cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ዛጔ ሥርወ-መንግሥት
ምንጭ፡ (የኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋህዶ ቤተ ክርስቲያን ታሪክ ከልደተ ክርስቶስ እስከ 2000 ዓ.ም ገፅ-136)
ከታሪክ ስንነሳ የአገው ህዝብ በኦርቶዶክስ ተዋሕዶ ሐይማኖቱ ጠንካራ አማኝ ና በሐይማኖት ጉዳዮች ላይ በፅናት በመቆም ሚስጥራትን የሚጠብቅ ነው፡፡ በሐይማኖት ጉዳዮች ላይ ቀልድና ዋዛ ፈዛዛ አይወድም፡፡ ከእንግዳ ሰዎች ወይም ከባዕድ ጋር ሲገናኝ ደግሞ በቶሎ ተግናኝቶ አይመሳሰልም ፤ አይደባለቅም ፡፡ ነገር ግን እንግዳውን በአግባቡ እያስተናገደ በልቡ ግን ይመረምረዋል፡ ያጠናዋል፡ የምን እምነት ተከታይ እንደሆነ ፤ ኑሮው አና ባህሉ አንዴት እንደሆነ ለማዎቅና ለመጠንቀቅ ይሞክራል፡፡ ወዲያውም እውነተኛ አማኝና ክርስቲያን መሆኑን ሲያረጋግጥ እንደ ርግብ የዋህ ይሆንለታል ማለት ነው፡፡
እንግዲህ ባጠቃላይ አገው ልቡ ዘጠኝ የሚለው ስም የተሰጠው ከዚህ የተነሳ ነው አነጂ አንዳንድ ሰዎች እንዲሁ እንደሚሉት ስድብ ወይም ክፉ ልብ መነሻ ማለት አይደለም፡፡
በለጠ
በለጠ የተለያዩት ፍች ሊሆነው ይችላል፦
ዛጔ ሥርወ-መንግሥት
የኢትዮጵያ ቤተክርስቲያን በዘመነ ዛጉዌ ሥርወ-መንግስት
የጣልያን ገዢዎች ዝርዝር
አፈ ታሪካዊ ዘመን
ማስታወሻ፦ እነኚህ ንጉሦች በድሮ (በተለይ 16ኛው ክፍለ ዘመን ዓ.ም.) በአንዳንድ የታሪክ ጸሐፍት የተቀበሉ ሲሆን፣ በአሁኑ ዘመን ሊቃውንት ግን እንደ ታሪካዊ ነገሥታት አይቆጠሩም።
ዛጔ ሥርወ-መንግሥት
ዛጔ የሚለዉ ስያሜ የሥርወ-መንግሥቱ ተዋናዮች (Actors) የነገደ አገው ተወላጆች ስለኾኑ የአገው መንግሥት ለማለት ’’ዘአገው’’ ከሚለው ቃል የተወሰደ ነው፡፡ ለዛጔ ሥርወ መንግሥት ነገሥታት የዘር ግንድ መሰረት የኾነው መራ ተክለሃይማኖት የአክሱም መንግሥት ካከተመ በኋላ በትረ መንግሥቱን ጨብጦ መናገሻ ከተማዉን ወደ ላስታ በማዛወር በኢትዮጵያ አዲስ የታሪክ ምዕራፍ እነዲጀመር ምክንያት ኾኗል፡፡ ከመራ ተክለሃይማኖት ዠምሮ ከሦስት መቶ ዓመታት በላይ ዐሥራ አንድ የዛጔ ነገሥታት ኢትዮጲያን እንደ አስተዳደሩ ትውፊታዊ መረጃዎች ይጠቁማሉ፡፡ ከነዚህም መካል አራቱ ክህነትን ከንግሥና ጋር አስተባብረው የያዙ እና በቤተክርስቲያን ቅድስናቸዉ የሚታወቁ ናቸው፡፡
ካህናት ነገሥታት የሚባሉት
ከአስራአንዱ የዛጔ ሥርወ-መንግሥት ነገሥታት መካከል ቀደም ብለን እንደገለፅናቸው፣  ካህናት ነገሥታት በመባል የሚታወቁት አራት ናቸው፡
፪) ቅዱስ ሐርቤ(ገብረ ማረያም)
፬) ቅዱስ ነአኩቶ ለአብ ናቸው፡፡
እነዚህ ነገሥታት ለክርስትና እምነታቸዉ የነበራቸዉ ፍቅር፣ያደረጉት መስዋዕትነትና ውለታ ማንነታቸዉን ይገልፃቸዋል፡፡ በርግጥ ኹሉም የዛጔ ነገሥታት ክርስቲያኖች ስለነበሩ በዮዲት ጉዲት የጥፋት ዘመቻ ምክንያት፡
-ተመናምኖ የነበረዉን ክርስትና እንደገና እንዲያንሠራራ ማድረጋቸው
-ተስፋ የቆረጠዉን ሕዝበ-ክርስቲያን እንዲፅናና፣ማድረጋቸው
-የፈረሱ አብያተ ክርስቲያናት እንደገና እንዲሰሩ ያደረጉት ጥረት፤
በኢትዮጲያ ቤተክርስቲያን ታሪክ የሚረሳ አይደለም፡፡ ከሁሉም በበለጠ እነዚህ አራቱ ነገሥታት ሙሉ ሕይወታቸውን ለመንፈሳዊ ነገር አዉለዉ አብያተ ክርስቲያናትን በማነጽ፣ በፅድቅ ሥራቸዉ ኹሉ ለሕዝበ ክርስቲያኑ አራያ በመሆን የክርስትና ሃይማኖት እንዲከበር፣ እንዲስፋፋና እንዲጠናቀር በማድረግ በፍፁም ተጋድሎ ቤተክርስቲያንን ያገለግሉ ስለሆነ የኢትዮጲያ ኦርቶዶክስ ተዋሕዶ ቤተክርስቲያን ዉለታቸዉን ባለመዘንጋት የቅድስና ማዕረግ ሰጥታ ትጠራቸዋለች፡፡ ስለነዚህ ቅዱሳን ነገስታት በገድላቸዉ፣በታሪክ ነገስታቸዉና በስንክሳር ከተዘገበዉ ሌላ ትተውልን የኼዱት አስደናቂ ቅርሶቻቸዉ ማንነታቸውን ይነግሩናል፡፡ በይተለይ በነዚህ ቅዱሳን የታነፁ አብያተ ክርስቲያናት ዓለም አቀፋዊ ዕውቅና ያገኙና መንፈሳዊ ምግባራቸዉንና የቅድስና ሕይወታቸውን አጉልተዉ በማሳየት አራያ የሚሆኑን ናቸዉ፡፡ (የቤተ ክርስቲያን ታሪክ፤ ክፍል-2 ገጽ 43)
የአራቱን ቅዱሳን ነገስታት ዘመነ መንግሥት ልዩ የሚያደርገዉ ከሁሉም በላይ ቤተክርስቲያን የነበራት ክብርና ድጋፍነበር፡፡ ነገስታቱ ራሳቸዉ ካህናት ፍፁም መንፈሳዊያን ስለነበሩ ለቤተክርስቲያን በነበራቸዉ ታላቅ ፍቅር ሌላዉም ህዝበ ክርስቲያን አርአያነቱን በመከተል ለቤተክርስቲያን ትልቅ ድጋፍ ነበረዉ፡፡እነዚህ ነገስታት አብያተ ክርስቲያናትን ከማሳነጽ ሌላ ለበርካታ ገዳማትና አድባራት ተጨማሪ መተዳደሪያ ይሆን ዘንድ ዕርስትና ጉልት በመስጠትም ይታወቃሉ፡፡
(ይህ ቅዱስ ተግባር ደግሞ ቤተ ክርስቲያንን ከሚያሳድዱና ግብር ክፈሉ በማለት ከሚያስጨንቁ አላውያን ነገሥታት በተቃራኒው) የቅዱስ ቆስጠንጢኖስን መልካም አስተዳደርና ዕረፍተ ቤተ ክርሰቲያን ዘመን ያስታውሰናል፡፡ በነዚህም ነገሥታት ዘመን ከመቸውም ጊዜ በበለጠ የቤተክርስቲያንና የቤተ መንግሥት አንድነትና ትስስር ጎልቶ የታየበት ዘመን ነበር፡፡ ለምሳሌ በዘመነ ቅዱስ ላሊበላ የኢትዮጲያ ግዛት በአራት ታላላቅ ክፍላት ሀገራት የተከፈለ እንደነበር የሚታወቅ ሲሆን አስተዳዳሪዎችም ከፍተኛ ማዕረግ ያላቸዉ የቤተክርስቲያን ሰዎች ነበሩ፡፡ ሌላ ብዙ የአገው ነገሥታትና ሕዝብ ታሪክ በሌላ መጻሕፍት በስፋት ቀርቧዋል፡፡ እኛም የእነዚህ ቅዱሳን ነገሥታት ረድኤት፤ በረከት እና ትጋት ይደርብን፡፡ አሜን፡
በለጠ
የአባት ስም
መደብ:የአያት ስሞች
አሮጌ ግምብ
አሮጌ ግምብ ባህር ዳር ጊዮርጊስ ቤተክርስቲያን ውስጥ የሚገኝ  ቁመቱ ከ8-9 ሜትር የሚደርስ ህንጻ  ነው ። ባህር ዳር ጊዮርጊስ ይህ ህንጻ የሚገኝበት ደብር ስም ብቻ ሳይሆን  እስከ 1950ዎቹ ድረስ የባህር ዳር ከተማ ይታወቅበት የነበር ስም ነው።
አሮጌ ግምብ በዓፄ ሱሰንዮስ ዘመን በጀስዊቱ ፔሮ ፔዝ እንደተሰራ ሲገመት የፋሲል ግቢ ህንጻዎችን በሚያስታውስ መልኩ ሁለት ፎቅ ያለው ሲሆን ቢያንስ ቢያንስ 400 አመት እንደሚሞላው ይገመታል ።
ሰብለ ወንጌል
200px|right|thumb| የእቴጌ ሰብለ ወንጌል መታሰቢያ ቴምብር እቴጌ ሰብለ ወንጌል (1482- 1560ዓ.ም.) የዓፄ ልብነ ድንግል ሚስት ስትሆን ከንግስት እሌኒ ሞት በሁዋላ በኢትዮጵያ ውስጥ ከፍተኛ ቦታ የነበራት ሴት መሪ ናት።  የነበረችበት ዘመን፣ የአህመድ ግራኝ ጦር  በቱርክ ጠመንጃ አንጋቢወች ታግዞ ብዙ የኢትዮጵያን ክፍል የተቆጣጠረበት ወቅት ነበር። በዚህ የጦርነት ዘመን የመጀምሪያ ልጇ ፍቅጦር ሲገደል አራተኛው ልጇ ( የወደፊቱ አጼ ሚናስ ) በምርኮ ወደ የመን ተግዞ ነበር።  ዓፄ ልበነ ድንግል በ1540 ዓ.ም. በደብረ ዳሞ በህመም ከሞተ በኋላ ሳይቀር እጅ ሳትሰጥ ከተራራው ምሽግ ወርዳ የፖርቱጋልን ጦር በመቀላቀል የአዳልን ጦር እስከመጨረሻው ታግላ አታግላለች።
ባሏ 1540 ሲሞት ሁለተኛ ልጇ አጼ ገላውዲወስ ንጉስ ሆነ። ይህ ልጇ በደቡብ ክፍል ውጊያ ከፍቶ በመታገል ላይ እያለ  በክሪስታቮ ደጋማ የሚመራው የፖርቹጋል ጦር ምጽዋ ላይ አረፈ።  ይህ የሆነው  እቴ ሰብለ ወንጌል ደብረ ዳሞ ተራራ ላይ ለአንድ አመት እጅ ሳትሰጥ በአህመድ ግራኝ ተከባ ከተቀመጠች በኋላ  ነበር። ከተራራው ምሽጓ ላይ ሆና ከፖርቹጋሎቹ ጋር በመደራደር ወጃጅ መሆናቸውን ካረጋገጠች በኋላ  ከፖርቹጋሎቹ የጦር ቀጠና ጋር ተቀላቀለች። ከበቅሎዋ ላይ ቁጭ ብላም የፖርቹጋሎቹ 400 ውታደሮች በፊቷ ሲያልፉ ትመረምር እንደነበር ታሪክ ያትታል።
የንግስቲቷን ድጋፍ ተከትሎ የአካባቢው ህዝብ ለፖርቹጋሎቹ ምግብና እርዳታ እንዳደረገ፤ ብዙወችም ይህን ሰራዊት እንደተቀላቀሉ ይነገራል። ቁስለኛውን በማከም፣ የለበሰችውንም ጥምጣም በመቅደድ ባንዴጅ በመስራት፣ ለሞቱትም በማልቀስ በጦር ውሎው ሁሉ ተሳታፊ ነበረች።  በ1543 የክሪስታቮና ከደቡብ በኩል የመጣው የገላውዲወስ ሃይሎች ተገናኝተው በማበር አህመድ ግራኝን አሸነፍው ገደሉት። የግራኝ ሚስት ባቲ ድል ወምበሬ ብታመልጥም ልጇ መሃመድ ግን ተማርኮ ነበር።
በዚህ ጊዜ የመን የተጋዘውን የልጇን የሚናስን  ጉዳይ ለመፈታት ከድል ወምበሬ ጋር በመልዕክተኛ ለመወያየት ችላለች። ሚናስ በዚህ ጊዜ ለቱርኩ መሪ ሱልጣን ሱሊማን በየመን ተልኮ ነበር።  ይህ የተጋዘው ልጇ በድርድሩ መሳካት ምክንያት  አይባ ላይ ከእናቱ ከሰብለ ወንጌል ሊቀላቀል ችሏል።
ከ6 አመት ጦርነት በኋላ ገላውዲወስ ተገደለና ሚናስ ስልጣን ላይ ወጣ። ለሚቀጥሉት 4 አመታት፣ እንደቀደመችው ንግስት እሌኒ በመንግስቱ ውስጥ ከፍተኛ ተሰሚነትን አገኘች። ቀጥሎም በካቶሊክ እና በኦርቶዶክስ ሃይማኖት መካከል በተነሳው ሽኩቻ የኦርቶዶክስ ሃይማኖትን በመደገፍ በጽናት ቆማለች። ይሁንና በዚህ ምክንያት በተነሳው ጸብ የፖርቹጋል ካቶሊኮች ሊገደሉ ሲሉ በማማለድ ስራ ጉዳት እንዳይደርስባቸው አድርጋለች። ቤርሙዴዝ የተባለው ታውቂው የፖርቹጋል ተጓዥም ንጉሱን ገላውዲወስን በማናደዱ ከመገደል የተረፈው በሰብለ ወንጌል ተራዳኢነት ነበር። የስፔኑ ጀስዊት ፓትሪያርክ ኦቨዶም ከሞት የተረፈው በንግስቲቱ ምክንያት ነበር። ሠርፀ ድንግልን ወደስልጣን እንዲወጣም ከጦረኞቹ በላይ ያገዘችው እናት ንግስት ሰብለ ወንጌል ነበረች።  ይህ ምርጫዋ የተሳካ ነበር ምክንያቱም ሰርጸ ድንግል ለ34 አመት ሲገዛ አገሪቱን በመከላከል ወደ ሰላም አሸጋግሯል።
ደህና ወገን ያጣ ወየው ያለበት ጣጣ
ደህና ወገን ያጣ ወየው ያለበት ጣጣ የአማርኛ ምሳሌ ነው። ደህና ወገን ያጣ ወየው ያለበት ጣጣ የአማርኛ ምሳሌ ነው።
ሰብለ ወንጌል
ሰብለ ወንጌል በአጼሠርፀ ድንግል ዘመን፣ በ1560 ዓ.ም. አመድ በር በተባለ ቦታ አረፈች።
ደህና ወገን ያጣ ወየው ያለበት ጣጣ
ትርጉሙ
መደብ: ያልተተረጎመ ምሳሌ መደብ: ተረትና ምሳሌ
ሰብለ ወንጌል
አጼ ልብነ ድንግል የራሱንና የሰብለ ወንጌልን ምስሎች የክሪት ሠዓሊ በመቅጥር ካሳለ በኋላ ግብጽ ወደ ሚገኘው ቅዱስ አትናቲዮስ ገዳም (st antony monastery) እንዳስላከው ተመዝግቦ ይገኛል ።  የአጼ ልብነ ድንግል ምስል ከዚሁ ገዳም ይመነጫል።
ማጣቀሻወች
200px|right|thumb| የንግስት ሰብለ ወንጌል ባል የነበሩት አጼ [[ልብነ ድንግል ]] መደብ : ሰብለ ወንጌል
ደመና ለዝናብ ድግስ ለሆዳም
ደመና ለዝናብ ድግስ ለሆዳም የአማርኛ ምሳሌ ነው። ደመና ለዝናብ ድግስ ለሆዳም የአማርኛ ምሳሌ ነው።
ቆላድባ
ቆላድባ ከተማ የምትገኘው በአማራ ክልል በሰሜን ጎንደር ዞን በደምቢያ ወረዳ ውስጥ ነው ። ከጎንደር ከተማ በስተ ደቡብ 35 ኪ.ሜ ፣ ከጣና ሃይቅ በስተ ሰሜን 30 ኪ.ሜ መካከል ትገኛለች። ቆላድባ የተመሰረተችው በ1930ዎቹ መጀመሪያ አካባቢ ነው። ቆላድባ ከተማ በአሁኑ ስኣት ማለትም 2005 ዓ.ም. በ2 ሰፋፊ ቄበሌወች የተከፈለች ሲሆን የሕዝብ ቁጥሩዋም ወደ 25,000 አካባቢ ነው። ከተማዋ የደምቢያ ወረዳ ዋና ከተማ ስትሆን ፣ በውስጡዋም አንድ ቴክንክና ሙያ ፣አንድ መሰናዶ ፣ ሁለት ሁለተኛ ደረጃ ፣ ሁለት መለስተኛ ትምህርት ቤት እንዲሁም ሊሎች የትምህርት ተኩማት ይገግኛሉ። የህዝቡም መተዳደሪያ ግብርና ፣ንግድ ፣ ...... ናቸው።
ደመና ለዝናብ ድግስ ለሆዳም
ትርጉሙ
መደብ: ያልተተረጎመ ምሳሌ መደብ: ተረትና ምሳሌ
ቆላድባ
በ1945 ዓ.ም. ቆላድባ ውስጥ በአረብ ነጋዴ የሚካሄድ የኑግ ዘይት መጭመቂያ ነበር። በዚሁ ዘመን አካባቢ 5ሺህ ሰዎች ያለቁበት የወባ እና ሌሎች በሽታ ወረርሽኝ ስለደረሰ የቀደመው የቆላድባ ገበያ በመንግሥት ትእዛዝ ወደ ከፍተኛ ቦታ እንዲዛዎር ተደርጓል ። ከ፫ አመት በኋላ በ1948 ዓ.ም. ከኢትዮጵያ የመጀመሪያ ከሆኑት ፬ የጤና ማእከላት አንዱ በቆላ ድባ ከተማ ተቋቁሟል። ለዚህ ተግባር ሲባል የአካባቢው ኅብረተሰብ $ 8,000 ብር አዋጥቷል፣ ማእከሉም በተከፈተ ወቅት ፶ሺህ ሰዎችን እንዲያስተናግድ ኾኖ ነበር።
ማጣቀሻ
መደብ:ደምቢያ (ወረዳ) መደብ:የኢትዮጵያ ከተሞች
ደህና ጦር ያለው ለግምብ ይሞክረው
ደህና ጦር ያለው ለግምብ ይሞክረው የአማርኛ ምሳሌ ነው። ደህና ጦር ያለው ለግምብ ይሞክረው የአማርኛ ምሳሌ ነው።
ትርጉሙ
መደብ: ያልተተረጎመ ምሳሌ መደብ: ተረትና ምሳሌ
2015
እ.ኤ.አ. 2015 (MMXV) በ2010 በጎርጎርያን የዓመታት አቆጣጠር ከሐሙስ ጀምሮ የተለመደ ዓመት ነበር። እንዲሁም የ 2015 አንኖ ዶሚኒ ፣ የክርስቲያን ዘመን ወይም የጋራ ዘመን ፣ እንዲሁም የሦስተኛው ሺህ ዓመት አሥራ አምስተኛው እና የ 2010 ዎቹ አስርት ዓመታት ስድስተኛው ቁጥር ነበር። የተባበሩት መንግስታት ድርጅት እ.ኤ.አ. 2015 የአለም አቀፍ የብርሃን እና ብርሃን-ተኮር ቴክኖሎጂ እና እንዲሁም አለም አቀፍ የአፈር አመት ብሎ አውጇል። እ.ኤ.አ. 2015 የዶን ኪኾቴ ዴ ላ ማንቻ አራት መቶኛ ዓመት የምስረታ በዓል “የአሁኑ የኪኾቴ ዓመት” ተብሎ ታውጇል።
ኣያና ብሩ
ኢንጂነር ኣያና ብሩ የአማርኛ የጽሕፈት መሣሪያንና በመሣሪያው የኣከታተቡን ዘዴ የፈጠሩ ኢትዮጵያዊ ሊቅ ናቸው።
ከኣድዋ ድል በኋላ ኢትዮጵያውያን የእንግሊዝኛውን የታይፕራይተር ወይም የጽሕፈት መሣሪያ ኣጠቃቀም ከተረዱ ወዲህ መሣሪያውን ለኣማርኛ ቀለሞች እንዲያገለግል ለ85 ዓመታት ግድም ቢታገሉም ሳይሳካ ቀርቷል። በመካከሉ ከተደረጉት የተለያዩ ሙከራዎች መካከል የኢንጂነር ኣያና ሥራ ኣንዱ ነበር። ዋናውም ችግር የመሣሪያው መርገጫዎች በኣማርኛ ፊደላት መብዛት የተነሳ በቂ ስለኣልነበሩ ፊደላቱን ከተለያዩ መርገጫዎች በመሰብሰብ በመቀጣጠል የሚያስከትብ ዘዴ ወደ ፲፱፻፳፭ ዓ.ም. ግድም ኣቀረቡ። በእዚህ ዘዴ “ሀ” ከኣንድ መርገጫ ከተከተበ በኋላ “ሁ” ፊደል የሚከተበው “ሀ” ጎን የመቀነስ ምልክትን ወይም “-” በማስቀመጥ ነበር። ይኸንኑ የመቀነስ ምልክት “ለ”፣ “ሐ”፣ “መ” እና የመሳሰሉት ጎን በማስቀመጥ “ሁ”፣ “ሉ”፣ “ሑ”፣ “ሙ” ስለሚመስሉ ኣንዱኑ መቀጠያ ለተለያዩ የፈጠራ ቁርጥራጮች እንዲሆን ተደረገ። እንደነ “ሹ” የመሳስሉትን በቅጥልጥል ለመክተብ ከ“ሰ” እና የመቀነስ ምልክት የተሠራውን “ሱ” ፊደል በሌላ መርገጫ ቀደም ብሎ ወይም ወደኋላ መልሶ ሌላ ረዥም መሰመር ከሌላ መርገጫ ከ“ሰ” ኣናት ላይ በማስቀመጥ ነበር የሚሠራው።
የኢንጂነሩ የጽሕፈት መኪና ፊደል እንደ እንግሊዝኛው ወደ ኮምፕዩተር መግባት ነበረበት የሚሉ ቢኖሩም የእንግሊዝኛው ቅጥልጥል ስላልሆነና ትክክለኛዎቹን ቀለሞች ስለከተበ ነው ወደ ኮምፕዩተር የተሻሻለው። የዓማርኛው መሣሪያ ግን ዓማርኛ ስላልከተበ ወደ ኮምፕዩተር መግባት የለበትም ብለው በጽሑፍ ተከራክረው ያስቀሩት ዶ/ር ኣበራ ሞላ ናቸው።   ከእዚህም ሌላ የዓማርኛ መሣሪያው ብዙ ችግሮች ኣሉት። ለምሳሌ ያህል ያልተሟላ ከመሆኑ ሌላ የገጹ ስፋት ወይም የፊደሉ መጠን ሲቀየር ቅጥሎቹ ይገነጠላሉ ወይም ይደበቃሉ። ማሕተም የመሳሰሉትን ለመሥራት ሲሞከር ቅጥሎቹ ኣንዳንድ ስፍራዎች ይዘው ስለሚቀመጡ ኣያሠሩም። የቀለሞቹ ኣመዳደብና ኣከታተብ ለመቀጠል ማመቸት ላይ የተመሠረተ ነው። ፊደላቱ ሲቀጠሉ ኣስቀጣይና ተቀጣይ ኣስቀያሚ ኣዳዲስ መልኮች እንዲኖሯቸው ኣስገድዷል። በተጨማሪም የታይፕ መሣሪያው ዓላም ጽሑፍን ወረቀት ላይ ለማስፍር ብቻ ሲሆን የኮምፕዩተር ጥቅም ኮዶቹን ማስቀመጥ ነው። የጽሕፈት መሣሪያው ውሱን ኣሠራር በኣንድ የፊደል መጠን እንዲሠራ ሲሆን ኮምፕዩተር ኣንዱን ፊደል ለተለያዩ የፊደል መጠኖችና ቅርጾች የሚያሠራ ነው። የታይፕ መጻፊያው በኣንድ የላቲን የፊደል ገበታ ምትክ የቀረበ ስለሆነ ጊዜው የኣለፈበት መሣሪያ ነበር። ዶክተሩ ግዕዙን ወደ ኮምፕዩተር የኣስገቡት በስምንት የእንግሊዝኛ የፊደል ገበታዎች ምትክ መሆኑ ታትሟል። መሣሪያው ተሻሽሎም ሊጠቅም ስለማይችልና ሁሉንም የግዕዝ ቀለሞች ሊያስከትብ ስለማይችል ወደ ኮምፕዩተር አንዳይገባ በምክንያት ቀርቧል።  በምትኩ ትክክለኛዎቹን የግዕዝ ፊደላት ወደ ኮምፕዩተር በዶክተሩ ኣዲስ ዘዴ ለመጀመሪያ ጊዜ ሥራ ላይ ውሏል። በእዚህ የተነሳ ወደ ዩኒኮድ የዓለም ፊደላት መደብ የገባው ትክክለኛው የግዕዝ ፊደል ስለሆነ በዓማርኛ ታይፕራይተር ቁርጥራጭ ፊደላት መጠቀም ከቀረ ቆይቷል። ዶክተሩ የአማርኛ ታይፕራይተየር ኣማርኛን እንዳልጻፈ ስለሚያውቁ እንጂ ቀደም ብለው የታይፑን ዓይነት ማውጣት ስለሚችሉ ሁሉንም የዓማርኛ ቅጥልጥሎች የሚያስከትብ GeezEdit Amharic P ፊደል ለመጀመሪያ ጊዜ ሠርተው  ሰዉ ስለ ኤድስ እንዲያነብበት በነፃ ለግሰዋል።
የኣማርኛ ታይፕራይተር ከኣንድ የፊደል ገበታ የመቀጣጠል ዘዴ እ.ኤ.ኣ. ከ1985 ጀምሮ በኮምፕዩተርም ቀርቦ ነበር። ግዕዝ በዶ/ር ኣበራ ሞላ ኮምፕዩተራይዝድ ስለሆነ የታይፕራይተሩ ዘዴ ውድቅ ቢሆንም ይኸን ከኣቀረቡትም ኣንዱ ግዕዝ ያልሆነውን በሓሰት Ethiopic ነው ከማለቱም ሌላ ፓተንት ኣለኝ የሚል ኢትዮጵያዊ ኣለ። ዶክተሩ እየተቃወሙም እ.ኤ.ኣ. በ1992 ለዩኒኮድ የቀረበ የተሻሻለ የታይፕ መሣሪያ ቅጥልጥል ፊደል እዚህ ኣለ።  ዶክተሩ የዓማርኛ ፊደላት ተቀጣጥለው ለኮምፕዩተር ኣይቀርቡም ብለው ከኣሸነፋ በኋላ ሌሎች እ.ኤ.ኣ. በ1996 ትክክኛዎቹን የዓማርኛ፣ ትግርኛና ኦሮምኛ ቀለሞች ኣቅርበው የኣናሳ ቋንቋዎች የግዕዝ ፊደላት መብዛት የኣልፈለጉ መንደርተኞች በቅጥልጥልነት ዩኒኮድ መደብ ውስጥ እንዲገቡ የፈለጉትንም ኣሸንፈው ዛሬ ወደ 500 የሚጠጉ የግዕዝ ቀለምች በተነጣጠል በዩኒኮድ ዕውቅና ኣግኝተዋል።   ይህ ሁሉ ሲደረግ እያንቀላፉ ከኣሉት መካከል የኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋሕዶ ቤተ ክርስቲያን ምሁራንና ሌሎችም ኣሉበት።
ኢንጂነር ኣያና ብሩ ጣልያን ኢትዮጵያን በወረረችበት ጊዜ ኣርበኛ ነበሩ።
የውጭ መያያዣዎች
መደብ:የኢትዮጵያ ሰዎች
የአክሲስ ሃያላት
alt=ድንች የእግዚአብሔር እናት|thumb|ሃያ ዘንግ በጣም የተከለከለ ሰው ነበር እና አሳ እና ኑድል መብላት ይወድ ነበር። ሃያ ዘንግ በጣም የተከለከለ ሰው ነበር እና አሳ እና ኑድል መብላት ይወድ ነበር።
ሶዶ ጐርደና ሕዝብ ዴሞክራሲያዊ ድርጅት
ሶዶ ጐርደና ሕዝብ ዴሞክራሲያዊ ድርጅት የኢትዮጵያ ፖለቲካ ፓርቲ ነው።
ታሪክ
መደብ: በምርጫ 2003 የተሳተፉ የኢትዮጵያ ፓርቲዎች መደብ: የኢትዮጵያ ፖለቲካ ፓርቲዎች
ባቢሌ (ወረዳ)
በቤንሻንጉል-ጉምዝ ክልል  የሚገኝ ወረዳ  ነው።
ህዝብ ቆጠራ
{{አቀማመጥ {{ የቦታ መረጃ | ስም         =  {{PAGENAME}} | ሌላ_ስም   = | ካርታ_አገር      = ኢትዮጵያ | ክፍላገር        = |latd=6|latm=40|lats=|latNS=N |longd=39|longm=27|longs=|longEW=E | lat_deg      =6 | lat_min      =40 | north_south  = N  | lon_deg       = 39 | lon_min      =  27 | east_west    = E  | ከፍታ     = | ሕዝብ_ጠቅላላ   = | ስዕል          = | ስዕል_መግለጫ      =  {{PAGENAME}} }}
{{PAGENAME}} በኦሮሚያ ክልል  የሚገኝ ወረዳ  ነው።
ማጣቀሻ
መደብ:ኦሮሚያ ክልል መደብ:የኢትዮጵያ ወረዳዎች መደብ:
2 ሻምሺ-አዳድ
2 ሻምሺ-አዳድ በአሦር ነገሥታት ዝርዝር ዘንድ ለ6 ዓመታት (ከ1561 እስከ 1555  ዓክልበ. ገደማ) የአሦር ንጉሥ ነበረ።
የቀዳሚው የ3 ኤሪሹም ልጅ ይባላል፣ ተከታዩም 2 እሽመ-ዳጋን ልጁ እንደ ነበር ይላል። ከዚህ ዘመን ምንም ሥነ ቅርስ ወይም ሌላ መረጃ የለንም።
መደብ:የአሦር ነገሥታት
ደመና በሰማይ የጨዋ ልጅ በአደባባይ
ደመና በሰማይ የጨዋ ልጅ በአደባባይ የአማርኛ ምሳሌ ነው። ደመና በሰማይ የጨዋ ልጅ በአደባባይ የአማርኛ ምሳሌ ነው።
ትርጉሙ
መደብ: ያልተተረጎመ ምሳሌ መደብ: ተረትና ምሳሌ
2 ሻርማ-አዳድ
2 ሻርማ-አዳድ በአሦር ነገሥታት ዝርዝር ዘንድ ለ3 ዓመታት (ከ1576 እስከ 1573  ዓክልበ. ገደማ) የአሦር ንጉሥ ነበረ።
የቀዳሚው የሹ-ኒኑዓ ልጅ ይባላል፣ ተከታዩም 3 ኤሪሹም ወንድሙ እንደ ነበር ይላል። ከዚህ ዘመን ምንም ሥነ ቅርስ ወይም ሌላ መረጃ የለንም።
መደብ:የአሦር ነገሥታት
ጃዋሃርላል ኔህሩ ስታዲየም (ኮቺ)
የጃዋሃርላል ኔህሩ ኢንተርናሽናል ስታዲየም (Jawaharlal Nehru International Stadium) ፣ እንዲሁም ካሎር ስታዲየም (Kaloor Stadium) በመባል የሚታወቀው፣ በህንድ ኮቺ፣ ኬረላ ውስጥ ሁለገብ ዓላማ ያለው ስታዲየም ነው። ስታዲየሙ 41,000 ተመልካቾችን የመያዝ አቅም አለው። Kerala Blasters FC የቤት ውስጥ ጨዋታዎችን በሚያደርግበት የህንድ ሱፐር ሊግ ግጥሚያዎች ከ80,000 ወደ 41,000 በፊፋ ተገድቦ ነበር።   ስታዲየሙ በአለም አቀፍ የእግር ኳስ ግጥሚያዎች ከፍተኛ ድምጽ ካላቸው ታዳሚዎች መካከል አንዱን ያስተናገደ ነው ተብሏል።
thumb|right
ስታዲየሙ በርካታ አለም አቀፍ የክሪኬት እና የእግር ኳስ ግጥሚያዎችን ተጫውቷል ነገርግን ከ2014 በኋላ በ ISL ምክንያት ምንም አይነት የክሪኬት ጨዋታ አላደረገም። የስታዲየሙ ሰፊ ግቢ በከተማዋ ውስጥ ወሳኝ ኤግዚቢሽኖች፣ የሲኒማ ዝግጅቶች እና የፖለቲካ ሰልፎች የሚካሄዱበት ቦታ ሆኖ ያገለግላል። የስታዲየሙ በጣም አዲስ ገጽታ ያለው ልዩ የ 2 ማማዎች ነው። kW ጎርፍ መብራቶች ሙሉ በሙሉ ሲበሩ ለኤችዲ ቴሌቪዥኑ የመብራት ደረጃን መስጠት ይችላሉ። የማማው መዋቅር እራሱ በህንድ ውስጥ አንድ አይነት ነው። የታላቋ ኮቺን ልማት ባለስልጣን የጃዋሃርላል ኔህሩ አለም አቀፍ ስታዲየም በካሎር ለኬረላ ክሪኬት ማህበር (ኬሲኤ) ለ30 አመታት በሊዝ ሰጠው። <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">[ <span title="This claim needs references to reliable sources. (February 2023)">መጥቀስ ያስፈልጋል  ]
ስታዲየሙ የኬራላ ክሪኬት ቡድንን ፣ Kerala Blasters FC ( ህንድ ሱፐር ሊግ )ን ጨምሮ ለቡድኖች መኖሪያ ሜዳ ሆኖ ያገለግላል። ስታዲየም በዓለም ላይ ከፍተኛ ድምጽ ያለው (128 ዲቢቢ) የማግኘት መብት አለው ።
ኮቺ በህንድ ውስጥ በተካሄደው የ2017 የፊፋ U-17 የዓለም ዋንጫ አስተናጋጅ ከሆኑት ስድስት ከተሞች አንዷ ነበረች። ከኦገስት 19 ቀን 2017 ጀምሮ ስታዲየሙ 10 ኦዲአይዎችን አስተናግዷል።
ኦነሲሞስ ነሲብ
ቅዱስ ኦነሲሞስ ነሲብ ለመጀመሪያ ጊዜ መጽሓፍ ቅዱስን በግዕዝ ፊደል ወደ ኦሮምኛ ወይም ኣፋን ኦሮሞ የተረጐሙና የጻፉ ኢትዮጵያዊ ሊቅ ናቸው። «መጫፈ ቁልቁሉ ኣፋን ኦሮሞ» የተተረጐመው ከፈረንጆች ቅጂ ሲሆን ኦነሲሞስ በኣሜሪካ ሉተራን ኣምልኮ መጽሓፍ ኣፍሪቃዊ ቅዱስ ናቸው። መጽሓፉ የታተመው በ፲፰፻፺፪ ዓ.ም. ነው።
ኦነሲሞስ መጽሓፉን ሲጽፉ የግዕዝ ኆኅያት ውስጥ ያልነበረውን «ዸ» ወይም በላቲን ወደ «dh» ድምፅ የቀረበውን ቀለምና እንዚራኖቹን በመፍጠር ተጠቅመውበታል። እነዚህን ቀለሞች ማተሚያ ቤቶች ሲጠቀሙባቸው ቆይቶ የግዕዝን ፊደል ለመጀመሪያ ጊዜ ኮምፕዩተር እንዲጠቀም ዘዴውን የፈጠሩትም ኢትዮጵያዊ ዶ/ር ኣበራ ሞላ በ፲፱፻፸ዎቹ ጨምረውታል።
የውጭ ማያያዣዎች
መደብ:መጽሐፍ ቅዱስ መደብ:የኢትዮጵያ ጸሓፊዎች
ኃይለማርያም ማሞ
ደጃዝማች ኃይለማርያም ማሞ ስመ–ጥር አርበኛ ነበሩ። ከ 1928 እስከ 1933 በነበሩት የትግል ዓመታት አገራቸውን ከጣሊያን ወራሪ ጦር ለመከላከል ዘመቱ። ኃይለማርያም ማሞ በጀግንነትና በቆራጥነት በመዋጋት ድፍረትን የተላበሱ ወኔኛ አርበኛ እንደነበሩ ይነገርላቸዋል። ጦርን በማደራጀትና ለውጊያ በማሰለፍ የላቀ ችሎታ እንደነበራቸው ይወሳል። ደጃዝማች ኃይለማርያም ከሚመሰገኑበት የጦር ሜዳ ውሎ አንዱ ከቆሰሉ በኋላ እንኳ በውጊያ የመቀጠላቸውና ጠላትን ቁም ስቅል የመንሳታቸው ጉዳይ ነው።
መደብ:አርበኞች
ደመናን የጨበጠ ሰማይን የቧጠጠ የለም
ደመናን የጨበጠ ሰማይን የቧጠጠ የለም የአማርኛ ምሳሌ ነው። ደመናን የጨበጠ ሰማይን የቧጠጠ የለም የአማርኛ ምሳሌ ነው።
ካይ ሃቨርትዝ
ካይ ሉካስ ሃቨርትዝ (Kai Lukas Havertz; እ.ኤ.አ. ሰኔ 11 ቀን 1999 የተወለደው) እንደ አጥቂ አማካኝ ወይም ክለብ ቼልሲ እና ለጀርመን ብሄራዊ ቡድን ወደፊት የሚጫወት ጀርመናዊ ፕሮፌሽናል እግር ኳስ ተጫዋች ነው።
በ2016 ከባየር ሙይንሽን የወጣቶች አካዳሚ የተመረቀው ሃቨርትዝ የመጀመርያ ጨዋታውን ከክለቡ ጋር በተመሳሳይ አመት አድርጓል። የመጀመርያ ጨዋታውን ሲያደርግ ሀቨርትዝ በቡንደስሊጋው የመጀመሪያ የክለቡ የመጀመሪያ ተጫዋች ሆነ እና በሚቀጥለው አመት የመጀመሪያውን ጎል ሲያስቆጥር በታሪኩ ትንሹ ጎል አስቆጣሪቸው ሆኗል። በጀርመን ከፍተኛ ሊግ 50 እና 100 የሊግ ጨዋታዎችን በማድረስ ትንሹ ተጫዋች ነው።
የሃቨርትዝ እንቅስቃሴ የበርካታ የአውሮፓ ክለቦችን ፍላጎት የቀሰቀሰ ሲሆን በ2020 ቼልሲ በ84 ዩሮ የዝውውር ሂሳብ አስፈርሞታል። ሚሊዮን (72 ፓውንድ) ሚሊዮን) በ2021 እስከ ሮሜሉ ሉካኩ ድረስ የቼልሲ ሁለተኛው ውድ ፈራሚ ያደርገዋል። ከቼልሲ ጋር ሃቨርትዝ የ2020–21 UEFA Champions League ፣ 2021 UEFA Super Cup እና 2021 FIFA Club World Cup, የአሸናፊነት ጎሎችን በቻምፒየንስ ሊግ ፍፃሜ እና በፊፋ የአለም ክለቦች ዋንጫ በማሸነፍ የቡድን ባልደረባውን ሃኪም ዚዬች ጎል በማገዝ የ UEFA Super Cup.
2 ቱኩልቲ-ኒኑርታ
ዋቢ መጽሐፍት
መደብ:የአሦር ነገሥታት
ደመወዙ ስንዴ ስራው ምን ግዴ
ደመወዙ ስንዴ ስራው ምን ግዴ የአማርኛ ምሳሌ ነው። ደመወዙ ስንዴ ስራው ምን ግዴ የአማርኛ ምሳሌ ነው።
ትርጉሙ
መደብ: ያልተተረጎመ ምሳሌ መደብ: ተረትና ምሳሌ
ወላሽማ ስረወ መንግስት
የወላሽማ ስርወ መንግስት Walashma dynasty <references group="https://en.m.wikipedia.org/wiki/Walashma_dynasty" responsive="" /> የዋላሽማ ስርወ መንግስት በኢፋት (በአሁኑ ምስራቅ ሸዋ ) የተመሰረተ የአፍሪካ ቀንድ የመካከለኛው ዘመን የሙስሊም ስርወ መንግስት ነበር። በ13ኛው መቶ ክፍለ ዘመን የተመሰረተው የዛሬይቱ ሶማሊያ፣ ጅቡቲ እና ምስራቃዊ የኢትዮጵያ ክፍል ውስጥ የኢፋት እና አዳል ሱልጣኔቶችን አስተዳድሯል።
የዘር ሐረግ
የኢፋት እና የአደል የዋሽማ መሳፍንት የአረብ የዘር ሐረግ ወጎች እንዳላቸው ይናገራሉ። በዘር ሀረግ የዋሽማ ወጎች ከባኑ መክዙም ጎሳ በኤል መቅሪሲ የተወሰደ ነው። ግን የኢፋት ሱልጣኔት የዘር ሐረግ የከሊፋው አሊ እና የጃፋር ኢብኑ አቢ ጧሊብ ወንድም ከሆነው አቂል ብን አቢ ጣሊብ ነው። የኋለኛው በሀርላ ክልል ውስጥ ከሰፈሩት ቀደምት ሙስሊሞች መካከል አንዱ ነበር። ነገር ግን የዋላስማ ከፊል አፈ ታሪክ እንደሚያረጋግጠው ዑመር ኢብኑ-ዱንያ-ሃውዝ እንደ ቅድመ አያት ኸሊፋ የዓልይ ልጅ አል-ሐሰን ነበር። ይህ በሁለቱም መቅሪዚ አይደገፍም።እና የዋሽማ ዜና መዋዕል። ነገር ግን ሁለቱም የስርወ መንግስት መስራች እንደነበሩ የሚናገሩት ዑመር ኢብኑ-ዱንያ-ሃውዝ የቁረይሽ ወይም የበኑ ሃሺም ተወላጆች ነበሩ። የአስራ አራተኛው ክፍለ ዘመን አረብ የታሪክ ምሁር ኢብን ካልዱን የዋላስማ ቅድመ አያቶች በአንድ ወቅት የዳሞት መንግስት ገባር እንደነበሩ ይጠቅሳሉ።
ይሁን እንጂ አብዛኞቹ የታሪክ ተመራማሪዎች የዋላሽማ ሥርወ መንግሥት የአካባቢው ተወላጆች እንደሆኑ አድርገው ይመለከቱታል። ኤንሪኮ ችሩሊ እና ጄ.ስፔንሰር ትሪሚንግሃም እንደ አርጎባዎች ጎሳ አድርገው ይቆጥሯቸዋል። ዋላስማ በታሪክ ከአርጎባ የዶባ ህዝብ ቅድመ አያቶች ጋር የተሳሰረ ነው። የሀረሪ ህዝብም ከዋልስማ ጋር ተቆራኝተናል ይላሉ። ባህሩ ዘውዴ፣ ሪቻርድ ፓንክረስት ፣ ዲጂብሪል ኒያን እና ሌሎችም የዋላስማ ሱልጣኖች የኢፋት እና የአደል አብላጫ የአርጎባ እና ሀረሪ እንደሆኑ አድርገው ይመለከቱታል። ኤንሪኮ ችሩሊ ከኡመር ኢብኑ ዱንያሁዝ ቅድመ አያቶች አንዱ የ10ኛው ክፍለ ዘመን የሶማሊያዊ " አው " ባርካድሌ ከአረብ ነው። ጄ.ስፔንሰር ትሪሚንግሃም ይህ የማይመስል ነገር እንደሆነ ይቆጥረዋል፣ ምክንያቱም በአካባቢው ወግ መሰረት ከ500 ዓመታት በላይ የኖረ እና በ16ኛው ክፍለ ዘመን መጀመሪያ ላይ ስለሞተ የሚል ምክኒያት አስቀምጧል።
የኢፋት የዋላስማ ስርወ መንግስት ከአዳል መሪዎች ጋር ተከታታይ የጋብቻ ጥምረት እንደጀመረ በአረብ ፋቂህ “የአቢሲኒያ ወረራ” ዜና መዋዕል እንደገለጸው በመጨረሻው የኢፋት ሰአድ አድ-ዲን II የዋላስማ ገዥ የተወለዱ የሃርላ ጌቶች በአስራ ስድስተኛው ክፍለ ዘመን የኢትዮጵያ-አዳል ጦርነት ተሳትፈዋል። በአዳል የመጨረሻው የታወቀው የዋልስማ አባል በአስራ ስድስተኛው ክፍለ ዘመን የሐረር ሰው ባራካት ኢብን ኡመር ዲን ነው። የሐርላ ካቢርቶ እንዲሁም ከዋላስማ ሥርወ መንግሥት የመነጨው ዶባ በ1769 በሙዳይቶ ሥርወ መንግሥት ተገለበጡ። የአፋር በአውሳ (በአሁኑ አፋር ክልል ) የከቢርቶ ሼክ ከቢር ሀምዛ ዘር በብራና ጽሑፎች ታሪካቸውን ጠብቀዋል።
ዋላስማ የሚለው የማዕረግ ስም አሁንም በኢፋት ግዛት እስከ አስራ ዘጠነኛው ክፍለ ዘመን መገባደጃ ድረስ የዚያ ክልል ገዥዎች ከአሮጌው ስርወ መንግስት ተወላጆች ነን በሚሉ ሰዎች ይገለገሉበት ነበር። በ1993ዓ.ም መሐመድ ሳሌህ ቅድመ አያቶቻቸው እንደሆኑ የተናገረዉ የኢፋት አርጎባ ዋላስማ ቅድመ አያቶቹ ለዘመናት የሸዋ-ሀረር መንገድ ነጋዴዎች እንደነበሩ ገለፀ።
ቋንቋ
የታሪክ ተመራማሪዎች እንደሚናገሩት የአደል ህዝብ እንዲሁም ገዥዎቹ ኢማሞች እና ሱልጣኖች የሚናገሩት ቋንቋ የወቅቱን የሀረሪ ቋንቋ ይመስላል። እሱም የይፋትና አደል ሱልጣኖች ቋንቋ ለአረብኛ ቅርበት ያለው የአርጎብኛ ቋንቋ ነው። አርጎብኛ ቋንቋ ከደቡብ ሴማዊ ቋንቋ አንዱ ነው። የ19ኛው ክፍለ ዘመን ኢትዮጵያዊት የታሪክ ምሁር አስማ ጊዮርጊስ ራሳቸው ዋላስማ አረብኛ ይናገሩ እንደነበር ይጠቁማሉ።
የኢፋት ሱልጣኔት (1285–1415እኤአ)
ዋና መጣጥፍ፡ የኢፋትየወላሽማ ስርወ መንግስት
በ13ኛው ክፍለ ዘመን መገባደጃ ላይ ሰሜናዊ ሀረርጌ በማክዙሚ ስርወ መንግስት ስር የተሰየመ የሙስሊም ሱልጣኔት መቀመጫ ነበረች። ሱልጣኔቱ በውስጥ ሽኩቻ እየተበጣጠሰ እና ከአጎራባች ሙስሊም መንግስታት ጋር በተደረገው ትግል መዳከሙን የወቅቱ ምንጭ ይገልፃል። በ1278 ከነዚህ አጎራባች ግዛቶች አንዱ በምስራቅ ሸዋ ኢፋት የሚባል በዋላሽማ መሪነት የሸዋ ሱልጣኔትን ወረረ። ከጥቂት አመታት ትግል በኋላ ሱልጣኔቱ ወደ ኢፋት ተጠቃሏል ። ይህ ቁርኝት ብዙውን ጊዜ በዑመር (ረዐ) ነው የሚነገረው ነገር ግን ሸዋ በተቀላቀለበት ጊዜ 50 ዓመታትን አስቆጥሯል። ምናልባትም የልጅ ልጁ ጀማል አድ-ዲን ወይም ምናልባትም የልጅ የልጅ ልጁ አቡድ ሊሆን ይችላል። በ1288 ሱልጣን ዋሊ አስማ ሁባትን በተሳካ ሁኔታ ድል አደረገ። አዳል እና ሌሎች በክልሉ ውስጥ ያሉ ሙስሊም መንግስታት። ኢፋትን በአፍሪካ ቀንድ ውስጥ ካሉት የሙስሊም መንግስታት ሁሉ የላቀ ኃያል መንግሥት ማድረግ።
በ1332 የኢፋት ሱልጣን ቀዳማዊ ሃቅ አድ-ዲን በአቢሲኒያ አፄ አምዳ ስዮን ወታደሮች ላይ በወታደራዊ ዘመቻ ተገደለ ። አምዳ ስዮን በመቀጠል ጀማል አድ-ዲንን አዲሱን ንጉስ አድርጎ ሾመ፣ በመቀጠልም የጀማል አድ-ዲን ወንድም ናስር አድ-ዲን ሾመ ። ይህ ውድቀት ቢሆንም የኢፋት ሙስሊም ገዥዎች ዘመቻቸውን ቀጥለዋል። አቢሲኒያው ንጉሠ ነገሥት በአካባቢው ያሉትን ሙስሊሞች “የጌታ ጠላቶች” ብሎ ፈርጀው ነበር፣ አሁንም በ15ኛው ክፍለ ዘመን መጀመሪያ ላይ ኢፋትን ወረረ። ከብዙ ተጋድሎ በኋላ የኢፋት ጦር ተሸንፎ የሱልጣኔቱ ገዥ የነበረው ንጉስ ሰአድ አድ-ዲን 2ኛ ወደ ዘይላ ሸሸ። እዚያም በአቢሲኒያ ጦር ተከትለው ገደሉት:የይፋት ስርወ መንግስት አከተመ።
የይፋት ወላስማ ሱልጣኖች
የአዳል ሱልጣኔት ተብሎ ይታወቅ የነበረው ግዛት በመካከለኛው ዘመን (ከ1415 - 1555 እኤአ.) የነበረ የብዙ እስልምና ተከታይ ጎሳዎች ድብልቅ የነበረ ግዛት ነው። አንዳንድ ተመራማሪወች አብዛኛው አዳል የአፋር ጎሳዎች ተዋጾ ነበረበት ሲሉ አንዳንዶች ደግሞ ባብዛኛው ከዲር እና ዳሩድ የሶማሌ ነገዶች የተውጣጣ ነበር ይላሉ። የአዳልን ሱልጣኔት አብዛኛ ጎሳ ስብጥር ክርክር ይውደቅ እንጂ በርግጥም ሱልጥኔቱ የብዙ ጎሳዎች ስብስብ እንደነበር ግን ክርክር የለም። .የሱልጣኖቹ የዘር ሃረግ የሰአድ አዲን አህመድ አሊ ልጆች የተመሰረተ ነው።
ስለ አዳል ሱልጣኔት በትንሹ (ከ1415- 1577 ዓ.ል.)
በአብዱ እንድሪስ (ከሚሴ)
አስራ ሁለተኛው የኢትዮጵያ ሰለሞናዊ ነጋሲ የነበረው ወጣቱ አጼ ዳዊት በ1413 ዓ.ል. በአጠገቡ በነበረው የኢፋት ሱልጣኔት ላይ ሀይለኛ ጥቃት ከፈተ። የሱልጣኔቱ ገዠ የነበረውን ሱልጣን ሰዓደዲንን በዜይላ ከተማ ከገደለው በኋላም ኢፋትን ከአጼው ግዛተ መንግስት ጋር ቀላቀለው። ሆኖም አጼ ዳዊት በቁጥጥር ስር ካዋለው የኢፋት ግዛት በሙሉ ሀይሉ ለመግዛት የቻለው ከአዋሽ ወንዝ በስተምዕራብ ያለውን ብቻ ነው። ከወንዙ በስተ-ምስራቅ ያለውና እስከ ዘይላ ድረስ የተንጣለለው ምድር ወዲያውኑ ነበር ከእጁ ያፈተለከው። አባታቸው በዘይላ ሲገደል በስደተኝነት ወደ የመን የሸሹት አስራ አንዱ የሰዓደዲን ልጆች በ1415 ዓ.ል. ከስደት ተመልሰው በምስራቃዊው የኢፋት ግዛት ላይ አዲስ ሱልጣኔት መሰረቱ። ዋና ከተማቸውን ከሀረር አጠገብ በነበረችውና “ደከር” በምትባለው መሬት ላይ ቆረቆሩ። ዳግማዊ ሰብረዲን የሚባለውን የሰዓደዲን ልጅ በወላስማው ወንበር ላይ ካስቀመጡ በኋላ ህልውናቸውን በይፋ አበሰሩ። ከእንግዲህ ወዲያም ለማንም እንደማይገብሩና ሀገራቸውንም ከጥቃት እንደሚከላከሉ በይፋ አወጁ። ለአዲሱ ሱልጣኔትም “አዳል” የሚል ስያሜ ሰጡ።
የኢማም ኣህመድ ኢብን ኢብራሂም ኣል ጋዚ ዘመን
ታዋቂው ገዥ ኢማም አህመድ ኢብኑ ኢብራሂም አል ጋዚ በሱልጣኔቱ ላይ ትልቅ ተጽእኖ ነበረው። ከ በለው ጎሳ የተወለደው አህመድ ግራኝ እንደ ማህፉዝ ባሉ ሌሎች የሙስሊም ገዥዎች ስር ብዙ ቦታዎችን ካገለገለ በኋላ በ1527 ወደ ስልጣን መጣ። ግራኝ በተለምዶ በኢትዮጵያ ታሪክ አብያተ ክርስቲያናትን በማፍረስ እና ለክርስቲያኖች የማይራራ ሰው ሆኖ ይገለጻል። ይህን ለመደገፍ አንዳንድ ማስረጃዎች ሊኖሩ ቢችሉም፣ አህመድ ግራኝ እስካሁን ድረስ በሀገሪቱ ላይ ተጽእኖ ያላቸውን በርካታ ስኬቶችን ኣስመዝግብዋል። እንደ መሪ፣ በክርስቲያን ግዛት ላይ ብዙ ዘመቻዎችን መርቷል፣ እና ብዙ ጦርነቶች ላይ ልብነ ድንግልን እና ሌሎች ገዥዎችን አሸንፏል። በእርሳቸው አገዛዝ ወቅት ንግድ ለክልሎች ኢኮኖሚ ህልውና ቁልፍ ነገር ነበር እናም አዳል ከተለያዩ ሀገራት በተለይም ከኦቶማን ቱርክ ጋር ጠንካራ ፖለቲካዊ እና ኢኮኖሚያዊ ግንኙነት ነበረው። የእስልምና ሀይማኖት እንዲስፋፋም የጊዜው ነጋዴዎች ትልቅ ሚና ተጫውተዋል። ይህም እስከ ዛሬ ድረስ በኣካባቢው ለሚኖሩ ሙስሊሞች መብዛት ምክንያት እንደሆነ ይታመናል።
የአዳል ሱልጣኔት የተወለደው ከላይ በተገለጸው ሁኔታ ነው። በኢትዮጵያ ታሪክ ከታዩት ሱልጣኔታዊ መንግስታት ውስጥ እጅግ-ገናና ስም የነበረው ይኸው የአዳል ሱልጣኔት ነው። ይህ ሱልጣኔታዊ መንግስት የኢትዮጵያን ታሪክ ለመቀየር የቻሉትን እንደ አሚር ማሕፉዝ ሙሐመድ፣ ኢማም አሕመድ ኢብራሂም አል-ጛዚ (አሕመድ ግራኝ) እና አሚር ኑር ሙጃሂድን የመሳሰሉ ታላላቅ መሪዎችን አፍርቷል። በርካታ ጸሀፍት ስለርሱ ከትበዋል። በልዩ ልዩ ህዝቦች ስነ-ቃል ውስጥ እስካሁን ድረስ ያልቀዘቀዙ ወጎች እንዲከሰቱ ምክንያት ሆኗል። አሁንም ስለርሱ ታሪክ የሚያወሱ በርካታ ድርሳናት እየተጻፉ ነው። ከዚህ እልፍ ሲል ደግሞ “አዳል” የሚለው የሱልጣኔቱ መጠሪያ የሰው ስም ሆኖ ይገኛል። በተለይ የሚያስደንቀው ደግሞ በዚህ ስያሜ የሚጠሩት ከሙስሊሞች ይልቅ ክርስቲያኖች መሆናቸው ነው። ለዚህም ብዙዎች የሚያስታውሷቸውን እንደ ጋሻው አዳል፣ ዘሪኹን አዳልና ራስ አዳል ተሰማ (በኋላ ንጉስ ተክለ ሀይማኖት ተብለው በጎጃም የተሾሙት) የመሳሰሉ ስሞችን መጥቀስ ይቻላል። በሌላ በኩል የሰለሞናዊው አጼ መንግስት ከአዳል ሱልጣኔት ጋር በጦር ሜዳ እየተላለቀ ከነበሩት ክፍለ ጦሮች መካከል አንዱን “አዳል መብረቅ” በሚል ስያሜ ይጠራው ነበር። እርሱም በበኩሉ አዳልን እየጠላው ያደንቀው ነበር ማለት ነው። ከዚህ መረዳት እንደሚቻለው የሱልጣኔቱ ስመ-ገናናት በሁሉም ወገኖችና ህዝቦች ዘንድ ተደናቂነት ነበረው።
“አዳል” የሚለው ስም ምንጭ በትክክል አይታወቅም። አንዳንዶች “አዳ አሊ” (በአፋርኛ የአሊ ቤት ለማለት ነው) ከሚል ሥርወ-ቃል እንደተገኘ ይገምታሉ። አንዳንዶች ደግሞ ጥንት የሀረር አሚር ከነበረው “አሚር ኢዳል” ስም የተገኘ እንደሆነ ይናገራሉ። ሆኖም እርግጠኛው ነገር ላይ አልተደረሰም። የስያሜው ጥንታዊነት ግን በብዙ ምንጮች የተረጋገጠ ነው። ለምሳሌ አቡ ፈድሉላህ አል-ዑመሪ የሚባለው ግብጻዊ ምሁር በ1349 ዓ.ል. በጻፈውና “መሳሊከል አብሳር ፊ መማሊከል መሳር” በሚባለው ዝነኛ መጽሀፍ ውስጥ አዳል ተደጋግሞ የተጠቀሰ ስም ነው። ከ1415 ዓ.ል. በፊት “አዳል” በኢፋት ሱልጣኔት ስር የነበረ የአንድ አውራጃ ስም ነበር። የዐጼ ዐምደ ጽዮን (1314-1344 ዓ.ል) ዜና መዋዕል ዘጋቢ እንደጻፈው ከሆነ የዚህ አውራጃ ዋና ከተማ “ተላቅ” የሚል ስያሜ ነበረው። “ፉቱሕ አል- ሐበሽ” የተሰኘው መጽሀፍ ደራሲ ሱልጣኔቱን “አዳል” ከሚለው ስም በተጨማሪ “በሪ ሰዓደዲን” (የሰዓደዲን በር) እና “ዳር ሰዓደዲን” (የሰዓደዲን ሀገር) በሚሉ ስሞችም ይጠራዋል። ይህም ሱልጣኔቱን ያቋቋሙት የሱልጣን ሰዓደዲን ልጆች እንደ ሰማዕት በሚያዩት አባታቸው ስም ያወጡለት የክብር ስያሜ ነው። የግዕዝ ምንጮችም ስለኢትዮጵያ ኢስላማዊ ግዛቶች በሚጽፉበት ጊዜ “አዳል” የሚለውን ስም በእጅጉ ይደጋግሙታል። አንዳንድ ጊዜ ደግሞ ስያሜው ከግዛት መጠሪያነት ያልፍና የኢትዮጵያ ሙስሊሞች በሙሉ በወል የሚጠሩበት ስም ሆኖ ይገኛል። በኢትዮጵያ ምድር ከታዩት ሱልጣኔቶች እምብዛም በማያደናግር ሁኔታ ታሪኩ የተጻፈለት “አዳል” ብቻ ነው (ከአንዳንድ አሻሚ ነጥቦች በስተቀር)። እጅግ ሰፊ ግዛት የሚያካልለውም “አዳል” ነው። ከሀረር ከተማ ታሪክ ጋር በእጅጉ የተቆራኘውም “አዳል” ነው።
አዳል በስፋቱም ሆነ በሕዝቦቹ ብዛት በኢትዮጵያ ምድር ከታዩት ሱልጣኔታዊ ግዛቶች በእጅጉ ይልቃል። በፕሮፌሰር ኡልሪች ብራውኬምፐር ጥናት እንደተገለጸው አዳል በስተምዕራብ በኩል ከባሊ፣ ደዋሮና ፈጠጋር(የአሁኗ ቢሾፍቱ) ጋር ይዋሰናል። በስተሰሜን በኩል ደግሞ እስከ አውሳ በረሃ መጨረሻ ድረስ ይደርሳል። በምስራቅ እስከ ኤደን ባህረ ሰላጤ የሚደርስ ሲሆን በደቡብ ደግሞ ከህንድ ውቅያኖስ ጋር ይዋሰናል። በአዳል ግዛት ውስጥ የኦሮሞ፣ የአፋር፣ የሶማሊ፣ የሀረላ (ሀረሪ) እና የአርጎባ ህዝቦች ይኖሩ የነበረ ሲሆን በዘመናችን በውል የማይታወቁ ሌሎች ህዝቦችም ነበሩበት። ዘይላ፡ አራ፣ በርበራ፣ ዳርዱራ፣ ሳሊራ፣ ሆበት፣ ጊዳያ፣ ሐርጋያ፣ ሀረር እና ኩሰም ከአዳል ከተሞች መካከል ጥቂቶቹ ናቸው። “ደከር” የሱልጣኔቱ የመጀመሪያ መዲና ነበረች፤ ከዚያም በዜይላ ተተካች፤ በስተመጨረሻም ሀረር የግዛተ መንግስቱ ዋና ከተማ ሆነች። አዳል የአዋሽ ወንዝ በሚፈስበት ክፍሉ እጅግ ለምና ለእርሻ ተስማሚ የሆነ መሬት ነበረው። አብዛኛው የሱልጣኔቱ ነዋሪ በግብርና ይተዳደር የነበረ ሲሆን ይህም የሰብል ማምረትንና የከብት እርባታን ያካተተ ነበር። በሌላ በኩል ሱልጣኔቱ የህንድ ውቅያኖስና የኤደን ባህረ ሰላጤ ተጎራባች መሆኑ ንግድ በክልሉ እንዲስፋፋ በእጅጉ ረድቷል። ዘይላ ሱልጣኔቱ ከውጪው ዓለም ጋር የሚገናኝበት ዋነኛ ወደብ ነበረች። የታጁራ፡ በርበራና መርካ ወደቦችም የሱልጣኔቱ አካላት ነበሩ። ከደቡብ፣ ከምዕራብና ከደቡብ ምስራቅ ኢትዮጵያ አካባቢዎች የሚመጡት የግብርና ውጤቶች፣ የዝሆን ጥርስ፣ ዝባድ ዘወተ.. ወደ ውጪ የሚላኩት በነዚሁ ወደቦች በኩል ሲሆን ከውጪው ዓለም የሚገቡ ሸቀጦችም ወደ ልዩ ልዩ የኢትዮጵያ ክፍሎች የሚገቡት በሱልጣኔቱ ምድር ነው። ሰፊው የአዳል ሱልጣኔት በስሩ ያሉትን ክልሎች ሁሉ አንድ ወጥ በሆነ መንገድ አይደለም ያስተዳደረው። በስሩ ካሉት አካባቢዎች አንዳንዶቹ የራስ ገዝ አይነት አስተዳደር ነበራቸው። እነዚህ አስተዳደሮች “አሚር” የሚል ማዕረግ በነበራቸው ገዥዎች ይተዳደሩ ነበር። በአሚር ከሚተዳደሩት የአዳል ክፍለ ሀገራት በጣም ጎልተው የሚታዩት ዘይላ፣ ሁበትና ሀረር ናቸው።
“አዳል” ሱልጣኔቱ በታሪክ የሚታወቅበት ትክክለኛ ስም ነው። ይህም ከላይ እንደገለጽኩት በበርካታ የጥንት ሰነዶች ውስጥ የተመዘገበ ስያሜ ከመሆኑም በላይ የሱልጣኔቱ ገዥዎችና የሀገሬውም ህዝብ በመጠሪያነት ይጠቀሙበት ነበር። ከቅርብ ጊዜ ወዲህ ግን አንዳንድ ጸሀፍት ስያሜውን ከታሪክ ሰነዶች የማውጣት አዝማሚያ እየታየባቸው ነው። ምክንያቱን ባይነግሩንም ከሁኔታዎች መገመት የሚቻል ይመስለኛል። ይኸውም የ“አፋር ህዝብ ስያሜውን እንደ ስድብ ያየዋል” በሚል ሰበብ ነው። በርግጥም የአፋር ህዝብ “አፋር” ተብሎ ነው መጠራት ያለበት። ይህንንም በ1969 ዓ.ል. በገዋኔ ከተማ በተደረገው ታላቅ ጉባኤ ባሳለፈው ውሳኔ ለመላው የኢትዮጵያ ህዝቦች አስታውቋል። እኛም ውሳኔውን በሙሉ ልባችን እናከብረዋለን። ስለዚህ “አዳል” የሚለው ስም የ“አፋር” ህዝብ መጠሪያ ሆኖ መቅረብ የለበትም። ነገር ግን በታሪክ ድርሳናት የሰፈረው “አዳል” የመንግስት ስም ከመሆኑ ውጪ የአፋር ህዝብን በተናጠል የሚመለከት ስያሜ አይደለም። ደግሞም ስያሜውን ለመንግስታቸው ያወጡት የጥንቱ ወላስማዎችና የሱልጣኔቱ ህዝቦች በዚህ ስም መጠራቱን ይወዱት ነበር። ዛሬ እኛ ተነስተን ጥንት “አዳል” ሲባል የነበረውን የሱልጣኔታዊ መንግስቱን ስያሜ “አፋር” ወደሚለው ከቀየርነው ታሪክ በጣም ይፋለሳል። ሱልጣኔቱ የበርካታ ህዝቦች ግዛት ሆኖ ሳለ የአንድ ህዝብ ብቻ አድርጎ ማቅረቡም ከባድ ስህተት ነው። ስለሆነም የጥንቱን ሱልጣኔት “አዳል” በሚለው ትክክለኛ ስሙ መጥራት ይገባል።
ከዚህ ጋር መጠቀስ ያለበት ሌላ ጉዳይ ደግሞ በ“አዳል” ታሪክ ላይ የሚደረገው የታሪክ ሽሚያ ነው። በዘመናችን የተለቀቁ በርካታ የኢንተርኔት ገጾች “አዳል” የሶማሊዎች ሱልጣኔት እንደነበረና ግዛቱም ሶማሊዎች የሰፈሩበትን አካባቢ (ሶማሊያ፣ ሶማሊላንድ፣ ኦጋዴን ወዘተ...) ብቻ እንደሚያጠቃልል አድርገው ነው የሚጽፉት። እነኝህ የኢንተርኔት ጽሁፎች አንድ የማያስተባብሉት ነገር ቢኖር “ሀረር የአዳል ዋና ከተማ ነበረች” የሚለው ብቻ ነው (ይህንንም ማስተባበል ያልቻሉት በፉቱሑል ሐበሽ ውስጥ የተጻፈ ሀቅ ስለሆነ ነው)። የሶማሊያው ጄኔራል ሙሐመድ ዚያድ በሬ በ1970 ኢትዮጵያን በወረረበት ጊዜም ይህንን የአዳል ሱልጣኔት ታሪክ እንደ ባለቤትነት ማረጋገጫ (justification) በማቅረብ “ከአዋሽና ዋቤ ሸበሌ ወንዞች በስተምስራቅና ደቡብ ያለው ግዛት በሙሉ የሶማሊያ ህጋዊ መሬት ነው” የሚል ፕሮፓጋንዳ ነዝቶ ነበር። ይሁንና ይህ ሁሉ ዐይን ያወጣ የታሪክ ዘረፋ ነው። በአዳል ግዛት ውስጥ ሶማሊዎች መኖራቸው እርግጠኛ ነገር ቢሆንም አዳልና የዛሬዋ ሶማሊያ በአፈጣጠራቸው፣ በማህበረ ህዝብ ተዋጾኦዋቸውና በታሪካዊ ጉዞአቸው በጭራሽ አይመሳሰሉም። አዳል የጥንታዊው የኢፋት ሱልጣኔት ቀጥተኛ ወራሽ (historical extension) ሆኖ ነው የተቋቋመው። የሱልጣኔቱ መሪዎችም በኢፋት (የዛሬው ሰሜን ምስራቅ ሸዋ ) አካባቢ ማዕከላቸውን ከቆረቆሩት የጥንቱ የወላስማ ሱልጣኖች የዘር ሀረግ ነው የተገኙት። የሱልጣኔቱ ዋና መስራች የሚባሉት ህዝቦች የሚኖሩትም በአሁኑ የኢትዮጵያ ግዛት ውስጥ ነው። በአንድ ዘመን “አዳል” ሲባል የነበረው ስፍራ የተጠቃለለው በአሁኑ የኢትዮጵያ ግዛት ውስጥ ነው (“አዳል እና ኢሳ” እና “ጨርጨር፣ አዳልና ጋራ ጉራቻ” የሚባሉትን አውራጃዎች ታስታውሱ የለም?)። የዛሬዋ ሶማሊያ አብዛኛው ክፍል በአዳል ሱልጣኔት ስር የነበረ ግዛት ቢሆንም ሱልጣኔቱ ታሪክ ሲሰራ የነበረውም ሆነ ታሪኩ የተቀበረው አሁን በኢትዮጵያ ግዛት ውስጥ ባለው ዋነኛ መሬቱ ላይ ነው። በአጭር አነጋገር የ“አዳል” መነሻም ሆነ እምብርቱ የነበረው በአሁኑ የኢትዮጵያ ግዛት ውስጥ ነው። በሌላ በኩል አዳል በዘመኑ (ከ13ኛው እስከ 16ኛው ክፍለ ዘመን) የነበሩት የኢትዮጵያ ሱልጣኔታዊ ግዛቶች ሁሉ (ሀዲያ፣ባሌ፣ ደዋሮ፣ ሻርካ፣ ደራ፣ አራባባኒ ወዘተ..) የፖለቲካዊና መንፈሳዊ መሪ እንደነበረም የታሪክ ድርሳናት ያረጋግጣሉ። ዛሬ ከመላው የኢትዮጵያ ህዝብ 45 በመቶ ያህል የሚሸፍኑት ሙስሊም አማኞች መነሻም በነዚያ የጥንት ሱልጣኔታዊ ግዛቶች የሚኖሩት ሙስሊሞች ናቸው። በዚህ አንጻር ሲታይም የሱልጣኔቱ ታሪክ ህጋዊ ባለቤቶች መላው የኢትዮጵያ ሙስሊሞች እንጂ በ1960 ዓ.ል የተወለደው የሶማሊያ መንግስትና የ“ታላቋ ሶማሊያ” መፈክር አቀንቃኞች አይደሉም።
^ Herausgegeben von Uhlig, Siegbert, Encyclopaedia Aethiopica. Wiesbaden:Harrassowitz Verlag, 2003, pp.71
^ I.M Lewis, "The Somali Conquest of Horn of Africa," The Journal of African History, Vol. 1, No. 2. Cambridge University Press, 1960, p. 223.
(ምንጭ፡- አፈንዲ ሙተቂ፣ “ሀረር ጌይ-2”- የሀረርና የአዳል ታሪካዊ ወጎች፡ ገጽ 33-35) አዳል የምለው ስም የጉሣ ስም ይምሰልናል አፋር ውስጥ አዳአል ይምባል ጐሣ አለ ና አዳል የሚለው ስም የጐሣ ስም የምሰልናል
Axumitisk obelisk, Nordisk familjebok.png (ይህ ታሪክ ነክ ጽሑፍ መሠረት ወይም መዋቅር ነው። እርስዎ ሊያስፋፉት ይችላሉ!)
Last edited 3 months ago by 196.188.161.34
ሶራኒኛ
ሶራኒኛ የኩርድኛ ቀበሌኛ ሲሆን በኢራቅና በፋርስ ክፍሎች ይነገራል።
መደብ:ህንዳዊ-ኢራናዊ ቋንቋዎች መደብ:ፋርስ መደብ:ኢራቅ
ፖልኛ
ፖልኛ (polski /ፖልስኪ/) የፖላንድ መደበኛ ቋንቋ ነው። 40 ሚሊዮን ያሕል ተናጋሪዎች አሉት።
መደብ:ስላቪክ ቋንቋዎች መደብ:ፖላንድ
ደመወዝ ያጣ ሎሌ ይኮበልላል በሀምሌ
ደመወዝ ያጣ ሎሌ ይኮበልላል በሀምሌ የአማርኛ ምሳሌ ነው። ደመወዝ ያጣ ሎሌ ይኮበልላል በሀምሌ የአማርኛ ምሳሌ ነው።
ትርጉሙ
መደብ: ያልተተረጎመ ምሳሌ መደብ: ተረትና ምሳሌ
ኢስታዲዮ ዶሮቴኦ ጉአሙች ፍሎሬስ
የ Estadio Nacional Doroteo Guamuch Flores በጓቲማላ ሲቲ ውስጥ ባለ ብዙ ጥቅም ብሔራዊ ስታዲየም ነው፣ በጓቲማላ ትልቁ ቦታ። እ.ኤ.አ. በ1948 የመካከለኛው አሜሪካ እና የካሪቢያን ጨዋታዎችን በ1950 ለማስተናገድ በ1948 ተገንብቷል ፣ እና በ1952 የቦስተን ማራቶን አሸናፊ የረጅም ርቀት ሯጭ ዶሮቴኦ ጉአምች ፍሎሬስ ተሰይሟል። 26,000 መቀመጫዎችን የመያዝ አቅም አለው.
thumb|right
በአብዛኛው ለእግር ኳስ (እግር ኳስ) ግጥሚያዎች ጥቅም ላይ የሚውለው ስታዲየሙ በታሪኩ የጓቲማላ ብሄራዊ እግር ኳስ ቡድንን አብዛኛዎቹን የቤት ግጥሚያዎች ያስተናገደ ሲሆን የአከባቢው የእግር ኳስ ክለብ ኮሙኒካሲዮንስ FC ቤት ነው ቦታው የሚተገበረው በ Confederación Deportiva Autónoma de ጓቲማላ ነው። (CDAG)
እ.ኤ.አ. በ1996 በስታዲየም ከተከሰቱት አስከፊ አደጋዎች አንዱ የሆነው በስታዲየም ውስጥ በሰዎች ላይ በደረሰ የጎርፍ አደጋ 83 ሰዎች ሲሞቱ ነበር።
ኮልን
ኮልን (ጀርመንኛ፦ Köln)
መደብ:የጀርመን ከተሞች
የኩሽ መንግሥት
thumb|300px|የኩሽ መንግሥት በሰፊነቱ ጫፍ፣ በ700 ዓክልበ. ግድም
የኩሽ መንግሥት በላይኛ አባይ ወንዝ በጥንት የተመሠረተ አፍሪካዊ መንግሥት ነበረ።
በኢትዮጵያ ታሪክ ጸሓፊዎች ዘንድ የኩሽ መንግሥት በካምና በልጁ ኩሽ ተመሠረተ። ይህ የኩሽ ወይም የኩሳ ሥርወ መንግሥት ግዛት እስከ ደጋ ድረስ ሲዘረጋ አንዳንድ ጎሣ ከውጭ አገር በተለይ ከከነዓን በዚያ ይሠፈር ነበር።
«ኩሽ» የሚለው ስም መጀመርያ በግብጽ መዝገቦች የታየው በ2 መንቱሆተፕ ዘመን ነው። ያው ፈርዖን በ2092 እና 2090 ዓክልበ. ግድም ከ2ኛው ፏፏቴ ወደ ደቡብ በኩሽ ላይ ዘመተ።
ከ16ኛው ክፍለ ዘመን ዓክልበ. እስከ 11ኛው ክፍለ ዘመን ዓክልበ. ድረስ ኩሽ በዛሬው ሱዳን ለግብጽ አዲስ መንግሥት ተገዥ ነበር። ከዚያ እንደገና ነጻ ሆነ፣ በ8ኛው ክፍለ ዘመን ዓክልበ. የኩሽ ነገሥታት ደግሞ በግብጽ የ25ኛው ሥርወ መንግሥት ፈርዖኖች ሆኑ፤ እስከ ሶርያም ድረስ አገሩን አቀኑ።
ነገሥታት
ከዚህ በላይ ለዚያው ዘመን ያሕል የሥነ ቅርስ ሊቃውንት የሚከተሉትን የኩሽ (በአሁኑ ከርማ፣ ሱዳን) ገዢዎች ስያሜዎች አንብበዋል፦
ኩሽ ኩሽ ኩሽ
21 March
21 March በጎርጎርያን ካሌንዳር የቀን ስም በእንግሊዝኛ ሲሆን ይህ ቀን በኢትዮጵያ አቆጣጠር (ከ1892 ዓ.ም. ጀምሮ እስከ 2091 ዓ.ም. ድረስ) ምንጊዜም መጋቢት 12 ቀን ማለት ነው።
ከ1892 ዓ.ም. አስቀድሞ ወይም ከ2091 ዓ.ም. በኋላ ለሆኑት ዓመታት ግን በሌላ ቀን ላይ መሆኑን ይገንዘቡ። ለእነዚያ ዓመቶች ይህ የቀን መለወጫ መሣርያ ይረዳል።
መደብ:የፈረንጅ ቀኖች
ደም ቢያለቅሱ ድንጋይ ቢነክሱ
ደም ቢያለቅሱ ድንጋይ ቢነክሱ የአማርኛ ምሳሌ ነው። ደም ቢያለቅሱ ድንጋይ ቢነክሱ የአማርኛ ምሳሌ ነው።
ብሔረ አማራ ዴሞክራሲያዊ ንቅናቄ
ብሔረ አማራ ዴሞክራሲያዊ ንቅናቄ የኢትዮጵያ ፖለቲካ ፓርቲ ነው።
2 አሹር-ረሽ-ኢሺ
ዋቢ መጽሐፍት
መደብ:የአሦር ነገሥታት
ብሔረ አማራ ዴሞክራሲያዊ ንቅናቄ
የአማራን ህዝብ ያስፈጀና ያዋረደ የወያኔ ቅርንጫፍ ነው። ብአዴን በኤትራዊው በርከት ስምኦን የሚመራ ሲሆን በሺዎች የሚቆጠሩ አማራ ተወላጆች ከመሬታቸው ሲባረሩ ዞር ብሎ ያላየ፣ ይባስ ብሎ፣ ተፈናቃዮችን የተሳደበ ድርጅት ነው። ምክትል ሊቅመንበሩ  አለምነህ መኮንን የአማራን ህዝብ “በባዶ እግሩ የሚሄን ለሃጫም” በማለት ሲሳደቡ ተደምጠዋል።
ታሪክ
መደብ: በምርጫ 2003 የተሳተፉ የኢትዮጵያ ፓርቲዎች መደብ: የኢትዮጵያ ፖለቲካ ፓርቲዎች
ደም ቢያለቅሱ ድንጋይ ቢነክሱ
ትርጉሙ
መደብ: ያልተተረጎመ ምሳሌ መደብ: ተረትና ምሳሌ
ቦስኒያና ሄርጸጎቪና
thumb|250px|right
*
ብርሃን ለአንድነትና ለዲሞክራሲ ፓርቲ
ታሪክ
መደብ: በምርጫ 2003 የተሳተፉ የኢትዮጵያ ፓርቲዎች መደብ: የኢትዮጵያ ፖለቲካ ፓርቲዎች
22 March
22 March በጎርጎርያን ካሌንዳር የቀን ስም በእንግሊዝኛ ሲሆን ይህ ቀን በኢትዮጵያ አቆጣጠር (ከ1892 ዓ.ም. ጀምሮ እስከ 2091 ዓ.ም. ድረስ) ምንጊዜም መጋቢት 13 ቀን ማለት ነው።
ከ1892 ዓ.ም. አስቀድሞ ወይም ከ2091 ዓ.ም. በኋላ ለሆኑት ዓመታት ግን በሌላ ቀን ላይ መሆኑን ይገንዘቡ። ለእነዚያ ዓመቶች ይህ የቀን መለወጫ መሣርያ ይረዳል።
መደብ:የፈረንጅ ቀኖች
ባኮ ጢቤ
በቤንሻንጉል-ጉምዝ ክልል  የሚገኝ ወረዳ  ነው።
ህዝብ ቆጠራ
{{አቀማመጥ {{ የቦታ መረጃ | ስም         =  {{PAGENAME}} | ሌላ_ስም   = | ካርታ_አገር      = ኢትዮጵያ | ክፍላገር        = |latd=6|latm=40|lats=|latNS=N |longd=39|longm=27|longs=|longEW=E | lat_deg      =6 | lat_min      =40 | north_south  = N  | lon_deg       = 39 | lon_min      =  27 | east_west    = E  | ከፍታ     = | ሕዝብ_ጠቅላላ   = | ስዕል          = | ስዕል_መግለጫ      =  {{PAGENAME}} }}
{{PAGENAME}} በኦሮሚያ ክልል  የሚገኝ ወረዳ  ነው።
ማጣቀሻ
መደብ:ኦሮሚያ ክልል መደብ:የኢትዮጵያ ወረዳዎች መደብ:
መጽሐፈ ታሪክ ዘሀገረ ገሞ
መጽሐፈ ታሪክ ዘሀገረ ገሞ ስለጥንታዊው የጋሞ ክርስቲያን ማህበረሰብ መቋቋም የሚያትት ጥንታዊ የአማርኛ ጽሑፍ ነው። የሥነ ጽሑፉ ዋና ትኩረት የሚያጠነጥነው፣ በተለይ፣ እንዴት የብርብር ማርያም ቤተክርስቲያን በጋሞ አገር በአጼ ልብነ ድንግል እንደተቋቋመ በመግለጽ ነው ።  የመጽሐፉ ገጾች በአማርኛና በፈረንሳይኛ ከታች ቀርቧል፦
ደም ተቀብቶ ዝንብ አይፈሩም
ትርጉሙ
መደብ: ያልተተረጎመ ምሳሌ መደብ: ተረትና ምሳሌ
ትንቢት
'ትንቢት ትንቢት ምንድን ነው? ትንቢት ወደ ፊት ስለሚመጣው ጊዜ ስለሚኾነው ኹኔታ እና ስለሚደረገው ነገር ማወቅ ማሳወቅ ማናገር መናገር መጻፍ ማጻፍ ነው፡፡ ወደፊት ስለሚመጣው ጊዜ ስለሚኾነው ኹኔታ እና ስለሚደረገው ነገር በምን መልኩ ሊያዉቁ ይችላሉ? ቢሉ ስለብዙ ነገር ያውቃሉ! 1.	በመንፈስ ቅዱስ ገላጭነት መንፈስ ቅዱስ ወደፊት የሚደረገውን ነገር አቅርቦ እና አጉልቶ የሚያሳያቸው የተመረጡ የተቀደሱ አባቶቻችን አሉ እነዚህም ነቢያት ናቸው፡፡ ትንቢት ከመንፈስ ቅዱስ የሚሰጥ ሀብት ነውና እንደ ነቢዩ ኢሳይያስ እንደ ነቢዩ ኤርምያስ እንደነ ዳንኤል እንደነ ዮናስ እንደነ ሕዝቅኤል እንደነ ዳዊት ወዘተ ያሉት ሀብተ ትንቢት የተሰጣቸው ቅዱሳን ናቸው፡፡ ትንቢታቸውም ማስፈራሪያና ተስፋ ማስቆረጫ አይደለም! ለምሳሌ ኢሳይያስ -- ናሁ ድንግል ትጸንስ ወትወልድ ወልደ ብሎ ጽንሰተ ወልደተ እግዚእን ይናገራል፡፡ 	በእውነት ደዌያችንን ተቀበለ ሕመማችንንመ ተሸከመ ብሎ መከራ መስቀሉን ያስታውሰናል፡፡ ዳዊት ደግሞ-- ልደቱን - (ቦታ) ናሁ ስማዕናሁ በኤፍራታ ወረከብናሁ ውስተ ዖመ ገዳም፡፡ (ማናት) እምነ ጽዮን ይብል ሰብእ፡፡ ወብእሲ ተወልደ በውስቴታ፡፡ ጥምቀት - (የት)- ባሕርኒ ርእየት ወጎየት ወዮርዳኖስኒ ገብአ ድኅሬኁ፡፡ ሆሳዕና - እም አፈ ደቂቅ ወሕጻናት አስተዳሎከ ስብሐተ፡፡ ስቅለት - (መከራ) - ቀነውኒ እደውየ ወእገርየ ወኆለቁ ኩሎ አእጽምትየ፡፡ እሙንቱሰ ጠይቆሙ  ወተዐወሩኒ ወተካፈሉ አልባስየ ለርእሶሙ፡፡ (የት) - እግዚአብሔርሰ ንጉሥ ውእቱ ወገብረ መድኃኒተ በማዕከለ ምድር (ቀራንዮ) ትንሣኤ- ወተንሥአ እግዚአብሔር ከመ ዘንቃሕ እምንዋም፡፡ ዕርገት- ዐርገ እግዚአብሔር በይባቤ፡፡ ወእግዚእነ በቃለ ቀርን፡፡ 2.	በመረጃ ትንተና መረጃዎችን በመሰበሰብና እነዚያን መረጃዎች በመተንተን ወደፊት ስለሚሆነው ነገር መተንበይ ይቻላል፡፡ ይህ ትንቢት ከመንፈስ ቅዱስ የሚሰጥ ሳይኾን መረጃን የመተንተን ችሎታን መሠረት ያደረገ ነው፡፡ ለምሳሌ ደመና በሰማይ ከታየ ከባድ ዝናብ ይጥላል ብሎ መናገር ማለት ነው፡፡ የተካረረ ፖለቲካ ካለ የእርስ በርስ ፍቅር ከጠፋ “ጦርነት ይሆናል” ብሎ መተንበይ ቀላል ነው፡፡ ጦርነት መኖሩን ከተናገሩ ከዚያ ጋር ተያይዞ “ሰው ያልቃል” “ወጣቱ ይገደላል” “ረሐብ ይሆናል” ማለት ይቻላል፡፡ ይህ ትንቢት የመፈጸም አቅሙ ከፍተኛ ነው፡፡ እነዚህ ነቢያትም የመረጃ ነቢያት ይባላሉ፡፡ ሌላው ከዚሁ ጋር ተያይዞ ትንቢት መናገር በሚፈልፉበት ዙሪያ መረጃ ሰብሳቢዎችን አሰማርተው ግለሰቦች ብቻ የሚያውቋቸውን ምስጢሮች ሳይቀር ይሰበስባሉ፡፡ እነዚህ ከእኛ ውጭ ሌላ ሰው አያውቃቸውም ያልናቸውን ምሥጢሮች ሲነግሩን እውነተኞች እንደሆኑ እናምናለን፡፡ 3.	መጻሕፍት ላይ ከተጻፉ ትንቢቶች በመቆራረጥ ማቅረብ እነዚህ የዘመናችን ነቢያት መጽሐፍ ቅዱስ ላይ ከተጻፈው ትንቢት ውጭ ሊናገሩ አይችሉም፡፡ ምክንያቱም ትንቢቱ ተነግሯልና፡፡ እነዚህ ሰዎች እየቆራረጡ የሚጠቀሙት ማቴ 24 ላይ ያለውን ጌታ ለሐዋርያት የነገናቸውን ትንቢት ነው፡፡ ወንጌል ላይ ጌታ ለሐዋርያት ምን አላቸው? ማቴዎስ 24ን እናንብብ!
2 አሹር-ራቢ
ከ እስከ    ዓክልበ. የአሦር ንጉሥ ነበረ።
ዋቢ መጽሐፍት
መደብ:የአሦር ነገሥታት
የቴቭኒን እርግጥ
የቴቭኒን እርግጥ  የተወሳሰበን የኤሌክትሪክ ዑእት ወደ ቀላል ተመጣጣኝ ዑደት የምንልወጥበት መንገድ ነው።  በእርግጡ መሰረት  ብዙ  ባትሪ ፣ የኤሌክትሪክ ጅረት ምንጮች እና ሁለት ጫፍ ያላቸው ተቃዋሚዎች (ሬዚዝተርስ)   ያለውን የኤሌክትሪክ ዑደት  በአንድ የቮልቴጅ አመንጭና  ከርሱ ጋር በተቀጠለ  አንድ ተቃዋሚ  ዑደት ሊተካ ይችላል ነው። ስለሆነም ውስብስብ የሚመስልን አንድ ዑደት ወደ ቀላል ዑደት በቴቭኒን እርጉጥ ማሻገር ይቻላል።
የቴቭኒን እርግጥ መጀመሪያ ይተደረሰበት በኸርማን ሄልሞዝ በ1845 ቢሆንም ከንደገና በ1875 በፈረንሳዩ ላየን ቴቭኒን ከንደገና ስለተደረሰበት በዚህ በሁለተኛው ሳይንቲስት ስም እስካሁን ይጠራል።
የቴቭኒን እኩያ
ብዙ የተወሳሰበ አንድ ዑደት በተቃዋሚና ከርሱ ጋር በቀጠለ የቮልቴጅ ምንጭ ቀላል ዑደት ሲተካ፣ ይህ አዲሱ ዑደት የቴቭኒን እኩያ ይባላል።  ማለት አንድ ቴሌቭዥን፣  ውስጡ ያለውን ውጥንቅጡ የወጣ ዑደት በአንዲት ተቃዋሚ እና ባትሪ እንደመተካት ማለት ነው (ለምሳሌ ነው እንጂ ይሄ በተግባር አይሰራም ምክንያቱም ቴሌቭዥን በውስጡ ዳዮድ እና መሰል ሊኒያር ያልሆኑ የኤሌክትሪክ አካላት አሉት፣ የቴቭኒን እርግጥ ደግሞ የሚሰራ ለሊኒያር የኤሌክትሪክ ዑደት ብቻ ነው)።
የቴቭኒን እኩያ አቀማመር
3ኛውን ደረጃ በሌላ መንገድም ማግኘት ይቻላል።
ምሳሌ
ከላይ የተሰጠው ዑደት እኩያ በሂሳብ ቋንቋ እንዲህ ይተረጎማል
( R1 እዚህ ስሌት ላይ ፋይዳ የለውም። ለዚህ ምክንያቱ የዑደቱ በጫፍ A እና B መካከል የተፈጠረው ክፍት ዑደት ነው።  ማለት በሁለቱ ጫፎች መካከል የኤሌክትሪክ ጅረት መንቀሳቀስ ስለማይችል በ  R1  ውስጥ ምንም ጅረት የለም ስለሆነም ምንም ቮልቴጅ የለም (የኦም ህግ) )
እኩያ ተቃዋሚው ደግሞ በሂሳብ እንዲህ ይተረጎማል:
ተጨማሪ ንባብ
መደብ: ኤሌክትሪክ ዑደት
ደም ተበክለህ ዝንብን አትጥላ
ደም ተበክለህ ዝንብን አትጥላ የአማርኛ ምሳሌ ነው። ደም ተበክለህ ዝንብን አትጥላ የአማርኛ ምሳሌ ነው።
ትርጉሙ
መደብ: ያልተተረጎመ ምሳሌ መደብ: ተረትና ምሳሌ
23 March
23 March በጎርጎርያን ካሌንዳር የቀን ስም በእንግሊዝኛ ሲሆን ይህ ቀን በኢትዮጵያ አቆጣጠር (ከ1892 ዓ.ም. ጀምሮ እስከ 2091 ዓ.ም. ድረስ) ምንጊዜም መጋቢት 14 ቀን ማለት ነው።
ከ1892 ዓ.ም. አስቀድሞ ወይም ከ2091 ዓ.ም. በኋላ ለሆኑት ዓመታት ግን በሌላ ቀን ላይ መሆኑን ይገንዘቡ። ለእነዚያ ዓመቶች ይህ የቀን መለወጫ መሣርያ ይረዳል።
መደብ:የፈረንጅ ቀኖች
ደም ተቃብቶ ዝንብ አይፈሩም
ደም ተቃብቶ ዝንብ አይፈሩም የአማርኛ ምሳሌ ነው። ደም ተቃብቶ ዝንብ አይፈሩም የአማርኛ ምሳሌ ነው።
ትርጉሙ
መደብ: ያልተተረጎመ ምሳሌ መደብ: ተረትና ምሳሌ
24 March
24 March በጎርጎርያን ካሌንዳር የቀን ስም በእንግሊዝኛ ሲሆን ይህ ቀን በኢትዮጵያ አቆጣጠር (ከ1892 ዓ.ም. ጀምሮ እስከ 2091 ዓ.ም. ድረስ) ምንጊዜም መጋቢት 15 ቀን ማለት ነው።
ከ1892 ዓ.ም. አስቀድሞ ወይም ከ2091 ዓ.ም. በኋላ ለሆኑት ዓመታት ግን በሌላ ቀን ላይ መሆኑን ይገንዘቡ። ለእነዚያ ዓመቶች ይህ የቀን መለወጫ መሣርያ ይረዳል።
መደብ:የፈረንጅ ቀኖች
የትራንስፖርትና መገናኛ ሚኒስቴር
የትራንስፖርትና መገናኛ ሚኒስቴር (ሞታክ) በኢትዮጵያ መንግስት ስር ያለ የሚኒስቴር መስሪያ ቤት ነው። ዋና ፅሕፈት ቤቱ አዲስ አበባ ይገኛል።
የትራንስፖርትና መገናኛ ሚኒስቴር ከ2003 ጀምሮ የትራንስፖርት ሚኒስቴር ሆኖ የተዋቀረ ሲሆን የመገናኛው ዘርፍ በመገናኛና ኢንፎርሜሽን ቴክኖሎጂ ሚኒስቴር ስም ተዋቅሯል።
የውጭ ንባብ
መደብ:የመገናኛ ሚኒስቴር መደብ:የኢትዮጵያ መንግስት ሚኒስቴሮች መደብ:የትራንስፖርት ሚኒስቴር መደብ:የኢትዮጵያ መገናኛ ሚኒስቴሮች
በርበር ማርያም
በርበር ማርያም በጥንቱ የጋሞ ግዛት ውስጥ ይገኝ የነበር ቤተክርስቲያንና ተራራ ስም ነው። በቀዳማዊ አፄ ምኒሊክ ከክርስቶስ ልደት በፍት በ960ዎቹ ሙኩራበ አይሁድ ሆና እንደተቆረቆረች፣በ328ዓ.ም በሮም ንጉሥ ቆስጢንጢኖስ እና የኢትዮጵያ ንጉሥ አፃ እዛና ዘመን የሐዲስ ኪዳን ሥርዓት ተቀበለች፣በ526ዓ.ም በአቡነ አረጋዊ በቅዱስ ያሬድ ክርስትና እንደገና አጠናከሩ፡፡በ1522ዓ.ም በአፄ ልብነ ድንግል እንደተገደመች የተመዘገበው ይህ ቤተክርስቲያን ከ16ኛው ክፍለ ዘመን ጀምሮ ከጥቅም ውጭ ሆን ሳለ በ1886 ዓ.ም. ራስ ወልደ ጊዮርጊስ አክባቢውን ሲቆጣጠሩ እንደገና ሊያንሰራራ ችሏል ።
ቤተ ክርስቲያኑ የሚገኝበት በርበር ማርያም ተራራ 2750 ሜተር ክፍታ ሲኖረው፣ ከአባያ ሐይቅ በስተምዕራብ ይገኛል ። የፈረንሳዩ ቅርስ ተማሪ ቻቆት እንደዘገበ፣ የጥንቱ ቤተክርስቲያን በ1530ዓ.ም. በግራኙ መሪ ሙጃሂድ/ግራኝ መሐመድ የተቃጠለ ሲሆን በአሁኑ ወቅት የጥንቱ ቤተክርስቲያን ቅሪት በቦታው አይገኝም ብሏል። አባ ባሕርይ የተሰኙት የኦሮሞን ታሪክ የጻፉ መነኩሴ፣ ወደ ዓፄ ሠርፀ ድንግል አገልግሎት የገቡት ከዚሁ ቦታ መወረርና መሰደድ በኋላ ነበር ።
በዚህ ሁኔታ አካባቢው ለ239 ዓመት ከቆየ በኋላ፣ የአካባቢው ሰዎች በአቅራቢያ በሚገኙ ዋሻወች ውስጥ የደበቋቸው የቤተክርስቲያን መገልገያ እቃዎች፣ ታቦታት፣ ጥንታዊ መጽሐፎች በ18ኛው ክፍለ ዘመን   እንደገና ሊገኙ ችለዋል። በዘመነ መሳፍት ማግስት በ1769ዓ.ም እንደጥንቱ እንደገና በርበር ተራራው ላይ ተሠርቷል፡፡ በተጨማሪ ዳግማዊ ዓፄ ምኒልክ የዚህ የጥንቱ መጽሕፍት ግልባጭ እንዲጻፍና፣ እንድጠነክር ተደረገ፡፡ በደጊሞተ ላይ በጠፋው ቤተክርስቲያን ቦታ አዲስ ቤተክርስቲያን በ1870ዓ.ም እንዲሰራ እንዳደረጉ የንጉሱ ዜና መዋዕል ያትታል ።  አፄ ምንሊክ በነበሩበት ዘመን ቤተክርስቲያኑ ድረስ የተጓዙ ሲሆን፣ በዚያ ዘመን ይገኝ የነበረው የወርቅና የብር ቅርሳቅርስ እንዲሁም የነገስታት ተክሊል አሁን ተመዝብሮ ጠፍቷል ።
ማጣቀሻ
መደብ:በርበር ማርያም መደብ:አባ ባህሬ
ደም ከውሀ ይቀጥናል
ደም ከውሀ ይቀጥናል የአማርኛ ምሳሌ ነው። ደም ከውሀ ይቀጥናል የአማርኛ ምሳሌ ነው።
ትርጉሙ
መደብ: ያልተተረጎመ ምሳሌ መደብ: ተረትና ምሳሌ
ጀዋር መሐመድ
የመጀመሪያ ህይወት እና ትምህርት
ጃዋር መደበኛ ትምህርቱን በአሰላ በሚገኘው የካቶሊክ ትምህርት ቤት ጀመረ። እስከ 2003 ድረስ በአዳማ የሁለተኛ ደረጃ ትምህርተቱነን ተከተታተለ፤ ከዚያም የነፃ ትምህርት ዕድል አግኝቶ በሲንጋፖር የተባበረው ዓለም ደቡብ ምስራቅ እስያ ኮሌጅ ትምህርቱነን በመከታተል በ2005 ዓ.ም ተመረቀ፡፡ በሲንጋፖር የተባበረው ዓለም ደቡብ ምስራቅ እስያ ኮሌጅ (UWC) ውስጥ ያገኘወው ተሞክሮ ንቃተ ህሊናውን ለራሱ የኦሮሞ ማንነት እንደቀሰቀሰ ገልጿል። እ.ኤ.አ. በ 2009 ከስታንፎርድ ዩኒቨርሲቲ በፖለቲካል ሳይንስ ተመርቋል ፣ በ 2012 ደግሞ ከኮሎምቢያ ዩኒቨርሲቲ በሰብአዊ መብቶች ማስተርስ አግኝተዋል thumb| [[አሰላ|በአሰላ ከተማ በአድናቂዎቹ ደማቅ አቀባበል ሲደረግለት፤ በኋላም መንገዱ በጃዋር መሀመድ ስም ተሰየመ።]]
የህግ ጉዳዮች
ሕዛባዊ አመጽ በሽብርተኝነት ክስ መዝገብ እ.ኤ.አ ሰኔ 30 2020 ጃዋር ከበቀከ ገርባ፣ እስክንድር ነጋ እና ስንታየሁ ቸኮል ጋር በመሆን በመንግሥት ቁጥጥር ሥር ውሎ ነበር፡፡
እ.ኤ.አ. ጥር 7 ቀን 2022 የኢትዮጵያ መንግስት ጃዋርን ጨምሮ በርካታ የፖለቲካ እስረኞችን እንደሚፈታ በማስታወቅ፣ “የኢትዮጵያን ችግሮች በሰላማዊ መንገድ በብሔራዊ ውይይት በዘላቂነት ለመፍታት መንገዱን ለመዘርጋት ነው” ብሏል።
ዋቢዎች
<references group="" responsive="1">
2 አሹር-ኒራሪ
2 አሹር-ኒራሪ ከ1428 እስከ 1415 ዓክልበ. ድረስ ያሕል የአሦር ንጉሥ ነበረ።
ለ7 አመታት እንደ ገዛ በአሦር ነገሥታት ዝርዝር ላይ ተመዘገበ።
የኢትዮጵያ ካርታ 1936
thumb|500px|የ1936 እ.ኤ.አ. የኢትዮጵያ ካርታ
የኢትዮጵያ ካርታ 1936 በ1936 እ.ኤ.አ. (1928 ዓም) በጣልኛ የታተመ የኢትዮጵያ ካርታ ነው።
መደብ:የኢትዮጵያ ካርታ
ዶስቡርግ
ዶስቡርግ (ሆላንድኛ፦ Doesburg)
መደብ:የሆላንድ ከተሞች
2 አሹር-ናሲር-ፓል
ከ እስከ    ዓክልበ. የአሦር ንጉሥ ነበረ።
ዋቢ መጽሐፍት
መደብ:የአሦር ነገሥታት
አንድነት
አንድነት የኢትዮጵያ ፖለቲካ ፓርቲ ነው።
ታሪክ
መደብ: በምርጫ 2003 የተሳተፉ የኢትዮጵያ ፓርቲዎች መደብ: የኢትዮጵያ ፖለቲካ ፓርቲዎች
ደም ካልፈሰሰ ስርየት የለም
ደም ካልፈሰሰ ስርየት የለም የአማርኛ ምሳሌ ነው። ደም ካልፈሰሰ ስርየት የለም የአማርኛ ምሳሌ ነው።
ትርጉሙ
መደብ: ያልተተረጎመ ምሳሌ መደብ: ተረትና ምሳሌ
ሚላኖ
ሚላኖ (ጣልያንኛ፦ Milano)
መደብ:የጣልያን ከተሞች
ደሞዝተኛ አርፈህ ተኛ
ደሞዝተኛ አርፈህ ተኛ የአማርኛ ምሳሌ ነው። ደሞዝተኛ አርፈህ ተኛ የአማርኛ ምሳሌ ነው።
ቤጮ
በቤንሻንጉል-ጉምዝ ክልል  የሚገኝ ወረዳ  ነው።
ህዝብ ቆጠራ
{{አቀማመጥ {{ የቦታ መረጃ | ስም         =  {{PAGENAME}} | ሌላ_ስም   = | ካርታ_አገር      = ኢትዮጵያ | ክፍላገር        = |latd=6|latm=40|lats=|latNS=N |longd=39|longm=27|longs=|longEW=E | lat_deg      =6 | lat_min      =40 | north_south  = N  | lon_deg       = 39 | lon_min      =  27 | east_west    = E  | ከፍታ     = | ሕዝብ_ጠቅላላ   = | ስዕል          = | ስዕል_መግለጫ      =  {{PAGENAME}} }}
{{PAGENAME}} በኦሮሚያ ክልል  የሚገኝ ወረዳ  ነው።
ማጣቀሻ
መደብ:ኦሮሚያ ክልል መደብ:የኢትዮጵያ ወረዳዎች መደብ:
ፐርሺያ ጃካርታ
thumb|right
ፐርሳቱዋን ሴፓክቦላ ኢንዶኔዥያ ጃካርታ ( የጃካርታ የኢንዶኔዥያ እግር ኳስ ማህበር; ምህጻረ ቃል ፐርሲጃ ቀደም ሲል ፐርሲጃ ፑሳት በመባል የሚታወቀው) በኢንዶኔዥያ ዋና ከተማ ጃካርታ ውስጥ የሚገኝ የኢንዶኔዥያ ፕሮፌሽናል እግር ኳስ ክለብ ነው። ፐርሲጃ ጃካርታ በኢንዶኔዥያ ውስጥ 2 የኢንዶኔዥያ ሊግ እና 9 የፐርሴሪካታን ዋንጫዎች ካሉት በጣም ስኬታማ የእግር ኳስ ክለቦች አንዱ ነው። በ1930 ኢንዶኔዢያ ነፃ አገር ከመሆኗ አሥራ አምስት ዓመታት በፊት አገር አቀፍ ውድድር ከተጀመረ ወዲህ ዝቅተኛ ሊግ ውስጥ ሆኖ አያውቅም። ፐርሲጃ ከሌሎች ስድስት ክለቦች ጋር የኢንዶኔዥያ እግር ኳስ ማህበር PSSI መሥራቾች አንዱ ነው። የፔርሲጃ ከ PSSI መስራች ፐርሲብ ባንዱንግ ጋር ያለው ፉክክር ለአስርተ አመታት አልፏል፣ አልፎ አልፎም በአመጽ ተበላሽቷል።
አንድነት ለዲሞክራሲና ለፍትህ
አንድነት ለዲሞክራሲና ለፍትህ የኢትዮጵያ ፖለቲካ ፓርቲ ነው።
ታሪክ
መደብ: በምርጫ 2003 የተሳተፉ የኢትዮጵያ ፓርቲዎች መደብ: የኢትዮጵያ ፖለቲካ ፓርቲዎች
2 አሹር-ናዲን-አሔ
2 አሹር-ናዲን-አሔ ከ1402 እስከ 1392 ዓክልበ. ድረስ ያሕል የአሦር ንጉሥ ነበረ።
ለ10 አመታት እንደ ገዛ በአሦር ነገሥታት ዝርዝር ላይ ተመዘገበ።
መደብ:የአሦር ነገሥታት
25 March
ከ1892 ዓ.ም. አስቀድሞ ወይም ከ2091 ዓ.ም. በኋላ ለሆኑት ዓመታት ግን በሌላ ቀን ላይ መሆኑን ይገንዘቡ። ለእነዚያ ዓመቶች ይህ የቀን መለወጫ መሣርያ ይረዳል።
2 አሹር-ኡባሊት
2 አሹር-ኡባሊት የአሦር ንጉሥ ነበረ።
ደረስሁ ልጅ ፈላሁ ጠጅ
ደረስሁ ልጅ ፈላሁ ጠጅ የአማርኛ ምሳሌ ነው። ደረስሁ ልጅ ፈላሁ ጠጅ የአማርኛ ምሳሌ ነው።
2 አሹር-ኡባሊት
ዋቢ መጽሐፍት
መደብ:የአሦር ነገሥታት
ደረስሁ ልጅ ፈላሁ ጠጅ
ትርጉሙ
መደብ: ያልተተረጎመ ምሳሌ መደብ: ተረትና ምሳሌ
ጋምላ ኡፕሳላ
ጋምላ ኡፕሳላ (ስዊድኛ፦ Gamla Uppsala፣ «ጥንታዊ ኡፕሳላ»)
መደብ:የስዊድን ከተሞች
አቡ ሩሚ
አቡ ሩሚ (ኣባ ኣብርሃም) ለመጀመሪያ ጊዜ መጽሓፍ ቅዱስን ወደ አማርኛ የተረጐሙ ኢትዮጵያዊ ሊቅ ናቸው። መጽሐፍ ቅዱሱ በ፲፰፻፵ ዓ.ም. ታትሟል።
የ2010 እ.ኤ.አ. ፊፋ የዓለም ዋንጫ ቡድኖች
ሜክሲኮ
አሰልጣኝ፦ ሀቪየር አግዊሬ
ዛፖፓን
የጃሊስኮ ፣ ሜክሲኮ ግዛት ከሚመሠረቱት 125 ማዘጋጃ ቤቶች አንዱ ከተማ ናት ፡፡ የኑዌቫ ጋሊሲያ አውራጃ አካል ሲሆን በኑዌቫ ጋሊሲያ መንግሥት ውስጥ እና በ 1786 መካከል እንዲሁም ከ 1786 እስከ 1821 ባለው የጉዋላላራ ማዘጋጃ ቤት ውስጥ ይገኛል ፡፡ ኦክሲደንቴ ወይም የሜክሲኮ ማዕከላዊ ኦክሲደንት 4 5 6 7 8 9 እሱ የባጂዮ-ኦሲኪዳን ህብረት አካል ነው ፡፡
የ2010 እ.ኤ.አ. ፊፋ የዓለም ዋንጫ ቡድኖች
ኡራጓይ
አሰልጣኝ፦ ኦስካር ታባሬዝ
ዛፖፓን
የማዘጋጃ ቤቱ የህዝብ ብዛት በ INEGI መረጃ እ.ኤ.አ. በ 2020 zapopan መሠረት የህዝብ ብዛቷ 1,476,491 ነው ፡፡ ከጃሊስኮ 11 ህዝብ ቁጥር ውስጥ የመጀመሪያው ነው ፡፡
የ2010 እ.ኤ.አ. ፊፋ የዓለም ዋንጫ ቡድኖች
ኡራጓይ
መደብ:ፊፋ የዓለም ዋንጫ
አዲስ ምዕራፍ
ታሪክ
መደብ: በምርጫ 2003 የተሳተፉ የኢትዮጵያ ፓርቲዎች መደብ: የኢትዮጵያ ፖለቲካ ፓርቲዎች
ዛፖፓን
ዛፖፓን በጄሊስኮ ውስጥ ከፍተኛ የአገር ውስጥ ምርት (GDP) እና ኤች.አይ.ዲ. ያለው ማዘጋጃ ቤት እንዲሁም በሜክሲኮ ውስጥ ከፍተኛ ኤች.ዲ.አይ. እና አጠቃላይ የነፍስ ወከፍ ካላቸው 50 ማዘጋጃ ቤቶች አንዱ ነው ፡፡
ደረቅ ይቀመጠላል እርጥብ ይጎብጣል
ደረቅ ይቀመጠላል እርጥብ ይጎብጣል የአማርኛ ምሳሌ ነው። ደረቅ ይቀመጠላል እርጥብ ይጎብጣል የአማርኛ ምሳሌ ነው።
ትርጉሙ
መደብ: ያልተተረጎመ ምሳሌ መደብ: ተረትና ምሳሌ
የኢትዮጵያ ወረዳዎች
=ባቲ ወረዳ=
ራስ ወልደ ሚካኤል ሰለሞን
250px|thumb|right| ራስ ወልደ ሚካኤል ሰለሞን ራስ ወልደሚካኤል ሰለሞን የመረብ ምላሽን ለመጨረሻ ጊዜ ያስተዳደሩ ያገሩ ዜጋ ናቸው። ወልደሚካኤል ሐማሴንን በፉክክር ካስተዳደሩት ሁለት ቤተሰቦች (ሃዘጋ እና ጸዓዘጋ) የሃዘጋ ባላባት ናቸው።
ደሞ ይዩ፡ የራስ ወልደሚካኤል ደብዳቤዎች
ማጣቀሻ
መደብ:ራስ ወልደሚካኤል
2 አሹር-ዳን
ከ እስከ    ዓክልበ. የአሦር ንጉሥ ነበረ።
ዋቢ መጽሐፍት
መደብ:የአሦር ነገሥታት
ደረቴን ሲያመኝ እግሬን አገመኝ
ትርጉሙ
መደብ: ያልተተረጎመ ምሳሌ መደብ: ተረትና ምሳሌ
ደረቴን ቢያመኝ እግሬን አገመኝ
ደረቴን ቢያመኝ እግሬን አገመኝ የአማርኛ ምሳሌ ነው። ደረቴን ቢያመኝ እግሬን አገመኝ የአማርኛ ምሳሌ ነው።
አቺሬያሌ
አቺሬያሌ (ጣልያንኛ፦ Acireale) በሲሲሊያ ደሴት የሚገኝ ከተማ ነው። በአንድ ትውፊት ዘንድ፣ ከተማው «ካሜሴና» ተብሎ በካሜሴኑስ እንደ ተመሠረተ የሚል ጥንታዊ ጽሑፍ ተቀርጾ ይገኛል።
መደብ:የጣልያን ከተሞች
ደረቴን ቢያመኝ እግሬን አገመኝ
ትርጉሙ
መደብ: ያልተተረጎመ ምሳሌ መደብ: ተረትና ምሳሌ
ተክለ ሐዋርያት ተክለ ማርያም (ፊታውራሪ )
ለጊዜ የጅጅጋ እና የጨርጨር በአገረ ገዥነት ካገለገሉ በኋላ፣ በጅሮንድ (በኋላ ፊታውራሪ) ተክለ ሐዋርያት በ1923 ዓም ከኢትዮጵያ ሕገ መንግሥት ደራሲዎች ዋናው ሆኑ። አጼ ቀዳማዊ ኃይለ ሥላሴ በጻፉት ሕይወቴና የኢትዮጵያ እርምጃ ውስጥ አንድ ወሳኝ ምዕራፍ ፴ «የሕገ መንግሥትን ትርጓሜ ስለ ማስረዳት።» በሙሉ ከበጅሮንድ ተክለ ሐዋርያት ቃላት ጠቀሱዋቸው። በዚህም ሰዓት ለጥቂት ወሮች በጅሮንድ ተክለ ሐዋርያት የገንዘብ ሚኒስትር ሆነው አገለገሉ። ለጊዜም የኢትዮጵያ መላክተኛ በብሪታኒያ ሆነዋል።
ጥቅስ
ከሕይወቴና ምዕራፍ ፴ ጠቃሚ የሆነ አጭር ጥቅስ ይከተላል፦
«ሰው እንዲጠቀምበት የሚፈቀድለት ነገር ሁሉ የጥቅም መብት ተብሏል። ይኸውም የጥቅም መብት በሁለት ዋና ክፍል ይለያያል።
«ለነዚህ ለተነገሩት በግልም በመተባበርም ለሚሆኑት ጥቅሞች ሁሉ ለደምሳሹ አሳብ ጃንሆይ ቀዳማዊ ኃይለ ሥላሴ ሕግ ሰጥተዋል። ዝርዝር ለሚሆነው አሳብ ግን አማካሪዎች በምክር ቤት በጉባኤ እያሰናዱ እንዲያቀርቡላቸው ከላይ እንዳሳየነው የመንግሥት አቋቋም መሠረት ሕገ መንግሥት የተባለውን ተክለዋል።»
መደብ: የኢትዮጵያ ጸሓፊዎች መደብ:የኢትዮጵያ ካቢኔ አባላት መደብ:የኢትዮጵያ መልዕክተኞች
የራስ ወልደሚካኤል ደብዳቤዎች
የራስ ወልደ መካኤል ደብዳቤዎች የምንላቸው የመረብ ምላሽ አስተዳዳሪ የነበሩት ራስ ወልደ ሚካኤል ሰለሞን ለተለያዩ መሪዎች በአረብኛና በአማርኛ የላኳቸውን መልዕክቶች ነው። ከዚህ በታች በፒ.ዲ.ኤፍ መልኩ  ቀርቧል። 800px|thumb|left| ደጃች ወልደሚካኤል ደብዳቤዎች|page=3
መደብ: ኤርትራ መደብ: ራስ ወልደሚካኤል መደብ: 19ኛ ክፍለ ዘመን አማርኛ ሥነ ጽሑፍ
ደረጃ ለፍቶ መሄጃ
ደረጃ ለፍቶ መሄጃ የአማርኛ ምሳሌ ነው። ደረጃ ለፍቶ መሄጃ የአማርኛ ምሳሌ ነው።
ራዮ ቫዬካኖ
ራዮ ቫዬካኖ ዴ ማድሪድ (እስፓንኛ፦ Rayo Vallecano de Madrid, S.A.D.) በማድሪድ፣ እስፓንያ የሚገኝ የእግር ኳስ ክለብ ነው።
ደስታና መከራ ቀኝና ግራ
ደስታና መከራ ቀኝና ግራ የአማርኛ ምሳሌ ነው። ደስታና መከራ ቀኝና ግራ የአማርኛ ምሳሌ ነው።
ራዮ ቫዬካኖ
መደብ:የእስፓንያ እግር ኳስ ክለቦች
ባንፊልድ አትሌቲክ ክለብ
thumbnail 'ባንፊልድ አትሌቲክ ክለብ (እስፓንኛ፦ Club Atlético Banfield) በባንፊልድ፣ አርጀንቲና የሚገኝ የስፖርት ክለብ ነው።
መደብ:የአርጀንቲና እግር ኳስ ክለቦች
ቦሬ (ወረዳ)
በቤንሻንጉል-ጉምዝ ክልል  የሚገኝ ወረዳ  ነው።
ህዝብ ቆጠራ
{{አቀማመጥ {{ የቦታ መረጃ | ስም         =  {{PAGENAME}} | ሌላ_ስም   = | ካርታ_አገር      = ኢትዮጵያ | ክፍላገር        = |latd=6|latm=40|lats=|latNS=N |longd=39|longm=27|longs=|longEW=E | lat_deg      =6 | lat_min      =40 | north_south  = N  | lon_deg       = 39 | lon_min      =  27 | east_west    = E  | ከፍታ     = | ሕዝብ_ጠቅላላ   = | ስዕል          = | ስዕል_መግለጫ      =  {{PAGENAME}} }}
{{PAGENAME}} በኦሮሚያ ክልል  የሚገኝ ወረዳ  ነው።
ማጣቀሻ
መደብ:ኦሮሚያ ክልል መደብ:የኢትዮጵያ ወረዳዎች መደብ:
ሩዋን
ሩዋን (ፈረንሳይኛ፦ Rouen) በስሜን ፈረንሳይ አገር የሚገኝ ከተማ ነው።
ታሪክ
ከሮማውያን በፊት የወሊዮካሴስ ጎሣ ዋና ከተማ «ራቶማጎስ» ነበር። በሮሜ መንግሥት ዘመን ከተማው «ሮቶማጉስ» ተባለ።
መደብ:የፈረንሣይ ከተሞች
ኦሮሞ ብሔራዊ ኮንግረስ
ኦሮሞ ብሔራዊ ኮንግረስ የኢትዮጵያ ፖለቲካ ፓርቲ ነው።
ታሪክ
መደብ: በምርጫ 2003 የተሳተፉ የኢትዮጵያ ፓርቲዎች መደብ: የኢትዮጵያ ፖለቲካ ፓርቲዎች
ደባ ራሱን ስለት ድጉሱን
ደባ ራሱን ስለት ድጉሱን የአማርኛ ምሳሌ ነው።
ትርጉሙ
መደብ: ተረትና ምሳሌ
መጋሌ
በአፋር ክልል  የሚገኝ ወረዳ  ነው።
ማጣቀሻ
መደብ:አፋር ክልል መደብ:
አባሃኒ ሊሚትድ ዳካ
አባሃኒ ሊሚትድ ዳካ ( আবাহনী লিমিটেড ঢাকা)  ዳካ አባሃኒ ወይም አባሃኒ ሊሚትድ ተብሎ የሚጠራው በዳካ፣ ባንግላዲሽ ዳንሞንዲ አካባቢ የሚገኝ የባንግላዲሽ ፕሮፌሽናል እግር ኳስ ክለብ ነው። ክለቡ በአሁኑ ጊዜ የባንግላዲሽ ፕሪሚየር ሊግ በሆነው የባንግላዲሽ እግር ኳስ ከፍተኛ ሊግ ውስጥ ይወዳደራል።
ክለቡ የተመሰረተው አባሃኒ ክሪራ ቻክራ ( আবাহনী ক্রীড়া চক্র ፦
በ 1972 በኢቅባል ስፖርት ክለብ እንደገና በማደራጀት በሼክ ከማል የሼክ ሙጂቡር ራህማን የበኩር ልጅ። በ 1989 ወደ የተወሰነ ኩባንያ ተለወጠ. አባሃኒ ሊሚትድ ዳካ ከአገሪቱ በጣም ታዋቂ እና ጥሩ ድጋፍ ካላቸው ክለቦች አንዱ ተደርጎ ይወሰዳል። በአገር ውስጥ የእግር ኳስ መድረክ ላይ ከደረሰ በኋላ ክለቡ ዳካ ደርቢ ተብሎ ከሚጠራው ከጎረቤት ዳካ መሃመዳን ኤስ.ሲ ጋር ረጅም ዘላቂ ፉክክር ፈጥሯል።
ክለቡ በባንግላዲሽ እስከ 2006 ከፍተኛው ደረጃ የነበረውን አስራ አንድ የዳካ ሊግ ዋንጫዎችን አሸንፏል። የመጀመርያው የሀገሪቱ ፕሮፌሽናል ሊግ ከተመሠረተ ወዲህ በባንግላዲሽ ፕሪሚየር ሊግ ሰባት ሪከርዶችን አስመዝግበዋል። 17 የሀገር ውስጥ የሊግ ዋንጫዎችን በማግኘቱ በባንግላዲሽ ከፍተኛ ሊግ ታሪክ ሁለተኛዉ ስኬታማ ክለብ ሲሆን የመጀመርያው ተቀናቃኙ ዳካ መሃመዳን አ.ሲ. ክለቡ ሁለቱንም የፌዴሬሽን ዋንጫ (12 ጊዜ) እና የነጻነት ዋንጫ (2 ጊዜ) ዋንጫዎችን አንስቷል። በተጨማሪም በአህጉራዊ እና ክፍለ አህጉራዊ እግር ኳስ ስኬትን አግኝተዋል ፣ 3 ዋንጫዎችን (Charms Cup ፣ Bordoloi Trophy እና Sait Naggee Trophy ) ከህንድ አሸንፈዋል ፣ በ 2019 ፣ አብሃኒ የ AFC ዋንጫ የጥሎ ማለፍ ደረጃ ላይ የደረሰ የመጀመሪያው የባንግላዲሽ ክለብ ሆኗል።
ባንጋባንዱ ብሔራዊ ስታዲየም
ብሄራዊ ስታዲየም (বঙ্গবন্ধু জাতীয় স্টেডিয়াম}}, romanised : Bongobondhu jateeyo stediyaam)፣ እንዲሁም ዳካ ስታዲየም በመባል የሚታወቀው እና ቀደም ሲል ዳካ ስታዲየም ተብሎ የሚጠራው ብሔራዊ ስታዲየም እና ሁለገብ የስፖርት ሜዳ በዳካ ፣ ባንግላዲሽ ውስጥ ነው። በከተማው መሃል በሚገኘው ሞቲጅሄል አካባቢ ይገኛል። ለወንዶችም ለሴቶችም ብሄራዊ የእግር ኳስ ቡድኖች መገኛ ነው።
የባንጋባንዱ ብሔራዊ ስታዲየም በዳካ ከሚገኙት ዋና ዋና የእግር ኳስ ቦታዎች አንዱ ሲሆን 25,000 አቅም ያለው ብር ሽሬሽታ ሙስጠፋ ካማል ስታዲየም ነው ። ባንጋባንዱ ስታዲየም በ 2011 በአርጀንቲና እና በናይጄሪያ መካከል የሚደረገውን ዓለም አቀፍ የወዳጅነት ጨዋታ በማዘጋጀት ይታወቃል
ዳሻራት ራንጋሳላ
ዳሻራት ራንጋሳላ ( दशरथ रंगशाला ) በትሪፑሬሽዋር ፣ ካትማንዱ ውስጥ ባለ ብዙ ዓላማ ስታዲየም ነው። ከኔፓል አራቱ ታላላቅ ሰማዕታት አንዱ በሆነው በዳሻራት ቻንድ ስም ተሰይሟል።
ስታዲየሙ በአብዛኛው ለእግር ኳስ ግጥሚያዎች እና ለባህላዊ ፕሮግራሞች ያገለግላል። ምሽት ላይ ግጥሚያዎችን እና ዝግጅቶችን ለማመቻቸት የጎርፍ መብራቶች ተጭነዋል። አብዛኞቹ የኔፓል ብሄራዊ እና አለም አቀፍ ውድድሮች የሚካሄዱት በዚህ ስታዲየም ነው። የኔፓል የመጀመሪያ ደረጃ የእግር ኳስ ክፍል፣ የሰማዕታት መታሰቢያ ሊግ ፣ በየአመቱ በዚህ ሜዳ ይካሄዳል። እ.ኤ.አ. የ2021 የኔፓል ሱፐር ሊግ የውድድር ዘመን ብቸኛው ስታዲየም አስተናጋጅ ነው።
አርዠንቶን-ሱር-ክሮይዝ
አርዠንቶን-ሱር-ክሮይዝ (ፈረንሳይኛ፦ Argenton-sur-Creuse) የፈረንሳይ መንደር ነው።
ከ58 ዓክልበ. ጀምሮ የሮሜ መንግሥት ውስጥ ሲሆን ከተማቸው አርጌንቶማጉስ በዙሪያው ይገኝ ነበር።
መደብ:የፈረንሣይ ከተሞች
ደስታና መከራ ቀኝና ግራ ናቸው
ደስታና መከራ ቀኝና ግራ ናቸው የአማርኛ ምሳሌ ነው። ደስታና መከራ ቀኝና ግራ ናቸው የአማርኛ ምሳሌ ነው።
ትርጉሙ
መደብ: ያልተተረጎመ ምሳሌ መደብ: ተረትና ምሳሌ
ቤኔያም ዴምቴ
ቤኔያም በላይ ደምቴ (ሐምሌ 18 ቀን 1998 ተወለደ) የኢትዮጵያ ፕሪሚየር ሊግ ክለብ ቅዱስ ጊዮርጊስ እና የኢትዮጵያ ብሔራዊ ቡድን በአጥቂ አማካኝነት የሚጫወት ኢትዮጵያዊ ፕሮፌሽናል እግር ኳስ ተጫዋች ነው።
ኤሊ ሀቢብ
ኤሊ ሀቢብ (እ.ኤ.አ. የካቲት 6፣ 1973 የተወለደ) የሊባኖስ ሥራ ፈጣሪ እና የአንግሃሚ ተባባሪ መስራች ነው፣ አንግሃሚ የመካከለኛው ምስራቅ እና ሰሜን አፍሪካ (MENA) ክልልን የሚያገለግል የሙዚቃ ዥረት መድረክ ነው። ሀቢብ ከንግድ አጋሩ ከኤዲ ማሩን ጋር በመሆን በአረቡ አለም የዲጂታል ሙዚቃ ኢንዱስትሪን በመቅረጽ ሚና ተጫውቷል።
የመጀመሪያ ህይወት እና ትምህርት
ኤሊ ሀቢብ ተወልዶ ያደገው ቤይሩት ሊባኖስ ውስጥ ነው። ከልጅነቱ ጀምሮ ለቴክኖሎጂ እና ሥራ ፈጣሪነት ፍላጎት አዳብሯል። በአካዳሚክ ሥራው በኮምፒዩተር ምህንድስና ለመቀጠል በመወሰን ከሊባኖስ አሜሪካን ዩኒቨርሲቲ (LAU) ዲግሪ አግኝቷል።
ደባ ራሱን ስለት ድጉሱን አያጣውም
ደባ ራሱን ስለት ድጉሱን አያጣውም የአማርኛ ምሳሌ ነው። ደባ ራሱን ስለት ድጉሱን አያጣውም የአማርኛ ምሳሌ ነው።
ትርጉሙ
መደብ: ያልተተረጎመ ምሳሌ መደብ: ተረትና ምሳሌ
ኤሊ ሀቢብ
ሙያ
እ.ኤ.አ. በ 2011 ኤሊ ሀቢብ እና ኤዲ ማሮን አ በ MENA ክልል ውስጥ ያለውን ህጋዊ የሙዚቃ ዥረት አገልግሎት እጥረት ለመፍታት የሚል ራዕይን ሰንቀው አንግሃሚን መሰረቱ።
የስነቃል ተግባራት
የስነ ቃል ተግባራት የሚባሉት በዋናነት አምስት ናቸው። እነርሱም የመትከልና የማጠናከር ተግባር ፣የማስተማር ተግባር ፣የማምለጥ ተግባር ፣የመግታት/የመቆጣጠር ተግባር እና የመግለጥ ተግባር ናቸው። የመትከል ተግባሩን ስናይ ማህበረሰቡ የሚፈልጋቸው ነገሮች እንዲቆዩ የሚያደርግ የስነቃል ጥርቅም ነው ።
ኤሊ ሀቢብ
ሙያ
አንጋሚን ከመመስረቱ በፊት ሃቢብ የሞባይል መልእክት መግቢያ በር አቅራቢ የሆነውን PowerMeMobileን ጨምሮ በርካታ የቴክኖሎጂ ኩባንያዎችን አቋቁሟል። በተጨማሪም በመካከለኛው ምስራቅ ካሉት ፈር ቀዳጅ ኩባንያዎች አንዱ በሆነው ናሃርኔት.ኮም ላይ የቺፍ ቴክኖሎጂ ኦፊሰር (CTO) ቦታን ያዘ።
አንጋሚ በመካከለኛው ምስራቅ ያለውን የዲጂታል ሙዚቃ ስርጭት ለማስፋት በህዳር 2012 ተጀመረ። መድረኩ እውቅና አግኝቶ በክልሉ ባለው ተጽእኖ ምክንያት ብዙ ጊዜ " Spotify of the Middle East（የመካከለኛው ምስራቅ የሙዚቃ ማህደር）" [  ተብሎ  ይጠራ ነበር። አረብኛ እና አለምአቀፍ ሙዚቃን ጨምሮ ከ72 ሚሊዮን በላይ ዘፈኖችን የያዘ የተለያዩ የሙዚቃ አማራጮችን ይሰጣል። አንጋሚ  ከ75 ሚሊዮን በላይ የተመዘገቡ ተጠቃሚዎችን ሲኖሩት፣ ከአንድ ቢሊዮን በላይ ወርሃዊ ጅረቶችን አሳክቷል።
አንጋሚ ወደ ብዙ ክፍላት ተከፋፍሏል። እነዚህም አንጋሚ ስቱዲዮ፣ Vibe Music Arabia፣  Spotlight Live፣  እና Anghami Lab ያካትታሉ።
እ.ኤ.አ. በማርች 2021 አንጋሚ በኒውዮርክ የአክሲዮን ልውውጥ ናስዳቅ ከቪስታስ ሚዲያ አክዩዜስን ኩባንያ ጋር በመዋሃድ ከክልሉ በዓይነቱ የመጀመሪያ ኩባንያ በመሆን ታሪክ ሰርቷል። በዚህ ውህደት ወቅት የአንግጋሚ ዋጋ በ220 ሚሊዮን ዶላር መካከል እንደሚሆን ተገምቷል።
አንጋሚ በተለያዩ የሽልማት መድረኮች ላይ ተሸልሟል፣ በ2017 ከፍተኛ ጀማሪዎች፣ ምርጥ ቴክኖሎጂ፣ የወርቅ ሽልማት ለፈጠራ፣ ለብራንድ ግንዛቤ የወርቅ ሽልማት፣ ለግንኙነት ግንባታ/ሲአርኤም የወርቅ ሽልማት፣ ለኔስካፌ ዘመቻ ከፍተኛ ሽልማት፣ በ2016 ለኢኖቬሽን እና የአረብ ማህበራዊ ሚዲያ ተፅእኖ ፈጣሪዎች የብር ሽልማት
እውቅና
ኤሊ ሀቢብ, ለሥራ ፈጠራ ስኬቶች ብዙ እውቅና አግኝቷል እነዚህም የሚከተሉትን ያካትታሉ:
ብሩማት
ብሩማት (ፈረንሳይኛ፦ Brumath)
መደብ:የፈረንሣይ ከተሞች
ሚሌ (ወረዳ)
በአፋር ክልል  የሚገኝ ወረዳ  ነው።
ማጣቀሻ
መደብ:አፋር ክልል መደብ:
ወለንኛ ቋንቋ ተናጋሪ ሕዝቦች ዴሞክራሲያዊ ንቅናቄ
ወለንኛ ቋንቋ ተናጋሪ ሕዝቦች ዴሞክራሲያዊ ንቅናቄ የኢትዮጵያ ፖለቲካ ፓርቲ ነው።
ታሪክ
መደብ: በምርጫ 2003 የተሳተፉ የኢትዮጵያ ፓርቲዎች መደብ: የኢትዮጵያ ፖለቲካ ፓርቲዎች
ተወለደ ብርሃን ገብረ እግዚአብሔር
ተወልደ ብርሃን ገብረ እግዚአብሔር
ዶ/ር ተወልደብርሃን ገብረእግዚኣብሔር የእጽዋት ጄኔቲክ ሃብት ለንግድ ሲባል እንዳይለወጥና በተለይ ሰለጠኑ የሚባሉት ኣገሮች የገበሬው ሕብረተሰብ ለዘመናት ጠብቆ ያቆየውን እንዲያከብሩ ተከራክረዋል። ይህ መብት እንዲከበርና የእጽዋትን ጂን እየቀየሩ በፓተንት በመጠበቅ ችግር እንዳይፈጥሩ ኣስተባብረዋል። ለዶ/ር ተወልደ “ራይት ላይቭሊሁድ አዋርድ” የተባለው ሽልማት በ፲፱፻፺፫ ዓ.ም. ተሰጥቷቸዋል። በእዚህ መስክ ይህ ሽልማት ለዶ/ር መላኩ ወረደ ከመሰጠቱ ሌላ በእንዶድ ምርምር ዶ/ር አክሊሉ ለማ እና ዶ/ር ለገሠ ወልደዮሓንስ ተሸልመዋል። ይህ የዕውቅና ሽልማት የኖቤል ሽልማት በማይሰጥበት መስክ ስለሆነ ኣማራጭ ነው ይባላል።
ደባል ሲስነብት ይሆናል ባለቤት
ደባል ሲስነብት ይሆናል ባለቤት የአማርኛ ምሳሌ ነው። ደባል ሲስነብት ይሆናል ባለቤት የአማርኛ ምሳሌ ነው።
ተወለደ ብርሃን ገብረ እግዚአብሔር
ተወልደ ብርሃን ገብረ እግዚአብሔር
መደብ:የኢትዮጵያ ሰዎች መደብ:ሳይንቲስቶች
ደባል ሲስነብት ይሆናል ባለቤት
ትርጉሙ
መደብ: ያልተተረጎመ ምሳሌ መደብ: ተረትና ምሳሌ
ቦሴት
በቤንሻንጉል-ጉምዝ ክልል  የሚገኝ ወረዳ  ነው።
ህዝብ ቆጠራ
{{አቀማመጥ {{ የቦታ መረጃ | ስም         =  {{PAGENAME}} | ሌላ_ስም   = | ካርታ_አገር      = ኢትዮጵያ | ክፍላገር        = |latd=6|latm=40|lats=|latNS=N |longd=39|longm=27|longs=|longEW=E | lat_deg      =6 | lat_min      =40 | north_south  = N  | lon_deg       = 39 | lon_min      =  27 | east_west    = E  | ከፍታ     = | ሕዝብ_ጠቅላላ   = | ስዕል          = | ስዕል_መግለጫ      =  {{PAGENAME}} }}
{{PAGENAME}} በኦሮሚያ ክልል  የሚገኝ ወረዳ  ነው።
ማጣቀሻ
መደብ:ኦሮሚያ ክልል መደብ:የኢትዮጵያ ወረዳዎች መደብ:
2 ኤሪሹም
2 ኤሪሹም የአሹር ንጉሥ ነበር። ምናልባት 1730-1720 ዓክልበ. አካባቢ ገዛ። የናራም-ሲን (አሦር) ልጅና ተከታይ ይባላል።
ረመዳን
ረመዳን  በሂጅራ አቆጣጠር ዘጠነኛው ወር እና በሙስሊሞች ዘንድ የጾም፣ ጸሎት ወር ነው ፡፡ ረመዳን ከአምስቱ የእስልምና ማዐዘናት ዉስጥ አንዱ ነው ። እና ሃያ ዘጠኝ ወይም ሠላሳ ቀናት ይቆያል ።
2 ኤሪሹም
የዓመት ስሞች
የያንዳንዱ አሦራዊ ዓመት ስም ለዚያ ዓመት የተሾመው የሊሙ ስም ነበረ። ከዚህ በታች የዓመቱ ሊሙ እና የሊሙ አባት ስም እንደ ኡልትራ አጭር አቆጣጠር ይዘርዝራሉ።
ረመዳን
ከፀሐይ መውጫ ጀምሮ እስከ ምትጠልቅ ድረስ መጾም ለአቅመ አዳም (ሄዋን) ለደረሱ ሙስሊሞች ፋርድ (ግዴታ) ነው ። የክሮኒክ በሽተኞች, መንገደኞች, አረጋውያን, ጡት አጥቢ እናቶች, የስኳር በሽተኞች, ወይም የወር አበባ ያላቸው እንስቶች ሲቅሩ ከሱቢህ ( ፈጅር) አዛን ቀደም ብሎ በለሊት(ንጋት) ላይ የሚበላው ምግብ ሱሁር, እና ምሽት ከመግሪብ አዛን ቡሃላ የሚፈታበት(ሚፈጠርበት) ምግብ ኢፍጣር ይባላል ።
2 ኤሪሹም
የዓመት ስሞች
«የማሪ ሊሙ ስሞች ዜና መዋዕል» (MEC) የተባለው ሰነድ ለዚህ ዘመን የሊሙ ስምና ተጨማሪ የዓመት ድርጊቶች ይሰጣል። ይህም በታች ይመለከታል።
26 March
26 March በጎርጎርያን ካሌንዳር የቀን ስም በእንግሊዝኛ ሲሆን ይህ ቀን በኢትዮጵያ አቆጣጠር (ከ1892 ዓ.ም. ጀምሮ እስከ 2091 ዓ.ም. ድረስ) ምንጊዜም መጋቢት 17 ቀን ማለት ነው።