cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
የአክሬ ሪፐብሊክ
ታሪክ
ከ1881 ጀምሮ ፖርቱጊዝኛ ተናጋሪዎች የሆኑት የብራዚል ሰዎች የአክሬ ኗሪዎች ብዛት ሆነው፣ ከቦሊቪያ ለመገንጠልና ትንሽ ጊዜ ሳያልፍ ወደ ብራዚል እንዲጨመር የሚለውን ዕቅድ ያሥቡ ጀመር። በ1891 ዓም ሉዊስ ጋልቬዝ ሮድሪጌዝ ደ አሪያስ እሱም የእስፓንያ ዜጋና ጋዜጠኛ ሲሆን አንድ ሠልፍ በዘመቻ ከብራዚል ወደ አክሬ መራ እና በሐምሌ 1891 ዓም «የአክሬ ሪፐብሊክ» ፕሬዚዳንት መሆኑን በአዋጅ አሳወቀ። ሪፐብሊኩን በቅርቡ ከብራዚል ጋራ ለማዋሐድ ያሠበው ቢሆንም፣ በሚከተለው መጋቢት 1892 ዓም ግን የብራዚል መንግሥት ሥራዊቱን ልኮ ጋልቬዝን አሠረና ክፍላገሪቱን ወደ ቦሊቪያ ሥልጣን መለሡዋት። ጋልቬዝ ወደ እስፓንያ በስደት ተመለሠና ለግዜው የአክሬ ኗሪዎች ከቦሊቪያም ሆነ ከብራዚል መንግሥታት መቃወም ያገኙ ነበር።
በኅዳር 1893 ዓም ሁለተኛ ሞክረው የአክሬ ኗሪዎች ሁለተኛ «የአክሬ ሪፐብሊክ» አዋጁ፤ ሮድሪጎ ደ ካርቫዮ ፕሬዚደንት ተደረገ። ሆኖም እንቅስቃሴው ዳግመኛ ስለ ተቃወመ ለአንድ ወር ብቻ ቆየና አክሬ የቦሊቪያ ግዛት ሆና ቀረች።
left|thumb|ሆዜ ፕላሲዶ ዴ ካስትሮ ከዚያ በኋላ የአክሬ ሕዝብ አለቃ ወታደሩ ሆዜ ፕላሲዶ ዴ ካስትሮ ሆነ። እሱ የ30,000 ሰዎች አብዮታዊ ሠራዊት አሠለፈ፤ በአክሬ አብዮት (1894 ዓም) ብዙ ውግያዎች ያሸንፍ ነበር። በጥር 1895 ዓም ፕላሲዶ ሦስተኛውን «የአክሬ ሪፐብሊክ» አዋጀ። ከዚሁ ሁናቴ የተነሣ ከአገራት መካከል የሆነ ሁከት ሊሆን መሠለ።
በመጨረሻ በኅዳር 1896 ዓም በተዋዋለው በፔትሮፖሊስ ስምምነት ዘንድ፣ ቦሊቪያ ይግባኝ ማለቱን ለብራዚል ለ፪ ሚሊዮን ፓውንድ በመለዋወጥ ሸጠው። ከዚያ ውል ጀምሮ እስካሁንም ድረስ አክሬ የብራዚል ክፍላገር ሆናለች።
thumb|በ1891 ዓም «የአክሬ ነፃ መንግሥት» ያወጣው ተምብር
ዋቢ ምንጮች
መደብ:ብራዚል መደብ:ቦሊቪያ መደብ:ታሪካዊ አገሮች መደብ:ተቀባይነት ያላገኙ አገሮች
ሀበሻ
መደብ:የኢትዮጵያ ብሔሮች
ዘ- ሐበሻ ማህበረሰብ ወይም ዘ- ሐበሻ ( የግእዝ ስክሪፕት - ሀበሻ ፣ ሀበሻ ፣ ሀበሻ ፣ ሀበሻ ፣ ሃበሻ ፣ በሮማኒዝያ የተያዙ ፣ ሀቢሻ ፣ Ḥäbäša, Häbäša, Habäša, Abesha; Habesha ) አንድ የጎሳ  ባህላዊ ማህበረሰብ ቀጣይነት ያለው የተለያዩ እና እርስ በእርስ የሚዛመዱ ባህሎች እና ትውልደ ኢትዮጵያዊ እና ኤርትራዊ የትውልድ ልዩ ልዩ ትርጉሞች በጣም የተለመደው ዘመናዊ ትርጉም  በ endonym መካከል ሐበሻ ( በግዕዝ ስክሪፕት : ሐበሻ ) መጥበሻ-የዘር እና "supra-ብሔራዊ" መሆን  የተለያዩ ሕዝቦች, ባህሎች እና ምርቶች ጋር ተለይቶ ቃል ኢትዮጵያ ,ኤርትራ, በሕይወት እና ምንም ይሁን የመኖሪያ ዜግነት ወይም አገር, በውጭ ህይወታቸውን ለማዘጋጀት የነበሩ ኢትዮጵያውያን የኤርትራ እና የኢትዮጵያ ተወላጅ ያለውን የዘር እነዚህ አገሮች ሁለቱም ይመሰርታሉ ቡድኖች, እና ሰዎች. በባህሪያቸው የተገናኙ ባህላዊና ታሪካዊ የጋራዎቻቸውን ለመሰየም እንደ ቃል ጥቅም ላይ ይውላል ፡፡  መደበኛ ቅንብሮች ውስጥ ኢትዮጵያዊያን እና ኤርትራዊያን ስም መጠቀም ሐበሻ ( በግዕዝ ስክሪፕት : ሐበሻ ) በየራሳቸው አገሮች ስፍራ 'እና ብሔራዊ አመጣጥ' demonym  .
ሀበሻት
የሚለው ቃል Habeshat (በግዕዝ: ሐበሻይት ) ወይም Habeshat ሕዝቦች, ተመሳሳይ ቃል ነው እንጂ በአጠቃላይ ብቻ የተወሰነ ነው እናም በአብዛኛው ብቻ ተፈጻሚ ሲናገር-Ethiosemitic (እና አንዳንድ ጉዳዮች ላይ የመካከለኛው የሴሚቲክ (Agaw) -speaking )  ውስጥ የጎሳ ቡድኖች ወደ ዝርያ ናቸው ተብሎ ይታመናል ማን በሰሜን ኢትዮጵያ እና ኤርትራ, ያለውን ደጋማ Ag'azi ሰዎች ወደ ውስጥ አክሱም መንግሥት  በ Aksumite ከወደቀ በኋላ ሰሜን-ማዕከላዊ ኢትዮጵያ / ኤርትራ ውስጥ እልባት ራቅ በመሃል ወደ ምዕራብ ሲጓዙ የነበሩ ኢምፓየር  (እና በተወሰኑ ጉዳዮች ላይ የአገው ህዝብ እ.ኤ.አ.Zagaw Kigdom በፖለቲካው ዘሮች የት በሰሜን ማዕከላዊ ኢትዮጵያ ውስጥ ማዕከል Ag'azi መኖር)  ; የትርፍ ሰዓት ሀበሻት ተመሳሳይ እና የተለያዩ ቋንቋዎችን ወደ ሚናገሩ በርካታ የተለያዩ ግን ተቀራራቢ ብሄረሰቦች ተከፋፈለ  ።
አል-ሀበሽ ፣ ሀቢሺ ፣ አል-ሀበሻ እና ሀበሺስታን
አል-ሐበሽ የሚለው ቃል ( አረብኛ ፦ الهباش ፣ romanzazed :   አል- ሐባሽ ) የሚለው ስም በአፍሪካ ቀንድ ውስጥ የሚገኝ የዛሬይቱ ኤርትራ ፣ ኢትዮጵያ እና የከፍታ አካባቢዎችን ያተኮረ እና የተካተተ የጥንት አካባቢ ነዋሪ ስም ነው ፡ ከክልሉ ውጭ ያሉ አካባቢዎች (ወደ ሶማሊያ እና ጅቡቲ የሚዘልቁ አንዳንድ ምንጮች እንደሚሉት)  ቃሉ የተወሰደው ዘ-ሐበሻ ከሚለው ቃል ነው ፡ (የ እንደ የተለያዩ ሃይላንድ Habeshat ቡድኖች የግዛት መስፋፋት ጋር አማራ እና ትግራይ ከሰሜን እና እየመጣ) ኦሮሞ እና ሌሎች ያልሆኑ ሃይላንድ ቀንድ አፍሪካደቡብ የሚመጡ ቡድኖች አጎራባች አከባቢዎችን ሲያሸንፉ (ሁለቱም በመጨረሻ ወደ ደቡብ እየሰፉ) ፡፡ በክልሎች መስፋፋት እና የህብረተሰቦች ውህደት ምክንያት አል-ሀበሽ ፣ ሀበሻ እና የግሪክ ተመሳሳይ “ኢትዮጵያዊ” የሚሉት ቃላት በአዲሶቹ ግዛቶች እና ነዋሪዎ over ላይ ተስፋፍተዋል  በኋላ ወደ ኢትዮጵያ ግዛት ተለውጠው ( ምዕራባውያኑ አቢሲኒያ ብለው ይጠሩት ነበር) ፡ )  እና የሐበሻ ማህበረሰብ። የሚለው ቃል Habishi ( በአረብኛ : حبيشي, romanized:   Ḥabīshī ) ታሪክ ሲጠቀሙ የኢትዮጵያ ሕዝብ demonym ሆኖ ጥቅም ላይ በመላው ያለው በአረብኛ ቋንቋ ውስጥ,የቱርክ ቋንቋየኢትዮጵያ እና የኤርትራ አገሮች በታሪክ ተብለው ቆይተዋል Habeshistan ( ቱርክኛ : Habeşistan , : romanized Habeshistan እና ውስጥ) በአረብኛ ቋንቋ አቻውን እነርሱ ከታሪክ ተብሎ refed ቆይተዋል አል-ሐበሻ ( በአረብኛ : الحبشة , romanized:   አሌ- ዘ-ሐበሻ )  በሁለቱም ቃላት ከሥነ- መለኮታዊነት ጋር ከሐበሻ ስም ጋር የሚዛመድ ( ገእዝ ስክሪፕት ሀበሻ)።
ዦው ስዕ
' የ ቻይና  ንጉሥ ነበር።
ሀበሻ
አቢሲኒያ ፣ አቢሲኒያ እና አቢሲኒያ ሕዝቦች
የምዕራባውያኑ በአል-ሐበሽ ከሚለው ሙስና ወይም የተሳሳተ አጠራር የሚወጣው የአቢሲኒያ ፣ የአቢሲኒያ እና የአቢሲኒያ ሕዝቦች ውሎች በአንዳንድ የኢትዮጵያ ታሪክ ጸሐፊዎች “ሀበሻ” ፣ “ሀበሻት” ፣ “ቃላት” መካከል ግራ መጋባትን ስለሚፈጥር አንዳንድ የኢትዮጵያ ታሪክ ጸሐፊዎች አከራካሪ ሆነው ይታያሉ ፡ አል-Habesh, "እና demonymየኢትዮጵያ ኢምፓየር ዜጎች (በአወዛጋቢነት አቢሲኒያ በመባልም ይታወቃል) ፡፡ የታሪክ ምሁራን ኢቫ ፖሉሃ እና እሌሁ ፈለቀ እንደሚሉት ኢትዮጵያ እና አቢሲኒያ በሚሉት ስሞች መካከል የተደረገው ልዩነት (የሀበሻ ሙስና ወይም የተሳሳተ አጠራር) ሰው ሰራሽ ነው እናም በወቅቱ ያልነበረ ወይም በኢትዮጵያ ግዛት ውስጥ ጥቅም ላይ ያልዋለ ፣ አቢሲኒያ ይላሉ ፡፡ "ከአረብኛ ስም" አል-ሐበሽ የተገኘ የአውሮፓ ፍጥረት ነው። በሌላ አገላለጽ አቢሲኒያን እና ተዋጽኦዎቹ የሚለው ቃል በሀበሻ ኮሚኒቲ እና በአሁኑ የኢትዮ andያ እና የኤርትራ የኢትዮጵያ ግዛት ህዝቦች መካከል “ሰው ሰራሽ” ልዩነት እንዲኖር የሚያደርጉ ተወዳጅ ያልሆኑ የውጭ ቃላት ናቸው ፡
ዦው ስዕ
ዋቢ መጽሐፍት
መደብ:የቻይና ነገሥታት
ሀበሻ
የኢትዮጵያ እና የሐበሻ ውሎች አመጣጥ
የ Monumentum Adulitanum, ወደ ንብረት ሦስተኛ ክፍለ ዘመን የተቀረጸ ጽሑፍ Aksumite ግዛት , አክሱም ዎቹ ከዚያም ገዥ ኢትዮጵያ እና Sasu ክልል በኩል ወደ ምዕራብ ወደ የታጀበ ነበር ይህም አካባቢ የሚገዛ መሆኑን ያመለክታል. የአክሱማዊው ንጉስ ኢዛና በቀጣዩ ምዕተ ዓመት ኑቢያን ያሸንፍ ነበር ፣ እናም አክሱማውያን ከዚያ በኋላ በግሪክ ቋንቋ ሲጽፉ “ኢትዮጵያውያን” የሚል ስያሜ ለራሳቸው መንግሥት አደረጉ ፡ ውስጥ በግዕዝ ቋንቋ ስለ ኢዛና የተቀረጸው ስሪት, Aἰθιόποι ወደ unvocalized ጋር እኩል ነው Ḥbšt እና Ḥbśt ( Ḥabashat) ፣ እና የግእዝ እና ሳቢክ ቋንቋ ሲጽፉ ወይም ሲናገሩ ለመጀመሪያ ጊዜ የአክሱም ደጋማ ነዋሪዎች ያመለክታሉ። ይህ አዲስ demonym በቀጣይነትም እንደ ሊተረጎም ነበር  ' ḥbs (  ' አህባሽ ውስጥ) Sabaic እና አሌ-እንደ Ḥabasha ውስጥ በአረብኛ ውስጥ የተተረጎመው, በግዕዝ ስክሪፕት (ሓበሻ, ሐበሻ, ሀበሻ, ወይም ሃበሻ የሐበሻ ሆኖ; romanized: Ḥabäša, Ḥäbäša, Häbäša, የግሪክ »ከ Habäša) Aἰθιόποι ", romanized: Aithiops ( " የኢትዮጵያ )" ),  ዛሬ ኢትዮጵያ የኢትዮጵያ ፌዴራላዊ ዲሞክራሲያዊ ሪፐብሊክ የ ዘመናዊ አገር ያመለክታል ሳለ ሐበሻ ( በግዕዝ ስክሪፕት :መደበኛ ባልሆኑ ሁኔታዎች ውስጥ ኢትዮጵያውያን እና ኤርትራዊያንበየአገሮቻቸው ምትክ እና ብሄራዊ አመጣጣቸው አጋንንታዊ በሆኑ ርዕሶች ለሁለቱም ሀገሮች እና ባህሎች ወይም ከዚያ ለሚነሱ ነገሮች ያገለግላሉ ፡
ታሪክ
የአክሱማይት መንግሥት በሥልጣኑ ከፍተኛ ደረጃ ላይ እያለ በአሁኑ ጊዜ የኢትዮጵያ ደጋማ አካባቢዎች ፣ የኤርትራን እና የደቡባዊ አረብን የባህር ዳርቻዎች ግዛቶችን የሚቆጣጠር እጅግ በጣም ክርስቲያናዊ መንግሥት ነበር ፡  የአክሱማዊው መንግሥት የኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋህዶ ቤተክርስቲያን ለሆነው የሃይማኖት እንቅስቃሴ እድገት ተጠያቂ ነበር ፡  ሆኖም በ 7 ኛው ክፍለዘመን የእስልምና መስፋፋት የአክሱማይት መንግሥት ማሽቆልቆልን አስከትሎ አብዛኛው ቆላማ ህዝብ እስልምናን የተቀበለ ሲሆን የደጋው ህዝብ ደግሞ ክርስትያን ሆኖ ቆይቷል ፡ የአኩሱማውያን ህዝብ በክርስቲያን ደጋማ አካባቢዎች እና በእስላማዊ ቆላማዎች መካከል ተከፋፍሎ ስለነበረ የሃይማኖትና የጎሳ ውዝግቦች እና በሕዝቡ መካከል ያለው ፉክክር ተፋፋመ ፡፡  የአኩሱማውያን ህብረተሰብ የአክሱም ቋንቋን ጠብቆ ወደቆየ የከተማ-ግዛቶች ልቅ ኮንፌዴሬሽን ተቀየረ ፡
በሙስሊሞች ከፍተኛ ፉክክር የተነሳው የባህር ንግድ በመቀነሱ እና የአየር ንብረትን በመቀየር ምክንያት ከአክሱም ውድቀት በኋላ የመንግሥቱ የኃይል መሠረት ወደ ደቡብ ተዛውሮ ዋና ከተማዋን ወደ ኩባር (አገው አቅራቢያ) አዛወረ ፡፡ ወደ ደቡብ ተዛወሩ ምክንያቱም ምንም እንኳን የአክሱም መንግሥት የመካ ገዥ ቤተሰቦች ስደት ለማምለጥ በስደተኝነት የመጡትን የነቢዩ ሙሐመድን ጓደኞች ወደ ኢትዮጵያ ተቀብሎ ቢጠብቅም የነብዩንም ወዳጅነትና አክብሮት አግኝቷል ፡፡ የደቡብ አረብያውያን በአዱሊስ ወደብ በኩል ዳህላክ ደሴቶችን በመውረር እና ለጥፋት የበለፀገው የአክሱማይት መንግሥት ኢኮኖሚያዊ አከርካሪ በሆነው ጊዜ ሲያጠፉ ጓደኝነታቸው ተበላሸ ፡፡ ከሁለተኛው ወርቃማ ዘመን በኋላ በ 6 ኛው ክፍለ ዘመን መጀመሪያ ላይ  የአኩሱማዊው መንግሥት በ 6 ኛው መቶ ዘመን አጋማሽ ማሽቆልቆል ጀመረ ፣ በመጨረሻም በ 7 ኛው ክፍለ ዘመን መጀመሪያ ላይ ሳንቲሞችን ማምረት አቆመ ፡፡ በዚህ በዚሁ ጊዜ አካባቢ, ወደ Aksumite ህዝብ ወደ ላይ በመሃል ርቀት ለመሄድ ተገደደ ደጋማ ዋና እንደ አክሱም ትተው ጥበቃ. የዚያን ጊዜ የአረብ ጸሐፊዎች አብዛኛዎቹን የባህር ዳርቻዎችን እና ገባር ወንዞቻቸውን መቆጣጠር ቢያጡም ኢትዮጵያን (ከእንግዲህ አክሱም እየተባለ አይጠራም) ሰፊ እና ኃያል መንግስት መሆናቸውን መግለጻቸውን ቀጠሉ ፡፡ በሰሜኑ መሬት ጠፍቶ እያለ በደቡብ ተገኘ; ምንም እንኳን ኢትዮጵያ ከአሁን በኋላ የኢኮኖሚ ኃይል ባትሆንም አሁንም የአረብ ነጋዴዎችን ሳበች ፡፡ ምናልባት ዋና ከተማው ወደ አዲስ ቦታ ተዛወረ ፣ ምንም እንኳን በአሁኑ ሰዓት ያልታወቀ ኩባር ወይም ጃርሚ ተባለ ፡፡
የግዛት ስር Degna Djan, በ 10 ኛው መቶ ዘመን, በ ግዛት ደቡብ እየሰፋ ሄደ, እና ዘመናዊ-ቀን አካባቢ ወደ ወታደሮችን ላኩ ከፋ ,  Angot እና ወደ በተመሳሳይ ጊዜ የግዴታ ሚስዮናዊ እንቅስቃሴ ላይ ሳለ አማራ.
አክሱም በቅርቡ የተፈጠረውን በመፍራት ዋናውን ወደ አገው አቅራቢያ አዛወረች በአስራ ስድስተኛው ክፍለዘመን አጋማሽ በሐረር መሪ አህመድ ግራኝ የተመራው የአዳል Sultanልጣን ጦር “የሀበሻ ድል” በመባል በሚጠራው ስፍራ ወደ ኢትዮጵያ ደጋዎች ወረረ ፡  የግራግንን ወረራ ተከትሎ የደቡባዊው የኢምፓየር ክፍል ለኢትዮጵያ ጠፍቶ እንደ ጉራጌ ህዝብ ያሉ በርካታ ቡድኖችን ከተቀረው የአቢሲኒያ ክፍል ተቆርጧል ፡ በአሥራ ስድስተኛው ክፍለ ዘመን መገባደጃ ላይ ዘላን የኦሮሞ ህዝብ በኦሮሞ ፍልሰቶች ወቅት ሰፋፊ ግዛቶችን በተያዙ የአቢሲኒያ ሜዳዎች ውስጥ ዘልቆ ገባ ፡ የአቢሲኒያ የጦር አበጋዞች ብዙውን ጊዜ ለግዛቱ የበላይነት እርስ በርሳቸው ይወዳደራሉ ፡፡ አማራዎች የላስታውን የአገው ጌቶች ድል ​​ካደረጉ በኋላ በ 1270 የጥንታዊት ቤተ አማራ ይኩኖ አምላክን የበላይነት ያገኙ ይመስላል ፡
ከ 16 ኛው መቶ ክፍለዘመን ጀምሮ የአቢሲኒያ ንጉሣዊ መኳንንት እና ሥነ-ስርዓት ማዕከል የሆነው የጎንደሬው ሥርወ-መንግሥት ታላቁ እያሱ በመባል የሚታወቀው ቀዳማዊ እያሱ መገደልን ተከትሎ ኃይለኛ የክልል ጌቶች በመፈጠራቸው በመጨረሻ ተጽዕኖውን አጡ ፡ የሥርወ መንግስቱ ክብር ማሽቆልቆል ወደ ዘመነ መሳፍንት (“ ዘመነ መሳፍንት”) የግማሽ-ስርዓት አልበኝነት ዘመን አስከተለ ፣ ተቀናቃኝ የጦር አበጋዞች ለሥልጣን ሲታገሉ እና የየጁ ኦሮሞ እንደራሴ ኤንሬሴስ (“ ሬጀንትስ ”) ውጤታማ ቁጥጥር እንዲኖር አድርጓል ፡ የ ንጉሠ figureheads እንዲሆኑ ተደርገው ነበር. ካሳ ኃይሌ ጊዮርጊስ የተባለ አ Emperor ቴዎድሮስ ተብሎ የሚጠራው ወጣት ዘመነ መሳፍንት እስኪያበቃ ድረስተቀናቃኞቹን ሁሉ በማሸነፍ እና በ 1855 ዙፋኑን በመያዝ የትግራይ ተወላጆች በ 1872 በዮሐንስ አራተኛ ማንነት ወደ ዙፋኑ የተመለሱት በአጭር ጊዜ ውስጥ ሲሆን በ 1889 መሞታቸው የስልጣን መሰረታቸው ቀደም ሲል ወደ ተናጋሪው የአማርኛ ተናጋሪ ቁንጮዎች እንዲመለስ ምክንያት ሆኗል ፡ ወደ ጁጁ ኦሮሞ እና ትግራዋይ አገዛዝ። የእሱ ተተኪ ዳግማዊ ምኒልክ የአማራ ተወላጅ ንጉሠ ነገሥት ሥልጣኑን ተቆጣጠረ ፡ መንግስታት ሊግ 1935 ላይ ሪፖርት የማይመለስ አቢሲኒያ-ትክክለኛ አገሮች ወደ ምኒልክ ሠራዊት ወረራ በኋላ ሶማሌዎች, የሐረሪ , የደቡብ የኦሮሞ , የሲዳማ , Shanqellaወዘተ ፣ ነዋሪዎቹ በባርበር-ፊውዳል ስርዓት ወደ ህዝብ መጨፍጨፍ በባርነት እና በከፍተኛ ግብር ተጭነዋል ፡፡
በቀዳማዊ ኃይለ ሥላሴ የተጠናቀቀው በሰለሞናዊው የአ peዎች መስመር የተወከለው አንዳንድ ምሁራን አማራውን ለዘመናት የኢትዮጵያ ገዥ የበላይ አካል አድርገው ይቆጥሩታል ፡ ሌሎች ብሄረሰቦች ሁል ጊዜ በአገሪቱ ፖለቲካ ውስጥ ንቁ ተሳትፎ እንዳላቸው በማራኮስ ለማርኮስ ለማ እና ሌሎች ምሁራን የዚህ አይነቱን መግለጫ ትክክለኛነት ይከራከራሉ ፡፡ ይህ ግራ መጋባት በአብዛኛው ሁሉ mislabeling ጉድለትም ሊመጣ ይችላል Amharic-ተናጋሪዎች እነሱ የተለየ ጎሳ ቡድን ነበር እንኳ "አማራ", እና ከሌሎች የጎሳ ቡድኖች የመጡ ብዙ ሰዎች የአማርኛ ተግብረናል እውነታ እንደ ስሞች. ሌላው የመጨረሻው ኢትዮጵያዊ ነኝ ባዩ ንጉሠ ነገሥት ቀዳማዊ ኃይለ ሥላሴ እና እቴጌ እቴጌ መነን አስፋው ጨምሮ አብዛኛው ኢትዮጵያዊ የዘር ሐረግን ከበርካታ ጎሳዎች ማግኘት ይችላል የሚለው ነው ፡ስለ Ambassel ሁለቱም አማራ እና ኦሮሞ linage ያለው ነው.
የኦሮሞ ፍልሰቶች የተከሰቱት ከደቡብ ምስራቅ የኢምፓየር አውራጃዎች በርካታ አርብቶ አደር ህዝብ በማንቀሳቀስ ነው ፡ የዘመኑ አካውንት ከጋሞ ክልል በመጣው መነኩሴ አባ ባህሬይ ተመዝግቧል ፡ በመቀጠልም የግዛቱ አደረጃጀት በሂደት ተቀየረ ፣ ራቅ ያሉ አውራጃዎች የበለጠ ነፃነትን ወስደዋል ፡፡ እንደ ባሌ ያለ ሩቅ አውራጃ ለመጨረሻ ጊዜ በያቆብ የግዛት ዘመን (1590-1607) የንጉሠ ነገሥቱን ዘውድ ግብር ሲሰጥ ተመዝግቧል ፡
በ 1607 በ, ኦሮሞዎች ደግሞ ጊዜ ኢምፔሪያል ፖለቲካ ውስጥ ዋና ዋና ተጫዋቾች ነበሩ ሱሰኒዮስ እኔ, በኩል አንድ ጎሳ ያሳደጉት gudifacha (ወይም የጉዲፈቻ), ኃይል ወሰደ. እርሱ የእምነት ሉባ በዕድሜ ቡድን ጄኔራሎች በ ረድቶኛል ነበር Mecha, ይልማ እና Densa በ ወሮታ ነበር, Rist የፊውዳል በአሁኑ-ቀን, አገሮች ጎጃም ወረዳዎች ተመሳሳይ ስም.
የታላቁ ኢያሱ ቀዳማዊ (1682-1706) የግዛት ዘመን የማጠናከሪያ ዋና ወቅት ነበር ፡ ኤምባሲዎች ወደ ሉዊ አሥራ አራተኛ ፈረንሳይ እና ወደ ሆላንድ ህንድ መላክም ተመልክቷል ፡ በዳግማዊ ኢያሱ የግዛት ዘመን (እ.ኤ.አ. ከ 1730 እስከ 1755) ንጉሠ ነገሥቱ ጦርነታቸውን ወደ ሰናርር ራሱ እየመሩ በነበረበት በሰቲት ወንዝ ዳር ለማሸነፍ በተገደደበት በሰናር ሱልጣኔት ላይ ጦርነት ለማካሄድ ጠንካራ ነበር ፡ ዳግማዊ ኢያሱም በአዲሱ ሥርወ መንግሥት ክብር ከተሰጣቸው በኋላ የሀባባ (የሰሜን ኤርትራ) የከንቲባ ክብርን ሰጡ ፡
የ Wallo እና Yejju ወደ ውስጥ ጎሳዎች ኦሮሞ ሕዝብ መቼ, 1755 ተደምድሟል ኃይል ይነሣል ንጉሠ ልጇ ኢዮአስ እኔ ውስጥ የንጉሠ ነገሥቱ ዙፋን አርጓል ጎንደር. እነዚህ በሚቀጥሉት ወቅት የንጉሠ ነገሥቱ ኃይል ለማግኘት ተፋላሚ ዋና አንጃዎች አንዱ ይሆናል ለምእተአመት, መቼ 1769, ጀምሮ ከምልምል , ራስ ስለ ትግራይ ገደሉት ልጇ ኢዮአስ እኔ ጋር እሱን የተካው ዮሐንስ ዳግማዊ.
ዘመናዊ የኢትዮጵያ መመሥረትና (አማራ እና ኦሮሞ ሁለቱም ጨምሮ) የ Shawan ሰዎች, በተለይም በአማራ ንጉሠ ተመርቶ ቴዎድሮስ ዳግማዊ 1855 እስከ 1868 ድረስ የሚመራ ማን ጎንደር, Yohannis አራተኛ ትግራይ ጀምሮ ነበር 1889 ወደ 1869 እስከ የሚመራ እና ቻሉ ማን, ኤርትራ ወደ ሥልጣን ለማስፋፋት እና ዳግማዊ ምኒልክ በ 1913 ወደ 1889 እስከ የሚመራ ሲሆን 1896. የጣሊያን ወረራ መለሳቸው ማን,
ከ 1890 ዎቹ ጀምሮ በዳግማዊ አ Emperor ምኒልክ ዘመነ መንግሥት የግዛቱ ኃይሎች ከመካከለኛው የሸዋ አውራጃ በመነሳት ግዛቱን በምዕራብ ፣ በምስራቅ እና በደቡብ በማሸነፍ በወረራ ያዙ ፡ የተዋሃዱ ግዛቶች የምዕራብ ኦሮሞን (ሻዋን ኦሮሞ ያልሆኑ) ፣ ሲዳማ ፣ ጉራጌ ፣ ወላይታ እና ዲዚ ይገኙበታል ፡፡ ከንጉሠ ነገሥቱ ወታደሮች መካከል የራስ ጎበና የሸዋን የኦሮሞ ሚሊሻዎች ነበሩ ፡ ከተዋሃዷቸው ብዙ መሬቶች በግዛቱ ግዛት ስር ሆነው አያውቁም ፣ አዲስ የተካተቱት ግዛቶችም ዘመናዊውን የኢትዮጵያ ድንበር አስከትለዋል ፡፡
ኢትዮጵያ ከሌላው አፍሪካ በተለየ መልኩ በቅኝ ግዛት ተገዝታ አታውቅም ፡፡  ኢትዮጵያ እ.ኤ.አ. በ 1922 በሊግ ኦፍ ኔሽንስ የመጀመሪያዋ ነፃ-አፍሪካ-አስተዳድር ሀገር ተብላ ተቀባይነት አግኝታ ነበር  ኢትዮጵያ ከሁለተኛው ኢታሎ-አቢሲኒያ ጦርነትበኋላ በጣሊያን ተይዛ የነበረች ቢሆንም በሁለተኛው የዓለም ጦርነት ወቅት በህብረ-ብሄሮች ነፃ ወጣች ፡
ሐበሻ ፣ ሀበሻት ፣ አል-ሀበሽ ፣ ሀቢሺ ፣ አል-ሀበሻ እና ሀበሺስታን ፣ አቢሲኒያ ፣ አቢሲኒያ እና አቢሲኒያ ሕዝቦች
ሐበሻ ሰዎች ( በግዕዝ : ሓበሻ, ሐበሻ, romanized: Ḥabäša, Ḥäbäša ; የአማርኛ : ሀበሻ, ሃበሻ, romanized : Häbäša, Habäša, የሐበሻ ; ትግርኛ : -, romanized: አበሻ ; እና - ሌላ ቤተኛ ስሞች -) የተለመደ ነው መጥበሻ -ethnic እና ሜታ-የዘር ቃል በጥቅሉ ለማመልከት ጥቅም ላይ ኢትዮጵያውያን እና ኤርትራውያን. አንዳንድ ጠባብ ትርጓሜዎችን, ወደ ውስጥ Ethiosemitic -speaking እና Agaw -speaking የሴሚቲክ ሕዝቦች በዋናነት ያለውን ደጋማ የሚኖሩት ኢትዮጵያእና ኤርትራ በአንድ ወቅት የሀበሻ ብሄረሰብ ብሄረሰብ ብሄራዊ ብሄረሰቦች ታሪካዊ ንጥረነገሮች እንደነበሩ በቋንቋ ፣ በባህል እና በትውልድ የተዛመዱ ብሄረሰቦች ተደርገው ይታዩ ነበር ነገር ግን በዘመናዊ አነጋገር ሀበሻ የተለያዩ የኢትዮጵያ ብሄረሰቦች ፣ ኤርትራን ያካተተ ባህላዊ ማንነት ነው ፡፡ እና በውጭ አገር በሚገኙ ዲያስፖራ ውስጥ ያሉ ዘሮቻቸው  ። የ ሐበሻ ሕዝቦች ከፍ የሚያደርጉ አብዛኞቹ ህዝብ ቡድኖች ያላቸውን ባህል እና መንግሥት ወደ የትውልድ ቢስነትና D'mt, ስለ አክሱም መንግሥት ስለ መካከል, እና የተለያዩ ተካታቾች መንግሥታት, አቻና ግዛቶች, እና ተከታይ ግዛቶች የኢትዮጵያ ግዛት(የዛሬይቱ ኤርትራ እና ኢትዮጵያ) በአፍሪካ ቀንድ ፡፡ ዘ ሐበሻ ሕዝቦች (በግዕዝ ስክሪፕት: ሐበሻ ሓበሻ, ሐበሻ, ሀበሻ, ሃበሻ, romanized: Ḥabäša, Ḥäbäša, Häbäša, Habäša, አበሻ ; - ሌላ ቤተኛ ስሞች - ወይም በ ተብሎ የተተረጎመው የግሪክኛ [እንደ]: Αἰθίοψ, romanized : ''Aithiops (! ¿¡“ኢትዮጵያዊ”! ¿¡)'' ) ፣ ሀበሻ ወይም የሀበሻ ማህበረሰብ በአጠቃላይ ኢትዮጵያዊያንን እና ኤርትራዊያንን በአጠቃላይ ለመጠቅለል የሚያገለግል የተለመደ የፓን-ጎሳ እና የሜታ-ብሄረሰብ ቃል ነው  ።
ሰፊ የሆነ የሀበሻ ባህል እና ማንነት ስሜት ከጋራ ልምዶቻቸው ፣ እርስ በእርስ በመደጋገፋቸው እና ይህን ባህላዊ ማንነታቸውን ባጠናከሩ በአዳዲስ ትውልዶች ከኢትዮጵያውያን ፣ ከኤርትራውያን እና ከዲያስፖራዎች ለተወለዱ ሁሉም ህዝቦች ሁሉን ያካተተ ቃል ሆኖ ብቅ ብሏል ፡፡ የተዛመዱ ባህሎች የበላይነት በሌላቸውባቸው ስፍራዎች ከወላጆቻቸው የትውልድ አገር ውጭ በሚኖሩበት ጊዜ በዲያስፖራ የሚገኙትን የተዋሃዱ ባህሎቻቸውን ለማጠናከር እና ለማቆየት እንደ አንድ መንገድ  ፡፡ በሰሜን አሜሪካ እና በአውሮፓ በሚገኙ የኢትዮጵያ-ኤርትራዊያን ዲያስፖራዎች ሁሉንም የኢትዮጵያን እና የኤርትራን ዲያስፖራዎች እና በዲያስፖራ ውስጥ ብቅ ብለው የነበሩትን አዳዲስ የዘር ቡድኖችን ለማመልከት እንደገና ወደ አዲስ የተተወ ወይም እንደገና የታሰበ ወደ ፓን-ጎሳ ተለውጧል ፡፡ የከፍተኛ የአካል ብሄር ብሄረሰቦች ብሄራዊ መነሻዎች ፣ ብሄረሰቦች እና ዜግነት-ብሄረሰቦች (ወይም በሚኖሩባቸው እና በሚኖሩባቸው ሀገሮች ባህላዊ ማንነቶች) ውስጥ እርስ በእርስ ከተዛመዱ የተለያዩ ብሄረሰቦች አዳዲስ ስብስቦችን ያጣምራል ፡፡
በዚህ ውስጥ ነው ወደ በተቃራኒ አንዳንድ ነጥብ ላይ ብቻ የተካተተውን መሆኑን በዕድሜ ጠባብ ትርጓሜዎች Ethiosemitic -speaking እና Agaw -speaking የሴሚቲክ ሰዎች ወደ የሐበሻ የፓን-ጎሳ አካል እንደ የኢትዮጵያ እና የኤርትራ Highlandes መካከል ehtnic ቡድኖች, ነገር ግን አሁን ሐበሻ ማህበረሰብ ለማካተት በዝግመተ ለውጥ አድርጓል ሁሉም የኢትዮጵያ ብሄረሰቦች ፣ የኤርትራ ብሄረሰቦች እና ሁሉም ከኢትዮጵያ እና ከኤርትራ ዲያስፖራ የተውጣጡ የተናጠል ብሄረሰቦች ጥምረት ስብስቦች ።
ዛሬ በአብዛኞቹ የሀበሻ ማህበረሰብ ውስጥ ባሉ ወጣቶች እና ዲያስፖራዎች ውስጥ የሀበሻ ፓን-ብሄረሰብ በአሁኑ ጊዜ ከኤርትራ እና ከኢትዮጵያ ብሄረሰቦች የተውጣጡትን እና ራሳቸውን ሀበሻ ብለው የሚጠሩትን ዲያስፖራዎቻቸውን ሁሉ እንደሚያካትት ይታሰባል ፡፡
የማጠቃለያ ፍቺ
ዘ-ሐበሻ ጎሳ / ጎሳ ፣ ብሔር ፣ ወይም ዜግነት ሳይለይበት የኢትዮጵያ እና የኤርትራ ቅርስ ሰዎችን የሚያመለክት ቃል ነው ፡፡ ይህ የኢትዮጵያን ፣ የኤርትራን እና በውጭ የሚኖሩ ኢትዮጵያዊ-ኤርትራዊ ዲያስፖራዎችን ያካተተ የፓን-ጎሳ ቃል ነው ፡፡
ምሳሌ-
እርስዎ ሀበሻ ነዎት? - አዎ አዎ እኔ ነኝ ፡፡
የትውልድ ሀገርዎ ምንድ ነው ወይም ቤተሰብዎ ከየት ነው? - እኔ ከፊል ኤርትራዊ አንዱም ኢትዮጵያዊ ነኝ ፡፡
እርስዎ ምን ጎሳ ነዎት? - እኔ አማራ ፣ ጉራጌ ፣ ኦሮሞ ፣ ቤታ እስራኤል (ኢትዮጵያዊ አይሁድ) ፣ ወላይታ (ወላይታ) ፣ ትግሬ ፣ ትግሬ-ትግሪኛ (ትግራዋይ) ፣ አገው ፣ አኙዋክ ፣ ካፊፊቾ ፣ ካምባጣ ፣ ኩናማ ፣ ብሌን ፣ አፋር ፣ ቤጃ ፣ ሶማሊ ፣ ጋሞዎች ፣ ዶርዜ ፣ ሀዲያ ፣ [ወይም ከሌሎቹ ማናቸውም 80 ወይም ከዚያ በላይ የሀበሻ / የኢትዮጵያ-ኤርትራዊ ብሄረሰቦች]። እኔ ደግሞ ኢትዮጵያዊ-አሜሪካዊ ፣ ኤርትራዊ-አሜሪካዊ ፣ ኢትዮጵያዊ-ጀርመናዊ ፣ ኢትዮጵያዊ-ካናዳዊ ፣ ኤርትራዊ-ካናዳዊ ኤርትራዊ-ስዊዘርላንድ ፣ ኤርትራዊ-ስዊድናዊ ፣ ጣሊያናዊ-ኤርትራዊ-ኢትዮጵያዊ ፣ ወይም እኔ ነኝ - (የሀበሻ ማህበረሰብ) ዲያስፖራ]።
ዜግነትዎ ወይም ዜግነትዎ ምንድነው? - እኔ አሜሪካዊ (አሜሪካ) ፣ ካናዳዊ ፣ ስዊድናዊ ፣ እስራኤል ፣ ጀርመን ዜግነት ፣ ኢትዮጵያዊ ፣ ኤርትራዊ ፣ [ወይም ደግሞ ኢትዮጵያዊ ወይም ኤርትራዊ የሆነ ዝርያ ፣ ዝርያ ወይም ብሄረሰብ የሆነ ግን የሌላ ሀገር ዜግነት ያለኝ ሰው ነኝ]. ስለሆነም ዘ-ሐበሻ የተባሉ ሰዎች ከኢትዮጵያ እና ከኤርትራ ማህበረሰብ ጋር ያላቸውን የጋራ ማንነት የሚያንፀባርቁ ስለነበሩ ሀበሻ የሚለው ቃል ኤርትራዊያንን እና ኢትዮጵያዊያንን ጨምሮ የኢትዮጵያን እና የኤርትራን ማህበረሰብ ከሚያካትቱ ሁሉም የጎሳ ብሄረሰቦች ጋር የሚገናኝ የፓን-ጎሳ የማንነት ምድብ እንደሚገልፅ ነው ፡፡
የሀበሻ ባህል እና ማንነት
ኢትዮጵያውያን እና ኤርትራዊያን በአጠቃላይ በአጠቃላይ ‹ሀበሻ› * ብለው ይጠራሉ ፡፡ ይህ ቃል ብሄረሰብ ሳይለይ የኢትዮጵያ / ኤርትራን ልዩ ባህል እና ህዝብ ለመግለፅ የሚያገለግል ነው ፡፡ በዛሬው ጊዜ “ሀበሻ” ጎሳና ጎሳ ሳይለይ በክልሉ ያሉትን ሁሉንም ሰዎች ለመግለጽ እንደ አንድ ቃል የሚጠቀሙበት ቃል ነው ፡፡ የሀበሻ ማንነት እና ባህል ባህላቸው ከሌላው አፍሪካ የሚለይበትን መንገድ የሚያጠቃልል በመሆኑ ለብዙ ኢትዮጵያውያን እጅግ አስፈላጊ የኩራት ምንጭ ነው ፡፡
የማህበረሰብ ልዩነት
የአውስትራሊያ የኢትዮጵያ [እና ኤርትራዊ] ማህበረሰብ ከተለያዩ ብሄረሰቦች ፣ ቋንቋዎች ፣ ሀይማኖታዊ እና ባህላዊ ባህሎች የተውጣጡ ሰዎችን ጨምሮ በጣም የተለያየ ነው። የተለያየ አስተዳደግ ያላቸው ሰዎች ለብሔራዊ ክብረ በዓላት አንድ መሆን የተለመደ ነው ፡፡ በጣም አሉ የኢትዮጵያዊያንና የኤርትራዊያን መካከል ጤናማ ግንኙነት በተለይም ወጣቶች መካከል - - ያላቸውን የጋራ 'መሠረት የተቋቋመው በአውስትራሊያ ውስጥ ሃበሻ ' ማንነት (ይመልከቱ ሐበሻ ባህልና ማንነት ). ለምሳሌ የኤርትራ ማህበረሰብ ተወካዮች በሁለቱ ማህበረሰቦች መካከል ጥሩ እምነት እንዲኖራቸው ለማድረግ ወደ ኢትዮጵያ ዝግጅቶች መጋበዝ የተለመደ ነው ፡፡ ሆኖም ፣ ወደራሱ የሃይማኖት ወይም የጎሳ ማህበረሰብ የመሳብ አዝማሚያም አለ ፡፡
ሀበሻ እንደ ባህላዊ መታወቂያ የሚያመለክተው እንደ አለባበስ ፣ ሙዚቃ ፣ ምግብ ፣ ልምዶች እና የመሳሰሉት ባህላዊ ልምዶችን መጋራት ነው ፡፡ በዲያስፖራ ለሚኖሩ ሁሉ የሀበሻ ማንነት ኤርትራዊ ወይም ኢትዮጵያዊ ከመሆን ጋር የተቆራኘ ነው ፡፡ ለምሳሌ ግለሰቦች ‹ሀበሻ ነህን?› ብለው መጠየቅ የተለመደ ነው ፡፡ ኤርትራዊ ወይም ኢትዮጵያዊ ዝርያ ያላቸው የሚመስሉ የማያውቋቸውን ሰዎች በሚገናኙበት ጊዜ ከዚያ በኋላ ኢትዮጵያዊ ወይም ኤርትራዊ መሆናቸውን ለመጠየቅ ይቀጥላሉ እናም በተወሰኑ አልፎ አልፎ ከየትኛው የሐበሻ ብሔረሰብ ተወላጆች መካከል የትኛው እንደሆነ መጠየቅ ይችላል ፡፡
ግን የሀበሻ ሰዎች የግድ ተመሳሳይነት ያለው መገለጫ አያሳዩም ፣ የሀበሻ ማንነት ከጨለማ እስከ ቀላል ቆዳ ፣ የተለያዩ ባህሪዎች እና የተለያዩ የፀጉር ዓይነቶች ድረስ የተለያዩ አካላዊ ገጽታዎችን ያሳያል (ወልደሚካኤል ፣ 2005) ፡፡
ያባያ እናት አትታረድም
ያባያ እናት አትታረድም የአማርኛ ምሳሌ ነው። ያባያ እናት አትታረድም የአማርኛ ምሳሌ ነው።
ትርጉሙ
መደብ: ያልተተረጎመ ምሳሌ መደብ: ተረትና ምሳሌ
ሀበሻ
የማጠቃለያ ፍቺ
የባህል አትላስ (በአውስትራሊያ መንግስት የህዝብ ማሰራጫ አገልግሎት ልዩ የብሮድካስቲንግ አገልግሎት - ኤስ.ቢ.ኤስ.) የሀበሻ ባህል እና ማንነት
ኢትዮጵያውያን እና ኤርትራዊያን በአጠቃላይ በአጠቃላይ ‹ሀበሻ› * ናቸው ፡፡ ይህ ቃል ብሄረሰብ ሳይለይ የኢትዮጵያ / ኤርትራን ልዩ ባህል እና ህዝብ ለመግለፅ የሚያገለግል ነው ፡፡ ዛሬ “ሀበሻ” ጎሳና ጎሳ ሳይለይ ሁሉንም የክልል ሰዎች ለመግለፅ እንደ አንድ ቃል የሚጠቀሙበት ቃል ነው ፡፡ የሀበሻ ማንነት እና ባህል ባህላቸው ከሌላው አፍሪካ የሚለይበትን መንገድ የሚያጠቃልል በመሆኑ ለብዙ ኢትዮጵያውያን የኩራት ምንጭ ነው ፡፡
ኢትዮጵያውያን እና ኤርትራዊያን በአጠቃላይ በአጠቃላይ ‹ ሀበሻ › ናቸው ፡፡ ይህ ቃል ብሄረሰብ ሳይለይ የኢትዮጵያ / ኤርትራን ልዩ ባህል እና ህዝብ ለመግለፅ የሚያገለግል ነው ፡፡ ቀደም ሲል በታሪክ ውስጥ “ ሀበሻ ” በተወሰነ ጊዜ በኤርትራ እና በሰሜን ኢትዮጵያ (እንደ አማራ ፣ ትግራይ እና ትግርኛ ህዝቦች እንዲሁም ሌሎች በርካታ) ያሉ የኢትዮemማዊ ተናጋሪ ጎሳዎች እና ጎሳዎችን ብቻ ይጠቅሳል ፡፡ ዛሬ ግን ዘ- ሐበሻ ጎሳና ጎሳ ሳይለይ በክልሉ ያሉትን ሁሉንም ሰዎች ለመግለፅ በተለምዶ እንደ አንድ ቃል ጥቅም ላይ ይውላል ፡፡ የሀበሻ ማንነት እና ባህል ባህላቸው ከሌላው አፍሪካ የሚለይበትን መንገድ የሚያጠቃልል በመሆኑ ለብዙ ኢትዮጵያውያን እና ኤርትራውያን የኩራት ምንጭ ነው ፡፡ቃሉ እንዲሁ በኦሞቲክ እና በሌሎች ቋንቋዎች እና በሌሎች ሀገሮች ውስጥ ባሉ አንዳንድ ጎሳዎችም ጥቅም ላይ ይውላል ፡፡
በቅኝ ግዛት ተገዝቶ ስለማያውቅ የኢትዮጵያ ክልል ከሌሎች የአፍሪካ አገራት በብዙ መንገዶች ይለያል [ምንም እንኳን ኤርትራ በቅኝ ተገዢ ብትሆንም በአብዛኛዎቹ ቅኝ ተገዢ ከሆኑት አገራት በተለየ አብዛኞቹን የአገሬው ተወላጅ ባህሎች ይዛለች ፡፡ ከኢትዮጵያ ጋር በርካታ የአገር በቀል ተመሳሳይነትን ይይዛል]። የኢትዮጵያ ልማዶች ለዘመናት በተግባር ላይ የተመሰረቱ መሆናቸው የቀጠለ ሲሆን በርካታ የዕለት ተዕለት የኑሮ ገፅታዎች ሥነ-ሥርዓታዊ ናቸው ፡፡ Imately በመጨረሻም ፣ የኢትዮጵያ እና የኤርትራ ባህል ብዙውን ጊዜ በንጽህና ለመመደብ አልቻለም ፡፡ ምንም እንኳን እነዚህ ገላጮች እንዲሁ የማይስማሙ ቢሆኑም ከአንዳንድ የአረብ ወይም የሜዲትራንያን ባህሎች ጋር ተመሳሳይነትን ይጋራል ፡፡ ይልቁንም “ ሀበሻ ” ለክልሉ ልዩ የሆነውን ባህል ያሳያል ፡፡
የዘር እና ቋንቋ
እያንዳንዱ ጎሳ የተለያዩ ባህላዊ ልምዶች አሏቸው እና ለብሄራቸው የተወሰነ ቋንቋ ይናገራል (ለምሳሌ ኦሮሞዎች ኦሮሚፋ እና ትግራዮች ትግርኛ ይናገራሉ) ፡፡ በአጠቃላይ በኢትዮጵያ ውስጥ የሚነገረ 87 አገር በቀል ቋንቋዎች አሉ ፡፡ በመላዋ ኢትዮጵያ ብሄራዊ ደረጃ ኦፊሴላዊ ደረጃ ያለው ብቸኛ ቋንቋ አማርኛ ነው ፡፡ ይህ በእንዲህ እንዳለ ፣ ሶማሌ ፣ ኦሮሚፎፎ ፣ አፋር እና ትግርኛ የክልሉን አብዛኛው ጎሳ የሚመለከቱ ኦፊሴላዊ አቋም አላቸው ፡፡ እንግሊዝኛ እንዲሁ በስፋት በስፋት የተገነዘበው የውጭ ቋንቋ ነው ፡፡ አብዛኛው የከተማው ኢትዮጵያዊ በአማርኛ ፣ በአካባቢያቸው / በጎሳ ቋንቋቸው እና በእንግሊዝኛ ይናገራሉ ፡፡
የዘር ግንኙነቶች
በአጠቃላይ የፖለቲካ ስልጣን ያላቸው የአንድ ብሄር ተወላጅ የሆኑ ሰዎች የተሻለ አገልግሎት ማግኘት የሚችሉ እና አነስተኛ የቢሮክራሲያዊ እንቅፋቶች ያጋጥሟቸዋል ተብሎ ይታመናል ፡፡ ስለሆነም ከኢትዮጵያ ህዝብ ውስጥ ወደ 6% ያህሉ ብቻ ቢሆኑም ብሄር ተወላጅ የትግራይ ተወላጆች በስለላ ፣ በወታደራዊ እና በንግዱ የስልጣን ቦታዎችን ይቆጣጠራሉ የሚል ስጋት አለ ፡፡ በተጨማሪም የኢትዮጵያ ብሄራዊ ማንነት ለአማሮች የሚያንፀባርቅ (ወይም ከመጠን በላይ) ነው የሚል ሰፊ አስተያየት አለ ፡፡ አማርኛ በይፋ ብሔራዊ ቋንቋ በመሆኑና አማርኛ ተናጋሪዎችም ብዙውን ጊዜ የዕድል ዕድላቸው ያላቸው በመሆናቸው ይህ ተባብሷል ፡፡ አንዳንድ ጎሳዎች ጎሳዎቻቸው ከገዢው መደብ እንደተገለሉ ሊሰማቸው ይችላል ፡፡ ለምሳሌ,
በአንድ የተወሰነ ክልል ውስጥ በመንግስት እና በጎሳ ወይም በቡድን መካከል የዘር ውዝግብ ይከሰታል ፡፡ በአጠቃላይ በመንግስት ላይ በግልጽ የተቃውሞ ሰልፍ የሚያደርግ ማንኛውም ሰው በተለይ ከክልላቸው ወይም ከብሄራቸው ጋር ተያያዥነት ያላቸውን ጉዳዮች መንግስትን የሚቃወም ከሆነ በይፋ ጥቃት ሊደርስበት ይችላል ፡፡ በብሔራቸው ላይ ኦፊሴላዊ የመድልዎ አደጋ ፡፡ ሆኖም ፣ የጎሳ ውዝግብ ቢኖርም ፣ ግልጽ ጠላትነት በየቀኑ በሰፊው ህዝብ ዘንድ የማይታይ መሆኑን ልብ ማለት ያስፈልጋል ፡፡ ብዙ ሰዎች በጠንካራ ብሄራዊ ማንነት እና እንዲሁም ልዩ በሆነው ‘ የሀበሻ ’ ማንነት የጋራ መግባባት ያገኛሉ ( የሀበሻ ባህል እና ማንነት ከላይ ይመልከቱ)።
የፖለቲካ ታሪክ
… በኤርትራና በኢትዮጵያ ህዝቦች መካከል ለሁለት አስርት ዓመታት የዘለቀው የፖለቲካ ፣ ኢኮኖሚያዊ እና ማህበራዊ ክፍፍል ብዙ ተግዳሮቶችን አስከትሏል ፡፡ ጦርነት ቀደም ሲል በብሔሮች መካከል ፈሳሽ ድንበሮች የነበሩበት ጠንካራ ድንበር ተፈጥሯል ፡፡ ኤርትራዊያን እና ኢትዮጵያውያን በብዙ መልኩ በታሪክ እና በባህል የተሳሰሩ በመሆናቸው አንዳንዶች መከፋፈሉን በፖለቲካ ውጤት (ከሰዎች እና ከባህል ይልቅ) ያዩታል ፡፡ በእርግጥ በውጭ ሀገር የሚገኙ የኤርትራ እና የኢትዮ communitiesያ ማህበረሰቦች በሰፊው የሀበሻ ማንነት መሰብሰብ የተለመደ ነው ( የሀበሻ ማንነት እና ባህልን ከላይ ይመልከቱ) ፡፡ የሆነ ሆኖ በሺዎች የሚቆጠሩ ኤርትራዊያን እና ትውልደ ኤርትራዊያን ከኢትዮጵያ ተባርረዋል ፣ በተቃራኒው ደግሞ ፡፡ይህ ቀደም ሲል በሆነ መንገድ የሁለቱም አገራት ብሔራዊ ስሜት ለተሰማቸው ብዙ ሰዎች ሰብዓዊ ቀውስ እና እንዲሁም የማንነት ቀውስ ፈጠረ ፡፡
በሀበሻ ማህበረሰብ እና የፓን ጎሳ ብሄረሰቦች
. እንዲዋሃዱ ሳይሆን በእውነቱ በአፋር ክልል (በቃፋር | አፋር ክልል) ፣ በአማራ ክልል (በአማራ) ፣ በቤኒሻንጉል-ጉሙዝ መካከል ያለውን ልዩ እና የማይካድ ማህበራዊና ባህላዊ ትስስር ለማሳየት ነው ፡፡ (ቤንሻንጉል ጉሙዝ) ፣ አዲስ አበባ (አዲስ አበባ) ፣ ድሬዳዋ (Dir Dhabe | ድሬ ዳዋ | Dirre Dhawaa) ፣ ጋምቤላ ክልል (ጋምቤላ) ፣ ሀረሪ ክልል (ሐረሪ | ሀረሪ) ፣ ኦሮሚያ ክልል (ኦሮሚያ | ኦሮሚያ) ፣ ኦጋዴን (ባህላዊ Name: Ogaadeen | እንዲሁም “የኢትዮጵያ ሶማሌ መንግስት - የመንግስት የአካባቢ ሶማሊያ ኢትዮጵያ” በመባል የሚታወቀው ኢህአደግ-ህወሀት በኢትዮጵያ ስልጣን ከያዘ በኋላ) ፣ የደቡብ ብሄሮች ፣ ብሄረሰቦችና ህዝቦች ክልል (ደቡብ) የደቡብ ብሔር ብሄረሰቦችና ህዝቦች ክልል | ደቡብ ክልል -ኢትዮጵያ) ፣ ትግራይ ክልል (ክልል ትግራይ) ፣ Maekel ክልል (ችካባ ማእከል) ፣ አንሴባ ክልል (ተጽዕኖባ ዓንሰባ) ፣ ጋሽ-ባርካ ክልል (ልዩባ ጋሽ ባርካ) ፣ የደቡብ ክልል -ኤርትራ (ሙሉአባ ደቡብ) ፣የሰሜን ቀይ ባሕር ክልል (ተጽዕኖባ ሰሜናዊ ቀይሕ ባሕሪ) ፣ የደቡብ ቀይ ባሕር ክልል (መተባሻ ደቡባዊ ቀይሕ ባሕሪ) ፣ አርሲ አውራጃ ፣ ሐረርጌ ጠቅላይ ግዛት (ሐረርጌ | ሐረርጌ | Xararge | ሐረርጌይ) ፣ ሲዳሞ አውራጃ ፣ ቤጌምድር አውራጃ (በግርምድር) ፣ ኢሉባቦር ግዛት ፣ ትግራይ አውራጃ (ትግራይ) ፣ ኦጋዴን (ኦጋዴን) ፣ ጋሙ-ጎፋ አውራጃ ፣ ካፋ አውራጃ (ኬፋ) ፣ ወለጋ አውራጃ ፣ ጎጃም ጠቅላይ ግዛት (ጎጃም | እንቁዛም | የወጣትም | ጎ ​​ọgwụgwọም) ፣ የሸዋ ጠቅላይ ግዛት ፣ ወሎ ጠቅላይ ግዛት (ወሎ) ፣ የባሌ አውራጃ (ባሊ) ) ፣ የጎንደር ጠቅላይ ግዛት ፣ የኦሞ አውራጃ ፣ የአጋሜ አውራጃ (ዓጋመ) ፣ የአገውመደር ጠቅላይ ግዛት (አገው | አገው) ፣ ቤተ አማራ ግዛት (ቤተ አማራ) ፣ ዳዋሮ ጠቅላይ ግዛት ፣ የደምቢያ ግዛት (ደምቢያ) ፣ የኤርትራ የቀድሞው የኢትዮጵያ ግዛት ፣ እንደርታ አውራጃ (እንደርታ) | እንደርታ - ኢንደርታ) ፣ ፋታጋር አውራጃ (ፉጥጋር) ፣ የሀዲያ ግዛት ፣ ኢፋት አውራጃ ፣ ላስታ ግዛት (ላስታ) ፣ መንዝ አውራጃ (መንዝ - መንዝ) ፣ የቋራ ግዛት (ቋራ | ቋራ - ክዋራ) ፣የሰሜን ግዛት (ממלכת סאמיאן | ממלכת ביתא ישראל | ቤታ እስራኤል) ፣ ቴምቤን ግዛት ፣ ፀለምት አውራጃ ፣ ፀገዴ ጠቅላይ ግዛት ፣ ዋግ ጠቅላይ ግዛት (ዋግ) ፣ ወገራ ጠቅላይ ግዛት ፣ ኢትዮጵያ (ኢትዮጵያ | ፌዴራላዊ ዴሞክራሲያዊ ሪፐብሊክ ኢትዮጵያ - የኢትዮጵያ ፌዴራላዊ ዲሞክራሲያዊ ሪፐብሊክ) ፣ ኤርትራ (ኤርትራ | የኤርትራ ግዛት - ሃገረ ኤርትራ) ፣ ሌሎች የአፍሪካ ቀንድ ክፍሎች ተደራራቢ የጎሳ / ንዑስ ጎሳዎች ያሉት ፣ በጣም የተጋሩ የድንበር ከተሞች እና የጠረፍ ክልሎች ከሌሎች ሀገሮች ጋር) የተለያዩ የዘላን / ከፊል-ዘላን ጎሳዎች ፣ እና የኢትዮጵያና የኤርትራ ማኅበረሰቦች በዓለም ዙሪያ ያሉ ፣ እያንዳንዱ ክልል ፣ ማህበረሰብ ፣ ጎሳ እና ሀገር የተለየ የባህላቸውን ክፍል ወደ ጠረጴዛው በማምጣት ላይ ይገኛሉ ፡፡]ኢትዮጵያ (ኢትዮጵያ | ፌዴራላዊ ዴሞክራሲያዊ ሪፐብሊክ - - የኢትዮጵያ ቻራላዊ ዲሞክራሲያዊ ሪፐብሊክ) ፣ ኤርትራ (ኤርትራ | ስቴት ኤርትራ - ሃገረ ኤርትራ) ፣ ሌሎች የአፍሪካ ቀንድ አካባቢዎች ተደራራቢ የጎሳ / ንዑሳን ጎሳዎች ያላቸው ፣ በጣም ግልጽ በሆነ የጋራ ድንበር ከተሞች እና ከሌሎች ሀገሮች ጋር የድንበር ክልሎች) የተለያዩ የዘላን / ከፊል-ዘላን ጎሳዎች እና በዓለም ዙሪያ በሚገኙ ሌሎች ሀገሮች የሚገኙ የኢትዮጵያ-ኤርትራዊ ማህበረሰቦች እያንዳንዱ ክልል ፣ ማህበረሰብ ፣ ብሄረሰብ እና ሀገር ልዩ የሆነ የባህላቸውን ክፍል ወደ ጠረጴዛ በማምጣት ፡፡ .]ኢትዮጵያ (ኢትዮጵያ | ፌዴራላዊ ዴሞክራሲያዊ ሪፐብሊክ - - የኢትዮጵያ የቴራላዊ ዲሞክራሲያዊ ሪፐብሊክ) ፣ ኤርትራ (ኤርትራ | State of Eritrea - ሃገረ ኤርትራ) ፣ ሌሎች የአፍሪካ ቀንድ አካባቢዎች ተደራራቢ የጎሳ / ንዑሳን ጎሳዎች ፣ በጣም የተካፈሉት በተጋሩ የድንበር ከተሞች እና ከሌሎች ሀገሮች ጋር የድንበር ክልሎች) የተለያዩ የዘላን / ከፊል-ዘላን ጎሳዎች እና በዓለም ዙሪያ በሚገኙ ሌሎች ሀገሮች የሚገኙ የኢትዮጵያ-ኤርትራዊ ማህበረሰቦች እያንዳንዱ ክልል ፣ ማህበረሰብ ፣ ብሄረሰብ እና ሀገር ልዩ የሆነ የባህላቸውን ክፍል ወደ ጠረጴዛ በማምጣት ፡፡ .]እና በዓለም ዙሪያ የሚገኙ የኢትዮጵያ-ኤርትራዊ ማህበረሰቦች በእያንዳንዱ ክልል ፣ ማህበረሰብ ፣ ጎሳ እና ሀገር ውስጥ የባህላቸውን የተለየ ክፍል ወደ ጠረጴዛው በማምጣት ፡፡]እና በዓለም ዙሪያ የሚገኙ የኢትዮጵያ-ኤርትራዊ ማህበረሰቦች በእያንዳንዱ ክልል ፣ ማህበረሰብ ፣ ጎሳ እና ሀገር ውስጥ የባህላቸውን የተለየ ክፍል ወደ ጠረጴዛው በማምጣት ፡፡]
** የቅድመ-ዳያስፖራ የዘር ብሄረሰቦች-አሪ ፣ አፋር ፣ አገው-አዊ ፣ አገው-ሀሚራ ፣ አላባ ፣ አማራ ፣ አኙዋክ ፣ አርቦሬ ፣ አርጎባ ፣ ባጫ ፣ ቅርጫት ፣ ቤና ፣ ቤንች ፣ በርታ ፣ ቦዲ ፣ ብሬሌ ፣ ቡርጂ ፣ ጫራ ፣ ዳሳናች ፣ ዳውሮ ፣ ደባሴ / ጓዋዳ ፣ ዲሜ ፣ ዲራshe ፣ ዲዚ ፣ ዶንጋ ፣ ፌዴashe ፣ ቤታ እስራኤል (ኢትዮጵያውያን አይሁዶች) ፣ ጋሞ ፣ ገባቶ ፣ ጌዴኦ ፣ ጌዲቾ ፣ ጊዶሌ ፣ ጎፋ ፣ ጉሙዝ ፣ ጉራጌ ፣ ሀዲያ ፣ ሀማር ፣ ሀረሪ ፣ ኢሮብ ፣ ካፊፊቾ ፣ ካምባጣ ፣ ካሮ ፣ ኮሞ ፣ ኮንሶ ፣ ኮንታ ፣ ቆሬ ፣ ኮየጎ ፣ ኩናማ ፣ ኩሱሚ ፣ ክጉጉ ፣ ማጃንግር ፣ ማሌ ፣ ማኦ ፣ ማረቆ ፣ ማሾላ ፣ መኤን ፣ የመሬ ህዝብ ፣ መሰንጎ ፣ ሞሲዬ ፣ ሙርሌ ፣ ሙርሲ ፣ ናኦ ፣ ኑዌር ፣ ንያንጋቶም ፣ ኦሮሞ ፣ ኦይዳ ፣ ቀቤና ፣ ቼቸም ፣ ቄዋማ ፣, ፣ ሸኬቾ ፣ koኮ ፣ ሺናሻ ፣ ሺታ / ኡፖ ፣ ሲዳማ ፣ ስልጤ ፣ ሱማሌ ፣ ሱርማ ፣ ተምባሮ ፣ ትግራይ ፣ ራሻይዳ ፣ ፃማይ ፣ ወላይታ ፣ ወርጂ ፣ ዘልማም ፣ ዘየሴ ፣ ትግሪኛ ፣ ነብር ፣ አፋር ፣ ሳሆ ፣ ቢሌን ፣ ኩናማ ፣ ናራ ፣ የም ፣… →
** ድህረ-ዳያስፖራ የዘር ብሄረሰቦች -አሜሪካ-አሜሪካውያን ፣ ኤርትራዊ-አሜሪካውያን ፣ ስዊዘርላንድ-ኤርትራዊያን ፣ እንግሊዛውያን-ኢትዮጵያውያን ፣ ካናዳውያን-ኤርትራዊያን ፣ ስዊድናዊ-ኢትዮጵያዊ ፣ ኤርትራዊ-ሳውዲዎች ፣ ኢትዮጵያዊ-ኤርትራዊ-ጣሊያኖች ፣ አውስትራሊያዊ-ኢትዮጵያውያን ፣ ኢትዮጵያውያን-እስራኤል ኤርትራዊ-እስራኤላውያን ፣ ቻይናውያን-ኢትዮጵያውያን ፣ የዩክሬን-ኢትዮጵያዊያን ፣ የኤርትራ-ጀርመናውያን ፣ የኢትዮጵያ-ጀርመናውያን ፣ የኤርትራ-ሱዳኖች ፣ የኢትዮጵያ-ሶማሌዎች ፣ የኢትዮጵያ-ጅቡቲያዊ- (ጅቡቲ) -ሶማሊ-ኤርትራዊያን ፣ ወዘተ ...… ወዘተ… ወዘተ…. የኢትዮጵያ አውስትራሊያዊያን (የኦሮሞ የአውስትራሊያ), የኢትዮጵያ ካናዳውያን, በእስራኤል የኢትዮጵያ አይሁዳውያን , በዩናይትድ ኪንግደም ውስጥ ኢትዮጵያውያን , የኢትዮጵያ አሜሪካውያን , በዴንማርክ የሚኖሩ ኢትዮጵያውያን , በጀርመን የሚኖሩ ኢትዮጵያውያን ,ኖርዌይ ውስጥ ኢትዮጵያውያን , ስዊድን ውስጥ ኢትዮጵያውያን , የኤርትራ አሜሪካውያን , የኤርትራ ካናዳውያን , ዴንማርክ ውስጥ የኤርትራ , ኖርዌይ ውስጥ የሚገኙ ኤርትራዊያን , ስዊድን ውስጥ ኤርትራዊያን , በዩናይትድ ኪንግደም ውስጥ የኤርትራ ወዘተ, ወዘተ, ብዙ, ... ... ወዘተ ... ... እና ሌሎች Hyphenated ጎሳዎች መካከል የኢትዮጵያ-ኤርትራዊ ቅርስ የዘር ሐረግ።
ለንፉግ ሰው የገበያ መንገድ ይጠበዋል
ለንፉግ ሰው የገበያ መንገድ ይጠበዋል የአማርኛ ምሳሌ ነው።
ትርጉሙ
መደብ : ተረትና ምሳሌ
የፈረንጅ አጋዘን
450px|thumb|የፈረንጅ አጋዘን ዝርያዎች የሚገኙባቸው አገራት 400px|thumb|left|የፈረንጅ አጋዘን አይነቶች የፈረንጅ አጋዘን (Cervidae) (ርኤም ተብሎ ሊጠራም ይችላል ፡- ቅርንጫፍ የሚመስሉ ቀንዶች ያሉት አጥቢ እንስሳ፤ ከአጋዘን ጋር ይመሳሰላል።)
በጣም ትልቅ የአጥቢ እንስሳት አስተኔ ነው። ብዙ አይነቶች አሉ ለምሳሌ ካሪቡ።
እነዚህ እንስሳት በኢትዮጵያ አይገኙም፤ የነርሱም ቀንድ ከሌሎች አጋዘን ወይም ከድኩላ በፍጹም ይለያል። የፈረንጅ አጋዘን በጣም ብዙ ኃያል ቀንድ አለው፣ ይህም እንደ ጥርስ ነው እንጂ እንደ ሌሎች ቀንዶች ከኬራቲን አይሠራም።
በዚህ አስተኔ ውስጥ ፦
መደብ:አጥቢ እንስሳት
ኤድዊን አቦት አቦት
ኤድዊን አቦት አቦት FBA (ታህሳስ 20 1838 - ጥቅምት 12 1926) የእንግሊዛዊ መምህር እና የሃይማኖት ምሁር ነበር፣ በይበልጥ የኖቬላ ፍላት ላንድ (1884) ደራሲ በመባል ይታወቃል።
ኤድዊን አቦት አቦት፤ የኤድዊን አቦት (1808 – 1882) በሜሪሌቦን የፊሎሎጂ ትምህርት ቤት ርእሰ መምህር እና ሚስቱ ጄን አቦት (1806 – 1882) የበኩር ልጅ ነበር። ወላጆቹ የአጎት ልጆች ነበሩ።
አቦት ትምህርታዊ መጽሃፍትን ጽፏል፣ አንደኛው ቪያ ላቲና፡ በ1880 የታተመ እና በትምህርት ስርዓቱ ውስጥ በአለም ዙሪያ የተሰራጨው የመጀመሪያው የላቲን መጽሐፍ ነው።
ፍላት ላንድ
thumb| የፍላትላንድ ርዕስ ገጽ፣ 1884 የአቦት በጣም የታወቀው ስራው በ1884 የፃፈው ልቦለድ ፍላት ላንድ፡ የብዙ ዳይሜንሽን ሮማንስ ሲሆን ባለሁለት አቅጣጫዊ አለምን የሚገልጽ እና የልኬቶችን ተፈጥሮ የሚዳስስ ነው። ምንም እንኳን በትክክል "የሂሳብ ልብ ወለድ" ተብሎ ሊጠራ ቢችልም ብዙውን ጊዜ እንደ ሳይንሳዊ ልብ ወለድ ይመደባል።
ከ1950ዎቹ ጀምሮ እስከ አሁን ያለው ዘመናዊ የሳይንስ ልብወለድ መምጣት፣ ፍላት ላንድ ታዋቂነትን ጨምሮታል፣ በተለይ በሳይንስ ልብወለድ እና በሳይበርፐንክ አድናቂዎች። ብዙ ስራዎች በዚህ ኖቬላ ተነሳሽነት ተጽፈዋል፣ ተከታታይ ልብ ወለዶች እና አጫጭር ፊልሞችን ጨምሮ።
ጉመር
ጉመር የደቡብ ብሔሮች ብሔረሰቦችና ሕዝቦች ክልልና የጉራጌ ዞን ወረዳ ነው። ስሙ የመጣውም ከሚኖሩበት ሰባትቤት ጉራጌ ብሔሮች የአንዱ ነው፤ እነሱም ጉመርኛ (ጉራግኛ) ተናጋሪዎች ናቸው።
በጉመር ውስጥ ያሉት ከተሞች አረቅጥና ቄቡል ናቸው። አረቅጥ ሐይቅ በወረዳውም አለ። ደብረ ሙጎ ሁለት የ19ኛ ክፍለ ዘመን መስጊዶችና ብዙ የበለስ፣ ወይራ፣ ዝግባ፣ ጥድና ዋንዛ ደን አለበት፤ እንዲሁም ዮ፣ አይሰጪ እና ባልከች የተባሉ ወንዞች መነሻ ነው።
መደብ:የኢትዮጵያ ወረዳዎች
የምረታ ጥበት
390px|thumb|left|የምረታ ጥበት በምረታ ሂደት ውስጥ፣ የምረታ ጥበት (እንግሊዝኛ፦ bottleneck) ማለት በሂደቶቹ ሰንሰለት ውስጥ፣ አንዱ ሂደት የተወሰነ ችሎታ ስላለው፣ የመላው ሰንሰለት ችሎታ የሚወሰንበት ጭንቅንቅ ነው።
የምረታ ጥበት ውጤቶች እንዲህ ናቸው፤ የሂደቱ መዘግየት፣ ያልተፈጸመው ቁሳቁስ ጥርቅም፣ የደንበኞቹ ግፊት፣ የሠራተኞችም ተስፋ (ሞራል) መዋረድ ሊሆኑ ይችላሉ።
ምሳሌ፦
በአንዱ ለሥላሣ መጠጥ ፋብሪካ ውስጥ፣ መጀመርያው ማሽን ጠርሙዝን በብዛት ቶሎ ይፈጥራል። ሁለተኛው ማሽን ፈሳሹን ቶሎ ይጨምራል። ሦስተኛው ማሽን መልጠፊያውን በጠርሙዞች ላይ የሚጨምረው ግን እጅግ ብዙ ጊዜ ይፈጃል። አራተኛውም ቆርኪን የሚጨምረው ፈጣን ይሆን ነበር፣ ነገር ግን ለሦስተኛው ማሽን በመልጠፊያ ለተዘጋጀው ጠርሙዝ መቆየት አለበት። በዚህ ሂደት ሰንሰለት ውስጥ፣ ሦስተኛው ማሽን እንግዲህ የምረታ ጥበት ነው።
የምረታ ጥበቶች ከተፈጥሮ ወይም ከተለያዩ ምክንያቶች ሊደርሱ ወይም ሊፈቱ ይችላሉ።
መደብ:ማህበራዊ ግብይት
ቅዱስ ዮሴፍ አረጋዊ
ቅዱስ ዮሴፍ በዕብራይስጥ: יוֹסֵף‎ ፣ በሮማውያን ማለት በላቲን : Yosef ፣ በግሪክ : Ἰωσήφ) በሐዲስ ኪዳን መጀመሪያ አካባቢ ስም አጠራራቸው ከከበረ ደጋግ እስራኤላውያን አንዱ የእመቤታችን ጠባቂ አረጋዊ ቅዱስ ነው ። ትውልዱ ከነገደ ይሁዳ ከንጉሥ ዳዊት ሲሆን አባቱ ያዕቆብ እናቱም ዮሐዳ ይባላሉ ።
ቅዱስ ዮሴፍ ድግር ጠራቢ ነበር፤ ይህም ማለት ለእርሻ አገልግሎት በበሬ ለማረስ የሚያስፈልጉ ሞፈርና ቀንበር የሚሠራ ነበር ፡፡ በጉብዝናው ወራት የእመቤታችንን አክስት ማርያምን አግብቶ ብዙ ልጆችን ወልዶ አርጅቷል ። ከልጆቹም ዮሳ ፣ ያዕቆብ ፣ ይሁዳ ፣ ስምዖንና ሰሎሜ በቅዱስ መጽሐፍ ተዘክረዋል። ቅዱስ ዮሴፍ እድሜው ሰባ አምስት ሲሆን ሚስቱ ማርያም ሞተችበት ። ባለቤቱ ካረፈች ከጥቂት ወራት በኋላም አይሁድ በምቀኝነት ድንግል ማርያምን ከቤተክህነት አስወጡልን ብለው ግብግብ በፈጠሩ ጊዜ "ልማ በሥሉስ ጥፋ በሥሉስ" እንዲሉ በሦስት ነገር ተመስክሮለት በመንፈስ ቅዱስ ምርጫ ድንግል ማርያምን ሊያገለግል ተመረጠ ። በወንጌልም "እጮኛ" የሚለውም ለዚያ ነው (የታጨው ለአገልግሎት ስለሆነ) ። እመቤታችን ለአረጋዊ ዮሴፍ በሁለት ወገን ልጁ (ዘመዱ) ናት: ደጉ ሽማግሌ ቅዱስ ዮሴፍ ምንም ቢያረጅ እመቤታችንን ለማገልገል አልደከመውም ። አብሩዋት ተሰዷል ፣ ረሐብ ጥማቷን ፣ ጭንቅና መከራዋን ፣ ሐዘንና ችግሩዋን ተካፍልዋል ። ከእመቤታችንና ከአምላክ ልጅዋ ከጌታችን መድኃኒታችን ኢየሱስ ክርስቶስ ጋር ለ፲፮ ዓመታት አብሩዋቸው ኖርዋል ። ቅዱስ ዮሴፍ በክርስትና ሃይማኖትም ሆነ በዓለማዊ ሕይወት ኑሮ ውስጥ ላሉ ሰዎች የምርጥ አባቶችና የጎበዝ ሠራተኞች ምሳሌ ነው ። ያረፈውም በ፲፮ኛው ዓ.ም. በተወለደ በዘጠና አንድ ዓመቱ ነው ። ክርስቶስ የገነዘው አንድ ቅዱስ ቢኖር ቅዱስ ዮሴፍ ነው ። በዚህም ዕለት እግዚአብሔር የፅድቅ አክሊል አቀዳጅቶታል ።
ወስብሐት ለእግዚአብሔር
በሰው አገር ቀረሁ
በሰው አገር ቀረሁ
(34)አለቃ መንገድ ወጥተው ይመሽባቸውና የመሸበት እንግዳ ብለው ሰው ቤት ይጠጋሉ። በኋላም ያረፉባት ሴትዮ ያለቃን ተረብ ታውቅ ኖሮ ተጨንቃ ተጠባ አሳ ወጥ ሰርታ እራት ታቀርባለች። ያው ሴትየዋም አሳው ወጥ ላይ የማይገባበትን ውሀ ጨምራበት ነበርና ትንሽ ቀጠን ብሎ ነበር። ታዲያ አለቃም የቀርበላቸውን እራት ጥርግ አድርገው ከበሉ በኋላ ለቅሶ ይጀምራሉ። እንደው ያዙኝ ልቀቁኝ ሰዎቹም ተጨንቀው አረ አለቃ ምነካዎ? ብለው ቢጠይቁ «አዬ አሳ አገሩ ሲገባ እኔ በሰው አገር ቀረሁ» ብለው የሴትየዋን የአሳ ወጥ በደንብ አለመስራት ተናገሩ።
መደብ: የኢትዮጵያ ቀልዶች
ለንፉግ ሰው የገበያ መንገድ ይጠበው
ለንፉግ ሰው የገበያ መንገድ ይጠበው የአማርኛ ምሳሌ ነው።
ትርጉሙ
መደብ : ተረትና ምሳሌ
ያባያ ወንድሙ አይታረድም
ያባያ ወንድሙ አይታረድም የአማርኛ ምሳሌ ነው። ያባያ ወንድሙ አይታረድም የአማርኛ ምሳሌ ነው።
ትርጉሙ
መደብ: ያልተተረጎመ ምሳሌ መደብ: ተረትና ምሳሌ
የኢትዮጵያ ካርታ 1853
left|1000px|thumb| በበለጠ አጉልተው ለማየት ካርታውን ይጫኑ መደብ:የኢትዮጵያ ካርታ
አማርኛ ኖርሽክ
ሚኪ ቃል በቃል የሆነው ትርጉም እንዲህ ይታያል።
ጉጉት
300px|thumb|ወንድና ሴት ጉጉት፣ አንዱ አይነት ጉጉት 300px|thumb|በአውሮፓ ብርድ ወራት በአፍሪካ የሚያደር ዝርያ፤ በቀን ያንቀላፋል የሌሊት ጉጉት ነው
ጉጉት (Strigiformes) በጣም ሰፊ የሆነ የአዕዋፍ ክፍለመደብ ነው። በዚህ ክፍለመደብ ውስጥ በርካታ የጉጉት ዝርያዎች አሉ።
መደብ:አዕዋፍ
የኢትዮጵያ ካርታ 1854
left|1200px|thumb| በበለጠ አጉልተው ለማየት ካርታውን ይጫኑ
ምንጭ
መደብ:የኢትዮጵያ ካርታ
ዦው ሸንጂንግ
' የ ቻይና  ንጉሥ ነበር።
ዋቢ መጽሐፍት
መደብ:የቻይና ነገሥታት
ለአህያ ማር አይጥማትም
ለአህያ ማር አይጥማትም የአማርኛ ምሳሌ ነው።
ትርጉሙ
መደብ : ተረትና ምሳሌ
ኖሪኩም
ኖሪኩም በዛሬው ኦስትሪያና ስሎቬኒያ የነበረ ጥንታዊ አገርና በኋላ የሮሜ መንግሥት ክፍላገር ነው።
የኖሪኩም ብሔር ምናልባት ከ400 ዓክልበ. አካባቢ ጀምሮ ሲጠቀሱ የከልቲክ ቋንቋዎች ቤትሠብ ተናጋሪዎች መሆናቸው ይመስላል። በ56 ዓክልበ. የዩሊዩስ ቄሳር ጓደኞች ቢሆኑም በ24 ዓክልበ. ከፓኖኒያ ሰዎች ጋር እስትሪያን ወርረው የሮሜ አገረ ገዥ በኢሉዋርያ፣ ፑብሊዩስ ሲሊዩስ፣ አሸነፋቸውና ለሮሜ ተገዥ አደረጋቸው። በሮሜ ቄሣር ክላውዴዎስ ዘመን (33-46 ዓም) ኖሪኩም በይፋ የሮሜ መንግሥት ክፍላገር ሆነ።
መደብ:ኦስትሪያ መደብ:የሮሜ መንግሥት መደብ:የአውሮፓ ታሪካዊ አገሮች
15 December
15 December በጎርጎርያን ካሌንዳር የቀን ስም በእንግሊዝኛ ሲሆን ይህ ቀን በኢትዮጵያ አቆጣጠር (ከ1892 ዓ.ም. ጀምሮ እስከ 2091 ዓ.ም. ድረስ) በዘመነ ማቴዎስ፣ በዘመነ ማርቆስና በዘመነ ሉቃስ ታኅሣሥ 6 ቀን ማለት ነው። በዘመነ ዮሐንስ ግን (ዘመነ ሉቃስ የሥግር ዓመት በመሆኑ)  ቀን ላይ ነው።
ከ1892 ዓ.ም. አስቀድሞ ወይም ከ2091 ዓ.ም. በኋላ ለሆኑት ዓመታት ግን በሌላ ቀን ላይ መሆኑን ይገንዘቡ። ለእነዚያ ዓመቶች ይህ የቀን መለወጫ መሣርያ ይረዳል።
መደብ:የፈረንጅ ቀኖች
ስጋ በል ዕፅዋት
300px|right|thumb| [[ኔፕኔዝ አተንቦሮ የተሰኘው የፊሊፒንስ ተክል ያጠመዳትን አይጥ ሲሰለቅጥ ]] ስጋ በል ዕፅዋት ስጋ የሚበሉ አትክልቶችን የሚወክል ስም ነው። እነዚህ አትክልቶች በትንሹም ሆነ በአብዛኛው ንጥረ ነገራቸውን የሚያገኙት ከሚበሉት ስጋ ሲሆን አቅማቸውን ግን ከመሬት ነው። አብዛኞቹ ስጋ በል ዕፅዋት በራሪ ትንኞችን በወጥመዳቸው በመክተት ገድለው ይመገቡ እንጂ አንድ አንዶቹ እስከ አይጥ እስከመያዝ ድረስ ሃይል አላቸው። ይህ እንግዳ ተፈጥሮ እነዚህ እፅዋቶች በንጥረ ነገር በትጎሳቆለ መሬት ላይ ለማደግ ያስችላቸዋል። ቻርለስ ዳርዊን ስለነዚህ ተክሎች የመጀመሪያውን ታዋቂ ጽሁፍ በ1875 አቅርቧል።
ማጣቀሻ
መደብ:አትክልት
ያባይ ምልክቱ አንደበቱ የገዳይ ምልክቱ ሽልማቱ
ያባይ ምልክቱ አንደበቱ የገዳይ ምልክቱ ሽልማቱ የአማርኛ ምሳሌ ነው። ያባይ ምልክቱ አንደበቱ የገዳይ ምልክቱ ሽልማቱ የአማርኛ ምሳሌ ነው።
ትርጉሙ
መደብ: ያልተተረጎመ ምሳሌ መደብ: ተረትና ምሳሌ
ጥምቀት
300px|thumb|መጥምቀ መለኮት [[ቅዱስ ዮሐንስ መድኃኒታችን ኢየሱስ ክርስቶስን ሲያጠምቀው ::]] የጥምቀት በዓል በክርስትና ኃይማኖት ተከታዮች በተለይም የኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋሕዶ ቤተ ክርስቲያን፣ ኢየሱስ ክርስቶስ በ፴ ዓ/ም በፈለገ ዮርዳኖስ በመጥምቁ ዮሐንስ እጅ በዮርዳኖስ ባሕር የተጠመቀበትን ዕለት የሚያስታውሰው፣ ኤጲፋንያ በመባልም የሚታወቀው ደማቅ በዓል ነው። መገለጥ፣ መታየት ማለት ነው። የኢየሱስ ክርስቶስ ጥምቀት ታሪክ የሚገኘው በማቴዎስ ወንጌል ምዕራፍ ፫ ቁ ፲፫–፲፯ ውስጥ ነው።
በአገራችን፣ ጥር ፲ ቀን፣ በከተራ፣ በገጠር ወራጅ ውሃ የሚከተርበት፣ ታቦታት ከየአቢያተ ክርስቲያናቱ በዓሉ ወደሚከበርበት ቦታ በምዕመናን ታጅበው እየዘመሩ ይሄዳሉ። እዚያም በየተዘጋጀው ድንኳን እንዲያርፉ ተደርጎ ሌሊቱን እዛው ያሳልፋሉ።በከተሞች ግን ሰው ሰራሽ ግድብ ይሰራል።
ጥር ፲፩ ቀን የጥምቀት ዕለት፤ በገጠር፣ ጎኅ ሲቀድ ምእመናን እዚያው በድንኳኑ ዙሪያ አስቀድሰው ሲጨርሱ በካህናት መሪነት ሁሉም ወደከተራው ያመራና ውሃውም ተባርኮ ሕዝቡ ይረጫል። የክርስትና ስማቸውንም የረሱ ወደካህናቱ ይቀርቡና አዲስ የክርስትና ስም ይቀበላሉ።   «ተጠምቀ ሰማያዊ በእደ መሬታዊ፤ ሰማያዊው በመሬታዊው እጅ ተጠመቀ» የሚለው የዕለቱ ቀለም በሊቃውንቱ አንደበት በያሬዳዊ ዜማ ጎልቶ ይሰማል። ከዚህ ሥነ ሥርዓት በኋላ  በመቋሚያ፣ በከበሮና በጽናፅል በሚታጀብ ኃይማኖታዊ ዝማሬና ዘፈን፣ ወንዱ በሆታ፤ ሴቱ በእልልታ፤ ካህኑ በሃሌታ ታቦተ ሕጉን አጅበው፣ እንደያመጣጣቸው ወደየ ቤተክርሲያናቸው ይመለሳሉ።
አጃቢው ሕዝብ ከሚያዜሟቸው፦ «እዩት ወሮ ሲመለስ
መድኃኔ ዓለም በፈረስ ወሮ ሲመለስ፤
የሚካኤል አንበሳ
ሎሌው ሲያገሳ።
ማር ይፈሳል ጠጅ
በእመቤቴ ደጅ ።»
እያሉ ምእመናኑ የታቦት ዘፈኑንም ያዘልቁታል።
ታቦተ ሕጉም ቅጽር ግቢው ሲደርስ ሁሉም ምኞታቸውን በፍሡሕ ገጽ እንዲህ እያሉ ይገልጻሉ።
«በሕይወት ግባ በዕልልታ
የዚህ ኹሉ አለኝታ
በሕይወት ግቢ እምዬ
እንድበላ ፈትዬ
ሲያምር ዋለ ሲታይ
የኹላችን ሲሳይ»
ሊቃውንቱ እንደሚናገሩት፣ ዘመነ አስተርእዮ የሚባለው፣ ከጥር ፲፩ ቀን ጀምሮ እስከ ጾመ ነነዌ (ጥር ፲፯ ቀን) ያለው ጊዜ ነው። በዚህ ጊዜ ውስጥ አምላክ ሰው ሆኖ በሥጋ መገለጡ፣ በዮርዳኖስ በተጠመቀ ጊዜ የአንድነትና የሦስትነት ምሥጢር መታወቁ፣ በቃና ዘገሊላ በተደረገው ሠርግ ላይ የመጀመሪያው ተዐምር በመፈጸሙ፣ አምላካዊ ኃይሉ መገለጡ፣ እየታሰበ ምስጋና ይቀርባል። ይህ ሁነት ኢትዮጵያ ብሂልን ከባህል ጋር አዛምዳ ከሌላው የክርስቲያን ዓለም በተለየ አከባበር በዓሉን ማክበሯ፣ አያሌ ቱሪስቶችን ለመሳብ አስችሏታል።
ምንጮች
መደብ:የኢትዮጵያ በዓላት መደብ:ሃይማኖት ነክ መዋቅሮች
ዦው ቸንግ
ዋቢ መጽሐፍት
መደብ:የቻይና ነገሥታት
16 December
16 December በጎርጎርያን ካሌንዳር የቀን ስም በእንግሊዝኛ ሲሆን ይህ ቀን በኢትዮጵያ አቆጣጠር (ከ1892 ዓ.ም. ጀምሮ እስከ 2091 ዓ.ም. ድረስ) በዘመነ ማቴዎስ፣ በዘመነ ማርቆስና በዘመነ ሉቃስ ታኅሣሥ 7 ቀን ማለት ነው። በዘመነ ዮሐንስ ግን (ዘመነ ሉቃስ የሥግር ዓመት በመሆኑ)  ቀን ላይ ነው።
ከአልጋ ላይ ወድቄ ነው
ከአልጋ ላይ ወድቄ ነው
16 December
ከ1892 ዓ.ም. አስቀድሞ ወይም ከ2091 ዓ.ም. በኋላ ለሆኑት ዓመታት ግን በሌላ ቀን ላይ መሆኑን ይገንዘቡ። ለእነዚያ ዓመቶች ይህ የቀን መለወጫ መሣርያ ይረዳል።
መደብ:የፈረንጅ ቀኖች
ከአልጋ ላይ ወድቄ ነው
(35) አለቃ አንድ ቀን መንገድ መሽቶባቸው አንዲት ሴትዮ ቤት እንድታሳድራቸው ለምነው ቤት ለእንግዳ ብላ አስገባቻቸው። አለቃ ያው እንደሚተረከው ቅንዝራም ቢጤ ናቸው። እራት በልተው ከጨረሱ በኋላ በሉ እኔ መደብ ላይ እርሶ መሬት ላይ ተኙ ብላቸው ተኙ። ከዚያ ጨለማን ተገን በማድረግ ሴትየዋ መደብ ላይ ዘፍ ብላው መዳሰስ ይጀምራሉ። ሴትየዋም በድንጋጤ ነቅታ እንዴ ምን እየሰሩ ነው ስትላቸው ከአልጋ ላይ ወድቄ ነው አሏት። እንዴት መሬት ተኝተው ስትላቸው እኔንስ የገረመኝ እሱ አይደል አሏት ይባላል።
ናጋር
ናጋር (አካድኛ፤ በኋላ ሁርኛ ናዋር፣ አሁንም አረብኛ ተል ብራክ) በጥንት ከቅድመ-ታሪክ ጀምሮ በስሜን መስጴጦምያ (አሁን ሶርያ) የተገኘ ከተማ ነበር።
በብዙ ሥነ ቅርስ ሊቃውንት ዘንድ የቦታው ቅድመ-ታሪክ እስከ 5000 ዓክልበ. ድረስ ይዘረጋል። መመሠረቱ ከተጻፉ መዝገቦች አስቀድሞ ስለ ሆነ ይህን ያህል ዘመን ሁሉ ማረጋገጥ አጠያያቂ ነው። የጽሕፈት (ኩነይፎርም) ጥቅም በዙሪያው የገባው ምናልባት 2150 ዓክልበ. (ኡልትራ አጭር አቆጣጠር) በመሆኑ፣ ይህ ቅድመ-ታሪካዊ ዘመን ከ2500 እስከ 2150 ዓክልበ. ድረስ መቆየቱ ይቻላል።
ሥርዓተ ነጥቦች
አማርኛ ፦ ሥርዓተ ነጥቦች
በወረቀት ላይ የሰፈረ ሐሳብ (ቋንቋ) መልእክቱ ግልጽ ሆኖ እንዲተላለፍ ሥርዓተ - ነጥቦች የጎላ ድርሻ አላቸው። በጽሑፍ ላይ ነጥቦችን አስተካክሎ ካለመጠቀም የተነሳ ዐረፍተ ነገሮችን ያሻማሉ፤ መልእክቶች ይዛባሉ፤ ሐሳቦች ይድበሰበሳሉ። ስለዚህ ሐሳቦችን ግልጽ በሆነ መልኩ በጽሑፍ ለማስተላለፍም ሆነ የተጻፈውን መልእክት በትክክል አንብቦ ለመረዳት ሥርዓተ - ነጥቦችን እና አገልግሎታቸውን በሚገባ ማወቅ ተገቢ ይሆናል።
ብዙዎቻችን ከሁለት ነጥብና ከአራት ነጥብ በስተቀር ሌሎቹን ሥርዓተ - ነጥቦች በሚገባ አንጠቀምም። ለምሣሌ አንዱ ድርብ ሠረዝ (፤) የሚጠቀምበትን ቦታ ሌላው ነጠላ ሠረዝ (፣)/(፥) ይጠቀማል፤ እንዲሁም አንዱ ትእምርተ - ጥያቄ (?) የሚጠቀምበትን ቦታ ሌላው ትእምርተ - አንክሮን (!) ይጠቀማል። ወጥ የሆነ የአጠቃቀም ስርዓት አይታይም። በርግጥ አንዳንዴ ድርብ ሠረዝን መጠቀም አለመጠቀም የምርጫ ጉዳይ ሊሆን ይችላል። ሐሳቦች ተደራርበው ወይም ተጣምረው እንዲቀርቡ የፈለገ ሰው ድርብ ሠረዝን ተጠቅሞ ሐሳቦቹን በአንድ ዐረፍተ ነገር ሊያጠቃልል ይችላል። በአንጻሩ ደግሞ ሐሳቦቹን ቆራርጦ የተለያዩ ዐረፍተ ነገሮች በማድረግ ለየብቻቸው ሊያቀርብ የፈለገ ሰው አራት ነጥብን መጠቀም ይችላል። ዞሮ ዞሮ የሥርዓተ - ነጥቦችን አጠቃቀም ማወቅ ተገቢ ነው።
ናጋር
የጽሕፈት ጥቅም ሲገባ፣ የከተማው ስም «ናጋር» ነው፤ ቦታው ከጎረቤቶቹ ከኤብላና ከማሪ ጽላቶች ይጠቀሳል። የናጋር ንጉሦች ብዙ ጊዜ በማዕረጋቸው «ኤን» (ገዥ) ብቻ ይታወቃሉ። የአንዱ የናጋር ንጉሥ ስም «አማር-አን» በማሪ ጽላቶች ተገነ፣ ይህም ምናልባት በኤብላ ጽላቶች የተገኘው ስም የናጋር ንጉስ «ማራ-ኢል» አንድላይ ነው።
ሥርዓተ ነጥቦች
በአሁኑ ጊዜ በአማርኛ ቋንቋ ውስጥ በማገልገል ላይ የሚገኙት ሥርዓተ - ነጥቦች የሚከተሉት ናቸው።
ናጋር
350px|thumbnail|የናጋር ግዛት ከኤብላና ከማሪ መካከል፤ 2109 ዓክልበ. ግድም
ሥርዓተ ነጥቦች
1)  አንድ ነጥብ (.)
ናጋር
በ2100 ዓክልበ. ግድም በኤብላ ሚኒስትር እብሪዩም ፯ኛው ዓመት ማሪ ናጋርን ያዘ። በኋላ የኤብላ ንጉሥ ኢሻር-ዳሙ ከናጋርና ከኪሽ ጋራ በማሪ ላይ ተባበረ፤ በ2077 ዓክልበ. ግድም እነርሱ ማሪን በተርቃ ውግያ አሸነፉት። ከዚያ በኋላ ከኤብላ ያመጸውን ከተማ አርሚን መቱ። በ2074 ዓክልበ. ግን የአካድ ንጉሥ ታላቁ ሳርጎን እብላንም ናጋርንም አጠፋቸው።
ሥርዓተ ነጥቦች
አንድ ነጥብ (.) በግእዝ ነቁጥ ይባላላል። በአማርኛ ደግሞ <<ይዘት>> ተብሎ የሚጠራ ሲሆን በሦስት የተለያየ መልክ ያገለግላል፡፡
ናጋር
280px|thumbnail|left|«የናራም-ሲን (የአካዳውያን) ቤተ መንግሥት»
ሥርዓተ ነጥቦች
1.1 ቃላትን በምህፃረ - ቃል አሳጥሮ ለመጻፍ የሚያገለግል ሲሆን ሁለት የተለያዩ ሥርዓቶችን ይከተላል።
ሀ. የቃላትን መነሻ ፊደል ብቻ በመውሰድ
ምሳሌ፡ [የ]ተ. መ. ድ. = የተባበሩት መንግሥታት ድርጅት
ለ. የአንድን ቃል መነሻና መድረሻ ሆሄ ብቻ በመውሰድ
ናጋር
ናዋር በኋላ በሚታኒ መንግሥት ዘመን የሚታኒ ከተማ ሆነ። ከዚህ ዘመን ደግሞ የሚታኒ ቤተ መንግሥት ተገኝቷል። አሦራውያን በ1275 ዓክልበ. ናዋርን አጥፈው ከዚያ በኋላ አልተሠራም፣ እስካሁንም ድረስ ፍርስራሽ አለ።
መደብ:የቀድሞ ከተሞች መደብ:የመስጴጦምያ ታሪክ መደብ:የሶርያ ከተሞች
ሥርዓተ ነጥቦች
ምሳሌ፡ 9.50 = ዘጠኝ ብር ከሃምሣ ሳንቲም                                1.90 = አንድ ነጥብ ዘጠኝ
ምሳሌ፡ 1. እግዚአብሔርን መፍራት
2. እናት እና አባትን ማክበር
ሀ. እግዚአብሔርን መውደድ
(2) ሁለት ነጥብ (፡)
2.1 ቃላት በእጅ ጽሕፈት ላይ ከመጠን በላይ ተቀራርበው አንባቢን እንዳያስቸግሩ ወይም ፊደላት ከቃል ክፍላቸው ርቀው ወደ ሌላኛው ቃል በመጠጋት እንዳያደናግሩ በቃላት መካከል በመግባት ድንበር ሆኖ ያገለግላል።
ምሳሌ አበበ፡በሶ፡በላ፡፡
ይህ ነጥብ ቃልን ከቃል በመለየት ተግባሩ በኩል በዘመናዊ የመቀምር (computer) ጽሑፍ ላይ ቦታ የለውም። ምክንያቱም ቃል ከቃል የመለየቱ ሥራ ህዋር (space) በመስጠት ይከናወናል።
ነገር ግን
2.2 ሰዓትንና ደቂቃን ከመለየት ተግባሩ አንጻር ካየን በእጅ ጽሕፈት ላይ ብቻ ሳይሆን በመቀመር ጽሁፍም ላይ ያገለግላል።
ምሳሌ 1፡30
(3) ሁለት ነጥብ ከሠረዝ (፦)
3.1 ይህ ሥርዓተ - ነጥብ መሪ ሐሳቡን ተከትለው ወደሚመጡ ዝርዝር ነገሮች ለማንደርደር ያገለግላል።
ምሳሌ፡ ቋንቋ አራት ዘርፎች አሉት። እነሱም ፦ ማዳመጥ፣ መናገር፣ ማንበብና መጻፍ ናቸው።
(4)ነጠላ ሠረዝ (፣) ወይም (፥) ይህ ሥርዓተ - ነጥብ የተለያዩ ቦታዎች ላይ የሚያገለግል ሲሆን ዋና ዋናዎቹ የሚከተሉት ናቸው።
4.1 ተመሳሳይ ሙያ ያላቸውን ተከታታይ ቃላት ለመለየት
ምሳሌ፡ ድርጅታችን ጨው፣ ስኳር፣ ጥራጥሬ፣ ዱቄትና ዘይት ያከፋፍላል።
4.2 የባለቤት ተጣማሪ ለማቅረብ ወይም ማብራሪያ ለመስጠት
4.3 በንግግር ላይ የተንጠለጠልን ሐረግ ከሌላናው ለመለየት
ምሳሌ፡ አባቱን ፈርቶ፥ ምንም ሳይናገር ወጣ።
4.4 ከአያያዥ መስተጻምሮች በኋላ
ምሳሌ፡ ሲገባ እንጂ፣ ሲወጣ አላየሁም።
4.5 በተከታታይ የሚመጡ ንዑስ ሐረጎችን ለመለየት።
ምሳሌ፡ ወረቀት ከዓለማየሁ፣ እርሳስ ከዘውዴ፣ ላጲስ ከጥሩወርቅ ተበድሮ ሒሳቡን ሠራ።
4.6 ዐረፍተ ነገር እንዳያሻማ የንባብ ቆምታ መደረግ እንዳለበት ለማመልከት
ምሳሌ፡ ለመኖር፥ ሰው፥ መብላት አለበት።
4.7 ስም ጥሪን ወይም ተናጋሪ ገፀ - ባሕሪያትን ለማመልከት
ምሳሌ፡ <<ዘነበ ፣ ለምን በርትተን አናጠናም>> አለና … <<ቶሎ ወደቤት መሄድ አለብሽ!>> አለ ንጉሤ፣ ዓይኑን አፍጥጦ።
4.8 ምዕራፍና ቁጥርን ለመለየት
ምሳሌ፡ ማቴዎስ 4 ፥ 12
4.9 በግጥም የቤት መምቻ ስንኞች መጨረሻ
ምሳሌ፡ ወንድ ልጅ ተወልዶ ካልሆነ እንዳባቱ ፣ አመልማሎ ስጡት ይፍተል እንደናቱ።
4.10 የግለሰብን ስምና አድራሻ በተከታታይ ለማመልከት
ምሳሌ፡ ታምሩ ተገኝ ፣ የሰሜን ሸዋ ጤና ማዕከል ፣ ፖ. ሣ. ቁ. 44259 ፣ ኮረማሽ።
5.1 ድርብ ሠረዝ፣ ድርብ ሐሳቦችን አጣምሮ ለማቅረብ ያገለግላል።
5.2 ሁለት ሐሳቦችን በመስተፃምር አማካይነት አጣምሮ ለማቅረብ
ምሳሌ: ልጁን ደጋግሜ መከርኩት፤ ይሁን እንጂ ሊሰማኝና ሊመለስ አልቻለም።
5.3 ተያያዥነት ያላቸው ሁለትና ከዚያ በላይ ሐሳቦችን በአንድነት፣ አከታትሎ ለማቅረብ
ምሳሌ2፡ ሥራውን በርትቶ ይሠራል ፤ ያገኘውን በደስታ ይበላል ፤ በጊዜ ገብቶ ይተኛል።
5.4 ከፊተኛው ሐሳብ ጋር ተያያዥነት ያላቸውን ዝርዝር ነገሮች አክሎ ለማቅረብ
ምሳሌ3: ለዕድገትና ለጥንካሬ የሚከተሉት ነገሮች አስፈላጊ ናቸው ፤ ወተት፣ ዕንቁላል፣ ሥጋ፣              አትክልትና ፍራፍሬ።
5.5 በርከት ያሉ ምዕራፎችንና ቁጥሮችን በተከታታይ ለማቅረብ
ምሳሌ4፡ ዮሐ 3 ፥ 5 ፤ 3 ፥ 16 ፤ 3
ሦስት በረድፍ የተቀመጡ ነጠብጣቦችን በሚከተሉት ሁኔታዎች እንጠቀምባቸዋለን።
6.1 ከሌላው ሰው ከተወሰዱት ሐሳቦች ውስጥ የቀሩ ወይም የተዘለሉ መኖራቸውን ለማመልከት
ሀ. አላስፈላጊው መዘለሉን (መቅረቱን) ለማመልከት
ምሳሌ፡ ሰባት ሰዓት ሙሉ … ተጉዘው ኮንሶ እንደገቡ … መኝታ ፍለጋ ተበታተኑ።
ለ. ቃሉን ከፀያፍነቱ ወይም ከሌላ ሁኔታ አንፃር ላለመጥቀስ ቦታውን ክፍት አድርጎ ለማሳየት
ምሳሌ፡ <<የተናቀ … ያስረግዛል>> ይባላል።
6.2 የትንፋሽ መቆራረጥንና የሐሳብ አለመያያዝን ለማመልከት
ሀ. የደስታ ስቃ የያዘው ሰው
ምሳሌ፡ የተደረገ … ልኝን … በቃላት … መግ …ለጥ … አልች … ልም።
ለ. በሐዘን መንፈሱ የተረበሸ ሰው
ምሳሌ፡ ወይኔ … አባ … ቴን … አስገ … ደሉት።
(7)ትእምርተ ጥቅስ (የጥቅስ ምልክት)
የጥቅስ ምልክቶችን በሁለት ከፍሎ መመልከት ይቻላል።
7.1. ሙሉ የጥቅስ ምልክት (“ ”)
ይህ ሙሉ የጥቅስ ምልክት በሚከተሉት ሁኔታዎች ሊያገለግል ይችላል።
7.1.1. ጸሐፊው ሐሳቡ ከራሱ የፈለቀ አለመሆኑን ለማመልከት
ምሳሌ፡ “ሥራ ለሠሪው እሾህ ላጣሪው” ሲባል አልሰምህም? 7.1.2. አንዳንድ የተውሶ ቃላት በቋንቋው ውስጥ ሲጻፉ ባዕድነታቸውን ለማመልከት
ምሳሌ፡ የእግሩ ሕመም መንስኤ የ“ነርቭ” መሸማቀቅ ነው።
7.1.3. ፀሐፊው በትርጉማቸው የማያምንባቸውን አባባሎች ለመለየት ሲፈልግ
ምሳሌ፡ እኔን አልሰ4ማ ካልከኝ አክስትህ እንደመከረችህ “የጨዋ ልጅ” ፈልገህ አግባ።
7.1.4. የሁለት ሰዎችን ምልልሳዊ ንግግር ለየብቻ በጥቅስ ቀንብቦ ለማሳየት
ምሳሌ፡ “ዛሬ ትምህርት ቤት ሄደሃል?” “አዎና! ግን ለምን ጠየቅከኝ?” “የትራንስፖርት ችግር ስለነበረ”
7.1.5. ሥርወ ቃልን ለማመልከት፣
ምሳሌ፡ ሕዋር ስ. በረንዳ፣ ወለል፣ ደጀ ሰላም። ሥር. “ሖረ”ን ተመልከት
7.2. ነጠላ የጥቅስ ምልክት (‘ ‘)
ፀሐፊው በጠቀሰው ጥቅስ ውስጥ ሌላ ጥቅስ ካጋጠመው በነጠላ የጥቅስ ምልክት መለየት ይኖርበታል።
ምሳሌ፡ “በርትተን ለመማርና ጥሩ ውጤት ለማምጣት ‘ሁልጊዜ ትጉ’ የሚለውን የመምህራችንን ምክር እናስታውስ” በማለት የክፍል አለቃው ጓደኞቹን መከረ።
ይህ ምልክት መገረምንና መደነቅን ፣ ግዴታና ትዕዛዝን ፣ ማሞካሸትና ማድነቅን ፣ ቁጣን ፣ ልመናን ፣ ጩኸትና ለቅሶን የመሳሰሉትን ለማመልከት ያገለግላል።
8.1 መገረምና መደነቅ
ምሳሌ፡ ፈተናውን አለፈ እንዴ !
ምሳሌ፡ ዛሬ መሄድ አለብህ !
8.3 ማሞካሸትና ማድነቅ
ምሳሌ፡ ጎሽ ! አንጀቴን አራስከው !
8.4 ቁጣ
ምሳሌ፡ ኤጭ ! ወዲያ ሂድልኝ !
8.5 ልመና
ምሳሌ፡ ጌታ ሆይ ! እባክህን ተለመነኝ !
8.6 ጩኸት
ምሳሌ፡ ኡ ኡ ! ድረሱልኝ !
8.7 ለቅሶ
ምሳሌ፡ ወንድሜ ! ወንድሜ !
(9)ትእምርተ - ጥያቄ (የጥያቄ ምልክት) (፧)
9.1 ለብቻው ሲያገለግል - ምሳሌ፡ የቤት ሥራህን ሠርተሃል፧ 9.2ከትእምርተ - አንክሮ ጋር ሲያገለግል - ምሳሌ፡ አንተ ሰውዬ ትሄዳለህ አትሄድም፧
(10) እዝባር (አቆልቋይ) (/)
ይሄ ምልክት አንዳንዴ ሰፃፍ መስመር ይባላል።
ምሳሌ፡ ወ/ሮ = ወይዘሮ      ወ/ር = ወታደር
10..2 የጥምር ቃሉን የመጀመሪያ ፊደል ብቻ አሳጥሮ ለመጽአፍ ሲፈለግ
ምሳሌ፡ ት/ቤት = ትምህርት ቤት         ጽ/ቤት = ጽሕፈት ቤት         ቤ/ክርስቲያን = ቤተ ክርስቲያን
10.3 ተራ ቁጥሮችን ወይም ቅደም ተከተሎችን ቁጥሮች ወይም ሆሄያት ለመለየት
10.4 <<ወይም>> የሚለውን ቃል ተክቶ እንዲያገለግል ሲፈለግ
ምሳሌ፡ በዐረፍት ነገር ውስጥ የቃላትን / ሐረጎችን ትርጉም ማጤን ተገቢ ነው።
10.5 የመሥሪያ ቤት ደብዳቤ መለያ ቁጥሮችንና ዓመተ ምኅረትን ለመለየት
ምሳሌ፡ ቁጥር 385/ 31/ 2001
10.6 ተመሳሳይ ፍቺ ያላቸውን ቃላት ለመግለጽ
ምሳሌ፡ ጽሒፍ/ጽሒፎች = መጻፍ       ሐቲት/ሐቲቶች = መመርመር        ተሐሠየ/ተሐሥየ = ተደሰተ፣ እሰይ አለሇ።
(11)ቅንፍ
ምሳሌ፡ ነገ ጧት ወላጅህን (አሳዳጊህን) ይዘህ መምጣት አለብህ።
ምሳሌ፡ በደሀው ሕብረተ ሰብ ገንዘብ የተማሩ ሰዎች (በተለይም በዩኒቨርሲቲዎችና በኮሌጆች ውስጥ የሚገኙ ምሁራን) ለአገሪቱ እድገት የበኩላቸውን አስተዋጽዖ ማድረግ ይኖርባቸዋል።
ይህ ምልክት በላይ ከተጠቀሰው በተጨማሪ አንድ ሃሳብ / አረፍተ ነገር የተቀነጨበበትን በምዕራፍና በቁጥር የተሸነሸነ ምንጭ ለማመልከትም በስራ ላይ ይውላል። ለምሳሌ የመፅሐፍ ቅዱስ ጥቅሶች በሌሎች ፅሑፎች ሲጠቀሱ።
ካስተዋልኳቸው፦
የተጠቀሰው የመፅሐፍ ቅዱስ ክፍል ለብቻው በተለየ አተያየብ በዋናው ፅሑፍ መካከል ሲቀርብ፥ የተጠቀሰው ክፍል ለብቻው ከተፃፈ በኋላ የተጠቀሰበት ጥቅስ በቅንፍ ውስጥ ይቀመጣል።
ምሳሌ፦ለሰዎች ትታዩ ዘንድ ምጽዋታችሁን በፊታቸው እንዳታደርጉ ተጠንቀቁ፤ያለዚያ በሰማያት ባለው አባታችሁ ዘንድ ዋጋ የላችሁም። እንግዲህ ምጽዋትስታደርግ፥ ግብዞች በሰው ዘንድ ሊከበሩ በምኩራብ በመንገድምእንደሚያደርጉ በፊትህ መለከት አታስነፋ፤ እውነት እላችኋለሁ፥ ዋጋቸውን ተቀብለዋል። (ማቴዎስ 6፥1-2)
ፀሐፊው በራሱ ቋንቋ የጠቀሰውን ክፍል እያብራራ የሃሳቡ መነሻ ግን ያነበበው መሆኑን ለማሳየት ከዚህ እንደሚከተለው ያመለክታል።
ሰዎች ለጋስ እንዲሏችሁ ልግስናችሁ ያደባባይ አይሁን (ማቴዎስ 6፥1)። አራት ነጥቡ የተቀመጠው ከቅንፉ ውጭ ነው።
የተጠቀሰው ክፍል (አርፍተ ነገር) የሚያልቀው በትእምርተ ጥያቄ ወይም በትእምርተ አንክሮ ከሆነና ፀሐፊው እንዳለ ከጠቀሰው፥ የተጠቀሰው ክፍል በትእምርተ ጥቅስ ውስጥ ከትእምርተ ጥያቄው ወይም ከትእምርተ አንክሮው ጋር ይቀመጣል። ከዚያም የተገኘበት ክፍል በቅንፍ ተቀንብቦ ከተቀመጠ በኋላ በአራት ነጥብ ይዘጋል።
''ምሳሌ፦ "ይህችም የአብርሃም ልጅ ሆና ከአሥራ ስምንት ዓመት ጀምሮ ሰይጣን ያሰራት በሰንበት ቀን ከዚህ እስራት ልትፈታ አይገባምን?" (ሉቃስ 13፥16)።''
የተጠቀሰው ክፍል (አርፍተ ነገር) የሚያልቀው በአራት ነጥብ ከሆነ፥ የተጠቀሰው ክፍል በትእምርተ ጥቅስ ውስጥ ያለ አራት ነጥብ በትእምርተ ጥቅስ ጥቅስ ውስጥ ይቀመጣል። ከዚያም የተገኘበት ክፍል በቅንፍ ተቀንብቦ ከተቀመጠ በኋላ በአራት ነጥብ ይዘጋል።
ምሳሌ፦ "ለእውነት እየታዘዛችሁ ግብዝነት ለሌለበት ለወንድማማች መዋደድ ነፍሳችሁን አንጽታችሁ እርስ በርሳችሁ ከልባችሁ አጥብቃችሁ ተዋደዱ" (1ኛ ጴጥሮስ 1፥22)።
(12)ሠረዝ (ጭረት)
ሠረዞችን ንዑስና ዐቢይ በማለት በሁለት ይከፈላሉ።
12.1 ንዑስ ሠረዝ (-)
ሀ/ ጥምር ቃላትን ለማመልከት
ምሳሌ፡ ቃለ - ጉባዔ  ሰው -ሠራሽ
ለ/ ዝርዝር ነጥቦችን ለየብቻ ለማሳየት
12.2 ዐቢይ ሠረዝ (—)
ይህ ሠረዝ <<እስከ>> የሚለውን ትርጉም ይዞ የተላለፈ ነው።
ምሳሌ፡ ከአዲስ አበባ — ሰበታ በእግሬ ተጓዝኩ።
ነገ ፣ ከ 3 — 4 ሰዓት ባለው ጊዜ ውስጥ አደርሳለሁ።
(13) ዕሩይ (=)
13.1 ዕሩይ ወይም ተመሳሳይ መሆንን ያመለክታል።
ምሳሌ፡ አረፈ = ሞተ            3 + 4 =  7
(14) ረድፍ (*)ወይም የኮከብ ምልክት
ምሳሌ፡ ግእዝ* ፊደል በኦሮምኛ ውስጥ የለም፡
(15) አራት ነጥብ (።)
15.1 አራት ነጥብ እርግጠኛና ቀጥተኛ የሆኑ ጉዳዮች በዐርፍተ - ነገር ተጽፈው ሙሉ ዕረፍት ሲደረግና ሐሳቡም ሲቋጭ መደምደሚያ ሆኖ ይገባል።
ምሳሌ፡ አስተማሪው ተማሪዎቹን ከልብ ያስተምራል።
መደብ:ሰዋስውመደብ:አማርኛ
ሰምሳረ
የሰምሳረ ሀሣብ በታሪክ ገጽ በሰነዶችም መጀመርያ ሲታይ (800-700 ዓክልበ. ግድም)፣ እንደ ፍልስፍና ግመት፣ አንድምታ ወይም እንደ ሃልዮ ቀረበ፣ እንጂ ይህ ከእግዚአብሔር እንደ ተገለጸ እርግጥኛ ትምህርት ነው የሚል እንደ ነበር አይመስልም። በኋላ ሀሣቡ በሕንድ ተቀብሎ ጸንቶ ቀስ በቀስ ከአንድምታ ወደ ጸና ትምህርት መሠረት ተለወጠ። ከጎታማ ቡዳ ዘመን (600-500 ዓክልበ. ግድም) በፊት፣ በሕንድ ውስጥ የማይጠያየቅ የፍልስፍና መሠረት ሆኖ ነበር፤ ነፍሶች በትክክል ወዴት እንደሚሄዱ ለምን ያሕል ጊዜ ለማወቅ ከሰማይ ወይም ከመንፈሶች ለመማር እንደ ተቻላቸው ብለው መናገርንና መጻፍን ደፈሩ። እያንዳንዱ ሃይማኖት ወይም ፍልስፍና ግን በተገለጹት ዘዴዎች ዝርዝር ይለያያሉ።
ጉሬዛ
ተራ ጉሬዛ (ሮማይስጥ፦ Colobus guereza) ኢትዮጵያና አፍሪካ ውስጥ የሚገኝ ዝንጀሮ ነው።
የእንስሳው ሳይንሳዊ ጸባይ
በጉሬዛ ወገን ውስጥ የተዛመዱት ዝርዮች ጥቁር ጉሬዛ (ኢኳቶሪያል ጊኔ ዙሪያ)፣ የአንጎላ ጉሬዛ (አንጎላ፣ ኮንጎ ዲሞክራሲያዊ ሪፐብሊክና ታንዛኒያ)፣ ንጉሥ ጉሬዛ (ሴኔጋል ዙሪያ)፣ ነጭ-ጭን ጉሬዛ (ጋና ዙሪያ) ናቸው። የተዛመዱት ወገኖችም ቀይ ጉሬዛዎችና ወይራ ጉሬዛ ከኢትዮጵያ ውጭ ይገኛሉ። እነዚህ ዝንጀሮች ሁሉ ደግሞ «ኮሎበስ» ተብለው ከሌሎች ዝንጀሮች የሚለዩበት አውራ ጣት በመጎደላቸው ነው። የሚበሉት በተለይ ያልበሰለ ቡቃያ ሲሆን፣ እነዚህ ዝንጀሮች ብቻ የሚያመሰኳ ሆድ አላቸው።
አስተዳደግ
ጉሬዛ በተለይ ቅጠልን እንዲሁም ፍራፍሬን ይበላል፤ አንዳንዴም እንጨት፣ ያትክልት ዘር፣ አበባ፣ አፈርም ወይም ጋጥመ-ብዙ ይበላል።
ጉሬዛ የምግብ ሰንሰለት አካል እንዲሆን የተፈጠረ አውሬ ይመስላል። በተለይ በንሥር እንዲሁም በግስላ ይነጠቃል፤ ከኢትዮጵያም ውጭ ሐለስት ቺምፓንዚ ያድነዋል። ሐለስት ግን ከሁሉ ቀይ ጉሬዛን ይመርጣል።
የእንስሳው ጥቅም
መደብ:የኢትዮጵያ አጥቢ እንስሳት መደብ:የዱር አራዊት
ቨርጂኒያ
ቨርጂኒያ (እንግሊዝኛ፦ Virginia፤ አሜሪካዊ አጠራር፦ /ቭርጅኘ/) ከአሜሪካ 50 ክፍላተ ግዛቶች አንዷ ስትሆን ዋና ከተማዋም ሪችመንድ ይባላል። የዚህ ክፍላተ ግዛት ታላቅ ከተማ ቨርጂኒያ ቢች ወይም የቨርጂኒያ ባህር ጠረፍ ይባላል። ቨርጂኒያ ሙሉ ስሙ የቨርጂኒያ ኮመንዌልዝ ይባላል።
ታሪክ
ከአሜሪካ አብዮት በኋላ፣ ቨርጂኒያ በ1780 ዓ.ም. ክፍላተ ግዛት (ስቴት) ሆነች። ከዚያ በፊት የታላቋ ብሪታኒያ ቅኝ ግዛት (ኮሎኒ) የነበረች ሲሆን በዚህ መልኩ የተመሰረተችውም በ1599 ዓ.ም. ነበር።
8 የአሜሪካ ፕሬዜዳንቶች ቨርጂንያ የተወለዱ ሲሆን፣ ይህ ቁጥር ከማንኛውም የአሜሪካ ክፍላተ ግዛቶች ይበልጣል።
ሳምሱ-ኢሉና
ሳምሱ-ኢሉና ከ1662 እስከ 1624 ዓክልበ. ድረስ (ኡልትራ አጭር) የባቢሎን 7ኛ ንጉሥ ነበረ። አባቱን ሃሙራቢን ተከተለው።
ቱሪክሽ
ወደ ምዕራብ የኦቶማን የቱርክ ተጽዕኖ - የኦቶማን ኢምፓየር አስተዳደራዊ እና ሥነ-ጽሑፍ ቋንቋ ሆኖ የሚያገለግል የተለያዩ የቱርክ ቋንቋዎች የኦቶማን ግዛት ሲስፋፋ ተሰራጨ ፡፡ እ.ኤ.አ በ 1928 በቱርክ ሪፐብሊክ የመጀመሪያ ዓመታት የአታርክክ ማሻሻያዎች አንዱ እንደመሆኑ የኦቶማን የቱርክ ፊደል በላቲን ፊደል ተተካ ፡፡
ሳምሱ-ኢሉና
ለሳምሱ-ኢሉና ዘመን 38 ያህል የዓመት ስሞቹ ታውቀዋል። እንግዲህ በ9ኛው ዓመት (1654 ዓክልበ.) ካሳውያንን እንዳሸነፈ ታውቋል። በሚከተለው ዓመት የላርሳ ገዥ 2 ሪም-ሲን በዓመጽ ተነሣ፣ ይህም አመጽ በመላው ሱመርና አካድ ተስፋፋ። ሳምሱ-ኢሉና ግን እስከ 1649 ዓክልበ. ድረስ አመጸኖቹን ሁሉ አጠፋቸው። ከዚህ በኋላ ግን የኢሲን ገዥ ኢሉማ-ኢል በአመጽ ተነሣ፣ ደቡብም ሱመር በኢሊማ-ኢል ሥር «የባሕር-ምድር» የሚባለው ግዛት ሆነ (1645-1463 አክልበ. ግድም)።
ቱሪክሽ
የቱርክ ቋንቋ የተለዩ ባህሪዎች አናባቢ ስምምነት እና ሰፋ ያለ ማጎልበት ናቸው። የቱርክኛ መሠረታዊ የቃላት ቅደም ተከተል ርዕሰ-ጉዳይ-ግስ ነው። ቱርክኛ የስም ክፍሎች ወይም ሰዋሰዋዊ ጾታ የለውም ፡፡ ቋንቋው የክብር እውቀቶችን አጠቃቀም የሚያከናውን ሲሆን ለአድራሻው የተለያዩ ጨዋነት ፣ ማህበራዊ ርቀትን ፣ ዕድሜን ፣ ጨዋነትን ወይም መተዋወቅን የሚለይ ጠንካራ የቲቪ ልዩነት አለው ፡፡ ብዙ ቁጥር ያለው የሁለተኛ ሰው ተውላጠ ስም እና የግስ ቅጾች አንድን ሰው በአክብሮት ለመጥቀስ ያገለግላሉ ፡፡
ሳምሱ-ኢሉና
በ፳ኛው አመት (1643 ዓክልበ.) ኤሽኑና እንደገና ባመጸ ጊዜ ሳምሱ-ኢሉና አመጹን አጠፋ። በ1635-34 ዓክልበ. ፪ አሞራውያን ነገሥታት ያዲሀቡምና ሙቲ-ሑርሻን አሸነፋቸው። በ1628 ዓክልበ. ደግሞ አሞራውያንን አሸነፋቸው።
ቱሪክሽ
ምደባ
ከቱርኪክ ቋንቋ ተናጋሪዎች ሁሉ ወደ 40% የሚሆኑት የቱርክ ቋንቋ ተናጋሪዎች ናቸው ፡፡ የቱርክ ባህሪዎች እንደ አናባቢ ስምምነት ፣ አግላግሎሽን እና ሰዋሰዋሰዋዊ ጾታ አለመኖራቸው በቱርክ ቤተሰብ ውስጥ ዓለም አቀፋዊ ነው ፡፡ የቱርክ ቤተሰብ በመላው ምስራቅ አውሮፓ ፣ በመካከለኛው እስያ እና በሳይቤሪያ የሚነገረውን 30 ያህል የኑሮ ቋንቋዎችን ያቀፈ ነው ፡፡
ሳምሱ-ኢሉና
የሳምሱ-ኢሉና ተከታይ ልጁ አቢ-ኤሹሕ ነበረ።
ቱሪክሽ
ምደባ
ቱርክኛ የቱርኪክ ቋንቋ ቤተሰብ ንዑስ ቡድን የኦግሁዝ የቋንቋዎች ቡድን አባል ነው። በቱርክ እና በሌሎች ኦጉዝ ቱርክኛ ቋንቋዎች መካከል አዘርባጃኒ ፣ ቱርክሜን ፣ ቃሽካይ ፣ ጋጋዝ እና ባልካን ጋጋዝ ቱርክኛን ጨምሮ ከፍተኛ የሆነ የጋራ መግባባት አለ ፡፡
የቱርክ ቋንቋዎች ወደ አወዛጋቢው አልታኢክ ቋንቋ ቡድን ተመደቡ ፡፡
ታሪክ
በመካከለኛው ዘመን (ከ 6 ኛ እስከ 11 ኛው ክፍለዘመን ገደማ) በቱርኪካዊ መስፋፋት አማካይነት የቱርክ ቋንቋዎችን የሚናገሩ ሕዝቦች ከሳይቤሪያ እስከ አውሮፓ እና ሜድትራንያንን የሚዘልቅ ሰፊ ጂኦግራፊያዊ አካባቢን በማስተላለፍ በመካከለኛው እስያ ተሰራጩ ፡፡ በተለይ የኦጉዝ ቱርኮች ሴልጁቅስ የዛሬውን የቱርክ ቋንቋ ቀጥተኛ አባት የሆነውን ኦጉዝ ቋንቋቸውን በ 11 ኛው ክፍለ ዘመን ወደ አናቶሊያ አመጡ ፡፡ እንዲሁም በ 11 ኛው ክፍለ ዘመን አንድ የቱርክ ቋንቋዎች የመጀመሪያ ቋንቋ ምሁር ፣ ከካራ-ካኒድ ካናቴ የመሐሙድ አል ካሽጋሪ የመጀመሪያ የቱርኪ ቋንቋ ቋንቋ መዝገበ-ቃላት እና የቱርክ ቋንቋ ተናጋሪዎች በጂኦግራፊያዊ ስርጭት የቱርክ ቋንቋ ተናጋሪዎች (ኦቶማን) ውስጥ የመጀመሪያውን አጠቃላይ የቱርክ ቋንቋ መዝገበ-ቃላት እና ካርታ አሳተመ ፡፡ ቱርክኛ ዲቫን ሌጋቲቲ-ቱርክ) ፡፡
ኦቶማን ቱርክኛ
እስልምናን ከተቀበለ በኋላ ሐ. 950 በካራ-ካኒድ ካናቴ እና በሰልጁክ ቱርኮች ሁለቱም የኦቶማን ብሄረሰቦች እና ባህላዊ ቅድመ አያቶች ተብለው የሚታሰቡት የእነዚህ ግዛቶች አስተዳደራዊ ቋንቋ ከአረብኛ እና ከፐርሺያ ብዙ የብድር ቃላት አግኝቷል ፡፡ በኦቶማን ዘመን የቱርክ ሥነ ጽሑፍ ፣ በተለይም መለኮታዊ ግጥም ፣ የግጥም ሜትሮችን መቀበል እና እጅግ በጣም ብዙ ከውጭ የሚገቡ ቃላትን ጨምሮ በፋርስ ተጽዕኖ ከፍተኛ ነበር ፡፡ በኦቶማን ኢምፓየር ዘመን (1299-1922 አካባቢ) የነበረው ሥነጽሑፋዊ እና ኦፊሴላዊ ቋንቋ የኦቶማን ቱርክ ተብሎ ይጠራ የነበረ ሲሆን ይህም የቱርክ ፣ የፋርስ እና የአረብኛ ድብልቅ ነበር ፣ ይህም በጣም የተለያየ እና ለወቅቱ የዕለት ተዕለት ቱርካዊ ግንዛቤ በጣም ቀላል ነበር ፡፡ ካባ ቱርኪ ወይም “ሻካራ ቱርክኛ” በመባል የሚታወቀው የዕለት ተዕለት ቱርክኛ ፣ አነስተኛ እውቀት ባላቸው ዝቅተኛ እና እንዲሁም በገጠር ያሉ የህብረተሰብ ክፍሎች የሚናገሩት ከፍተኛ የአገሬውኛ የቃላት መቶኛ የያዘ ሲሆን ለዘመናዊ የቱርክ ቋንቋ መሠረት ሆኖ አገልግሏል ፡፡
የቋንቋ ማሻሻያ እና ዘመናዊ ቱርክኛ
የዘመናዊው የቱርክ ግዛት እና የስክሪፕት ማሻሻያ ከተመሠረተ በኋላ የቱርክ ቋንቋ ማህበር (ቲዲኬ) እ.ኤ.አ. በ 1932 በሙስጠፋ ከማል አታቲርክ ጥበቃ ስር በቱርክ ላይ ጥናት ለማካሄድ ታቅዷል ፡፡ አዲስ ከተቋቋመው ማህበር ሥራዎች መካከል አንዱ የአረብኛ እና የፋርስ መነሻ የሆኑ የብድር ቃላትን በቱርክ ተመሳሳይነት ለመተካት የቋንቋ ማሻሻያ ማስጀመር ነበር ፡፡ ከውጭ የመጡ ቃላትን በፕሬስ ውስጥ እንዳይጠቀሙ በማገድ ማህበሩ በርካታ መቶ የውጭ ቃላትን ከቋንቋው በማስወገድ ተሳክቶለታል ፡፡ ቲዲኬ ለቋንቋው ያስተዋወቋቸው አብዛኛዎቹ ቃላት አዲስ ከቱርክኛ ሥሮች የተገኙ ቢሆኑም ለዘመናት ጥቅም ላይ የማይውሉ የቆዩ የቱርክ ቃላትን እንደገና ማደስን መርጧል ፡፡
በዚህ ድንገተኛ የቋንቋ ለውጥ ምክንያት በቱርክ ውስጥ በዕድሜ እና በዕድሜ የገፉ ሰዎች በቃላት አጠቃቀማቸው ልዩነት መኖር ጀመሩ ፡፡ ከ 1940 ዎቹ በፊት የተወለዱት ትውልዶች የቆዩትን የአረብኛ ወይም የፋርስ መነሻ ቃላትን የመጠቀም አዝማሚያ ቢኖራቸውም ወጣቶቹ ትውልዶች አዳዲስ አገላለጾችን ይደግፋሉ ፡፡ በተለይ አታቲርክ እ.አ.አ. በ 1927 ለአዲሱ ፓርላማ ባደረገው ረዥም ንግግራቸው የኦቶማን ዘይቤን በመጠቀም በኋላ ላሉት አድማጮች እንግዳ በሚመስል መልኩ ሶስት ጊዜ ወደ ዘመናዊ ቱርክኛ መተርጎም ነበረበት-በመጀመሪያ እ.ኤ.አ. በ 1963 እ.ኤ.አ. እንደገና በ 1986 እና በጣም በቅርቡ በ 1995 እ.ኤ.አ.
ያለፉት ጥቂት አሥርት ዓመታት የቲዲኬ ቋንቋ አዲስ ቋንቋን ሲያስገቡ አዳዲስ ፅንሰ-ሀሳቦችን እና ቴክኖሎጅዎችን ለመግለጽ አዳዲስ የቱርክ ቃላትን በገንዘብ ለመሰብሰብ ቀጣይ ሥራውን አይተዋል ፡፡ ከእነዚህ አዳዲስ ቃላት ውስጥ ብዙዎቹ በተለይም የኢንፎርሜሽን ቴክኖሎጂ ውሎች በሰፊው ተቀባይነት አግኝተዋል ፡፡ ሆኖም ፣ ቲዲኬ አልፎ አልፎ እና ሰው ሰራሽ የሚመስሉ ቃላትን በማቀላቀል አልፎ አልፎ ይተቻል ፡፡ አንዳንድ ቀደምት ለውጦች - ለምሳሌ “ፍራካ” ን ለመተካት እንደ “ዓለም” ፣ “የፖለቲካ ፓርቲ” - እንዲሁም በሕዝብ ዘንድ ተቀባይነት ማግኘት አልተሳካም (ፉርካ በፈረንሣይ የብድር ቃል ተተክቷል)። ከድሮው ቱርኪክ የተመለሱ አንዳንድ ቃላት ልዩ ትርጉሞችን ወስደዋል; ለምሳሌ ቤቲክ (በመጀመሪያ ትርጉሙ “መጽሐፍ” ማለት ነው) አሁን በኮምፒተር ሳይንስ ውስጥ “ስክሪፕት” ለማለት ያገለግላል ፡፡
ሳምሱ-ኢሉና
የውጭ መያያዣ
መደብ:የባቢሎን ነገሥታት
ለአምላክ ልንገረው ለማያስቀረው
ለአምላክ ልንገረው ለማያስቀረው የአማርኛ ምሳሌ ነው።
ትርጉሙ
መደብ : ተረትና ምሳሌ
ያባይ እንባ አይታገድም
ያባይ እንባ አይታገድም የአማርኛ ምሳሌ ነው። ያባይ እንባ አይታገድም የአማርኛ ምሳሌ ነው።
ትርጉሙ
መደብ: ያልተተረጎመ ምሳሌ መደብ: ተረትና ምሳሌ
የኢትዮጵያ ካርታ 1850
left|1000px|thumb| በበለጠ አጉልተው ለማየት ካርታውን ይጫኑ
ምንጭ
መደብ:የኢትዮጵያ ካርታ
ዦው ኊ
' የ ቻይና  ንጉሥ ነበር።
ዋቢ መጽሐፍት
መደብ:የቻይና ነገሥታት
ለአበባ የለው ገለባ
ለአበባ የለው ገለባ የአማርኛ ምሳሌ ነው።
ትርጉሙ
መደብ : ተረትና ምሳሌ
ኮክ
300px|thumb|ኮክ ኮክ (ሮማይስጥ ስም፦ Prunus Persica) የዛፍ አይነትና ከዚህ ዛፍ የመጣው ጣፋጭ ፍራፍሬ ነው።
ኔክታሪን (የወለላ ኮክ) የኮክ ልዩ አይነት ነው።
ከኮክ እራሱ ጭምር፣ በሰፊው ኮክ ወገን ውስጥ አልመንድ፣ የፈረንጅ እንኮይ፣ የባሕር ኮክ፣ ቼሪ፣ እና ጥቁር እንጨት አሉ።
መደብ:አትክልት መደብ:ፍራፍሬ
የቂሪሎስ አልፋቤት
የቂርሎስ አልፋቤት በተለይ ስላቪክ ቋንቋዎችን ለመጻፍ የተደረጀ ጽሕፈት አይነት ነው። በተለይ ሩስኛ፣ ዩክሬንኛ፣ ቤላሩስኛ፣ ቡልጋርኛ፣ ሰርብኛ ወዘተ. ይጻፉበታል።
ግላጎሊቲክ
በ855 ዓም ቅዱስ ቂርሎስና ቅዱስ ሜቶዲዮስ ወደ ስላቮች በተላኩበት ጊዜ፣ መጽሐፍ ቅዱስን ወዘተ. በስላቭኛ ለመጻፍ ግላጎሊቲክ አልፋቤት የተባለውን ጽሕፈት ፈጠሩ። ይህም በስላቫዊ ብሔሮች ቶሎ ይስፋፋ ጀመር። በዚህ ግላጎሊቲክ ጽሕፈት ውስጥ፣ አብዛኞቹ ፊደላት የግሪክ አልፋቤት ተደረጁ፣ በግሪክኛ ለማይገኙት ድምጾች ግን አንዳንዱ ከዕብራይስጥ፣ አንዱም ከቅብጥኛ እንደ ተበደረ ይመስላል።
ዘመናዊ ቂርሎስ አልፋቤት
ከነዚህ ጋራ ተራ ፊደላት በላይ፣ እያንዳንዱ ቋንቋ ለራሱ ተጨማሪ ልዩ ፊደሎች አሉት። ለምሳሌ፣ በዩክሬንኛ አልፋቤት «г» የሚለው ፊደል ለ/ሕ/ ያሰማል፣ ሌላውም ቅርጽ «Ґ» ለ/ግ/ ያገልግላል።
ሌሎችም ስላቫዊ ያልሆኑት ልሳናት በተለይም ሞንጎላዊ፣ ቱርኪክ ቋንቋዎች ወይም ሳይቤራዊ ቋንቋዎች ደግሞ በቂርሎስ ጽሕፈት ይጻፋሉ፣ ወይም ቀድሞ በቂርሎስ ጽሕፈት ተጽፈው ነበር።
ሮቦት
መደብ:ፈጠራዎች
ብላቴ ወንዝ
ብላቴ ወንዝ በማዕከላዊ ደቡብ ምዕራብ ኢትዮጵያ የሚገኝ ወንዝ ነው። መነሻውን የሚያደርገው ከጉራጌ ዞን ተራሮች በስተደቡብ ምዕራብ ዝቅታ ስፍራ ነው። ቦታውም በዚህ 6.03333°N, 38.11667°W ይገኛል። መድረሻው ደግሞ አባያ ሐይቅ ነው። ዴቪድ ቡክሰን ስለጥቅሙ ስጽፍ ሲዳማን እና ወላይታን እንደሚያዋን ገልጿል።
ዋቢ
መደብ:የኢትዮጵያ ወንዞች
17 December
17 December በጎርጎርያን ካሌንዳር የቀን ስም በእንግሊዝኛ ሲሆን ይህ ቀን በኢትዮጵያ አቆጣጠር (ከ1892 ዓ.ም. ጀምሮ እስከ 2091 ዓ.ም. ድረስ) በዘመነ ማቴዎስ፣ በዘመነ ማርቆስና በዘመነ ሉቃስ ታኅሣሥ 8 ቀን ማለት ነው። በዘመነ ዮሐንስ ግን (ዘመነ ሉቃስ የሥግር ዓመት በመሆኑ)  ቀን ላይ ነው።
ከ1892 ዓ.ም. አስቀድሞ ወይም ከ2091 ዓ.ም. በኋላ ለሆኑት ዓመታት ግን በሌላ ቀን ላይ መሆኑን ይገንዘቡ። ለእነዚያ ዓመቶች ይህ የቀን መለወጫ መሣርያ ይረዳል።
መደብ:የፈረንጅ ቀኖች
ያባይ ውሀ ተለያየ ሲሉ ተገናኘ
ያባይ ውሀ ተለያየ ሲሉ ተገናኘ የአማርኛ ምሳሌ ነው። ያባይ ውሀ ተለያየ ሲሉ ተገናኘ የአማርኛ ምሳሌ ነው።
ትርጉሙ
መደብ: ያልተተረጎመ ምሳሌ መደብ: ተረትና ምሳሌ
የኢትዮጵያ ካርታ 1861
left|1000px|thumb| በበለጠ አጉልተው ለማየት ካርታውን ይጫኑ
ምንጭ
መደብ:የኢትዮጵያ ካርታ
የተልባ ማሻው ሚካኤል
የተልባ ማሻው ሚካኤል