cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ኩሽቲክ እና ኒሎቲክ ሕዝቦች
ራስ-ሰር የዘር ውርስ (Autosomal ancestry)
^ Jump up to:a b D’Atanasio, Eugenia; Trombetta, Beniamino; Bonito, Maria; Finocchio, Andrea; Di Vito, Genny; Seghizzi, Mara; Romano, Rita; Russo, Gianluca; Paganotti, Giacomo Maria (12 February 2018). “The peopling of the last Green Sahara revealed by high-coverage resequencing of trans-Saharan patrilineages”. Genome Biology. 19 (1): 20. doi:10.1186/s13059–018–1393–5. ISSN 1474–760X. PMC 5809971. PMID 29433568.
^ Jump up to:a b Scozzari, Rosaria; Novelletto, Andrea; Coppa, Alfredo; Efremov, Georgi D.; Kozlov, Andrey I.; Brdicka, Radim; Assum, Guenter; Zagradisnik, Boris; Vona, Giuseppe (1 June 2007). “Tracing Past Human Male Movements in Northern/Eastern Africa and Western Eurasia: New Clues from Y-Chromosomal Haplogroups E-M78 and J-M12”. Molecular Biology and Evolution. 24 (6): 1300–1311. doi:10.1093/molbev/msm049. ISSN 0737–4038. PMID 17351267.
^ Jump up to:a b Cruciani, Fulvio; Scozzari, Rosaria; Novelletto, Andrea; Valesini, Guido; Sellitto, Daniele; Akar, Nejat; Moral, Pedro; Dugoujon, Jean-Michel; Russo, Gianluca (1 July 2015). “Phylogeographic Refinement and Large Scale Genotyping of Human Y Chromosome Haplogroup E Provide New Insights into the Dispersal of Early Pastoralists in the African Continent”. Genome Biology and Evolution. 7 (7): 1940–1950. doi:10.1093/gbe/evv118. PMC 4524485. PMID 26108492.
^ Jump up to:a b “E-CTS10880 YTree”. www.yfull.com. Retrieved 1 January2019.
^ Ehret C (1995). Reconstructing Proto-Afroasiatic (Proto-Afrasian): Vowels, Tone, Consonants, and Vocabulary. University of California Press. ISBN 978–0–520–09799–5.
^ Ehret C (2002). The Civilizations of Africa: A History to 1800. James Currey Publishers. ISBN 978–0–85255–475–3.
^ Ehret C (2002). “Language Family Expansions: Broadening our Understandings of Cause from an African Perspective”. In Bellwood P, Renfrew C (eds.). Examining the farming/language dispersal hypothesis. Cambridge: McDonald Institute for Archaeological Research.
^ Prendergast, Mary E.; Lipson, Mark; Sawchuk, Elizabeth A.; Olalde, Iñigo; Ogola, Christine A.; Rohland, Nadin; Sirak, Kendra A.; Adamski, Nicole; Bernardos, Rebecca; Broomandkhoshbacht, Nasreen; Callan, Kimberly; Culleton, Brendan J.; Eccles, Laurie; Harper, Thomas K.; Lawson, Ann Marie; Mah, Matthew; Oppenheimer, Jonas; Stewardson, Kristin; Zalzala, Fatma; Ambrose, Stanley H.; Ayodo, George; Gates, Henry Louis; Gidna, Agness O.; Katongo, Maggie; Kwekason, Amandus; Mabulla, Audax Z. P.; Mudenda, George S.; Ndiema, Emmanuel K.; Nelson, Charles; Robertshaw, Peter; Kennett, Douglas J.; Manthi, Fredrick K.; Reich, David (5 July 2019). “Ancient DNA reveals a multistep spread of the first herders into sub-Saharan Africa”. Science. 365 (6448): eaaw6275. Bibcode:2019Sci…365.6275P. doi:10.1126/science.aaw6275. PMC 6827346. PMID 31147405.
^ Bakano, Otto (24 April 2011). “Grotto galleries show early Somali life”. AFP. Archived from the original on 30 April 2011. Retrieved 11 May 2013.
^ Jump up to:a b “Dr. Stuart Tyson Smith”. ucsb.edu.
^ J. Clutton-Brook A Natural History of Domesticated Mammals 1999.
^ Olsen, Sandra L. (1995) “Horses through time Boulder”, Colorado: Roberts Rinehart Publishers for Carnegie Museum of Natural History.
^ Mire, Sada (14 April 2015). “Mapping the Archaeology of Somalia: Religion, Art, Script, Time, Urbanism, Trade and Empire”. African Archaeological Review. 32 (1): 111–136. doi:10.1007/s10437–015–9184–9. ISSN 0263–0338.
^ Michael Hodd, East African Handbook, (Trade & Travel Publications: 1994), p.640.
^ Ambrose, Stanley H. (1984). From Hunters to Farmers: The Causes and Consequences of Food Production in Africa — “The Introduction of Pastoral Adaptations to the Highlands of East Africa”. University of California Press. p. 220. ISBN 978–0520045743. Retrieved 4 December 2014.
^ Christopher Ehret, Merrick Posnansky (ed.) (1982). The Archaeological and Linguistic Reconstruction of African History. University of California Press. p. 140. ISBN 978–0520045934. Retrieved 4 December 2014.
^ Grillo, Katherine M.; Hildebrand, Elisabeth A. (June 2013). “The context of early megalithic architecture in eastern Africa: the Turkana Basin c. 5000–4000 BP”. Azania: Archaeological Research in Africa. 48 (2): 193–217. doi:10.1080/0067270X.2013.789188. S2CID 162193899.
^ Lynch, B. M.; Robbins, L. H. (1978). “Namoratunga: The First Archeoastronomical Evidence in Sub-Saharan Africa”. Science. 200 (4343): 766–768. Bibcode:1978Sci…200..766L. doi:10.1126/science.200.4343.766. JSTOR 1746628. PMID 17743241. S2CID 31531630.
^ Hildebrand, Elisabeth A.; Shea, John J.; Grillo, Katherine M. (18 July 2013). “Four middle Holocene pillar sites in West Turkana, Kenya”. Journal of Field Archaeology. 36 (3): 181–200. doi:10.1179/009346911X12991472411088. S2CID 54739651.
^ Skoglund, Pontus; Thompson, Jessica C.; Prendergast, Mary E.; Mittnik, Alissa; Sirak, Kendra; Hajdinjak, Mateja; Salie, Tasneem; Rohland, Nadin; Mallick, Swapan; Peltzer, Alexander; Heinze, Anja; Olalde, Iñigo; Ferry, Matthew; Harney, Eadaoin; Michel, Megan; Stewardson, Kristin; Cerezo-Román, Jessica I.; Chiumia, Chrissy; Crowther, Alison; Gomani-Chindebvu, Elizabeth; Gidna, Agness O.; Grillo, Katherine M.; Helenius, I. Taneli; Hellenthal, Garrett; Helm, Richard; Horton, Mark; López, Saioa; Mabulla, Audax Z. P.; Parkington, John; Shipton, Ceri; Thomas, Mark G.; Tibesasa, Ruth; Welling, Menno; Hayes, Vanessa M.; Kennett, Douglas J.; Ramesar, Raj; Meyer, Matthias; Pääbo, Svante; Patterson, Nick; Morris, Alan G.; Boivin, Nicole; Pinhasi, Ron; Krause, Johannes; Reich, David (21 September 2017). “Reconstructing Prehistoric African Population Structure”. Cell. 171 (1): 59–71.e21. doi:10.1016/j.cell.2017.08.049. PMC 5679310. PMID 28938123.
^ Collins, Alan S.; Pisarevsky, Sergei A. (August 2005). “Amalgamating eastern Gondwana: The evolution of the Circum-Indian Orogens”. Earth-Science Reviews. 71 (3–4): 229–270. Bibcode:2005ESRv…71..229C. doi:10.1016/j.earscirev.2005.02.004.
^ Collins, Robert O., and James McDonald Burns. A History of Sub-Saharan Africa. Cambridge: Cambridge UP, 2007.[page needed]
^ Walter RC, Buffler RT, Bruggemann JH, et al. (May 2000). “Early human occupation of the Red Sea coast of Eritrea during the last interglacial”. Nature. 405 (6782): 65–9. Bibcode:2000Natur.405…65W. doi:10.1038/35011048. PMID 10811218. S2CID 4417823.
^ Jump up to:a b c d e Hodgson, Jason A.; Mulligan, Connie J.; Al-Meeri, Ali; Raaum, Ryan L.; Williams, Scott M. (12 June 2014). “Early Back-to-Africa Migration into the Horn of Africa”. PLOS Genetics. 10(6): e1004393. doi:10.1371/journal.pgen.1004393. PMC 4055572. PMID 24921250.
^ Jump up to:a b Ian Shaw & Paul Nicholson, The Dictionary of Ancient Egypt, British Museum Press, London. 1995, p.231.
^ Breasted 1906–07, p. 161, vol. 1.
^ “Punt”. Ancient History Encyclopedia. Retrieved 27 November2017.
^ Flückiger, Friedrich August; Hanbury, Daniel (20 March 2014). Pharmacographia. Cambridge University Press. p. 136. ISBN 9781108069304.
^ Wood, Michael (2005). In Search of Myths & Heroes: Exploring Four Epic Legends of the World. University of California Press. p. 155. ISBN 9780520247246. opone punt.
^ Sadler, Jr., Rodney (2009). “Put”. In Katharine Sakenfeld (ed.). New Interpreter’s Dictionary of the Bible. 4. Nashville: Abingdon Press. pp. 691–92.
^ E. Naville, The Life and Monuments of the Queen in T.M. Davis (ed.), the tomb of Hatshopsitu, London: 1906. pp.28–29
^ Breasted, John Henry (1906–1907), Ancient Records of Egypt: Historical Documents from the Earliest Times to the Persian Conquest, collected, edited, and translated, with Commentary, p.433, vol.1
^ Dimitri Meeks — Chapter 4 — “Locating Punt” from the book Mysterious Lands”, by David B. O’Connor and Stephen Quirke.
^ Puntland profile, BBC News. https://www.bbc.com/news/world-africa-14114727
^ Uhlig, Siegbert, ed. Encyclopaedia Aethiopica: D-Ha. Wiesbaden: Harrassowitz Verlag, 2005. p. 948.
^ Breasted 1906–07, p. 658, vol. II.
^ ‘A history of Egypt’ Vol. I, p. 13 Moreover, The Making of Egypt (1939) states that the Land of Punt was “sacred to the Egyptians as the source of their race.”[citation needed]
^ Short History of the Egyptian People, by E. A. Wallis Budge. Budge stated that “Egyptian tradition of the Dynastic Period held that the aboriginal home of the Egyptians was Punt…”
^ Breasted 1906–07, p. 451,773,820,888, vol. II.
^ Joyce Tyldesley, Hatchepsut: The Female Pharaoh, Penguin Books, 1996 hardback, p.145
^ Tyldesley, Hatchepsut, p.148
^ Jump up to:a b Tyldesley, Hatchepsut, pp.145–146
^ Kitchen, K. A. (1971). “Punt and how to get there”. Orientalia. 40: 184–207 [190].
^ Tyldesley, Hatchepsut, p.146
^ O’Connor, David B (2003). Mysterious Lands. Routledge. pp. 88. ISBN 978–1844720040.
^ Nadia Durrani, The Tihamah Coastal Plain of South-West Arabia in its Regional context c. 6000 BC — AD 600 (Society for Arabian Studies Monographs №4). Oxford: Archaeopress, 2005, p. 121.
^ Herausgegeben von Uhlig, Siegbert. Encyclopaedia Aethiopica, “Ge’ez”. Wiesbaden: Harrassowitz Verlag, 2005, pp. 732.
^ L’Arabie préislamique et son environnement historique et culturel: actes du Colloque de Strasbourg, 24–27 juin 1987; page 264
^ Encyclopaedia Aethiopica: A-C; page 174
^ Uhlig, Siegbert (ed.), Encyclopaedia Aethiopica: D-Ha. Wiesbaden: Harrassowitz Verlag, 2005. p. 185.
^ Phillipson (2009). “The First Millennium BC in the Highlands of Northern Ethiopia and South–Central Eritrea: A Reassessment of Cultural and Political Development”. African Archaeological Review. 26 (4): 257–274. doi:10.1007/s10437–009–9064–2. S2CID 154117777.
^ The Pre-Aksumite and Aksumite Settlement of NE Tigrai, Ethiopia — Journal of Field Archaeology, 33:2, p.153
^ Kitchen, A.; Ehret, C.; Assefa, S.; Mulligan, C. J. (29 April 2009). “Bayesian phylogenetic analysis of Semitic languages identifies an Early Bronze Age origin of Semitic in the Near East”. Proceedings of the Royal Society B: Biological Sciences. 276(1668): 2703–2710. doi:10.1098/rspb.2009.0408. PMC 2839953. PMID 19403539.
^ Jump up to:a b The Geography of Herodotus: Illustrated from Modern Researches and Discoveries by James Talboys Wheeler, pg 1xvi, 315, 526
^ John Kitto, James Taylor, The popular cyclopædia of Biblical literature: condensed from the larger work, (Gould and Lincoln: 1856), p.302.
^ Society of Arts (Great Britain), Journal of the Society of Arts, Volume 26, (The Society: 1878), pp.912–913.
^ Jump up to:a b Rilly C (January 2016). “The Wadi Howar Diaspora and its role in the spread of East Sudanic languages from the fourth to the first millenia BCE”. Faits de Langues. 47: 151–163. doi:10.1163/19589514–047–01–900000010.
^ Jump up to:a b Rilly, Claude (2008). “Enemy brothers. Kinship and relationship between Meroites and Nubians (Noba)”. ''Between the Cataracts. Proceedings of the 11th International Conference for Nubian Studies Warsaw University 27 August-2 September 2006. Part 1. Main Papers''. doi:10.31338/uw.9788323533269.pp.211–226. ISBN 9788323533269.
^ Jump up to:a b Cooper, Julien (25 October 2017). “Toponymic Strata in Ancient Nubia Until the Common Era”. Dotawo: A Journal of Nubian Studies. 4 (1). doi:10.5070/D64110028.
^ Rowan, Kirsty (2011). “Meroitic Consonant and Vowel Patterning”. Lingua Aegytia, 19.
^ Rilly, Claude & de Voogt, Alex (2012). The Meroitic Language and Writing System. Cambridge, UK: Cambridge University Press. ISBN 978–1107008663.
^ Rilly, Claude (2004). “The Linguistic Position of Meroitic”(PDF). Sudan Electronic Journal of Archaeology and Anthropology. Archived from the original (PDF) on 23 September 2015. Retrieved 2 November 2019.
^ riley, claude. “The Wadi Howar Diaspora and its role in the spread of East Sudanic languages from the fourth to the first millenia BCE”: 157. Retrieved 4 February 2021.
^ Jump up to:a b c d e Dobon, Begoña; Hassan, Hisham Y.; Laayouni, Hafid; Luisi, Pierre; Ricaño-Ponce, Isis; Zhernakova, Alexandra; Wijmenga, Cisca; Tahir, Hanan; Comas, David; Netea, Mihai G.; Bertranpetit, Jaume (28 May 2015). “The genetics of East African populations: a Nilo-Saharan component in the African genetic landscape”. Scientific Reports. 5: 9996. Bibcode:2015NatSR…5E9996D. doi:10.1038/srep09996. PMC 4446898. PMID 26017457.
^ Nancy C. Lovell, “ Egyptians, physical anthropology of,” in Encyclopedia of the Archaeology of Ancient Egypt, ed. Kathryn A. Bard and Steven Blake Shubert, ( London and New York: Routledge, 1999). pp 328–332
^ Keita, S. O. Y. (26 July 2016). “Early Nile Valley Farmers From El-Badari”. Journal of Black Studies. 36 (2): 191–208. doi:10.1177/0021934704265912. S2CID 144482802.
^ Keita, S. O Y.; Boyce, A. J. (April 2008). “Temporal Variation in Phenetic Affinity of Early Upper Egyptian Male Cranial Series”. Human Biology. 80 (2): 141–159. doi:10.3378/1534–6617(2008)80[141:TVIPAO]2.0.CO;2. PMID 18720900.
^ Terrazas Mata, Alejandro; Serrano Sánchez, Carlos (2013). “The late peopling of Africa according to craniometric data: a comparison of genetic and linguistic models”. Human Evolution. 28 (1–2): 33–44. OCLC 855266155.
^ Irish, Joel D. (1998). “Dental morphological affinities of Late Pleistocene through recent sub-Saharan and north African peoples”. Bulletins et Mémoires de la Société d’anthropologie de Paris. 10 (3): 237–272. doi:10.3406/bmsap.1998.2517.
^ “African Kingdoms 2500 BC to AD 350”. 2014. The History Files. Retrieved 19 April 2014.
^ History of Blemmyes and nomads in southern Egypt and Nubia Archived 11 October 2010 at the Wayback Machine, Saudi Aramco World, May/June 1998.
^ Pontus Skoglund et al. “Reconstructing Prehistoric African Population Structure”, Cell, 2017
^ Henn, Brenna M.; Lin, Meng; Martin, Alicia R.; Siford, Rebecca (3 March 2017). “Rapid Evolution of Lighter Skin Pigmentation in Southern Africa” — via meeting.physanth.org.
^ Miller C, Doss M (31 December 1996). “Nubien, berbère et beja: notes sur trois langues vernaculaires non-arabes de l’Égypte contemporaine” [Nubian, Berber and beja: notes on three non-Arabic vernacular languages of contemporary Egypt]. Égypte/Monde Arabe (in French) (27–28): 411–431. doi:10.4000/ema.1960. ISSN 1110–5097.
^ Shaban, Abdurahman. “One to five: Ethiopia gets four new federal working languages”. Africa News.
^ Cooper, Julien (2017). “Conclusion”. ''Toponymic Strata in Ancient Nubian placenames in the Third and Second Millennium BCE: a view from Egyptian Records. Dotawo: A Journal of Nubian Studies: Vol. 4, Article 3''. pp. 208–209. Retrieved 20 November2019. In antiquity, Afroasiatic languages in Sudan belonged chiefly to the phylum known as Cushitic, spoken on the eastern seaboard of Africa and from Sudan to Kenya, including the Ethiopian Highlands.
^ Cooper, Julien (2017). “Conclusion”. ''Toponymic Strata in Ancient Nubian placenames in the Third and Second Millenium BCE: a view from Egyptian Records. Dotawo: A Journal of Nubian Studies: Vol. 4, Article 3''. pp. 208–209. Retrieved 20 November2019. The toponymic data in Egyptian texts has broadly identified at least three linguistic blocs in the Middle Nile region of the second and first millennium BCE, each of which probably exhibited a great degree of internal variation. In Lower Nubia there was an Afroasiatic language, likely a branch of Cushitic. By the end of the first millennium CE this region had been encroached upon and replaced by Eastern Sudanic speakers arriving from the south and west, to be identified first with Meroitic and later migrations attributable to Nubian speakers.
^ Rilly, Claude (2019). “Languages of Ancient Nubia”. Handbook of Ancient Nubia. ISBN 9783110420388. Retrieved 20 November 2019. Two Afro-Asiatic languages were present in antiquity in Nubia, namely Ancient Egyptian and Cushitic.
^ Rilly, Claude (2019). “Languages of Ancient Nubia”. Handbook of Ancient Nubia. ISBN 9783110420388. Retrieved 20 November 2019. The Blemmyes are another Cushitic speaking tribe, or more likely a subdivision of the Medjay/Beja people, which is attested in Napatan and Egyptian texts from the 6th century BC on.
^ Rilly, Claude (2019). “Languages of Ancient Nubia”. Handbook of Ancient Nubia. ISBN 9783110420388. Retrieved 20 November 2019. From the end of the 4th century until the 6th century AD, they held parts of Lower Nubia and some cities of Upper Egypt.
^ Rilly, Claude (2019). “Languages of Ancient Nubia”. Handbook of Ancient Nubia. ISBN 9783110420388. Retrieved 20 November 2019. The Blemmyan language is so close to modern Beja that it is probably nothing else than an early dialect of the same language In this case, the Blemmyes can be regarded as a particular tribe of the Medjay.
^ Rilly, Claude; de Voogt, Alex (2012). The Meroitic Language and Writing System. Cambridge University Press. p. 6. ISBN 978–1–107–00866–3.
^ Rilly C (June 2016). “Meroitic”. UCLA Encyclopedia of Egyptology.
^ Kirsty Rowan. “Meroitic — an Afroasiatic language?”. CiteSeerX 10.1.1.691.9638.
^ Ethiopia: People & Society Archived 23 February 2011 at Wikiwix, CIA Factbook (2016)
^ “Somalia”. The World Factbook. Central Intelligence Agency. 14 May 2009. Retrieved 31 May 2009.
^ “World Population Prospects — Population Division — United Nations”. population.un.org. Retrieved 31 January 2019.
^ “Recent Survey Releases”. Archived from the original on 6 June 2018. Retrieved 7 December 2018.
^ Djibouti — Ethnologue.com (subscription required)
^ “Bedawiyet”. Ethnologue. Retrieved 14 October 2016.(subscription required)
^ Uhlig, Siegbert, ed. Encyclopaedia Aethiopica: A-C. Wiesbaden: Harrassowitz Verlag, 2003. p. 117
^ Matt Phillips, Jean-Bernard Carillet, Lonely Planet Ethiopia and Eritrea, (Lonely Planet: 2006), p. 301.
^ Uhlig, Siegbert (2003). Encyclopaedia Aethiopica: A-C. Otto Harrassowitz Verlag. pp. 103–. ISBN 978–3–447–04746–3. Retrieved 30 May 2011.
^ “FindArticles.com — CBSi”. Retrieved 18 January 2017 — via Find Articles.
^ Mohammad, Abdulkader Saleh (1 January 2013). The Saho of Eritrea: Ethnic Identity and National Consciousness. LIT Verlag Münster. p. 162. ISBN 9783643903327.
^ Allen, Lovaise (22 June 2011). The Politics of Ethnicity in Ethiopia. BRILL. p. 154. ISBN 978–9004207295. Retrieved 8 December 2016.
^ Robert., Zaborski, Andrzej. Hetzron (2001). New data and new methods in Afroasiatic linguistics : Robert Hetzron in memoriam. Harrassowitz. OCLC 608018646.
^ Messing, Simon D. (1994). “The Beta Israel (Falasha) in Ethiopia, From Earliest Times to the Twentieth Century (review)”. Shofar: An Interdisciplinary Journal of Jewish Studies. 12 (2): 145–146. doi:10.1353/sho.1994.0019. ISSN 1534–5165. S2CID 170441703.
^ Wolf Leslau, “Sidamo is the substratum language of the Gurage speaking region. Sidamo influenced the Gurage cluster in the phonology, morphology, syntax, and mainly in the vocabulary.” “Gurage Studies: Collected Articles”, 1992
^ Uhlig, Siegbert, ed. Encyclopaedia: A-C. p. 142.
^ Taddesse Tamrat, Church and State in Ethiopia (1270–1527)(Oxford: Clarendon Press, 1972), p. 26.
^ Leslau, Wolf (1945). “The Influence of Cushitic on the Semitic Languages of Ethiopia a Problem of Substratum”. WORD. 1 (1): 59–82. doi:10.1080/00437956.1945.11659246.
^ Jump up to:a b Alemu, Daniel E. (2007). “Re-imagining the Horn”. African Renaissance. 4 (1): 56–64 — via Ingenta.
^ Jakobsson, Mattias; Hassan, Hisham Y.; Babiker, Hiba; Günther, Torsten; Schlebusch, Carina M.; Hollfelder, Nina (24 August 2017). “Northeast African genomic variation shaped by the continuity of indigenous groups and Eurasian migrations”. PLOS Genetics. 13 (8): e1006976. doi:10.1371/journal.pgen.1006976. ISSN 1553–7404. PMC 5587336. PMID 28837655.
^ Alpers, Edward A.; McCall, Daniel F.; Bennett, Norman R.; Butler, Jeffrey (1970). “Eastern African History”. African Historical Studies. 3 (2): 460. doi:10.2307/216238. ISSN 0001–9992. JSTOR 216238.
^ Van Schaack, Beth (1 July 2008). “Engendering Genocide: The Akayesu Case Before the International Criminal Tribunal for Rwanda”. Rochester, NY. SSRN 1154259.
^ Blench, Roger (9 December 2018). “Was there an interchange between Cushitic pastoralists and Khoisan speakers in the prehistory of Southern Africa and how can this be detected?”.
^ Hatke, George (2013). Aksum and Nubia: Warfare, Commerce, and Political Fictions in Ancient Northeast Africa. NYU Press. p. 161. ISBN 978–0–8147–6283–7.
^ Mukasa-Mugerwa, E. (1981). The Camel (Camelus Dromedarius): A Bibliographical Review. International Livestock Centre for Africa Monograph. 5. Ethiopia: International Livestock Centre for Africa. pp. 1, 3, 20–21, 65, 67–68.
^ Scarre, Chris (15 September 1993). Smithsonian Timelines of the Ancient World. London: D. Kindersley. p. 176. ISBN 978–1–56458–305–5. Both the dromedary (the seven-humped camel of Arabia) and the Bactrian camel (the two-humped camel of Central Asia) had been domesticated since before 2000 BC.
^ Abdullahi, Mohamed Diriye (2001). Culture and Customs of Somalia. Greenwood Publishing Group. p. 170. ISBN 978–0–313–31333–2. Somali music, a unique kind of music that might be mistaken at first for music from nearby countries such as Ethiopia, the Sudan, or even Arabia, can be recognized by its own tunes and styles.
^ Tekle, Amare (1994). Eritrea and Ethiopia: from conflict to cooperation. The Red Sea Press. p. 197. ISBN 978–0–932415–97–4. Djibouti, Eritrea, Ethiopia, Somalia and Sudan have significant similarities emanating not only from culture, religion, traditions, history and aspirations … They appreciate similar foods and spices, beverages and sweets, fabrics and tapestry, lyrics and music, and jewellery and fragrances.
^ Roland Anthony Oliver; Brian M. Fagan (1975). Africa in the Iron Age: C.500 BC-1400 AD. Cambridge University Press. p. 43. ISBN 978–0–521–09900–4.
^ “A Country Study: Somalia from The Library of Congress”. Lcweb2.loc.gov. Retrieved 25 July 2013.
^ Briggs, Phillip (2012). Somaliland. Bradt Travel Guides. p. 7. ISBN 978–1841623719.
^ Jump up to:a b Encyclopedia Americana, Volume 25. Americana Corporation. 1965. p. 255.
^ Budge, Queen of Sheba, Kebra Negast, chap. 61.
^ John A., Shoup (2011). Ethnic Groups of Africa and the Middle East: An Encyclopedia. ABC-CLIO. pp. 249–250. ISBN 978–1598843620.
^ African Religions: Beliefs and Practices through History edited by Douglas Thomas, Temilola Alanamu. p.248
^ Culture and Customs of Somalia By Mohamed Diriye Abdullahi. p.65
^ Mohamed Diriye Abdullahi, Culture and Customs of Somalia, (Greenwood Publishing Group: 2001), p.65.
^ Saints and Somalis: Popular Islam in a Clan-based Society, I.M Lewis, p.137
^ Underhill, P. A.; Shen, P.; Lin, A. A.; Jin, L.; Passarino, G.; Yang, W. H.; Kauffman, E.; Bonné-Tamir, B.; Bertranpetit, J. (November 2000). “Y chromosome sequence variation and the history of human populations”. Nature Genetics. 26 (3): 358–361. doi:10.1038/81685. ISSN 1061–4036. PMID 11062480. S2CID 12893406.
^ Morling, Niels; Hernandez, Alexis; Børsting, Claus; Hallenberg, Charlotte; Sanchez, Juan J. (July 2005). “High frequencies of Y chromosome lineages characterized by E3b1, DYS19–11, DYS392–12 in Somali males”. European Journal of Human Genetics. 13 (7): 856–866. doi:10.1038/sj.ejhg.5201390. ISSN 1476–5438. PMID 15756297.
^ Semino, Ornella; Santachiara-Benerecetti, A. Silvana; Falaschi, Francesco; Cavalli-Sforza, L. Luca; Underhill, Peter A. (January 2002). “Ethiopians and Khoisan share the deepest clades of the human Y-chromosome phylogeny”. American Journal of Human Genetics. 70 (1): 265–268. doi:10.1086/338306. ISSN 0002–9297. PMC 384897. PMID 11719903.
^ Moran, Colin N.; Scott, Robert A.; Adams, Susan M.; Warrington, Samantha J.; Jobling, Mark A.; Wilson, Richard H.; Goodwin, William H.; Georgiades, Evelina; Wolde, Bezabhe (20 October 2004). “Y chromosome haplogroups of elite Ethiopian endurance runners”. Human Genetics. 115 (6): 492–497. doi:10.1007/s00439–004–1202-y. ISSN 0340–6717. PMID 15503146. S2CID 13960753.
^ Shen, Peidong; Lavi, Tal; Kivisild, Toomas; Chou, Vivian; Sengun, Deniz; Gefel, Dov; Shpirer, Issac; Woolf, Eilon; Hillel, Jossi (2004). “Reconstruction of patrilineages and matrilineages of Samaritans and other Israeli populations from Y-Chromosome and mitochondrial DNA sequence Variation”. Human Mutation. 24 (3): 248–260. doi:10.1002/humu.20077. ISSN 1059–7794. PMID 15300852. S2CID 1571356.
^ Ehret, Christopher (2008), “Reconstructing Ancient Kinship in Africa”, Early Human Kinship, Blackwell Publishing Ltd., pp. 200–231, doi:10.1002/9781444302714.ch12, ISBN 9781444302714
^ Kivisild, Toomas; Reidla, Maere; Metspalu, Ene; Rosa, Alexandra; Brehm, Antonio; Pennarun, Erwan; Parik, Jüri; Geberhiwot, Tarekegn; Usanga, Esien (November 2004). “Ethiopian Mitochondrial DNA Heritage: Tracking Gene Flow Across and Around the Gate of Tears”. American Journal of Human Genetics. 75 (5): 752–770. doi:10.1086/425161. ISSN 0002–9297. PMC 1182106. PMID 15457403.
^ Mikkelsen, Martin; Fendt, Liane; Röck, Alexander W.; Zimmermann, Bettina; Rockenbauer, Eszter; Hansen, Anders J.; Parson, Walther; Morling, Niels (July 2012). “Forensic and phylogeographic characterisation of mtDNA lineages from Somalia”. International Journal of Legal Medicine. 126 (4): 573–579. doi:10.1007/s00414–012–0694–6. ISSN 1437–1596. PMID 22527188. S2CID 22566302.
^ Loredana, Castrì. Kenyan crossroads : migration and gene flow in six ethnic groups from eastern Africa. OCLC 756782632.[page needed]
^ Lazaridis, Iosif; Nadel, Dani; Rollefson, Gary; Merrett, Deborah C.; Rohland, Nadin; Mallick, Swapan; Fernandes, Daniel; Novak, Mario; Gamarra, Beatriz; Sirak, Kendra; Connell, Sarah; Stewardson, Kristin; Harney, Eadaoin; Fu, Qiaomei; Gonzalez-Fortes, Gloria; Jones, Eppie R.; Roodenberg, Songül Alpaslan; Lengyel, György; Bocquentin, Fanny; Gasparian, Boris; Monge, Janet M.; Gregg, Michael; Eshed, Vered; Mizrahi, Ahuva-Sivan; Meiklejohn, Christopher; Gerritsen, Fokke; Bejenaru, Luminita; Blüher, Matthias; Campbell, Archie; Cavalleri, Gianpiero; Comas, David; Froguel, Philippe; Gilbert, Edmund; Kerr, Shona M.; Kovacs, Peter; Krause, Johannes; McGettigan, Darren; Merrigan, Michael; Merriwether, D. Andrew; O’Reilly, Seamus; Richards, Martin B.; Semino, Ornella; Shamoon-Pour, Michel; Stefanescu, Gheorghe; Stumvoll, Michael; Tönjes, Anke; Torroni, Antonio; Wilson, James F.; Yengo, Loic; Hovhannisyan, Nelli A.; Patterson, Nick; Pinhasi, Ron; Reich, David (25 July 2016). “Genomic insights into the origin of farming in the ancient Near East”. Nature. 536 (7617): 419–424. Bibcode:2016Natur.536..419L. doi:10.1038/nature19310. PMC 5003663. PMID 27459054.
^ Jump up to:a b Pagani, Luca; Kivisild, Toomas; Tarekegn, Ayele; Ekong, Rosemary; Plaster, Chris; Gallego Romero, Irene; Ayub, Qasim; Mehdi, S. Qasim; Thomas, Mark G.; Luiselli, Donata; Bekele, Endashaw; Bradman, Neil; Balding, David J.; Tyler-Smith, Chris (13 July 2012). “Ethiopian Genetic Diversity Reveals Linguistic Stratification and Complex Influences on the Ethiopian Gene Pool”. The American Journal of Human Genetics. 91 (1): 83–96. doi:10.1016/j.ajhg.2012.05.015. PMC 3397267. PMID 22726845. ===
ኒሎቲክ ሕዝቦች
የኒሎቲክ ሕዝቦች የኒሎቲክ ቋንቋዎችን የሚናገሩ የናይል ሸለቆ ተወላጅ ሕዝቦች ናቸው ፡፡ እነሱ የሚኖሩት በደቡብ ሱዳን ፣ በሱዳን ፣ በኢትዮጵያ ፣ በኡጋንዳ ፣ በኬንያ ፣ በዲ. ኮንጎ ፣ በሩዋንዳ እና በታንዛኒያ [1] ከነዚህም መካከል የቡሩን ተናጋሪ ህዝቦች ፣ የካሮ ህዝቦች ፣ የሉዎ ህዝቦች ፣ የአጤከር ህዝቦች ፣ የካሌንጂን ህዝቦች ፣ ዳቶጎ ፣ ዲንቃ ፣ ኑዌር ፣ አወት ፣ ሎቶኮ እና ማአ ተናጋሪ ህዝቦች ይገኙበታል ፡፡
ኒሎተኖች በደቡብ ሱዳን ውስጥ አብዛኛዎቹን ህዝብ ያቀፉ ናቸው ፣ ይህ ደግሞ የመበተናቸው የመጀመሪያ ነጥብ ነው ተብሎ ይታመናል ፡፡ ከባንቱ ሕዝቦች ቀጥሎ በምሥራቅ ታላቁ ስምጥ ዙሪያ በአፍሪካ ታላቁ ሐይቆች አካባቢ የሚኖሩት ሁለተኛው እጅግ የበዙ የሕዝቦች ስብስብ ናቸው ፡፡ [2] የደቡብ ምዕራብ ኢትዮጵያ ህዝብም የሚታወቅ አካል ናቸው ፡፡
የኒሎቲክ ሕዝቦች በዋናነት የዲንቃ ሃይማኖትን ጨምሮ ክርስትናንና ባህላዊ እምነቶችን ይከተላሉ ፡፡
ስም
ኒሎቲክ እና ኒሎቴ የሚሉት ቃላት ቀደም ሲል በበርካታ የኒሎቲክ ተናጋሪዎች ልዩ የአካል ቅርጽ ሥነ-መለኮታዊ ሥነ-ምልከታዎችን መሠረት በማድረግ የዘር ንዑስ-ምደባዎች ሆነው ያገለግሉ ነበር ፡፡ የሃያኛው ክፍለዘመን ማህበራዊ ሳይንቲስቶች በሰዎች መካከል ልዩነት ለመፍጠር የቋንቋ ጥናቶችን በመጠቀም አካላዊ ባህሪያትን መሠረት በማድረግ ህዝብን ለመመደብ የሚደረጉ ጥረቶችን በአብዛኛው አጣጥለውታል ፡፡ በጋራ ቋንቋ ላይ ተመስርተው ጎሳዎችን እና ባህሎችን ፈጠሩ ፡፡ [3] ከ 20 ኛው መቶ ክፍለዘመን መጨረሻ ጀምሮ ግን ማህበራዊ እና አካላዊ ሳይንቲስቶች ከሕዝብ ዘረመል የተገኘውን መረጃ እየተጠቀሙ ነው ፡፡ [4] [ማረጋገጫ ያስፈልጋል]
ኒሎቲክ እና ኒሎቴ በአሁኑ ጊዜ በዋናነት በተመሳሳይ የኒሎቲክ ቋንቋ ቤተሰብ ውስጥ ቋንቋዎችን የሚናገሩ የተለያዩ የማይነጣጠሉ ሕዝቦችን ለማመልከት ያገለግላሉ ፡፡ ከሥነ-መለኮት አንፃር ኒሎቲክ እና ኒሎቴ (ነጠላ ኒሊት) የሚሉት ቃላት ከአባይ ሸለቆ የተገኙ ናቸው ፤ በተለይም የላይኛው የሱዳን ኒሎ-ሳህራን ተናጋሪ ህዝብ በሚኖርበት የላይኛው ናይል እና ገባር ወንዞቹ [5]
ቋንቋዎች
ዋና ጽሑፍ ናይሎቲክ ቋንቋዎች
ተጨማሪ መረጃ-ፓራሎኒክ ቋንቋዎች
የምስራቅ ኒሎቲክ - በደቡብ ምዕራብ ኢትዮጵያ ፣ በምስራቅ ደቡብ ሱዳን ፣ በሰሜን ምስራቅ ኡጋንዳ ፣ በምዕራብ ኬንያ እና በሰሜን ታንዛኒያ ውስጥ በኒሎቲክ ህዝብ ይነገራል ፡፡ እንደ ቱርካና እና ማሳይ ያሉ ቋንቋዎችን ያካትታል ፡፡
ባሪ
ቴሶ – ሎቱኮ –ማ
ደቡባዊ ኒሎቲክ - በምዕራብ ኬንያ ፣ በሰሜን ታንዛኒያ እና በምስራቅ ኡጋንዳ በሚገኙ የኒሎቲክ ሕዝቦች ተናጋሪ ፡፡ ካሌንጂን እና ዳቶግን ያካትታል ፡፡
ካሌንጂን
ኦሞቲክ-ዳቱጎጋ
የምዕራብ ኒሎቲክ - በደቡብ ሱዳን ፣ በሱዳን ፣ በሰሜን ምስራቅ ኮንጎ (ዲ.ሲ.) ፣ በሰሜን ኡጋንዳ ፣ በደቡብ ምዕራብ ኬንያ ፣ በሰሜን ታንዛኒያ እና በደቡብ ምዕራብ ኢትዮጵያ በኒሎቲክ ሕዝቦች ተናጋሪ ፡፡ የዲንቃ-ኑዌር ቋንቋዎችን ፣ የሉዎ ቋንቋዎችን እና የቡሩን ቋንቋዎችን ያካትታል
ዲንቃ – ኑዌር-አወት
የሉዎ ቋንቋዎች
የቡሩን ቋንቋዎች
ብሔርኦች (የብሔር ቡድኖች)
በተጨማሪም የኩናማ ህዝብን ይመልከቱ
የሎሎቲክ ሰዎች የደቡብ ሱዳንን አብዛኛው ህዝብ ይመሰርታሉ ፡፡ ከሱዳን የኒሎቲክ ሕዝቦች መካከል ትልቁ ሃያ አምስት ያህል የጎሳ ንዑስ ክፍሎች ያሉት ዲንቃ ናቸው ፡፡ ቀጣዩ ትልቁ ቡድን ኑዌር ሲሆኑ ሺሉክ ይከተላሉ ፡፡ [6]
በኡጋንዳ ውስጥ የኒሎቲክ ሰዎች የሉዎ ሕዝቦችን (አቾሊ ፣ ላንጎ ፣ አሩር ፣ አዶላ እና ኩማም) ፣ የአጤከር ሕዝቦች (ኢቴሶ ፣ ካራሞጆ እና ላንጎ ምንም እንኳን ሉኦን ቢናገሩም ባህላዊ አተኬር መነሻዎች አሏቸው) ሴቤይ እና ካዋ
በምሥራቅ አፍሪቃ ውስጥ ናይትስ ብዙውን ጊዜ በሦስት አጠቃላይ ቡድኖች ይከፈላሉ-
ሜዳ ኒሎቲስ እነሱ የማ ቋንቋ የሚናገሩ ሲሆን ማሳይ ፣ ሳምቡሩ እና ቱርካናን ያካትታሉ [2]
የኒሎተስ ወንዝ ወንዝ-የሎው ቡድን ትልቁ አካል የሆኑት ጆሉኦ (ኬንያዊው ሉዎ) [2]
ሃይላንድ ኒሎተንስ-ካሌንጂን እና ዳቶግ በተባሉ ሁለት ቡድኖች ተከፍሏል
ካሌንጂን-ኤልጌዮ ፣ ኪፕሲጊስ ፣ ማራኳት ፣ ናንዲ ፣ ፖኮት ፣ ሳባት ፣ ቴሪክ እና ቱገን [ኬዮ] [2]
ዳቶግ-በዋነኝነት በባርባግ እና በሌሎች ትናንሽ ስብስቦች የተወከለው
መነሻዎች
ተጨማሪ መረጃ የደቡብ ሱዳን ታሪክ ፣ የኡጋንዳ ታሪክ ፣ የኬንያ ታሪክ እና የታንዛኒያ ታሪክ.
ከቀደመው የማይለይ የምስራቅ ሱዳን አንድነት የተለየ የፕሮቶ-ኒሎቲክ አንድነት ከክርስቶስ ልደት በፊት በ 3 ኛው ሚሊኒየም እንደተገኘ ይታሰባል ፡፡ የፕሮቶ-ኒሎተኖች ልማት በቡድን ሆነው ከከብቶች እርባታ ጋር የተገናኘ ሊሆን ይችላል ፡፡ የምስራቅ ሱዳናዊ አንድነት ገና ቀደም ብሎ መሆን አለበት ፣ ምናልባትም ከክርስቶስ ልደት በፊት በ 5 ኛው ሚሊኒየም አካባቢ (የታቀደው የኒሎ-ሳሃራ አንድነት ወደ ላይኛው ፓሎሊቲክ እስከ 15 ኪያ ገደማ ይሆናል) ፡፡ የጥንቶቹ የኒሎቲክ ተናጋሪዎች የመጀመሪያ ቦታ አሁን ደቡብ ሱዳን በምትባለው የአባይ ወንዝ ምስራቅ እንደሚሆን ይገመታል ፡፡ ከክርስቶስ ልደት በፊት በ 3 ኛው ሚሊኒየም የነበረው ፕሮቶ-ኒሎተርስ አርብቶ አደር ሲሆኑ ጎረቤቶቻቸው የፕሮቶ-ማዕከላዊ የሱዳን ሕዝቦች በአብዛኛው የግብርና ባለሙያዎች ነበሩ ፡፡ [8] የሎሎቲክ ሰዎች የከብት አርብቶ አደር ፣ የዓሣ ማጥመድ እና የዘር እርባታን የተቀላቀለ ኢኮኖሚ ይለማመዱ ነበር ፡፡ ከተመሳሳዩ ተመሳሳይ ክልል ጋር ከዚህ ጋር ተመሳሳይነት ያለው ባህልን የሚገልጹ ቀደምት የአርኪኦሎጂ ግኝቶች አንዳንዶቹ በሱዳን ከካርቱም በ 48 ኪሎ ሜትር በሰሜን በምትገኘው ካደሮ እና እስከ 3000 ዓክልበ. ካደሮ የከብት አርብቶ አደር ባህል ቅሪቶችን እንዲሁም ከሰሃራ በታች ያሉ የአፍሪካ ተፈጥሮአዊ ባህሪዎችን የሚያሳዩ የአፅም ቅሪቶች ያሉበት የመቃብር ስፍራ ነው ፡፡ በተጨማሪም ሌሎች የእንስሳት እርባታ ፣ የጥበብ ሥራ ፣ የርቀት ንግድ ፣ የዘር እርባታ እና የዓሳ አጠቃቀም ማስረጃዎችን ይ containsል ፡፡ [10] [11] [12] [13] የጄኔቲክ እና የቋንቋ ጥናቶች በሰሜን ሱዳን እና በደቡባዊ ግብፅ የሚገኙት የኑቢያ ሰዎች ከኒሎቲክ ሰዎች ጋር በጣም ቅርበት ያለው ህዝብ የጀመሩ ድብልቅ ቡድን መሆናቸውን አሳይተዋል ፡፡ [14] [15] ይህ ህዝብ በኋላ ላይ ከመካከለኛው ምስራቅ እና ከሌሎች የምስራቅ አፍሪካ ህዝቦች ከፍተኛ የዘር ፍሰትን አግኝቷል ፡፡ [14] ኑቢያውያን የኋላ ኋላ የከርማን እና ሜሮን እንዲሁም የመካከለኛ ዘመን የክርስቲያን መንግስቶችን የመኩሪያን እና የመኩሪያን መንግስትን የመሰረቱትን የናይል ሸለቆ ቀደምት ነዋሪዎች ዘሮች እንደሆኑ ተደርገው ይወሰዳሉ ፡፡ [16] እነዚህ ጥናቶች እንደሚያመለክቱት ከኒሎቲክ ሰዎች ጋር በጣም የተዛመደ ህዝብ ከጥንት ጀምሮ እስከ አባባ ሸለቆ ድረስ እስከ ደቡብ ግብፅ ድረስ ይኖሩ ነበር ፡፡
ቀደምት መስፋፋት
በተጨማሪም ኤሌሜንታይን ይመልከቱ.
ከሁለተኛው ሺህ ዓመት በፊት ጀምሮ ከኒሎቲክ የሕፃናት ማቆያ ወደ ሩቅ ደቡብ ሱዳን የመጀመሪያ የደቡብ መስፋፋትን የሚያመለክቱ የቋንቋ ማስረጃዎች ፣ በዚህ መስፋፋት የተሳተፉ የደቡብ የኒሎቲክ ማኅበረሰቦች በመጨረሻ ወደ ምዕራብ ኬንያ ከ 1000 እስከ 500 ዓ.ዓ. [17] የእነሱ መምጣት የተከሰተው ብረት ወደ ምስራቅ አፍሪካ ከመግባቱ ጥቂት ቀደም ብሎ ነበር ፡፡ [18]
መስፋፋት ከሱድ
ከጊዜ በኋላ እንደ ዲንቃ ፣ ሺሉክ እና ሉዎ ያሉ የሎሎቲክ ተናጋሪዎች ሥራቸውን እንደተረከቡ የቋንቋ ማስረጃዎች ያሳያሉ ፡፡ እነዚህ ቡድኖች ከ Sudd Marshland ተሰራጭተው የአርኪኦሎጂ ማስረጃዎች እንደሚያሳዩት ከ 3000 ከዘአበ ጀምሮ በሰው ልጅ ላይ በሰው ልጅ ላይ በከብት እርባታ ላይ የተመሠረተ ባህል እንደነበረ እና በዚያ አካባቢ ያለው የኒሎቲክ ባህል እስከዚያው ድረስ ቀጣይ ሊሆን ይችላል ፡፡ [19]
ከ Sudd Marshes ወደ የተቀረው ደቡብ ሱዳን የኒሎቲክ መስፋፋት በ 14 ኛው ክፍለ ዘመን የተጀመረ ይመስላል ፡፡ ይህ የክርስቲያን ኑቢያ መንግስታት ከማኩሪያ እና አሎዲያ ውድቀቶች እና የአረብ ነጋዴዎች ወደ ማዕከላዊ ሱዳን ዘልቀው ከመግባት ጋር ይገጥማል ፡፡ የደቡብ ሱዳኖች ከአረቦች አዲስ ዝርያ የሌላቸውን ከብቶች ያገኙ ይሆናል ፡፡ [19] የአርኪዎሎጂ ባለሙያው ሮላንድ ኦሊቨር ዘመኑም በኒሎቲክ መካከል የብረት ዘመን መጀመሩን ያሳያል ብለዋል ፡፡ እነዚህ ምክንያቶች የኒሎቲክ ተናጋሪዎች ክልሉን በበላይነት ለመቆጣጠር እንዴት እንደተስፋፉ ሊያብራሩ ይችላሉ ፡፡
ሺሉክ
የ Funj ፣ Cøllø (“ኮሎሎ” ተብሎ የሚጠራው) ፣ ተጋሊ እና ፉር የተባሉ መንግስታት እ.ኤ.አ.
ዲንቃዎቹ ከጎረቤቶቻቸው የተጠበቁ እና የተገለሉ ሲሆኑ ፣ ሴሉ ግን በዓለም አቀፍ ጉዳዮች የበለጠ ተሳትøል ፡፡ ኬልø የነጭ አባይን ምዕራባዊ ዳርቻ የሚቆጣጠር ሲሆን ሌላኛው ወገን ደግሞ በፉንጅ ሱልጣኔት ቁጥጥር ስር የነበረ ሲሆን በሁለቱ መካከል መደበኛ ግጭት ነበር ፡፡ Cøllø በጦር ታንኳ አካባቢዎችን በፍጥነት ከአከባቢዎች ውጭ የመውረር ችሎታ ነበረው እንዲሁም የአባይን ውሃ ይቆጣጠር ነበር ፡፡ ፉንጅ የታጠቁ ጋሻ ፈረሰኞች የቆሙ ጦር ነበራቸው እናም ይህ ኃይል የሳሄልን ሜዳ እንዲቆጣጠሩ አስችሏቸዋል ፡፡
Cøllø ወጎች ሐ ስለ ያስተዳድሩ ስለ Rädh Odak Ocollo ይናገራል ፡፡ እ.ኤ.አ. በ 1630 የነጭ ናይል የንግድ መስመሮችን ለመቆጣጠር ከሴናርር ጋር ለሶስት አስርት ዓመታት ጦርነት መርቷቸዋል ፡፡ Cøllø ከዳርፉር ሱልጣኔትና ከታካሊ መንግሥት ጋር በፎንጅ ላይ ተባባሪ ቢሆንም የታካሊ መማረክ ጦርነቱን በፉንጅ ሞገስ አጠናቋል ፡፡ በ 17 ኛው መቶ ክፍለዘመን በøንጅ እና በøል the መካከል ባለው የድንበር አከባቢ ስልጣን ከያዙት ዲንቃ ጋር Cøllø እና Funj ተባባሪ ሆነ ፡፡ የ Cøllø የፖለቲካ አወቃቀር ቀስ በቀስ በንጉ king ወይም በድጋሜ ስር ማዕከላዊ ነበር ፡፡ በጣም አስፈላጊው ሩድ ቱጊ (የሪድ Dhøköödhø ልጅ) ሐ. እ.ኤ.አ. ከ 1690 እስከ 1710 ባለው ጊዜ የፋሺዳ የካሊ ዋና ከተማን አቋቋመ ፡፡ በዚሁ ወቅት የ Funንጅ ሱልጣኔት ቀስ በቀስ መውደቁ የታየ ሲሆን ኩሉል የነጭ አባይን እና የንግድ መስመሮቹን ሙሉ በሙሉ እንዲቆጣጠር አድርጓል ፡፡ የኩሉ ወታደራዊ ኃይል በወንዙ ቁጥጥር ላይ የተመሠረተ ነበር ፡፡ [25]
የደቡብ ኒሎቲክ ሰፈራ በምስራቅ አፍሪካ
እ.ኤ.አ. ከ 19 ኛው መቶ ክፍለዘመን አጋማሽ ጀምሮ የአውሮፓውያን የስነ-ሰብ ጥናት ተመራማሪዎች እና በኋላም የኬንያ ታሪክ ጸሐፊዎች ከተለያዩ የአፍሪካ ክፍሎች ወደ ምስራቅ አፍሪካ የሰዎች ፍልሰት መነሻ ፍላጎት አላቸው ፡፡ ከእነዚህ ጥናቶች ከሚመነጩት በጣም ሰፊ ከሆኑት መሠረተ-ሐሳቦች አንዱ የባንቱ መስፋፋት ነው ፡፡ የጥናቱ ዋና መሳሪያዎች የቋንቋ ፣ የአርኪዎሎጂ እና የቃል ወጎች ነበሩ ፡፡
የቃል ወጎች
በናንዲ ማቋቋሚያ ላይ ያለው የናንዲ መለያ የናንዲ ክልል የመያዝ ተመሳሳይ ዘዴ ያሳያል። ወደ ናንዲ አካባቢ የገቡት እና የያዙት የካሌንጂን ጎሳዎች በዚህም የናንዲ ጎሳ ሆነው የተገኙት ከካሌንጂን ተናጋሪ አካባቢዎች ሰፋ ያለ ነው ፡፡
ስለሆነም ባለፉት መቶ ዘመናት ሰዎች የሚንቀሳቀሱበት እና ያተኮሩባቸው የቦታ ዋና አከባቢዎች ያሉ ይመስላል ፣ እናም በሂደቱ ውስጥ ስደተኞችን በመቀበል እና የመጀመሪያ ነዋሪዎችን በማዋሃድ በሂደቱ ሂደት ውስጥ ዛሬ ወደ ተለመደው ወደ ካሌንጂን ማህበረሰቦች ተለውጧል ፡፡
በተለያዩ ምክንያቶች የኒሎቲክ ሉዎ ሕዝቦች ዘገምተኛ እና ብዙ ትውልድ ፍልሰት ከደቡብ ሱዳን ወደ ኡጋንዳ እና ምዕራብ ኬንያ ቢያንስ ከ 1000 ዓ.ም. ጀምሮ እስከ 20 ኛው ክፍለዘመን መጀመሪያ ድረስ ተከሰተ ፡፡ [29] ወደ ኬንያ እና ታንዛኒያ ውስጥ እና ውስጥ የሉዎ መስፋፋት የጊዜ ገደቦችን ለመገመት የቃል ታሪክ እና የዘር ሐረግ መረጃዎች ጥቅም ላይ ውለዋል ፡፡ በኬንያ ወደነበረው የቀድሞው የኒያንዛ አውራጃ አራት ዋና ዋና የፍልሰት ሞገዶች የሚጀምሩት ከጆክ ህዝብ (ጆካ ጆክ) ሲሆን ይህም ከ 1490 እስከ 1517 አካባቢ ተጀምሯል ተብሎ ይገመታል ፡፡ [30] ጆካ ጆክ ወደ ሰሜን ኒያንዛ የመጀመሪያ እና ትልቁ የስደተኞች ማዕበል ነበሩ ፡፡ እነዚህ ስደተኞች በሰሜን ኒያንዛ ዙሪያ ተስፋፍተው ራሞጊ ሂል በሚባል ቦታ ሰፈሩ ፡፡ የኦዊኒ ሰዎች (ጆክ ኦውዊኒ) እና የኦሞሎ ህዝብ (ጆክ ኦሞሎ) ብዙም ሳይቆይ (1598–1625) ተከትለው ነበር ፡፡ [31] ከዚያ በኋላ በሱባ ፣ ሳዋ ፣ አሴምቦ ፣ ኡዮማ እና ካኖ የተውጣጣ ልዩ ልዩ ቡድን ተከተለ ፡፡ ሱባዎች በመጀመሪያዎቹ የሉዎ ባህልን የተቀላቀሉ ባንቱ ተናጋሪ ሰዎች ነበሩ ፡፡ በ 18 ኛው ክፍለዘመን አጋማሽ ላይ በቡጋንዳ 24 ኛው ካባካ ግድያ ተከትሎ በተነሳው የእርስ በእርስ ግጭት ከኡጋንዳ ውስጥ ከቡጋንዳ መንግሥት ሸሽተው በደቡብ ኒያንዛ በተለይም በሩሲንጋ እና በምፋንጋኖ ደሴቶች ሰፈሩ ፡፡ [32] የሉዎ ተናጋሪዎች በ 17 ኛው መቶ ክፍለዘመን መጀመሪያ ጀምሮ ከሰሜን ኒያንዛ የቪክቶሪያን ሃይቅ የቪናምን ባሕረ ሰላጤ ተሻግረው [31]
ከቅኝ ግዛት በኋላ የነበሩ ወጎች
በካሌንጂን የቱልወፕ ኮኒ ተብሎ የሚጠራው የኤልገን ተራራ ፣ የጋራ የካልንጂን መነሻ መነሻ ቦታ ነው
Ka ካሌንጂን የመጣው በሰሜናዊው እመት አብ ቡርጂ ከሚባል ሀገር ሲሆን ትርጉሙ ሞቃታማው ሀገር ማለት ነው ፡፡ ሰዎቹ በኤልገን ተራራ ወይም በካልሌንጂን ቱልትት አባ ኮኒ በኩል በማለፍ ወደ ደቡብ ተጉዘዋል ተብሏል ፡፡ ሳባቶች በተራራው ተዳፋት ዙሪያ ሰፍረው ሌሎቹ ደግሞ የተሻለ መሬት ፍለጋ ተጓዙ ፡፡ ኬዮዮ እና ማራኳት በኬሪዮ ሸለቆ እና በቸርጋኒ ሂልስ ሰፈሩ ፡፡ ፖኮቶች በሰሜናዊው የኤልጎን ተራራ ላይ ሰፍረው ቆየት ብለው በሰሜን ከባቢንጎ ሐይቅ ድረስ ተስፋፉ ፡፡ በባሪንጎ ሐይቅ ላይ ቱገን ከናንዲ እና ከኪፕሲጊስ ተለየ ፡፡ ይህ ኬሙታብ ሬሬሲክ በመባል በሚታወቀው ረሃብ ወቅት ነበር ፣ ትርጉሙም የሌሊት ወፎች ረሃብ ማለት ነው ፡፡ በዚህ በረሀብ ወቅት የሌሊት ወፍ አረንጓዴ አረንጓዴ ሣር በመንቀሳቀስ በረሀብን ማስቀረት እንደሚቻል የሚያመላክት የመልካም ምልክት ምልክት ተደርጎ የተወሰደ አረንጓዴ ሳር ቅጠሎችን አመጣ ተብሏል ፡፡ ቱጊን ተንቀሳቅሶ በቱገን ሂልስ ዙሪያ ተቀመጠ ኪፕሲጊስ እና ናንዲ ወደ ሮንጋይ አካባቢ ተዛወሩ ፡፡ ኪፕሲጊስ እና ናንዲ እንደ አንድነት ቡድን ለረጅም ጊዜ አብረው እንደኖሩ ይነገራል ነገር ግን በመጨረሻ በተቃዋሚ አካባቢያዊ ምክንያቶች የተነሳ ለመለያየት ተገደዋል ፡፡ ከነዚህም መካከል ከኡሲን ጊሹ የመሳይ ድርቅና ወረራ ነበሩ ፡፡ [34]
ጂኦግራፊያዊ መሰናክሎች የደቡባውያንን ከእስልምና እድገት ጠብቀዋል ፣ ማህበራዊ እና ባህላዊ ቅርሶቻቸውን እና የፖለቲካ እና የሃይማኖት ተቋማቶቻቸውን ይዘው እንዲቆዩ አስችሏቸዋል ፡፡ የዲዲን ህዝብ በተለይ ከውጭ ጣልቃ-ገብነት በመከላከል በሱድ ማርስሽላንድ ውስጥ ደህንነቱ የተጠበቀ እና ያለ ትልቅ የታጠቀ ኃይል ደህንነቱን እንዲጠብቅ አስችሎታል ፡፡ የሺሉክ ፣ የአዛንዴ እና የባሪ ሰዎች ከጎረቤት ግዛቶች ጋር የበለጠ መደበኛ ግጭቶች ነበሩባቸው [35]
ባህል እና ሃይማኖት
አብዛኛዎቹ ናሎቴዎች ከከብቶቻቸው መንጋዎች ጋር በየወቅቱ እየተሰደዱ አርብቶ አደርነታቸውን ይቀጥላሉ ፡፡ [2] አንዳንድ ጎሳዎች እንዲሁ በከብት መዝረፍ ባህል ይታወቃሉ ፡፡ [36]
በምስራቅ አፍሪካ ያሉት ናይትስ ከጎረቤት ህዝቦች ጋር ረጅም ግንኙነት በመፍጠር ከደቡብ የኩሽቲክ ቡድኖች ብዙ ልምዶችን እና ልምዶችን ተቀብለዋል ፡፡ የኋለኛው ደግሞ የማህበራዊ አደረጃጀት የዕድሜ ስብስብ ስርዓትን ፣ ግርዘትን እና የቃላት ቃላትን ያጠቃልላል። [2] [37]
ከሃይማኖታዊ እምነቶች አንጻር ኒሎተርስ በዋናነት ባህላዊ እምነቶችን እና ክርስትናን ያከብራሉ ፡፡ የዲንቃ ሃይማኖት የሃይማኖት አማልክት ነው ፡፡ ልዑል ፣ ፈጣሪ አምላክ የሰማይ እና የዝናብ አምላክ ፣ እና የሁሉም መናፍስት ገዥ የሆነው ንሂሊክ ነው [38] እሱ በሁሉም ፍጥረታት ውስጥ ይገኛል ተብሎ ይታመናል ፣ እናም በምድር ላይ ያለውን እያንዳንዱን ሰው ፣ ዕፅዋትና እንስሳትን እጣ ፈንታ ይቆጣጠራል። ኒሂሊክ እንደ ኑዌር እና ሺሉክ ባሉ ሌሎች የኒሎቲክ ቡድኖች ጃክ ፣ ጁንግ ወይም ዲዮኪን በመባልም ይታወቃል ፡፡ ዴንጊት ወይም ዴንግ በኒህሊክ ኃይል ያለው የዝናብ እና የመራባት ሰማይ አምላክ ነው ፡፡ [39] የዴንግ እናት የአቡነ የአትክልት ስፍራ ጠባቂ እና ሁሉም ሴቶች በእባብ የተወከሉ አቡክ ናት ፡፡ [40] ሌላኛው አምላክ ጋራንግ በአንዳንድ ዲንቃዎች በዴንግ የታፈነ አምላክ ነው ተብሎ ይታመናል ወይም ይወሰዳል ፤ መንፈሱ ብዙዎቹን የዲንቃ ሴቶች እና አንዳንድ ወንዶች እንዲጮህ ሊያደርግ ይችላል ፡፡ “ጆክ” የሚለው ቃል የአባቶችን መናፍስት ቡድን ያመለክታል።
Y ዲ ኤን ኤ (Y DNA)
የ Y-chromosome ጥናት Wood et al. (2005) በአፍሪካ ውስጥ የተለያዩ ነዋሪዎችን በአባት የዘር ሐረግ ለመፈተሽ ሞክረዋል ፣ ከእነዚህም መካከል 26 ማሳይ እና 9 ሉኦ ከኬንያ እንዲሁም 9 አሩ ከዴሞክራቲክ ሪፐብሊክ ኮንጎ ፊርማ የኒሎቲክ የአባት ምልክት አመልካች ሃፕሎፕሮፕ ኤ 3 ቢ 2 ከመአሳይ 27% ፣ ከአሉር 22% እና ከሉኦ 11% ተገኝቷል ፡፡ [41]
እንደ ጎሜስ እና ሌሎች. (2010) ፣ [42] ሃፕሎግፕፕ ቢ ሌላ በባህሪው የኒሎቲክ አባታዊ አመልካች ነው ፡፡ በ 22% Wood et al .’s የሉዎ ናሙናዎች ውስጥ ተገኝቷል ፣ 8% ያጠናው ማሳይ እና 50% የተማረ ኑዌር ፡፡ [41] በታላቁ ሐይቆች አካባቢ ከሚገኙት የኒሎ-ሳህራን ተናጋሪ ቡድኖች መካከል የ ‹1b1b ›ሐፕሎፕፕፕ በአጠቃላይ 11% ገደማ ድግግሞሾች ላይ ተስተውሏል ፡፡ [43] ይህ ተጽዕኖ በማሳይ (50%) ውስጥ ተከማችቷል ፡፡ [41] ይህ ከኩሺቲክ ተናጋሪ ወንዶች ወደነዚህ የኒሎ-ሳሃራን ቋንቋ ተናጋሪ ህዝቦች ወሳኝ ታሪካዊ የዘር ፍሰትን የሚያመለክት ነው ፡፡ [43] በተጨማሪም ከአሉር ናሙናዎች ውስጥ 67% የሚሆኑት ኢ 2 ሃፕሎፕሮፕን ይይዛሉ ፡፡ [41]
አንድ ጥናት በሐሰን et al. (2008) በሱዳን ክልል ውስጥ የሚገኙትን የ ‹Y-DNA› ን በመተንተን የተለያዩ የአካባቢ የኒሎቲክ ቡድኖች ለማነፃፀር ተካተዋል ፡፡ ተመራማሪዎቹ በምዕራብ ሱዳን ከሚኖሩት በስተቀር በኒሎ-ሳሃራ ተናጋሪዎች መካከል በጣም የተለመዱ የአባት የዘር ሐረጎች ኒሎቲክ ኤ እና ቢ ክላድስ ሆነው አግኝተዋል ፡፡ እዚያም አንድ ታዋቂ የሰሜን አፍሪካ ተጽዕኖ ተስተውሏል ፡፡ ሃፕሎፕሮፕ ሀ ከዲንቃ 62% ፣ ከሺሉክ 53.3% ፣ ከኑባ 46.4% ፣ ከኑዌር 33.3% ፣ ከፉር 31.3% እና ከማሳሊት 18.8% መካከል ተመልክቷል ፡፡ ሃፕሎፕሮፕ ቢ ለ ኑዌር 50% ፣ 26.7% ከሽሉቅ ፣ 23% ዲንቃ ፣ ለኑባ 14.3% ፣ ለፉር 3.1% እና ለመሳሊት 3.1% ተገኝቷል ፡፡ የ “ኢ 1 ቢ 1 ቢ” ክላዴድም ከመሳላይት 71.9% ፣ ከፉሩ 59.4% ፣ ከኑባ 39.3% ፣ ከሺሉክ 20% ፣ ከኑዌር 16.7% እና ከዲንቃ 15% ተገኝቷል ፡፡ [44] ሀሰን እና ሌሎች. በማሳሊትት ውስጥ ያለው የሃፕሎፕፕፕ ከፍተኛ ድግግሞሽ ብዛት በቅርብ ጊዜ በተፈጠረው የህዝብ ማነቆ ምክንያት ነው ፣ ይህም ምናልባት የህብረተሰቡን የመጀመሪያ የሃፕሎፕፕፕ ብዝሃነትን የቀየረ ሊሆን ይችላል ፣ ወይም ደግሞ በሰሜን አፍሪካ ከሚገኘው የ E1b1b መነሻ ጂኦግራፊያዊ ቅርበት የተነሳ ነው ፡፡ ተመራማሪዎቹ እንደሚጠቁሙት “ከ 6,000-8,000 ዓመታት በፊት አካባቢ የሰሃራ ተራማ በረሃማ በሆነበት ጊዜ” (እ.ኤ.አ.) ወደ ሱዳን ሊመጣ ይችል ነበር ፡፡ ሄን እና ሌሎች. (2008) በተመሳሳይ መልኩ በሰሜን ታንዛኒያ ኒሎቲክ ዳቶግ ላይ የአፍሮ-እስያታዊ ተጽዕኖን ተመልክተዋል ፣ ከእነዚህ ውስጥ 43% የሚሆኑት ኤም 293 ን ንዑስ ክ / E1b1b ተሸክመዋል ፡፡
mtDNA
ከናሎቴስ የአባት ዲ ኤን ኤ በተቃራኒ የናሎቴስ የእናት የዘር ሐረግ በአጠቃላይ ዝቅተኛ-ወደ-ቸልተኛ የሆኑ የአፍሮ እስያ እና የሌሎች ያልተለመዱ ተጽዕኖዎችን ያሳያል ፡፡ የ MtDNA ጥናት በካስትሪ እና ሌሎች. (2008) በኬንያ የሚገኙ የተለያዩ የሎሎቲክ ህዝቦች የእናትነት ዝርያዎችን በመመርመር ቱርካናና ፣ ሳምቡሩ ፣ ማሳይ እና ሉዎ ግለሰቦች ተመርጠዋል ፡፡ ሁሉም ማለት ይቻላል የተሞከሩት ናይትስ ኤምቲዲኤንኤ L0 ፣ L2 ፣ L3 ፣ L4 እና L5 ን ጨምሮ የተለያዩ ከሰሃራ በታች ማክሮ- haplogroup L ንዑስ-ክላዶች ነበሩ ፡፡ ከሰሜን አፍሪካ እና ከአፍሪካ ቀንድ ዝቅተኛ የእናቶች ዘረ-መል ፍሰት በጥቂት ቡድኖች ውስጥ ታይቷል ፣ በዋነኝነት በ mtDNA haplogroup M እና በ haplogroup I የዘር ሐረግ ውስጥ 12.5% በሆነው ከማሳይ እና 7% የሳምቡሩ ናሙናዎች ተገኝተዋል ፡፡ 46
ራስ-ሰር አካል ዲ ኤን ኤ (Autosomal DNA)
የኒሎቲክ ሕዝቦች ራስ-ሙዝ ዲ ኤን ኤ በቴሽኮፍ እና ሌሎች አጠቃላይ ጥናት ላይ ተመርምሯል ፡፡ (2009) በአፍሪካ ውስጥ ባሉ የተለያዩ ሕዝቦች የዘረመል ስብስቦች ላይ ፡፡ እንደ ተመራማሪዎቹ ገለፃ ኒሎተስ በአጠቃላይ የራሳቸውን አፍሪካዊ የዘር ውርስ (ክላስተር) ይመሰርታሉ ፡፡ ደራሲዎቹ በተጨማሪም እንደ ማሳይ ያሉ በምስራቅ ታላላቅ ሐይቆች አካባቢ የተወሰኑ የሎሎቲክ ሕዝቦች ባለፉት አምስት ሺህ አምስት ዓመታት ወይም ከዚያ በላይ ዓመታት በኩሽቲክ ተናጋሪ ሕዝቦችን በተደጋጋሚ በማዋሃድ አንዳንድ ተጨማሪ የአፍሮ-እስያዊ ግንኙነቶችን አሳይተዋል ፡፡ [4]
የማደባለቅ ትንተና (Admixture analysis)
ቲሽኮፍ እና ሌሎች እ.ኤ.አ. በ 2009 በአፍሪካ ውስጥ በሕዝቦች መካከል ያለውን የዘረመል ልዩነት እና ግንኙነቶች ለመለየት ትልቁን ጥናት አሳትመዋል ፡፡ እነሱ 121 የአፍሪካን ብዛት ፣ 4 የአፍሪካ አሜሪካዊያንን እና 60 አፍሪካዊ ያልሆኑ ህዝቦችን መርምረዋል ፡፡ የእነሱ ውጤቶች የፍልሰት ክስተቶችን የሚያንፀባርቅ ከፍተኛ ድብልቅ የዘር ግንድ አመልክተዋል ፡፡ በምስራቅ አፍሪካ ውስጥ ሁሉም የህዝብ ቡድኖች የመረመሩ የኒሎቲክ ፣ የኩሽቲክ እና የባንቱ የዘር ሐረጎች ከሌሎቹ ጋር የተለያየ ዲግሪዎች ነበሯቸው ፡፡ በተጨማሪም በአጠቃላይ የጄኔቲክ ስብስቦች ከቋንቋ ምደባ ጋር የሚጣጣሙ መሆናቸውን የኬንያው ሉኦን ጨምሮ ከሚታወቁ በስተቀር ፡፡ የኒሎ-ሳህራን ተናጋሪዎች ቢሆኑም ፣ የሉዎ ክላስተር ከኒጀር-ኮርዶፋኒያን ተናጋሪ ሕዝቦች ጋር በዙሪያቸው ይገኛል ፡፡ በደቡባዊው ሉኦ ፍልሰት ወቅት ይህ ከፍተኛ የሆነ ድብልቅነትን የሚያመለክት መሆኑን ያመላክታሉ ፡፡ የካሌንጂን ቡድኖች እና የማሳይ ቡድኖች አነስተኛ የባንቱ ዝርያ ያላቸው ግን ጉልህ የኩሽ ዝርያ ያላቸው ሆነው ተገኝተዋል ፡፡ [4]
በጥንታዊ ዲ ኤን ኤ በጥናት የታወቀ የጄኔቲክ ምሁር ዴቪድ ሪይክ በሉዎ ሰዎች ላይ የሚውቴሽን ድግግሞሽ ከአከባቢው የባንቱ ተናጋሪዎች ጋር በጣም ተመሳሳይ መሆኑን ያመለከተ ጥናት አካሂዷል ፡፡ በምስራቅ አፍሪቃ የሚገኙ የሉዎ ተናጋሪዎች የባንቱ ተናጋሪዎች ወደነበሩባቸው ግዛቶች በመሰደዳቸው ሁልጊዜም ቢሆን ማህበራዊ ችግር ላይኖራቸው ይችላል የሚል ሀሳብ አቅርበዋል። ይህ በርካታ የባንቱ ተናጋሪ ቡድኖች የሉዎ ቋንቋን ፣ ባህልን እና ልማዶችን በወቅቱ እንደነበሩ የሚያረጋግጥ የቃል ታሪክን የሚመጥን ነው ፡፡ [47]
ፊዚዮሎጂ
አገር አቋራጭ የዓለም ሻምፒዮን እና ሪከርድ ባለቤት ሎርና ኪፕላጋት ከብዙ ታዋቂ የኒሎቲክ ርቀት ሯጮች አንዱ ፡፡
በአካል ናይትስ በተለመደው በጣም ጥቁር የቆዳ ቀለም እና ቀጭን ፣ ረዣዥም አካላት ይታወቃሉ ፡፡ ብዙውን ጊዜ ለየት ያሉ ረዥም የአካል ጉዳቶች ፣ በተለይም ርቀቱ ክፍሎችን (የፊት እግሮች ፣ ጥጆችን) ይመለከታሉ ፡፡ ይህ ባህርይ ሰውነታቸውን የበለጠ ውጤታማ በሆነ መንገድ እንዲያፈሱ ለማስቻል የአየር ንብረት መላመድ እንደሆነ ይታሰባል።
የሱዳን ኒሎተኖች በዓለም ላይ ካሉ ረጅሙ ሕዝቦች መካከል እንደ አንዱ ይቆጠራሉ ፡፡ ሮበርትስ እና ቤይንብሪጅ (1963) 182.6 ሴ.ሜ (5 ft 11.9 ኢንች) ቁመት እና 58.8 ኪ.ግ (130 ፓውንድ) በሱዳናዊው ሺሉክ ናሙና ውስጥ አማካይ እሴቶችን ሪፖርት አድርገዋል ፡፡ [48] ሌላው የሱዳን ዲንቃ ናሙና የ 181.9 ሴሜ / 58.0 ኪግ (71.6 እና nbsp: በ / 127.9 ፓውንድ) ቁመት / ክብደት ጥምርታ አለው ፣ እጅግ በጣም ሥነ-መለኮታዊ somatotype ከ 1.6-3.5-6.6 ፡፡
የፊት ገጽታዎችን በተመለከተ ሂርናክስ (1975) በኒሎቲክ ሕዝቦች መካከል በጣም የተለመደው የአፍንጫ መገለጫ ሰፊ ነው ፣ በባህሪያቸው ከፍተኛ የመረጃ ጠቋሚ እሴቶች ከ 86.9 እስከ 92.0 ናቸው ፡፡ በተጨማሪም ዝቅተኛ የአፍንጫ ምጣኔዎች ብዙውን ጊዜ እንደ ማሳይ ባሉ በደቡባዊ ደቡባዊ ታላቁ ሐይቆች አካባቢ ከሚኖሩት ኒሎቴስ መካከል እንደሚገኙ ዘግቧል ፡፡ [49]