocay a ’orip.
Itiya pinengneng no tamdaw: o malakangkofoay ato satofangay, misafelay malecaday ko tayal. 1844 miheca, tona ci Nantingkel mihapiw cingra to matayalay a kangkofo, sakisalaloma’an ningra i, mangalef ko pacekok, keter ato rarom no ina. Nika, o nidemakan ni Nantingkel i ikor, mafakic to ko nipinengneng no syakay to tayal no malakangkofoay, mapalasawad ko itiyaay “malafafahiyanay i loma’ay midipotay a ina” sanay i hirateng no syakay, kafana’en no alomanay, ira ko nga’ayay siromaay i syakay nidemakan no fafahiyan.
Wata: ko pidama ningra to pakoyocay tamdaw. I 1844 miheca 12 folad, ira ko cecay pakoyocay tamdaw na o matayalay mapatay i ising no kaysiya i Lonton, rarawraw ko alomanay tamdaw to keter to ising, itiya, ci Nantingkel micekeroh to sakacakat no pipaising no isingan demak.
1851 miheca, mafana’ ci Nantingkel i Toic sarakatay no kalocalay no isingan ci Kaysawite (Kaiserswerth), nai Toic Lotehuy a foksi ci Sauto Folitena (Inkilis: Theodor Fliedner) (Theodor Fliedner, 1800-1864) patireng, patorod to midamaay mikowan to demak no paisingan. Nanoya ci Nantingkel mapacekil to pidama ato nidemakan itiya.
Nantingkel ato ci Pancimin Ciowite (Inkilis: Benjamin Jowett) na iraay ko kasasinga’ay nangra, itiya cifaloco’ cingra sakaitiraan i Niwcin Daykako mipasifana’ to mipolongay fana’ tiya. [2]
O kalakangkofo ni Nantingkel i 1851 miheca misatapang, itiya, tayra cingra i Toic Kaysawite, o hicoci ko todong mikihatiya mihatatanam to sasimawan[3], 4 folad. Miliyang ko salaloma’an ningra mihatatanam, nawhani o katalawan ko nian, o sasafaay ko malakangkofoay, sa o no Tinsokiw kira no paisingan. Talacowa caay cokeren no laloma’an cingra, naka mico’ay ko pinangan ningra, paci’ci sa a tayra i Kaysawite. Itira, sowal sa cingra, pakalayap to tadamaanay tayal “satadamaanay nitanengan”.
Tanzania
Tanzania（坦尚尼亞）
Fololonsi Nantingkel
’Ayaway ’orip 早期生涯
Nantingkel i 1860 miheca i Lonton Santomas isingan, patireng to saka cecay caayay ko misarocoday a pitilidan no malakangkofoay[4], anini o Lonton hongti kakyin, mapatireng ko pisarocodan minanam to sasimawan. Kasofocan ningra i saka 5 folad 12 romi’ad maketon romi’ad no kangkofo i kasakitakit.
Tanzania
thumb|Flag of Tanzania|alt=Flag of Tanzania thumb|Location of Tanzania
Fololonsi Nantingkel
Kelimiya kalalood 克里米亞戰爭
Sakatadamaan ni Nantingkel nai Kelimiya kalaloodan itiya. 1854 miheca 10 folad 21 romi’ad, cingra ato 38 a fafahiya mihayda malakangkofoay ko tayal, tayra i kaitiraan no sofitay no Inkilis, i Kelimiya a kanatal no Elose.
Macky Sall
Macky Sall(麥基·薩爾)
Fololonsi Nantingkel
Kelimiya kalalood 克里米亞戰爭
Ci Nantingkel ato cefang a kangkofo i 1854 miheca 11 folad tangasa. Manengneng nangra ko roray: sa misacikacikayay a misasimaway, caay ka sarocod ko sadipot to madoka’ay a sofitay, pakonira o sanay ko pinangan no sifo. Sapaiyo caay ka’edeng, kapolonganisi mapakoniya, madadengadengay ko iraay, adihay ko madengaay mapatay. Awaay ko sakacitodong patala to kakaenen no adadaay.
Tanzania
Itini i 6 00 S, 35 00 E, noAfilika ko Tanzania. Polong no sekalay i 947,300 sq km “saka 31 ko rayray no ngangan. ” “O sekalay no sera i, 885,800 sq km, no nanom a sekalay i, 61,500 sq km ” Polong i 52,482,726 ko tamdaw.
Macky Sall
thumb|Macky Sall
Fololonsi Nantingkel
Kelimiya kalalood 克里米亞戰爭
I saka cecay kasi’enawan, i Sekotari (Scutari) ira ko 4,077 mapatayay a sofitay. O sakapatay no sofitay naik odic, so’enaw, kadadengadenga no lifong, i kaka no kalaloodan mapatay to mo^etep kaaloman. I pacarcaran ising no sofitay i katatiih no kapolonganisi ko sakapatay, nawhani aloman masafeleng ko adadaay, isingan a tata’ian caay ka fangcal, caay kaedeng ko pafalian. Sifo no Inkilis miocor to nisiwiyinhuy i 1855 miheca 3 folad tayra i Sekotari, mifalic to kamolaliwan no kaacekan pinafalah ato pafalian a demak, nanoya malowan to ko cimapatayay. I kalaloodan itiya, ci Nantingkel mahapinang to o kapolonganisi ko kasongila’, ta malowan ko cimapatayay.
Tanzania
sera(土地) Masakilac ko sera o malo kakaomahen a sera 43.70%, Malo no kilakilangan a sera 37.30%, malo no roma to a sera 19%.
Macky Sall
I 1961 a miheca(年) saka 12 folad saka 11 a romi’ad masofoc(出生) ci Macky Sall, malamikomoday a tamdaw.
Fololonsi Nantingkel
Kelimiya kalalood 克里米亞戰爭
Midotoc ko painiay kisya to demak i kalaloodan, ci Nantingkel ato cefang a kangkofo kadadamadama ko mikeroday to sakacaaw kadadengadenga, masongila’ ko kaen ato kapolonganisi, masowal no madoka’ay sofitay “o niocoran no Kawas a coyoh” ahan, ca Nantingkel ato cefang o dadayadaya mitatoy to dadaw mihelap to adadaay, o adadaay madoka’ay kako caay ka saan maepod kafoti’an, mihinokop i sra micopcop to ’adingo.