cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ዛይሴ
ታሪካዊ አመጣጥና አሠፋፈር
የብሔረሰቡን ታሪካዊ አመጣጥና አሰፋፈር በተመለከተ በተለያዩ ሕዝቦች አካባቢ በተከሰቱ እንቅስቃሴዎች የተነሣ ከተለያዩ አካባቢዎች የመጡ ጎሳዎች በፈጠሩት የረጅም ጊዜ ማህበራዊ መስተጋብር የዛይሴን ብሔረሰብ እንዳስገኙ ይነገራል። እነዚህ ጎሣዎች ወደ አካባቢው ለምን እንደተንቀሳቀሱና እንደሰፈሩ በምክንያትነት የሚነገረው አካባቢው ለእርሻና ለከብት ርቢ ምቹ መሬት ለኑሮ ተስማሚ የሆነ የአየር ንብረት ያለው መሆኑ ነው። በብሔረሰቡ በርካታ ጎሣዎች እንዳሉ ሲነገር ከነዚህም መካከል “ቡቡር”፣”ብልዝና” “ማልዝ” ነባር ጎሣዎች ሲሆኑ የተቀሩት ከጋሞ፣ከደራሼ፣ ከሞሲዬና ከኮሬ በተለያዩ ጊዜያት መጥተው የተቀላቀሏቸው መሆኑን  የብሔረሰቡ አዛውንቶች ይናገራሉ። ከእነኚህ በተጫማሪም ቀደም ባሉት መንግሥታት በሥራና በሰፈራ ምክንያት ከጋሞ፣ከኮንሶ፣ከዎላይታ፣ከጎፋና ከአማራ የመጡ ሕዝቦች ከብሔረሰቡ ጋር አብረው እንደሚኖሩ መረጃዎች ይጠቁማሉ።
ባህላዊ አስተዳደር
ዘይሴዎች የራሣቸው የሆነ ጥንታዊ ባህላዊ አስተዳደር አላቸው። የባህላዊ አስተዳደሩ ቁንጮ «ካቲ» ወይም ንጉሱ ይባላል፡፤ ካቲዎች የሚነግሱት አመጣጡ ከጋሞ-ኮሌ አካባቢ “ዝሄ” ከሚባል ሥፍራ “ከዙሌሣ” ጎሣ ነው። የካቲው ሥልጣን የዘር ሀረግን ተከትሎ  ከአባት ወደ ልጅ በውርስ የሚተላለፍ ሲሆን ለመሪነት የሚያበቃው ገና ሲወለድ የእህል ዘር፣ እርጥብ ሣር ወይም የከብት እበት ይዞ ከእናቱ ማህፀን የሚወጣው ወንድ ልጅ ነው ተብሎ ይነገራል። ይህም በባህሉ “ኤቃ” ወይም /ገዳም/ የመልካም ገድ ተምሳሌት ነው ተብሎ ይታመናል። ከካቲው ልጆች መከካከል የመጨረሻ ወይም ታናሽ እንኳን ቢሆን ከኤቃ ጋር ከተወለደ የካቲው ወራሽ የሚሆነው እርሱ ይሆናል። ወራሽ ልጅ መሪው ወይም ካቲው በሕይወት እስካለ ድረስ ከአባትየው ርቆ እንዲኖር ይደረጋል። ለዚህም በምክኒያትነት የሚጠቀሰው ወራሹ ከአባቱ ጋር ከኖረ ለአባትየው ሕይወት አስጊ ነው ተብሎ ስለሚታመን ነው።
ከባህላዊ መሪው በታች አቻ ሥልጣን ያላቸው በሕዝብ የሚመረጡ «ማጋ» የተባሉ ሰባት የሕዝብ መሪዎች አሉ። የማጋዎቹ ሥልጣንም እንደ ካቲው ሁሉ የዘር ሐረግን ተከትሎ ከአባት ወደ ልጅ የሚተላለፍ ነው። ከማጋዎች ቀጥለው የሚገኙት የሥልጣን አካላት «ሶሮፋዎች» ሲባሉ ዋና ተግባራቸው ለበላይ መሪዎች የማማከር አገልግሎት መስጠት ነው። የሚመረጡትም በሕዝብ ሸንጎ ነው። በወታደራዊ አመራር ረገድ “ቶራ ቃራ” የሚባሉ የጦር አዛዦች እንደነበሩ ይነገራል። እነዚህ ከላይ የተጠቀሱት ባህላዊ አስተዳደር አካላት በአስተዳደሩ ማዕከል በሆነው “ማርታ” /ቤተመንግሥት/ ዙሪያ በመሰባሰብ የፖለቲካ አስተዳደሩን ይመሩ ነበር። ንጉሡ የራሱ የጦር ሠራዊት አለው። በዚህ ጦር ውስጥ ዕድሜው 18 ዓመት የሞላው ወጣት ለካቲው ይሰጥና ወታደራዊ ሥልጠና ይወሰዳል። ከሥልጠናው መልስ ምሽግ በመቆፈር አካባቢውን በመጠበቅ ወታደራዊ ግዴታውን የመወጣት ኃላፊነት ይሰጠዋል።
በባህላዊ አስተዳደሩ የሴቶች ተሣትፎ ዝቅተኛ ነው። በቤትና በሸንጎ የመስተንግዶ ስራን ከመምራት ውጪ የመዳኘት መብት የላቸውም። ይሁንና የካቲው ሚስት ባሏን በማማከር ትረዳዋለች። የሴቶች ምክርና ግሣፄ ይደመጣል። ምክንያቱም ግሣፄዋን የጣሰ ያሰበው አይሳካለትም ወይም አይሟላለትም  ተብሎ ስለሚታመን ነው። በሌላ በኩል ከአጎራባች ሕዝቦች ጋር አለመግባባት ሲከሰት “ኦጌማጋ” በሚባል አገናኝ አማካይነት በመላላክ “ዱላታ” /የሕዝብ ሸንጎ/ ተካሂዶ የዕርቅ ሥርዓት ይፈፀማል። ጉዳዩ ጠንከር ያለ ከሆነ በካቲውና በማጋዎች አማካይነት በውይይትና በሰላማዊ መንገድ ይፈታል። በዚህም የተነሣ የዛይሴ ብሔረሰብ ከአጎራባች ብሔረሰቦች ጋር በርካታ ባህላዊ ጉዳዮችን ይጋራል። በአስተራረስ፣ በአለባበስ በሰርግና በለቅሶ ስርዓት አፈጻፀምና በሌሎችም ባህላዊ ወጎች ተመሣሣይነት አለው። ይሁንና ብሔረሰቡ ራሱን በራሱ ሲያስተዳድር ከነበረበት የቀድሞ ሁኔታ በውጫዊ ተጽዕኖዎች ምክንያት ባህላዊ አስተዳደርሩም ሆነ ሌሎች ባህላዊ  ዕሴቶቹ መዳከማቸው አልቀረም።  በባህላዊ ሥርዓቱ ላይ ጫና ከፈጠሩበት ዓቢይ ምክንያቶች የአፄ ምኒልክ የመስፋፋት ዘመቻ እና የጣሊያን ወረራ ለአብነት ተጠቃሽ ናቸው።
የጋብቻ ሥርዓት
በብሔረሰቡ የጋብቻ ሥርዓት የሚፈፀመው በአቻ ጎሣዎች መካከል ነዉ። በአንድ ጎሣ ውስጥ የሚመደቡ እርስ በርስ ጋብቻ አይፈፅሙም። በብሔረሰቡ ባሕል ሴቶች ፈፅሞ አይገረዙም፣ ወንዶች አልፎ አልፎ በስለት ወይም ቆንጨኮ /ወተት የሚወጣውን ተክል/ በመጠቀም ግርዛት ይፈፀማሉ። ለጥሎሽ ጥንት በዓይነት እስከ ሰባት ከብት፣ ለልጅቱ ወላጆችና ቤተዘመድ ይከፈል ነበር። ከቅርብ ጊዜ ወዲህ ግን የጥሎሹ መጠን በጥሬ ገንዘብ ከ1,000-2,000 ብር እንደደረሰ መረጃዎች ይጠቁማሉ።
የበዓላት አከባበር
ብሔረሰቡ ከሚያከብራቸው መንፈሳዊና ባህላዊ በዓላት “ደሴከሶ”፣”ኤቃ”፣”አልሶ”፣” መስቀል”፣ “ገና” የተባሉት ተጠቃሽ ናቸዉ። ደሴ ከሶ (የእኩያሞች በዓል) በተመሣሣይ የዕድሜ ክልል ዉስጥ የሚገኙ ወጣቶች በአማካይ ሥፍራ ተሰብስበው የብሔረሰቡ ባህል ወግና ታሪክ ለወጣቶች በብሔረሰቡ አዛውንቶች እየተተረከና እየተወሳላቸው እነርሱም የታሪክ ተረካቢ መሆናቸው እየተገለፀላቸው ለክብረ ባዕሉ በተዘጋጀው ድግስ ታድመው በጋራ እየበሉና እየተጫወቱ በአገሬው ሽማግሌዎች ተባርከውና ተመርቀው የአንድ ትዉልድ ስያሜ የሚያገኙበት በዓል ነው። ኤቃ /መስዋዕት የማቅረቢያ በዓል/ በዚህ የብሔረሰቡ ሃይማኖታዊ በዓል “ማጋዎች” ለአካባቢያቸው ሰላምና ብልፅግናን በመሻት ፈጣሪአቸው “ኢንአ”/ማካ/ በሚባሉ የባህላዊው ሥርዓተ አምልኮ ፈፃሚዎች አማካይነት ለብሔረሰቡ አምልኮት መስዋዕት በማቅረብ ፀሎት የሚያቀርቡበት ሥርዓት ነው። አልሶ በአካባቢው አሉታዊ ተፈጥሮአዊ ክስተቶች /ድርቅ፣የአንበጣ መንጋ ወረርሽኝ፣ ወዘተ... /ሲከሰት ከዚህ መቅሰፍት እንዲታደጋቸው ካቲውና ማጋዎች በፀሎትና በምልጃ ለፈጣሪያቸው መስዋዕት የሚያቀርቡበት ሥርዓት ነው። የመስቀል በዓል፡- ካቲውና ማጋዎች ለበዓሉ ተለይቶ በተዘጋጀ ሥፍራ ደመራ ደምረው ችቦ በማቀጣጠል የአካባቢው ሕዝብ እየበላና እየጠጣ በጭፈራ የሚያከብረው በዓል ነው። ከዚህ በተጨማሪም ከክርስትና እምነት ጋር በተያያዘ የገናና የፋሲካ በዓላት በአካባቢው ብሔረሰብ በድምቀት ያከበራሉ።
የዘመን አቆጣጠር
ብሔረሰቡ የራሱ የሆነ የቀን፣ የወርና የዓመት አቆጣጠር አለው። የሰባት ቀናትና የአሥራ ሁለት ወራት የራሣቸው መጠሪያ ሲኖራቸው ወቅቶችንም ከሐምሌ - ሕዳር “ሴቴ”፣ ከታህሣሥ - የካቲት “ቦኔ”፣ ከመጋቢት - ሰኔ “ባርጎ” በሚል ስያሜ ከፋፍለው ይጠሯቸዋል።
ባህላዊ የቤት አሰራር
ዛይሴዎች ሰፋ ያለ ዝግጅት በማድረግ ባለሦስት ማዕዘን ግድግዳ ቤታቸውን በአበሻ ፅድ በመገርገድና ጣሪያውን በጠንካራ ሰንበሌጥ በመክደን ይሠሩታል። ሣሩ በእበትና በጭቃ ስለሚነከር እሣት ቢነሳ እንኳን የመቋቋም ኃይል አለው። የቤቱን ጣራ ብዙውን ጊዜ ከስምንት እስከ አሥራ ሁለት በሚሆን የጥድና የወይራ ምሰሶዎች ከውስጥ ወደ ዉጪ በመወጠር ያቆሙታል። ዘይሴዎች የቤት ቁሣቁሦችን፣የእርሻ እና የሙዚቃ መሣሪያዎችን እንዲሁም ሌሎች መገልገያዎችን በባህላዊ መንገድ ሠርቶ የመጠቀም ባህል አላቸው። የሽመና ውጤት የሆኑትን ቡልኮ፣ጋቢ፣ ነጠላና ቆልኤ ከጥጥ ያዘጋጃሉ። የእርሻ መሣሪያዎችን ከእንጨትና ከብረት በመሥራት ሲገለገሉ ገበቴ/ጎንጌ/ ፣ሾርቃ(ሀሌ)፣ አርሣ(አልጋ)፣ መቀመጫ (ጽጎ) የተለፋ የቆዳ ምንጣፍ /ሽሬ/ ከተለያዩ ከአካባቢው ከሚያገኝዋቸው ቁሳቁሶች በመሥራት ይገለገሉባቸዋል።
ባህላዊ አመጋገብ
ዛይሴዎች ባህላዊ ምግባቸውን ከተለያዩ የእህል ዓይነቶችና ከእንሰት ተዋፅኦ በማዘጋጀት ይመገባሉ። ወተት ቅቤና ማርን ለማባያነት ይጠቀማሉ። ባህላዊ መጠጣቸው ቦርዴ/መዶ/ ሲሆን የሚዘጋጀውም በቆሎ፣ማሽላ፣ጎመንና ቆጮን በመደባለቅ እና በመቀላቀል ደልዋዴ የተባለ እርሾ በማዘጋጀት ነው። ከዚያም ከተለያዩ የእህል ዓይነቶች ሰጋለ የሚባል ደፍድፍ ተዘጋጅቶ ከእርሾው ጋር በማዋሃድ በውሃ እየተበጠበጠ ይጠጣል። ከባህላዊ ምግባቸው ቂጣ/ቦራ/ ፣ሱልአ (ከጎመንና ከበቆሎ ዱቄት በመደባላቅ የሚሠራ) ቆዴ -(ከገብስ፣ከበቆሎና ከቡላ ዱቄት የሚሠራ) ገንፎ እና ባምኤ (-ከቦቆሎና ማሽላ ዱቄት የሚሠራ ኩርኩርፋ) ዋንኞቹ ናቸው።
ባህላዊ አለባበስ
ዘይሴዎች ከእድሜ እና ከፆታ አንፃር የተለያየ  የአለባበስ ስርዓት አላቸው። ሕፃናት በእጅ የተሰፋ አቡጀዲ በአንገታቸው ይታሠርላቸዋል። በወጣትነት የዕድሜ ክልል የሚገኙት ደግሞ ሰፋ ያለ ቁምጣ ሱሪ ይታጠቃሉ። ሴቶች ከጥጥ ፈትል የተሠራ ቀሚስና ነጠላ ይለብሣሉ። በተጫማሪም ወፈር ያለ ነጠላ፤ ጋቢ ከወገባቸው በታች ሽንሽን እንዲኖረው አድርጐ በማሰር “ዳንጮ” በተባለ መቀነት ወገባቸው ላይ ሸብ አድርገው ይለብሳሉ። አዛዉንቶች ደግሞ ሰፋ ያለ ቁምጣ፣እጀ ጠባብ ሸሚዝና ኮት ለብሰው ከላይ ጋቢ ወይም ቡልኮ ይደርባሉ። ባህላዊ መሪዎች አለባበሣቸው ከአዛውንቶች ተመሣሣይ ሆኖ ለክብራቸው መለያነት ደበሎ የተባለውን ከአውሬ ቆዳ ተለፍቶና አምሮ የተሠራ መላባሻ ከላይ ይደርባሉ።በእጃቸው ደግሞ ጭራ ይይዛሉ።
የለቅሶና የሐዘን ሥርዓት
የዛይሴ ብሔረሰቡ የለቅሶና የሃዘን ሥርዓት እንደሟቹ የዕድሜ ክልል፣ እንዳላቸው የሀብት መጠንና  የሥልጣን ደረጃ ይለያያል። ለህፃናት ሞት ብዙም አይለቀስም። ሃዘኑ መሪር የሚሆነው ወጣቶች ሲሞቱ ነው። ወጣት ሲሞት ቤተሰቦችና የቅርብ ዘመዶቹ በለጋ ዕድሜው መቀጨቱን በሥነ ቃል እየገለፁ በስለት ግንባርንና ፊታቸውን በመቧጨር እየዘለሉ በመውደቅና በመፈጥፈጥ እንዲሁም የሟችን ንብረት በማውደም ሃዘናቸውን ይገልፃሉ። በዕድሜ የገፋ ሰው ሲሞት ለቅሶው ቀልድና ጨዋታ በተቀላቀለበት መልኩ ይፈፀማል። ካቲው/መሪው/ ሲሞት ሕዝቡ ለለቅሶው ሥርዓት  አስፈላጊውን ዝግጅት እንዲያደርግ መልዕክት እንዲያስተላልፉ ለማጋዎች ይላካል። ለካቲዎች «ጋሬ» የሚባል ለየት ያለ የለቅሶና የሃዘን ሥርዓት ይደረግላቸዋል። በቅድሚያ በማጋዎች አማካይነት የካቲው ሞት በአዋጅ ለሕዝብ ይነገራል።የካቲውን የቀብር ሥርዓት የሚፈፅሙት "ኢናማካ" በሚል ስያሜ የሚታወቁ ጐሣዎች ናቸው።የግብዓተ መሬት ከተፈፀመ በኋላ ጉድጓዱ የሚሞላው በአፈር ሣይሆን በጥሬ እህል ነው። የካቲው ለቅሶና ሐዘን ከ15-30 ቀናትን ይወስዳል። በካቲው ሞት የተሰማቸውን  መሪር ሃዘን  ለመግለፅ ወንዶችም ሆኑ ሴቶች ቅንድባቸዉንና ፀጉራቸውን ይላጫሉ። አመድ፣ጥላሸትና ጭቃ ይቀባሉ። እርጉዝ ሴት ደግሞ በሆዷ ላይ ጭቃ ትቀባለች። ይህም በሆዷ የያዘችው ፅንስ ጭምር ሀዘኑን ለመሪው እንዲገልፅለት በሚል እምነት ነው። በዚህ የለቅሶ ስርዓት የብሔረሰቡ አባላት  “ጋይሎ” በሚባል ሥነ ቃል ሟች በህይወት ዘመኑ የፈጸማቸውን ጀብዶችና ገድሎች እያነሱ በዜማ በማወደስ ሐዘናቸውን የሚገልጹበት መንገድ ነው።
ዋቢ ምንጭ
መደብ:የኢትዮጵያ ብሔሮች
ለቅዘን እግር አንስተውለት ለውሻ ሮጠውለት
ለቅዘን እግር አንስተውለት ለውሻ ሮጠውለት የአማርኛ ምሳሌ ነው።
ትርጉሙ
መደብ : ተረትና ምሳሌ
ከርከሮ
ከርከሮ (ሮማይስጥ፦ Phacochoerus africanus) ኢትዮጵያ ውስጥ የሚገኝ አጥቢ እንስሳ ነው።
የእንስሳው ጥቅም
መደብ:የኢትዮጵያ አጥቢ እንስሳት መደብ:የዱር አራዊት
አለቃ ግ/ረኃና በጣም አጭር - ድንክዬ ሰው ናቸው
አለቃ ግ/ረኃና በጣም አጭር - ድንክዬ ሰው ናቸው
(14)ሚስታቸው ወይዘሮ ማዘንጊያሽ ደግሞ ሲበዛ 1ሜትር ከ80 ናቸው። መንገድ ውለው ወደቤታቸው ሲመለሱ ወይዘሮ ማዘንጊያሽ ሠማዩን አይተው አለቃ ዝናብ ሊዘንብ ነው መሰለኝ ይሏቸዋል። ከዚያ አለቃ ከኋላቸው ኩስ ኩስ እያሉ ሲመልሱላቸው! «እኔ ምን አውቃለሁ ለሰማዩ ቅርቡ አንቺ ነሽ» አሏቸው ይባላል።
መደብ : የኢትዮጵያ ቀልዶች
ኮሶቮ
thumb|300px
ኮሶቮ በከፊል ተቀባይነት ያገኘ አገር ሲሆን በደቡብ አውሮፓ ይገኛል። ዋና ከተማው ፕርሽቲና ነው።
በ2000 ዓ.ም.ኮሶቮ ነጻነቱን ከሰርቢያ አዋጀ። ሆኖም ሰርቢያ እስካሁን ይህንን አልተቀበለም፤ በኮሶቮ ግዛት ላይ ይግባኝ ይላል።
ብዙ አገራት ኮሶቮ እንደ ነጻ አገር ቢቀበሉም፣ ሌሎች አገራት ግን በተለይም ሩስያ የሰርቢያ ግዛት ነው ብለው ለተቀባይነቱ እምቢ ብለዋል።
በቅርቡ ኢትዮጵያ ኮሶቮን በይፋ ተቀባይነት ለመስጠት ተስማምቷል፤ የኢትዮጵያ መንግሥት ግን ይህንን ተቀባይነት በይፋ ገና አላስታወቀም።
መደብ:የአውሮፓ አገራት መደብ:በከፊል ተቀባይነት ያገኙ አገራት መደብ:ሰርቢያ
ለበራ ወለባ ለውሻ ገለባ
ለበራ ወለባ ለውሻ ገለባ የአማርኛ ምሳሌ ነው።
ትርጉሙ
መደብ : ተረትና ምሳሌ
የኢንዱስትሪ አብዮት
የኢንዱስትሪ አብዮት ማለት በተለይ ከ1750 እና 1820 ዓም ያህል መካከል የተከሠተው ለውጦች ዘመን ነው። በነዚህ አመታት ለውጦቹም የአዲስ ፈጠራዎችና ቴክኖሎጂዎች ፈጣን መስፋፋት ነበሩ። ከታላቅ ብሪታንያ ጀምሮ ተስፋፋ።
እነዚህ ለውጦች የሕዝቦች ኑሮ ዘዴና ምቾት ከበፊት ዘመናት ይልቅ በጣም አሻሸሉ፣ የሕዝቦችም ቁጥር እንዲበዛ አስቻሉ።
መደብ:ታሪክ መደብ:ፈጠራዎች
መፍቻ መንገዶች
ቅኔ የሚፈታው ደጋግሞ በማንበብ ነው፡፡ አብዛኛው የቅኔ ህብረ ቃል የሚኖረው ሁለተኛው ስንኝ ላይ ስለሆነ በደንብ እሱ ላይ አተኩሩ፡፡
ዋይ ረን
' የ ቻይና  ንጉሥ ነበር።
ዋቢ መጽሐፍት
መደብ:የቻይና ነገሥታት
ቪክቶር ሱሖሩኮፍ
ዊክቶር ሱሆሩኮው|thumbnail|350px|right ዊክቶር ሱሆሩኮው (መስኮብኛ፦ Виктор Сухоруков፣ 1951፣ ሶቪዬት_ሕብረት) የሩሲያ ተዋናይ ነው።
ፊልሞች
መደብ:የሩስያ ሰዎች መደብ:ተዋናዮች
ዶርትሙንት
ዶርትሙንት (ጀርመንኛ፦ Dortmund) የጀርመን ከተማ ነው።
ያቀረቡልህን ጉረስ የተረፈህን መልስ
ትርጉሙ
መደብ: ያልተተረጎመ ምሳሌ መደብ: ተረትና ምሳሌ
የኬሚካል ውህድ
የኬሚካል ውህድ ከሁለት ወይም ከዚያ በላይ ንጥረ ነገሮች የተፈጠረ ኬሚካላዊ ንጥረ ነገር ነው፣  ውህደቱን በሚወስን ቋሚ ሬሾ ውስጥ ለምሳሌ ውሃ (  2 ) ) በ 1: 2 ሬሾ ውስጥ ሃይድሮጂን እና ኦክስጅንን ያካተተ ውህድ እና በአጠቃላይ ይህ ሬሾ ለአንዳንድ አካላዊ ጉዳዮች መስተካከል አለበት, እንደ ሰው ምርጫ አይደለም, እና በዚህ ምክንያት እንደ ናስ ያሉ ቁሳቁሶች እንደ ቅይጥ ይቆጠራሉ እንጂ አይደሉም. ድብልቅ. የአንድ ውህድ ልዩ ባህሪያት አንዱ በሞለኪውላዊ ፎርሙላ የሚገለጽ የተለየ ኬሚካላዊ መዋቅር ያለው መሆኑ ነው፣ እነዚህ ቀመሮች በውስጡ የሚገኙትን አቶሞች መጠን፣ እና በአንድ ንጥረ ነገር ሞለኪውል ውስጥ የሚገኙትን አቶሞች ብዛት ይገልፃሉ።, የኢታን ቅርጽ ነው  2 6  2 ), እና እነዚህን ቀመሮች በማወቅ የግቢውን ሞላር ብዛት ለማስላት ይቻላል.የኬሚካላዊ ውህዶችን ለመለየት ብዙ መለያዎች አሉ, CAS ቁጥርን ጨምሮ (ሁሉንም ውህዶች ለመለየት ቁጥር). መደብ:የጥንተ ንጥር ጥናት
ኢንካ መንግሥት
300px|thumb|የኢንካ መንግሥት መስፋፋት ከ1430 እስከ 1525 ዓም ደረስ የኢንካ መንግሥት ከ1430 እስከ 1525 በደቡብ አሜሪካ በተለይም ፔሩ የነበረ መንግሥት ነው። 350px|thumb|left|የኢንካዎች አምባ በቁስቁ ፔሩ ቀድሞ በአንዴስ ተራሮች የነበሩት መንግሥታት የቲዋናኩ መንግሥት (300-1150 ዓም ግድም) እና የዋሪ መንግሥት (600-1100 ዓም ግድም) እንደ ተገኙ ታውቋል። ከነዚህ መንግሥታት ውድቀት በኋላ ከተነሡት አነስተኛ ክፍላገራት አንዱ የቁስቁ መንግሥት በ1190 ዓም ግድም ተነሣ። ይህ የቁስቁ መንግሥት በ1430 ዓም የኢንካ መንግሥት ተብሎ ጎረቤቶቹን በመያዝ መስፋፋት ጀመር። የኢንካ መንግሥት ስም በራሱ ቋንቋ በቀቿ «ታዋንቲንሱዩ» («አራቱ አውራጆች») ተባለ።
መደብ:ታሪካዊ አገሮች መደብ:ፔሩ
ጅም ዴልጋቲ
ሚካኤል ጀምስ ዴሊጋቲ (ነሐሴ 2፣ 1918 - ህዳር 28፣ 2016) አሜሪካዊ ሥራ ፈጣሪ ነበር። እሱ የፈጣን ምግብ ሬስቶራንት ሰንሰለት የማክዶናልድ የመጀመሪያ ፍራንቺዚ ነበር በ1957 በዩኒየንታውን ፔንስልቬንያ ውስጥ የመጀመሪያውን 48 ቅርንጫፎች የከፈተ። ዴሊጋቲ በ1967 የማክዶናልድ "ቢግ ማክ" ሃምበርገር ፈጣሪ እንደሆነም ይነገርለታል።
የመጀመሪያ ህይወት
ሚካኤል ጀምስ ዴሊጋቲ በዩኒንታውን ፔንስልቬንያ ኦገስት 2፣ 1918 ተወለደ፣ የጄምስ ዴሊጋቲ ልጅ፣ የፋሪየር፣ የኮብል ሰሪ እና የከረሜላ ሰሪ እና ሚስቱ ሉሲል ዳንዴሬ። በሁለተኛው የዓለም ጦርነት ወቅት ከዩናይትድ ስቴትስ ጦር ጋር በአውሮፓ ከማገልገሉ በፊት በፌርሞንት ፣ ዌስት ቨርጂኒያ በሚገኘው ፌርሞንት ሲኒየር ሁለተኛ ደረጃ ትምህርት ቤት ተምሯል፣ በዚያም በቦይ እግር ተሠቃይቷል።
ሙያ
ከጦርነቱ በኋላ ዴሊጋቲ በኒውፖርት ቢች፣ ካሊፎርኒያ የመኪና መንገድ ሬስቶራንት ነበረው እና በ1955 ሬይ ክሮክን በሬስቶራንት ትርኢት ከተገናኘ በኋላ ዴሊጋቲ የማክዶናልድ ፍራንቺሲ ሆኖ የጀመረው እ.ኤ.አ. ከፒትስበርግ በስተደቡብ (64 ኪሜ) እና ይዞታዎቹ ወደ 48 መደብሮች አድጓል።
ዴሊጋቲ በ1965 የቢግ ማክን ፅንሰ-ሀሳብ አስበው በ1965 በመጀመርያው የማክዶናልድ ፍራንቻይዝ ኩሽና ውስጥ፣ በ McKnight Road በከተማ ዳርቻ ሮስ ከተማ ውስጥ በሚገኘው እና በዩኒየን ታውን ማክዶናልድ በኤፕሪል 1967 በ45 ሳንቲም ማገልገል ጀመረ። እ.ኤ.አ. በ 1968 ቢግ ማክ በእያንዳንዱ የአሜሪካ ማክዶናልድ ዝርዝር ውስጥ ነበር ፣ እና በ 1969 ከጠቅላላው የሽያጭ መጠን 19 በመቶውን ይይዛል። እ.ኤ.አ. በ 1970 ዎቹ ጂንግል መሠረት ቡርገር “ሁለት ሁሉም-የበሬ ሥጋ ጥብስ ፣ ልዩ መረቅ ፣ ሰላጣ ፣ አይብ ፣ ኮምጣጤ ፣ ሽንኩርት በሰሊጥ-ዘር ቡን ላይ” ይይዛል ።
እ.ኤ.አ. በ1993 በሎስ አንጀለስ ታይምስ ቃለ መጠይቅ የተደረገለት ዴሊጋቲ እሱ ባለ ሁለት ፎቅ በርገር ፈጣሪ እንዳልሆነ ተስማምቷል፡- "ይህ አምፖሉን እንደማግኘት አይነት አልነበረም። አምፖሉ ቀድሞውንም ነበረ። ያደረኩት ነገር ቢኖር ሶኬት ውስጥ መዘፈቅ ነው። " ዴሊጋቲ ከፒትስበርግ የቴሌቭዥን ጣቢያ ጋር ባደረገው ቃለ ምልልስ ለቢግ ማክ ፍጥረት ምንም አይነት የሮያሊቲ ክፍያ እንዳልተቀበልኩ፣ ነገር ግን ፕላክ እንደተቀበለ ተናግሯል። ልጁ ሚካኤል እንዳለው ጂም በየሳምንቱ ቢግ ማክ ይበላ ነበር።
እ.ኤ.አ. በ2007 ዴሊጋቲ ከ13 ጫማ (4 ሜትር) በላይ የሆነውን "የአለም ትልቁ ቢግ ማክ" ያለበትን የቢግ ማክ ሙዚየም ከፈተ። እ.ኤ.አ. ከ2016 ጀምሮ፣ ማክዶናልድ በየአመቱ 550 ሚሊዮን ቢግ ማክስ በአሜሪካ ይሸጣል።
የግል ሕይወት እና ሞት
ዴሊጋቲ ሁለት ጊዜ አግብቷል፣ ከአን ቩኖራ ጋር የመጀመሪያ ጋብቻው በፍቺ አብቅቷል። አንድ ወንድ ልጅ ነበራቸው። እሱ እና ሁለተኛ ሚስቱ ኤሌኖር “ኤሊ” ካርሞዲ አንድ ወንድ ልጅ፣ አምስት የልጅ ልጆች እና ስምንት የልጅ የልጅ ልጆች ነበሯቸው። እ.ኤ.አ. ኖቬምበር 28, 2016 በፎክስ ቻፕል ፔንስልቬንያ በሚገኘው ቤታቸው በ98 አመታቸው አረፉ።
ደቂቅ ዘአካላት
10,000 ጊዜ ተልቆ የተነሳ የኮሊ ባክቴሪያ|thumbnail|350px|right ደቂቅ ዘ አካላት ወይም በእንግሊዝኛ Microorganisms የሚባሉት በአጉሊ መነጽር ብቻ የሚታዩ ማለትም በባዶ ዓይን የማይታዩ አካላት ናቸው። የነዚህ አካላት ጥናት microbiology ይባላል። ይህም ጥናት የተጀመረው በአንቶን ቫን ሉዊንሁክ ሲሆን በ1675 እ.ኤ.አ. የራሱን የአጉሊ መነጽር ተጠቅሞ የመጀመሪያዎቹን ደቂቅ ዘ አካላት በማግኘቱ ነው።
አርኬአ
አርኬአዎች ቅድመኑክለሳዊ አንድህዋሴ አካላት ሲሆኑ፣ በካርል ዎሴ ባለ ሶስት ጎራ ስርዓተ ምደባ መሰረት የመጀመሪያውን ሕይወት ያላቸው አካላት ጎራ ይመሰርታሉ።  ቅድመ ኑክለሳዊ የሚለው ቃል ሲተረጎም ኑክለስና ሌሎች በክርታስ የተሸፈኑ ክፍለ ህዋሳት የሌሉት ተብሎ ሊተረጎም ይችላል።  አርኬአዎች ቀደም ሲል በአንድ ጎራ አብረዋቸው ተመድበው ከነበሩት ከባክቴሪያ ጋር ይህን ትርጓሜ ይጋራሉ።
አርኬአዎች ከባክቴሪያ የሚለዩት በስነባሕርያቸው እና በባዮኬሚስትሪያቸው ነው። ለምሳሌ የባክቴርያ ሕዋስ ክርታስ የተሰራው ከፎስፎግላይሴራይዶች በኤስተር ቦንድ አማካኝነት ሲሆን፤ የአርኬአዎች ክርታስ ግን የተሰራው ከኢተር ሊፒዶች ነው።
ባክቴሪያ
ባክቴሪያዎች ቅድመኑክለሳዊ ማለትም ፦ ኑክለስና ሌሎች በክርታስ የተሸፈኑ ክፍለ ህዋሳት የሌሏቸው መሆናቸው ከአርኬአዎች ጋር ያመሳስላቸዋል። እንደ ታዮማርጋሪታ ናሚቢየንሲስ እጅግ በጣም ጥቂት ወጣ ያሉ ዝርያዎች በስተቀር ባክቴሪያዎች በሙሉ ያለ ማይክሮስኮፕ የማይታዩ ደቂቅ ዘአካላት ናቸው።
ውን ኑክለሳውያን
ውን ኑክለሳውያን በውስጣቸው እንደ ህዋስ ኑክለስ፣ ጎልጂ እቃ እና ኃይለህዋስ ያሉ ክፍለ ህዋሳት ያሏቸው መሆናቸው ከባክቴሪያዎችና ከአርኬአዎች ይለያቸዋል።
ፕሮቲስታ
ከውን ኑክለሳውያን ጎራ መካከል ፕሮቲስታዎች በብዛት አንድህዋሴ የሆኑ ሚክሮስኮፓውያን ናቸው።ይህ ጎራ ለምደባ አስቸጋሪ የሆኑ ሰፊ ተልያይነት ያላቸው ፍጡራንን ያቀፈ ነው። ባለብዙ ህዋስ የሆኑ ብዙ የዋቅላሚ ዝርያዎች ፕሮቲስታዎች ናቸው። በፕሮቲስታ ውስጥ የሚገኙ ዝርያዎች ቁጥር በውል አይታወቅም፤ ምክኒያቱም በዚህ ሰፍን ውስጥ የሚገኙ የተለዩ ዝርያዎች በጣም ጥቂት ስለሆኑ ነው።
ፈንገሶች
ፈንገሶች እንደ የዳቦ እርሾ (ሳካሮማይሰስ ሰርቪሴ) ያሉ ብዙ አንድህዋሴ ዝርያዎች አሏቸው።
ዋቅላሚዎች
ዋቅላሚ የሚለው ቃል ከተለያዩ ስርወዘራዊ ቡድኖች የተገኙ እና በተለያዩ የሥርዓተ ምደባ ዘርፎች ውስጥ የሚገኙ የተለያዩ ሕይወት ያላቸው ፍጡራንን የሚወክል ሰፊ ቡድን ነው። በአጠቃላይ ዋቅላሚዎች ስንል እያልን ያለነው፦ በአብዛኛው እውነተኛ ስር፣ግንድ፣ ቅጠል እና ሥርአተሸንዳ የሌላቸው ባለ ቀላል የመራቢያ መዋቅር የሆኑ እና ምግብሰሪ የሆኑ የውሃውስጥ ዕፅዋትመሰል ፍጡራንን ነው። በመላው ዓለም ማለትም፦ በባሕር፣ በጨው አልባ ዉሃማ አካላት እና እርጥበታማ የየብስ ክፍሎች ተሰራጭተው ይገኛሉ። አብዛኛዎቹ ሚክሮስኮፓዊ ሲሆኑ ጥቂቶች ግን በጣም ግዙፎች ናቸው። ለምሳሌ አንዳንድ የባሕር ውስጥ አረሞች (sea weeds) እስከ ፶ ሜትር ያህል ሊረዝሙ ይችላሉ።
አረንጓዴ ዋቅላሚዎች ብርሃናዊ አስተፃምሮ ማከናወን የሚችሉ ብዙ ውን ኑክለሳውያንን የሚያቅፍ ሰፊ ቡድን ነው። ምንም እንኳን ጥቂት አረንጓዴ ዋቅላሚዎች ከፕሮቲስታዎች ጋር የሚመደቡ ቢሆንም፣ እንደ ክሎሮፋይታ ያሉ ሌሎች ዋቅላሚዎች በዕፅዋት ውስጥ የመደባሉ። እንደ ክላሚዶሞናስ ያሉ በጣም ብዙ አንድህዋሴ የሆኑ አረንጓዴ ዋቅላሚዎች አሉ።
thumb
ዋቢ ምንጭ
መደብ:ሥነ ሕይወት
የደም ዝውውር ሥርዓት
ደም ዝውውር ማለት ከደም ጋር የተገናኙ አባል አካል ስብስብ ነው
ገብተሽ አልቀሽ
ገብተሽ አልቀሽ
(15)አንድ ቀን ከወዳጃቸው ዘንድ ድግስ ተጠርተው ሄደው እዚያ ውለው ወደ ቤታቸው ሲመጡ አሽከራቸው በር ሲከፍት አስቀደመው አለቃ ገብተው የባለቤታቸውን መግባት ሲጠባበቁ ትንሽ ዘግየት ስላሉ «እባክሽ ገብተሽ ገብተሽ አልቀሽ እንደሆን በሬን ልዝጋበት» አሉ። የቁመታቸውን መርዘም መናገራቸው ነው።
መደብ : የኢትዮጵያ ቀልዶች
10 December
10 December በጎርጎርያን ካሌንዳር የቀን ስም በእንግሊዝኛ ሲሆን ይህ ቀን በኢትዮጵያ አቆጣጠር (ከ1892 ዓ.ም. ጀምሮ እስከ 2091 ዓ.ም. ድረስ) በዘመነ ማቴዎስ፣ በዘመነ ማርቆስና በዘመነ ሉቃስ ታኅሣሥ 1 ቀን ማለት ነው። በዘመነ ዮሐንስ ግን (ዘመነ ሉቃስ የሥግር ዓመት በመሆኑ)  ቀን ላይ ነው።
ከ1892 ዓ.ም. አስቀድሞ ወይም ከ2091 ዓ.ም. በኋላ ለሆኑት ዓመታት ግን በሌላ ቀን ላይ መሆኑን ይገንዘቡ። ለእነዚያ ዓመቶች ይህ የቀን መለወጫ መሣርያ ይረዳል።
መደብ:የፈረንጅ ቀኖች
ካሮ
ታዋቂ ሰዎች
ካሮ የኢትዮጵያ ብሔር ነው።
መደብ:የኢትዮጵያ ብሔሮች
ለበጋ ጥጃ ውስ አነሰው ወይ
ለበጋ ጥጃ ውስ አነሰው ወይ የአማርኛ ምሳሌ ነው።
ትርጉሙ
መደብ : ተረትና ምሳሌ
መልበርን
thumb|right|275px|መልበርን መልበርን (እንግሊዝኛ: Melbourne) አውስትራልያ ውስጥ የሚገኝ ታላቅ ከተማ ነው።
ደግሞ ይዩ
መደብ:የአውስትራልያ ከተሞች
ፈርዖን
ፈርዖን ማለት የጥንታዊ ግብጽ ንጉሥ ነው። ይህ ከግብጽኛ «ፐር-ዓ» ከ«ፐር» (ቤት) እና «ዓ» (ታላቅ) ወይም «ታላቁ ቤት» ደረሰ። ፐር-ዓ መጀመርያ ቤተ መንግሥት ለማመልከት ሲሆን፣ ከ1400 ዓክልበ. በኋላ ንጉሡን ፐር-ዓ ይሉት ጀመር። ስለዚህ ከዚያ በፊትም የነገሡት ግብጻዊ ንገሥታት ለምሳሌ በኦሪት ዘፍጥረት በአብርሐም፣ በዮሴፍ ወይም በሙሴ ዘመን የነበሩት ነገሥታት ደግሞ «ፈርዖን» ተብለዋል። ነገር ግን በታሪክ ላይ ፈርዖን የሚለው ማዕረግ ጥቅም ላይ የዋለው በጥንቱ የግብጽ መንግሥት ከ 2691-2625 ሳይሆን አሊያም በመካከለኛው የግብጽ መንግሥት ከ 2050-1710 ሳይሆን በአዲሱ የግብጽ መንግሥት በ 1570 ነው። ቁርኣንም ፈርዖን ማለት የጀመረበት በአዲሱ የግብፅ መንግሥት በሙሴ ዘመን ነው።
*
የራስ ቅል
የራስ ቅል አንጎልን ከአደጋ ከመጠበቅ አልፎ መሰረቱን ያስተካክላል
በቋል
መደብ:አዕዋፍ
ወንደቢ
ወንደቢ ወይም ወደንቢ(Taurotragus oryx) አፍሪካ ውስጥ የሚገኝ አጥቢ እንስሳ ነው።
አንዳንዴ በስኅተት ሌላው የቶራ አስተኔ ወገን ከኢትዮጵያ ደቡብ የሚገኘው ቶራ ፈረስ ወገን (Connochaetes፣ በእንግሊዝኛ gnu ወይም wildebeest) «ወንደቢ» ተብሏል።
ያበረ ወገኑን አስከበረ
ያበረ ወገኑን አስከበረ የአማርኛ ምሳሌ ነው። ያበረ ወገኑን አስከበረ የአማርኛ ምሳሌ ነው።
ትርጉሙ
መደብ: ያልተተረጎመ ምሳሌ መደብ: ተረትና ምሳሌ
ለበግ ደጋ ለምቾት አልጋ
ለበግ ደጋ ለምቾት አልጋ የአማርኛ ምሳሌ ነው።
ትርጉሙ
መደብ : ተረትና ምሳሌ
ሂፖክራቴስ
300px|thumb|ሂፖክራቴስ ሂፖክራቴስ (ግሪክኛ፦ Ἱπποκράτης 470-380 ዓክልበ. ግድም) ዝነኛ የጥንታዊ ግሪክ ሀኪም ነበር። «የሕክምና አባት» ተብሏል።
መደብ:ሕክምና መደብ:የግሪክ ሰዎች
ክሴኒያ ራፖፖርት
ክሴኒያ ራፖፖርት (መስኮብኛ፦ Ксения Раппопорт) የሩሲያ ተዋናይ ነች።
ፎቶዎች
መደብ:የሩስያ ሰዎች መደብ:ተዋናዮች
የብርሃናት ክፍለ ዘመን
የብርሃናት ክፍለ ዘመን (ፈረንሳይኛ፦ le Siècle des Lumières /ለ ሲዬክል ዴ ሉምዬር/፣ ጀርመንኛ፦ Aufklärung /አውፍክላሩንግ/ «ማብራራት»፣ እንግሊዝኛ፦ Enlightenment /እንላይተንመንት/ «ማብራራት») በተለይ በ18ኛው ክፍለ ዘመን የተከሠተው፣ ከ17ኛው ክፍለ ዘመን «ሳይንሳዊ አብዮት» የተከተለ የዘመናዊ ፍልስፍና እንቅስቃሴ ነበረ። «የፍልስፍና ክፍለ ዘመን» ወይም «የምክንያት ዘመን» ተብሏል።
እንቅስቃሴው የተጀመረው በፈረንሳይ ሲሆን፣ በተለምዶ ከ1707 እስከ 1781 ዓም ድረስ እንደ ቆየ ይቆጥሩታል። ከፈረንሳይ የ«ማብራራት» ሀሣቦች በተለይ ወደ እስፓንያ፣ ጀርመን፣ ፖላንድ፣ ሩስያ፣ ግሪክ፣ ስኮትላንድና አሜሪካ ተስፋፉ። በሌሎች አገራት ግን ለምሳሌ በእንግላንድ ወይም በጣልያን፣ «ማብራራቱ» አነስተኛ ሚና አጫወተ።
በዚህ ወቅት ዘመናዊ ከነበሩት ሃሣቦች መሃል፦
መደብ:ፍልስፍና መደብ:የአውሮፓ ታሪክ
መውጫችንን ነዋ
መውጫችንን ነዋ
(30) ቦታው የት እንደሆነ አላውቅም ብቻ ጣይቱ በእንጨት ደረጃ ወደ ፎቅ ይወጣሉ። ድሮ ያው ግልገል ሱሪ አልነበረም ፎቅ ሲወጡ አለቃ ደረጃው ስር ሆነው አንጋጥጠው የጣይቱን ምስጢር ያያሉ። ጣይቱም መለስ ብለው ወደታች ወደ አለቃ አዩና አለቃ «ምን እያዩ ነው?» ቢሏቸው። «መውጫችንን ነዋ» አሏቸው።
መደብ: የኢትዮጵያ ቀልዶች
ማዕከላዊ ስርዓተ ነርቭ
ስርአተ ነርቭ በሰውነታችን ውስጥ መልእክት ከማስተላለፍ አልፎ መልእክት የያዘ አባል አካል ነው
ካራናሌ
ታዋቂ ሰዎች
ካራናሌ የኢትዮጵያ ብሔር ነው።
መደብ:የኢትዮጵያ ብሔሮች
ሄቢዴስ
የእስፓንያ ንጉሥ ነበረ።
ሴሚራሚስ
ሴሚራሚስ (ሻሚራም) በድሮ የግሪክ ታሪክ ጸሃፊዎች ዘንድ በጥንታዊው ዘመን የአሦር ንጉስ ኒኑስ ንግሥት ነበረች። በተለይ በዲዮዶሮስ ሲኩሉስ ጽሑፍ የእርሷ አፈ ታሪክ ይታወቃል። ዲዮዶሮስ እንደሚለው በአስቄሎን በሶርያ ተወልዳ እናቷ ግማሽ ሰው ግማሽ አሣ የሆነች አድባር እንደ ነበረች ይባል ነበር። ሴሚራሚስ ከኒኑስ ጦር ሻለቆች አንዱን ዖኔስ የተባለውን አገባች። በባክትርያ ላይ ሲዘመት፣ ሴሚራሚስ በልብሷ ራሷን እንደ ወንድ አስመሰለችና በዘመቻው በጣም ጀግና ነበረች። ስለዚህ ኒኑስ ወደዳትና ከዖኔስ በግድ ለራሱ ወሰዳት። ዖነስም ራሱን ገደለ። ከዚህ በኋላ ለኒኑስ ልጁን ኒንያስ (ናንያስ)ን ወለደችለት።
ኒኑስ ከሞተ በኋላ ሴሚራሚስ መንግሥቱን ለ42 ዓመታት ያዘች። ትልቅ ከተማ በባቢሎን ሠራች። አንዳንድ ቤተ መንግሥት ደግሞ በፋርስ አሠራች። ዲዮዶሮስ እንደሚለን የቤኂስቱን ጽሑፍ በተራራ ገደል ላይ አስቀረጸች። አሁን እንደሚታወቀው ግን ይህን ጽሑፍ ያስቀረጸው የፋርስ ንጉሥ ፩ ዳርዮስ ነበረ። ከዚህ በላይ ወደ ሊብያና አይቲዮፒያ (አፍሪካ) እንደ ዘመተች ይለናል። በኋላ ወደ ሕንድ ንጉስ ስትራቶባቴስ ላይ ስትዘምት በሥራዊቷ ዝሆኖች እንደነበሯት ለማስመስል ብዙ ሀሣዊ ዝሆኖች እንዲፈጠሩ አደረገች ይባላል።  ይህ ዘዴ መጀመርያ ቢከናወንም የስትራቶባቴስ ሥራዊት ግን በመጨረሻ ወደ ኢንዱስ ወንዝ ምዕራብ አስመለሳቸው።
መደብ:የግሪክ አፈታሪክ
ራይቱ
በቤንሻንጉል-ጉምዝ ክልል  የሚገኝ ወረዳ  ነው።
ህዝብ ቆጠራ
{{አቀማመጥ {{ የቦታ መረጃ | ስም         =  {{PAGENAME}} | ሌላ_ስም   = | ካርታ_አገር      = ኢትዮጵያ | ክፍላገር        = |latd=6|latm=40|lats=|latNS=N |longd=39|longm=27|longs=|longEW=E | lat_deg      =6 | lat_min      =40 | north_south  = N  | lon_deg       = 39 | lon_min      =  27 | east_west    = E  | ከፍታ     = | ሕዝብ_ጠቅላላ   = | ስዕል          = | ስዕል_መግለጫ      =  {{PAGENAME}} }}
{{PAGENAME}} በኦሮሚያ ክልል  የሚገኝ ወረዳ  ነው።
ማጣቀሻ
መደብ:ኦሮሚያ ክልል መደብ:የኢትዮጵያ ወረዳዎች መደብ:
ሄስፔሩስ
ሄስፔሩስ በአውሮጳ አፈ ታሪክ ዘንድ የሂስፓኒያ (እስፓንያ) ንጉሥ፣ ከዚያም በኋላ የጣልያን ንጉሥ ነበረ።
አኒዩስ፣ አቨንቲኑስና ሌሎች ጸሐፍት እንደሚሉ ሄርኩሌስ ሊቢኩስ በ1929 ዓክልበ. ግድም በእስፓንያ ዓርፎ ሄስፔሩስ ከአለቆቹ አንድ ሲሆን ወዲያው ንጉሥ ሆነ። በኋላ ግን ወንድሙ አትላስ ኪቲም ወይም ኢታሉስ ወደ ጣልያን አባረረው፤ በዚያ መንግሥቱን ከአልቴዩስ ያዘ። «ሄስፔሪያ» የሚባል ስም ለሁለቱ አገራት ለእስፓንያ ወይም ለጣልያን ለማለት ሆነ።
ሄስፔሩስና ወንድሙ አትላስ የያፔቱስ ልጆች ይባላሉ፤ ዲዮዶሮስም እንዲህ ተረከ። ግንኙነት ከማውሬታኒያ አትላንቲክ ጠረፍ ጋር (የአሁኑ ሞሮኮ) እንደ ነበራቸው ይታመን ነበር።
ከጊዜ በኋላ በ1876 ዓክልበ. ግን ወንድሙ አትላስ ኪቲም ከእስፓንያ መጥቶ የጣልያንም መንግሥት ያዘበት፤ ስሙንም «ኢታሉስ» ለሀገሩ (ኢታሊያ፣ ኢጣሊያ) የሰጠው ነው ይጻፋል።
መደብ:የእስፓንያ አፈታሪካዊ ነገሥታት መደብ:የጣልያን አፈታሪካዊ ነገሥታት
ፀጉር
thumb|200 ጊዜ ተልቆ የተነሳ የሰው ልጅ ፀጉር ፀጉር በፕሮቲን የበለጸገ follicles ከተባለ የሰውነት ክፍል ማደግ የሚጀምር አካል ነው። ይህ አካል በተለይም ኬራቲን (keratin) ከተባለው የፕሮቲን አይነት የተገነባ ነው። በአብዛሃኛው ጊዜ ፀጉር የአጥቢ እንስሳት መለያ ቢሆንም በአንዳንድ ነፍሳት ላይ ይታያል፤ ይህ ግን በሳይንስ ፀጉር አይባልም።
ባሕል
ጽጉር በእጅ ሲጐተት ከአይን እስከሚታይ ድረስ ያለመረዘሙ ለወንዶች የሚለው ደንብ፣ የተነሣ በፍትሐ ነገሥት ቀኖኖች ይገኛል (፶፩፣ 1800)፤ «ጠጉርህ በአፍኣ በውጭ አይታይ» (ኢያስተርኢ ሥዕርትከ በአፍኣ) ሲል፤ በ1958 ዓም በብርሃንና ሰላም በታተመው በድሮ ፎቶ ኦፍሴት አማርኛ ነጥቦች ዘንድ፣ ይህ ማለት በገዛ እጅህ ተጎትቶ የራስህ ጽጉር ወይንም ሪዝህ በአይንህ እንዳይታይ የሚል ደንብ ነበር። (አለበለዚያ ለናዝራዊ ወይም ለባሕታዊ ለመኖኩሴ ግን የተፈጥሮ ጉንጉኖች ሥርዓት ከሙሴ አለ።) በእስልምና መጻሕፍት በተለይ ለጥቁሮች የተለየ ልምድ ኖሯል፣ በዚህም በኩል የወንድ ጸጉር ከጆሮ ይልቅ እንዳይዘረጋው የሚል ነው።
ተጨማሪ ይዩ
መደብ:ሥነ አካል መደብ:ሥነ ሕይወት
ወደ ሮማውያን ፬
ወደ ሮማውያን በአዲስ ኪዳን የመጀመሪያው መልዕክት ሲሆን ቅዱስ ጳውሎስ በቆሮንጦስ እያለ በ፶፮ - ፶፰ ዓ.ም. የጻፈው መልዕክት ነው ። ይህ ምዕራፍ ፬ ሲሆን በ፳፬ ንዑስ ክፍሎች ይከፈላል ። የሚያተኩረውም የአብርሃም እምነት ላይ ነው ።
ቅዱስ ጳውሎስ ለሮማውያን መልዕክቱን የጻፈበት ምክኒያት አይሁዳውያንና ሮማውያን በሰላም አንድላይ በሮም ለብዙ ዘመን ሲኖሩ ቆይተው ክርስትና በተመሠረተበት ወቅት ፣ አይሁዳውያን ክርስቶስ እኛን ነው የመረጠን ለመንግሥቱ እናንተን አይደለም... ሲሊ ሮማውያን ደግሞ እናንተ ሰቀላችሁት እንጂ ምን አረጋቹህለት... እየተባባሉ እርስበርሳቸው ጥል ስለፈጠሩ እነሱን ለማስታረቅ ጻፈው ።
የአብርሃም እምነት
ቁጥር ፲፪ - ፳፫ በግርም ሁኔታ ያብራራዋል ።
ቁጥር ፩ - ፲
1፤እንግዲህ፡በሥጋ፡አባታችን፡የኾነ፡አብርሃም፡ምን፡አገኘ፡እንላለን፧ 2፤አብርሃም፡በሥራ፡ጸድቆ፡ቢኾን፡የሚመካበት፡አለውና፥ነገር፡ግን፥በእግዚአብሔር፡ዘንድ፡አይደለም። 3፤መጽሐፍስ፡ምን፡አለ፧አብርሃምም፡እግዚአብሔርን፡አመነ፡ጽድቅም፡ኾኖ፡ተቈጠረለት። 4፤ለሚሠራ፡ደመ፡ወዝ፡እንደ፡ዕዳ፡ነው፡እንጂ፡እንደ፡ጸጋ፡አይቈጠርለትም፤ 5፤ነገር፡ግን፥ለማይሠራ፥ኀጢአተኛውንም፡በሚያጸድቅ፡ለሚያምን፡ሰው፡እምነቱ፡ጽድቅ፡ኾኖ፡ ይቈጠርለታል። 6፤እንደዚህ፡ዳዊት፡ደግሞ፡እግዚአብሔር፡ያለሥራ፡ጽድቅን፡ስለሚቈጥርለት፡ስለ፡ሰው፡ብፅዕና፡ይናገራል፡ እንዲህ፡ሲል፦ 7፤ዐመፃቸው፡የተሰረየላቸው፡ኀጢአታቸውም፡የተከደነላቸው፡ብፁዓን፡ናቸው፤ 8፤ጌታ፡ኀጢአቱን፡የማይቈጥርበት፡ሰው፡ብፁዕ፡ነው። 9፤እንግዲህ፡ይህ፡ብፅዕና፡ስለ፡መገረዝ፡ተነገረ፧ወይስ፡ደግሞ፡ስላለመገረዝ፧እምነቱ፡ለአብርሃም፡ጽድቅ፡ ኾኖ፡ተቈጠረለት፡እንላለንና። 10፤እንዴት፡ተቈጠረለት፧ተገርዞ፡ሳለ፡ነውን፧ወይስ፡ሳይገረዝ፧ተገርዞስ፡አይደለም፥ሳይገረዝ፡ነበር፡ እንጂ።
ቁጥር ፲፩ - ፳፬
11፤ሳይገረዝም፡በነበረው፡እምነት፡ያገኘው፡የጽድቅ፡ማኅተም፡የኾነ፡የመገረዝን፡ምልክት፡ተቀበለ፤ይህም፡ እነርሱ፡ደግሞ፡ጻድቃን፡ኾነው፡ይቈጠሩ፡ዘንድ፡ሳይገረዙ፡ለሚያምኑ፡ዅሉ፡አባት፡እንዲኾን፡ነው፥ 12፤ለተገረዙትም፡አባት፡እንዲኾን፡ነው፤ይኸውም፡ለተገረዙት፡ብቻ፡አይደለም፥ነገር፡ግን፥አባታችን፡ አብርሃም፡ሳይገረዝ፡የነበረውን፡የእምነቱን፡ፍለጋ፡ደግሞ፡ለሚከተሉ፡ነው። 13፤የዓለምም፡ወራሽ፡እንዲኾን፡ለአብርሃምና፡ለዘሩ፡የተሰጠው፡የተስፋ፡ቃል፡በእምነት፡ጽድቅ፡ነው፡እንጂ፡ በሕግ፡አይደለም። 14፤ከሕግ፡የኾኑትስ፡ወራሾች፡ከኾኑ፡እምነት፡ከንቱ፡ኾኗል፡የተስፋውም፡ቃል፡ተሽሯል፤ 15፤ሕጉ፡መቅሠፍትን፡ያደርጋልና፤ነገር፡ግን፥ሕግ፡በሌለበት፡መተላለፍ፡የለም። 16-17፤ስለዚህ፥ከሕግ፡ብቻ፡ሳይኾን፥ከአብርሃም፡እምነት፡ደግሞ፡ለኾነ፣ለዘሩ፡ዅሉ፥የተስፋው፡ቃል፡ እንዲጸና፡እንደ፡ጸጋ፡ይኾን፡ዘንድ፥በእምነት፡ነው፤ርሱም፦ለብዙ፡አሕዛብ፡አባት፡አደረግኹኽ፡ተብሎ፡ እንደ፡ተጻፈ፥ለሙታን፡ሕይወት፡በሚሰጥ፡የሌለውንም፡እንዳለ፡አድርጎ፡በሚጠራ፡ባመነበት፡በአምላክ፡ፊት፡ የዅላችን፡አባት፡ነው። 18፤ዘርኽ፡እንዲሁ፡ሊኾን፡ነው፡እንደ፡ተባለ፥ተስፋ፡ባልኾነው፡ጊዜ፡የብዙ፡አሕዛብ፡አባት፡እንዲኾን፡ ተስፋ፡ይዞ፡አመነ። 19፤የመቶ፡ዓመትም፡ሽማግሌ፡ስለ፡ኾነ፡እንደ፡ምውት፡የኾነውን፡የራሱን፡ሥጋና፡የሳራ፡ማሕፀን፡ምውት፡ መኾኑን፡በእምነቱ፡ሳይደክም፡ተመለከተ፤ 20-21፤ለእግዚአብሔርም፡ክብር፡እየሰጠ፥የሰጠውንም፡ተስፋ፡ደግሞ፡ሊፈጽም፡እንዲችል፡አጥብቆ፡ እየተረዳ፥በእምነት፡በረታ፡እንጂ፡ባለማመን፡ምክንያት፡በእግዚአብሔር፡ተስፋ፡ቃል፡አልተጠራጠረም። 22፤ስለዚህ፡ደግሞ፥ጽድቅ፡ኾኖ፡ተቈጠረለት። 23፤ነገር፡ግን፦ተቈጠረለት፡የሚለው፡ቃል፡ስለ፡ርሱ፡ብቻ፡የተጻፈ፡አይደለም፥ስለ፡እኛም፡ነው፡እንጂ፤ 24-25፤ስለ፡በደላችን፡ዐልፎ፡የተሰጠውን፥እኛን፡ስለ፡ማጽደቅም፡የተነሣውን፥ጌታችንን፣ኢየሱስን፡ ከሙታን፡ባስነሣው፡ለምናምን፡ለእኛ፡ይቈጠርልን፡ዘንድ፡አለው። መደብ:ክርስትና መደብ:የጳውሎስ መልዕክት መደብ:መጽሐፍ ቅዱስ መደብ:ሃይማኖት ነክ መዋቅሮች መደብ:ተዋህዶ
አልፋቤት
350px|thumb|በ3ቱ ዋና ፊደላት (ግሪክ፣ ላቲን፣ ቂርሎስ) 11ዱ ቅርጾች ለሁሉ የጋራ መሆናቸውን የሚያሳይ ካርታ አልፋቤት ማለት የዓለም ጽሕፈቶች ከተባሉት አምስት ዋና መደቦች አንዱ ነው። በአልፋቤቶች ውስጥ፣ እያንዳንዱ ምልክት ወይም ፊደል ባጠቃላይ ለተወሰነ ድምጽ ክፍል (እንደ ተነባቢ ወይም አናባቢ) ይወክላል።
ከአልፋቤቶች ቀድሞ በሆነ ዘዴ በ«ሎጎግራም» ጽሕፈት እያንዳንዱ ምልክት ለተለየ ቃል ወይም ክፍለ-ቃል ይወክላል፣ ለምሳሌ የቻይና ጽሕፈት ዛሬም እንዲህ ነው። እንዲሁም «ሲላቢክ» በሚባለው መደብ፣ እያንዳንዱ ምልክት የተለየ ክፍለ-ቃል ድምጽ ያሰማል፣ ለምሳሌ የጻላጊኛ ጽሕፈት፣ ወይም እንደ አቡጊዳ ወይም እንደ ሕንድ ብራሚክ ጽሕፈቶች ቤተሠብ፣ የክፍለ-ቃል ድምጽ ምልክቶች እንደ አነንባቢው ተመሳሳይ ናቸው። ስለዚህ «አልፋቤቶች» እንደ «ሎጎግራም» ወይም «ሲላቢክ» ሳይሆኑ ከነዚህ ሁሉ የተለዩ ናቸው።
ከሁሉ አስቀድሞ የተደረጁት አልፋቤቶች ከቅድመ-ሴማዊ ጽሕፈት ሲሆኑ ለአናባቢዎቹ የተለዩ ምልክቶች አልነበራቸውም፣ ስለዚህ የነዚህ አልፋቤት አይነት «አብጃድ» ነው። የፊንቄ አብጃድ፣ የዕብራይስጥ አብጃድ፣ የአረብኛ አብጃድ፣ የአረማይስጥ አብጃድ ወዘተ. ሁላቸው በዚህ አይነት ናቸው። ስያሜው «አብጃድ» ከአረብኛ መጀመርያ ፊደል ስሞች አ፣ በ፣ ጀ፣ ደ መጣ። ከነዚህም ብዙዎች እንደ ዕብራይስጥና አረብኛ አናባቢዎቹን በሌሎች ነጥቦች በኋላ አመለከቱ።
ምናልባት ከ800 ዓክልበ. ግድም ጀምሮ ግሪኮች የፊንቄ አብጃድ ትንሽ ቀይረው የአንዳንድ ድምጽ ጥቅም ከተነባቢ ወደ አናባቢ አዛወሩት። እነዚህ ከመጀመርያ የግሪክ አልፋቤት ፊደሎች ስሞች «አልፋ» እና «ቤታ» የተነሣ እውነተኛ «አልፋቤቶች» ይባላሉ። የአለም ዋና አልፋቤቶች በተለይም የላቲን አልፋቤትና የቂርሎስ አልፋቤት ከዚያ ተደረጁ።
ብዙ ቋንቋዎች በአንድ ተመሳሳይ አልፋቤት አይነት ሊጻፉ ይችላሉ፣ እያንዳንዱም ቋንቋ ልዩ ምልክቶችን ለራሱ ጥቅሞች ሊያዘጋጅ ይችላል።
ደግሞ ይዩ
መደብ:ጽሕፈቶች
11 December
11 December በጎርጎርያን ካሌንዳር የቀን ስም በእንግሊዝኛ ሲሆን ይህ ቀን በኢትዮጵያ አቆጣጠር (ከ1892 ዓ.ም. ጀምሮ እስከ 2091 ዓ.ም. ድረስ) በዘመነ ማቴዎስ፣ በዘመነ ማርቆስና በዘመነ ሉቃስ ታኅሣሥ 2 ቀን ማለት ነው። በዘመነ ዮሐንስ ግን (ዘመነ ሉቃስ የሥግር ዓመት በመሆኑ)  ቀን ላይ ነው።
ከ1892 ዓ.ም. አስቀድሞ ወይም ከ2091 ዓ.ም. በኋላ ለሆኑት ዓመታት ግን በሌላ ቀን ላይ መሆኑን ይገንዘቡ። ለእነዚያ ዓመቶች ይህ የቀን መለወጫ መሣርያ ይረዳል።
ያበራሽን ጠባሳ ያየ በእሳት አይጫወትም
ያበራሽን ጠባሳ ያየ በእሳት አይጫወትም የአማርኛ ምሳሌ ነው። ያበራሽን ጠባሳ ያየ በእሳት አይጫወትም የአማርኛ ምሳሌ ነው።
ትርጉሙ
መደብ: ያልተተረጎመ ምሳሌ መደብ: ተረትና ምሳሌ
የአዲስ አበባ ከተማ ማዘጋጃ ቤት
ታሪክ
ማዘጋጃ ቤቱ በወቅቱ ማዘጋጃ ቤታዊ የታክስ ምንጮችን መመስረትና ታክስ መሰብሰብ፣ ለውጭ ሰዎችና በንጉሱ እውቅና ለተሰጣቸው ባለሥልጣናት መሬት ማደል፣ የንግድ ፈቃድ መስጠት፣ ማዘጋጃ ቤታዊ የሆነ የፍትህ አገልግሎት ማዳረስ የመሳሰሉትን ተግባራት ያከናውን ነበር፡፡
ይህ ለአዲስ አበባ ከተማ እድገትና ለከተማዋ ህዝብ ደህንነት የተቋቋመው ማዘጋጃ ቤት በ1926 ዓ.ም የሚያከናውናቸውን ተግባራት በ16 ዋና ዋና የሥራ ክፍሎች በመከፋፈል ከ250 ባልበለጡ ሠራተኞች ሥራውን ያከናውን ነበር፡፡ እነርሱም የከንቲባ ጽ/ቤት፣ የርስት ክፍል፣ የካርታ ማንሳትና የግምት ክፍል፣ የመንገድ ክፍል፣ የሂሳብ ክፍል፣ የግምጃ ቤት፣ የዳኝነት ክፍል፣ የአራዳ ዘበኛ፣ የተሽከርካሪና የመንጃ ፈቃድ/የቁማር ጨዋታ ቁጥጥርን ጨምሮ/ክፍል፣ የጽዳት ክፍል፣ የህክምና ክፍል፣ የገንዘብና የሥራ መቆጣጠሪያ ክፍል፣ የምሥጢር ክፍል /ልዩ ጓዳ/፣ የውል ክፍል፣ የእሳትና አደጋ መከላከያ ክፍልና የጋራዥ ክፍል የተባሉት ነበሩ፡፡ እነዚህ የሥራ ክፍሎች ዋና ዋናዎቹ ሲሆኑ እያንዳንዱ ክፍል ንዑስ ቅርንጫፎች ነበሩት፡፡ ማዘጋጃ ቤቱ ከላይ የተዘረዘሩት ዋና ዋና ክፍሎች ይኑሩት እንጂ ለከተማዋ እድገት ሲያደርግ የነበረው እንቅስቃሴ አመርቂ እንዳልነበረ የተለያዩ ጽሁፎች ያስረዳሉ፡፡ ለዚህም ምክንያቱ ማዘጋጃ ቤቱ በራሱ ከሚያገኘው ገቢ ውጪ በመንግሥት የሚመደብለት የመተዳደሪያ በጀት ስላልነበረው ነው፡፡ በዘመኑ ያገኝ የነበረው የአገልግሎት ዋጋ ወይም ግብር የሚሰበሰበው ከተወሰኑ ድርጅቶች ብቻ ሲሆን የሚያስከፍለው ግብር ደግሞ በጣም አነስተኛ ነበር፡፡ በዘመኑ ገቢ የሚገኘው ማዘጋጃ ቤቱ ከሚያከራያቸው ከራሱ ቤቶች፣ ከንግድ ፈቃድ፣ የይዞታ ማረጋገጫ ካርታ ካላቸው ቦታዎችና ከውጭ አገር ዜጐች ጋር ተቀጥረው ከሚሰሩ ኢትዮጵያውያን ብቻ ነበር፡፡ left|300px በአዲስ አበባ ከተማ የቦታ ካርታ መሰጠት የተጀመረው በ1903 ዓ.ም ሱሆን፣ በ1920ዎቹ በዚህ ዙሪያ በርከት ያለ ገቢ አይሰበሰብም ነበር፡፡ በዚህ ሂደት አገልግሎቱን ሲሰጥ የቆየው የአዲስ አበባ ከተማ ማዘጋጃ ቤት ከከተማዋ እድገት ጋር ተያይዞ የመጣውን የህዝቡን የከተማ ኑሮ ለማሻሻልና የተሻለ አገልግሎት ለመስጠት የሚያስችል አደረጃጀትና ሕንጻ ያስፈልገዋል ተብሎ ዛሬ በማገልገል ላይ የሚገኘው የማዘጋጃ ቤት ሕንፃ እንዲገነባ ጥቅምት 23 ቀን 1942 ዓ.ም በዓፄ ኃይለ ሥላሴ የመሠረት ድንጋይ ተጣለ፡፡ በዚህ ጊዜ የማዘጋጃ ቤት አማካሪዎች የሚባል ምክር ቤት የነበረ ሲሆን የም/ቤቱ ምርጫም በየዓመቱ የሚካሄድ ነበር፡፡ በወቅቱ ማዘጋጃ ቤቱ ለህዝቡ የሚሰጠውን አገልግሎት እያሰፋ የሄደ ሲሆን ለአብነት ያህልም ለማዘጋጃ ቤት ጥያቄ በማቅረብ በግለሰብ ደረጃ በየቤቱ የውሃ ቧንቧ ካስገባው የከተማዋ ነዋሪ በተጨማሪ ህዝቡ በነፃ በየሰፈሩ ውሃ የሚቀዳባቸው 58 የውሃ ማደያዎች /ቦኖ/ ነበሩ፡፡
እንዲሁም የኤሌከትሪክ ብርሃንን በተመለከተ የኢትዮጵያ የኤሌክትሪክ ኃይል ለከተማው መንገዶች ለሚሰጠው የመብራት አገልግሎት ማዘጋጃ ቤቱ ዋጋ ይከፍል ነበር፡፡ በወቅቱ አዲስ አበባ ውስጥ የነበረው የመብራት ኃይል 45,000 ቮልት ነበር፡፡
በዚያን ጊዜ ማዘጋጃ ቤት ከሚሰጣቸው አገልግሎቶች አንዱ ድሆችን መጦር ሲሆን፣ የድሆች ጡረታ ቤት የሚባል የሥራ ዘርፍ በማቋቋም በከተማዋ ውስጥ ጠዋሪ የሌላቸውን ደካሞች ይረዳ ነበር፡፡ ለዚህም አገልግሎት በጊዜው 15693.00 ብር ያወጣ ነበር፡፡ የአዲስ አበባ ከተማ ማዘጋጃ ቤት በዚህ ሂደት የአገልግሎት አድማሱን እያሰፋና በጀቱንም ከጊዜ ወደ ጊዜ እያሳደገ በመምጣት በአሁኑ ወቅት ለከተማዋ ነዋሪ የሚያስፈልጉ የተለያዩ ማህበራዊ እና ኢኮኖሚያዊ አገልግሎቶችን በስፋት በመስጠት ላይ ይገኛል፡፡
ዋቢ ምንጭ
መደብ:አዲስ አበባ
ቪስባድን
ቪስባድን (ጀርመንኛ፦ Wiesbaden) የጀርመን ከተማ ነው።
መደብ:የጀርመን ከተሞች
ሸዋረጋ ምኒልክ
የልጅ እያሱ እናት ወ/ሮ ሸዋረጋ ምኒልክ ማን ናቸዉ？
.
--- ወይዘሮ ሸዋረጋ ምኒልክ በ 1859 ዓ.ም ከአባታቸዉ ዳግማዊ አፄ ምኒልክ እና ከእናታቸዉ ወይዘሮ ደስታ ወለዱ።
--- ዳግማዊ አፄ ምኒልክ ከወሎ ህዝብ ጋር በደም ለመተሳሰር ልጃቸዉን ወይዘሮ ሸዋረጋ ምኒልክ በሀያ አምስት አመቷ 1884 ዓ.ም ለወሎው ገዢ ራስ ሚካኤል አሊ ዳሩለት።
--- ወይዘሮ ሸዋረጋ ምኒልክ እና የራስ ሚካኤልን ትዳር ሁለት ልጆችን ያፈራ ሲሆን የመጀመሪያ ልጃቸዉን በጥር 25 ቀን 1888 ዓ.ም አቤቶ እያሱ ሚካኤልን እና የጎጃሙን ገዢ ንጉስ ተ/ሃይማኖት ተሰማን ልጅ በዛብህ ተ/ሃይማኖት ተሰማ የትዳር አጋር የሆኑት ወይዘሮ ዘነበወርቅ ሚካኤልን ወልደዋል።
--- ወይዘሮ ሸዋረጋ ምኒልክ ልጅ ኢያሱ በተወለዱ በሦስተኛ ወራቸው በወርሀ ሚያዚያ ሞቱ። ይህን ጊዜ ራስ ሚካኤል (በወቅቱ ራስ ነበሩ) ከዳግማዊ ምኒልክ ጋር ለመላቀስ ከደሴ ወደ ሸዋ መጥተው በእንጦጦ ቤተ መንግሥት ከአማቻቸው ጋር ኀዘን ተቀመጡ፡፡ በወቅቱ በልጅ እያሱ እና በተፈሪ መኮነን(አፄ ሀይለስላሴ) መካከል የነበረዉ ዉጥረት ይታወቅ ስለነበረ ከተፈሪ ወገን የነበረች አንዲት የሸዋ አልቃሽ......
ግሸን ወድቃ ቀረች የሸዋ እመቤት”........ ብላ ቤተ መንግሥቱ ዉስጥ አንጎራጎረች፡፡
በዚህን ጊዜ ተሰማ ጎሹ የተባለው የወሎ አልቃሽ በሴትዮዋ እንጉርጉሮ የወሎን ሰው የከፋው መሆኑን ተረድቶ የሚቀጥለውን የለቅሶ ግጥም ገጠመ፡፡
“ምነው ወሎን ገዝታ ግሼን ብትቀበር፤
ግማደ መስቀሉ ካረፈበት አገር፡፡
አይስሟት ጌታየ የሴትን ወሬኛ፤
እንጦጦን አይፈራም የአምላክ መላክተኛ፡፡
ወሎ የመጣው ሞት ሸዋ የለም ወይ፡፡
ተይ አንቺ ሴትዮ ነገር አታጥብቂ፤
እኛ አልገደልናትም እግዜርን ጠይቂ፡፡........ ብሎ በአንጎራጎረ ጊዜ አፄ ምኒልክ «ተውት ይቅር ይኸ ሁሉ ነገር ምን ያስፈልጋል!» ብለው ለቅሶውን አስቆሙት፡፡
--- አጠር ስናደርገዉ......
የዳግማዊ አፄ ምኒልክ ልጅ ፣ የንጉሥ ሚካኤል ባለቤት ፣ የዓፄ ምኒልክ የልጅ ልጅ፣ የልጅ ኢያሱ እናት ነበሩ፡፡
ኖቮሲቢርስክ
ኖቮሲቢርስክ (ሩስኛ፦ Новосиби́рск) የሩስያ ከተማና የሳይቤሪያ መቀመጫ ነው። በ1885 ዓም ተመሠረተ። እስከ 1917 ዓም ድረስ ስሙ ኖቮኒኮላየቭስክ ተባል።
መደብ:የሩስያ ከተሞች
ማክስ ቬበር
300px|thumb|ቬበር በ1886 ዓም ማክስ ቬበር (ጀርመንኛ፦ Max Weber /ቬባ/ 1856-1912 ዓም) የጀርመን አንጋፋ የባሕል ጥናት መሥራች ነበር።
ለሰማይ የምትቀርቢ
ለሰማይ የምትቀርቢ
(16)ወ /ሮ ማዘንጊያ የአለቃ የህግ ሚስት ረጅም ነበሩ። መንገድ አብረው ሲሄዱ ወ /ሮ ማዘንጊያ ወደ ሰማይ ያዩና «አለቃ ዝናብ የሚዘንብ ይመስሎታል ብለው ይጠይቃሉ»። አለቃም ሲመልሱ “ለሰማይ የምትቀርቢ አንቺ አይደልሽም እንዴ?” “እኔ ምኑን አውቀዋለሁ” ብለው ባለቤታቸውን በቁመታቸው ምክንያት ተረቧቸው።
መደብ: የኢትዮጵያ ቀልዶች
ለቡናሽ ቁርስ የለሽ ለነገርሽ ለዛ የለሽ
ለቡናሽ ቁርስ የለሽ ለነገርሽ ለዛ የለሽ የአማርኛ ምሳሌ ነው።
ትርጉሙ
መደብ : ተረትና ምሳሌ
ለስቦስ
መደብ:ግሪክ
ቅዱስ ጊዮርጊስ (ሰማዕት)
ቅዱስ ጊዮርጊስ አባቱ አንስጣቴዎስ (ዘሮንቶስ) ይባላል። እናቱም ቴዎብስታ ትባላለች የዘር ሐረግዋም ከፍልስጥኤም ወገን ነው ። ቅዱስ ጊዮርጊስ ጥር ፪ ቀን ፪፻፸፯ ዓም ተወለደ የተወለደባትም ቦታ ቀጰዶቅያ ትባላለች።
ቀጰዶቅያም በትንሹ ምሥራቃዊ እስያ(እንደዛሬ አጠራር መካከለኛው ምሥራቅ)ትገኛለች ከሮም ገናና መንግሥት በፊት በፋርስ መንግሥት ሥር ነበረች ። ጊዮርጊስም የፋርስ ሰማዕት የሚባለው በዚህ ምክኒያት እንደሆነ ይነገራል ይህችኑ ሀገር ግሪኮችና ሮማውያን በቀኝግዛት ይዘዋት እንደ ነበር ታሪክ ያብራራል ። በዚህ አኳኋን አንዳንድ ሰዎች ቅዱስ ጊዮርጊስን የግሪክ ተወላጅ ነው ሲሉ ሎችም ደግሞ የሮማ ተወላጅ ነው ይላሉ ጥቂቶችም የእንግሊዝ ዜጋ ነው ይላሉ ለዚህ ሁሉ ከአፈ ታሪክ በስተቀር ብዙ ጊዜ ተመራምሮ እስካሁን ድረስ በቂ ማስረጃ አልተገኘም። ከዚህም የተነሳ ጊዮርጊስ የዚህ ሀገር ተወላጅ የዚያኝው ሀገር ዜጋ ነው የሚል አነጋገር ቢሰጥ አያስደንቅም ምክኒያቱም የሥራ ሰውንና ጅግናን ማንም ሰው የሱ ዜጋ እንዲሆን ሰለሚፈልግ ነው ።
ይሁን እንጂ በዚያን ዘመን ወታደርነት ተፈላጊ ሙያ ስለነበር ቅዱስ ጊዮርጊስም ወታደር ሆኖ ብዙ ጀብዱ ፈፅሟል በወጣትነቱም የውትድርናን ሥራ እንደሠራ በግሪክና በኮብትና በሶርያ የቤተ ክርስቲያን ታሪክ ተጽፏል ይልቁንም በመጽሐፈ ስንክሳርና በራሱ ገድል ተብራርቶ ይገኛል።ቅዱስ ጊዮርጊስ ለጥቂት ጊዜ በወታደርነት ከሠራ በኋላ የክርስቶስ ወታደር ሆኖ ቤተክርስቲያንን ያገለግል ጀመረ ። ከቅዱስ ጊዮርጊስ ድረገጾች አንዱ ለማየት እዚህ ላይ ይጫኑ
ቅዱስ ጊዮርጊስ በድዮቅልጥያኖስ ዘመነ መንግሥት
በድዮቅልጥያኖስ ዘመነ መንግስት ስለ ክርስትና ሃይማኖት ብዙ ተጋድሎ አድርጓል። ወንጌልንም አስተምሮ ያላመኑ ሰዎችን ወደ ክርስትና እምነት መልሷል ገድሉ እንደሚለው ቢሩታይትን የተባለችውን ልጃገረድ ድራጎን ለተባለው አውሬ ግብር እንድትሆን ቀርባ ሳለች ዘንዶውን በጦር ወግቶ ገድሎ እሷን ከመበላት አድኗታል። ይህንንም ዘንዶ ሰዎች ሁሉ አምላክ አድርገው ስለሚያመልኩት በተወሰነ ጊዜ አንዳንድ ከወንድም ከሴትም ወጣት እየመለመሉ ያቀርቡለት ነበር። አንዳንድ የቤተክርስቲያን ታሪክ ተንታኞች ግን በ12ኛው መቶ ክፍለ ዘመን ታሪክ አንዲት ልጃገረድን ከድራጎን እንዳዳነ የተመዘገበውን ጽሑፍ ልዩ ትርጉም ሰጥተውታል ። አባባላቸውም በዘመነ ሰማዕታት ፪፻፹ ዓ/ም-፫፻፭ ዓ/ም ድረስ በክርስቲያን ሴቶች ልጆች ላይ ብዚ ግፍ ይፈፀም ነበር ። ከዚያም የተነሣ አንድ ግፈኛ መኮንን በአንዲት ልጃገረድ ላይ ግፍ ሊፈፅምባት ሲሞክር ጊዮርጊስ ደርሶ ገድሎ ልጃገረዲቷን ከሞት አዳናት። ይህም ታሪክ በምሳሌያዊ አነጋገር ቀረበ ነገር ግን ከጊዮርጊስ ሥዕል ጋር የሚታየው ድራጎን በዓለም ላይ የሌለ አውሬ ነው ተብሎ ተገምቷል በግልጽ አነጋገር ዮሐንስ በራእዩ እንዳየው ዘንዶ ምሳሌያዊ መልክ ነው ማለታቸው ነው ። ይህንን አባባል የኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋህዶ ቤተክርስቲያን ብቻ ሳትሆን የግብፅ የአርመን የሶርያ የግሪክ አብያተ ክርስቲያናት ሁሉ ይቃወሙታል። left|150px|thumb|ቅዱስ ጊዮርጊስ ዘንዶውን ገድሎ ቤሩታዊትን እንዳዳናት ቅዲስ ጊዮርጊስ ድራጎኑን ከገደለ በኋላሥራው ባገር ሁሉ ታወቀ በዚያም ዘመን ክርስቲያኖች በየቀኑ እየተገደሉ በየሜዳው ይጣሉ ስለነበር በፈረሱ ጭኖ እየወሰደ እንዲቀበሩ ያደርግ ነበር።በሕይወት ያሉትንም እየተዘዋወረ ያጽናናቸውና በእምነታቸው እንዲተጉ ወንጌልን ያስተምራቸው ነበር። በተጭምሪም የግፍ ሞት ከሚፈፀምበት አደባባይ የደከሙትን ሽማግሌዎችንና አሮጊቶችን እንዳይፈጁ በፈረስ ወደ ሌላ ሥፍራ ያሸሻቸው ነበር ፈረሰኛው ጊዮርጊስ የሚሰኘውም በዚህ ምክንያት ነው። ስለ ክርስትና እምነት የተጻፉት የቤተክርስቲያን ንዋየ ቅዱሳትንም በየዋሻው መሬት እየቆፈረ ደብቆ በመቅበር ከትውልድ ወደ ትውልድ እንዲተላለፉ አድርጓል በጠቅላላ በተፈጥሮና በትምህርት ችሎታ በእግዚአብሔር ጸጋ መንፈስ ቅዱስ የተመላ ሰው ስለነበር ስለ እውነት ስለ ኢየሱስ ፍቅር ስለ ሰላም ስለ እኩልነት ስለ ፍትህ ተጋድሏል ይህም ሁሉ በቤተክርስቲያን ስጦታዊ ታሪክ ወርቃዊ ስጦታ ታእምራዊ ሰማዕት ተብሏል።በርግጥም ስለ እውነት ስለ ሰላም የሚመስክር ሰው ተአምረኛው ሊያሰኘው ይገባል።
ይህም መንፈሳዊ ተጋድሎው ከ፪፻፷-፫፻፵ ዓ/ም የነበረው የቤተክርስቲያን አባት የሆነው አውሳብዮስ ዘቂሣርያ ቅዱስ ጊዮርጊስን ብርቱና ጠንካራ ሰማዕት እንደሆነ መስክሯል የአውሳብዮስ መጽሐፍ ፰-፲ ። ቅዱስ ጊዮርጊስ ብዙ ዘመን ስለ እምነቱ ስለ ሀገሩ ነፃነት ስለ እኩልነት ስለ ሰላም ስለ ፍትህ ስለ ወንጌል መስፋፋት ስለ ቤተክርስቲያን ዕድገት ታማኝ ምስክርነትን በየአድባባየ እየመሰከረ ለሰባት ዓመታት ያህል እየታሰረ እየተሰቃየ እየተገረፈና እየተወገረ ጽኑ ተጋድሎ ከፈፀም በኋላ የመንፈስ ዐርበኝ እንደመሆኑ መጠን የመከራውን ሸለቆ ተሻግሮ ከሕይወት ወደብ ደርሶ ምእመናን እየተያዙ በሚገደሉበት በዱዲያኖስ ዘመን መንግሥት በ፫፻፫ ዓ/ም ሚያዝያ ፳፫ ቀን ልዳ በሚባለው ሀገር በሰማዕትንት ዐረፈ በዚህም ብዙ የታሪክ ጸሐፊዎች ተስማምተውበታል።ስለ ዜና ቅድስናው ከላይ በተገለፀው መሠረት ቅዱስነቱ ወይም ቅድስና ያለ ሥራ ሊሰጥ ባለመቻሉ ከነአውሳቢዮስ ዘመን ጀምሮ የቅዱስ ጊዮርጊስ የሥራ ታሪክ ጥናት ተጀመረ።ቅዱስ የተባለውን ስም ለማግኘት በሥራና በአካሄድ ክርስቶስን መምሰል እንደሱ ሌላውን ማገልገልና ለራስ ሳይሆን ሰለ ሌላው መኖር ያሻል ስለ ሌላው ተላልፎ መሞት መከራን መቀበል መሰቀልንም መሸከም በሰው ፊት መመስከርና ራስን መካድ ያስፈልጋል። ''ቅዱስ ጊዮርጊስም ይህን ሁሉ ተግባር ሠርቶ በመገኘቱ ብዙ ምስክር ተገኝቶለት በ፮ኛው መቶ ዘመን በደቡብ ሶርያ በምትገኘው አድራ ወይም (ይድራስ) በተባለች ቤተክርስቲያን ተሰብስበው የቤተክርስቲያን አባቶች እውነተኛ ሰማዕትነቱንና ቅድስናውን በጉባኤ አጽድቀው ውሳኔውን ለሕዝብ አስተላልፈዋል።በ፩ሺህ፺፮ ዓ/ም ደግሞ በአንጾኪያ በትደርግው የሃይማኖት ጦርንት በራዕይ እንደታየ ተረጋግጦ ስመ ገናና መሆን ጀመረ ። በኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋህዶ ሃይማኖት ደሞ ማርያም ልጇን እየሱስ ክርስቶስን ይዛ በምትታይበት ስዕል ሥር "አክሊለ ፅጌ ማርያም ለጊዮርጊስ ቀፀላ መንግሥቱ አንቲ ሁሉ ታስግዲ ሎቱ ወለኪሰ ይሰግድ ውእቱ" ተብሎ ይጻፋል 🙏🏿
ቅዱስ ጊዮርጊስ በእንግሊዝ አገር
ቅዱስ ጊዮርጊስ በእንግሊዝ አገር ስመ ጥሩ ሰማዕት ነው ። "የእንግሊዝ መንግሥት ጠባቂ"በሚል የቅፅል ስም ይጠራል።ከ፰ኛው መቶ ዓ/ም ጀምሮ በእንግሊዝ አገር ዝነኛ እንደሆነ እንግሊዞች ያምናሉ በ፩ሺህ፷፩ዓ/ም ገድሉ በአንግሎ ሳክሶን ቋንቋ ተተረጎመ በዚሁ ዓ/ም በስሙ ቤተክርስቲያን ታነጸ በ፩ሺ፪፻፳፪ ዓ/ም ደግሞ በኦክስፎርድ በተደረገእ የሲኖዶስ ጉባኤ በዐሉ ከንኡሳን በዐላት ጋር ገብቶ እንዲቆጠር ተወሰነ ። በ፩ሺህ፫፻ ዓ/ም ፫ኛው ኤድዋርድ በነገሠ ጊዜ መደቡ ነጭ የሆነ ቀይ መስቀል ያለበት ባንዲራ ተሠርቶ የተጋዳዩ ጊዮርጊስ ባንዲራ ተባለ ይህም ለምድር ጦርና ለባሕር ኃይል መለያ እንዲሆን ተሰጠ የእንግሊዝ መንግሥት ጠባቂ በሚል እንደገና በ፩ሺህ፬፻፲፭ ዓ/ም በዐሉ ከዐበይት በዐላት ጋር እንዲቆጠር ተወሰነ ። ዛሬም ቢሆን በእንግሊዝ ቤተክርስቲያን የዘውትር የጸሎት መጻሐፍ ላይ የሚገኘውን ኮመንተሪ የበዓላትም ቀን መቁጠሪያ ካላንደር ሚያዚያ ፳፫ ቀን የቅደስ ጊዮርጊስ ዕረፍት መታሰቢያ ዕለት እንደሆነ ያመለክታል ለዕለቱም ተስማሚ የሆነ ምንባብና መዥሙር በዚሁ የጸሎትም መጻሐፋቸው ተዘጋጅቷል ። ይሁን እንጂ አከባበሩ ሥራ ፈቶ በመዋል ሳይሆን ከመንፈሳዊ ሥራቸው ጎን የዕለት ተግባራቸውንም በማከናወን በዐሉን በደመቀ ሁኔታ ያከብራሉ በዚያም ሆነ በዚህ ቅዱስ ጊዮርጊስ በእንግሊዝ አገር ታላቅ አክብሮት ያለው ሰማዕት ነው ። የቅዱስ ጊዮርጊስ ቤተክርስቲያን በህንፃው አሠራርም ሆነ በውስጣዊ ድርጅቱ መሟላት በካህናት ብዛት ከሌሎች አብያተ ክርስቲያናት ገዳማትና አድባራት እጅግ የላቅነው እንዲሁም በኦክስፎርድ በሰሜን አይርላንድና በእስኮትላንድ የሚገኙት ታላላቅ ካቴድራሎች ለቅዱስ ጊዮርጊስ መታሰቢያነት የተሰየሙ ናቸው።በእንግሊዝ የቅዱስ ጊዮርጊስ ክብር ከሌሎች ቅዱሳን የላቀና የተወደደ ሆኖ እናገኘዋለን ።
ተጨማሪ መረጃ
ቅዱስ ጊዮርጊስ (272-295 ዓም) በታሪካዊ ሰነዶች መሠረት በሮሜ መንግሥት በቄሣሩ ዲዮክሌቲያን ዘመን የነበረ አንድ ክርስቲያን ወታደር ነበር። በዚህ ዘመን ክርስትና በሮሜ መንግሥት ሕግጋት ተከለከለ። ግን በሕዝቡ ዘንድ እንዲሁም በወታደሮች ዘንድ ወንጌል እየተስፋፋ ነበር።  በ295 ዓም በዲዮክሌቲያን ትዕዛዝ ወታደሮች ሁሉ ኢየሱስን ለመካድ፣ ለአረመኔ ጣኦት ለመሠው፣ ወይም ለመገደል ተገደዱ። ጊዮርጊስ የተወደደ መኮንንና የንጉሥ ወታደር ሲሆን ለንጉሡ ፊት እምቢ አለው። ስለዚህ እጅግ አሰቃዩት፣ ሆኖም እስከ ሞቱ ድረስ ኢየሱስን ከቶ አልካደም። ነገር ግን በዚህ ወቅት ብዙ የዋሆች ወንዶችም ሴቶችም በገሃድ ተሰቃዩና የሰዎች ስሜት ከንጉሦቹ ጨካኝ ሃይማኖት ወደ ክርስትና በጅምላ እየተዛወረ ነበር።  ከጥቂት አመታት በሗላ ክርስትና በሕግ ተፈቀደ፤ በመቶ ዘመን ውስጥ ክርስትና ብቻ በሮማ የመንግሥት ሃይማኖት ሆነ ቅዱስ ጊዮርጊስ እንደ ሄሊዮ ሶል ኢንሲኩስ ተደርጎ የተገለጸ ሲሆን የመጨረሻው ጳጳስ ጆርጆ ማሪዮ ፍራንቸስኮ በርጎሊዮ የሰማዕትነት መልአክ በመሆን በቫቲካን ይፈራ ነበር ።
ጊዮርጊስ ዘንዶውን ስለ መግደሉ መጀመርያ የተጻፈው በአንድ ጅዮርጅኛ ጽሁፍ ከ1050 ዓም ገደማ ነበር። እንዲሁም በዚያን ወቅት ጊዮርጊስ ዘንዶውን ሲገድል የሚያሳዩ ምስሎች በክርስቲያናዊ ሥነ ጥበብ በሰፊ ይታዩ ጀመር። ይህም በተለይ ከጅዮርጅያና አናቶሊያ ተስፋፋ። ሆኖም ከ1050 ዓም አስቀድሞ በወጣው ሥነ ጥበብ ዘንድ፣ ጊዮርጊስ ሳይሆን ሌላ በ295 ዓም የተገደለ ክርስቲያን ሰማዕት ቅዱስ ቴዎድሮስ ቲሮ ዘንዶውን እንደ ገደለ የሚል ተመሳሳይ ትውፊት ይታወቅ ነበር። በማኒኪስም ተጽእኖ በኩል፣ በአለም ፍጥረት የዘንዶ ውግያ እንደ ተከሰተ የሚሉ የባቢሎን፣ የግብጽ ወይም የፋርስ አረመኔ እምነቶች ቀርተው እንደ ተስፋፉ ይቻላል። በመሬት መንቀጥቀጥ ውስጥ ስለ ዘንዶን መግደልን የሚገድል መጽሐፍ ቅዱስ በጆርጅ በሮች መካከል ሶስት የሞት መውጫዎች ናቸው እናም ጆርጅ የዘላለማዊውን ዘንዶ ከመግደሉ እና መሲሃዊው ጆርጅ አምላክ አሏን በጨረቃ ላይ እና ለፋርያውያን አማiterያን ጣዖታት በማስተናገድ የተመሰረተባቸው ሦስት ግድየለሾች ናቸው. ክርስትያን እንደ መፀዳጃ ቤት የተጋበዙ የጥንት ጎሳዎች የተመረጡ እንስሳት ናቸው
ጸሓፊ
ደራሲ ማለት ነገሮችን በሚያይበት መንገድ ማህበራዊ ኢኮኖሚያዊ ታሪክን ባህላዊ ስነምግባርን እየሰጠ እንዲሁም ጊዜን እዉነትን ይዞ በሰዉ ልብ ላይ በሚቀር መልኩ እና ምእናብን በልቦለዶቻቸዉ እየገለፁ እና ታሪክን የሚዘክሩ ባለሙያዎች ናቸዉ:: በአጠቃላይ ደራሲ ማለት የትዉልድ ላጲስ ነዉ:: ታሪክን ሚዘክር እዉነትን ሚናገረዉ ግለሰቡ(ቧ) ደረሰ ወይም ደረሰች::ይባላል::
ቅዱስ ጊዮርጊስ (ሰማዕት)
ተጨማሪ መረጃ
መደብ:የሮሜ መንግሥት መደብ:ክርስትና
አንቶን ቫን ሉዊንሁክ
የአንቶን ቫን ሉዊንሁክ ምስል|thumbnail|350px|right አንቶን ቫን ሉዊንሁክ (ከኦክቶበር 24፣ 1632 – ኦገስት 26፣ 1723 እ.ኤ.አ.) የሆላንድ ተመራማሪ ነበር። ይህ ተመራማሪ «የደቂቅ ዘ አካላት ጥናት አባት» ወይም «the Father of Microbiology» የሚባል ሲሆን ለዚህ የጥናት ዘርፍ እና ለአጉሊ መነፅር ወይም microscope እድገት ከፍተኛ አስተዋፆ አድርጓል። አንቶን ቫን ሉዊንሁክ ምንም ዓይነት መፅሐፍ ያልፃፈ ሲሆን ነገር ግን በርካታ መልዕክትን የያዙ ደብዳቤዎችን ግን ጥሎ አልፏል።
መደብ:ሆላንድ መደብ:ሳይንቲስቶች
በጋ
በጋ ፀሐይ የሚበረታበት፣ ደረቅና ሐሩር የሐጋይ ወራት ተብሎ ይታወቃል። በኢትዮጵያ ባሕረ ሐሳብ (ቁጥር ያለው ዘመን) መሠረት ከክረምት በኋላ መስከረም ፳፮ ቀን የሚጀምረው የመፀው (አበባ) ወቅት፣ ጊዜውን ታኅሣሥ ፳፭ ቀን ፈጽሞ ለበጋ ያቀብላል።  በጋ የሚያበቃው መጋቢት ፳፭ ቀን ሲሆን ተረካቢው ወቅት ደግሞ ፀደይ (በልግ) ይሆናል።
ዜኖፎን
'''ዜኖ የሲቲዩም ኮይን ግሪክ፡ ዜኖን ሆ ኪቲየስ፤ ከ334 - 262 ዓክልበ. ግድም)''' ዜኖ የተወለደው በቆጵሮስ በፊንቄ ቅኝ ግዛት ሲቲየምነው።የዘር ግንዱ በፊንቄያውያን እና በግሪክ መካከል አከራካሪ ነው፣ ምክንያቱም ሲቲየም ሁለቱንም ፊንቄያውያን እና ግሪክ ነዋሪዎችን ስለያዘ።አብዛኞቹ የዘመኑ እና ዘመናዊ የታሪክ ተመራማሪዎች ዘኖን እንደ ፊንቄያውያን አድርገው ሲመለከቱት፣ አንዳንድ የዘመናችን ሊቃውንት ይህንን ክርክር የግሪክ-ፊንቄ ዳራ ነው ብለው ተከራክረዋል።የታሪክ ተመራማሪዎች በእርግጠኝነት የሚያውቁት ብቸኛው ነገር ዜኖ የግሪክ ስም እንደነበረው ፣ የግሪክ ከፍተኛ ትምህርት እንደነበረው እና ከግሪክ ሌላ ቋንቋ እንደሚያውቅ ምንም ማስረጃ የለም። አባቱ ምናሴስ በፊንቄያን ("የሚረሳው") እና በግሪክ ("አስተዋይ") አሻሚ ትርጉም ያለው ስም ነበረው።እናቱና ስሟ አልተመዘገቡም።
የሄለናዊ ፈላስፋ ከሲቲየም ከሲቲየም ዜኖ ከ300 ዓክልበ ገደማ ጀምሮ በአቴንስ ያስተማረውን የኢስጦኢክ የፍልስፍና ትምህርት ቤት መስራች ነበር።በሲኒኮች የሥነ ምግባር ሃሳቦች ላይ በመመስረት፣ ስቶይሲዝም በተፈጥሮው መሰረት በጎነትን በመመላለስ በመልካምነት እና በአእምሮ ሰላም ላይ ትልቅ ትኩረት ሰጥቷል።በጣም ተወዳጅ ሆነ እና ከሄለናዊው ዘመን ጀምሮ እስከ ሮማውያን ዘመን ድረስ ከነበሩት ዋና ዋና የፍልስፍና ትምህርት ቤቶች አንዱ ሆኖ ያደገ እና በህዳሴው ዘመን እንደ ኒዎስቶይሲዝም እና አሁን ባለው ዘመን እንደ ዘመናዊ ስቶይሲዝም መነቃቃትን አግኝቷል።
ረጀፕ ታይፕ እርዶዋን
ረጀፕ ታይፕ እርዶዋን (ቱርክኛ፦ Recep Tayyip Erdoğan 1946 ዓም - ) ከ2006 ዓም ጀምሮ የቱርክ አገር ፕሬዚዳንት ናቸው። ከዚያ በፊት ከ1995 እስከ 2006 ዓም ድረስ ማዕረጋቸው ጠቅላይ ሚኒስትር ሆኖ ነበር።
መደብ:ቱርክ መደብ:መሪዎች
ያበደ ለኑሮው የፈረደ ለጉሮሮው
ያበደ ለኑሮው የፈረደ ለጉሮሮው የአማርኛ ምሳሌ ነው። ያበደ ለኑሮው የፈረደ ለጉሮሮው የአማርኛ ምሳሌ ነው።
ትርጉሙ
መደብ: ያልተተረጎመ ምሳሌ መደብ: ተረትና ምሳሌ
ዝንዠሮ
ዝንዠሮ ወይም ዝንጀሮ ባንዳንድ አገር እንዲሁም በኢትዮጵያ ውስጥ የሚገኝ አጥቢ እንስሳ ነው።
የእንስሳው ሳይንሳዊ ጸባይ
ዝንጀሮች በሰብአስተኔ ክፍለመደብ ውስጥ 6 አስተኔዎች ናቸው። ከነዚህ 5ቱ አስተኔዎች የምዕራብ ክፍለአለም ዝንጀሮች ሲሆኑ፣ የተረፈውም የምሥራቅ ክፍለዓለም ዝንጀሮችን ያጠቅልላል። አንኮ፣ ጭላዳ፣ ጨኖ እና ጉሬዛ በዚህ መጨረሻ አስተኔ ውስጥ ይገኛሉ።
ይህ አከፋፈል ዘመናዊ ነው፤ ባለፉት ወቅቶች «ዝንጀሮ» እና «ጦጣ» የሚሉ ስሞች አልተለዩም ወይም ይለዋወጡ ነበር። አሁንስ «ጦጣ» በተለይ ትልቁ ጅራት ያጡት ዝርያዎች እንደ ገመሬ (ጎሪላ) ያመልክታል።
የእንስሳው ጥቅም
መደብ:አጥቢ እንስሳት መደብ:የዱር አራዊት
የዓለም ቅርስ ስፍራዎች ዝርዝር - በየአገሩ
የውጭ መያያዣዎች
መደብ:ሥነ ቅርስ
ቦሎኛ
ቦሎኛ (ጣልያንኛ፦ Bologna) የጣልያን ከተማና የኤሚሊያ-ሮማኛ ክፍላገር መቀመጫ ነው።
መደብ:የጣልያን ከተሞች
ለባለጌ ገድሉ ውርደቱ
ለባለጌ ገድሉ ውርደቱ የአማርኛ ምሳሌ ነው።
ትርጉሙ
መደብ : ተረትና ምሳሌ
ደንቨር
መደብ:የአሜሪካ ከተሞች
እዚያም ቤት እሳት አለ
እዚያም ቤት እሳት አለ
(17) አለቃ የጎረቤት ፍቅር ይጀምሩና ባለቤታቸው ወ /ሮ ማዘንጊያ ዉኃ ሊቀዱ ሲወርዱ ጎረቢት ፍቅርን ልትቃመስ ትመጣለች። መጥታም ከአለቃ ጋር ሲንጎዳጎዱ ሳያስቡት ወ /ሮ ማዘንጊያ ቢደርሱባቸው ውሽምዬም ከመደንገጧ የተነሳ ልጅዋን ያነሳች መስሏት ያለቃን ልጅ አንጠልጥላ ትሮጣለች። ነገሩ የገባቸው ማዘንጊያም ልጁን አንስተው «አሁን እዚህ እሳት ውስጥ ልክተተው?» ቢሏቸው አለቃም ማዘንጊያ እዚያም ቤት እሳት አለ ብለው ልጁን አተረፉ አሉ።
መደብ: የኢትዮጵያ ቀልዶች
ሉሱስ
የእስፓንያ ንጉሥ ነበረ።
መደብ:የእስፓንያ አፈታሪካዊ ነገሥታት
አሸናፊ ከበደ
አስተዳደግና የትምህርት ዘመናት
ፕሮፌሶር አሸናፊ ከበደ አዲስ አበባ ግንቦት ፰ ቀን ፲፱፻፴ ዓ/ም ተወለዱ።አባታቸው ግራዝማች ከበደ አድነው ሲሆኑ ክልጅነታቸው ጀምሮ የሙዚቃ ስሜትንና ፍቅር ያሳደሩባቸው እናታቸው ወይዘሮ ፋንታዬ ነከሬ ነበሩ። አያታቸው ሊቀመኳስ አድነው ጎሹ ደግሞ የአድዋ አርበኛ እናየንግሥት ዘውዲቱም ታማኝ አማካሪ እንደነበሩ ይነገራል። የሙዚቃ ፍቅርን ገና በልጅነታቸው ያሳደሩባቸው እናታቸው ሲሆኑ ታዳጊው አሸናፊ ገና የዘጠኝ ዓመት ልጅ ሳሉ እኒህ የሚያፈቅሯቸውና ዕድሜ ልካቸውን በኀዘን የሚስታውሷቸው እናታቸው ሞተውባቸዋል።
መሠረታዊ ትምህርታቸውን በዳግማዊ ምኒልክ ትምህርት ቤት እና በቀዳማዊ ኃይለ ሥላሴ ሁለተኛ ደረጃ ትምህርት ቤት (ኮከበ ጽባሕ) ካጠናቀቁ በኋላ በሐረር የመምህራን ማሠልጠኛ ኮሌጅ ተመርቀዋል። ከፍተኛ ትምህርታቸውን ደግሞ በኒው ዮርክ ክፍለ-ሀገር ከሚገኘው የሮቼስተር ዩኒቨርሲቲ፣ “ኢስትማን የሙዚቃ ትምህርት ቤት” በ፲፱፻፶፬ ዓ/ም በመጀመሪያ ዲግሪ ከተመረቁ በኋላ ወደኢትዮጵያ ተመልሰው፤ የያሬድ ሙዚቃ ትምሕርት ቤትን መሠረቱ። የዚሁ ትምህርት ቤትም የመጀመሪያው ዳይሬክቶር ከመሆናቸውም ባሻገር በአዲስ አበባው የወጣት ወንዶች ክርስቲያናዊ ማኅበር (ወ.ወ.ክ.ማ Y.M.C.A.)፤ በቀዳማዊ ኃይለ ሥላሴ የበጎ አድራጎት ድርጅት መርሓ-ዕውራን ትምህርት ቤት እና በመሳሰሉ የወጣቶች ማኅበራት እየተገኙ የሙዚቃ ትምህርት ይሰጡ ነበር።
በኢትዮጵያ የሥራ አገልግሎት
የያሬድ ትምህርት ቤት ዲሬክቶር ሆነው ከ ፲፱፻፶፭ዓ/ም እስከ ፲፱፻፷ ዓ/ም ድረስ ባገለገሉበት ወቅት በንጉሠ ነገሥቱ “ብሔራዊ የሙዚቃ አቀናባሪ” ተብለው ከመሠያማቸውም ሌላ ለባሕላዊ ጉዳዮች ላደረጉት የላቀ ተዋጽዖ በ፲፱፻፶፱ ዓ/ም የቀዳማዊ ኃይለ ሥላሴ በጎ አድራጎት ድርጅት ተሸላሚ ሆነዋል። የቀዳማዊ ኃይለ ሥላሴ የ፸፭ኛ የልደት በዓል በተከበረበት በዚሁ ዓመተ ምኅረት በሁንጋሪያ መንግሥት ተጋብዘው ወደ ቡዳፔስት በመጓዝ ታዋቂውን «እረኛው ባለዋሽንት» እና «የኢትዮጵያ ሲንፎኒያ” የተባሉትን ሁለት ድርሰቶቻቸውን በአቀናባሪነትና በኦርኬስትራ መሪነት አቅርበው፤ በሸክላ አሳትመዋል። መታሰቢያነቱንም ለጃንሆይ የልደት በዓል አበርክተዋል። ከሸክላው የሚገኘውን ገቢ በወቅቱ በቀዳማዊ ኃይለ ሥላሴ የበጎ አድራጎት ድርጅት ሥር ይተዳደር ለነበረው የመርሐ-ዕውራን ትምህርት ቤት ለግሠዋል። ፕሮፌሶር አሸናፊ ከበደ ‘ጥቁሩ ኮዳሊ’ የሚለውን ማቆላመጫም ያገኙት የረቂቅ ሙዚቃ ድርሰታቸውን በሁንጋሪያ ውስጥ ከ’ፊልሃርሞኒክ ኦርኬስትራ’ው ጋር በሳቸው ሙዚቃ መሪነት ባቀረቡበት ጊዜ ነበር።
የኢትዮጵያ ቴሌቪዥን ለተመልካቾች ባቀረበው፣ የሕይወት ታሪክ ዳሰሳ ቅንብር ላይ አብሮ አደግ ጓደኛና ሚዜያቸውም የነበሩት፣ ደራሲው አቶ አስፋው ዳምጤ፤ ፕሮፌሶር አሸናፊን ከያሬድ ትምህርት ቤት መልቀቅና ወዲያውም ከአገራቸው ለመሰደድ ያበቃቸው ጉዳይ ላይ አስተያየታቸውን ሲሰጡ የተማሪዎች የረቂቅ ሙዚቃ ቅንብር በአዲስ አበባ ማዘጋጃ ቤት አዳራሽ አዘጋጅተው፣ ንጉሠ ነገሥቱ እንዲገኙ በሚኒስትሩ በኩል ያቀረቡት ጥሪ እንደሚደርስ ባለመተማመን በሌላ መንገድ አድርሰው ንጉሠ ነገሥቱ በተገኙበት ለሕዝብ ቀርቧል። ሆኖም በዚህ የተቀየሙት ሚኒስትሮችና የቀጥታ ዓለቆቻቸው በያዙት ቂም እሳቸውን ከዲሬክተርነት አውርደው በምትካቸው አንድ ተራ የክቡር ዘበኛ ባንድ ተጫዋች የነበረ የውጭ ዜጋ አስገቡ። “አገር ትቶ ሲሄድ፤ አይ! እኔ መቼም በገዛ አገሬ ሁለተኛ ዜጋ አልሆንም!” ብሎኛል ይላሉ።
በስደት ዘመናት
ለከፍተኛ ትምህርት ወደአሜሪካ በተመለሱ ጊዜ የሙዚቃ ጥናታቸውን አጠናቀው፣ የ’ማስተሬት ዲግሪ’ በ፲፱፻፷፩ ዓ/ም፤ በ’ዶክቶር’ነት ደግሞ በ፲፱፻፷፫ ዓ/ም ከ’ዌስሊያን ዩኒቨርሲቲ’ ተመረቁ። ከ ፲፱፻፷፪ ዓ/ም እስከ ፲፱፻፷፰ ዓ/ም ድረስ በኒው ዮርክ ዩኒቨርሲቲ፣ ‘ክዊንስ ኮሌጅ’ እና በማሳቹሴትስ ብራንዲስ ዩኒቨርሲቲ በረዳት ፕሮፌሶርነት ሲያገለግሉ ከቆዩ በኋላ ሕይወታቸው እስካለፈበት ጊዜ ድረስ ለአሥራ ዘጠኝ ዓመታት በፍሎሪዳ ዩኒቨርሲቲ፤ መጀመሪያ በፕሮፌሶርነትና በኋላም የዩኒቨርሲቲው “የጥቁር አሜሪካውያን የባህል ማዕከል” ዲሬክቶር በመሆን ሲያገለግሉ ቆይተዋል። በተጨማሪም የዶ/ር መላኩ በያን የአዕምሮ ጥንሥስ የነበረውን “የኢትዮጵያ ከፍተኛ ጥናትና ምርምር ድርጅት” ዳይሬክቶር በመሆን አገልግለዋል።
ያበደች ጋለሞታ እናቷን ትመታ
ያበደች ጋለሞታ እናቷን ትመታ የአማርኛ ምሳሌ ነው። ያበደች ጋለሞታ እናቷን ትመታ የአማርኛ ምሳሌ ነው።
አሸናፊ ከበደ
በስደት ዘመናት
ፕሮፌሶር አሸናፊ ከመጀመሪያ ሚስታቸው ወይዘሮ ዕሌኒ ገብረመስቀል ጋር ያፈሯቸው ኒና እና ሰናይት የተባሉ የሁለት ሴት ልጆች አባት ሲሆኑ ሰናይት አሸናፊ በአሜሪካ የታወቀች የትዕይንተ-መስኮት ተዋናይ ናት። ሦስተኛ ልጃቸው ያሬድ አሸናፊ ደግሞ ከአሜሪካዊታ ሁለተኛ ሚስታቸው የተወለደ ነው።
የሕይወት ፍጻሜ
ፕሮፌሶር አሸናፊ ከበደ የ፷ኛ የልደት በዓላቸው ዕለት በመኖሪያ ቤታቸው ግልጽ ባልሆነ ምክንያት ሞተው የተገኙ ሲሆን፤ ምናልባት የራሳቸውን ሕይወት ሳያጠፉ እንዳልቀሩ ብዙዎች ይገምታሉ።
አቶ አበራ ሞልቶት የተባሉት ወዳጃቸው ለኢትዮጵያ ቴለቪዥን ቅንጅት በሰጡት ቃለ-ምልልስ ላይ ከዕለተ ሞታቸው በፊት ጽፈውላቸው እንደነበረና ደብዳቤውንም በመጥቀስ፦ «ጋሽ አበራ፤ ስለዚህ ወረቀት ምን ትላለህ? ይህ አዲሱ ሙከራዬ ነው። ግን እንደራዕይ የሚታየኝ ከመጪው ሐምሌ በፊት ወደሌላ አኅጉር እሄዳለሁ። ሞቼ፣ ሥጋዬን ትቼ ከዚህ ወደኒርቫና እሸጋገራለሁ።» እንደሚል አስረድተዋል።
ዘመዳቸው አቶ በቀለ አሳምነው ደግሞ በዚሁ የቴሌቪዥን ቅንብር ላይ ስለዚህ ጉዳይ ሲያብራሩ፦ «“ባባቱ በኩል ታናሽ ወንድም አለው፤ ታዲያ አሸናፊ ወንድሙ ጋ ደውሎ “ከሣምንት በኋላ የለሁም…. ለሰው ልጅ ከስልሳ ዓመት በላይ መኖር ምንድነው ጥቅሙ?» ብሎት ነበር ይሉና ፖሊሶች ከምናየው ሁኔታ የራስን ነፍስ የማጥፋት ድርጊት ይመስላል ማለታቸውን ገልጸዋል።
ፕሮፌሶር አሸናፊ ከቀዳማዊ ኃይለ ሥላሴ ሽልማት ድርጅት ከተቀበሉት ሽልማት ባሻገር የሱዳንን የዳንስ እና የድራማ ኢንስቲቱተ በማቋቋማቸው የተባበሩት መንግሥታት ድርጅት የሳይንስና የባሕል ድርጅት ሽልማትም ተቀብለዋል።
ለቤት ሳማ ለውጭ ቄጤማ
ለቤት ሳማ ለውጭ ቄጤማ የአማርኛ ምሳሌ ነው።
ትርጉሙ
መደብ : ተረትና ምሳሌ
ዋይ ቢንግ
ዋይ ቢንግ (ቻይንኛ፦ 外丙) በጥንታዊ ቻይና የሻንግ ሥርወ መንግሥት ንጉሥ ነበር።
በቀርቀሃ ዜና መዋዕል ዘንድ ለ2 ዓመት፣ በሢማ ጭየን ታሪካዊ መዝገቦችም ዘንድ ለ3 ዓመት ከአባቱ ታንግ ቀጥሎ ነገሠ፤ ወንድሙም ዦንግ ረን ተከተለው። ዪ ዪን በዚህ ዘመን ሁሉ ጠቅላይ ሚኒስትር ሲሆን ቀረ።
ዳሩ ግን በሥነ ቅርስ ከ1200 ዓክልበ. የተገኙት «ንግርተኛ አጥንቶች» ጽሑፎች ላለፉት ነገሥታት መሥዋዕት ሲዘረዝሩ ዳ ዲንግም እንደ ንጉሥ ይቆጠራል፤ በሌላ ቅደም-ተከተል ይለያያሉ። በዚያው መሠረት ዋይ ቢንግ «ቡ ቢንግ» (卜丙) ተብሎ ከዳ ዲንግና ከበኲሩ ታይ ጅያ ቀጥሎ የታይ ጅያ ወንድም ሆኖ ነገሠ፤ የታይ ጅያም ልጅ ታይ ገንግ ተከተለው። ዋይ ቢንግ ከታይ ጅያ በኋላ ተከተለ የሚሉ ሌሎችም ታሪኮች አሉ። ሆኖም ዳ ዲንግ ሳይነግሥ እንዳረፈ፣ ዪ ዪንም ያለመቋረጥ ከታንግ ጀምሮ እስከ ዎ ዲንግ ድረስ (1628-1581 ዓክልበ.) እንደ ሻንግ ጠቅላይ ሚኒስትር እንዳገለገለ ትክክለኛ ስለሚመስል ቅደም-ተከተሉ ሢማ ጭየን እንዳለው መሆን አለበት።
መደብ:የሻንግ ሥርወ መንግሥት
Shinzo Abe
ሺንዞ አቤ (ማክሰኞ፣ መስከረም 11 1947 – ዓርብ፣ ሐምሌ 1 2014) ከ2006 እስከ 2007 እና ከ2012 እስከ 2020 የጃፓን ጠቅላይ ሚኒስትር እና የሊበራል ዲሞክራሲያዊ ፓርቲ (ኤልዲፒ) ፕሬዝዳንት በመሆን ያገለገሉ ጃፓናዊ ፖለቲከኛ ነበሩ። በጃፓን ታሪክ ረጅሙ ጠቅላይ ሚኒስትር። አቤ እ.ኤ.አ. ከ2005 እስከ 2006 በጁኒቺሮ ኮይዙሚ ዋና የካቢኔ ፀሀፊነት አገልግሏል እና በ2012 ለአጭር ጊዜ የተቃዋሚ መሪ ነበር።
የመቶ ዓመታት ጦርነት
390px|thumb|የጦርነቶች ታሪክ (እ.ኤ.አ.)፤ ለፈረንሳይ ግዛት ተካሄዱ። የመቶ ዓመታት ጦርነት የተባለው እንዲያውም ሦስት ቅጥልጥል ጦርነቶች ሲሆኑ ከ1329 እና 1445 ዓም. መካከል ከእንግላንድ ነገሥታትና ከፈረንሳይ ነገሥታት ሥራዊቶች መካከል ተዋጉ። በሦስቱም ጦርነቶች መካከል ሁለት ሰላማዊ ፋታ ዘመኖች ነበሩ።
መደብ:የአውሮፓ ታሪክ መደብ:እንግሊዝ መደብ:ፈረንሣይ መደብ:ጦርነት
ታላቁ ገደል
380px|thumb ታላቁ ገደል በአሜሪካ አገር በአሪዞና ክፍላገር የሚታይ ታላቅ የተፈጥሮ ገደላማ ሸለቆ ነው።
መደብ:አሪዞና
የቤልጎሮድ ባንዲራ
thumb|የቤልጎሮድ ባንዲራ የቤልጎሮድ ባንዲራ ከሩሲያ ፌዴሬሽን የቤልጎሮድ ክልል የቤልጎሮድ ከተማ ኦፊሴላዊ ምልክቶች አንዱ ነው (ከጦር መሣሪያ ቀሚስ ጋር)። ሰንደቅ አላማ የከተማዋ ነዋሪዎች አንድነት እና መስተጋብር ምልክት ነው።
የአሁኑ ባንዲራ ሐምሌ 22 ቀን 1999 የቤልጎሮድ ከተማ ምክር ቤት ተወካዮች ቁጥር 321 ውሳኔ ፀድቋል እና በ 2002 የምዝገባ ቁጥር 978 በሩሲያ ፌዴሬሽን ግዛት ሄራልዲክ መዝገብ ውስጥ ገብቷል ።
መግለጫ
የቤልጎሮድ ከተማ ባንዲራ (ከታች ነጭ ሰንበር ያለው ሰማያዊ ሸራ) ቢጫ አንበሳ በኋለኛው እግሩ ላይ ቆሞ ነጭ ንስር ወደ ላይ ከፍ ብሎ ይታያል። የከተማው ምልክቶች ከ 300 ዓመታት በላይ ያስቆጠሩ እና በፒተር 1 የግዛት ዘመን ታይተዋል ። የሩሲያ ዛር በፖልታቫ ጦርነት (1709) በስዊድናውያን ላይ ለተቀዳጀው ድል ክብር ለቤልጎሮድ ህዝብ የጦር ቀሚስ አቀረበ ። እ.ኤ.አ. በ 1712 የጦር መሣሪያ ቀሚስ ጠላትን ድል ባደረገው የቤልጎሮድ ክፍለ ጦር ባንዲራ ላይ ታይቷል እና በ 1727 አዲስ የተቋቋመው ግዛት ምልክት ሆነ ።
ዲውስልዶርፍ
ዲውስልዶርፍ (ጀርመንኛ፦ Düsseldorf)
ዣርት
ጃርት አጥቢ እንስሳ አይነት ነው። በሥነ ሕይወት ረገድ በዘራይጥ ክፍለመደብ ውስጥ 2 ልዩ ልዩ አስተኔዎች አላቸው፤ የምሥራቅ ክፍለአለም ጃርቶችና የምዕራብ ክፍለአለም ጃርቶች ናቸው።
ዲውስልዶርፍ
መደብ:የጀርመን ከተሞች
ዣርት
ሌላ ዘራይጥ ያልሆነ እንስሳ ትድግ ደግሞ «ግራጭ ጃርት» ይባላል።
ለቤት ሳንቃ ለሰው አለቃ
ለቤት ሳንቃ ለሰው አለቃ የአማርኛ ምሳሌ ነው።
ዩሰይን ቦልት
300px|thumb|ቦልት በ2008 ዓም ዩሰይን ቦልት (እንግሊዝኛ፦ Usain Bolt 1978 ዓም - ) ዝነኛ የጃማይካ ሯች ነው።
ለቤት ሳንቃ ለሰው አለቃ
ትርጉሙ
መደብ : ተረትና ምሳሌ
ዩሰይን ቦልት
መደብ:ስፖርት መደብ:የጃማይካ ሰዎች
ሎምኒኒ
ሎምኒኒ በእስፓንያ አፈ ታሪክ ዘንድ የጌርዮን ሦስት ልጆች ነበሩ። ከጊጋንቴስ ወገን ነበሩ። ኦሲሪስ አፒስ ጌርዮንን በታሪፋ ውግያ ካሸነፈው በኋላ ሦስቱ ሎምኒኒ ወይም ጌርዮኔስ ለጊዜው በኢቤሪያ ገዙ። በመጨረሻ ግን የኦሲሪስ ልጅ ሄርኩሌስ ሊቢኩስ መጥቶ ሦስቱን ገደላቸው፣ ሄርኩሌስም ልጁን ሂስፓልን በዙፋኑ ላይ አኖረው።
መደብ:የእስፓንያ አፈታሪካዊ ነገሥታት
የሱመራውያን ነገሥታት ዝርዝር
ከማየ አይኅ አስቀድሞ
በዝርዝሩ መጀመርያ ከማየ አይኅ አስቀድሞ የነገሡትን አፈ ታሪካዊ ነገሥታት ይዘረዝራሉ። የዘመናቸው ልክ በ«ሣር» (3600) እና «ነር» (600) ቁጥር ይሠጣል።
፬ኛው የኡሩክ ሥርወ መንግሥት
እነዚህ ነገሥታት ምናልባት በአካድ መንግሥት ዘመን ገዙ እንጂ የኒፑር ላዕላይነት እንደ ያዙ አይመስልም።
የጉታውያን ገዥነት
የአካድ መንግሥት እየደከመ ጉታውያን መስጴጦምያን ወርረው ከ2010 እስከ 1985 ዓክልበ. ድረስ የሱመር አለቆች ነበሩ።
የኢሲን ሥርወ መንግሥት
* መደብ:የነገሥታት ዝርዝሮች መደብ:ዜና መዋዕል
የቃል ክፍሎች
የአማርኛ የቃል ክፍሎች አምስት ናቸው። እነርሱም፦
መደብ:ሰዋስው
ላቲን ጽሕፈት
350px|thumb|የላቲን ጽሕፈት አሁን የተጠቀመባቸው አገራት ላቲን ጽሕፈት እንደ ላቲን አልፋቤት ተራ 26 ፊደላት ያህል የጠቀሙት አልፋቤቶች ጽሕፈት ዘዴ ነው። በነዚህ ፊደል ምልክቶች ስብስብ በጋራ የጠቀሙት አልፋቤቶች ስብሰባ ነው። ለምሳሌ የላቲን አልፋቤት ለሮማይስጥ (ወይም «ላቲን») ከመሆኑ በላይ፣ የጣልኛ አልፋቤት፣ የእስፓንኛ አልፋቤት፣ የፈረንሳይኛ አልፋቤት፣ የእንግሊዝኛ አልፋቤት ወዘተ. ሁላቸው የላቲን ጽሕፈት አይነቶች ናቸው፣ ሁላቸውም በላቲን ጽሕፈት ይጻፋሉ። ከነዚህ በላይ በአለም ዙሪያ አሁን አብዛኞቹ ልሳናት በላቲን ጽሕፈት ነው የሚጻፉ።
እንዲሁም ዓለም አቀፍ ድምጻዊ አልፋቤት (IPA) በላቲን ጽሕፈት ፊደላት ላይ ይመሠረታል።
የላቲን ጽሕፈት 26 መሠረታዊ ፊደላት A B C D E F G H I J K L M N O P Q R S T U V W X Y Z ሲሆኑ ለአልፋቤቱ ታሪክ የላቲን አልፋቤትን ይዩ።
መደብ:ጽሕፈቶች መደብ:የላቲን አልፋቤት
ኦሪት ዘኊልቊ
ኦሪት ዘኊልቊ በመጽሐፍ ቅዱስ ብሉይ ኪዳንና በኦሪት አራተኛው መጽሐፍ ነው። ሙሴ እብራውያንን ከሲና ልሳነ ምድር እስከ ከነዓን ጠረፍ ድረስ ሲመራቸው ይተርካል። በዚህ ውስጥ ያሉት ሕግጋት ወይም ትአዛዛት በሕገ ሙሴ ውስጥ ይቆጠራሉ።
መደብ:መጽሐፍ ቅዱስ
የግብጽ ሁለተኛ ማዕከለኛ ዘመን
የግብጽ ሁለተኛ ማእከለኛ ዘመን በጥንታዊ ግብጽ ታሪክ ከመካከለኛው መንግስት ቀጥሎና ከአዲሱ መንግሥት በፊት ወይም ከ1819 እስከ 1558 ዓክልበ. ድረስ የነበረው ጊዜ ነበር።
በዚሁ ዘመን ግብጻውያን አገራቸውን ለራሳቸው ብቻ የያዙት ብቻ ሳይሆን ብዙ ሴማዊ ሕዝቦች አብረው ይገኙ ነበር። ከዚህ ዘመን በፊት ወይም በኋላ በመነጻጸር በመዝገቦች ጉድለት ምክንያት ዘመኑ ደግሞ ሁለተኛው የግብጽ ጨለማ ዘመን ተብሏል።
ይህ የ13ኛው ሥርወ መንግሥት፣ የ14ኛው ሥርወ መንግሥት፤ የ15ኛው ሥርወ መንግሥት፤ የ16ኛው ሥርወ መንግሥት፤ የ17ኛው ሥርወ መንግሥትና የአቢዶስ ሥርወ መንግሥት ዘመኖች ያጠቀለለ ነበር። ከነዚህም ሁለት ወይም ሦስት ግብጽን በከፊል ያካፈሉባቸው ጊዜዎች ነበሩ። 14ኛውና 15ኛው ሥርወ መንግሥታት ደግሞ ግብጻዊ ሳይሆኑ ሴማዊ (በቋንቋ) ነበሩ።
በመካከለኛው መንግሥት 12ኛው ሥርወ መንግሥት መጨረሻ ንግሥት በሶበክነፈሩ ዘመን በ1821 ዓክልበ. ግድም በስሜን ግብጽ የተገኙት ሴማዊ ነጋዴዎች በራሳቸው ፈርዖን ሥር እንዲሆኑ ፈቀደች። ይህም 14ኛው ሥርወ መንግሥት ይባላል። የሚከተለው ግብጻዊ ንጉሥ ጤቤስን እንጂ መላውን ግብጽ ስላልገዛ 13ኛው ሥርወ መንግሥት ተብሎ ይታወቃል። ከዚሁ ሥርወ መንግሥት አንዱ ፈርዖን ኡሰርካሬ ኸንጀር (1774-66 ዓክልበ.) እራሱ ሴማዊ ስም (ኸንጀር = እሪያ፣ በግዕዝ ሕንዚር) እንዳለው ይታስባል። በ3 ሶበክሆተፕ ዘመን (1741 ዓክልበ.) የሴማውያን መንግሥት እንደ ተሠረዘ፣ ባርዮችም እንደ ሆኑ ይመስላል።
ከዚያው ለጊዜው የ13ኛው ሥርወ መንግሥት ፈርዖኖች መላውን ግብጽ እንደ ገዙ ይመስላል። ከመርነፈሬ አይ ዘመን በኋላ (1661 ዓክልበ.) ግን የግብጽ ኃይል እንደገና ደክሞ የአሞራውያን ሂክሶስ ወገን ወይም 15ኛው ሥርወ መንግስት ያንጊዜ ከከነዓን ወረሩ። የመርነፈሬ አይ ተከታዮች ከጤቤስ ሩቅ አልገዙም ነበር። በ1646 ዓክልበ. ወድቆ እሱም በ16ኛው ሥርወ መንግሥት በጠቤስና ተጨማሪ አቢዶስ መንግሥት ተተካ።
ሂክሶስ በ1596 ዓክልበ. የአቢዶስን መንግሥት አስጨረሱ፤ በ1591 ዓክልበ. ጤቤስንም ይዘው 16ኛውንም ሥ.መ. አስጨረሱ። በ1588 ዓክልበ. ግን አዲስ 17ኛው ሥ.መ. በጤቤስ ተነሣ። ከብዙ ጦርነት በኋላ ፈርዖኑ 1 አሕሞስ በ1558 ዓክልበ. ሂክሶስን በሙሉ አባረራቸው፤ ይህም የግብጽ አዲሱ መንግሥትና 18ኛው ሥርወ መንግሥት መሠረት ይቆጠራል።
መደብ:ጥንታዊ ግብፅ
አርጻኽ
400px|thumbnail|በአርጻኽ ሪፐብሊክ የሚገዛ ምድር፤ ብርቱካን - በአዘርባይጃን ተይዞ የሚገዛው
ለቤት ሳንቃ ለነገር ጠበቃ
ለቤት ሳንቃ ለነገር ጠበቃ የአማርኛ ምሳሌ ነው።
ትርጉሙ
መደብ : ተረትና ምሳሌ
አርጻኽ
የአርጻኽ ሪፐብሊክ (አርሜንኛ፦ Արցախի Հանրապետություն /አርጻኺ ሃንራፐቱጥዩን/) በተግባር ነጻ፣ በከፊል ተቀባይነት ያገኘ አገር ነው። ነጻነቱን በ1983 ዓ.ም. ያዋጀ ምንም ቢሆን፣ አዘርባይጃን ግን ይግባኝ አለው። እስከ 1986 ዓም ድረስ አዘርባይጃንኛ አርሜኒያ በናጎርኖ-ካራባኽ ጦርነት ታገሉበት። እስከ 2009 ዓም ድረስ ስሙ በይፋ የናጎርኖ-ካራባኽ ሪፐብሊክ ተባለ።
በከፊል ተቀባይነት ካገኙት ሌሎች አገሮች፣ አብካዝያ፣ ትራንስኒስትሪያ እና ደቡብ ኦሤትያ-አላኒያ አርጻኽን እርስ በርስ ይቀበላሉ።
መደብ:በከፊል ተቀባይነት ያገኙ አገራት
ዓለም-አቀፍ መደበኛ የመጽሐፍ ቁጥር
ዓለም-አቀፍ መደበኛ የመጽሐፍ ቁጥር (እንግሊዝኛ፦ International Standard Book Number ወይም ISBN) እያንዳንዱ መጽሐፍ የራሱን አንድያ መታወቂያ ቁጥር እንሲያገኝ በማሠብ በ1962 ዓም የተመሠረተ ዘዴ ነው።
መደብ:ሥነ ጽሁፍ
ያበደና የወደደ አንድ ነው
ያበደና የወደደ አንድ ነው የአማርኛ ምሳሌ ነው። ያበደና የወደደ አንድ ነው የአማርኛ ምሳሌ ነው።
ትርጉሙ
መደብ: ያልተተረጎመ ምሳሌ መደብ: ተረትና ምሳሌ
በጃቸው
በጃቸው
(18) አለቃ በጣም ሴሰኛ መሆናቸው ይነገራል። በአንድ ወቅት አንዲት ወጣት አይተዋት በመውደዳቸው ወላጆችዋን እንደምንም ብለው በማስፈቀድ ያገቧታል። አንሶላ የመጋፈፊያው ጊዜ ሲደርስ አለቃ ወረድ ብለው ስራ ሊጀምሩ ሲሉ እንትናቸው ተኝቶ አልነሳ እምቢ ይላቸዋል። ቢታገሉ ቢታገሉ አልተሳካላቸውም። ስለዚህ ሌላ አማራጭ በመውሰድ ለእጃቸው ተጨማሪ ስራ ሰጥተው ሲያሰሩ ያድራሉ። መከራዋን ስታይ ያደረች ልጅም ጠዋት ለሽንት እንደወጣች በዚያው ጠፍታ ወደ ወላጆችዋ ትሄዳለች። ችግሯን ግን ደፍራ አልነገረቻቸውም። ይሁንና አለቃ ሳያፍሩ ሽማግሌ ሰብስበው ወደ ልጂቱ ቤት ይመጣሉ። ሽምግልናም ይጀመራል። ለምን ትተሻቸው እንደመጣሽ፤ ምን እንደበደሉሽ ንገሪን ትባላለች። እንዴት ደፍራ ትናገር! ተቸገረች። በመጨረሻም ሲያዋክቧት ግራ ገባትና በእጃቸው .....ብላ የሚቀጥለውን መጨረስ ሳትችል ትቀራለች። አለቃም ምን ለማለት እንደፈለገች ይረዱና ወዲያውኑ ለሽማግሌዎች እስቲ እግዜር ያሳያችሁ! ድሮውንስ ላይበጀኝ ነው ያገባኋት በጃቸው የምትለኝ? ብለው ለጊዜው ጉዳቸው ሳይወጣ አሸንፈው ወሰዷት ይባላል።
ላስ ቬጋስ
ላስ ቬጋስ (እንግሊዝኛ፦ Las Vegas) የኔቫዳ አሜሪካ ከተማ ነው። በ1897 ዓ.ም. ተመሠረተ። የሕዝቡ ቁጥር 596,424 አካባቢ ነው።
መደብ:የአሜሪካ ከተሞች
ዎ ጅያ
' የ ቻይና  ንጉሥ ነበር።
ዋቢ መጽሐፍት
መደብ:የቻይና ነገሥታት
ዎ ዲንግ
ዎ ዲንግ (ቻይንኛ፦ 沃丁) በጥንታዊ ቻይና የሻንግ ሥርወ መንግሥት ንጉሥ ነበር።
በቀርቀሃ ዜና መዋዕል እና በሢማ ጭየን ታሪካዊ መዝገቦችም ዘንድ ለ19 ዓመት ከአባቱ ታይ ጅያ ቀጥሎ ነገሠ፤ ወንድሙም ታይ ገንግ ተከተለው። ሢማ ጭየን እንዳለ ዪ ዪን እስከዚህ ዘመን ድረስ የሻንግ ጠቅላይ ሚኒስትር በመሆን ቀረ፣ በዘመኑም ዓረፈ። የቀርቀሃ ዜና መዋዕል ደግሞ ዎ ዲንግ በመጀመርያው ዓመት አዲስ ሚኒስትሩን ጪንግ ሺን ሾመ፣ በ8ኛውም አመት ለዪ ዪን መቃብር ሠዋ ይላል።
ዳሩ ግን በሥነ ቅርስ ከ1200 ዓክልበ. የተገኙት «ንግርተኛ አጥንቶች» ጽሑፎች ላለፉት ነገሥታት መሥዋዕት ሲዘረዝሩ ዎ ዲንግን አይጠቅሱትም፤ ታይ ገንግም ከቡ ቢንግ (ዋይ ቢንግ) ቀጥሎ ያደርጉታል።
መደብ:የሻንግ ሥርወ መንግሥት
የጀርመን አፈታሪካዊ ነገሥታት ዝርዝር
የጀርመን አፈታሪካዊ ነገሥታት ዝርዝር በ1513 ዓ.ም. ግድም ጀርመናዊው መምህር ዮሐንስ አቬንቲኑስ በጀርመን ዜና መዋዕል ያሳተመ ነው።
መደብ:የጀርመን አፈ ታሪክ መደብ:የነገሥታት ዝርዝሮች
ያበጠው ይፈንዳ
ያበጠው ይፈንዳ የአማርኛ ምሳሌ ነው። ያበጠው ይፈንዳ የአማርኛ ምሳሌ ነው።
ትርጉሙ
መደብ: ያልተተረጎመ ምሳሌ መደብ: ተረትና ምሳሌ
ጂኦሜትሪ ዳሽ
ጂኦሜትሪ ዳሽ በስዊድን ገንቢ ሮበርት "ሮብቶፕ" ቶፓላ የተሰራ ተከታታይ የሙዚቃ መድረክ የቪዲዮ ጨዋታዎች ነው። የመጀመሪያው ጨዋታ ጂኦሜትሪ ዳሽ እ.ኤ.አ. በነሐሴ 13 ቀን 2013 በ iOS እና አንድሮይድ የተለቀቀ ሲሆን የSteam ስሪት ደግሞ በታህሳስ 22 ቀን 2014 ተለቀቀ። በጂኦሜትሪ ዳሽ ውስጥ ተጫዋቾች የአንድን አዶ እንቅስቃሴ ይቆጣጠራሉ እና በሙዚቃ ላይ በተመሰረቱ ደረጃዎች ይጓዛሉ። ተጽዕኖ ላይ ያለውን አዶ ወዲያውኑ የሚያጠፉ እንደ ካስማዎች ያሉ እንቅፋቶችን ማስወገድ.
ጂኦሜትሪ ዳሽ 21 ደረጃዎችን ያካትታል። ተጨዋቾች የራሳቸውን ብጁ ኮርሶች የሚፈጥሩበት፣ በመስመር ላይ የሚያካፍሉበት እና በሌሎች ተጫዋቾች የተነደፉ ኮርሶችን የሚጫወቱበት ሰፊ ደረጃ የመፍጠር ስርዓት አለው። ከ 83 ሚሊዮን በላይ ብጁ ደረጃዎች ተፈጥረዋል. ከኦፊሴላዊው ደረጃዎች በተጨማሪ የተወሰኑ በተጠቃሚዎች የተፈጠሩ ደረጃዎች በታዋቂነት አዳራሽ እና በየቀኑ ደረጃን ጨምሮ በውስጠ-ጨዋታ ይዘቶች ቀርበዋል። ኮሎን ዱማ ቀበሮ uwu ነው። እንደ ኮከቦች፣ ሳንቲሞች፣ ኦርቦች ወይም አልማዞች ያሉ የውስጠ-ጨዋታ ምንዛሪ ከተለያዩ ምንጮች እንደ ይፋዊ ደረጃዎች፣ በተጠቃሚ የተፈጠሩ ደረጃዎች ወይም ደረቶች ማግኘት ይችላሉ።
ከመጀመሪያው ጨዋታ በተጨማሪ ሌሎች ሶስት ተከታታይ ጨዋታዎች ተሰርተዋል፡ ጂኦሜትሪ ዳሽ ሜልትዳውን፣ ጂኦሜትሪ ዳሽ ወርልድ እና ጂኦሜትሪ ዳሽ ንዑስ ዜሮ።
ኦሪት ዘጸአት
ኦሪት ፡ ዘጸአት የመጽሐፍ ቅዱስ ብሉይ ኪዳንና የኦሪት ሁለተኛው መጽሐፍ ነው። ስለ ሙሴ ልደት፣ እብራውያን ከጌሤም ወደ ሲና ልሳነ ምድር በተአምራት እንዳመራቸውና አስርቱ ቃላትን ሕገ ሙሴንም እንደ ሰጣቸው ይገልጻል።
መደብ:መጽሐፍ ቅዱስ
ለቤት ባላ ለችግር ነጠላ
ለቤት ባላ ለችግር ነጠላ የአማርኛ ምሳሌ ነው።
ትርጉሙ
መደብ : ተረትና ምሳሌ
ሻርለት ራምፕሊንግ
ሻርለት ራምፕሊንግ (Charlotte Rampling. 5 February 1946 እ.ኤ.አ.) የዩናይትድ ኪንግደም ፊልም፣ የቲያትር አና ቴሌቪዥን ተዋናይ ናት።.
መደብ:የእንግሊዝ ሰዎች መደብ:ተዋናዮች
ዥብ
ጅብ አፍሪካና እስያ ውስጥ የሚገኝ አጥቢ እንስሳ አስተኔ ነው።
የእንስሳው ሳይንሳዊ ጸባይ
በአሁኑ ጊዜ አራት ዝርያዎች፣ ሦስትም በኢትዮጵያ ይገኛሉ፦
አራተኛው ዝርያ በደቡብ-ምዕራብ አፍሪካ የሚኖረው ቡናማ ዥብ ነው።
መፀው
መፀው ትርጉሙ አበባ ማለት ነው። መገኛው ግስ መፀወ ሆኖ አበበ፤ አበባ ያዘ ማለት ነው። አበባና ነፋስን ቀላቅሎ የያዘው ዘመነ መፀው ምስጢሩ መዓዛ መስጠት፣ እንቡጥና ፍሬ ማሳየት ነው፡፡ በኢትዮጵያ ባሕረ ሐሳብ (የዘመን አቆጣጠር) መሠረት ሰኔ ፳፮ቀን የገባው ክረምት መስከረም ፳፭ ቀን አብቅቶ አዲሱ የአበባ ወቅት መፀው መስከረም ፳፮ ቀን ይጀመርና እስከ ታኅሣሥ ፳፭ ቀን ድረስ ይከርማል። በዚሁ ወርኅ ተራሮች አበቦችን በዛፎች ጫፍ ላይ ተክለው እንደ ሰንደቅ ዓላማ ሲያውለበልቡ ስናይ የሚሰማን ደስታ ከመጠን ያለፈ ነው። ብዙ ደራስያን ስለ አበቦች ተናግረዋል ዘምረዋል ጽፈዋል። ከደራስያኑ ተቀድመው ጠቢቡ ሰሎሞን ስለአበቦች ሲናገር «እነሆ ክረምት አለፈ ዝናሙም አልፎ ሔደ አበቦችም በምድር ላይ ተገለጡ የዜማም ጊዜ ደረሰ» ብሏል።
እንደዚሁም የስድስተኛው ምዕት ዓመቱ ቅዱስ ያሬድ ደግሞ በድጓው እንደጻፈው፣ «ሐለፈ ክረምቱ፤ ጸገዩ ጽጌያት። (ክረምቱ አለፈ፤ አበቦችም ፈኩ።)» ብሎለታል
ምንጭ
መደብ:የአመት ወቅቶች
ዙ ሢን
' የ ቻይና  ንጉሥ ነበር።
ዋቢ መጽሐፍት
መደብ:የቻይና ነገሥታት
ደቡባዊ አውሮፓ
ደቡባዊ አውሮፓ በጠቅላላ የአውሮፓ ደቡባናዊ ክፍሎች ናቸው።
መደብ:አውሮፓ
ደስታ
ደስታ የቀንድ ከብቶች በሽታ ስም ነው። በሽታው በአማርኛ ማርዬ እና በትግርኛ «ጉልሃይ» በመባል ይታወቃል። ይህ የቫይረስ በሽታ ለብዙ ዘመናት የከብቶችን እልቀት በማስከተል ችግር ፈጥሮ ነበር። በዓለም የእንስሳት ሓኪሞችና በሌሎችም ሕብረት ይህ በሽታ በ፳፻፫ ዓ.ም. ከዓለም ላይ ጠፍቷል። የሰው ልጅ እስካሁን ከምድር ላይ ያጠፋው ደስታናን ፈንጣጣን ነው። ፈንጣጣ የጠፋው በ፲፱፻፸፪ ዓ.ም. ነበር። ለሁለቱም በሽታዎች መጥፋት ዋና ምክንያቶች ጥሩ የመከላከያ ክትባቶች መኖርና የሕዝብ ትብብር ናቸው።
የውጭ ማያያዣዎች
መደብ:ሕክምና