cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ሀዲያ
ታሪክ
የሀዳያ ብሔረሰብ ከ45 በላይ ባህላዊ ምግቦችና የተለያዩ ባህላዊ መጠጦች እንዳሉት ይነገራል፡፡ ብሔረሰቡ በየዕለቱ ከሚመገባቸው የዘወትር ምግቦች መካከል ቆጮ፣ቂጣ፣ወተት (በየቀኑ ይጠጣል)እና የወተት ተዋጽኦ ቆሎ፣ቡና ድንችና ‹‹ቡሎ›› ለአብነት የሚጠቀሱ ናቸው፡፡ ነጭ ሽንኩርት (ቱማ) እና ጤና አዳም (ጫሮተ~ቅንትለማ) ከምግብነት በተጨማሪ ለባህላዊ መድኃኒትነት ሲያገለግሉ የኮሶ(ሱጦ) ዛፍም ለመድኃኒትነት ይጠቀማሉ፡፡
የብሔረሰቡ ዋነኛ መተዳደሪያ እርሻ ሲሆን፤ ከብት እርባታና ንግድ በተጓዳኝ በማከናወን ኑሮውን ይመራል። በብሔረሰቡ የበርካታ ከብት ባለቤት መሆን ማኅበራዊ ከበሬታን ይሰጥ ስለነበር ከአንድ መቶ እስከ አንድ ሺ የማስቆጠር ወይም የማስመረቅ ሥርዓት ይከናወናል።
የደጋማው ምሥራቃዊ ኩሽ የቋንቋ ቤተሰብ የሆነው «ሀዲይኛ» የሀዲያ ብሔረሰብ ከአፍ መፍቻ ቋንቋቸው በተጨማሪ ከምባታ፣ ኦሮምኛንና ስልጢኛ በሁለተኛ ቋንቋነት ይናገራሉ። ሀዲይኛ ከንግግር ቋንቋነት አልፎ የጽሑፍ ቋንቋ መሆን የጀመረው በ1920ዎቹ ዓለም አቀፍ የእንግሊዝ መጽሐፍ ቅዱስ ማኅበር መጽሐፍ ቅዱስን በሀዲይኛ ቋንቋ አስተርጉሞ ካሳተመበት ወቅት ጀምሮ እንደሆነ መረጃዎች ይጠቁማሉ። ከ1967 እስከ 1968 ዓ.ም በነበረው የእድገት በኅብረት ዘመቻ ወቅት የሳባን ፊደላት በመጠቀም ለመሠረተ ትምህርት ማስተማሪያነት ማዋል እንደጀመረ ይነገራል። ከ1983 ዓ.ም ወዲህ ግን በሀገሪቱ የአንደኛ ደረጃ ትምህርትን በአፍ መፍቻ ቋንቋ ለማስተማር ምቹ ሁኔታ በመፈጠሩ ከመስከረም 1986 ዓ.ም ጀምሮ በሀዲይኛ የአንደኛ ደረጃ የመጀመሪያ ሳይክል ከአንድ እስከ አራት ሁሉንም የትምህርት ዓይነቶች እየተሰጡ ይገኛል። በአሁኑ ወቅት የሀዲያ ዞን የሥራ ቋንቋ ሀዲይኛ ነው፡
በሀዲያ ብሔረሰብ ውስጥ አሥራ ሰባት ማኅበራዊ ቡድኖች ወይም ጐሳዎች ይገኛሉ። እነዚህም ሌሞ (ኡቤኤ)፣ ጋሞ፣ ላሞሬ፣ ሞቾሶ፣ ዶጌኤ (ሶሮ) ዑሱማኖ ወይም በያሞ፣ ሀዴ፣ ሀባሮ፣ ሻካሀ፣ ቦሻሀ፣ ሻሼ፣ ኡሩሶ፣ ዳዳ፣ (ሶሌቾ) በርጋጌኤ፣ ሀበሎ፣ ሀዱባ፣ ባደጐ፣ ሆጄኤ፣ ዋየቦ፣ ሀንቃላ፣ አጎር-ገሣ/ ሎካ፣ ዱግሞ፣ መስመስ፣ ሳውካ፣ ገንዛ፣ ኤሬራ፣ መሳዋ፣ ባዳዋች፣ ደዋ-ዲጋላ ናቸው። እነዚህ ጐሳዎች የተለያየ ባህላዊ የአስተዳደር እርከኖችና መሪዎች ያላቸው ሲሆን ፤ ይህም ከዝቅተኛው ወደ ከፍተኛው እንደሚከተለው ይገለጻል።
2. ሞሎኒ( ጐጥ/ ኦኦሊዳና) የጐጥ መሪ
3. ሱላአ ( ነገድ/ ሱኡሊዳና) የነገድ መሪ
4. ጊዕቾ( ጐማ/ ጊዕችዳና) የነገድ መሪ
5. ግራ( ሔረሰብ/ ግዕሊዳና) የብሔረሰቡ መሪ
የሀዲያ ባህላዊ አስተዳዳሪዎች አመራረጥ መመዘኛው ግላዊ ብቃትና የኅብረተሰብ ሚዛን ናቸው።
በግላዊ ብቃቱ የብሔረሰቡን ባህላዊ እሴቶች ጠንቅቆ የማወቅ፣ አንደበተ ርዕቱነት፣ አስተዋይነት፣ ቀናነት፣ ቸርነት፣ ይቅርባይነት፣ ሀብትና ወዘተ ናቸው።
በብሔረሰቡ ሁለት ዓይነት የተለያዩ የቤት አሠራሮች አሉት። የመጀመሪያው ከላይ እስከታች ሣር የሚለብስ ጐጆ ሲሆን «ሁጉማኦ» ይባላል። ሁለተኛው ግድግዳውና ጣሪያው ተለይቶ ጣሪያው በሣር የሚከደንና «ፌንጋሞ» በመባል የሚጠራው ነው። በቤት አሠራሩ ሂደት ውስጥ ዋና ተሳታፊዎች ወንዶች ሲሆኑ፤ በምርጊቱ ላይ የሚሳተፉት ሴቶች ናቸው።
የሀዲያ ብሔረሰብ ከ45 በላይ ባህላዊ ምግቦችና የተለያዩ ባህላዊ መጠጦች እንዳሉት ይነገራል። ብሔረሰቡ በየዕለቱ ከሚመገባቸው የዘወትር ምግቦች መካከል ቆጮ፣ ቂጣ፣ ወተት እና የወተት ተዋጽኦ፣ ቆሎ፣ ቡና፣ ድንችና «ቡሎ» ለአብነት የሚጠቀሱ ናቸው። ነጭ ሽንኩርት (ቱማ) እና ጤና አዳም (ቅንትለማ) ከምግብነት በተጨማሪ ለባህላዊ መድኃኒትነት ሲያገለግሉ የኮሶ ዛፍም ለመድኃኒትነት ይጠቀማሉ።
ታዋቂ ሰዎች
መደብ:የኢትዮጵያ ብሔሮች
ይኖሩዋል በደጋ ይተኙዋል በአልጋ
ይኖሩዋል በደጋ ይተኙዋል በአልጋ የአማርኛ ምሳሌ ነው። ይኖሩዋል በደጋ ይተኙዋል በአልጋ የአማርኛ ምሳሌ ነው።
ትርጉሙ
መደብ: ያልተተረጎመ ምሳሌ መደብ: ተረትና ምሳሌ
ሰኔ ፯
ሰኔ ፯ ቀን በኢትዮጵያ ዘመን አቆጣጠር የዓመቱ ፪፻፸፯ኛው ቀን ሲሆን የፀደይ (በልግ)ወቅት ፸፪ኛው ቀን ነው።  ከዚህ ዕለት በኋላ እስከ ዓመቱ መጨረሻ ድረስ፣ በ ዘመነ ሉቃስ  ፹፱ ቀናት፣ በዘመነ ዮሐንስ፤ በ ዘመነ ማቴዎስ፤ እና በ ዘመነ ማርቆስ ደግሞ ፹፰ ቀናት ይቀራሉ።
ልደት
=ዕለተ ሞት=
=ዋቢ ምንጮች=
መደብ:ዕለታት
የትግራይ ሽግግር መንግሥት
የትግራይ ሽግግር መንግስት በትግራይ ክልል ስልጣን ላይ በነበረበት ጊዜ በህዝባዊ ወያነ ሓርነት ትግራይ (ህወሓት) እና በፌደራል መንግሥት መካከል በተፈጠረው ግጭት ምክኒያት በኢትዮጵያ ፌደሬሽን ም / ቤት በይፋ የታወጀ አስተዳደር ነው።
ዳራ
በመጋቢት 2018 (እ.ኤ.አ.) የኢትዮጵያ ጠቅላይ ሚኒስትር ኃይለማርያም ደሳለኝ በሌተናል ኮ / ል አብይ አህመድ ለሚመራው መንግስት ስልጣኑን በመስጠት ዘላቂ ሰላም እና ዴሞክራሲን ለማምጣት የታቀደውን ማሻሻያ በመደገፍ ስልጣናቸውን ለቀቁ። አብይ ሁሉንም የክልል የፖለቲካ ፓርቲዎች በአንድ የተማከለ የፖለቲካ ፓርቲ ውስጥ ለማገናኘት ሞክሯል ፡፡ በኢትዮጵያ ህዝቦች አብዮታዊ ዴሞክራሲያዊ ግንባር (ኢህአዴግ) አውራ ፓርቲ የሆነው ህወሃት ፈቃደኛ ባለመሆኑ እና የብልጽግና ፓርቲው ሌሎች ሶስት የኢህአዴግ አባል ፓርቲዎች ውህደት ሆኖ ተፈጥሯል። በ2020 ኮሮናቫይረስ ወረርሽኝ ምክኒያት የኢትዮጵያ ብሔራዊ ምርጫ ቦርድ ለነሐሴ ወር 2020 የታቀደውን የፌዴራል ምርጫ በፌዴሬሽን ምከር ቤት ውሳኔ መሰረት ከኮሮና ስርጭት መቀነስ በኋላ ከስድስት ወይም ዘጣኝ ወር ጊዜ ዝግጅት በኋላ እንድደረግ ላልተወሰነ ጊዜ መርጫውን አስተላልፏል። ነገር ግን የፌዴሬሽን ምክር ቤት በመቃወም የትግራይን ክልል ምርጫ ለማካሄድ የራሱ የሆነ የክልል ምርጫ ቦርድ አቋቋመ። ይህንን ተከትሎ የትግራይ ክልላዊ ምርጫ የተካሄደው መስከረም 9 ቀን 2020 (እ.አ.አ.) ሲሆን ህወሓት ሙሉ መቀመጫ አሸንፍለውም ብሏል።  98.2% ያሸነፈው ህወሃት ነበር።
እ.ኤ.አ. በጥቅምት 2020 በፌደራል እና በትግራይ ባለስልጣናት መካከል የተፈጠረው ግጭት ወታደራዊ ግጭት ሆኖ የፌደራል ኃይሎች እስከ ህዳር 2020 መጨረሻ ድረስ ባደረጉት "ሕግ የማሰከበር ዘመቻ" የክልሉን ዋና ከተማ መቐለን ተቆጣጥረዋል።
ሕገ-መንግስታዊ አውድ
የ1995 ቱ ሕገ መንግሥት በአንቀጽ 39 ንኡስ አንቀጽ 1 ላይ “ማንኛውም የኢትዮጵያ ብሔር ፣ ብሔረሰብ ፣ ሕዝብ የራሱን ዕድል በራሱ የመወሰን እስከመገንጠል ያለው መብቱ በማናቸውም መልኩ ያለገደብ የተጠበቀ ነው” ይላል።
በአንቀፅ 62 ንኡስ አንቀጽ 9 የ1995 ቱ ሕገ መንግሥት ለፌዴሬሽን ምከር ቤት “ማንኛውም ክልል ይህን ህገ መንግሥት በመጣስ ህገ መንግሥታዊ ሥርዓቱን አደጋ ላይ የጣለ እንደሆነ የፌዴራሉ መንግሥት ጣልቃ እንዲገባ” የማዘዝ ስልጣን ሰጥቶታል።
የሽግግር መንግሥት ፍጥረት
ጠ / ሚ አብይ አህመድ በመቀሌ አካባቢ ሰፍሮ የነበረው የኢትዮጵያ ብሄራዊ መከላከያ ሰራዊት በትግራይ ክልል ልዩ ሀይል ጥቃት መሰንዘሩን ህዳር 4 ቀን 2020 ለኢትዮጵያ ብሮድካስቲንግ ኮርፖሬት ገልፀዋል ፡ ይህንን ተከትሎም የኢትዮጵያ መንግስት የህግ የበላይነትን ለማስመለስ ያለመ ነው ሲል የገለጸውን እርምጃ በመጀመር በትግራይ ክልል ውስጥ ለስድስት ወራት የሚቆይ የአስቸኳይ ጊዜ አዋጅ በማውጣት የክልሉን ገዥ አነሳ፤ ከዚያ የፌዴሬሽን ምከር ቤት መንግሥት በትግራይ ክልል ጣልቃ እንዲገባ ፈቅዶ የትግራይ የሽግግር መንግሥት አቋቋመ።
አመራር እና መዋቅር
እንደ ጥቅምት 21፣ 2020 (እ.ኤ.አ) የመንግሥት መግለጫ፣ ዶ/ር ሙሉ ነጋ የትግራይ የሽግግር መንግሥት ዋና ሥራ አስፈጻሚ ሆኖ ተሹመዋል።
እንደ ጥቅምት 28፣ 2020 (እ.ኤ.አ) የአስተዳደሩ አወቃቀር የሚመራው በአምስት ሰዎች ነው። ቦርከና የተባለ የኢትዮጵያ ዜና ጠንቃሪ ዌብሳይት በጥቅምት ወር ማገባደጃ እንደገለጸው የሽግግር መንገስቱን የሚመሩት ትግራዋይ ብቻ ይሆናሉ።
የሽግግር መንግስቱ አወቃቀር በዲሴምበር 2020 ተጠናቆ በፌዴራል ጠቅላይ ዐቃቤ ሕግ በሚፀድቅ ቻርተር እንደሚተላለፍ ዶ/ር ሙሉ ነጋ ገልፀዋል። እስከ ህዳር 28 ድረስ ዕቅዱ በክልል ደረጃ እና በዞን ደረጃ አመራር እንዲለወጥ የታቀደ ሲሆን “ የወረዳና የቀበሌ አስተዳደሮችን ሙሉ በሙሉ ጠብቆ ማቆየት” የሚል ነበር፤ “ተቋማትን ለመምራት የተሾሙ ባለሥልጣናትን መምረጥ” ውስጥ የሕዝብ ምክክርና የሕዝብ ተሳትፎ ታቅዶ ነበር።
እ.ኤ.አ. ታህሳስ 15 ቀን 2020 ዓረና ትግራይ ፣ የትግራይ ዴሞክራቲክ ፓርቲ እና አሲምባ ዴሞክራሲያዊ ፓርቲ ( አዴፓ ) ጨምሮ የትግራይ ተቃዋሚ ፓርቲዎች አባላት “በክልሉ ካቢኔ ውስጥ የአመራር ቦታዎች እና በተለያዩ የከፍተኛ ደረጃ ቦታዎች እንደሚሾሙ ሙሉ አስታውቋል፤ የክልል አስተዳደር " በዚህ መሠረት የአረና ትግራይ ሊቀመንበር አበራ ደስታ የሰራተኛና ማህበራዊ ጉዳይ ቢሮ ሀላፊ አድርጎ ሾመዋል።
በታህሳስ 16 ቀን 2020 የመቀሌ ዩኒቨርሲቲ መካኒካል ኢንጂነሪንግ ትምህርት ክፍል መምህር አሰፋ በቀለ በክልሉ የሽግግር መንግስት የመንገድ እና ትራንስፖርት ቢሮ ሀላፊ ሆነው ተሾሙ።
ስልጣናት
ሙሉ ነጋ የሽግግር አስተዳደሩ አራት ዋና ዋና ስልጣን እንደሚኖሩት ገልፀዋል ፡፡
አስተዳደሩም እንዲሁ በፌዴራል መንግሥት የተሰጣቸውን ሥራዎች “በንቃት [ተግባራዊ ለማድረግ]” ሥልጣን ተሰጥቶታል ፡፡
የተገለሉ ስልጣናት
እ.ኤ.አ ጥቅምት 28 ቀን 2020 በ “ራያ ፣ ጠለምትና ወልቃይት አከባቢዎች” በታሪካዊ ምክንያቶች የሚጠበቀው የመሬት ይገባኛል ጥያቄ አለመግባባቶች ከሽግግር አስተዳደሩ ከታቀዱት ኃይሎች እንዲገለሉ ተደርጓል።
ምዕራባዊ ዞን
ከኖቬምበር 23 ቀን 2020 ጀምሮ በምዕራባዊ ዞን (ምዕራባዊ ትግራይ) ከቁጥጥር ስር የሆኑ የትግራይ ከተማ ሁመራ ከአማራ ክልል በተውጣጡ ባለስልጣናት እና የፀጥታ ኃይሎች ይተዳደር ነበር፤ እንደ ሁመራ እና ጎሹ ስደተኞች መሠረት ፣ ፋኖ የተባለ የአማራ የወጣት ቡድን የሁመራ ፍርድ ቤት መቆጣጠሩን አረጋግጦ ነበር።
ሰሜን ምዕራባዊ ዞን
ታህሳስ 2፣ 2020 (እ.ኤ.አ) ላይ፣ ዶ/ር ሙሉ እንዳሉት በሰሜን ምዕራብ ትግራይ ዞን ስር የሚገኝ ሽሬ እንደ ስላሴ ወረዳ ውስጥ የሚገኙ ቀበሊያት ነዋሪዎች፣ እያንዳንዱ ቀበሌ 20 ተወካይ ያደራጁ ሲሆን እነዚህም አንድ ላይ 25 የወረዳ ምክር ቤት አባላትን ምክር ቤቱ አምስት አባላቱን ካቢኔ አድርጎም ሾሟል። የወረዳው አስተዳዳሪም መመረጣቸውን ዶ/ር ሙሉ ጨምሮ ገልፀዋል።
ታህሳስ 15 ቀን ስማቸው ያልተጠቀሰ የመቀሌ ከንቲባ መሾም በሙሉ ተገለፀ ፡ እ.ኤ.አ. ታህሳስ 16 ቀን 2020 (እ.አ.አ.) እ.ኤ.አ. የትግራይ ብልጽግና ፓርቲ ኦፊሴላዊ የፌስ ቡክ ገጽን የጠቀሰው የኢትዮጵያ ቃና ቴሌቪዥን አዲሱ ከንቲባ የመቀሌ ዩኒቨርስቲ መምህርና የኮሙዩኒኬሽን ዳይሬክተር የሆኑት አቶ አታኽልቲ ኃይለስላሴ ናቸው።
ደቡባዊ ዞን
እ.ኤ.አ. ታህሳስ 16 ቀን 2020 የትግራይ የሽግግር መንግስት ዋና ስራ አስፈፃሚ የሆኑት ዶ/ር ሙሉ ሚሊዮን አበራን የደቡባዊ ዞን ዋና ስራ አስፈፃሚ አድርገው ሾሙ።
ዋቢ
መደብ:የኢትዮጵያ መንግሥት መደብ:የሽግግር መንግሥታት በኢትዮጵያ መደብ:የትግራይ ግጭት
Ford Ranger (ማንሳት)
thumb|260x260px|[[2017 Ford Ranger Limited]]
በአሁኑ ጊዜ ይህ ፒክአፕ በ4ኛው ትውልድ (በአሜሪካም ሆነ በአለም አቀፍ ስሪት) ላይ የሚገኝ ሲሆን ከነጋዴዎች እና ከፖሊስ አጠቃቀምም መካከል በጣም ታዋቂ ከሆኑ ትራኮች አንዱ በመሆኑ ፒክአፕ Ford Everest የተባለ SUV variant አለው፣ Ford Ranger በፋብሪካዎች ውስጥ ተመረተ። በሲድኒ፣ አውስትራሊያ እና ዌይን፣ ሚቺጋን (ለአሜሪካ ገበያ) ውስጥ ፎርድ ያለው።
= 1ኛ ትውልድ (1982-1992) =
thumb|260x260px|[[1988 Ford Ranger SuperCab XLT (አሜሪካዊ)]]
የመጀመሪያው Ranger ጥር 18፣ 1982 የሉዊስቪል ኬንታኪ ስብሰባ መስመርን አቋርጧል። በመጀመሪያ ለባህላዊ የበልግ ልቀት ተይዞ ሳለ፣ ከChevrolet S-10 መግቢያ ጋር በቅርበት ለመወዳደር፣ ፎርድ የ1983 Rangerን መጀመሩን ከበርካታ ወራት በፊት አሳድጎታል። የመጀመሪያዎቹ ተሽከርካሪዎች ማሳያ ክፍሎች በመጋቢት 1982 ደርሰዋል።
መጀመሪያ ላይ ከኩሪየር ቀዳሚው ጋር ተሽጦ፣ የመጀመሪያው 1983 Ranger በ $6,203 (በ2018 16,570 ዶላር) ተሽጧል። በውጫዊ መጠኑ ከFord F-Series በጣም ያነሰ ቢሆንም፣ 4x4 Rangers የመሸከም አቅም ከF-100 ጋር የሚዛመድ ወይም የሚበልጥ 1,600 ፓውንድ ጭነት አቅርቧል። ለ1984፣ Ford Bronco II ባለሁለት በር SUV ተጀመረ። ከ1966–1977 ብሮንኮ ጋር በሚመሳሰል መጠን፣ Bronco II ከአብዛኛዎቹ የውስጥ ክፍሎቹ ጋር የሬንገር ቻሲስን አጭር ስሪት ተጠቅሟል።
ለ 1989 ሞዴል ዓመት ሬንጀር የውጪውን ኤሮዳይናሚክስ እና ergonomics ውስጣዊ ሁኔታን ለማሻሻል ትልቅ የመሃል ዑደት ክለሳ አድርጓል። ለ1991 የFord Explorer SUV የፊት ፋሻውን፣ ቻሲሱን እና የውስጥ ክፍሎቹን በማጋራት ፊት ከተነሳው Ranger የተወሰደ ነው።
የኋላ ዊል ድራይቭ መደበኛ ነበር፣ የትርፍ ጊዜ ባለአራት ጎማ ተሽከርካሪ እንደ አማራጭ (በፖስታ ውስጥ በጭራሽ አልቀረበም)። እንደ ውቅረት ላይ በመመስረት፣ Ranger በሶስት የዊልቤዝ 107.9 ኢንች (6 ጫማ አልጋ)፣ 113.9 ኢንች (7 ጫማ አልጋ) እና 125 ኢንች (SuperCab፣ በ1986 አስተዋወቀ)።
ለ 1989, የኋላ-ጎማ ፀረ-መቆለፊያ ብሬክስ መደበኛ ሆነ.
ከ1983 እስከ 1992፣ የመጀመሪያው ትውልድ Ranger የተጎላበተው በ2.0L እና 2.3L የFord “Lima” ኢንላይን-4፣ 2.8L፣ 2.9L፣ እና 4.0L Ford Cologne V6፣ 3.0L Ford Vulcan V6፣ እና አራት-ሲሊንደር የናፍታ ሞተሮች ከማዝዳ (Perkins) እና ከሚትሱቢሺ የተገኙ።
የፊት ማንሳት
right|thumb|260x260px|[[1989 Ford Ranger XL (የፊት ማንሳት)]]
የመጀመሪያው ትውልድ Ranger በአምስት የመቁረጫ ደረጃዎች ለገበያ ቀርቧል፡S፣ Ranger፣ XL፣ XLS እና XLT። በአብዛኛው ለፍሊት ሽያጭ ታቅዶ፣ Ranger S (በ1984 አስተዋወቀ) ምንም አማራጭ ሳይኖረው ቀርቧል። አሁንም ባብዛኛው የስራ መኪና እያለ፣ Ranger XL ባለ ቀለም-ቁልፍ ማሳጠሪያ፣ የወለል ንጣፎች እና ክሮም ባምፐርስ አቅርቧል። XLS እንደ ስፖርታዊ ጨዋነቱ የ Ranger ስሪት ለገበያ ቀርቦ ነበር፣ ይህም ባልዲ መቀመጫዎች፣ ጥቁር ማሳጠፊያዎች እና የቴፕ ስታይል ፓኬጆችን በማቅረብ (በተለይ የ1970ዎቹ የ‹ፍሪ ዊሊንግ› መቁረጫዎች ተተኪ) ሲሆን XLT ባለ ሁለት ቃና ውጫዊ ክፍሎች፣ የchrome የውጪ መቁረጫዎች ቀርቧል።, እና የተሻሻለ የውስጥ ጌጥ.
Ranger STX እ.ኤ.አ. በ 1985 በዩናይትድ ስቴትስ ምዕራብ ጠረፍ ላይ ለሬንገር 4x4s አስተዋወቀ ፣ ለ 1986 ሙሉ በሙሉ አገልግሎት መስጠት ጀመረ ። "ስፖርት" እገዳን እና ትላልቅ ጎማዎችን በማቅረብ STX በባልዲ-መቀመጫ የውስጥ እና ሞዴል አቅርቦት ይገለጻል ። -የተወሰነ ባለ ሁለት ቀለም ቀለም ዘዴ.
right|thumb|260x260px|[[1994 Ford Ranger FlareSide XL]]
የሁለተኛው ትውልድ ሬንጀር ከቀዳሚው የመከርከሚያ መስመሮችን በብዛት ተሸክሟል። የመሠረት Ranger S (በዋነኛነት ለትርፍ መርከቦች ማለት ነው) ተቋረጠ፣ XL መደበኛው የ Ranger trim ሆነ። ከመደበኛው XL ጎን XL Sport፣ Splash፣ XLT እና STX ነበር። ለ 1995፣ የ STX መቁረጫ ለ4x4 ሬንጀርስ ልዩ ሆነ።
right|thumb|200x200px
right|thumb|150x150px
right|thumb|260x260px|[[1996 Ford Ranger Stepside XLT]]
right|thumb|260x260px|[[1997 Ford Ranger SuperCab XL Sport]]
Ranger Splash
ለ1993 ሞዴል አመት አስተዋወቀ፣ "Ranger Splash" የሁለተኛው ትውልድ Ranger ንዑስ ሞዴል ነበር። ከFlareSide pickup አልጋ ጎን፣ ስፕላሽ የተቀነሰ እገዳ (1 ኢንች ከኋላ፣ 2 ኢንች ፊት ለፊት ለ 2WD ስሪቶች) ተጭኗል። ሁሉም ስሪቶች በ4x4 Ranger grilles ተጭነዋል። ሞኖክሮማቲክ ውጫዊ ገጽታ በጎን በኩል እና በጅራቱ በር ላይ ልዩ የቪኒየል "Splash" ዲካል ተጭኗል። የSplash ሞዴሎቹ ለውስጠኛው ክፍል እንዲሁም ለኤሌክትሮኒክስ የጎን መስተዋቶች የባልዲ መቀመጫዎችንም አሳይተዋል።
የኋላ ዊል ድራይቭ ስፕSplash በ chrome ስቲል ጎማዎች የተገጠሙ ሲሆን 4x4 ስሪቶች በአሉሚኒየም ጎማዎች የተገጠሙ ናቸው።
right|thumb|260x260px|[[2001 Ford Ranger SuperCab XLT]]
right|thumb|260x260px|[[2007 Ford Ranger XL]]
right|thumb|260x260px
= 4ኛ ትውልድ (2019-አሁን) =
= 1ኛ ትውልድ (1998-2006) =
= 2ኛ ትውልድ (2006-2011) =
= 3ኛ ትውልድ (2011-2021) =
= 4ኛ ትውልድ (2022) =
= ውጫዊ አገናኞች =
መደብ:መጓጓዣ
ሴቱባል
ሴቱባል (ፖርቱጊዝኛ፦ Setúbal /ስቱባል/)
መደብ:ፖርቱጋል መደብ:የአውሮፓ ከተሞች
ይወልደዋል ካሉ ይመሰለዋል አይገድም
ይወልደዋል ካሉ ይመሰለዋል አይገድም የአማርኛ ምሳሌ ነው። ይወልደዋል ካሉ ይመሰለዋል አይገድም የአማርኛ ምሳሌ ነው።
ትርጉሙ
መደብ: ያልተተረጎመ ምሳሌ መደብ: ተረትና ምሳሌ
ስታንዳርድ ሊዬዥ
ስታንዳርድ ሊዬዥ (ፈረንሳይኛ፦ Royal Standard de Liège፣ ሆላንድኛ፦ Standard Luik፣ ጀርመንኛ፦ Standard Lüttich) በሊዬዥ፣ ቤልጅግ የሚገኝ የእግር ኳስ ክለብ ነው።
መደብ:የቤልጅግ እግር ኳስ ክለቦች
ሄርኩለስ እግር ኳስ ክለብ
ሄርኩለስ እግር ኳስ ክለብ (እስፓንኛ፦ Hércules de Alicante Club de Fútbol, S.A.D.) በአሊካንቴ፣ እስፓንያ የሚገኝ የእግር ኳስ ክለብ ነው።
መደብ:የብራዚል እግር ኳስ ክለቦች
ቲቡሮኔስ ሮሆስ ዴ ቬራክሩዝ
ቲቡሮኔስ ሮሆስ ዴ ቬራክሩዝ በቬራክሩዝ፣ ሜክሲኮ የሚገኝ የእግር ኳስ ክለብ ነው።
መደብ:የሜክሲኮ እግር ኳስ ክለቦች
ሞንጎልያ
መደብ:የእስያ አገራት
ሰኔ ፰
ሰኔ ፰ ቀን በኢትዮጵያ ዘመን አቆጣጠር የዓመቱ ፪፻፸፰ኛው ቀን ሲሆን የፀደይ (በልግ)ወቅት ፸፫ኛው ቀን ነው።  ከዚህ ዕለት በኋላ እስከ ዓመቱ መጨረሻ ድረስ፣ በ ዘመነ ሉቃስ  ፹፰ ቀናት፣ በዘመነ ዮሐንስ፤ በ ዘመነ ማቴዎስ፤ እና በ ዘመነ ማርቆስ ደግሞ ፹፯ ቀናት ይቀራሉ።
ልደት
=ዕለተ ሞት=
=ማመዛገቢያዎች=
=ዋቢ ምንጮች=
ይውደደኝ የጀርባዪ ቅማል አለች አንዷ
ትርጉሙ
መደብ: ያልተተረጎመ ምሳሌ መደብ: ተረትና ምሳሌ
ኬረላ ፍንዳታዎች
ኬረላ ፍንዳታዎች እግር ኳስ ክለብ ፣ በተለምዶ Kerala Blasters  በመባል የሚታወቀው፣ በህንድ ውስጥ ከፍተኛ የእግር ኳስ ደረጃ በሆነው በህንድ ሱፐር ሊግ ውስጥ የሚወዳደረው በኮቺ ፣ ኬራላ የሚገኝ የህንድ ፕሮፌሽናል የእግር ኳስ ክለብ ነው። ክለቡ የተመሰረተው በግንቦት ወር በ2014 የህንድ ሱፐር ሊግ የመክፈቻ ወቅት ነው።
ክለቡ የመክፈቻ ጨዋታውን በኦክቶበር 13 በ2014 በሰሜን ምስራቅ ዩናይትድ 1-0 ተሸንፏል። ፍንዳታዎቹ የህንድ ሱፐር ሊግ ሶስት ጊዜ ሯጮች ናቸው። በ2014 ለመጀመሪያ ጊዜ ወደ ፍጻሜው የገቡ ሲሆን ከጉዳት ጊዜ ጎል በኋላ በATK 1-0 ተሸንፈዋል። እ.ኤ.አ. በ 2016 እንደገና በATK 4-3 ተሸንፈዋል ፣ በዚህ ጊዜ በፍጻሜው ፍጻሜ። ክለቡ በ2022 ለሶስተኛ ጊዜ ወደ ፍፃሜው የገባ ሲሆን በፍፁም ቅጣት ምት በሀይድራባድ FC 3-1 ተሸንፏል። ፍንዳታዎች በኮቺ በጃዋሃርላል ኔህሩ ስታዲየም የቤት ጨዋታዎችን ያደርጋሉ። ክለቡ ከተመሠረተበት ጊዜ ጀምሮ በአብዛኛዎቹ የውድድር ዘመናት ኬረላ ፍንዳታዎች በጨዋታው ከ30,000 በላይ ተመልካቾችን በመሳብ በከፍተኛ የሊግ ተሳትፎ ሪከርድ አስመዝግቧል። ፍንዳታዎች በደቡብ ህንድ ደርቢ ከሚወዳደሩት ከደቡብ ህንድ ጎረቤቶች ቤንጋሉሩ FC እና Chennayin FC ጋር ፉክክር ይጋራሉ።
ፍንዳታዎች በእስያ ውስጥ በብዛት ከሚደገፉ ክለቦች ውስጥ አንዱ ሲሆን ከአህጉሪቱ የእግር ኳስ ክለቦች መካከል ትልቁን ማህበራዊ ሚዲያ አለው። ክለቡ በእስያ ከሚገኙት እጅግ በጣም ድምፃዊ እና ደጋፊ ክለቦች መካከል አንዱ በመሆን ስም ያተረፈውን ማንጃፓዳ የተባለውን የደጋፊ ቡድን ጨምሮ በደጋፊዎቻቸው ይታወቃል። የክለቡ ግርጌ ዝሆን ከግንዱ ጋር እግር ኳስ የያዘ ሲሆን ይህም ኬረላን ከስፖርቱ ጋር ያለውን ጥልቅ ግንኙነት ያሳያል። የክለቡ ባህላዊ ኪት ቢጫ እና ሰማያዊ ቀለሞችን ያካተተ ሲሆን ቢጫው ከመጀመሪያው ጀምሮ የክለቡ ቀዳሚ ቀለም እና መለያነው።
ይወደዋል ካሉ ይመክሩዋል ይወልደዋል ካሉ ይመስሏል
ይወደዋል ካሉ ይመክሩዋል ይወልደዋል ካሉ ይመስሏል የአማርኛ ምሳሌ ነው። ይወደዋል ካሉ ይመክሩዋል ይወልደዋል ካሉ ይመስሏል የአማርኛ ምሳሌ ነው።
ትርጉሙ
መደብ: ያልተተረጎመ ምሳሌ መደብ: ተረትና ምሳሌ
ኡኒቨርሲዳድ ዴ ቺሌ ክለብ
መደብ:የቺሌ እግር ኳስ ክለቦች
ክሩዜሮ ስፖርት ክለብ
ክሩዜሮ ስፖርት ክለብ (ፖርቱጊዝኛ፦ Cruzeiro Esporte Clube) በቤሎ ሆሪዞንቴ፣ ብራዚል የሚገኝ የመድበለ ስፖርት ክለብ ነው።
መደብ:የብራዚል እግር ኳስ ክለቦች
ጢኒስ
ጢኒስ (ግብጽኛ፦ /ጨኑ/) የጥንታዊ ግብጽ ከተማ ነበር። ሥፍራው አሁን በእርግጥ አይታወቅም፤ ለሥነ ቅርስ ገና አልተገኘም። በማኔጦን ዘንድ መጀመርያው ፈርዖን ሜኒስና 1ኛው-2ኛው ሥርወ መንግሥታት በቀድሞው መንግሥት ከጢኒስ ነበሩ። ከዚያ በኋላ በመጀመርያው ጨለማ ዘመን (ትምህርት ለመሪካሬ) ይጠቀሳል።
መደብ:የግብፅ ከተሞች መደብ:የቀድሞ ከተሞች
ይውጋህ ብሎ ይማርህ
ይውጋህ ብሎ ይማርህ የአማርኛ ምሳሌ ነው። ይውጋህ ብሎ ይማርህ የአማርኛ ምሳሌ ነው።
ትርጉሙ
መደብ: ያልተተረጎመ ምሳሌ መደብ: ተረትና ምሳሌ
የዓረብኛ አልፋቤት
የዓረብኛ አልፋቤት ወይም የዓረብኛ አብጃድ በተለይ አረብኛን ለመጻፍ የተደረጀው አልፋቤት (አብጃድ) ነው። 28 ፊደሎች ሲኖሩት ከቀኝ ወደ ግራ በተያያዘ ጽሕፈት ይጻፋል።
የተደረጀው በስሜን አረብ ከቀደመው ናባታውያን አልፋቤት በ400 ዓም አካባቢ ነበረ። ይህም ናባታውያን አልፋቤት በፈንታው በ200 ዓክልበ. ያህል በዮርዳኖስ ከአራማይስጥ አልፋቤት ደረሰ፤ የአራማይስጥም በ800 ዓክልበ. ግድም በሶርያ ከፊንቄ አልፋቤት ተነሣ።
ከአረብኛ በላይ የዓረብኛ ጽሕፈት ብዙ ሌሎችን ልሳናት ለመጻፍ በጥቅም ላይ ውሏል፤ በተለይም አሁን ኡርዱ፣ ፋርስኛ፣ ፐንጃብኛ፣ ውግርኛ በአረብ ጽሕፈት ይጻፋሉ። ለነዚህም ሌሎች ቋንቋዎች ድምጾች ተጨማሪ ልዩ ፊደላት ተለሙ።
መደብ:ጽሕፈቶች
ዱይስቡርግ፣ ጀርመን
ዱይስቡርግ (ጀርመንኛ፦ Duisburg)
መደብ:የጀርመን ከተሞች
ቡሬ, ኦሮሚያ (ወረዳ)
በቤንሻንጉል-ጉምዝ ክልል  የሚገኝ ወረዳ  ነው።
ህዝብ ቆጠራ
{{አቀማመጥ {{ የቦታ መረጃ | ስም         =  {{PAGENAME}} | ሌላ_ስም   = | ካርታ_አገር      = ኢትዮጵያ | ክፍላገር        = |latd=6|latm=40|lats=|latNS=N |longd=39|longm=27|longs=|longEW=E | lat_deg      =6 | lat_min      =40 | north_south  = N  | lon_deg       = 39 | lon_min      =  27 | east_west    = E  | ከፍታ     = | ሕዝብ_ጠቅላላ   = | ስዕል          = | ስዕል_መግለጫ      =  {{PAGENAME}} }}
{{PAGENAME}} በኦሮሚያ ክልል  የሚገኝ ወረዳ  ነው።
አረካ
አረካ ኢትዮጵያ ውስጥ የሚገኝ ከተማ ነው። በደቡብ ኢትዮጵያ በወላይታ የሚገኝ ከተማ ነው። ከአዲስ አበባ በስተደቡብ ምዕራብ 300 ኪሎ ሜትር ርቀት ላይ ይገኛል። ይህ ከተማ ኬክሮስ እና ኬንትሮስ 7°4′ሰሜን 37°42′ምስራቅ እና ከባህር ጠለል በላይ 1774 ሜትር ከፍታ ላይ ይገኛል። ከተማው የቦሎሶ ሶሬ ወረዳ አስተዳደር ማዕከል ነው። በከተማ ውስጥ ያለው ምቹ ሁኔታዎች ባጭሩ፤ 24 ሰዓታት የኤሌክትሪክ ኃይል፣ ንጹህ የህዝብ ውሃ፣ ባንኮች፣ የአንደኛ እና ሁለተኛ ደረጃ ትምህርት ቤቶች፣ ኮሌጆች፣ የፖስታ አገልግሎት, የቴሌኮሙኒኬሽን አገልግሎት ጤና ማዕከል፣ የግል ክሊኒኮች፣ መድኃኒቶች መደብር፣ የሕዝብ ገበያ፣ መንገዶች ዙሪያ ያሉ መብራት፣ የውስጥ እና ከተማ ማቋረጥ አስፋልት እና ጌጠኛ መንገዶች እና ሌሎች አሉት።
የህዝብ ቁጥር
አረካ በደቡብ ብሔረሰቦች ብሔረሰቦችና ህዝቦች ክልል በብዛት ሰው ከሚኖርባቸው አካባቢዎች አንዱ ነው። በ2020 ዓ.ም. በኢትዮጵያ ማዕከላዊ ስታቲስቲክስ ኤጀንሲ ባደረገው የህዝብ ቁጥር ትንቢያ መሰረት፣ የከተማዋ ጠቅላላ ሕዝብ ብዛት 80,693 ነው። ከነዚህም 38,880 ሴቶች ሲሆኑ 41,813 የሚሆኑት ደግሞ ወንዶች ናቸው።
ዋቢ
መደብ:የኢትዮጵያ ከተሞች መደብ:የወላይታ ከተሞች
ጤቤስ
ጤቤስ (ግሪክኛ፦ Θήβαι /ጤባይ/፤ ግብጽኛ፦ /ዋሰት/) የጥንታዊ ግብጽ ከተማ ነበር። በ2121 ዓክልበ. ግ. የ2 መንቱሆተፕ (11ኛው ሥርወ መንግሥት) ዋና ከተማ ሆነ። ከ1982 እስከ 1661 ዓክልበ. ድረስ የፈርዖኖች ቤተ መንግሥት ወደ እጅታዊ ቢዛወርም በ1661 ዓክልበ. በሂክሶስ ወረራ ምክንያት ጤቤስ እንደገና የ13ኛው ሥርወ መንግሥት ዋና መቀመጫ ሆነ።
መደብ:የግብፅ ከተሞች መደብ:የቀድሞ ከተሞች
ይውጋህ ብሎ ይማርክህ
ይውጋህ ብሎ ይማርክህ የአማርኛ ምሳሌ ነው። ይውጋህ ብሎ ይማርክህ የአማርኛ ምሳሌ ነው።
ትርጉሙ
መደብ: ያልተተረጎመ ምሳሌ መደብ: ተረትና ምሳሌ
ታላቁ ሳርጎን
thumb|350px|የሳርጎን ግዛትና ዋና ዘምቻዎች ታላቁ ሳርጎን (አካድኛ፦ ሻሩ-ኪን «ዕውነተኛ ንጉሥ») ከ2077 እስከ 2064 ዓክልበ. ግድም ድረስ (ኡልትራ አጭር አቆጣጠር) የአካድ ንጉሥ ነበረ።
የታወቁት 4 ዓመት ስሞች እንዲህ ናቸው፦ «ሳርጎን ወደ ሲሙሩም የሄደበት ዓመት»፣ «ሳርጎን ኡሩአን ያጠፋበት ዓመት»፣ «ሳርጎን ኤላምን ያጠፋበት ዓመት»፣ እና «ማሪ የጠፋበት ዓመት» ናቸው። ይህ የዓመት ስሞች አቆጣጠር ዘዴ የሚታወቀው በዋናነት ከሳርጎን ዘመን ጀምሮ ነው።
ንጉሥ ከመሆኑ በፊት
200px| right| thumb|የሳርጎን ልደት የሚነግር ጽላት የሳርጎን ትውፊት በተባለው ሱመርኛ ጽላት የአባቱ ስም ላዕቡም ይሰጣል። የነገሥታት ዝርዝር የሳርጎን አባት የአጸድ ጠባቂ እንደ ነበር ይለናል። በኋላ ዘመን (7ኛው ክፍለ ዘመን ዓክልበ.) በአሦርኛ በተጻፈ ትውፊት ዘንድ፣ ሳርጎን «እናቴ ዝቅተኛ ነበረች፤ አባቴንም አላወቅሁም፣ የአባቴም ወንድም በተራራ ይኖራል» ይላል። ግልጽ የሚሆነው ከንጉሣዊ መነሻ አለመሆኑ ነው። የአሦርኛው ሰነድ ደግሞ እንዳለው እናቱ ዲቃላ ማሳደግ ባለመቻሏ በሸምበቆ ቅርጫት ውስጥ በወንዙ ላይ አስቀመጠችውና የመስኖ ቆፋሪ የሆነ ሰው አኪ አገኝቶት አሳደገው። ሳርጎን ያደገበት መንደር «አዙፒራኑ» በኤፍራጥስ ዳር ሲሆን አኪ የአጸዱ ጠባቂ እንዲሆን እንዳስተማረው ይጨምራል።
ከተራ ክፍል በመወለዱ ምናልባት ሻሩ-ኪን፥ «ዕውነተኛ ንጉሥ»፥ የልደት ስሙ ሳይሆን ዘውድ ከተጫነው የወሰደው ስያሜ ይሆናል የሚያስቡ ሊቃውንት አሉ። በአካድኛው ስሙ ሻሩ-ኪን ሲሆን «ሳርጎን» የሚለው አጻጻፍ በትንቢተ ኢሳይያስ ሞክሼው የአሦር ንጉሥ 2 ሳርጎን በዕብራይስጡ እንዲህ ስለሚባል ነው።
ሱመርኛው የሳርጎን ትውፊት ንጉሥ ከመሆኑ በፊት ያለውን ታሪክ እንዲህ ይሰጣል። ሳርጎን ከኪሽ ንጉሥ ኡር-ዛባባ ሎሌዎች መካከል የቤተ መንግሥት አስረካቢ ሲሆን፣ ንጉሡ ኡር-ዛባባ ሕልምን አይቶ ሳርጎንን የ«ዋንጫ ተሸካሚ» ማዕረግ ሾመው፣ ይህም በመጠጦች (ጠጅ) ሳጥን ላይ ሓላፊነቱን ያለው ማለት ነው። ከዚያ ሳርጎን በራሱ ሕልም ኡር-ዛባባ በደም ወንዝ ውስጥ ሲሰመጥ ያያል። ስለዚህ ኡር-ዛባባ ሰምቶ እጅግ ተቸግሮ ሳርጎንን በተንኮል ለመግደል ያቅዳል። ሳርጎን የንጉሥ ተልዕኮ ሆኖ አንድ መልዕክት በሸክላ ጽላት ለኡሩክ ንጉሥ ሉጋል-ዛገሢ እንዲወስደው ታዘዘ። መልዕክቱ ግን መልዕክተኛውን ስለ መግደል የሚል ልመና ነበር። ሰነዱ ተሰብሮ ከዚያ በኋላ ምን እንደ ሆነ ቢያጣም፣ ሳርጎን የአካድ መንግሥት መሥራች ለመሆን ስለ በቃ ሴራው እንዳልተከናወነ መገመት እንችላለን።
የነገሥታት ዝርዝሩና የባቢሎን መቅደስ ዜና መዋዕል (ወይም «የቫይድነር ዜና መዋዕል» ) የተባለው ጽላት ሳርጎን የኡር-ዛባባ «ዋንጫ ተሸካሚ» በማድረጋቸው ከሱመርኛው ሳርጎን ትውፊት ጋራ ይስማማሉ። ዜና መዋዕሉ እንዲህ አለው፦ ኡር-ዛባባ ዋንጫ ተሸካሚውን ሳርጎንን የመቅደሱን ወይን ጠጅ መሥዋዕት እንዲቀይር አዘዘው። አልቀየረም ግን ለመቅደሱ ቶሎ እንዲሠዋ ጠነቀቀ። ከዚህ በኋላ በአረመኔው ጣኦት ሜሮዳክ ሞገስ የዓለም 4 ሩቦች ግዛት እንዳገኘው በማለት ይጨምራል። ይህ ማለት በኒፑር የነበሩት ቄሳውንት ንጉሥነቱን እንዳዳገፉት ይሆናል።
የሳርጎን መንግሥት
thumb|300px|left|የሳርጎን ግዛት (ሌላ አስተያየት) ስለ ሳርጎን መንግሥት በአካድ የተለያዩ ምንጮች አሉ። የሚከተለው ታላቅ የጽላት መዝገብ ስለ ሳርጎን መንግሥት ብዙ መረጃ ይሰጣል ፦
በኋላ ዘመን በተጻፈ ሌላ ሰነድ እንደሚለው የሳርጎን መንግሥት ከላይኛ ባሕር (ሜዲቴራኒያን) ማዶ እስከ አናኪና ካፕታራ (ቆጵሮስና ቀርጤስ) ድረስ፣ ከታችኛው ባሕር (የፋርስ ወሽመጥ) ማዶ እስከ ድልሙንና ማጋን (ባሕሬንና ኦማን) ድረስ ተዘረጋ። ሆኖም ከድልሙን በቀር እነዚህ ፉከራዎች በሌላ ምንጭ አልተገኙምና ኣጠራጣሪ ይሆናሉ።
ከሳርጎን በፊት የሱመር ይፋዊ እና መደበኛ ቋንቋ ሱመርኛ ሲሆን፣ በአካድ መንግሥት ከሳርጎን ጀምሮ አካድኛ ይፋዊ ሆነ። ይህ የሴማዊ ቋንቋዎች ቤተሠብ አባል ነው። ከዚህ በላይ ለጊዜው በኤላም አካድኛ ይፋዊ ሆኖ እንዳደረገው ይመስላል።
የቀድሞ ነገሥታት ዜና መዋዕል (ABC 20) ስለ ሳርጎን እንዲህ ይላል፦ 200px| right| thumb|ይህ አካዳዊ ነሐስ ራስ ቅርጽ ምናልባት ሳርጎንን ያሳያል።
የቫይድነር ዜና መዋዕል ስለ ሳርጎን ዘመን ተመሳሳይ ታሪክ ይገልጻል፦
ከነዚህ ምንጮች፣ የሱመር ዋና ቤተ መቅደስ ከኒፑር ወደ ባቢሎን አዲስ ሥፍራ ስላዛወረው ሕዝቡና ቄሳውንቱ እንዳመጹበት ይመስላል። ከዚህ ዘመን አስቀድሞ «ባቢሎን» ማለት የኤሪዱ መጠሪያ እንደ ነበር የሚል ማስረጃ አለ።
ወደ ምዕራብ ስላደረጉት ዘመቻዎች ሌሎች መዝገቦች ይታወቃሉ። በአንዳንድ ጽላት ዘንድ፣ ሳርጎን የ40 ሺህ ወታደሮች ሠራዊት ነበረው። ከሥራዊቱ ጋር ደብረ አማናን ተሻገረ፣ ወደ አርዘ ሊባኖስ ደን ደረሱ። ወደ ማርዳማን አገር (ከስሜን ጤግሮስ ምዕራብ የነበረ የሑራውያን ክፍላገር) ለመውረር ያቅዳል። ከዚያ አገር የመጣ ተልእኮ ግን እንዲህ ይጠይቃል፦ «በዳርቻው ክፋቶች የሚያድቡበት የአሙሩ አገር አይደለምን?» ነገር ግን ሳርጎን አይመልስም፣ የሲሙሩም ሰዎችና ከብቶች ሁሉ ይዘው ከተማውን አፈራረሰ። ይህ በስሜን መስጴጦምያ የተገኘ የሆራውያን ከተማ-አገር ነበር። አሙሩ እና ሱባርቱ አገሮች እንደ ያዙ ይላል።
በኬጥኛ የተጻፈው ግጥም የውግያ ንጉሥ ስለ ሳርጎን ምዕራብ ዘመቻ ነው። ይህ ጽሑፍ በአካድኛ ትርጉም ደግሞ በአሦርና በአማርና ደብዳቤዎች መካከል (በግብጽ) ተገኝቷል። ሳርጎን በጥልቅ በሐቲ አገር (አናቶሊያ) እንደ ዘመተ ይናገራሉ። ጽሁፉ እንደሚተርከው፣ በሐቲ በካነሽ የኖሩት አካዳዊ ነጋዴዎች በቡሩሻንዳ ንጉሥ ኑርዳጋል ስለ ተበደሉ ሳርጎን በሩቅ መንገድ ከሠራዊቱ ጋር መጥቶ ኑርዳጋልን እንዲቀጣው በሚል ልመና ልከው አስረዱት። የኑርዳጋል ሰዎች በጸጥታቸው እየኮሩ ዝም ብሎ የሳርጎን ሥራዊት ደረሰና ቶሎ አሸነፋቸው። ሦስት ዓመት በቡሩሻንዳ ቆይተው የከተማውን ግድግዶች ሰበሩ።
በአሦርኛው ሳርጎን ትውፊት እንደሚለው፣
ዋቢ መጽሐፍት
መደብ:የአካድ ነገሥታት
ምሥራቅ አፍሪካ
400px|thumb|
ምሥራቅ አፍሪካ በአፍሪካ ምሥራቅ ያለው አውራጃ ነው። በተመድ ትርጒም፣ 18 አገራት ይጥቅልላል፣ እነርሱም ታንዛኒያ፣ ኬንያ፣ ኡጋንዳ፣ ርዋንዳ፣ ቡሩንዲ፣ ደቡብ ሱዳን፣ ጅቡቲ፣ ኤርትራ፣ ኢትዮጵያ፣ ሶማሊያ፣ ኮሞሮስ፣ ሞሪሸስ፣ ሲሸልስ፣ ሞዛምቢክ፣ ማዳጋስካር፣ ማላዊ፣ ዛምቢያ፣ ዚምባብዌ እና ፪ የፈረንሳይ ደሴት ግዛቶች፣ ሬዩንዮንና ማዮት ናቸው።
* ደቡብ የሱዳን የመጨረሻዋ ሀገር ነች።
ቭላዲሚር ሌኒን
ቭላድሚር ኢሊች ኡሊኖቭ በቀላሉ ሌኒን (1862 - 1916) ሩሲያዊ ጠበቃ፣ አብዮተኛ እና የቦልሼቪክ ፓርቲ መሪ የነበር ሰው ነው። የሶቪየት ህብረት እና ሩሲያን በ1909 የተቆጣጠረው የኮሚዩኒስት ሥርዓት የመጀመሪያ መሪ ነበር። የሌኒን አስተሳሰቦች አሁን ሌኒኒዝም በመባል ይታዎቃሉ።
ቀደምት ሕይዎቱ
ሌኒን በ፲፰፻፷፪ ዓም ከአስተማሪ እናቱ እና የትምህርት ባለስልጣን ከነበሩት አባቱ ተወለደ። የሁለተኛ ደረጃ ትምህርቱን በሚከታተልበት ወቅት ስለፓለቲካ አብሮ ማጥናት ጀመረ። በዚህ ዎቅት ሌኒን በትምህርቱ ጎበዝ የነበር ሲሆን የላቲን እና ግሪክ ቋንቋዎችን ያጠና ነበር። በ፲፰፻፸፱ ዓ.ም የሩሲያን ገዢ ወይንም ዛር ስለተቃዎመ ከትምህርት ቤት ተባረረ። እርሱ ግን በግሉ መጻሕፍትን ማንበቡንና አዳዲስ አሳቦችን ለራሱ ማስተማሩን አላቋረጠም ነበር። ስለሆነም በ፲፰፻፹፪ ዓም የሕግ ጠበቃ ለመሆን የሚያስችል ፈቃድ (ላይሰንስ) አገኘ።
ሌኒን ከዩኒቨርሲቲ በተባረረበት በዚያው ዓመት፣ የርሱ ወንድም የነበረው አሌክሳንደር እንዲሁ ዛር አሌክሳንደር ሳልሳዊን በቦምብ ለመግደል ሲያሴር ተይዞ ተሰቀለ። እህቱም በግዞት ወደ ታታርስታን ተላከች። ሌኒን በዚህ በጣም ከመበሳጨቱ የተነሳ ፣ የወንድሙን ሞት ለመበቀል ቃል ገብቶ ነበር።
ማጣቀሻ
መደብ:ኮሚዩኒስቶች መደብ:የቀድሞ ፈላጭ ቆርጮች መደብ:ማርክሲዝም መደብ:የሩሲያ ፖለቲከኞች
ሰኔ ፱
ሰኔ ፱ ቀን በኢትዮጵያ ዘመን አቆጣጠር የዓመቱ ፪፻፸፱ኛው ቀን ሲሆን የፀደይ (በልግ)ወቅት ፸፬ኛው ቀን ነው።  ከዚህ ዕለት በኋላ እስከ ዓመቱ መጨረሻ ድረስ፣ በ ዘመነ ሉቃስ  ፹፯ ቀናት፣ በዘመነ ዮሐንስ፤ በ ዘመነ ማቴዎስ፤ እና በ ዘመነ ማርቆስ ደግሞ ፹፮ ቀናት ይቀራሉ።
ዋቢ ምንጮች
መደብ:ዕለታት
ሁዋቺፓቶ ስፖርት ክለብ
ሁዋቺፓቶ ስፖርት ክለብ (እስፓንኛ፦ Club Deportivo Huachipato) በታልካኋኖ፣ ቺሌ የሚገኝ የመድበለ ስፖርት ክለብ ነው።
መደብ:የቺሌ እግር ኳስ ክለቦች
ማሜሎዲ ሰንዳውንስ ኤፍ.ሲ
ማሜሎዲ ሰንዳውንስ እግር ኳስ ክለብ (Mamelodi Sundowns Football Club) (በቀላሉ ሰንዳውንስ (Sundowns) በመባል የሚታወቀው) በደቡብ አፍሪካ እግር ኳስ ሊግ ስርዓት የመጀመሪያ ደረጃ በሆነው በፕሪምየር እግር ኳስ ሊግ ውስጥ የሚጫወት ማሜሎዲ ፣ ፕሪቶሪያ በ Gauteng ግዛት ውስጥ የሚገኝ የደቡብ አፍሪካ ፕሮፌሽናል እግር ኳስ ክለብ ነው። በ1970 ዎቹ ውስጥ የተመሰረተ, ቡድኑ በሎፍተስ ቬርስፌልድ ስታዲየም ውስጥ የቤት ውስጥ ጨዋታዎችን ይጫወታል.
ሰንዳውንስ እ.ኤ.አ. በአሁኑ ጊዜ በደቡብ አፍሪካ የፒኤስኤል ዘመን በጣም ስኬታማ የእግር ኳስ ክለብ ነው። የ2016 የካፍ ሻምፒዮንስ ሊግ, የ2017 CAF Super Cup አሸንፈዋል እና የ2016 የካፍ የአመቱ ምርጥ ክለብ ተመረጡ። በአገር ውስጥም ኔድባንክ ዋንጫን ስድስት ጊዜ, ኤምቲኤን 8 አራት ጊዜ እና ቴልኮም ኖክውትን አራት ጊዜ አሸንፈዋል። በፊፋ የአለም ክለቦች ዋንጫ የተሳተፈ የመጀመሪያው የደቡብ አፍሪካ ቡድን ሲሆን 6ኛ ደረጃን ይዞ አጠናቋል።
ዘመነ መሳፍንት
ዘመነ መሳፍንት በኢትዮጵያ ታሪክ ውስጥ ከ፲፰ኛው መቶ ክፍለ ዘመን አጋማሽ ጀምሮ እስከ ፲፱ኛው መቶ ክፍለ ዘመን አጋማሽ ድረስ የተከሰተ ጊዜ ሲሆን፣ በወቅቱ የየአካባቢው መሳፍንት ኃይል የገነነበትና እርስ በርሳቸው የሚዋጉበት እንዲሁም ዋናው ንጉስ ሥልጣኑ ከመዳከሙ የተነሳ ከጎንደር ከተማ ውጭ እምብዛም ተሰሚነት ያልነበርበት ወቅት ነበር። ከነበረው አለመረጋጋትተነሳ ከጎንደር ከተማ ተነስቶ እየተስፋፋ የነበረው ስልጣኔ የኮሰመነበት፣ እንዲሁም ህብረተሰቡና ባህሉ ወደፊት አንድ እርምጃ መራመድ አቅቶት እየበሰበሰ የነበርበት ወቅት ነው።  ከትውፊት አንጻር የዚህ ዘመን ጅማሬ የሚቆጠረው ራስ ሚካኤል ስሑል ዳግማዊ ዓፄ ኢዮአስን ሚያዝያ ፳፱ ቀን ፲፯፻፷፩ ዓ.ም. ሲያስገድለው ሲሆን በተቃራኒው የዘመኑ ፍጻሜ ዳግማዊ ዓፄ ቴዎድሮስ የካቲት ፬ ቀን ፲፰፻፵፯ ዓ.ም ንጉሠ ነገሥት ሆነው ስል፧ቾጣን ላይ ሲወጡ ነው።
1 ኤሪሹም
1 ኤሪሹም የአሹር ንጉሥ ነበር። ምናልባት 1881-1842 አካባቢ ገዛ። የኢሉሹማ ልጅና ተከታይ ይባላል።
የአሦር ነገሥታት ዝርዝር ቅጂዎች ስለ ዘመናቸው ቁጥር ይለያያሉ፣ ወይም ፴ ወይም ፵ ዓመታት እንደ ገዛ የሚሉ ቅጂዎች አሉ። በቅርብ ጊዜ በካነሽ በተገኘው ጽላቶች ክምችት ውስጥ የዓመቶቹ ስሞች ዝርዝር ታውቋል፤ ከዚህ ለ፵ ዓመታት እንደ ገዛ ማወቅ አሁን ችሏል።
በካነሽ አንድ አሦራዊ ካሩም (የንግድ ጣቢያ) ስለ መሠረተ ከዘመኑ ብዙ ሰነዶች በዚያ ተገኙ።
የዓመት ስሞች
ከዚህ ዘመን ጀምሮ የአሦር ዓመት ስሞች በዝርዝር ይታወቃሉ። የያንዳንዱ ዓመት ስም ለዚያ የተሾመው የሊሙ ስም ነበረ። ከዚህ በታች የዓመቱ ሊሙ እና ብዙ ጊዜ የሊሙ አባት ስም እንደ ኡልትራ አጭር አቆጣጠር ይዘርዝራሉ።
1881 ዓክልበ. - ሹ-ኢሽታር፤ አቢላ ልጅ
1880 ዓክልበ. - ሹኩቱም፤ ኢሹሁም ልጅ
1879 ዓክልበ. - ኢዲን-ኢሉም፤ ኩሩብ-ኢሽታር ልጅ
1877 ዓክልበ. - ኢናህ-ኢሊ፤ ኪኪ ልጅ
1876 ዓክልበ. - ሱዊታያ፤ ኢርኢቡም ልጅ
1875 ዓክልበ. - ዳያ፤ ኢሹሁም ልጅ
1873 ዓክልበ. - ሻማሽ-ጣብ
1872 ዓክልበ. - አጉሳ
1871 ዓክልበ. - ኢድናያ፤ ሹዳያ ልጅ
1870 ዓክልበ. - ቁቃዱም፤ ቡዙ ልጅ
1868 ዓክልበ. - ላቄፑም፤ ባቢዲ ልጅ
1867 ዓክልበ. - ሹ-ላባን፤ ኩሩብ-ኢሽታር ልጅ
1866 ዓክልበ. - ሹ-በሉም፤ ኢሹሁም ልጅ
1865 ዓክልበ. - ናብ-ሲን፤ ሹ-ኢሽታር ልጅ
1864 ዓክልበ. - ሐዳያ፤ ኤላሊ ልጅ
1863 ዓክልበ. - ኤኑም-አሹር፤ በጋያ ልጅ
1862 ዓክልበ. - ኢኩኑም፤ ሹዳያ ልጅ
1861 ዓክልበ. - እጽሚድ-ኢሉም፤ ኢዲዳ ልጅ
1859 ዓክልበ. - ሹ-ኢሽታር፤ አማያ ልጅ
1858 ዓክልበ. - ኢዲን-አሹር፤ የካህኑ ልጅ
1857 ዓክልበ. - ፑዙር-አሹር፤ የቅቤ ሠሪው
1855 ዓክልበ. - እብኒ-አዳድ፤ ሱሳያ ልጅ
1854 ዓክልበ. - ኢሪሹም፤ አዳድ-ራቢ ልጅ
1853 ዓክልበ. - ሚናኑም፤ በጋያ ልጅ
1852 ዓክልበ. - ኢዲን-ሲን፤ ሻሊም-አሁም ልጅ
1851 ዓክልበ. - ፑዙር-አሹር፤ ኢድናያ ልጅ
1850 ዓክልበ. - ሹሊ፤ ኡጳኩም ልጅ
1849 ዓክልበ. - ላቀፑም፤ ዙኩዋ ልጅ
1848 ዓክልበ. - ፑዙር-ኢሽታር፤ ኤሪሱዋ ልጅ
1847 ዓክልበ. - አጉዋ፤ አዳድ-ራቢ ልጅ
1846 ዓክልበ. - ሹ-ሲን፤ ጺሊያ ልጅ
1845 ዓክልበ. - ኤኑም-አሹር፤ በጋያ ልጅ
1844 ዓክልበ. - ኤና-ሲን፤ ፑሣኑም ልጅ
1843 ዓክልበ. - ኤናኑም፤ ኡጳኩም ልጅ
1842 ዓክልበ. - ቡዙ፤ አዳድ-ራቢ ልጅ
መደብ:የአሦር ነገሥታት
ቦን
ቦን (ጀርመንኛ፦ Bonn)
ክለብ ኔካክሳ
ክለብ ኔካክሳ በአጉዋስካሊየንቴስ፣ ሜክሲኮ የሚገኝ የእግር ኳስ ክለብ ነው።
thumb|right
ይውጋሽ ብሎ ይማርሽ
ይውጋሽ ብሎ ይማርሽ የአማርኛ ምሳሌ ነው። ይውጋሽ ብሎ ይማርሽ የአማርኛ ምሳሌ ነው።
ትርጉሙ
መደብ: ያልተተረጎመ ምሳሌ መደብ: ተረትና ምሳሌ
አዳል
300px|thumb|right| የአዳል ሱልጣኔት የአዳል ሱልጣኔት ተብሎ ይታወቅ የነበረው ግዛት በመካከለኛው ዘመን (ከ1415 - 1577 ዓ.ም.) የነበረ በመጀመሪያዎቹ ከ1415–1559 መሪዎቹ የወላስማ ሱልጣኖች የአርጎባዎች እና የብዙ እስልምና ተከታይ ጎሳዎች ድብልቅ የነበረ ግዛት ነው። አንዳንድ ተመራማሪወች አብዛኛው አዳል የአፋር ጎሳዎች ተዋጾ ነበረበት ሲሉ አንዳንዶች ደግሞ ባብዛኛው ከዲር እና ዳሩድ የሶማሌ ነገዶች የተውጣጣ ነበር ይላሉ ።  የአዳልን ሱልጣኔት አብዛኛ ጎሳ ስብጥር ክርክር ይውደቅ እንጂ በርግጥም ሱልጥኔቱ የብዙ ጎሳዎች ስብስብ እንደነበር ግን ክርክር የለም። .
. . . . . . ........................ ............. ........
ስለ አዳል ሱልጣኔት በትንሹ (ከ1415- 1577 ዓ.ል.)
በአብዱ እንድሪስ (ከሚሴ)
አስራ ሁለተኛው የኢትዮጵያ ሰለሞናዊ ነጋሲ የነበረው ወጣቱ አጼ ዳዊት በ1413 ዓ.ል. በአጠገቡ በነበረው የኢፋት ሱልጣኔት ላይ ሀይለኛ ጥቃት ከፈተ። የሱልጣኔቱ ገዠ የነበረውን ሱልጣን ሰዓደዲንን በዜይላ ከተማ ከገደለው በኋላም ኢፋትን ከአጼው ግዛተ መንግስት ጋር ቀላቀለው። ሆኖም አጼ ዳዊት በቁጥጥር ስር ካዋለው የኢፋት ግዛት በሙሉ ሀይሉ ለመግዛት የቻለው ከአዋሽ ወንዝ በስተምዕራብ ያለውን ብቻ ነው። ከወንዙ በስተ-ምስራቅ ያለውና እስከ ዘይላ ድረስ የተንጣለለው ምድር ወዲያውኑ ነበር ከእጁ ያፈተለከው። አባታቸው በዘይላ ሲገደል በስደተኝነት ወደ የመን የሸሹት አስራ አንዱ የሰዓደዲን ልጆች በ1415 ዓ.ል. ከስደት ተመልሰው በምስራቃዊው የኢፋት ግዛት ላይ አዲስ ሱልጣኔት መሰረቱ። ዋና ከተማቸውን ከሀረር አጠገብ በነበረችውና “ደከር” በምትባለው መሬት ላይ ቆረቆሩ። ዳግማዊ ሰብረዲን የሚባለውን የሰዓደዲን ልጅ በወላስማው ወንበር ላይ ካስቀመጡ በኋላ ህልውናቸውን በይፋ አበሰሩ። ከእንግዲህ ወዲያም ለማንም እንደማይገብሩና ሀገራቸውንም ከጥቃት እንደሚከላከሉ በይፋ አወጁ። ለአዲሱ ሱልጣኔትም “አዳል” የሚል ስያሜ ሰጡ።
የኢማም ኣህመድ ኢብን ኢብራሂም ኣል ጋዚ ዘመን
(ምንጭ፡- አፈንዲ ሙተቂ፣ “ሀረር ጌይ-2”- የሀረርና የአዳል ታሪካዊ ወጎች፡ ገጽ 33-35)
ማጣቀሻ
(ምንጭ፡- አፈንዲ ሙተቂ፣ “ሀረር ጌይ-2”- የሀረርና የአዳል ታሪካዊ ወጎች፡ ገጽ 33-35) አዳል የምለው ስም የጉሣ ስም ይምሰልናል አፋር ውስጥ አዳአል ይምባል ጐሣ አለ ና አዳል የሚለው ስም  የጐሣ  ስም  የምሰልናል
መደብ:የኢትዮጵያ ታሪክ መደብ:ታሪካዊ አገሮች
1 ኤሪባ-አዳድ
1 ኤሪባ-አዳድ ከ1392 እስከ 1366 ዓክልበ. ድረስ ያሕል የአሦር ንጉሥ ነበረ።
ለ26 አመታት እንደ ገዛ በአሦር ነገሥታት ዝርዝር ላይ ተመዘገበ።
መደብ:የአሦር ነገሥታት
እርግጥ ie
እርስዎ ie (ቻይነኛ፦ 謝盛友) (እ.ኤ.አ. እ.ኤ.አ. ጥቅምት 1 ቀን 1958 በቻይና በሄናን የተወለደው) የጀርመን ፖለቲከኛ ፣ ለ 2019 የአውሮፓ ፓርላማ ምርጫ እጩ ተወዳዳሪ ፣ የቻይና ተወላጅ ጋዜጠኛ እና ደራሲ ነው ፡፡
እ.ኤ.አ. በ 2010 የቻይናን ጋዜጣ ደቡባዊ ሳምንታዊ “ቻይናውያን 100 ምርጥ የህዝብ ምሁራን” መካከል እርስዎ Xይ ተመርጠዋል ፡፡ እ.ኤ.አ. ኤፕሪል 20 ቀን 2013 ባምበርግ ውስጥ የሚገኙት የክርስቲያን ማህበራዊ ህብረት (CSU) አባላት ዢን ወደ የካውንቲው ቦርድ መርጠዋል ፡፡ ከሁሉም የክልል የቦርድ አባላት የተሻለው ውጤት ከ 220 ድምጾች 141 አግኝቷል ፡፡ እ.ኤ.አ. በ 2014 ከሁሉም የ CSU እጩ ተወዳዳሪዎች ከፍተኛ ድምጽ በማግኘት ሲኢ ለባምበርግ ከተማ ምክር ቤት ተመረጠ ፡፡
ፑዌብላ እግር ኳስ ክለብ
ፑዌብላ እግር ኳስ ክለብ (እስፓንኛ፦ Puebla Fútbol Club) በፑዌብላ፣ ሜክሲኮ የሚገኝ የእግር ኳስ ክለብ ነው።
መደብ:የሜክሲኮ እግር ኳስ ክለቦች
ይደንቃል ይገርማል አህያ ከዥብ ይከርማል
ይደንቃል ይገርማል አህያ ከዥብ ይከርማል የአማርኛ ምሳሌ ነው። ይደንቃል ይገርማል አህያ ከዥብ ይከርማል የአማርኛ ምሳሌ ነው።
ትርጉሙ
መደብ: ያልተተረጎመ ምሳሌ መደብ: ተረትና ምሳሌ
የባህር ዳር ስታዲየም
ባህር ዳር ኢንተርናሽናል ስታዲየም በባህር ዳር ፣ በአማራ ክልል ፣ በኢትዮጵያ ያልተጠናቀቀ ሁለገብ ስታዲየም ነው። በአብዛኛው ለእግር ኳስ ግጥሚያዎች ጥቅም ላይ የሚውለው የአትሌቲክስ ፋሲሊቲዎች ቢኖሩትም ነው። ስታዲየሙ 60,000 ሰዎችን የመያዝ አቅም አለው። በአሁኑ ጊዜ ስታዲየሙ በሀገሪቱ ውስጥ በአቅም ትልቁ ነው፣ ነገር ግን በአሁኑ ጊዜ ከመዋቅር ኮንክሪት ኤለመንቶች በላይ መቀመጫ፣ መሸፈኛ፣ ወይም እንደ ኮንሴሽን ወይም መታጠቢያ ቤት ያሉ ማናቸውም መገልገያዎች የሉትም።
ሰኔ ፲
ልደት
=ዋቢ ምንጮች=
መደብ:ዕለታት
አስዩት
አስዩት (የግብጽ አረብኛ፦ أسيوط /ኣስዩጥ/፤ ጥንታዊ ግብጽኛ፦ /ዛውቲ/፤ ጥንታዊ ግሪክኛ፦ Λυκόπολις /ሊውኮፖሊስ/) የጥንታዊ ግብጽ ከተማ ነበር። ዘመናዊው ከተማ በአጠገቡ ሲሆን ከ6 ሚሊዮን በላይ ነዋሪዎች አሉት።
በሄራክሌውፖሊስና በጤቤስ መካከል በተደረገው ብሔራዊ ጦርነት (2107-2081 ዓክልበ. ግድም) የአሥዩት ገዦች ተፊቢ እና ልጁ ቀቲ ለሄራክሌውፖሊስ ፈርዖን መሪካሬ ታማኝ ሆነው በጤቤስ ግዛት ላይ እንደ ዘመቱ ይታወቃል። በመጨረሻ ግን የጠቤስ ፈርዖን 2 መንቱሆተፕ አሸነፈው።
መደብ:የግብፅ ከተሞች መደብ:የቀድሞ ከተሞች
ሩቢን ካዛን እግር ኳስ ክለብ
ሩቢን ካዛን እግር ኳስ ክለብ (ሩሲያኛ፦ Футбо́льный клуб Руби́н Каза́нь፣ ታታርኛ፦ Rubin Qazan Futbol Törkimi, Рубин Казан футбол төркеме) በካዛን፣ ሩሲያ የሚገኝ የእግር ኳስ ክለብ ነው።
መደብ:የሩሲያ እግር ኳስ ክለቦች
ይገርመኛል ገንፎ ከራቴ ተርፎ
ይገርመኛል ገንፎ ከራቴ ተርፎ የአማርኛ ምሳሌ ነው። ይገርመኛል ገንፎ ከራቴ ተርፎ የአማርኛ ምሳሌ ነው።
ትርጉሙ
መደብ: ያልተተረጎመ ምሳሌ መደብ: ተረትና ምሳሌ
ኮሎ-ኮሎ
ኮሎ-ኮሎ በማኩል፣ ቺሌ የሚገኝ የእግር ኳስ ክለብ ነው።
መደብ:የቺሌ እግር ኳስ ክለቦች
ይገርማል አህያ ከዥብ ይከርማል
ይገርማል አህያ ከዥብ ይከርማል የአማርኛ ምሳሌ ነው። ይገርማል አህያ ከዥብ ይከርማል የአማርኛ ምሳሌ ነው።
ትርጉሙ
መደብ: ያልተተረጎመ ምሳሌ መደብ: ተረትና ምሳሌ
የትግራይ ሕዝብ ዴሞክራሲያዊ ንቅናቄ
የትግራይ ሕዝብ ዴሞክራሲያዊ ንቅናቄ (ት.ሕ.ዴ.ን) (ትግርኛ፦ ዴሞክራሲያዊ ምንቅስቓስ ህዝቢ ትግራይ (ዴ.ም.ህ.ት)፣ እንግሊዝኛ፦ Tigray People's Democratic Movement (T.P.D.M)) በየካቲት ፲፱ ቀን ፲፱፻፺፫ ዓ.ም. በትግራይ በረሃዎች የተመሠረተ የትጥቅ ትግል ድርጅት ነው።
የውጭ መያያዣ
መደብ:ትግራይ
ቡልጋ
በወረዳው ውስጥ የዳግማዊ ምኒልክ ምሽግና የመሳሪያ ግምጃ ቤት የነበረችው ኮረማሽ የምትገኝበት ወረዳ ሲሆን እንዲሁም የኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋሕዶ ቤተ ክርስቲያን ሃይማኖት ተከታዮች እንደሚያውቁት ቡልጋ የብዙ ኢትዮጵያውያን ቅዱሳን እና ቅዱሳት የትውልድ አገርም ነች።
የ፲፱፻፺፱ ዓ/ም የሕዝብ ቆጠራ ውጤት እንደሚያመለክተው በወረዳው ውስጥ ፶፭ ሺህ ፪፻፩ ሰዎች ሲኖሩ የወንዶች ብዛት ፳፰ ሺህ ፫፻፸፭ እና ሴቶች ደግሞ ፳፮ ሺህ ፰፻፳፮ እንደሆኑ ይጠቁማል። ከነኚህ ቡልጎች ፶፫ ሺህ ፲፭ቱ ሰዎች የገጠር ነዋሪዎችና በግብርና የተሠማሩ አርሶ አደሮች እንደሆኑ ያረጋግጣል።
የታወቁ የቡልጋ ተወላጆች
=ዋቢ ምንጮች=
መደብ:የኢትዮጵያ ወረዳዎች መደብ: ቡልጋ
ሰኔ ፲፩
ሰኔ ፲፩ ቀን በኢትዮጵያ ዘመን አቆጣጠር የዓመቱ ፪፻፹፩ኛው ቀን ሲሆን የፀደይ (በልግ)ወቅት ፸፮ኛው ቀን ነው።   ከዚህ ዕለት በኋላ እስከ ዓመቱ መጨረሻ ድረስ፣ በ ዘመነ ሉቃስ  ፹፭ ቀናት፣ በዘመነ ዮሐንስ፤ በ ዘመነ ማቴዎስ፤ እና በ ዘመነ ማርቆስ ደግሞ ፹፬ ቀናት ይቀራሉ።
ልደት
=ዕለተ ሞት=
=ዋቢ ምንጮች=
መደብ:ዕለታት
2000
ዜና ዕረፍት
መደብ:አመታት
ይጠላኝ ይመስል ይመታኛል ይወደኝ ይመስል ይስመኛል
ትርጉሙ
መደብ: ያልተተረጎመ ምሳሌ መደብ: ተረትና ምሳሌ
1 ኤንሊል-ናሲር
1 ኤንሊል-ናሲር በአሦር ነገሥታት ዝርዝር ዘንድ 13 ዓመታት (ከ1476 እስከ 1463 ዓክልበ. ገደማ) የአሦር ንጉሥ ነበረ።
ቀዳሚው 3 ፑዙር-አሹር አባቱ ነበር። ተከታዩም ኑር-ኢሊ ልጁ ነበር፤ ሁለተኛው ልጁ 1 አሹር-ራቢ ደግሞ በ1451 ዓክልበ. ዙፋኑን ከኑር-ኢሊ ልጅ ከአሹር-ሻዱኒ በመፍቅለ መንግሥት ያዘው ይላል። በአሹር (አሦር) ከተማ ስሙ ያለባቸው ሁለት የሸክላ ቅምብቦች ተገኝተዋል። በአንዱ ላይ ቀድሞ 2 እሽመ-ዳጋን የሠራቸውን የመቅደስ ወይም የከተማ በሮች ለአሾር ጣኦታት እንዳሳደሰ የሚል ጽሁፍ አለ። ሌላ መረጃ አይታወቅም።
መደብ:የአሦር ነገሥታት
ቢላ ሰዮ
ህዝብ ቆጠራ
{{አቀማመጥ {{ የቦታ መረጃ | ስም         =  {{PAGENAME}} | ሌላ_ስም   = | ካርታ_አገር      = ኢትዮጵያ | ክፍላገር        = |latd=6|latm=40|lats=|latNS=N |longd=39|longm=27|longs=|longEW=E | lat_deg      =6 | lat_min      =40 | north_south  = N  | lon_deg       = 39 | lon_min      =  27 | east_west    = E  | ከፍታ     = | ሕዝብ_ጠቅላላ   = | ስዕል          = | ስዕል_መግለጫ      =  {{PAGENAME}} }}
{{PAGENAME}} በኦሮሚያ ክልል  የሚገኝ ወረዳ  ነው።
ማጣቀሻ
መደብ:ኦሮሚያ ክልል መደብ:የኢትዮጵያ ወረዳዎች መደብ:
ሀመር
ሀመር ወይም ሐመር የኢትዮጵያ ብሔር ነው።
ቋንቋ
ሐመሮች የአፍ መፍቻ ቋንቋቸውን ‹‹ሐመር አፎ›› በማለት የሚጠሩ ሲሆን፣ ሌሎች ግን ‹‹ሐመርኛ›› ይሉታል። ቋንቋው በኦሞአዊ የቋንቋ ቤተሰብ ሥር ይመደባል። የብሔረሰቡ አባላት ከራሳቸው ቋንቋ በተጨማሪ የበና፣ የአርቦሬ፣ የካራ እና የዳሰነች ብሔረሰቦች ቋንቋዎችን በሁለተኛ ደረጃ የናገራሉ። የሐመር ቋንቋ ከንግግር ወይንም ከመግባባቢያነት አልፎ የትምህርት ወይም የሥራ ቋንቋ ለመሆን አልበቃም።
ሕዝብ ቁጥር
በ1999 ዓ.ም በተደረገ የሕዝብና ቤቶች ቆጠራ ውጤት መሠረት የብሔረሰቡ ሕዝብ ብዛት 46ሺ532 ነው፡፡
መልክዓ ምድር
ታሪክ
የሐመር ብሔረሰብ በደቡብ ኦሞ ዞን ውስቅ ከሚገኙ ብሔረሰቦች አንዱ ሲሆን በዋናነት በዞኑ ውስጥ በሐመር ወረዳ ይኖራል፡፡ ‹‹ሐመር›› የሚለው ቃል የብሐረሰቡ መጠሪያ ቃል በብሔረሰቡ ቋንቋ ‹‹በተራራ እና በድንጋይ መካከል የሚኖሩ፣ የተዋሃዱና የተቀላቀሉ ሕዝቦች›› የሚል ፍቺ እንዳለውና ይህም ትርጉም ታሪካዊ መሠት እንደያዘ ከብሔረሰቡ አዛውንቶች የተገኙ መረጃዎች ይጠቁማሉ፡፡ ይህ ትውፊት ሐመሮች በጥንት ዘመን በትላልቅና ሰንሰለታማ ተራሮች መካከል የሚገኙ የተቦረቦሩ ቋጥኞች ውስጥ ይኖሩ እንደነበር የሚያመላክት እንደሆነ እንዚህ የዕድሜ ባለፀጋዎች ይናገራሉ፡፡ የብሔረሰቡ አባላት ዋነኛ መተዳደሪያ ከብት እርባታ ሲሆን፣ ከዚህ ጐን ለጐን ንብ በማነብ እና በዝቅተኛ ደረጃ ደግሞ በቆሎና ማሽላ ለዕለት ፍጆታ በማምረት ኑሮአቸውን ይመራሉ፡፡ የብሔረሰቡ ታሪካዊ አመጣጥ ጥንት ከ ‹‹ካራ››፣ ከ‹‹ኦሪ›› እና ከ‹‹መርሲ›› በመጡ የተለያዩ ማኀበራዊ ቡድኖች ውህደት የዛሬው የሐመር ብሔረሰብ እንደተገኘ ከብሔረሰቡ ታዋቂ ግለሰቦችና የሀገር ሽማግሌዎች የተገኘ አፍአዊ መረጃ ያስረዳል፡፡ ከእዚህ የትውፊት መረጃ እና ከላይ የተጠቀሱትን አራት መነሻ ሥፍራዎች መሠረት በማድረግ ብሔረሰቡ ውስጥ ስድስት ማኀበራዊ ቡድኖች መኖራቸውን ይናገራል፡፡ ‹‹ቶርቶሮ›› የሐመር ብሔረሰብ አባላት በአመት አንድ ጊዜ አደባባይ በመውጣት የሚያከብሩት ባህላዊ በዓላቸው  ነው፡፡ የሚከበረውም በሰኔ ወር  መባቻ  በእሸት ወቅት ነው፡፡ በዓለም በድግስና በጭፈራ ይከበራል፡፡ የጭፈራው ዋነኛ ተዋናዮችም  ያገቡ ወጣቶች  ጎልማሶችና  አዛውንቶች  ሲሆኑ ፣ ያላገቡ  ወጣቶችና ኮረዶች ሚና ደግሞ  ድግሱን በማዘጋጀትና  በማስተናገድ ላይ ብቻ የተወሰነ ነው፡፡ ‹‹ኢቫንጋዲ ›› የሐመር  ወጣት  ወንዶችና  ልጃገረዶች  ብቻ የሚሳትፉበት  ባህላዊ ጭፈራ ነው፡፡  ጭፈራውም በየሦስት ቀን አንዴ እያሰለሰ  በሐመር መንደሮች በምሽት  ጨረቃ ይካሄዳል፡፡  ‹‹ኢቫንጋዲ›› በአዝመራ ወቅት በሥራ የደከመን አእምሮና አካል  ለማዝናናት ሲባል የሚደረግ ባህላዊ ጭፈራ ሲሆን፣  የሐመር ወጣቶች ከማኀበራዊ ሕይወት ጋር  የሚተዋወቁበት አዳዲስ ባህላዊ ዘፈኖችና ጭፈራሲሆን፣  የሐመር ወጣቶች ከማኀበራዊ  ሕይወት ጋር የሚተዋወቁበት አዳዲስ ባህላዊ ዘፈኖችና የአጨፋፈር ስልቶችን የሚቀስሙበት አጋጣሚ ነው፡፡  ከእዚህ በተጨማሪ ሐመሮች የተለያዩ አጋጣሚዎችን ምክንያት በማድረግ የሚጫወቱት ‹‹ኤሬ››  የተባለ ባህላዊ ጨዋታ አላቸው፡፡ ኤሬ ወደ ሌላ አካባቢ ወይም ወደ ዘመቻ ለመሄድ ሲታሰብ  በፉከራ  መልክ የሚከወን ባህላዊ ጨዋታ ነው፡፡ የሐመሮች ባህላዊ ቤት ከእንጨት የሚሠራ ሲሆን፣ ጣሪያው በሣር ይከደናል፡፡ ትኋንና ምስት ለመከላከል በሚል ግድግዳው በምንም አይመረግም፡፡ ባህላዊ ቤቱ የውስጥ ክፍሎች የሌሉት ልቅ በመሆኑ የቤት ውስጥ የመገልገያ ቁሳቁስ ከቆጥ ላይ ይሰቀላሉ፡፡ በቤት ግንባታው ሂደት ዋነኛውን ሚና የሚጫወቱት ወንዶች ሲሆኑ፣ ሴቶች ደግሞ በሣር አቅርቦት ይሳተፋሉ፡፡ ‹‹ሙና መቱቆ›› /ኩርኩፋ/፣ ‹‹ በላሽ›› /በማሽላ ቂጣ/፣ ‹‹ዳንጵደ›› (ፎሰሴ) እና (ዝጉ) (ከማሽላና ከበቆሎ የሚዘጋጅ ቂጣ) ዋነኛ የሐመሮች ባህላዊ ምግቦች ናቸው፡፡ ‹‹ፐርሴ››   (ቦርዴ) እና ‹‹አላ›› (የማር ብርዝ) ደግሞ ባህላዊ መጠጦቻቸው ናቸው፡፡ የአመጋገብ ሥርዓታቸውን በተመለከተ የቤቱ አባወራ ከሁሉም ቀድሞ ይመገባል ፡፡ እናት በመጨረሻ ለብቻዋ የምትመገብ ሲሆን፣ አንዳንዴም ከልጆቿ ጋር ትመገባለች፡፡ ሆኖም ግን አባወራው በምንም አጋጣሚ ከመጀመሪያ ወንድ ልጁ ጋር አይመገብም ይህን እንዳይፈጽም ባህላዊ ሥርዓቱ  እንደሚከለከለው የብሔረሰቡ አዛውንቶች ይናገራሉ፡፡ የሐመር ልጆች በተለይም ሴቶች ሀፍረተ ሥጋቸውን ለመሸፈን ሲሉ  ከቆዳ የሚዘጋጅና በሐመርኛ  ‹‹ሺራን›› የሚባል ግልድም ያገለድማሉ፡፡ ከላይ ደረታቸውን ለመሸፈን  ደግሞ ጥብቆ  ‹‹ቃሼ›› ያጠልቃሉ፡፡ ሴቶች በዕድሜ ከፍ ሲሉ ደግሞ ከፊት ለፊታቸው ‹‹ቶቆ›› ከወደ መቀመጫቸው ደግሞ ‹‹ፋላንቲ›› የተሰኘ  ከቆዳ የሚዘጋጅ ባለ ጥንድ ጉርድ ቀሚስ ይለብሳሉ፡፡ ካገቡ በኋላ ደግሞ ከወገብ በታች ማለትም በፊት ለፊት ‹‹ኢኮርባ›› ከኋላ  ‹‹ቡድኮርባ ›› የሚባል ከፍየል ቆዳ የተዘጋጀ ጥንድ ቀሚስ ይለብሳሉ፡፡  ከወገብ በላይ ደግሞ ‹‹ቃሼ›› ጥብቆ ያጠልቃሉ፡፡
ታዋቂ ሰዎች
መደብ:የኢትዮጵያ ብሔሮች
ኦስካር ታባሬዝ
መደብ:ኡራጓያዊ እግር ኳስ ተጫዋቾች መደብ:ኡራጓያዊ እግር ኳስ አሰልጣኞች
ይጥሉህ አትጥላቸው ይበድሉህ አትበድላቸው
ይጥሉህ አትጥላቸው ይበድሉህ አትበድላቸው የአማርኛ ምሳሌ ነው። ይጥሉህ አትጥላቸው ይበድሉህ አትበድላቸው የአማርኛ ምሳሌ ነው።
ትርጉሙ
መደብ: ያልተተረጎመ ምሳሌ መደብ: ተረትና ምሳሌ
ሕዝባዊ ወያኔ ሐርነት ትግራይ
ስም: ሕዝባዊ ወያነ ሐርነት ትግራይ
ምህፃረ ቃል: ህውሀት
የተመሰረተበት ቀን: በ1975 እኤአ
ርዕዮተ አለም: ፌድራሊዝም፣ ዲሞክራሲ፣ ኢትዮጵያዊነት
ታሪክ
መደብ: በምርጫ 2003 የተሳተፉ የኢትዮጵያ ፓርቲዎች መደብ: የኢትዮጵያ ፖለቲካ ፓርቲዎች ተፈፀመ 19/03/2013
ቅማንት
1-ከመንትነይ ድምፅ ኘ   ኙ    ኚ   ኛ   ኜ   ኝ    ኞ ጞ   ጙ    ጚ    ጛ    ጜ    ጝ    ጐ ኸ   ኹ   ኺ   ኻ    ኼ   ኽ    ኾ 2-ከመንትነይ ሳብ 2.1 ከመንትነይ ሳብ ሸካ አጛሽ ላኛ - አንድ1         አንኳ--ዐምስት -- 5    ሰሳ-ዘጠኝ--9 ኒኛ - ኹለት 2       ወልታ-ስድስት  --6     ሸካ--ዐሥር--10 ሲኳ - ሦስት --3      ነኘታ-ሰባት7 ሰጃ - አራት--- 4       ሳወታ-ስምንት--8 2.2 ከመንትነይ ሳብ ነኘይኝ አጛሽ ሸኪላኛ- … 11                            ሸኪ ወልታ……16 ሸኪ ኒኛ--… 12                             ሸኪ ነኘታ…….17 ሸኪ ሲኳ- … 13                            ሸኪ ሳወታ-…..-18 ሸኪ ሰጃ-… 14                              ሸኪ ሰሳ-- ….. 19 ሸኪ አንኳ-…15                             ነኘይኝ--  ….. 20 2.3 ከመንትነይ ሳብ ሊጝ አጛሽ ወልትኝ .…60                 ሳኞይኝ……..30 ነኘቲኝ-………-70               ሳመቲኝ-……...-80                           ሰጅኝ-- ……… 40               ሰሲኝ--………...-90                            አንኮይኝ-…….-.50                ሊጝ---…………..100 2.4 ከመንትነይ ሳብ  ሸክ  አጛሽ ላኛ ሊጝ-100                              ወልታ ሊጝ-600 ኒኛ ሊጝ-200                              ነኘታ ሊጝ-700 ሲካ ሊጝ-300                              ሳወታ ሊጝ-800 ሰጃ ሊጝ- 400                             ሰሳ ሊጝ-900 አንኳ ሊጝ-500	                     ሸክ1000 ለምዳ 1-	ሰጅኝ ሰሳ 2-	ሸኪ ወልታ ሸክ ላኛ ሊጝ ሰሲኝ ሲኳ፡፡ 3-	ሸካ ሸክ፡፡ 4-	ሳወታ ሊጝ ሳወቲኝ ሳወታ፡፡ 5-	ኒኛ ሸክ ነኘይኝ፡፡ 6-	አንኳ ሊጝ አንኮይኝ አንኳ ሸክ አንኳ ሊጝ አንኮይኝ አንኳ፡፡ 3- ንኝ-ይር ኮና-……-እናት            -ያን………..-አያት/ወንድ/ ገና…….--እናት              -ታን--……….አያት/ሴት/ አባ--….…አባት              -ንዋግ-…………..አማት ዘን-……..ወንድም             -ያንሻት……….-አማት/ወንድ/ ሸን-……-እኅት             -ታንሻት……………-አማት/ሴት/ አግ-……አጎት              -ይር-…………………ሰው ቴር…..- አክስት              -ይረን-……………….ሰዎች ዊና-……ሚስት               -እዠን-………………-ሕዝብ ጉርዋ……..-ባል               -ማኸል-………………-ጓደኛ -	ኹራ-…….ሴት ልጅ          -ከልሜድ-እረኛ -	እውራ……-ወንድ ልጅ        -ግርበድ-እኩያ -	ለለማ………-ሕፃን               -አበኩና-እናት አባት -	መሙ-……..ማሙሽ            -ከበኔላ-መካን
3.1 ተውላጠ ሽኑ (1) - አን--እኔ          ኒ--እሱ       ይ-የኔ - እንት--አንተ/አንቺ  ንሽ--እሷ	     ቲያንተ/ያንቺ - እኔው-- እኛ	  ናይዴው-እነሱ  አናጝየእኛ
3.1.1.ግስ(1) ይሰኩ   ፤    ይሰት   ፤     ይሰኩን
3.1.2 አረፍተ ጋቢ ሰራጝ
ይሰት ይስኩን ይስኩ
አናጝእኛ                         ይን……ያ ናጝ---የነሱ                          ይት…..አንተን ይትማ---እኔን                       ናይ…..እርሳቸው አይሩ---አንተ (በርቀት ለመጥራት) አይኩ---አንቺ  (በርቀት ለመጥራት) 3.2.1  ግስ ጋላ…..ነው                   አን ጋይል---እኔ ነኝ ጋይላ…ናት                  ንሽ ጋይላ---እሷ ናት ኒት- --ናት                    ኒ ጋላ---እሱ ነው ጋይል---ነኝ                ናይዴው ጋጝላ--- እነሱ ናቸው ጋጝላ---ናቸው
አረፍተ ጋቢ ስራጝ
እን ይን እንዴው ይንዴው ቢራ ከው ገልት ይረን ናጝ ንሻው አናጝ ኒሻው ጋላ
ጋጝላ
1-እን ቢረ ኒሻው ጋላ፡፡ 2-ይንዴው ይረን አናጝ ጋጝላ፡፡ 3-ይን ጋላ ድባ አረፍተ ጋቢ ስራጝ
ኒሻው ንሻው እንታጝ ናጝ አናጝ ቲ ማኸል ዊና ጉርዋ ያን
አውኒ ይሰት? ይሰኩን? ይሰኩ?
1-ቲ ዊና አውኒ ይሰት? 2- ኒሻው ማኸል አውኒ ይሰኩ? 3- ናጝ ያን አውኒ ይሰኩን? 4-ንኝዝ እንሰሲ ከማ---ላም     ፍንትራ---ፍየል     ግምላ---ግመል    ክዝማ---መዝገር ቢረ---በሬ      በጊ---በግ          ዶርያ---ዶሮ       አንሽዋዐይጥ ገር---ጥጃ      አቢር---ወጠጤ     ሻሹና---ጫጩት    ላግላ---ንብ ጀርኮ---እንቦሳ   በይላ---በቅሎ      ኡራጝና---እንቁላል   ሸንሻዝንብ ሜን---ጓደር    ድኹራ---አህያ     ግዝኝ---ውሻ        ብታ---ቅማል ቱምታ---ወይፈን   ፊርዛ..ፈረስ     ዳሚያ---ድመት
ተዘራ ዘነቡ ተዘራ ኩ ዘነቡ ሳኞይኝ ነኘታ ኒኛ ነኘይኝ ኒኛ ኡራጝና ሻሹና ከም በይላ ግዝኝ ሸይዶ ሸይጙ ሸቲ ሸይ
4.1 ግስ ሸይ - አለኝ ሸቲ - አላት ሸይጙ- አለው ሸይዶ - አላቸው ሸይል ---የለኝም 4.2 ግስ ዋይት --- መግዛት                ክዝ---መሸጥ ዋይትጙ---ገዛ                     ክዝጙ---ሸጠ ዋይሲት ---ገዛች                  ክዝሲት---ሸጠች ዋይትዶ---ገዙ                    ክዝዶ --- ሸጡ
ይ ቲ ንሻው ኒሻው ናጝ እንታጝ ዘን አግ ጉርዋ ዊና ሸን ሜን ድኹራ ዶርያ ከማ ፍንትራ ክዝሲት ዋይትጙ ዋይሲት ክዝጙ
5 -ክቭናዝ እንስሲ ጂወይሳ---አሞራ     ከውያ---ቆቅ         ታምታሚያ --- ድንቢጥ ጀል---ወፍ          ሜዋ---ሜዳቋ        ለምሽ---ዐዞ ጃኒ ---ዝኆን        ድኹሊ---ድኩላ       ሸንኩላ---ሙጭልጭላ ገመኒ---አንበሳ       ሚዋ --- ሰሳ         ሸሽባ---ምስጥ ወይ---ጅብ          ኺራው ---ዐሣማ      ሸሻ---ጣጤ ይቫ---ነብር         ምርዋ……እባብ       ሻሳው---ጉንዳን ሽሽዋ---ጦጣ        ግርሻ --- ግራጫ       አኻኺሊያ ---እንሽላሊት ጅግሪ---ዝንጀሮ      በንተሌ ---ጥንቸል      ኻልኻሊያ--- እንቁራሪት ግስ አኸኩ---አውቃለሁ አኸል---አላውቅም ይከለኩ---እወዳለሁ ይከለል---አልወድም ኮዚል ዋነኩ ቃላት አረፍተ ጋቢ ስራጝ፡፡
6. ጊዜ 6.1 ግርክ (1) ግርጊቀን ሰንሰኞ  ሳውት---ሳምንት ስሉዝ---ማግሰኞ/ማክሰኞ                       አርፋ-ወር ለቦ ---ሮብ/ረቡዕ                           አመይዓመት አሞዝ ---ዐሙስ                       ሻጉ-ሳልስት አርቭዐርብ ሰናብት---ቅዳሜ አድእሑድ ግስ ትው---መጣ                         “ለ” ቲትመጣች	       1-ችጎይ አውን ቴጝ? ትንጉ---መጡ         2-ችጎይ አውን ትው? ቴጝይመጣል       3-ኢንዛኩና አውን ቴቲ? ቴቲትመጣለች      4-ችጎይ ኩ ኢንዛኩና አውን ትንጉ? ቴታጝትመጣለህ/ሽ   5-ኢንዛኩና አውን ቲት? ቴኩ--እመጣለሁ      6-ችጎይ ኩ ኢንዛኩና አውን ቴኩን? ቴኩንይመጣሉ፡፡      7-እንት አውን ቴታጝ? ቴናጝ---እንመጣለን ’’ሀ’’ 1-ችጎይ ትው፡፡ 2-ኢንዛኩና ቲት፡፡ 3-ችጎይ ኩ ኢንዛኩና ትንጉ፡፡ 6.2  ግርክ (2) ናን---አኹን                     ይኹም- ---ዓምና ሲንቅድም                   ናኙዘንድሮ ግቶ ኋላ                    ከውንቶ---ድሮ ንጝዛሬ                      መሽ--በጋ አመር--ነገ                       ሻጝክረምት እንጅኝትናንት                 ግበር ግርክ---እኩለ ቀን ክስና - ጠዋት                    ግበር ኺር እኩለ ሌሊት ኩና--ማታ/ምሽት                ግበር አመይ ---ግማሽ አመት/መንፈቅ ኩነው መሽ                       ኩንሴምሽት ክስነው ---ነጋ                        ኺር--ሌሊት አረፍተ ጋቢ 1-ናኙ ሻጝ ከመንቲነይ ዋጘር ኪነይ-ንኝ ብዝዋነኩ፡፡ 2-ናንዝ ጊዜ ዲሞክራሲዝ ጊዜ ጋላ፡፡ 3-ናኙዝ ሻጝ ከውንቶዝ ሻጝ ተከኩ፡፡ 7-ገላጮች (1) ፍራግ-ትልቅ                             ሰራቀይ ሽጎይ--ትንሽ                              ሻዣ-ነጭ ለገዛ---ረጅም                              ባልቲ--አሮጌ ግሌይርዐጭር                             ሸመኒ-ጥቁር ጂከክከባድ                              አዚዐዲስ ሸራጝ--ጥሩ                               ይዝምመጥፎ 7.1.  ገላጭ(2) ካርትእሩቅ                        ካጋደረቅ ተይ-ቅርብ                        ዂተኔ---እርጥብ ካርትጙእራቀ                       ሽጎጙአነስ ተይጙቀረበ                         ናጝታ---ብዙ ሎው-ቀኝ                          ድኙዝ-በጣም ገብ---ግራ                          ሳይኝጎን ኮዛላይ                           ንኙዋ--ከፍታ ኮዚል--ከላይ                         አመርትቆንጆ ንኛወደላይ                    ግበር--ግማሽ ዳግ--ላይ                         ኳሪፊምስራቅ ዳግዝበላይ                       ኳሪቱ-ምዕራብ ልውድ--ውስጥ                 ........ደቡብ ልውድል-ከውስጥ         ይሽጙሼ---ሰሜን ዳይዳር            ሳጎለውዝ--በታች/ከታች ዳይልከዳር            ወለሽ--በፍጥነት ዋነ---ዋና             ወለሽታ---በዝግታ ጎኝጥልቅ አረፍተ ጋቢ 1-ድኙዝ ሽራጝ                       6-ሰራ አባ 2-ልውድል ንኝ	7-ካጋ አረ 3-ካርት ከው	8-ለገዛ ቢረ 4-ናጝታ ይር	9-ሻዣ ዶርያ 5-አመርት ዊና	10-ፍራግ ሸመኒ
10-ንኝ ንኝ-ቤት                                                 ወዛ-አመድ ከሳ-ጎጆ	ታዛ--ጢስ በዳ ---ደጅ	ደርቢ---መደብ ታባ--አጥር	ይርዋ--ንኝ---ዕቃ ቤት ትወና-መግቢያ/በር	ዳዛ---ዳስ ጓርዝ---ጓሮ	ሽዋ-ቆጥ/ማማ በላ-መዝጊያ	ኮለፍሳ--መቆለፊያ/ቁልፍ	12 11-ዂይሳጝ ኩ ጃኸሳጝ አረ--እንጀራ                                                        ሸቭ---ወተት ላላ-ቂጣ/ዳቦ	 እርጉ-እርጎ ብውራ--ገንፎ	 ጎርብ-ወገሜት ቱቱን-ንፍሮ	 ሸላኹ-አጎት ታዝ--ቆሎ	 ሸላኹፍር-አጓት ፍሬ ሻዂወጥ	 ስላጛ--ጠላ ሳጊማር	 ፍሻኹቅራሪ ሳያ---ጠጅ	 ትክዘውአረቂ አዂ-ውሃ	 ትላ---መድኀኒት ሊኳ--ስንቅ                                                            ጎርሻ---ጉርሻ ስና-ቅቤ                                                                   ቡር--ብቅል ሽውራእሸት ግስ ይ--ብላ/ይ ጃኽጠጣ/ጪ ኹ -ብሉ አረፍተ ጋቢ ስራጝ 1-እንት አረ ዂይ፡፡ 2-ችጎይ ሽራጝ ብውራ ዂይጙ፡፡ 3- ችጎይ ኩ ኢንዛኩና አረ ሲያዝ ሻኹ ኹ፡፡ 13 12. አር/እህል ታቭ ጤፍ                                                       ዳንሻ-ድንች መይላ---ማሽላ	     እምብራ-ጎመን ዳውሻዳጉሳ	  አማ---ዱባ አርፍ-በቆሎ	   ቢዋቅል በልጋ--ገብስ	 ፍር--ፍሬ ጎዲያ---ዘንጋዳ	   ብባበርበሬ አተርባ-ባቄላ	    ትርባተልባ ይተር-አተር                                               አዘር--ሽምብራ ስንቢ-ፌጦ ግስ ፊዝጙ-ዘራ                                            መውትጙ-ተሸከመ ሻንስጙ-ጫነ                                          ታኸነጙ---ፈጨ ለምዳ 1-ችጎይ ጎዲያ ፌዝጙ፡፡ 2- ኒ ሲኳ ጀይዳ ታቭ ሻንስጙ፡፡ 3-ቲ ቴር ዳውሻ አውኒ ታኸነጙ፡፡ 4- ይን ላኛ ኩንታል አተርባ አውኒ  መውትጙ? 13 ይርዋዝ-ንኝ/የቤት ዕቃ 13.1 ይርዋዝ ንኝ ላኛ ጀኽሻጝ---መጠጫ                             ሳባ---ሰፌድ ኹይሻጝ---መብያ                             ሳግና---ስፌት ሽልባ---ጭልፋ                               ከረትማ---ቅርጫት ከምኒ---ዋንጫ                               ቻንችካ---ጎተራ ግበይ---ገበታ                                ማንታኸን---ወፍጮ ከተምሳ---መክደኛ                            መዉ---ሙቀጫ ሻርሻ---መጫሪያ                             ካናካ---ድርጎ ክቡ---እንቅብ                                ባከር---ቋት ገምስና---ማዉረጃ                            ወንተብ---ወንፊት ልማግ---መክደኛ                             ጀይዳ---አቅማዳ መጉና---ምጎጎ/ምጣድ/                         ለምዳ---ጥላ/ምሳሌ መርኩ---ማጀት 13.2 ይረዋዝ -ንኝ ኒኛ አርግ---ዐልጋ                              ሻጋ---ጠመንጃ ሰንኮታ---መጥረቢያ                          ከቢያ---መቀስ ተኮስምሻ---መቀመጫ                           መይተል---እንዝርት ናኸስ---ወንበር                                 ምራይ---መስታዉት ዉሻጋ---ምንጣፍ                             ኹረኒ---ሻንጣ ከርበይ---ቆረንጮ/ቆዳ/                          ክርሚ---ከበሮ ሻኹካናወጥ ዕንጨት                         ይርዋ---ዕቃ ሸይስሸይሳጝ---ሰንሰለት ዛክናኸስ---አካፋ ጉዳጉዶዶማ
Italic text
ሕዝብ ቁጥር
የቅማንት ህዝብ ቁጥር በአሁኑ ሰዓት በ2000000 በላይ ይሆናል ተብሎ ይገመታል።
መልክዓ ምድር
ቅማንት የሚኖረው በላይ አርማጭሆ፣በጭልጋ፣በከፊል ደንቢያ፣በመተማ፣በጎንደር ዙሪያና በቋራ ወረዳዎች ሲሆን ማኅበረሰቡ የአማራና የትግሬ ጎሳዎች ወደ ኢትዮጵያ ከመምጣትና ከመስፈራቸው በፊት ቀድሞ ገብቶ ለአብዛኛዎች አካባቢዎች ስም የሰጠ የሰለጠነ ቋንቋ ባለቤት እንደሆነ በታሪክ መጽሐፍት ተፅፎ ይገኛል። ኢሲራክ ዘወንጌ ነኝ።
ታዋቂ ሰዎች
ቅማንት የኢትዮጵያ ብሔር ነው።
መደብ:የኢትዮጵያ ብሔሮች
እስሌማን ዓባይ
Esleman Abay እስሌማን አባይ
እስሌማን ዓባይ [በቅፅል ስሙ የዓባይ ልጅ] በኢትዮጵያ ቴሌቪዥን ውስጥ እየሠራ የሚገኝ ጋዜጠኛ ነው። በሙያው ከ 8 ዓመት በላይ በተለይም በቴሌቪዥን ፕሮዳክሽንና የዜና ዘገባዎች ላይ። በታላቁ የኢትዮጵያ ሕዳሴ ግድብ በአፍሪቃ ቀንድ ጂኦ-ፖለቲካ እና በፐብሊክ ዲፕሎማሲ ዙሪያ ትንታኔ ዎችና ጽሁፎችን ያዘጋጃል፡፡ የኢትዮጵያን ብሔራዊ ጥቅም ለማስጠበቅ የሚበጁ ትንታኔዎችን በኢትዮጵያ በሚገኙ የቴሌቪዥን ጣቢያዎች እየቀረበ ሐሳብ ያካፍላል ። ንቁ የማህበራዊ ሚዲያ ብሎገርም ሲሆን በፌስቡክ ገፁ የሚያስነበባቸው አርቲክሎቹ በተለያዩ ዩቲዩብ ቻናሎች እየተነበቡ ከአስር ሺዎች እስከ መቶ ሺ ታዲሚዎች ተደራሽ ይደረጋሉ፡፡
ስምንት ያህል መፃሕፍት ያሳተመው ደራሲ ደረጄ በላይነህ ጋዜጠኛ እስሌማን አባይን እንዲህ ገልፆታል።
'Esleman Abay, is a Journalist working in Ethiopian State Television-ETV, with more than 8 years of professional experience. He writes articles and commentaries about the GERD, especially on horn African affairs, Ethiopian diplomacy, and Geo-strategic issues. He is also an active social media blogger on those issues.' <references group="https://www.press.et/?p=54279" />
መላው ኢትዮጵያዊያን ዴሞክራሲያዊ ፓርቲ
መላው ኢትዮጵያዊያን ዴሞክራሲያዊ ፓርቲ የኢትዮጵያ ፖለቲካ ፓርቲ ነው።
ታሪክ
መደብ: በምርጫ 2003 የተሳተፉ የኢትዮጵያ ፓርቲዎች መደብ: የኢትዮጵያ ፖለቲካ ፓርቲዎች
2 ሳርጎን
250px| right| thumb|2 ሳርጎን ከባለወጉ ጋራ
2 ሳርጎን (አካድኛ፦ ሻሩ-ኪን «ዕውነተኛ ንጉሥ») ከ730 እስከ 713 ዓክልበ. የአሦር ንጉሥ ነበረ።
በትንቢተ ኢሳይያስ 20፡1 ስሙ ይጠቀሳል።
ዋቢ መጽሐፍት
መደብ:የአሦር ነገሥታት መደብ:የብሉይ ኪዳን ሰዎች
2 ስልማናሶር
ዋቢ መጽሐፍት
መደብ:የአሦር ነገሥታት
Участник:Zoner30
Гражданство  Россия
ደሀ ሰው ዶሮ ካረደ ከሁለት አንዳቸው ቢታመሙ ነው
ደሀ ሰው ዶሮ ካረደ ከሁለት አንዳቸው ቢታመሙ ነው የአማርኛ ምሳሌ ነው። ደሀ ሰው ዶሮ ካረደ ከሁለት አንዳቸው ቢታመሙ ነው የአማርኛ ምሳሌ ነው።
ትርጉሙ
መደብ: ያልተተረጎመ ምሳሌ መደብ: ተረትና ምሳሌ
ደህና ሲታጣ ይመለመላል ጎባጣ
ደህና ሲታጣ ይመለመላል ጎባጣ የአማርኛ ምሳሌ ነው። ደህና ሲታጣ ይመለመላል ጎባጣ የአማርኛ ምሳሌ ነው።
ትርጉሙ
መደብ: ያልተተረጎመ ምሳሌ መደብ: ተረትና ምሳሌ
ዛጔ ሥርወ-መንግሥት
የአገው ሥርወ-መንግሥት እና ነገድ በኢትዮጵያ
አገው ማለት በቋንቋው (አዊ) ሲኾን ትርጉሙም ፀሓይ ማለት ነው፡፡ የአገው ሥርወ መንግሥት እና ነገድ በጥንታዊት ኢትዮጵያ ከአክሱም መንግስት ቀጥሎ ኢትዮጵያን ከ1143-1264 ዓ.ም በመንገሥ ለተከታታይ አንድ መቶ ኻያ ዓመታት አስተዳድሯል፡፡ ከታወቁ ታላላቅ የአገው ነገስታት መካከል (ቅዱስና ንጉሥ) በመኾን በተከታታይ የነገሡት አራት ቅዱሳን፡
፩) ቅዱስ ይምርሐነ ክርስቶስ
፪) ቅዱስ ሐርቤ (ገብረ ማረያም)
ከመጠን በላይ ሥራ ሞት በጃፓን
(ጃፓንኛ: "過労死", ሄፕበርን ሮማንነት የጃፓን: "Karōshi"), በግምት ወደ መተርጎም "ከመጠን በላይ ሥራ ሞት" ከሥራ ጋር የተያያዘ ድንገተኛ ሞትን የሚመለከት የጃፓን ቃል ነው። የካሮሺ ሞት በጣም የተለመዱ የሕክምና ምክንያቶች በጭንቀት እና በተመጣጠነ ምግብ እጦት ወይም በጾም ምክንያት የልብ ድካም እና ስትሮክ ናቸው። ከስራ ቦታ የሚመጣ የአእምሮ ጭንቀት ሰራተኞች እራሳቸውን እንዲያጠፉም ያደርጋል በመባል በሚታወቀው ክስተት "karōjisatsu" ("過労自殺", በጥሬው።።። ከመጠን በላይ በመሥራት ራስን ማጥፋት) ካሮሺ በሌሎች የእስያ ክፍሎችም ተስፋፍቷል። በአጠቃላይ ከመጠን በላይ ሥራ የሚሞቱ ሰዎች ዓለም አቀፍ ክስተት ናቸው። ለምሳሌ ያህል፣ ጠንካራ የሠራተኛ ሕግ ባለባት በስዊድን ከ770 በላይ ሠራተኞች በሥራ ብዛት ይሞታሉ በየዓመቱ። የሟቾች ቁጥር ግን ወደፊት እንደሚጨምር ይጠበቃል።
አብርሃም ዮሴፍ
ሕይወት
አብርሃም ዮሴፍ በ1985 ግንቦት 28ቀን ለእለተ ሰኞ አጥቢያ ከሌሊቱ በዘጠኝ ሰዐት በደብረማርቆስ ከተማ ተወለደ። ወላጅ እናቱ ንፁህ አየለ ወላጅ አባቱ ዮሴፍ ስብሐቱ ይባላሉ። በትምህርት አለም - አንደኛና ሁለተኛ ክፍልን  በደብረ ማርቆስና ፍኖተ ሰላም ከተማ በሚከገኙ ትምህርት ቤቶች ተማረ። ከ1994  ጀምሮ በአዲስ አበባ በሚገኘው አሳይ የሕዝብ ትምህርት ቤት አንደኛና ሁለተኛ ደረጃ ትምህርቱን አጠናቀቀ። ለፍልስፍና ትምህርት ልዩ ትኩረትና ፍቅር የነበረው አብርሃም አዲስ አበባ ዩኒቨርሲቲ ያለፍላጎቱ የተመደበበትን የፖለቲካል ሳይንስ ጥናት ዘርፍ ከስድስት ወር በላይ ሊታገስ ባለመቻሉ በ2005ዓ.ም አቋርጦ ወጣ። በነበረው ልዩ የስነ ፅሁፍ ችሎታና የቋንቋ ብቃት  በ2003 ዓ.ም የአስራ አንደኛ ክፍል ተማሪ ሳለ በሪፖርተር ጋዜጣ ላይ በቋሚነት ደላላውና ታክሲው በሚባሉ አምዶች ላይ ለስምንት አመት የመፃፍ እድሉን አግኝቷል። ዳዊትን አያርገኝ  በሚል ርዕስ በ2002ዓ.ም አዘጋጅቶ  በድምፅና ሙዚቃ የተቀናበረ ስራውን አቅርቧል። በዋናነት የሚፅፈው አጭር ልብወለድ ነው። https://www.youtube.com/watch?v=PIKGwpX6yHE&pbjreload=101
ዛጔ ሥርወ-መንግሥት
፫) ቅዱስ ላሊበላ
በቀለ
በቀለ የተለያዩት ፍች ሊሆነው ይችላል፦
የአባት ስም
መደብ:የአያት ስሞች
የወላሽማ ስርወ መንግስት
የወላሽማ ስርወ መንግስት አርጎባ
ከመጠን በላይ ሥራ ሞት በጃፓን
ታሪክ
የመጀመሪያው የካሮሺ ጉዳይ በ1969 በጃፓን ትልቁ የጋዜጣ ኩባንያ የመርከብ ክፍል ሰራተኛ የሆነ የ29 ዓመት ወንድ ከስትሮክ ጋር በተያያዘ ሞት ተመዝግቧል።  የሰራተኛ ኃይል ጥናት እንደዘገበው ከወንድ, በ 1988 ሰራተኞች መካከል አንድ አራተኛ የሚሆኑት በሳምንት ከ 60 ሰዓታት በላይ ይሠሩ ነበር (ከሁለት-ቀን ተኩል በላይ የሆነ), ይህም ከተለመደው 40-ሰዓት 50% ይረዝማል (ከአንድ ቀን ተኩል ጋር እኩል ነው), ሳምንታዊ የስራ መርሃ ግብር: የችግሩ አሳሳቢነት እና መስፋፋት የተገነዘበው የህግ ባለሙያዎች እና ዶክተሮች ስብስብ "የቃሮሺ የስልክ መስመር" አቋቁሞ ነበር ከካሮሺ ጋር በተያያዙ ጉዳዮች ላይ ምክክር የሚሹትን ለመርዳት በአገር አቀፍ ደረጃ የሚገኙ። የጃፓን ከጥፋት መነሳት ከሁለተኛው የዓለም ጦርነት በኋላ እና ከጦርነቱ በኋላ በነበሩት አሥርተ ዓመታት ውስጥ የከፈሉት ከፍተኛ የጦርነት ካሳ እንደ አዲስ ወረርሽኝ ተብሎ ለሚጠራው መንስኤ ተቆጥሯል:: ሰራተኞች በቀን ለ 12 እና ከዚያ በላይ ሰዓታት መሥራት እንደማይችሉ ታውቋል, ከ6-7 ቀናት በሳምንት, ከአመት አመት, በአካልም ሆነ በአእምሮ ሳይሰቃዩ. እ.ኤ.አ. በኤፕሪል 2013 የአለም አቀፍ የሰራተኛ ድርጅት ስለ ካሮሺ በፃፈው ጽሁፍ ላይ፣, የሚከተሉት አራት የተለመዱ የካሮሺ ጉዳዮች ተጠቅሰዋል:
የወላሽማ ስርወ መንግስት
የዋላሽማ ስርወ መንግስት በኢፋት (በአሁኑ ምስራቅ ሸዋ ) የተመሰረተ የአፍሪካ ቀንድ የመካከለኛው ዘመን የሙስሊም ስርወ መንግስት ነበር። በ13ኛው መቶ ክፍለ ዘመን የተመሰረተው የዛሬይቱ ሶማሊያ፣ ጅቡቲ እና ምስራቃዊ የኢትዮጵያ ክፍል ውስጥ የኢፋት እና አዳል ሱልጣኔቶችን አስተዳድሯል።
የኢፋት እና የአደል የዋሽማ መሳፍንት የአረብ የዘር ሐረግ ወጎች እንዳላቸው ይናገራሉ። በዘር ሀረግ የዋሽማ ወጎች ከባኑ መክዙም ጎሳ በኤል መቅሪሲ የተወሰደ ነው። ግን የኢፋት ሱልጣኔት የዘር ሐረግ የከሊፋው አሊ እና የጃፋር ኢብኑ አቢ ጧሊብ ወንድም ከሆነው አቂል ብን አቢ ጣሊብ ነው። የኋለኛው በሀርላ ክልል ውስጥ ከሰፈሩት ቀደምት ሙስሊሞች መካከል አንዱ ነበር። ነገር ግን የዋላስማ ከፊል አፈ ታሪክ እንደሚያረጋግጠው ዑመር ኢብኑ-ዱንያ-ሃውዝ እንደ ቅድመ አያት ኸሊፋ የዓልይ ልጅ አል-ሐሰን ነበር። ይህ በሁለቱም መቅሪዚ አይደገፍም።እና የዋሽማ ዜና መዋዕል። ነገር ግን ሁለቱም የስርወ መንግስት መስራች እንደነበሩ የሚናገሩት ዑመር ኢብኑ-ዱንያ-ሃውዝ የቁረይሽ ወይም የበኑ ሃሺም ተወላጆች ነበሩ። የአስራ አራተኛው ክፍለ ዘመን አረብ የታሪክ ምሁር ኢብን ካልዱን የዋላስማ ቅድመ አያቶች በአንድ ወቅት የዳሞት መንግስት ገባር እንደነበሩ ይጠቅሳሉ።
ይሁን እንጂ አብዛኞቹ የታሪክ ተመራማሪዎች የዋላሽማ ሥርወ መንግሥት የአካባቢው ተወላጆች እንደሆኑ አድርገው ይመለከቱታል። ኤንሪኮ ችሩሊ እና ጄ.ስፔንሰር ትሪሚንግሃም እንደ አርጎባዎች ጎሳ አድርገው ይቆጥሯቸዋል። ዋላስማ በታሪክ ከአርጎባ የዶባ ህዝብ ቅድመ አያቶች ጋር የተሳሰረ ነው። የሀረሪ ህዝብም ከዋልስማ ጋር ተቆራኝተናል ይላሉ። ባህሩ ዘውዴ፣ ሪቻርድ ፓንክረስት ፣ ዲጂብሪል ኒያን እና ሌሎችም የዋላስማ ሱልጣኖች የኢፋት እና የአደል አብላጫ የአርጎባ እና ሀረሪ እንደሆኑ አድርገው ይመለከቱታል። ኤንሪኮ ችሩሊ ከኡመር ኢብኑ ዱንያሁዝ ቅድመ አያቶች አንዱ የ10ኛው ክፍለ ዘመን የሶማሊያዊ " አው " ባርካድሌ ከአረብ ነው። ጄ.ስፔንሰር ትሪሚንግሃም ይህ የማይመስል ነገር እንደሆነ ይቆጥረዋል፣ ምክንያቱም በአካባቢው ወግ መሰረት ከ500 ዓመታት በላይ የኖረ እና በ16ኛው ክፍለ ዘመን መጀመሪያ ላይ ስለሞተ የሚል ምክኒያት አስቀምጧል።
የኢፋት የዋላስማ ስርወ መንግስት ከአዳል መሪዎች ጋር ተከታታይ የጋብቻ ጥምረት እንደጀመረ በአረብ ፋቂህ “የአቢሲኒያ ወረራ” ዜና መዋዕል እንደገለጸው በመጨረሻው የኢፋት ሰአድ አድ-ዲን II የዋላስማ ገዥ የተወለዱ የሃርላ ጌቶች በአስራ ስድስተኛው ክፍለ ዘመን የኢትዮጵያ-አዳል ጦርነት ተሳትፈዋል። በአዳል የመጨረሻው የታወቀው የዋልስማ አባል በአስራ ስድስተኛው ክፍለ ዘመን የሐረር ሰው ባራካት ኢብን ኡመር ዲን ነው። የሐርላ ካቢርቶ እንዲሁም ከዋላስማ ሥርወ መንግሥት የመነጨው ዶባ በ1769 በሙዳይቶ ሥርወ መንግሥት ተገለበጡ። የአፋር በአውሳ (በአሁኑ አፋር ክልል ) የከቢርቶ ሼክ ከቢር ሀምዛ ዘር በብራና ጽሑፎች ታሪካቸውን ጠብቀዋል።
ዋላስማ የሚለው የማዕረግ ስም አሁንም በኢፋት ግዛት እስከ አስራ ዘጠነኛው ክፍለ ዘመን መገባደጃ ድረስ የዚያ ክልል ገዥዎች ከአሮጌው ስርወ መንግስት ተወላጆች ነን በሚሉ ሰዎች ይገለገሉበት ነበር። በ1993ዓ.ም መሐመድ ሳሌህ ቅድመ አያቶቻቸው እንደሆኑ የተናገረዉ የኢፋት አርጎባ ዋላስማ ቅድመ አያቶቹ ለዘመናት የሸዋ-ሀረር መንገድ ነጋዴዎች እንደነበሩ ገለፀ።
ቋንቋ
የታሪክ ተመራማሪዎች እንደሚናገሩት የአደል ህዝብ እንዲሁም ገዥዎቹ ኢማሞች እና ሱልጣኖች የሚናገሩት ቋንቋ የወቅቱን የሀረሪ ቋንቋ ይመስላል። የ19ኛው ክፍለ ዘመን ኢትዮጵያዊት የታሪክ ምሁር አስማ ጊዮርጊስ ራሳቸው ዋላሽማ አረብኛ ይናገሩ እንደነበር ይጠቁማሉ።
የኢፋት ሱልጣኔት
ዋና መጣጥፍ፡ የኢፋትየወላሽማ ስርወ መንግስት
በ13ኛው ክፍለ ዘመን መገባደጃ ላይ ሰሜናዊ ሀረርጌ በማክዙሚ ስርወ መንግስት ስር የተሰየመ የሙስሊም ሱልጣኔት መቀመጫ ነበረች። ሱልጣኔቱ በውስጥ ሽኩቻ እየተበጣጠሰ እና ከአጎራባች ሙስሊም መንግስታት ጋር በተደረገው ትግል መዳከሙን የወቅቱ ምንጭ ይገልፃል። በ1278 ከነዚህ አጎራባች ግዛቶች አንዱ በምስራቅ ሸዋ ኢፋት የሚባል በዋላሽማ መሪነት የሸዋ ሱልጣኔትን ወረረ። ከጥቂት አመታት ትግል በኋላ ሱልጣኔቱ ወደ ኢፋት ተጠቃሏል ። ይህ ቁርኝት ብዙውን ጊዜ በዑመር (ረዐ) ነው የሚነገረው ነገር ግን ሸዋ በተቀላቀለበት ጊዜ 50 ዓመታትን አስቆጥሯል። ምናልባትም የልጅ ልጁ ጀማል አድ-ዲን ወይም ምናልባትም የልጅ የልጅ ልጁ አቡድ ሊሆን ይችላል። በ1288 ሱልጣን ዋሊ አስማ ሁባትን በተሳካ ሁኔታ ድል አደረገ። አዳል እና ሌሎች በክልሉ ውስጥ ያሉ ሙስሊም መንግስታት። ኢፋትን በአፍሪካ ቀንድ ውስጥ ካሉት የሙስሊም መንግስታት ሁሉ የላቀ ኃያል መንግሥት ማድረግ።
በ1332 የኢፋት ሱልጣን ቀዳማዊ ሃቅ አድ-ዲን በአቢሲኒያ አፄ አምዳ ስዮን ወታደሮች ላይ በወታደራዊ ዘመቻ ተገደለ ። አምዳ ስዮን በመቀጠል ጀማል አድ-ዲንን አዲሱን ንጉስ አድርጎ ሾመ፣ በመቀጠልም የጀማል አድ-ዲን ወንድም ናስር አድ-ዲን ሾመ ። ይህ ውድቀት ቢሆንም የኢፋት ሙስሊም ገዥዎች ዘመቻቸውን ቀጥለዋል። አቢሲኒያው ንጉሠ ነገሥት በአካባቢው ያሉትን ሙስሊሞች “የጌታ ጠላቶች” ብሎ ፈርጀው ነበር፣ አሁንም በ15ኛው ክፍለ ዘመን መጀመሪያ ላይ ኢፋትን ወረረ። ከብዙ ተጋድሎ በኋላ የኢፋት ጦር ተሸንፎ የሱልጣኔቱ ገዥ የነበረው ንጉስ ሰአድ አድ-ዲን 2ኛ ወደ ዘይላ ሸሸ። እዚያም በአቢሲኒያ ጦር ተከትለው ገደሉት።
ዛጔ ሥርወ-መንግሥት
፬) ቅዱስ ነአኩቶ ለአብ    ናቸው፡፡
እነዚህ ነገሥታት ዕድሜ ዘመናቸውን ሙሉ ሀገራቸው ኢትዮጵያን በሃይማኖታዊ፤ ማኅበራዊ፤ ትምህርታዊ እና ኢኮኖሚያዊ  ልማት ከፍተኛ ጥረት ያደረጉ ናቸው፡፡ በሀገራችን ታዋቂ የቱሪስት መስህብ ከሆኑት ቅርሶች መካከል የታላቁ የላሊበላ ውቅር አብያተ-ክርስቲያናትን የገነቡት እነዚህ ታላላቅ ቅዱሳን ነገሥታት ናቸው፡፡ እነዚህ አብያተ-ክርስቲያናት የተሰሩት ከአንድወጥ ትልቅ ዐለት ላይ መሆኑ ዓለምን ያስደነቀ ቅርስ ነው፡፡ ስለእነዚህና ሌሎችም ነገሥታት ታሪክና ሥራ ቀጥሎ በስፋት እናቀርባለን፡፡
የአገው ነገድ እና ታሪክ
አገው ማለት እንደ እግዚአብሔር ልበ ሰፊ ነገር አላፊ ነው ማለት ነው፡፡ ወልደ እግዚአብሔር መድኀኔ ዓለም ኢየሱስ ክርስቶስ ደግሞ (ኩኑ ጠቢባነ ከመ እባብ ወየዋህ ከመ አርዌ ርግብ) እንደ እባብ ልባሞች አንደ ርግብ የዋሆች ኹኑ ፤ ብሎ አዝዞናል እንጂ ከአህዛብ እና ከማያምኑ ጋር በማይመች አካሄድ ሂዱ ኑሩ ተደባለቁ አላለንም፡፡