cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ሻለቃ ግርማ ይልማ
የሰውነት ተምሳሌት ።የመልካም ስብእና መገለጫ ። ባለተሰጥኦ አንባቢ አድማጭና ተመልካች እንዲሁም የጽሑፍ ሰው የረዥም ጊዜ የሕይወትና የሥራ ልምድ ባለቤት ።  ከመኮንንነት እስከ ሚኒስትርነትና አምባሳደርነት የዘለቀ  ሃገርን የማገልገል ጥበብ  የተቸራቸው ናቸው ።  ሚኒስትርነት ቀላል ሥልጣን አልነበረም፣አይደለምም። እርሳቸው ግን ቀለል  ያሉ ነበሩ፣ ፈረንጆቹ “Simple” የሚሏቸው አይነት። ዛሬም ናቸው። ሻለቃ ግርማ ይልማ
ውልደትና እድገት
የጋሞ ጐፋ ህዝቦች ዴሞክራሲያዊ አንድነት
የጋሞ ጐፋ ህዝቦች ዴሞክራሲያዊ አንድነት የኢትዮጵያ ፖለቲካ ፓርቲ ነው።
ታሪክ
መደብ: በምርጫ 2003 የተሳተፉ የኢትዮጵያ ፓርቲዎች መደብ: የኢትዮጵያ ፖለቲካ ፓርቲዎች
ሻለቃ ግርማ ይልማ
ሻለቃ ግርማ ይልማ ሀይቆችና ቡታጅራ ቆንዳልቲቲ ጭብጭባ በምትባል መንደር  በ1936 ዓም በጷግሜ ቀናት ተወለዱ። አስተዳደጋቸው እንደማንኛውም በገጠር የሚያድግ ልጅ የቄስ ትምህርትን ተምረው  ነበር።
ሻለቃ ትምህርት ቤት ከመግባታቸው በፊት ወላጅ አባታቸው በተሰማሩበት የንግድ ስራ ምክንያት ወደ ቢሾፍቱ በኋላም ለተሻለ የንግድ ስራ ወደ ዲላ ከተሞች ይዘዋቸው ተንቀሳቅሰዋል። ሻለቃ ግርማም ልክ እንዳባታቸው በተንቀሳቀሱበት ሁሉ ወደ ንግዱ አዘንብለው የተዋጣላቸው ነጋዴ ነበሩ።
የትምህርት ጅማሮ
ትምህርት ሳይማሩ ንግዱ ላይ ብቻ ያተኮሩት ሻለቃ በ1948 ዓም   ጓደኛቸው በነበረ ግርማ በቀለ ጋባዠነት የተማሪዎች የትምህርት መዝጊያ ፕሮግራም "የወላጆች" ቀን ላይ ተገኙ።  በዚህ ቀን በትናንሽ ልጆች አጫጭር ድራማዎች ሲቀርቡም ተመለከቱ ። በጣም የተደሰቱ።  በእነዚህ ተማሪዎችም መንፈሳዊ ቅናት አደረባቸው። ወደ ትምህርት ፊታቸውን በማዞር  የቀለም ትምህርትን ጠንክረው መማር እንዳለባቸውም  ወሰኑ።
ምንም እንኳን የንግድ ስራው እየተጠናከረ ቢሄድም እርግፍ አድርገው ትተውት በ1949 ዓም 3ኛ ክፍልን በመቀላቀል "ሀ" ብለው ትምህርታቸውን መማር ጀመሩ።
በእድሜ ከፍ ብለው ትምህርት መጀመራቸው የራሱ የሆነ ስነ-ልቦናዊ ጫና ቢኖረውም ውሳኔው ትክክል ነበርና ሁሉን በመቋቋምና ደብል በመምታት በ3 ዓመት ውስጥ  በ1952 ዓም በጥሩ ውጤት የመጀመሪያ ደረጃ የ8ኛ ክፍል ትምህርታቸውን ማጠናቀቅ ቻሉ።
ኮከበ ፅባህ
በቅርብ የሚያውቋቸው የተሻሉ ሰዎች መምህራን ነበሩና መምህር መሆንን ሰንቀው ትምህርታቸውን በመከታተል ላይ የነበሩት ሻለቃ ግርማ ይልማ በ1953 ዓ.ም ከ8ኛ ክፍል በቀጥታ ወደ አዲስ አበባ "ኮከበ ፅባህ" መምህራን ማሰልጠኛ ተቋም በመግባት ለተከታታይ አራት አመታት ከ1953- 1957 የመምህርነት ሞያን ተምረው በዲፕሎማ መመረቅ ችለዋል።
ሻለቃ ግርማ በኮከበ ፅባህ እያሉ በተማሪዎች እንቅስቃሴዎች ላይ ንቁ ተሳታፊ የነበሩ ሲሆን በዘመኑ ከ3000 በላይ ተማሪዎች በሚማሩበት የተማሪዎች መማክርት ኮሚቴ እና የተማሪዎች ፕሬዚደንትም ነበሩ።
ሻለቃ ከኮከበ ፅባህ ተመርቀው እንደወጡ በምደባ ወደ ሲዳሞ ተጉዘው መምህር ሆነው ሰርተዋል።
በሲዳሞ ለአንድ አመት ያህል ብቻ ያስተማሩ ሲሆን በዚያች አንድ አመት ቆይታቸው በሞያሌ አቅራቢያ ሜጋ : አባያታ እና ኦናጎ አካባቢ ባሉ ትምህርት ቤቶች ተዘዋውረው አስተምረዋል።
የሚሊተሪ ቤት ቆይታ
ሻለቃ ግርማ ይልማ ፖሊስ ሆነው የሃገራቸውን ዳር ድንበር ማስከበር ሌላው ህልማቸውና የልብ መሻታቸውም ነበር ፡፡ይህ ተዳፍኖ የኖረ  ፍላጎት የተቀሰቀሰው በኮከበ ፅባህ  ትምህርት ላይ ሳሉ ነበር።
ምንም እንኳ ወደ አዲስ አበባ የመጡት የመምህርነት ሙያን ለመማር ቢሆንም በአንድ ድንጋይ ሁለት ወፍ እንዲሉ በዚያኑ አመት የፖሊስ ሰራዊት 12ኛ ክፍል ያጠናቀቁና 11ኛ ክፍል ላይ ያሉ ተማሪዎችን ይመለምል ነበርና ሻለቃ ግርማም አመልክተው በወቅቱ የአፍሪካ አንድነት ፅ/ቤት ተብሎ በተሰራው የፖሊስ ኮሌጅ ተፈትነው በማለፍ በ1958 ዓ.ም የአባዲና ፖሊስ ኮሌጅ እጩ መኮንን በመሆን ስራቸውን መጀመር ችለዋል።
ሻለቃ ግርማ በፖሊስ ኮሌጅ ሳሉ በእጩ መኮንኖች መካከል በተደረገ የስነ-ግጥም ውድድር ላይ ተሳትፈው " በትምህርት የወለደኝ" የሚል ርዕስ ያለው ግጥም ፅፈው በንጉሰ- ነገስቱ ፊት አቅርበው ነበር። ይህ ወደ ስነ-ፅሁፍ ያንደረደራቸው መንገድ ሲሆን በዘመኑ ተቀርፆ በኢትዮጵያ ቴሌቪዥን የመተላለፍ እድልም ነበረው።
ሻለቃ ግርማ ይልማ ንባብን እጅግ የሚያፈቅሩ ሰው ነበሩ። ከእጃቸው መፅሀፍ ተነጥሎ አያውቅም።የነመሀተመ ጋንዲን የአብርሃም ሊንከንና የሌሎችንም ታላላቅ ሰዎች የግለ-ታሪክ መጽሀፍ ማንበብ ይወዱ ነበር። ማንበብ ብቻ ሳይሆን ገና ተማሪ ሳሉ ነበር በመንግስት ጋዜጦችና መፅሄቶች ላይ በብዕር ስም ይፅፉ የነበሩት።
የኤርትራ ጠቅላይ ግዛት ፖሊስ
ሻለቃ ግርማ ይልማ ከፖሊስነት ምረቃ በኋላ በኤርትራ ክፍለ -ሀገር የማስታወቂያና የህዝብ ግንኙነት ክፍል ኃላፊ በመሆን ሰርተዋል። ከኮሎኔል አለምሰገድ ቦጋለ ጋር በመሆንም የኤርትራ ፖሊስ መፅሄትንም ያዘጋጁ ነበር።
በ22 ዓመታቸው የኤርትራ  ጠቅላይ ግዛት ፖሊስ አባል ውስጥ የመቶ አለቃነት ማእረግን ይዘው ሃገራቸውን በማገልገል ላይ የነበሩት ሻለቃ ግርማ "ኤርትራ ወይ ሞት" " የሃገር ፍቅር ማህበር" ብለው ከኢትዮጵያ ጋር የቆሙና ለኢትዮጵያ የታገሉትን በርካታ ኤርትራዊያን ከህዝቡ ጋር የሚያስተዋውቁበትን የመጀመሪያ መፅሄትን አዘጋጅተው ለህዝብ አድርሰዋል። ስለዘመናዊ ፖሊስ ምንነትም እንዲሁ ለህዝቡ ይፅፉ ነበር።
በንጉሱ ዘመን በትንሹ ለስምንት ዓመታት ያክል አገልግለዋል፡፡ ከ22 ዓመታቸው 30 እስኪሞላቸው ድረስ። በዚህ የስራ ዘመናቸው በተለይ የፖሊስነትን ስራን  : ህግ የማስከበር ተግባርንና ሌሎችንም  በህትመትና በማስታወቂያው ዘርፍ ከህዝቡ እና ከአባላቱ ጋር እጅና ጓንት በመሆን ሰርተዋል። ኃላፊነታቸውንም ተወጥተዋል።
በዘመነ ደርግ
ሻለቃ ግርማ ይልማ የንጉሱ ዘመን አብቅቶ የደርግ መንግስት ሲተካ የ31 ዓመት ወጣት ነበሩ። በ1962 ዓም ከኤርትራ ተመልሰው በአዲስ አበባ ፖሊስ ጠቅላይ መምሪያ ስር በፖሊስና እርምጃው ጋዜጣ ክፍል ሻለቃ ጌታቸው መንግስቴ በዋና  በአዘጋጅነት  ሻለቃ ግርማ ይልማ ደግሞ በተባባሪ አዘጋጅነት ተመድበውም ሰርተዋል።
በዘመኑ አራተኛ ክፍለ ጦር የነበሩ ሰራዊቶችን ለማስተባበር ሁለት ጊዜ የደርግ አባል ሆነው እንዲሰሩ ተመርጠው ነበር። ነገር ግን በምርጫው ወቅት ሻለቃ ግርማ በስፍራው ባለመኖራቸውና የተመረጡት ሰዎች በቂ ስለነበሩ እዚያው በፖሊስ ጠቅላይ መምሪያ ውስጥ እንዲያገለግሉ ሆኗል።
ሹመት
ሻለቃ ግርማ በደርግ ውስጥ የማስታወቂያ ኮሚቴ ሲቋቋም በ1967 ዓም የደርግ ማስታወቂያ ኮሚቴ ሆነው ተመርጠው ሠርተዋል።  አጠቃላይ የመርህና የድርጅታዊ አመራር  የሚሰጠው በዚህ ኮሚቴ ውስጥ ነበርና በዚህ አጋጣሚ የማስታወቂያና መርሀ ብሄር  ሚኒስቴር ሚኒስትር እንዲሆኑ ከጓድ ሊቀመንበር መንግስቱ ሃይለማርያምና ከዋና ፀሃፊያቸው ጥያቄ ቀረበላቸው። የሻለቃ ግርማ መልስ ግን እኔ ለዚህ ስልጣን ብቁ አይደለሁምና አልፈልግም የሚል ነበር። ይህ ምላሽ በዘመኑ ብዙዎችን ያስደነቀም ነበር።
ሹመት አያሻኝም ቅድሚያ ልማር : ልወቅ : ልብቃ ያሉት ሻለቃ ግርማ ወደ ሶቪየት ህብረት ተጉዘው ለ6 ወር ያህል የፖለቲካ ትምህርት ተምረው ተመለሱ። ከዚህ በኋላ ግን በ1970 ዓ.ም እንደገና የሹመት ጥያቄ ቀረበላቸውና የማስታወቂያና መርሀ-ብሄር ሚኒስቴር ሚኒስትር ለመሆን ችለዋል።
ሻለቃ ግርማ ይልማ በየካቲት 1975 ዓ.ም ከማስታወቂያ ሚኒስትርነት ወደባህልና ስፖርት ጉዳይ ሚኒስትርነት በሹመት የተዛወሩ ሲሆን ከሰኔ ወር 1982 ዓ.ም ጀምሮ ደግሞ በሶቪዬት ኅብረት የኢትዮጵያ ባለሙሉ ሥልጣን አምባሳደር ሆነው ሃገራቸውን አገልግለዋል።
ሻለቃ ግርማ ይልማ የቀድሞው የፖሊስ  መኮንን  አባልነት እንዲሁም የማስታወቂያና መርሀብሄር ሚኒስቴር ሚኒስትር ከሆኑበት ከነሐሴ 1970 ዓ.ም በፊትና በኋላም በመደበኛ ስማቸውም  በተለያዩ የብዕር ስሞችም ይጽፉ ነበር።
በተለይ በተወዳጁ የእሑድ ጠዋት የራዲዮ ፕሮግራም በ”ቡልቡላ ዘመርካቶ” ስም ጉልህ ተሳትፎ አድርገዋል።  "በተለይ የሩሲያው አብዮትና  አሜሪካዊዉ ጋዜጠኛ" በሚል ርዕስ የፃፉትንና ንጉሴ አክሊሉ በኢትዮጵያ ቴሌቪዠን ያነበበውን  ፅሁፍ መቼም አይዘነጉትም።
በዘመነ ቀይና ነጭ ሽብርም በፈጠራ ክስ ሕይወታቸው አደጋ ላይ ወድቆ የነበሩ ጋዜጠኞችን በፅሁፋቸው ታድገዋል። ሌሎችንም ፅሁፎች በጋዜጦችና በመጽሔቶችም ላይ አዘውትረው ይጽፉ ነበር።
"ነፃውን ፕሬስ በተመለከተ ደግሞ የምንጊዜም ተባባሪና የሚያውቁትን ሁሉ ለማካፈል ማወላወል የማያውቁ ነበሩ። አንድ የኪነጥበብ ጋዜጣ ለሥራው ስኬታማነት ጉዳዮችን መፈተሽ ሲያስፈልግ የሻለቃን ስልክ ሁሌ መደብደብ፣ የቤታቸውንም በር “መቆርቆር” የግድ ነበር።
ሻለቃ በዘመኑ አብረዋቸው ይሰሩ የነበሩ ታላላቅ ሰዎችን እንዲህ ይገልፃሉ። ሙሉጌታ ሉሌ በጣም ፈጣን ። ሃሳብ ያለው። ቋንቋው ምሉዕ  የሆነ ሰው ነው።
በአሉ ግርማ እጅግ የማከብረውና የማደንቀው የስነ ፅሁፍ ሊቅ ነው።
ገዳሙ አብርሃ ደግሞ በአማርኛም ሆነ በእንግሊዘኛ የሚፅፍ ብቁ ሰው ነው።
ብርሃኑ ዘሪሁን በደራሲነቱ እንዲሁም በጋዜጠኝነቱ የሚያደንቁት ሰው ነው ።
ሻለቃ ግርማ ታላላቅ አማካሪዎች ነበሯቸው እነ አፈወርቅ ተክሌ እነ ፀጋዬ ገብረመድህን እነ አቶ ተክለፃዲቅ መኩሪያን የመሠሉ ። አሁንም ድረስ ከእነርሱ ጋር ያደርጉት የነበረውን ውይይት የነበራቸውን የሀገር መቆርቆር ስሜት በመልካም የሚያስታውሱት ነው።
የጌዴኦ ሕዝብ ዴሞክራሲያዊ ድርጅት
የጌዴኦ ሕዝብ ዴሞክራሲያዊ ድርጅት የኢትዮጵያ ፖለቲካ ፓርቲ ነው።
ታሪክ
መደብ: በምርጫ 2003 የተሳተፉ የኢትዮጵያ ፓርቲዎች መደብ: የኢትዮጵያ ፖለቲካ ፓርቲዎች
ሻለቃ ግርማ ይልማ
ሻለቃ ግርማ ይልማ በሞስኮ የኢትዮጵያ ባለ ሙሉ ስልጣን አምባሳደር ሆነው  እያገለገሉ ሳሉ ከጥቂት ዓመታት በኋላ የደርግ መንግስት ወደቀና አዲሱ የኢሕአዴግ መንግስት ሥልጣን ያዘ።
የጠምባሮ ሕዝብ ዴሞክራሲያዊ ሕብረት
የጠምባሮ ሕዝብ ዴሞክራሲያዊ ሕብረት የኢትዮጵያ ፖለቲካ ፓርቲ ነው።
ሻለቃ ግርማ ይልማ
ኢህአዴግም በየሃገራቱ ያሉ የኢትዮጵያ አምባሳደሮች ሁሉ ወደ አዲስ አበባ እንዲመለሱም ጥሪ አደረገ። ብዙውን ጊዜ በእርሳቸው ደረጃ ብቻ ሳይሆን ከዚያም ዝቅ ባለ የኃላፊነት ቦታ ያሉ ሁሉ በወጡበት መቅረቱን እንደሚመርጡ የታወቀ ነው። ለወትሮውም ተመላሹ ጥቂት ነበር።
የጠምባሮ ሕዝብ ዴሞክራሲያዊ ሕብረት
ታሪክ
መደብ: በምርጫ 2003 የተሳተፉ የኢትዮጵያ ፓርቲዎች መደብ: የኢትዮጵያ ፖለቲካ ፓርቲዎች
ሻለቃ ግርማ ይልማ
በሚኒስትርነት የሥልጣን መንበር ላይ ቢቆዩም፣ የኢሠፓ ማዕከላዊ ኮሚቴ አባል እንደነበሩ ቢታወቅም፣በንጽሕናቸው የሚተማመኑት አምባሳደር ግርማ ይልማ ግን ጥሪውን ተቀብለው ከሞስኮ ወደሃገራቸው ተመለሱ። የውጭ ጉዳይ ሚኒስቴርም በክብር ተቀበላቸው።
"ሻለቃ ግርማ ይልማ ጎበዝ አንባቢ ጥሩ ተመልካችና አድማጭ ብዕራቸው ደግሞ የሰላ ነው። ትልቅ አርአያቸው ደግሞ ጓድ መንግስቱ እንደሆኑ ይመሰክራሉ።
በአዲስ አበባ ዩኒቨርሲቲ በትምህርት ላይ ሳሉ ምንም እንኳ ሚኒስትር ቢሆኑም የዩኒቨርሲቲውን  ቅጥር ግቢ  ሲረግጡ  ራሳቸውን እንደማንኛውም ተማሪ ነበር የሚቆጥሩት። ያደረሳቸውን ሾፌር አሰናብተው ደብተራቸውን ይዘው፣ አስፈላጊም ሲሆን ወንበራቸውን ራሳቸው ተሸክመው እያመጡ ይማሩ ነበር።
ቤተሰባዊ ህይወት
ሻለቃ ግርማ ይልማ ባለትዳርና የሶስት የልጆች አባት ሲሆኑ ከባለቤታቸው ሲስተር አለሚቱ ገዳ ጋር በ1949 ዓም የሶስተኛ ክፍል ተማሪ ሳሉ ነበር የሚተዋወቁት። ከዚህ ጀምሮ እስከ 1963 ዓም ድረስ ለ14 ዓመታት  ወዳጅ ሆነው ቆይተዋል። በኋላም በ1963 ዓም በትዳር ተሳስረዋል። አሁንም በትዳር 52  ዓመታትን በፍቅርና በመተሳሰብ እየኖሩ ይገኛሉ።
የመጀመሪያ ልጃቸው ዘየደ ግርማ ሁለተኛ ልጃቸው ትዕግስት ግርማ የመጨረሻ ልጃቸው ደግሞ ንቢቱ ግርማ ይሰኛሉ። ልጆቹ የተማሩት በራሽያ ነበር። ሻለቃ ግርማ ይልማ አሁን ላይ ኑሯቸውን ያደረጉት በአሜሪካን ሃገር ሲያትል ሲሆን ከኢትዮጵያ የወጡት በዲቪ ነበር።
ሻለቃ ግርማ ምንም እንኳ ከሃገራቸው የመውጣት ፍላጎት ባይኖራቸውም በጡረታ ከተገለሉ በኋላ ምንም አይነት ስራን ባለማግኘታቸው ስራ ለመቀጠር በርካታ ሙከራዎችን ቢያደርጉም ሊሳካላቸው አልቻለምና ተስፋ በመቁረጥ ውስጥ ሳሉ እመቤት እንዳለ የምትባል የባለቤታቸው የወንድም ልጅ በሞላችላቸው የዲቪ ሎተሪለአላማ ነውና አንዷን ልጃቸውን ይዘው ወደ አሜሪካን ሃገር ተጓዙ። ባለቤታቸው ከጥቂት ዓመታት በኋላ ተከተሏቸውና አብረው መኖር ጀመሩ።
ሻለቃ ግርማ ይልማ "ቡልቡላ ዘመርካቶ" "ዜግነት ክብሬ" " ዘላለም ኢትዮጵያ" በሚሉ የብእር  ስሞች እነ አሸናፊ ዘደቡብና ታደሰ ሙሉነህ በሚፅፉበት ዘመን ሁሉ የሚፅፉት  በእጃቸው ነበር። ዛሬም ድረስ ሲፅፉ ከታይፕ ይልቅ እጃቸውን ይመርጣሉ።
ሻለቃ ግርማ ይልማ አሁን ካሉበት አሜሪካን ሃገር ሆነው በርካታ የትርጉም ሰራዎችን ሰርተዋል። አሁንም በመስራት ላይ ናቸው። ፅሁፎቹንም ወደ ህትመት ለማምጣትም በዝግጅት ላይ ይገኛሉ።
ሻለቃ ግርማ ይልማ ለሃገራችን ኢትዮጵያ ላበረከቱት አስተዋፅኦ ሁሉ ክብርና ምስጋና አለን። ረጅም እድሜንም  እንመኛለን።
፨፨፨፨፨፨፨፨፨፨፨፨፨፨፨፨፨፨፨፨፨
የፀሀፊ ተውኔት አያልነህ ሙላቱ ምስክርነት
ከሻለቃ ግርማ ይልማ ጋር የምንተዋወቀው እኔ ከአውሮፓ ወደ ኢትዮጵያ እንደተመለስኩ ነበር። ዘመኑ የአብዮት ነበርና በውጭ ሃገር በትምህርት ላይ ለነበርነው ሁሉ የጮሀችሁለት አብዮት ፈንድቷልና ወደሃገራችሁ ተመልሳችሁ የሃገራችሁን ኪነ ጥበብ አሳድጉ የሚል ጥሪ በዘመኑ የባህል  ቋሚ ተጠሪ በነበረው ጋሽ ፀጋዬ ገብረመድህን የቀረበን ጥሪ ተከትዬ እንደመጣሁ ለመጀመሪያ ግዜ ያገኘኋቸው ሻለቃ ግርማን ነበር።
ሻለቃ ግርማ በወቅቱ ይመሩት የነበረው የማስታወቂያ ሚኒስቴርን ሲሆን እኔ ደግሞ ስራ የጀመርኩት ባህል ሚኒስቴር ውስጥ ነበር። ባህል ሚኒስቴር የሚተዳደረው በሻለቃ ግርማ ስር ስለነበር መልካም ቅርርብ ነበረን።
ሻለቃ ግርማ ሚኒስቴር እንደመሆናቸው በባህልና ኪነጥበብ ዙሪያ ለሚያጋጥሙን ጉዳዮች አማካሪያችን ነበሩ።
ሻለቃ ግርማን ሳውቃቸው የወታደር መንፈስ ያልተላበሱ ። ከሚገባው በላይ ታጋሽ የሆኑ። ባልተረጋጋች ሃገር ውስጥ ፍፁም የተረጋጋ ማንነት ያላቸው።  ለሰው ልጅ ከፍተኛ ፍቅርና አክብሮት የሚቸሩ ። በጣም በጥንቃቄ የሚጓዙ ሰው ናቸው።
በናይጄሪያ በተካሄደው የመላው አፍሪካ የባህል ፌስቲቫል ላይ እኔ በወቅቱ የባህል ሚኒስተርና የትያትር ጥበባት ድርጅት ሃላፊ እንደመሆኔ ሁለት ቡድኖችን ይዤ ወደ ናይጄሪያ በሄድኩበት ወቅቱ የተሳካ ስራን ሰርተን እንድንመለስ ትልቁን አስተዋፅኦ ያበረከቱት ሻለቃ ግርማ ነበሩ። ይህን ያደረጉት ደግሞ ገና የደርግ ፅ/ቤት አባል ሳሉ ነበር።
የኢሰፓ ሪዮታለም መምሪያ ባዘጋጀው የኪነጥበብ ጉዞ ላይም በኮሚቴነት: በአስተባባሪነትና በአዘጋጅነት ታላቅ ተሳትፎ እንደነበራቸው አስታውሳለሁ።
ሻለቃ ግርማ ደፋር ። የማይሆንን አይሆንም የሚሆንን ይሆናል ለማለት የማይወላውሉ ላመኑበት ሁሉ እስከጥግ የሚታገሉ ሰው ናቸው። በርካታ ለሃገር የሚጠቅሙ ጉዳዮችን እያከናወኑ እንኳ ማንም እንዲያውቃቸው አይፈልጉም። ይህ ደግሞ የምደነቅበት ሌላው ባህሪያቸው ነው።
ሻለቃ ግርማ በጣም ታታሪና ትጉህ የነበሩ። በዘመኑ ውስብስብ የነበረውን የባህል ሚኒስተርነትን ስራ ኮሽ ሳይል ለዘመናት የመሩ ብርቱ ሰው ናቸው።
በራሺያ የኢትዮጵያ የሙሉ ስልጣን አምባሳደር በሆኑበት ዘመን ወደሩሲያ ሄደው የሚማሩ ተማሪዎች ባህሪ እጅግ አስቸጋሪ ቢሆንም እርሳቸው ግን አምባሳደር ብቻ ሳይሆኑ ቤተሰብም ጭምር ሆነው እየረዱ የሃገር ፍቅር እንዲያድርባቸው  እያደረጉ የነበሩ ትልቅ ሰው ናቸው።
ኢህአዴግ ሲገባ ምንም አይነት እስርም ሆነ እንግልት ካልደረሰባቸው ሰዎች መካከል ሻለቃ ግርማ አንዱ ነበሩ። ለዚህ ትልቁ ምክንያት ደግሞ በወቅቱ ይሰሩት የነበረው ሃገራዊ ስራ ስለነበር ነው። ከሙስና ነፃ የነበሩ በመሆናቸውና በሃገር ፍቅር ስሜታቸው የሚመሠከርላቸው ሰው ስለነበሩ ነው።
ሻለቃ ግርማ ለሃገር ብዙ ለፍተው ግን ራሳቸውን ደብቀው የሚኖሩ ሰው ቢሆኑም ተወዳጅ ሚዲያ ግን ለሃገር ያበረከቱትን አስተዋፅኦ ለህዝብ ሊያስተዋውቅ ፈልጎ ስላገኛቸው ከፍተኛ ክብር አለኝ ። አመሠግናለሁ።
መዝጊያ ፤ ይህ መዝጊያ የተወዳጅ ሚድያ የመዝገበ-አእምሮ የቦርድ አባላት አቋም የሚንጸባረቅበት ነው፡፡
በየዘመናቱ ጥሩ አለቆች ይፈጠራሉ፡፡ በየዘመናቱ ደግሞ ስማቸው ሁሌም በመልካም የሚነሱ ትልልቅ የስራ መሪዎች ይኖራሉ፡፡ የዚህ የመዝገበ-አእምሮ ዋና ግብ እና አላማ በሚድያ እና በመዝናኛው ዘርፍ አስተዋጽኦ ያበረከቱ በተለይ የማይረሳ አሻራ ያኖሩ ወሳኝ ሰዎችን ማስታወስ ነው፡፡  ሰዎቹ ጋዜጠኛ ወይም ቴአትረኛ አሊያ ደራሲ ላይሆኑ ይችላሉ፡፡ ነገር ግን በመሪነት የስራ ድርሻ ላይ ካሉ  የሁሉም የተጠቀሱት ከያኒዎች አለቃ ይሆናሉ፡፡ ሻለቃ ግርማ ይልማ በደርግ ዘመን የነበራቸው ስልጣን ደግሞ የሀገሪቱን የመረጃ እና የመዝናኛ ዘርፍን መምራት ነው፡፡  ሻለቃ ግርማ በብዙዎች ዘንድ ስራ ወዳድ እና አርቆ አስተዋይ የስራ መሪ ለመሆናቸው በስፋት ይመሰከር ላቸዋል፡፡ በጊዜው በደርግ ዘመን በተለይ በ1970ዎቹ መጀመሪያ ላይ እንዲህ አይነት ከፍተኛ የስልጣን ማማ ላይ መውጣት ፈታኝ ቢሆንም ሻለቃ ግርማ ግን በሁሉ ተመስግነው ዛሬም ትውልድ እያመሰገናቸው ይገኛል፡፡
ሻለቃ ግርማ ይልማ ብእር ከወረቀት ጋር አዋህዶ ለመጻፍ ማንም አይቀድማቸውም፡፡ ይህም ውስጣቸው ያለ ጥሪ ነው፡፡ በአሁኑ ሰአት በሲያትል ነዋሪነታቸውን ያደረጉት ሻለቃ ግርማ ከመጻፍ እና ከማንበብ ወደ ኃላ አላሉም- ማንበብ ከፍተኛ ርካታ ይሰጠኛል ብለውናል፡፡ እና እንዲህ አይነት የስራ መሪ በደርግ ዘመን ነበር፡፡ ሁሌ ሰዎችን ከዘመኑ ፖለቲካዊ እሳቤ ጋር ብቻ ማቆራኘት አያስፈልግም፡፡ ይልቁንም በተሰጣቸው የስራ ሃላፊነት ምን ሰሩ ብሎ በመስፈርቱ መሰረት መመዘኑ የተሻለ ነው እንላለን፡፡  እንደ ሻለቃ ግርማ ይልማ አይነት በ1970ዎቹ  ስመጥር ባለስልጣን የሆነ ሰው  ታሪኩ ሲነገር ዘመንን ጥርት አድ ርጎ  ማየት ይቻላል፡፡ የእኛ የሰናጆቹም ግብ ይህና ይህ ብቻ ነው፡፡ አንድን ሰው የየትኛውም የፖለቲካ ፓርቲ ውስጥ ይግባ ዋናው የሚጠየቀው በተመደበበት ስፍራ ጥሩና አርአያ የሚያደርገው ስራ ሰርቷል ወይ ነው፡፡ ከዚህ አንጻር ሻለቃ ግርማ ሁሉም በአንድ ድምጽ የተስማማባቸው ሰው ስለሆኑ የእርሳቸውን የህይወት ታሪክ ለመጀመሪያ ጊዜ ለመሰነድ በመቻላችን ታላቅ የመንፈስ ርካታ ይሰማናል፡፡  እኛም ለእኒህ ጉምቱ ሰው መልካሙን ሁሉ ተመኘን፡፡ ይህ ጽሁፍ በጋዜጠኛ እዝራ እጅጉ እና በጋዜጠኛ ዘቢባ ሁሴን የተጠናከረ ሲሆን በተወዳጅ ሚድያ ዲጂታል ሚድያዎች ላይ የሚቀመጥ ነው፡፡ ይህን የሻለቃ ግርማን ታሪክ ስንሰራ ትብብር ላደረጉልን ለልጃቸው ለዘየደ ግርማ እና ለቴዎድሮስ ንዋይ ምስጋናችንን ማቅረብ እንወዳለን፡፡
አባያ
በቤንሻንጉል-ጉምዝ ክልል  የሚገኝ ወረዳ  ነው።
ህዝብ ቆጠራ
{{አቀማመጥ {{ የቦታ መረጃ | ስም         =  {{PAGENAME}} | ሌላ_ስም   = | ካርታ_አገር      = ኢትዮጵያ | ክፍላገር        = |latd=6|latm=40|lats=|latNS=N |longd=39|longm=27|longs=|longEW=E | lat_deg      =6 | lat_min      =40 | north_south  = N  | lon_deg       = 39 | lon_min      =  27 | east_west    = E  | ከፍታ     = | ሕዝብ_ጠቅላላ   = | ስዕል          = | ስዕል_መግለጫ      =  {{PAGENAME}} }}
{{PAGENAME}} በኦሮሚያ ክልል  የሚገኝ ወረዳ  ነው።
ገዳ ሥርዓት አራማጅ ፓርቲ
ታሪክ
መደብ: በምርጫ 2003 የተሳተፉ የኢትዮጵያ ፓርቲዎች መደብ: የኢትዮጵያ ፖለቲካ ፓርቲዎች
ዱቤና ደገኒ ብሔረሰብ ዴሞክራሲያዊ ፓርቲ
ዱቤና ደገኒ ብሔረሰብ ዴሞክራሲያዊ ፓርቲ የኢትዮጵያ ፖለቲካ ፓርቲ ነው።
ታሪክ
መደብ: በምርጫ 2003 የተሳተፉ የኢትዮጵያ ፓርቲዎች መደብ: የኢትዮጵያ ፖለቲካ ፓርቲዎች
አቢቹና ገኔ
በቤንሻንጉል-ጉምዝ ክልል  የሚገኝ ወረዳ  ነው።
ህዝብ ቆጠራ
{{አቀማመጥ {{ የቦታ መረጃ | ስም         =  {{PAGENAME}} | ሌላ_ስም   = | ካርታ_አገር      = ኢትዮጵያ | ክፍላገር        = |latd=6|latm=40|lats=|latNS=N |longd=39|longm=27|longs=|longEW=E | lat_deg      =6 | lat_min      =40 | north_south  = N  | lon_deg       = 39 | lon_min      =  27 | east_west    = E  | ከፍታ     = | ሕዝብ_ጠቅላላ   = | ስዕል          = | ስዕል_መግለጫ      =  {{PAGENAME}} }}
{{PAGENAME}} በኦሮሚያ ክልል  የሚገኝ ወረዳ  ነው።
ማጣቀሻ
መደብ:ኦሮሚያ ክልል መደብ:የኢትዮጵያ ወረዳዎች መደብ:
አቤ ደንጎሮ
በቤንሻንጉል-ጉምዝ ክልል  የሚገኝ ወረዳ  ነው።
ህዝብ ቆጠራ
{{አቀማመጥ {{ የቦታ መረጃ | ስም         =  {{PAGENAME}} | ሌላ_ስም   = | ካርታ_አገር      = ኢትዮጵያ | ክፍላገር        = |latd=6|latm=40|lats=|latNS=N |longd=39|longm=27|longs=|longEW=E | lat_deg      =6 | lat_min      =40 | north_south  = N  | lon_deg       = 39 | lon_min      =  27 | east_west    = E  | ከፍታ     = | ሕዝብ_ጠቅላላ   = | ስዕል          = | ስዕል_መግለጫ      =  {{PAGENAME}} }}
{{PAGENAME}} በኦሮሚያ ክልል  የሚገኝ ወረዳ  ነው።
ማጣቀሻ
መደብ:ኦሮሚያ ክልል መደብ:የኢትዮጵያ ወረዳዎች መደብ:
ቴዎድሮስ ንዋይ
ተወዳጅ ሚድያ እና ኮሚኒኬሽን በሚድያ እና በመዝናኛው ዘርፍ ላይ በህዝብ ዘንድ የማይረሱ ባለሙያዎችን ታሪክ እየሰነደ እንደሆነ ይታወቃል፡፡ እስከዛሬ 310 ሰዎችን እያፈላለግን የሰነድን ሲሆን በዚህ ስራችንም ጠንክረን ቀጥለንበታል፡፡ የኢትዮጵያ ኢንሳይክሎፒዲያ በማለት አምና በ2014 ታሪኮቹን አሳትመን ያሳራጨን ሲሆን ብዙዎችም ማመሳከሪያ መጽሀፍ እያደረጉት ነው፡፡ ድርጅታችን የህይወት ታሪክ ላይ ትኩረት በማድረጉ የበርካታዎችን ቤት እያንኳኳ ምን ታሪክ አለኝ የሚሉ ሰዎችን እያሳመንን አስገራሚ ያልተዘመረላቸው ሰዎችን እያወጣን እያከበርን እንገኛለን፡፡ የእኛን መስፈርት ያሟሉ እንጂ በህይወት እያለ ታሪኩ የማይሰነድ አይኖርም፡፡ ምክንያቱም የግለሰብ ታሪክ ከግለሰቡ ባለፈ የሀገር ታሪክ ስለሆነ፡፡ በዚህ አያያዛችን በመቀጠል መዝገበ-አእምሮ የኢትዮጵያ ኢንሳይክሎፒዲያ ቅጽ 2 በቅርቡ ታትሞ ለንባብ ይበቃል፡፡ 150 የሚድያ ፤ የስነ-ጽሁፍ የቴአትር እና የፊልም ባለሙያዎች በተካተቱበት በዚህ ጥራዝ ብዙ ቁምነገር ይገበያሉ፡፡ በዚህ ጥራዝ የህይወት ታሪካቸው ከተካተተላቸው መካከል የሚድያ እና የኮሚኒኬሽን ባለሙያ ቴዎድሮስ ንዋይ ነው፡፡ ቴዎድሮስ ንዋይ በኢትዮጵያ ሬድዮ በዜና ፋይል ያገለገለ በተጨማሪም በልዩ ልዩ መስሪያ ቤቶች በኮሚኒኬሽን ባለሙያነት የሰራ ነው፡፡ በአሁኑ ሰአት ደግሞ በብሄራዊ ሎተሪ የኮሚኒኬሽን የስራ መሪ ሆኖ እያገለገለ ይገኛል፡፡ ቴዎድሮስ ንዋይ  የሰጠውን መረጃ መሰረት በማድረግ እዝራ እጅጉ የህይወት ታሪኩን ሰንዶታል፡፡
ውልደትና ትምህርት
አባቱ ንዋይ ኃይሌ መምህር፣ በኃላም የትምህርት ሚኒስቴር የፋይናንስ ባለሙያ፣ እናቱ ወ/ሮ ሸዋዬ ተ/ማርያም የቤት እመቤት ነበሩ፡፡
ቴዎድሮስ በሽመልስ አንደኛ ደረጃ ት/ቤት፣በሲቢስቲ ነጋሲ መለስተኛ ሁለተኛ ደረጃ ት/ቤት እና በየካቲት 12 ሁለተና ደረጃ ት/ቤት ተምሯል፡፡
በሁለተኛ ደረጃ ትምህርቱ የኬሚስትሪና የሒሳብ የላቀ ችሎታ ቢኖረውም የኢኮኖሚክስ ትምህርት ለማጥናት አዲስ አበባ ዩኒቨርስቲ አራት ኪሎ ካምፓስን ትቶ ስድስት ኪሎ ካምፓስን መርጦ ቢገባም የመረጠውና የሚመኘውን ሳይሆን ያልመረጠውን ቋንቋና ስነጽሀፍ ተምሮ በአዲስ አበባ ዩኒቨርሲቲ በኢትዮጵያ ቋንቋዎችና ስነ-ጽሑፍ በ1983 ዓ.ም በቢኤ ዲግሪ ተመርቋል፡፡በኋላም ከዚሁ ከአዲስ አበባ ዩኒቨርስቲ በ1997 ዓ.ም የኢኮኖሚክስ ዲግሪውን አግኝቷል፡፡ህንድ ሀገር ከሚገኘው ከኢንድራ ጋንዲ ዩኒቨርስቲ(ኢግኑ) በተልእኮ በንግድ የኤም ኤ ትምህርቱን ለማጠናቀቅ ሁለት ኮርሶች ይቀሩታል፡፡
የስራ የመጀመሪያ ቀን
በኢትዮጵያ ሬድዮ ተመድቦ ወደ ጣቢያው የሄደው በ1984 አ.ም ህዳር ወር መጀመሪያ ላይ ነበር፡፡መጀመሪያ ያገኘው የሕይወቱን የመጀመሪያውን የሥራ አለቃ እውቁንና አንጋፋውን ጋዜጠኛ ዳሪዮስ ሞዲን ነበር፡፡ ዳርዮስ ፈተና ከሰጠው በኃላ ወዲያው “ድምጹ ሊገራ ይችላል፤ቢቀጠር መልካም ነው፡፡” የሚል ጽሑፍ ለሰው ኃብት አገልግሎት ሲልክ የቴዎድሮስ  ትኩረቱ ግን እምብዛም በፈተናው ላይ ሳይሆን ከልጅነቱ ጀምሮ ሲያዳምጠው ከኖረው አንጋፋ ጋዜጠኛ አጠገብ መገኘቱ ነበር፡፡
ጋዜጠኛው ቴዎድሮስ
ቴዎድሮስ በ1984 ህዳር ወር በኢትዮጵያ ሬድዮ በዜና ፋይል በከፍተኛ ሪፖርተርነት ተቀጥሮ ስራ ጀመሯል፡፡ በዜና ፋይል ስራ ሲጀምር መጀመሪያ የተረዳው ዜና ክፍል ውስጥ ስራ እንዳለ ነበር፡፡ ሁሉም ጋዜጠኛ ዜና ለማድረስ ይተጋል፣ ይፈጥናል፡፡
ከመጀመሪያው በጋዜጠኝነት ስለመቀጠል አለመቀጠሉ እርግጠኛ ያልነበረው ቴዎድሮስ የነዳርዮስ ሞዲ፣ ነጋሽ መሀመድ፣ ዋጋዬ በቀለ፣ ተፈሪ ለገሰ፣ተፈሪ አንለይ፣ ዳንኤል ወ/ሚካኤል፣ አማረ መላኩ፣አለምነህ ዋሴ፣ እሸቱ ገለቱ፣ ብርቱካን ሀረገወይን፣ ንግስት ሰልፉ የስራ ትጋት ምክንያት የዜና ባለሙያ ሆኖ እንደሚቀጥል ለመረዳትና የሬድዮ ጋዜጠኝነት ሲዋሀደው ብዙ ጊዜ አልወሰደበትም ፡፡
የዜና ፋይል ፎርማት የተፈጠረው በእውቁ ጋዜጠኛ ጌታቸው ኃ/ማርያም ነው፡፡የዚያን ጊዜ የዜና ፋይል ጋዜጠኞች የሚለኩበት ዋና ጉዳይ ጌታቸው ኃ/ማርያም ዜና ፋይልን ሲፈጥር የነበረው የዜና ጥራት ምንም ሳይቀነስ ይዞ መቀጠልና ለሚቀጥለው ትውልድ ማስተላለፍ ነበር፡ለዚህ ነው በዚያ ትጋት፣ ብቃትና ጥራት ደረጃ ዜና ፋይል ይቀርብ የነበረው፡፡ይህ ባይሆን ኖሮ አስራ አምስት ቀናት የማታዘልቅ ደመወዝ እያገኙ፣ አንዱን ወንበር ሁለት ጋዜጠኞች እየተቀመጡበት፣ ከሪፖርት ስራ በተጨማሪ ለግዢ፣ለአስተዳደር፣ለሰርቪስ በሚያገለግሉ ሶስት ተሸከርካሪ ብቻ እየሰሩ፣በኮምፒዩተር ሳይሆን በአስክሪፕቶና ታይፕ ራይተር ጽሁፍ እየመቱ፣ጣት በምታክል ድምጽ መቅረጫ ሳይሆን የጀርመን ጎረምሳ በማይችለው ኡሀርና ናግራ የድምጽ መቅረጫ ተሰርቶ እንዴት ጥራት ያለው ዜና ይጠበቃል፡፡
በዜና ፋይል ውስጥ በአንድ ቀን ውስጥ እስከ አምስት የሚደርሱ ረጃጅም አለም አቀፍ ዜናዎች ለሬድዮ በሚሆን ውብ አድርጎ መተርጎም፤እስከ ሰባት ዜና የአርትኦት ስራ መስራት፣እስከ 20 ደቂቃ የሚረዝም ወቅታዊ ዘገባ መስራት ብዙም የሚከብድ ስራ አልነበረም፡፡በወቅቱ የሰላምና መረጋጋት፣ዲሞክራሲ ተቋማት ግንባታ፣የምርጫ ጅምር ስራዎች፣መንግስት ከተቃዋሚ ኃይሎች ጋር የነበረውን ግብግብ፣አነስተኛም ቢሆኑ የማህበራዊ ተቋማት ግንባታና የጤናና የኤች አይ ቪ/ኤድስ ስራዎች፣የድርቅ፣የረሀብ ክስተቶች የወቅቱን ትላልቅ አለም አቀፍ ጉዳዮች መዘገብ የእለትተእለት ስራዎቻቸው ነበሩ፡፡
ቴዎድሮስ ከሰራቸው ዜናዎች ከቀድሞው የኢትዮጵያ ጠቅላይ ሚኒስትር ታምራት ላይኔና አራት ሚኒስትሮች፣እንዲሁም ከሶስት የቴሌቭዥን ጋዜጠኞች ጋር በመሆን በደቡብ ኢትዮጵያ በ1987ዓ.ም በከፍተኛ ደረጃ የተከሰተውን ድርቅ ከሀዋሳ ከተማ እየተነሱ በሄሊኮፕተር ለአምስት ቀናት ተዘዋውረው መዘገቡንና በድርቁ ላይ ከ20 ደቂቃ በላይ ርዝመት ያላቸውን ዘገባዎች በተከታታይ በመስራት፤ የኢትዮጵያ ሕዝብ በድርቅ የተጎዳውን ዜጎች ለመርዳት እንዲረባረብ መደረጉን ያስታውሳል፤በ1980ዎቹ የኤች አይ ቪ/ኤድስ በተስፋፋበትና ለሀገር አስጊ ደረጃ በደረሰበት ጊዜ  ተከታታይ ዘገባዎች በመስራትና በማስተማር በተለይ ኤች አይ ቪ በደሟ እንዳለ ለመጀመርያ ጊዜ ወደሚዲያ የመጣችውን ሴት ለሕዝብ በማስተዋወቅ የመጀመርያው መሆኑን ያስታውሳል፡፡
የቀድሞው የኢትዮጵያ ጠቅላይ ሚኒስትር ታምራት ላይኔ በከፍተኛ የሙስና ወንጀል ተከሰው በኢትዮጵያ ፓርላማ በ1989 ጥቅምት ወር ላይ በቀረቡበት ጊዜ ውይይቱ እስከ ምሽቱ አንድ ሰአት ቢቆይም መረጃውን ለሁለት ሰአት ዜና ቀድሞ ለሕብረተሰቡ ማድረሱ ዜናን በሰአቱ ለማድረስ የነበረው ሩጫ ቀላል እንዳልነበር ይገልጻል፡፡ በዚያን እለት አቶ በረከት ከፓርላማው ሲወጡ መግቢያው በር ላይ ጋዜጠኞቹን ያገኙዋቸዋል፡፡ሙሉ ውይይቱ ምሽቱን ከዜና በኋላና በነጋታው ጠዋት ከአንድ ሰዓት ዜና ቀጥሎ እንዲተላለፍ ለአለቆቻቸው እንዲነግሩ በጋዜጠኞቹ በኩል ትዕዛዝ ማስተላለፋቸውን ሲያስታውስ  አንድ ከፍተኛ ባለስልጣን እንደ የፖሊት ቢሮ አባል ብቻ ሳይሆን እንደ አንድ  የሬድዮ ጣቢያ ሥራ አስኪያጅም ሆኖ እንደሚሰራ ጥሩ ምስክር ነበር፡፡ የኢትዮጵያ ፓርላማን ውይይቶች፣በኢትዮጵያ አደራዳሪነት የሱማልያ ተፋላሚ ወገኖች በጊዮን ሆቴል ያደርጉት የነበረውን እልህ አስጨራሽ ድርድር፣የአማራጭ ኃይሎች ምክር ቤት በግዮን ሆቴል ያደረገውን አነጋጋሪ ጉባኤ ዘግቧል፡፡የ4.4 ሚሊየን ዕድሜ ያለው የአውስትራሎፒቲከስ ራሚደስ አጽም እ.ኤ.አ1996  በኢትዮጵያ አፋር ውስጥ መገኘቱን የአለም ሚዲያዎች ከመዘገባቸው በፊት የመጀመርያው ዘጋቢ ሆኖ ለኢትዮጵያ ህዝብ አድርሷል፡፡
እውነትን መዘገብ ያለመቻል ፈተና
አለቃው ዳርዮስ ሞዲ የኦነግ አባላት ጎተራ የሚገኘውን የሞቢል የነዳጅ ዴፖ ሊያቃጥሉ ሲሉ ስለተያዙ ወደ 3ኛ ፖሊስ ጣቢያ ጊዜ ሳይወስድ እንዲሄድ ያዘዋል፡፡ ጊዜውም በ1985 ነበር፡፡
3ኛ ፖሊስ ጣቢያ እንደደረሰ አንደኛውን እስረኛ ሲያይ አይንኑ ማመን አልቻለም፡፡ ደርባባው አዛውንት ከተፈሪ መኮንን ት/ቤት ከፍ ብሎ የሚገኝ አንድ የታወቀ መድኃኒት ቤት ባለቤት ነበሩ፡፡በልጅነቱ በመድኃኒት ቤቱ በር ላይ ሲያልፍ በራቸው አጠገብ ቆመው ያያቸው ነበር፡፡
በዚያን እለት ተደብድበው ፊታቸው አብጦ እግራቸው በፋሻ ታሽጎ ሲመለከታቸው ቃለ መጠይቅ ማድረግ አልቻለም ፡፡ አብረውት በነበሩ የኢዜአና የቴሌቪዥን ጋዜጠኞች በጠየቋቸው ጥያቄዎች ተረድቶ አስፈላጊውን መረጃ ከሰበሰበ በኃላ ወደ ቢሮ እየተመለሰ እያለ “እኛን ሲያስተባብር የነበረው አራተኛው ሰው አብሮን ታስሮ ነበር፣እሱን ለቀውታል” ብለው ደጋግመው የተናገሯቸው ቃላትና የሚያውቃቸውን ሰው በዚያ ሁኔታ ማየቱን፣የዜናው እውነታና ፕሮፓጋንዳ እንደተደበላለቁበት እያሰበ ቢሮ ሲደርስ ዜናውን ተወው፣አትስራ የሚል መልዕክት ከአለቃው ሲደርሰው ለጊዜውም ቢሆን እፎይታ ተሰምቶት ነበር፡፡
በሳምንቱ ግን ዜናው በቅጽል ስድብ ተሞልቶ በኢዜአ በኩል በቴሌፕሪንተር ዜና ፋይል ደረሰ፡፡ ዜናው ፓርቲ ጽ/ቤት ተሰርቶ እንደመጣ ግልጽ ነበር፡፡ የአራተኛው ግለሰብ ሚስጥር ዜና ሳይሆን ቀረ፡፡
የቀድሞ ባለስልጣናቱ በአለም በቃኝ እስር ቤት ደህንነታቸው እየተጠበቀ እንደሚኖሩ የሚያሳይ ዜና እንዲሰራ የተላከ በመሆኑ ሻለቃ ደበላ ዲንሳንና ሌሎች ከፍተኛ ባለስልጣኖችን በጉዳዩ ላይ ቃለ-መጠይቅ አድርጎ ካጠናቀቀ በኋላ ወደ በሩ እየተመለሰ እያለ አንድ እስረኛ ሰላምታ ያቀርቡለታል፤ አፀፋውን መልሶ ሊሄድ ሲል አላወከኝም? ብለው ሲጠይቁት እንደማያውቃቸው ይነግራቸዋል፡፡
ከከፍተኛ ባለስልጣናት ጋር እንዴት እንደታሰሩ ሲጠይቃቸው ለሳቸውም ግራ እንደገባቸው ገለጹለት፡፡
ጥያቄው፣የዜናው እውነት በዝቅተኛ ደረጃ ያለ ግለሰብ በእስርቤቱ  ከነበሩ ከፍተኛ ባለስልጣናት ጋር ከነደበላ ዲንሳ፣ ፍሰሀ ደስታ፣ ፍቅረስላሴ ወግደረስና ከሌሎችም ከፍተኛ ባለስልጣናት ጋር ለምን ታሰሩ? ወይስ የደርግ ባለስልጣናት በአለም በቃኝ እስር ቤት ደህንነታቸው ተጠብቆ እየኖሩ ነው የሚለው ሲሆን ለጥያቄው መልስ ቢያገኝም በዚህ አንግል ዜና መስራት አለመቻል በተደጋጋሚ የሚያጋጥሙት ፈተናዎች ነበሩ፡፡
ጋዜጠኛ ከሰራ ይከበራል
ሩዋንዳ፣ ኪጋሊ፣በ1986 ግንቦት ወር ምሽት ሁለት ሰስዓት ላይ፣የኢትዮጵያ ሰላም አስከባሪ ኃይል ወታደሮች በኪጋሊ አለም አቀፍ ኤርፖርት የመንገደኞች ተርሚናል ውስጥ መኝታ ፍራሻቸው ላይ ጋደም ብለው ያወጋሉ፡፡በምሽቱ 2፡00 ሰዓት ዜና፣የኢትዮጵያ ሰላም አስከባሪ ኃይል ኪጋሊ፣ሩዋንዳ ገባ፤ ለዝርዝሩ… የሚለው የነጋሽ መሀመድ ድምጽ በአለም አቀፉ የሬድዮ ሞገድ ሰንጥቆ ኤርፖርቱ አዳራሽ ሲደርስ ፀጥታ ሰፈነ….
ቴዎድሮስ ከሶስት የቴሌቭዥን ጋዜጠኞችና አንድ የፕሬስ የፎቶ ግራፍ ባለሙያ ጋር ሆኖ በኢትዮጵያ አየር መንገድ ከኢትዮጵያ ሰላም አስከባሪ ወታደሮች ጋር አመሻሹ ላይ ኪጋሊ ሲደርስ ግምቱ አንድ ትልቅ ሆቴል እንደሚያርፍ ነበር፡፡ሆኖም አዛዡ ኮሎኔል ታደለ ገ/ህይወት በተርሚናሉ አንድ ጥግ ላይ እንዲያድሩ ነበር ያዘዟቸው፡፡
በዛች ምሽት ቴዎድሮስ ዜናውን አንብቦ እንደጨረሰ አዛዡ ኮሎኔል በቀጥታ ወደ ጋዜጠኞቹ መጥተው ከነበሩበት የአዳራሹ ጥግ ስፍራ አስነስተው እሳቸው አጠገብ እንዲያድሩ አደረጉ፡፡ትናንሾቹ ፍራሾች በትላልቅ ፍራሾች፣አቃቂ ይሰራ የነበረው የቆርቆሮ ምግብ በትልቁ የካናዳ የቆርቆሮ ምግብ ተቀየረላቸው፡፡ቡናም አፍልተው ሰጧቸው፡፡ሌሊቱን ከጋዜጠኞቹ ጋር ሲያወሩ አደሩ፡፡በነጋታው ጋዜጠኞቹም እንደ ወታደሩ የሰላም አስከባሪውን የተባበሩት መንግስታት ወታደራዊ ልብስ ለበሱ፡፡ጠቅላይ ሚኒስትር አብይ ከሰላም አሰከባሪው ጋር አብረው የተጓዙ በመሆኑ አዳራሽ ውስጥ አብረው እንዳደሩ ይገምታል፡፡
የሕገመንግስት ጉባኤ
በዜና ፋይል የቀድሞውን የናይጄሪያ ፕሬዚደንት ጄነራል ኢብራሂም ባባንጊዳን ዜና ሰርቶ በማንበብ ጀምሮ እስከ 1989 መጨረሻ ድረስ ለስድስት አመታት ሰርቷል፡፡
በ1989 መጨረሻ የኢትዮጵያ ራድዮን ለቆ ፓርላማ ሲቀጠር ጋዜጠኝነትን ለመተው ከራሱ ጋር ከፍተኛ ውዝግብ ውስጥ ገብቶ ነበር፡፡ የወቅቱ ኃላፊዎች ስለጋዜጠኛው መብት፣መልካም አስተዳደር ስለማስፈን፣ከአድልዎ ነጻ የሆነ የስራ አካባቢ ስለመፍጠር፣ማግኘት ስለሚገባው ጥቅማጥቅምና ስልጠና እውቀቱ ያልነበራቸው፣ብዙም የሚገዳቸው አልነበሩም፡፡ይልቁኑ ዘሩ ምንድነው?የፖለቲካ አመለካከቱ ምን ይመስላል፣ፖለቲካችንን እንዴት ሊያገለግል ይችላል የሚሉት ጉዳዮች ያስጨንቋቸው ነበሩ፡፡ በመሆኑም የፖለቲካ መሳርያ ከሆነ ቤት ወደ ፖለቲካ ቤት ቢሆንም ጋዜጠኝነቱን መተው ሚዛን ደፍቶ ሬድዮ ኢትዮጵያን ለቆ ወጥቷል፡፡
የሕዝብ ግንኙነት ስራ
ቴዎድሮስ የኢትዮጵያ ራድዮን ለቆ ከወጣ በኋላ በሕዝብ ግንኙነት በኢትዮጵያ ፓርላማ፣በኢትዮጵያ የመድሀኒት ጅምላ አከፋፋይና ሽያጭ ድርጅት(ፋርሚድ)፣በካርታ ሥራ ባለስልጣን፣በሕብረት ኢንሹራንስ ካምፓኒና በብሔራዊ ሎተሪ አስተዳደር ሰርቷል፡፡
የፓርላማ ዜና በተደጋጋሚ ይሰራ ስለነበር እዚያ በሚሰራ በቅርብ በሚያውቀው ሰው ጋባዥነት ለመቀጠር የበቃ ሲሆን በፓርላማ ቆይታው በፓርላማ ዜና መጽሄት አዘጋጅ ሆኖ ለአራት አመታት ሰርቷል፡፡ የፓርላማውን መደበኛ ስብሰባዎች፣አውደ ጥናቶች፣አፈ ጉባኤውና የፓርላማው የተለያዩ ኮሚቴዎች ኃላፊዎች ከውጭ ሀገር ከሚመጡ እንግዶች ጋር የሚያደርጓቸውን ውይይቶች ለዜና መጽሔቱ ይዘግባሉ፡፡በፓርላማው የመጀመርያዎቹ ጥቂት ወራት ቆይታው ከአንድ ትልቅ የዜና ተቋም ይዞት የመጣውን እውቀት ለመጽሔቷ ማበርከት አልቻለም ነበር፡፡የፓርላማው የሕዝብ ግንኙነት ዋና ክፍል ኃላፊ ዜናዎችን ኤዲት የሚያደርጉት በእስክሪፕቶ ብቻ ሳይሆን በመቀስ ጭምር ነበር፡፡እያንዳንዱን የዜና ዐረፍተነገር በመቀስ ለየብቻው ከቆረጡ በኋላ እያንዳንዱን ዐረፍተነገር በራሳቸው ይጽፉታል፤እያንዳንዱን አረፍተነገር ደግሞ መልሰው በስቴፕለር ይሰፉት ነበር፡፡የሚገርመው ዜና የመጻፍ ችሎታም አልነበራቸውም፡፡ የመጽሔቱ ዋና አዘጋጅ በኃላፊዋ የአርትኦት ስራ ከመበሳጨቱ በላይ ተስፋ ቆርጦም ነበር፡፡ሆኖም አንድ ቀን ከበላይ ኃላፊ ጋር በስራው ላይ በተደረገው ግምገማ ችግሩን በዝርዝርና በማስረጃ በማስረዳቱ ከዚያን ቀን በኃላ እሱ የሚሰራው ዜና ኤዲት እንዳይደረግ ከመወሰኑም በላይ ዜና መጽሔቱ ትክክለኛውን የዜና ቅርጽና ስርአት ይዞ እንዲወጣ ማድረግ ችሏል፡፡
በፋርሚድ ቆይታው ዜና ፋርሚድ መጽሄት በቅርጽና በይዘት የተሻለ ሆና እንድትወጣ፣የሕዝብ ግንኙነት ተግባር ባልነበረበት ተቋም የዶክመንተሪ ስራ በመስራት፣በሰው ሀብት መምርያ ይሰሩ የነበሩ የሕዝብ ግንኙነት፣የስፖንሰርሺፕ፣የዘመን መለወጫ ሕትመቶች፣ኤግዚብሽን የማደራጀት ስራዎች በራሱ በባለቤቱ እንዲሰሩ የበኩሉን ጥረት ያደረገበት ነበር፡፡ በሕብረት ኢንሹራንስ የሚዲያና የማርኬቲንግ ኦፊሰር ሆኖ ሲሰራ ትላልቅ ሁነቶች በኃላፊነት የማዘጋጀት፣የቢል ቦርድና በርካታ የኤሌክትሮኒክስና የሕትመት ሚዲያዎች የስፖንሰርሽፕና የማስታወቂያ ስራዎችን ሰርቷል፡፡
ብሔራዊ ሎተሪ የአድማስ ዲጂታል ሎተሪን እንዲጀምር በኮሚቴ ተሳትፎ ውጤታማ ስራ እንዲሰራ በማድረግ፣ መስርያ ቤቱ በቴክኖሎጂ፣በአሰራር፣በሰው ሀይልና በአደረጃጀት እንዲቀየር ከኮሚቴ አባላት ጋር በመሆን በመስራትና የመስርያቤቱን የአምስት አመት ስትራቴጂ በኮሚቴ በማዘጋጀት፣የቤቲንግ ጨዋታ በኃላፊነትና ስርአት ይዞ እንዲካሄድ የተዘጋጀውን አዲስ መመርያ በሰብሳቢነት በመምራትና በተለያዩ ኮሚቴዎች በመሳተፍ፣በየአመቱ የተሻለ አፈጻጸም እንዲመዘገብና በመስርያቤቱ የለውጥ ስራ የበኩሉን ድርሻ ተወጥቷል፡፡
የሶስት ልጆች አባት የሆነው ቴዎድሮስ በማሕበራዊ ተሳትፎው የአካባቢውን የነዋሪ ማህበራት በአባልነትና በሰብሳቢነት መርቷል፡፡ በአሁኑ ወቅት ሲቪዲኤ (CVDA) የተሰኘ የበጎአድራጎት ድርጅት በቦርድ ሰብሳቢነት ይመራል፡፡
መዝጊያ፤ ይህ መዝጊያ የተወዳጅ ሚድያ የመዝገበ-አእምሮ ቦርድ አባላትን አቋም የሚንጸባረቅበት ነው፡፡
ቴዎድሮስ ንዋይ በወርቃማው የዜና ፋይል ዘመን የሰራ የማይረሳ አሻራውንም ትቶ ያለፈ ነው፡፡ 6 አመት በኢትዮጵያ ሬድዮ በዜና  ፋይል በኩል በርካታ በታሪክ አጋጣሚ የሚገኙ ዜናዎች ን ሰርቷል፡፡ ህገ-መንገስቱ ከዛሬ 28 አመት በፊት በ1987 ሲረቀቅ ዜና የመዘገብ እድል አግኝቶ ነበር፡፡ እንዲህ አይነት ታሪካዊ ሆነቶች ላይ ለባለታሪኩ የሚሰጠው ትርጉም ልዩ ነው፡፡ በተለይ ዘመን ካለፈ በኋላ ለካስ ይሄ ሁሉ ነበር ያሰኛል፡፡ ቴዎድሮስ በሚድያ እና ኮሚኒኬሽን ስራ በቆየባቸው 31 አመታት ራሱን በእውቀትና በንባብ ለማሻሻል ትልቅ ጥረት ማድረጉ አልቀረም፡፡ በእኛ እምነት የሰዎች ልዩ አበርክቶ ዘመናቸውን በመልክ በመልክ  ፍንትው  አድርጎ የሚያሳይ ነው፡፡ቴዎድሮስ ንዋይ በሙያው በቆየባቸው አመታት ስራውን ፕሮፌሽናል በሆነ መንገድ ለመምራት ሲያደርግ የነበረውን ጥረት አይተናል፡፡ በተለይ ደግሞ እጅግ ክቡር በሆነው የህዝብ ግንኙነት ሙያ ላይ ጥሩ ስራ ለመስራት ሞክሯል፡፡ ይህም ከታሪክ መዝገብ ላይ ይሰፍር ዘንድ ይገባዋል፡፡ ሰዎች ወደ ኋላ መልሰው ብዙ ካጤኑ ብዙ በጎ አሻራ ማኖራቸውን ማስተዋል ይጀምራሉ፡፡ ቴዎድሮስ ንዋይ በ1980ዎቹ አጋማሽ በኢትዮጵያ ሬድዮ ዜና ፋይል ላይ ታዋቂ ስም ነው፡፡ ዛሬ ደግሞ በህዝብ ግንኙነት ሙያ አገሩን ለማገልገል እያጣረ ይገኛል፡፡ በዚህ ጥረቱ አንዲቀጥልም  እንፈልጋለን፡፡
አይራ ጉሊሶ
በቤንሻንጉል-ጉምዝ ክልል  የሚገኝ ወረዳ  ነው።
ህዝብ ቆጠራ
{{አቀማመጥ {{ የቦታ መረጃ | ስም         =  {{PAGENAME}} | ሌላ_ስም   = | ካርታ_አገር      = ኢትዮጵያ | ክፍላገር        = |latd=6|latm=40|lats=|latNS=N |longd=39|longm=27|longs=|longEW=E | lat_deg      =6 | lat_min      =40 | north_south  = N  | lon_deg       = 39 | lon_min      =  27 | east_west    = E  | ከፍታ     = | ሕዝብ_ጠቅላላ   = | ስዕል          = | ስዕል_መግለጫ      =  {{PAGENAME}} }}
ማጣቀሻ
መደብ:ኦሮሚያ ክልል መደብ:የኢትዮጵያ ወረዳዎች መደብ:
አባይ ጮመን
በቤንሻንጉል-ጉምዝ ክልል  የሚገኝ ወረዳ  ነው።
ህዝብ ቆጠራ
{{አቀማመጥ {{ የቦታ መረጃ | ስም         =  {{PAGENAME}} | ሌላ_ስም   = | ካርታ_አገር      = ኢትዮጵያ | ክፍላገር        = |latd=6|latm=40|lats=|latNS=N |longd=39|longm=27|longs=|longEW=E | lat_deg      =6 | lat_min      =40 | north_south  = N  | lon_deg       = 39 | lon_min      =  27 | east_west    = E  | ከፍታ     = | ሕዝብ_ጠቅላላ   = | ስዕል          = | ስዕል_መግለጫ      =  {{PAGENAME}} }}
{{PAGENAME}} በኦሮሚያ ክልል  የሚገኝ ወረዳ  ነው።
ማጣቀሻ
መደብ:ኦሮሚያ ክልል መደብ:የኢትዮጵያ ወረዳዎች መደብ:
አንፊሎ (ወረዳ)
በቤንሻንጉል-ጉምዝ ክልል  የሚገኝ ወረዳ  ነው።
ህዝብ ቆጠራ
{{አቀማመጥ {{ የቦታ መረጃ | ስም         =  {{PAGENAME}} | ሌላ_ስም   = | ካርታ_አገር      = ኢትዮጵያ | ክፍላገር        = |latd=6|latm=40|lats=|latNS=N |longd=39|longm=27|longs=|longEW=E | lat_deg      =6 | lat_min      =40 | north_south  = N  | lon_deg       = 39 | lon_min      =  27 | east_west    = E  | ከፍታ     = | ሕዝብ_ጠቅላላ   = | ስዕል          = | ስዕል_መግለጫ      =  {{PAGENAME}} }}
{{PAGENAME}} በኦሮሚያ ክልል  የሚገኝ ወረዳ  ነው።
ማጣቀሻ
መደብ:ኦሮሚያ ክልል መደብ:የኢትዮጵያ ወረዳዎች መደብ:
አዳ በርጋ
በቤንሻንጉል-ጉምዝ ክልል  የሚገኝ ወረዳ  ነው።
ህዝብ ቆጠራ
{{አቀማመጥ {{ የቦታ መረጃ | ስም         =  {{PAGENAME}} | ሌላ_ስም   = | ካርታ_አገር      = ኢትዮጵያ | ክፍላገር        = |latd=6|latm=40|lats=|latNS=N |longd=39|longm=27|longs=|longEW=E | lat_deg      =6 | lat_min      =40 | north_south  = N  | lon_deg       = 39 | lon_min      =  27 | east_west    = E  | ከፍታ     = | ሕዝብ_ጠቅላላ   = | ስዕል          = | ስዕል_መግለጫ      =  {{PAGENAME}} }}
{{PAGENAME}} በኦሮሚያ ክልል  የሚገኝ ወረዳ  ነው።
ማጣቀሻ
መደብ:ኦሮሚያ ክልል መደብ:የኢትዮጵያ ወረዳዎች መደብ:
ለውዝ
ለውዝ ኢትዮጵያ ውስጥ የሚገኝ ተክል ነው።
የተክሉ ጥቅም
መደብ:የኢትዮጵያ እጽዋት
ላሎ ሓረግ
ላሎ ሓረግ ኢትዮጵያ ውስጥ የሚገኝ ተክል ነው።
የተክሉ ጥቅም
መደብ:የኢትዮጵያ እጽዋት
ሑንጨ
የተክሉ ጥቅም
መደብ:የኢትዮጵያ እጽዋት
ሓምሌ ቁልጭ
ሓምሌ ቁልጭ ኢትዮጵያ ውስጥ የሚገኝ ተክል ነው።
የተክሉ ጥቅም
መደብ:የኢትዮጵያ እጽዋት
አዳ ጩቃላ
በቤንሻንጉል-ጉምዝ ክልል  የሚገኝ ወረዳ  ነው።
ህዝብ ቆጠራ
{{አቀማመጥ {{ የቦታ መረጃ | ስም         =  {{PAGENAME}} | ሌላ_ስም   = | ካርታ_አገር      = ኢትዮጵያ | ክፍላገር        = |latd=6|latm=40|lats=|latNS=N |longd=39|longm=27|longs=|longEW=E | lat_deg      =6 | lat_min      =40 | north_south  = N  | lon_deg       = 39 | lon_min      =  27 | east_west    = E  | ከፍታ     = | ሕዝብ_ጠቅላላ   = | ስዕል          = | ስዕል_መግለጫ      =  {{PAGENAME}} }}
{{PAGENAME}} በኦሮሚያ ክልል  የሚገኝ ወረዳ  ነው።
ማጣቀሻ
መደብ:ኦሮሚያ ክልል መደብ:የኢትዮጵያ ወረዳዎች መደብ:
መሬንዝ
መሬንዝ ኢትዮጵያ ውስጥ የሚገኝ ተክል ነው።
የተክሉ ጥቅም
መደብ:የኢትዮጵያ እጽዋት
ልምጭ
300px|thumb|ልምጭ
ልምጭ (Clausenia anisata) ወይም ልብኔ ኢትዮጵያ ውስጥ የሚገኝ ተክል ነው።
የተክሉ ሳይንሳዊ ጸባይ
(በአንዳንድ ምንጭ፣ «ልምጭ» ደግሞ Ekebergia capensis ሊሆን ይችላል።)
በብዛት የሚገኝበት መልክዓ ምድር
በበረሀ እና በቆላ
የተክሉ ጥቅም
ተክሉ ከመውለድ ሰዓት ቀጥሎ እናትን ለማጠብ በሥነ ስርዓት ይጠቀማል። ይህ በተለይም በምዕራባዊ ኢትዮጵያ ይደረጋል።
በዘጌ በተደረገ ጥናት ዘንድ፣ የቅጠሉ ጭማቂ ጠብታ ለጆሮ ሕመም ወደ ጆሮው ይጨመራል። ሥሩም ለሆድ ቁርጠት ይኘካል።
መደብ:የኢትዮጵያ እጽዋት
ሎሚ
ሎሚ (Citrus × limon) ኢትዮጵያ ውስጥ የሚገኝ ተክል ነው።
የተክሉ ጥቅም
በፍቼ ኦሮሚያ በተደረገ ጥናት ዘንድ፣ የሎሚ ጭማቂ በቲማቲም ለአሚባ በሽታ እንዲሁም ለደም ግፊት ይሰጣል።
Gallery
መደብ:የኢትዮጵያ እጽዋት መደብ:ፍራፍሬ
ሓርሞ
300px|thumb|ሓርሞ ሓርሞ ኢትዮጵያ ውስጥ የሚገኝ ተክል ነው። ሓርሞ የተቀጥላ ዝርያ ነው።
የተክሉ ጥቅም
መደብ:የኢትዮጵያ እጽዋት
ሙጃ
ሙጃ ኢትዮጵያ ውስጥ የሚገኝ ተክል ነው።
የተክሉ ጥቅም
መደብ:የኢትዮጵያ እጽዋት
ሙሽ
300px|thumb|ሙሽ ሙሽ (Schoenoplectus lacustris) ኢትዮጵያ ውስጥ የሚገኝ ተክል ነው።
የተክሉ ጥቅም
መደብ:የኢትዮጵያ እጽዋት
መጭ
300px|thumb|መጭ
መጭ (Guizotia scabra) ኢትዮጵያ ውስጥ የሚገኝ ተክል ነው።
የተክሉ ጥቅም
በፍቼ ወረዳ በተደረገ ጥናት ዘንድ፣ የአበባው ጭማቂ በውሃ ለዓይን ልክፈት ያከማል። የቅጠሉም ጭማቂ በውሃ ለከብት አፋዊ ቀልዋጣ ያከማል።
መደብ:የኢትዮጵያ እጽዋት
ሊሻሊሾ
ሊሻሊሾ (ሮማይስጥ፦ Amaranthus caudatus) ወይም ደግሞ የፈረንጅ ጤፍ ኢትዮጵያ ውስጥ የሚገኝ ክረምታዊ አባቢ እጽ ዝርያ ነው። በአሉማ ወገን (Amaranthus) ውስጥ ነው።
የተክሉ ሳይንሳዊ ጸባይ
የህብራበባ ቀይ ቀለም በውስጡ ካሉት ጥንተ ንጥሮች ይወለዳል።
አስተዳደግ
ሊሻሊሾ ከ1 እስከ 3 ሜትር ሊደርስ ይችላል፣ ሙሉ ፀሐይ ይሻለዋል። ልዩ ልዩ ሁናቴዎች እርጥብ ሆነ ደረቅ ይችልበታል። ከዘር በቀላል ይታደጋል። እቤት ውስጥ ይጀመርና ከመጨረሻ ውርጭ በኋላ ከቤት ውጭ መዛወር ይችላል።
በብዛት የሚገኝበት መልክዓ ምድር
በአንዴስ ተራሮች ከተገኙት አሉማ ዝርዮች ዋንኛው ሲሆን «ኪዊቻ» ይሉታል። እንደ ብዙ ሌሎች አሉማዎች የዚህ ዝርያ መነሻ ከአሜሪካዊ ግሞጂዎች ነው።
የተክሉ ጥቅም
ከተክሉ ብዙ ክፍሎች ከነቅጠሎቹና ዘሮቹም ሊበሉ ይቻላል፣ በተለይም በሕንድ አገርና በደቡብ አሜሪካ ለምግብነት ይጠቀማል።
በኢትዮጵያ ቅጠሉ ተፈልቶ ይበላል፣ ዘሩም በአጥሚት ወይም በእንጀራ ሊጨመር ይችላል።
በኢትዮጵያም የኮሶ ትል ለማስወጣት ተጠቅሞታል።
External links
መደብ:የኢትዮጵያ እጽዋት መደብ:ኮሶ በሽታ
አዳሚ ቱሉ እና ጂዶ ኮምቦልቻ
በቤንሻንጉል-ጉምዝ ክልል  የሚገኝ ወረዳ  ነው።
ህዝብ ቆጠራ
{{PAGENAME}} በኦሮሚያ ክልል  የሚገኝ ወረዳ  ነው።
ማጣቀሻ
መደብ:ኦሮሚያ ክልል መደብ:የኢትዮጵያ ወረዳዎች መደብ:
ማሽላ
ማሽላ (sorghum) ኢትዮጵያ ውስጥ የሚገኝ ተክል ወገን ነው።
የተክሉ ሳይንሳዊ ጸባይ
ዘንጋዳ (s. bicolor) በዚህ ወገን አለ።
አዳማ (ወረዳ)
በቤንሻንጉል-ጉምዝ ክልል  የሚገኝ ወረዳ  ነው።
ህዝብ ቆጠራ
{{አቀማመጥ {{ የቦታ መረጃ | ስም         =  {{PAGENAME}} | ሌላ_ስም   = | ካርታ_አገር      = ኢትዮጵያ | ክፍላገር        = |latd=6|latm=40|lats=|latNS=N |longd=39|longm=27|longs=|longEW=E | lat_deg      =6 | lat_min      =40 | north_south  = N  | lon_deg       = 39 | lon_min      =  27 | east_west    = E  | ከፍታ     = | ሕዝብ_ጠቅላላ   = | ስዕል          = | ስዕል_መግለጫ      =  {{PAGENAME}} }}
{{PAGENAME}} በኦሮሚያ ክልል  የሚገኝ ወረዳ  ነው።
ማጣቀሻ
መደብ:ኦሮሚያ ክልል መደብ:የኢትዮጵያ ወረዳዎች መደብ:
መተሬ
መተሬ (ሮማይስጥ፦ Glinus lotoides) ኢትዮጵያ ውስጥ የሚገኝ ተክል ነው። የኮሶ መድኃኒት ነው።
በብዛት የሚገኝበት መልክዓ ምድር
በኢትዮጵያ፣ በተለይ በቆላ ወንዝ ደለሎች ለምሳሌ በዋቤ ሸበሌ ወንዝ ባለው ከላፎ ደለል ይገኛል።
ማንጎ
300px|thumb|የማንጎ ዝርያ ማንጎ (Mangifera) ኢትዮጵያ ውስጥ የሚገኝ ተክል ወገን ነው።
አዳባ (ወረዳ)
በቤንሻንጉል-ጉምዝ ክልል  የሚገኝ ወረዳ  ነው።
ማንጎ
የተክሉ ጥቅም
የስኩዋር በሽታ መድሀኒት 11 የማንጎ ቅጠሎችን እንደ ሻይ አፍልቶ ጥዋት በባዶ ሆድ መጠጣት ነው።
አዳባ (ወረዳ)
ህዝብ ቆጠራ
{{አቀማመጥ {{ የቦታ መረጃ | ስም         =  {{PAGENAME}} | ሌላ_ስም   = | ካርታ_አገር      = ኢትዮጵያ | ክፍላገር        = |latd=6|latm=40|lats=|latNS=N |longd=39|longm=27|longs=|longEW=E | lat_deg      =6 | lat_min      =40 | north_south  = N  | lon_deg       = 39 | lon_min      =  27 | east_west    = E  | ከፍታ     = | ሕዝብ_ጠቅላላ   = | ስዕል          = | ስዕል_መግለጫ      =  {{PAGENAME}} }}
{{PAGENAME}} በኦሮሚያ ክልል  የሚገኝ ወረዳ  ነው።
ማጣቀሻ
መደብ:ኦሮሚያ ክልል መደብ:የኢትዮጵያ ወረዳዎች መደብ:
መተሬ
የተክሉ ጥቅም
የኮሶ ትል ለማስወጣት በሰፊ ይጠቀማል፣ በገበያም ይሸጣል።
ማንጎ
የተክሉ ጥቅም
መደብ:የኢትዮጵያ እጽዋት
መተሬ
የተክሉ ጥቅም
በደብረ ሊባኖስ ዙሪያ በተደረገ ጥናት መሠረት፣ ትሉን ለማስወጣት፣ ቅጠሉ ወይስ ዘሩ ተደቅቆ በውሃ ይጠጣል። ይህም ከብሳና ልጥ ጋር ሊጠጣ ይችላል። ዘሮቹም ደግሞ ከኑግ ዘር ጋር በለጥፍ ይበላል።
ሓረግ
300px|thumb|ሓረግ ሓረግ (Clematis chinensis = Clematis sinensis) ኢትዮጵያ ውስጥ የሚገኝ ተክል ነው።
የተክሉ ሳይንሳዊ ጸባይ
ኣዞ ሓረግ (C. hirsuta) በቅርብ ይዛመዳል። ከClematis ውጭ ሌሎችም ዝርያዎች ደግሞ «ሓረግ» ተብለዋል፣ በተለይም Peponium vogelii (የዱባ አይነት) እና የHedera ወገን፤ እንዲሁም ማናቸውም እንደ ወይን ሐረግ ያለው ሓረግ ሊሆን ይችላል።
የተክሉ ጥቅም
ተክሉ ሲያብብ በጣም ደማቅ ሲሆን በሰው ልጆች ቆዳ ላይ ዘላቂ 'ቃጠሎ' ቁስል ማድረጉ ይታወቃል። በወንድ እጅ ላይ ዘላቂ ጎዳኒሳ ለማጌጥ የጠቀሙት ነው። ይህ በውስጡ ካለው ጥንተ ንጥሩ ነው።
በፍቼ ወረዳ፣ የቅጠሉ ጭማቂ በውሃ መጠጣት ለአንቃር ብግነት ተዘግቧል፤ ወይም ቅጠሉ ተደቅቆ የቆዳ ሸንተረር ስብ ለመቀነስ ይለጠፋል።
መደብ:የኢትዮጵያ እጽዋት
መቅመቆ
300px|thumb|መቅመቆ መቅመቆ (Rumex abyssinicus) ኢትዮጵያ ውስጥ የሚገኝ ተክል ነው።
አስተዳደግ
የእርሻም ሆነ የውድማ አረም ነው።
የተክሉ ጥቅም
በባሕል መድሃኒት፣ ሥሩ በቋቁቻ ላይ በቀጥታ ይቀባል። ሥሩም ተደቅቆ በውሃ ተፈልቶ ለደም ብዛት ለማከም ይጠጣል። ሥሩም ለደም ብዛት ወይም ለጉሮሮ ብግነት ይኘካል። ሥሩ ተደቅቆ በወተትና ቅቤ ለእንቅርትና ለአሚባ በሽታ ይጠጣል።
መደብ:የኢትዮጵያ እጽዋት
ምጫምጮ
ምጫምጮ ኢትዮጵያ ውስጥ የሚገኝ ተክል ነው።
የተክሉ ጥቅም
አኮራቹ ይደቀቃል፣ ከውሃም ጋር ኮሶ ትልን ለማከም ይጠጣል።
መደብ:የኢትዮጵያ እጽዋት መደብ:ኮሶ በሽታ
የአለም አገራት ዝርዝር
Criteria for inclusion
The dominant customary international law standard of statehood is the declarative theory of statehood that defines the state as a person of international law if it "possess[es] the following qualifications: (a) a permanent population; (b) a defined territory; (c) government; and (d) capacity to enter into relations with the other states." Debate exists on the degree to which recognition should be included as a criterion of statehood. The declarative theory of statehood, an example of which can be found in the Montevideo Convention, argues that statehood is purely objective and recognition of a state by other states is irrelevant. On the other end of the spectrum, the constitutive theory of statehood defines a state as a person under international law only if it is recognized as sovereign by other states. For the purposes of this list, included are all states that either: or
On the basis of the above criteria, this list includes the following 207 entities:
ራስ ክምር
300px|thumb|ራስ ክምር ራስ ክምር (Leonotis ocymifola) ወይም ፈረስ-ዘንግ ኢትዮጵያ ውስጥ የሚገኝ ተክል ነው።
የተክሉ ሳይንሳዊ ጸባይ
«የፈረስ ዘንግ» በአንዳንድ ምንጭ ለሌላ ዝርያ Diplolophuium africanum ያጠቁማል።
የተክሉ ጥቅም
የሥሩ ውጥ መራራና መርዛም ነው።
የተክሉ ውጥ ለሴት ወር ብዛት እንደ ተጠቀመ ተዘግቧል። የራስ ክምር ቅጠል ውጥ ደግሞ ለራስ ምታት ወይም ለሆድ ቁርጠት መጠጣት ተዘግቧል። እንዲሁም ጭማቂው ለወስፋትና ለትኩሳት መጠጣት ተዘግቧል።
መደብ:የኢትዮጵያ እጽዋት መደብ:ትኩሳት
ሚጥሚጣ
ሚጥሚጣ ኢትዮጵያ ውስጥ የሚገኝ ተክል ነው።
የተክሉ ሳይንሳዊ ጸባይ
ምግብ ያባላል ያቃጥላል፤ የሆድ ውስጥ ጀርሞችንም ያጠቃል።
አስተዳደግ
ብዙም ዝናብ ወይም ዉሃ የማይፈልግ
በብዛት የሚገኝበት መልክዓ ምድር
በደቡብ ክልል አላባ ቁሊቶ ፣ አዋሳ ፣ ማረቆ፤ በሰፊ በሰው ጓሮትክሎሽ ይገኛል።
የተክሉ ጥቅም
ሚጥሚጣ የበርበሬ አይነት ነው።
የሚጥሚጣ ቅመም ከሚጥሚጣ ጭምር ኮረሪማ፣ ቅርንፉድና ጨው አሉበት። አንዳንዴም ቀረፋ፣ ከሙን ወይም ዝንጅብል አሉበት።
በብዛት የጉራጌ ብሄረሰብ ለክትፎ ፣ ለአይብ ፣ ለጎመን ፣ ለቡላገንፎ ወዘተ..ይጠቀማል ።
ሚጥሚጣ በውስጡ ካፕሳይሲን የሚባል ጥንተ ንጥር ውሑድ ስላለው፣ ለሕይወት ዕድሜና ለብዙ አይነት ሕመም ጥሩ ነው።
መደብ:የኢትዮጵያ እጽዋት መደብ:የመድኃኒት እጽዋት
ሰሊጥ
300px|thumb|ሰሊጥ ሰሊጥ (Sesamum indicum) ኢትዮጵያና በዓለም ውስጥ የሚገኝ ተክል ነው።
የተክሉ ጥቅም
መደብ:የኢትዮጵያ እጽዋት መደብ:አትክልት መደብ:የመድኃኒት እጽዋት
ኡራጋ (ወረዳ)
በቤንሻንጉል-ጉምዝ ክልል  የሚገኝ ወረዳ  ነው።
ህዝብ ቆጠራ
{{አቀማመጥ {{ የቦታ መረጃ | ስም         =  {{PAGENAME}} | ሌላ_ስም   = | ካርታ_አገር      = ኢትዮጵያ | ክፍላገር        = |latd=6|latm=40|lats=|latNS=N |longd=39|longm=27|longs=|longEW=E | lat_deg      =6 | lat_min      =40 | north_south  = N  | lon_deg       = 39 | lon_min      =  27 | east_west    = E  | ከፍታ     = | ሕዝብ_ጠቅላላ   = | ስዕል          = | ስዕል_መግለጫ      =  {{PAGENAME}} }}
ሰለሪ
300px|thumb|ሰለሪ ሰለሪ (Apium graveolens) ኢትዮጵያ ውስጥ የሚገኝ ተክል ነው።
ኡራጋ (ወረዳ)
ህዝብ ቆጠራ
{{PAGENAME}} በኦሮሚያ ክልል  የሚገኝ ወረዳ  ነው።
ሰንበሌጥ
300px|thumb|ሰንበሌጥ ሰንበሌጥ (Hyparrhenia rufa) ኢትዮጵያ ውስጥ የሚገኝ ተክል ነው።
ሰለሪ
የተክሉ ጥቅም
መደብ:የኢትዮጵያ እጽዋት መደብ:አትክልት መደብ:የመድኃኒት እጽዋት
ኡራጋ (ወረዳ)
ማጣቀሻ
መደብ:ኦሮሚያ ክልል መደብ:የኢትዮጵያ ወረዳዎች መደብ:
ሰሪቲ
300px|thumb|ሰሪቲ ሰሪቲ፣ ሰሪቴ ወይም ቀስተኒቻ (Asparagus) በኢትዮጵያና በዓለም ውስጥ የሚገኝ ተክል ወገን ነው። የሴት ቀስት የሰሪቲ ዝርያ (A. Africanus) ነው።
ሰንበሌጥ
የተክሉ ጥቅም
መደብ:የኢትዮጵያ እጽዋት
ሰሪቲ
የተክሉ ጥቅም
«የሴት ቀስት» ዝርያ ሥር በዶሮ ወጥ ተጨምሮ ለአለመቻል እንዲጠቅም ተብሏል።
መደብ:የኢትዮጵያ እጽዋት መደብ:አትክልት
ሰኮሩ
ሰኮሩ ኢትዮጵያ ውስጥ የሚገኝ ተክል ነው።
የተክሉ ጥቅም
መደብ:የኢትዮጵያ እጽዋት
ሰንዳፋ
ሰንዳፋ ኢትዮጵያ ውስጥ የሚገኝ ተክል ነው።
የተክሉ ጥቅም
መደብ:የኢትዮጵያ እጽዋት
ሰናፍጭ
ሰናፍጭ Brassica nigra ኢትዮጵያ ውስጥ የሚገኝ ተክል ነው።
ሂና
ሂና Lawsonia inermis (ወይም እንሶስላ) ኢትዮጵያ ውስጥ የሚገኝ ተክል ነው።
ሰናፍጭ
የተክሉ ሳይንሳዊ ጸባይ
ሌሎች የተዘመዱ አትክልት ደግሞ «ሰናፍጭ» ይባላሉ፣ በተለይ
ሂና
የአንዳንድ አገር ሴቶች በዚህ ተክል ለቆዳቸው ምልክት ለማድረግ ቀለም ይሠራሉ።
ሰናፍጭ
የተክሉ ጥቅም
መደብ:የኢትዮጵያ እጽዋት
ሂና
የተክሉ ሳይንሳዊ ጸባይ
በወገኑ (Lawsonia) ውስጥ አንድያው ዝርያ ነው። ከዚያ በላይ የሂና አስተኔ (Lythraceae) ሩማን አለበት።
ሰርዶ
300px|thumb|ሰርዶ ሰርዶ (Cynodon dactylon) ኢትዮጵያ ውስጥ የሚገኝ ተክል ነው።
አጋርፋ (ወረዳ)
በቤንሻንጉል-ጉምዝ ክልል  የሚገኝ ወረዳ  ነው።
ሂና
የተክሉ ሳይንሳዊ ጸባይ
ሂና ረጅም ቊጥቋጦ ወይም ትንሽ ዛፍ ሊባል ይችላል፤ ከ1.8 እስከ 7.6 ሜትር ሊደርስ ይችላል። መላጣ፣ ብዙ ቅርንጫፍ ያለ፣ ትንንሽም ቅርንጫፎች እንደ እሾሕ ናቸው።
አጋርፋ (ወረዳ)
ህዝብ ቆጠራ
{{አቀማመጥ {{ የቦታ መረጃ | ስም         =  {{PAGENAME}} | ሌላ_ስም   = | ካርታ_አገር      = ኢትዮጵያ | ክፍላገር        = |latd=6|latm=40|lats=|latNS=N |longd=39|longm=27|longs=|longEW=E | lat_deg      =6 | lat_min      =40 | north_south  = N  | lon_deg       = 39 | lon_min      =  27 | east_west    = E  | ከፍታ     = | ሕዝብ_ጠቅላላ   = | ስዕል          = | ስዕል_መግለጫ      =  {{PAGENAME}} }}
ሂና
የተክሉ ሳይንሳዊ ጸባይ
ቅጠሎቹ በአገዳው ላይ ፊት ለፊት ይበቅላሉ፤ ቅጠሉም ዘንጋልባ፣ ሞልሟላ፣ የሥላጢን ቅርጽ ያላው (ረጅምና በመሃሉ ሰፊ)፣ የሾለ፣ እና በዘበናይ ገጽታ ረባዳ ስርወት አለው።
አጋርፋ (ወረዳ)
ህዝብ ቆጠራ
{{PAGENAME}} በኦሮሚያ ክልል  የሚገኝ ወረዳ  ነው።
ሂና
የተክሉ ሳይንሳዊ ጸባይ
የሂና አበባ አራት አበባቃፎች በ2 mm ቱቦ እና የተዘርጋ ግርብ 3mm አሉት። ያበባውም ቅጠል ሞላላ ነው፣ ነጭ ወይም ቀይ ወንዳካሎች በአበባቃፎች ቱቦ ጫፍ ላይ በጥንዶች ይገኛሉ። እንቁልጢው ባለ አራት ህዋስ፣ በ5 mm ዘለግ ይላል።
አጋርፋ (ወረዳ)
ማጣቀሻ
መደብ:ኦሮሚያ ክልል መደብ:የኢትዮጵያ ወረዳዎች መደብ:
ሂና
የተክሉ ሳይንሳዊ ጸባይ
የሂና ፍሬ ትንንሽ ቡናማ ቀለህሞች፣ 4-8 mm ባጋማሽ፣ 32-49 ዘሮች በየፍሬው፣ በአራት ኢመደበኛ ስንጥቆች ይከፈታል።
ሩማን
ሩማን ወይም ሮማን (ሮማይስጥ፦ Punica granatum) ኢትዮጵያ ውስጥ እንዲሁም በዓለም የሚገኝ ተክል ነው።
ሰርዶ
የተክሉ ሳይንሳዊ ጸባይ
ሴልዶ ከፕላስቲክ የተሠራ ሣር ነው
ሂና
በብዛት የሚገኝበት መልክዓ ምድር
የሂና ተክል ለስሜን አፍሪካ፣ ምዕራብና ደቡብ እስያ፣ እና ስሜን አውስትራልስያ በገሞጂና በከፊል ድርቅ በሆኑ ዙርያዎች ኗሪ ነው።
ሩማን
የተክሉ ሳይንሳዊ ጸባይ
በሩማን ወገን ውስጥ አንድ ሌላ ዝርያ ብቻ አለ፤ እሱም የሱቁጥራ ሩማን (P. protopunica) ሲሆን መገኛው የየመን ደሴት ሱቁጥራ ነው።
ሰርዶ
የተክሉ ጥቅም
መደብ:የኢትዮጵያ እጽዋት
ሂና
አስተዳደግ
ከ35 እስከ 45 ዲግሪ ሴንቲግሬድ መካከል ሙቀት ሲታደግ የበለጠውን ቀለም ያስገኛል።
ሩማን
የተክሉ ሳይንሳዊ ጸባይ
በብዙ አገራት ይታረሳል፣ በብዛት በእስያ፣ በሕንድ ይታረሳል። በሕንድ ባሕል መድሃኒት («አዩርቬዳ») ደግሞ ይጠቀማል።
ሂና
አስተዳደግ
የዝናብ ወራት ከጀመረ በኋላ በቶሎ አዲስ ቡቃያ ያበቅላል። ከዚያ እድገቱ ዝግ ይላል። ቅጠሎች ቀስ በቀስ ቢጫ ሆነው በደረቅ ወይም ቅዝቃዛ ሰዓት ይወድቃሉ። ሙቀቱ ከ11 ዲግሪ በታች ከሆነ አይዳብርም፤ ከ5 ዲግሪ በታች ቢሆን ተክሉን ይገድላል።
ሩማን
አስተዳደግ
በኢትዮጵያ ብዙ ጊዜ የማይታረስ፣ በአንዳንድ አጥር ግቢ ይገኛል።
ሂና
የተክሉ ጥቅም
ቅጠሉ የጸረ-ባክቴሪያ ጸባይ lawsone እንዳለው ይታስባል። የቅጠልና የአበባ ጭማቂ ለቆላ ቁስልና ለቁርጥማት በአፍአ፣ ወይም ለመንጋጋ ቆልፍ፣ ለሚጥል በሽታ፣ ለሆድ ቁርጠትም በአፍ ይሰጣል። እንዲሁም ቅጠሉ ለቁምጥና፣ ለወፍ በሽታ፣ ወይም ለእስከርቪ ይሰጣል።
ሩማን
የተክሉ ጥቅም
ፍሬው ቁርጥ አርጎ የሚስብ ነው፣ ለተቅማጥና ለተመሳሳይ ይበላል።
ሂና
የተክሉ ጥቅም
ቁርጥ አርገው የሚስቡ ሥሮቹ ተደቅቀው፣ በልጆች ብጉንጅና የዓይን በሽታ ለማከም በራስ ላይ ይቀባል።
ሩማን
የተክሉ ጥቅም
ቅጠሉ ትልን ለመግደል ይጠቀማል፣ አንዳንዴም እንደ ሰላጣ ይበላል።
ሂና
የተክሉ ጥቅም
በማሌዥያ፣ በእግሮች የመቃጠል ስሜት ለማስታገሥ የተቀጠቀጠ ትኩስ ቅጠል ይጠቀማል፣ እንዲሁም ለቤሪቤሪ፣ ለቆዳ በሽታ፣ ለብጉንጅ፣ ለግዝረት ቁስል፣ ለሆድ እባጭ፣ ይጠቀማል። ለድድ ብጉንጅ መረቁ ተጉመጠመጠ፣ ወይም በመውለድ ለሆድ ህመም ይሰጣል።
ሩማን
የተክሉ ጥቅም
ቅርንጫፎቹ የወለል መጥረጊያ ለመሥራት ያገልግላሉ።
ሂና
የተክሉ ጥቅም
በኢንዶኔዥያ፣ የቅጠሎች ለጥፍ ለጥፍር በሽታ እና ለችፌ ልክፈት ይሰጣል፤ የቅጠሎች ሻይ ውፍረት በሽታ እንደሚከለክል ይባላል፤ ከታናናሽ ፍሬዎችም የተሠራ ቅባት ለእከክ ያከማል።
ሩማን
የተክሉ ጥቅም
መደብ:የኢትዮጵያ እጽዋት መደብ:ፍራፍሬ መደብ:ኮሶ በሽታ መደብ:ተቅማጥ
ሂና
የተክሉ ጥቅም
በፊሊፒንስ አበቦቹ የሚጫጫን ወይም ለእንቅልፍ እንደሚረዱ ይነገራል።
ዋቢ
መደብ:የኢትዮጵያ እጽዋት መደብ:አትክልት መደብ:የመድኃኒት እጽዋት
ኮምቦልቻ (ወረዳ)
ኮምቦልቻ ወረዳ በኦሮሚያ ክልል የሚገኝ ወረዳ ነው።
ማጣቀሻ
መደብ:ኮምቦልቻ (ወረዳ)
ሰገድ
ሰገድ (Pavetta abyssinica) ኢትዮጵያ ውስጥ የሚገኝ ተክል ነው።
የተክሉ ጥቅም
መደብ:የኢትዮጵያ እጽዋት
ሱፍ
300px|thumb|የሱፍ አበባ ሱፍ ኢትዮጵያ ውስጥ የሚገኝ ተክል ነው።
የተክሉ ጥቅም
መደብ:የኢትዮጵያ እጽዋት መደብ:አትክልት
አዶላና ዋደራ
በቤንሻንጉል-ጉምዝ ክልል  የሚገኝ ወረዳ  ነው።
ህዝብ ቆጠራ
{{አቀማመጥ {{ የቦታ መረጃ | ስም         =  {{PAGENAME}} | ሌላ_ስም   = | ካርታ_አገር      = ኢትዮጵያ | ክፍላገር        = |latd=6|latm=40|lats=|latNS=N |longd=39|longm=27|longs=|longEW=E | lat_deg      =6 | lat_min      =40 | north_south  = N  | lon_deg       = 39 | lon_min      =  27 | east_west    = E  | ከፍታ     = | ሕዝብ_ጠቅላላ   = | ስዕል          = | ስዕል_መግለጫ      =  {{PAGENAME}} }}
{{PAGENAME}} በኦሮሚያ ክልል  የሚገኝ ወረዳ  ነው።
ማጣቀሻ
መደብ:ኦሮሚያ ክልል መደብ:የኢትዮጵያ ወረዳዎች መደብ:
ኤሉ (ወረዳ)
በቤንሻንጉል-ጉምዝ ክልል  የሚገኝ ወረዳ  ነው።
ህዝብ ቆጠራ
{{አቀማመጥ {{ የቦታ መረጃ | ስም         =  {{PAGENAME}} | ሌላ_ስም   = | ካርታ_አገር      = ኢትዮጵያ | ክፍላገር        = |latd=6|latm=40|lats=|latNS=N |longd=39|longm=27|longs=|longEW=E | lat_deg      =6 | lat_min      =40 | north_south  = N  | lon_deg       = 39 | lon_min      =  27 | east_west    = E  | ከፍታ     = | ሕዝብ_ጠቅላላ   = | ስዕል          = | ስዕል_መግለጫ      =  {{PAGENAME}} }}
{{PAGENAME}} በኦሮሚያ ክልል  የሚገኝ ወረዳ  ነው።
ማጣቀሻ
መደብ:ኦሮሚያ ክልል መደብ:የኢትዮጵያ ወረዳዎች መደብ:
ኢጄሪ
በቤንሻንጉል-ጉምዝ ክልል  የሚገኝ ወረዳ  ነው።
ህዝብ ቆጠራ
{{አቀማመጥ {{ የቦታ መረጃ | ስም         =  {{PAGENAME}} | ሌላ_ስም   = | ካርታ_አገር      = ኢትዮጵያ | ክፍላገር        = |latd=6|latm=40|lats=|latNS=N |longd=39|longm=27|longs=|longEW=E | lat_deg      =6 | lat_min      =40 | north_south  = N  | lon_deg       = 39 | lon_min      =  27 | east_west    = E  | ከፍታ     = | ሕዝብ_ጠቅላላ   = | ስዕል          = | ስዕል_መግለጫ      =  {{PAGENAME}} }}
ማጣቀሻ
መደብ:ኦሮሚያ ክልል መደብ:የኢትዮጵያ ወረዳዎች መደብ:
ሬት
300px|thumb|ሬት ሬት Aloe ኢትዮጵያ ውስጥ የሚገኝ ተክል ወገን ነው።
የተክሉ ሳይንሳዊ ጸባይ
ደማቅ ቢጫና ቀይ አበቦች አሉት።
ብዙ ዝርያዎች አሉ፤ ከሁሉ የታወቀው Aloe vera ወይም «እውነተኛ ሬት» ነው።
በብዛት የሚገኝበት መልክዓ ምድር
ብዙ ዝርያዎች በኢትዮጵያ አሉ። ለአፍሪካ፣ ማዳጋስካር፣ አረቢያ ኗሪ ናቸው፤ አሁንም ተክሎቹ በተለይም እውነተኛ ሬት የትም አገር ይገኛሉ።
የተክሉ ጥቅም
ወፍራም ቅጠሉ ሆድን የምታነጻ መድሃኒት ነው፣ ትኩሳትንም ያቀዝቅዛል፣ የጣፊያና የጉበት ችግሮች፣ የጉልበት ችግሮችም፣ ለማከም ይጠቀማል።
ፈሳሹ ደግሞ ለዓይን ሕክምና ተጠቅሟል። ስለ መራራነቱ እናቶችም ለሕሳናት ጡት ማስወጫ ተጠቅመውታል።
የተከተፈ እሬት በጨው ለፍየልና ለበግ ማለፊያ መኖ ይሠራል።
ውጡም እንደሚያስቀምጥ መድሃኒት ይቆጠራል። በተለይ በአለም ዙሪያ ዕውነተኛ ሬት ለቆዳ ችግሮች እንደ መቃጠሎች እንዲረዳ ይታመናል።
በደባርቅ በተደረገ ባህላዊ ህክምና ጥናት ዘንድ፣ አንድ የኢትዮጵያ ዝርያ A. percrassa የእሬት ሥር ተደቅቆ በማር ተቀላቅሎ ተፍሎም ለ፫ ቀን ለመሳል ይወሰዳል። እንዲሁም የዚህ ዝርያ የቅጠሉ ውጥ ለአህያ ኪንታሮት መታገስ ይለጠፋል።
መደብ:የኢትዮጵያ እጽዋት መደብ:አትክልት
ወረ ጃርሶ
በቤንሻንጉል-ጉምዝ ክልል  የሚገኝ ወረዳ  ነው።
ህዝብ ቆጠራ
{{አቀማመጥ {{ የቦታ መረጃ | ስም         =  {{PAGENAME}} | ሌላ_ስም   = | ካርታ_አገር      = ኢትዮጵያ | ክፍላገር        = |latd=6|latm=40|lats=|latNS=N |longd=39|longm=27|longs=|longEW=E | lat_deg      =6 | lat_min      =40 | north_south  = N  | lon_deg       = 39 | lon_min      =  27 | east_west    = E  | ከፍታ     = | ሕዝብ_ጠቅላላ   = | ስዕል          = | ስዕል_መግለጫ      =  {{PAGENAME}} }}
{{PAGENAME}} በኦሮሚያ ክልል  የሚገኝ ወረዳ  ነው።
ማጣቀሻ
መደብ:ኦሮሚያ ክልል መደብ:የኢትዮጵያ ወረዳዎች መደብ:
ኮኮሳ (ወረዳ)
በቤንሻንጉል-ጉምዝ ክልል  የሚገኝ ወረዳ  ነው።
ህዝብ ቆጠራ
{{PAGENAME}} በኦሮሚያ ክልል  የሚገኝ ወረዳ  ነው።
ማጣቀሻ
መደብ:ኦሮሚያ ክልል መደብ:የኢትዮጵያ ወረዳዎች መደብ:
ኦዶ ሻኪሶ
በቤንሻንጉል-ጉምዝ ክልል  የሚገኝ ወረዳ  ነው።
ህዝብ ቆጠራ
{{አቀማመጥ {{ የቦታ መረጃ | ስም         =  {{PAGENAME}} | ሌላ_ስም   = | ካርታ_አገር      = ኢትዮጵያ | ክፍላገር        = |latd=6|latm=40|lats=|latNS=N |longd=39|longm=27|longs=|longEW=E | lat_deg      =6 | lat_min      =40 | north_south  = N  | lon_deg       = 39 | lon_min      =  27 | east_west    = E  | ከፍታ     = | ሕዝብ_ጠቅላላ   = | ስዕል          = | ስዕል_መግለጫ      =  {{PAGENAME}} }}
{{PAGENAME}} በኦሮሚያ ክልል  የሚገኝ ወረዳ  ነው።
ማጣቀሻ
መደብ:ኦሮሚያ ክልል መደብ:የኢትዮጵያ ወረዳዎች መደብ:
ሰንሰል
300px|thumb|ሰንሰል ሰንሰል (Justicia adhatoda) ወይም ስሚዛ ኢትዮጵያ ውስጥ የሚገኝ ተክል ነው።
የተክሉ ጥቅም
በኢትዮጵያ፣ ሙሉ ተክሉ ለቁርባ ሕክምና ይጠቀማል። እንዲሁም ለሚያስቀምጥ መድኃኒት ይጠቀማል።
ኦሞ ናዳ
በቤንሻንጉል-ጉምዝ ክልል  የሚገኝ ወረዳ  ነው።
ህዝብ ቆጠራ
{{አቀማመጥ {{ የቦታ መረጃ | ስም         =  {{PAGENAME}} | ሌላ_ስም   = | ካርታ_አገር      = ኢትዮጵያ | ክፍላገር        = |latd=6|latm=40|lats=|latNS=N |longd=39|longm=27|longs=|longEW=E | lat_deg      =6 | lat_min      =40 | north_south  = N  | lon_deg       = 39 | lon_min      =  27 | east_west    = E  | ከፍታ     = | ሕዝብ_ጠቅላላ   = | ስዕል          = | ስዕል_መግለጫ      =  {{PAGENAME}} }}
ሰንሰል
የተክሉ ጥቅም
በፍቼ ጥናት እንደ ተዘገበ፣ የሰንሰልና የአኻያ ቅጠል ጭማቂ ለሰዎችም ሆነ ለእንስሶች ውሻ በሽታ ይሰጣል። የሰንሰል፣ የእምቧጮና የግራዋ ቅጠል ጭማቂ ለሆድ ቁርጠት ወይም ለወባ ይሰጣል።
ኦሞ ናዳ
ማጣቀሻ
መደብ:ኦሮሚያ ክልል መደብ:የኢትዮጵያ ወረዳዎች መደብ:
ሰንሰል
የተክሉ ጥቅም
መደብ:የኢትዮጵያ እጽዋት መደብ:ወባ
ወሊሶና ጎሮ
በቤንሻንጉል-ጉምዝ ክልል  የሚገኝ ወረዳ  ነው።
ህዝብ ቆጠራ
{{አቀማመጥ {{ የቦታ መረጃ | ስም         =  {{PAGENAME}} | ሌላ_ስም   = | ካርታ_አገር      = ኢትዮጵያ | ክፍላገር        = |latd=6|latm=40|lats=|latNS=N |longd=39|longm=27|longs=|longEW=E | lat_deg      =6 | lat_min      =40 | north_south  = N  | lon_deg       = 39 | lon_min      =  27 | east_west    = E  | ከፍታ     = | ሕዝብ_ጠቅላላ   = | ስዕል          = | ስዕል_መግለጫ      =  {{PAGENAME}} }}
{{PAGENAME}} በኦሮሚያ ክልል  የሚገኝ ወረዳ  ነው።
ማጣቀሻ
መደብ:ኦሮሚያ ክልል መደብ:የኢትዮጵያ ወረዳዎች መደብ:
ያቤሎ (ወረዳ)
በቤንሻንጉል-ጉምዝ ክልል  የሚገኝ ወረዳ  ነው።
ህዝብ ቆጠራ
{{አቀማመጥ {{ የቦታ መረጃ | ስም         =  {{PAGENAME}} | ሌላ_ስም   = | ካርታ_አገር      = ኢትዮጵያ | ክፍላገር        = |latd=6|latm=40|lats=|latNS=N |longd=39|longm=27|longs=|longEW=E | lat_deg      =6 | lat_min      =40 | north_south  = N  | lon_deg       = 39 | lon_min      =  27 | east_west    = E  | ከፍታ     = | ሕዝብ_ጠቅላላ   = | ስዕል          = | ስዕል_መግለጫ      =  {{PAGENAME}} }}
{{PAGENAME}} በኦሮሚያ ክልል  የሚገኝ ወረዳ  ነው።
ማጣቀሻ
መደብ:ኦሮሚያ ክልል መደብ:የኢትዮጵያ ወረዳዎች መደብ:
ኢባንቱ
በቤንሻንጉል-ጉምዝ ክልል  የሚገኝ ወረዳ  ነው።
ህዝብ ቆጠራ
{{አቀማመጥ {{ የቦታ መረጃ | ስም         =  {{PAGENAME}} | ሌላ_ስም   = | ካርታ_አገር      = ኢትዮጵያ | ክፍላገር        = |latd=6|latm=40|lats=|latNS=N |longd=39|longm=27|longs=|longEW=E | lat_deg      =6 | lat_min      =40 | north_south  = N  | lon_deg       = 39 | lon_min      =  27 | east_west    = E  | ከፍታ     = | ሕዝብ_ጠቅላላ   = | ስዕል          = | ስዕል_መግለጫ      =  {{PAGENAME}} }}
ሆንዱራስ
ሆንዱራስ በመካከለኛው አሜሪካ የምትገኝ አገር ናት።
ኢባንቱ
ህዝብ ቆጠራ
{{PAGENAME}} በኦሮሚያ ክልል  የሚገኝ ወረዳ  ነው።
ሆንዱራስ
መደብ:የስሜን አሜሪካ አገራት
ኢባንቱ
ማጣቀሻ
መደብ:ኦሮሚያ ክልል መደብ:የኢትዮጵያ ወረዳዎች መደብ:
ዋማ ቦናያ
በቤንሻንጉል-ጉምዝ ክልል  የሚገኝ ወረዳ  ነው።
ህዝብ ቆጠራ
{{PAGENAME}} በኦሮሚያ ክልል  የሚገኝ ወረዳ  ነው።
ማጣቀሻ
መደብ:ኦሮሚያ ክልል መደብ:የኢትዮጵያ ወረዳዎች መደብ:
ህዝብ ቆጠራ
{{አቀማመጥ {{ የቦታ መረጃ | ስም         =  {{PAGENAME}} | ሌላ_ስም   = | ካርታ_አገር      = ኢትዮጵያ | ክፍላገር        = |latd=6|latm=40|lats=|latNS=N |longd=39|longm=27|longs=|longEW=E | lat_deg      =6 | lat_min      =40 | north_south  = N  | lon_deg       = 39 | lon_min      =  27 | east_west    = E  | ከፍታ     = | ሕዝብ_ጠቅላላ   = | ስዕል          = | ስዕል_መግለጫ      =  {{PAGENAME}} }}
ያዩ (ወረዳ)
በቤንሻንጉል-ጉምዝ ክልል  የሚገኝ ወረዳ  ነው።
ህዝብ ቆጠራ
{{አቀማመጥ {{ የቦታ መረጃ | ስም         =  {{PAGENAME}} | ሌላ_ስም   = | ካርታ_አገር      = ኢትዮጵያ | ክፍላገር        = |latd=6|latm=40|lats=|latNS=N |longd=39|longm=27|longs=|longEW=E | lat_deg      =6 | lat_min      =40 | north_south  = N  | lon_deg       = 39 | lon_min      =  27 | east_west    = E  | ከፍታ     = | ሕዝብ_ጠቅላላ   = | ስዕል          = | ስዕል_መግለጫ      =  {{PAGENAME}} }}
{{PAGENAME}} በኦሮሚያ ክልል  የሚገኝ ወረዳ  ነው።
የ2010 እ.ኤ.አ. ፊፋ የዓለም ዋንጫ ምድብ ጂ
የ2010 እ.ኤ.አ. ፊፋ የዓለም ዋንጫ ምድብ ጂ ከሰኔ ፰ እስከ ሰኔ ፲፰ ቀን ፳፻፪ ዓ.ም. ተካሄዷል። በዚህ ምድብ ውስጥ የብራዚል፣ ፖርቱጋል፣ ኮት ዲቯር እና ሰሜን ኮርያ ቡድኖች ነበሩ።
ሁሉም ሰዓታት በደቡብ አፍሪቃ ሰዓት (UTC+2) ናቸው።
ማመዛገቢያ
መደብ:ፊፋ የዓለም ዋንጫ
ዝዋይ ዱግዳ
በቤንሻንጉል-ጉምዝ ክልል  የሚገኝ ወረዳ  ነው።
ሮቃ
የተክሉ ጥቅም
ፍሬውም እንደ አቀዝቃዥ፣ ምግብ ፈጪ፣ በሆድ መነፋት ላይ፣ ለሚያስቀምጥ መድሃኒት፣ በእስኩርቪም ላይ ይጠቀማል።
የተክሉ ሳይንሳዊ ጸባይ
እስከ 15 m. የሚደርስ ሁሌ ለም ነው።
ዝዋይ ዱግዳ
ህዝብ ቆጠራ
{{አቀማመጥ {{ የቦታ መረጃ | ስም         =  {{PAGENAME}} | ሌላ_ስም   = | ካርታ_አገር      = ኢትዮጵያ | ክፍላገር        = |latd=6|latm=40|lats=|latNS=N |longd=39|longm=27|longs=|longEW=E | lat_deg      =6 | lat_min      =40 | north_south  = N  | lon_deg       = 39 | lon_min      =  27 | east_west    = E  | ከፍታ     = | ሕዝብ_ጠቅላላ   = | ስዕል          = | ስዕል_መግለጫ      =  {{PAGENAME}} }}
ሮቃ
አስተዳደግ
ፍሬው ቡናማ ወይም ቀይ-ቡናማ ሲሆን ይመረታል። አንድ ዛፍ ብቻ በየዓመቱ 1.75 ኩንታል ፍሬ ሊሰጥ ይችላል።
በብዛት የሚገኝበት መልክዓ ምድር
በአፍሪካና በየመን በዱር ኗሪ ተገኝቷል፣ በተረፈውም አለም ተለምዷል።
የተክሉ ጥቅም
በተለይ በሕንድ በሌሎችም አገራት እንደ ሰብለ ገበያ ይታደጋል።
ዘይቶቹ በአየሩ ተናኝ ስለሆኑ፣ በዛፉ ጥላ መቀመጥ የሚያረጋ ውጤት እንዳለው ተዘግቧል።
እንጨቱ ለከሰል ማለፊያ ነው።
አስተዳደግ
ዛፉ ረጅም ሕይወት አለው፣ በ3 ወይም 4 አመት ውስጥ ያፈራል።
ዋልማራ
ህዝብ ቆጠራ
{{አቀማመጥ {{ የቦታ መረጃ | ስም         =  {{PAGENAME}} | ሌላ_ስም   = | ካርታ_አገር      = ኢትዮጵያ | ክፍላገር        = |latd=6|latm=40|lats=|latNS=N |longd=39|longm=27|longs=|longEW=E | lat_deg      =6 | lat_min      =40 | north_south  = N  | lon_deg       = 39 | lon_min      =  27 | east_west    = E  | ከፍታ     = | ሕዝብ_ጠቅላላ   = | ስዕል          = | ስዕል_መግለጫ      =  {{PAGENAME}} }}
ሮቃ
የተክሉ ጥቅም
በደቡብ-ምሥራቅ እሥያ፣ የቅጠሉም አምቅ በግንባሩ ለትኩሳት ማከሙ ይታወቃል።
ውጫሌና ጂዶ
ማጣቀሻ
መደብ:ኦሮሚያ ክልል መደብ:የኢትዮጵያ ወረዳዎች መደብ:
ሮቃ
የተክሉ ጥቅም
በሎሚ ጭማቂ ፈንታ የሆማር ጭማቂ ቅዝቃዛ መጠት ይሆናል። በአስመራ የደረቀው ፍሬ እና ጭማቂው በሱቅ ተገኝተው ነበር።
ዋልማራ
በቤንሻንጉል-ጉምዝ ክልል  የሚገኝ ወረዳ  ነው።
ደገም
በቤንሻንጉል-ጉምዝ ክልል  የሚገኝ ወረዳ  ነው።
ዝዋይ ዱግዳ
ህዝብ ቆጠራ
{{PAGENAME}} በኦሮሚያ ክልል  የሚገኝ ወረዳ  ነው።
ደገም
ህዝብ ቆጠራ
{{PAGENAME}} በኦሮሚያ ክልል  የሚገኝ ወረዳ  ነው።
ሮቃ
የተክሉ ጥቅም
በሌሎችም አገራት ፍሬው ለሆድ ድርቆት እንደሚያስቀምጥ መድሃኒት ታውቋል።.
መደብ:የኢትዮጵያ እጽዋት መደብ:አትክልት መደብ:ተቅማጥ
ዋልማራ
ማጣቀሻ
መደብ:ኦሮሚያ ክልል መደብ:የኢትዮጵያ ወረዳዎች መደብ:
ሮቃ
የተክሉ ሳይንሳዊ ጸባይ
ፍሬው በውስጡ ዘሮቹ አሉት።
ውጫሌና ጂዶ
በቤንሻንጉል-ጉምዝ ክልል  የሚገኝ ወረዳ  ነው።
ደገም
ማጣቀሻ
መደብ:ኦሮሚያ ክልል መደብ:የኢትዮጵያ ወረዳዎች መደብ:
ዋልማራ
ህዝብ ቆጠራ
{{PAGENAME}} በኦሮሚያ ክልል  የሚገኝ ወረዳ  ነው።
ሮቃ
በብዛት የሚገኝበት መልክዓ ምድር
በእርጥብ ቆላ ደኖች፣ በወንዝ ዳሮች፣ በጉንዳን ጎጆች መኃል፣ ከ 800-1600 m ከፍታ ይገኛል።
የተክሉ ጥቅም
ፍሬው ጥሬ ሲሆን ደግሞ ይበላል። ፍሬው በአለም ዙሪያ በብዙ አይነት ጣፋጭ አበሳሰል ውስጥ ይገኛል። በላቲን አሜሪካ አንድ መጠት «ታማሪንዶ» ከተፈላው ፍሬ ይሠራል።
ደደር (ወረዳ)
በቤንሻንጉል-ጉምዝ ክልል  የሚገኝ ወረዳ  ነው።
ሮቃ
አስተዳደግ
ዘሮቹ ጉንቆል ለማድረግ ለአጭር ጊዜ ሊፈሉ ይቻላል። ከዚያ ደረቅ ቢቆዩ ለጥቂት ወሮችም ረቢ ይሆናሉ።
ደደር (ወረዳ)
ማጣቀሻ
መደብ:ኦሮሚያ ክልል መደብ:የኢትዮጵያ ወረዳዎች መደብ:
ህዝብ ቆጠራ
{{አቀማመጥ {{ የቦታ መረጃ | ስም         =  {{PAGENAME}} | ሌላ_ስም   = | ካርታ_አገር      = ኢትዮጵያ | ክፍላገር        = |latd=6|latm=40|lats=|latNS=N |longd=39|longm=27|longs=|longEW=E | lat_deg      =6 | lat_min      =40 | north_south  = N  | lon_deg       = 39 | lon_min      =  27 | east_west    = E  | ከፍታ     = | ሕዝብ_ጠቅላላ   = | ስዕል          = | ስዕል_መግለጫ      =  {{PAGENAME}} }}
ውጫሌና ጂዶ
ህዝብ ቆጠራ
{{PAGENAME}} በኦሮሚያ ክልል  የሚገኝ ወረዳ  ነው።
ደደር (ወረዳ)
ህዝብ ቆጠራ
{{PAGENAME}} በኦሮሚያ ክልል  የሚገኝ ወረዳ  ነው።
ደራ, ኦሮሚያ (ወረዳ)
በቤንሻንጉል-ጉምዝ ክልል  የሚገኝ ወረዳ  ነው።
ህዝብ ቆጠራ
{{PAGENAME}} በኦሮሚያ ክልል  የሚገኝ ወረዳ  ነው።
{{አቀማመጥ {{ የቦታ መረጃ | ስም         =  {{PAGENAME}} | ሌላ_ስም   = | ካርታ_አገር      = ኢትዮጵያ | ክፍላገር        = |latd=6|latm=40|lats=|latNS=N |longd=39|longm=27|longs=|longEW=E | lat_deg      =6 | lat_min      =40 | north_south  = N  | lon_deg       = 39 | lon_min      =  27 | east_west    = E  | ከፍታ     = | ሕዝብ_ጠቅላላ   = | ስዕል          = | ስዕል_መግለጫ      =  {{PAGENAME}} }}
ማጣቀሻ
<referencኩዩes/>
መደብ:ኦሮሚያ ክልል መደብ:የኢትዮጵያ ወረዳዎች መደብ:
ዩብዶ (ወረዳ)
በቤንሻንጉል-ጉምዝ ክልል  የሚገኝ ወረዳ  ነው።
ህዝብ ቆጠራ
{{አቀማመጥ {{ የቦታ መረጃ | ስም         =  {{PAGENAME}} | ሌላ_ስም   = | ካርታ_አገር      = ኢትዮጵያ | ክፍላገር        = |latd=6|latm=40|lats=|latNS=N |longd=39|longm=27|longs=|longEW=E | lat_deg      =6 | lat_min      =40 | north_south  = N  | lon_deg       = 39 | lon_min      =  27 | east_west    = E  | ከፍታ     = | ሕዝብ_ጠቅላላ   = | ስዕል          = | ስዕል_መግለጫ      =  {{PAGENAME}} }}
ማጣቀሻ
መደብ:ኦሮሚያ ክልል መደብ:የኢትዮጵያ ወረዳዎች መደብ:
ያያ ጉለሌና ደብረ ሊባኖስ
በቤንሻንጉል-ጉምዝ ክልል  የሚገኝ ወረዳ  ነው።
ወንጪ
ህዝብ ቆጠራ
{{አቀማመጥ {{ የቦታ መረጃ | ስም         =  {{PAGENAME}} | ሌላ_ስም   = | ካርታ_አገር      = ኢትዮጵያ | ክፍላገር        = |latd=6|latm=40|lats=|latNS=N |longd=39|longm=27|longs=|longEW=E | lat_deg      =6 | lat_min      =40 | north_south  = N  | lon_deg       = 39 | lon_min      =  27 | east_west    = E  | ከፍታ     = | ሕዝብ_ጠቅላላ   = | ስዕል          = | ስዕል_መግለጫ      =  {{PAGENAME}} }}
ያያ ጉለሌና ደብረ ሊባኖስ
ህዝብ ቆጠራ
{{አቀማመጥ {{ የቦታ መረጃ | ስም         =  {{PAGENAME}} | ሌላ_ስም   = | ካርታ_አገር      = ኢትዮጵያ | ክፍላገር        = |latd=6|latm=40|lats=|latNS=N |longd=39|longm=27|longs=|longEW=E | lat_deg      =6 | lat_min      =40 | north_south  = N  | lon_deg       = 39 | lon_min      =  27 | east_west    = E  | ከፍታ     = | ሕዝብ_ጠቅላላ   = | ስዕል          = | ስዕል_መግለጫ      =  {{PAGENAME}} }}
ወንጪ
ህዝብ ቆጠራ
{{PAGENAME}} በኦሮሚያ ክልል  የሚገኝ ወረዳ  ነው።
ማጣቀሻ
መደብ:ኦሮሚያ ክልል መደብ:የኢትዮጵያ ወረዳዎች መደብ:
ያያ ጉለሌና ደብረ ሊባኖስ
ህዝብ ቆጠራ
{{PAGENAME}} በኦሮሚያ ክልል  የሚገኝ ወረዳ  ነው።
ማጣቀሻ
መደብ:ኦሮሚያ ክልል መደብ:የኢትዮጵያ ወረዳዎች መደብ:
ወንጪ
በቤንሻንጉል-ጉምዝ ክልል  የሚገኝ ወረዳ  ነው።