cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
የኤርትራ ኦርቶዶክስ ተዋሕዶ ቤተክርስቲያን
መሠረተ እምነትን ትምህርትን ኦርቶዶክስ ተዋሕዶ ቤተ ክርስቲያን ኤርትራ • ኦርቶዶክስ ተዋሕዶ ቤተ ክርስቲያን ኤርትራ ፦ ሓንቲ ቅድስት ሓዋርያዊት ኣጽናፋዊት ቤተ ክርስቲያን እያ፡- • ‘ኤርትራዊት’ ዝተባህለትሉ ምኽንያት ኣብ ሃገረ ኤርትራ እትርከብ ብምዃና፣ • ‘ኦርቶዶክስ’ ዝተባህለትሉ ምኽንያት ቅኑዕ እምነት ስለዝኃዘት፣ • ‘ተዋሕዶ’ ዝተባህለትሉ ምኽንያት ድማ ጐይታና ኢየሱስ ክርስቶስ ብተዋሕዶ ሓደ ኣካል ሓደ ባህርይን ማለት ፍጹም ኣምላኽ ፍጽም ሰብን ከም ዝኾነ ስለ እትኣምንን ከምኡ ኢላ ድማ ስለ እትምህርን እተእምንን እዩ።
• መሠረት ሕግን እምነትን ትምህርትን ኦርቶዶክስ ተዋሕዶ ቤተ ክርስቲያን ኤርትራ 81 መጽሓፍ ቅዱስ እዩ። • ብናይ እግዚኣብሔር ሓድነትን ሠለስትነትን ትኣምን። እግዚአብሔር ብስም ብግብሪ ብኣካል ሠለስተ፣ ብመለኮት ብፍቓድ ብህልውና ሓደ እዩ ኢላ ትኣምን። (ዘዳ. 6፥4) ስም ሠለስትነቱ ድማ አብ ወልድ መንፈስ ቅዱስ እዩ። (ማቴ. 28፥19-20) • ካብዞም ሠለስተ ኣካላት ሓደ ኣካል ዝኾነ እግዚአብሔር ወልድ፡ ደቂ ሰብ ንምድኃን ካብ ሰማየ ሰማያት ወሪዱ፣ብግብሪ መንፈስ ቅዱስ ካብ ቅድስት ድንግል ማርያም ተወልደ፡ ብተዋሕዶ ሓደ ኣካል ሓደ ባህርይ ኮነ፣ ኣብ ዮርዳኖስ ተጠምቀ፡ ሕገ ወንጌል መሃረ፡ ምእንቲ ኃጢኣት ደቂ ሰብ ኣብ መስቀል ተሰቕለ፡ ሞተ፡ ተቐብረ፡ ኣብ መበል ሣልሳይ መዓልቲ ተንሥአ፣ ንሰማያት ዓረገ፣ ኣብ ሕያዋንን ሙታንን ኪፈርድ ንካልኣይ ጊዜ ኪመጽእ እዩ” ኢላ ትኣምንን ተእምንን። • በታ ጸጋ ውልድነት ተውህብን፣ ኃጢኣት ዝሥረየላን ሓንቲ ጥምቀት ትኣምን። (ዮሓ. 3፥5-8፣ ግብ.ሓዋ. 2፥38) • በቲ ሕይወተ ሥጋን ነፍስን ዝህብን ካብ ኃጢኣት ዘንጽሕን ሥጋ ወልደ እግዚኣብሔር ትኣምን። (ዮሓ. 6፥54-57) • ኣብ መወዳእታ ዘመን (ዳግም ምጽኣት) ጐይታናን መድኃኒናን ኢየሱስ ክርስቶስ ብኽብርን ምስጋናን ኣብ ዝመጸሉ ጊዜ ፡ ኵሎም እቶም ዝሞቱ ሰባት ኪትንሥኡ ምዃኖም፣ “እቶም ሠናይ ዝገበሩ ኣብ መንግሥተ ሰማያት፡ ክፉእ ዝገበሩ ድማ ናብ ዘለዓለም ኵነኔ (ገሃነመ እሳት) ኪኸዱ ምዃኖም” ትኣምንን ተእምንን። (ማቴ. 24፥24-33 ፡ 25፥46) • ንምእመናን መንፈሳዊ ጸጋ ዜውህብ ኣገልግሎት እትህበሉ ሾብዓተ ምሥጢራት እዞም ዝስዕቡ’ዮም ፦ • ብጥምቀት፦ ውሉድ ኣምላኽ ምዃንን ኣብ ሓድሽ ሕይወት ምንባርን ትህብ (ዮሓ. 3፥3-8)፣ • ብሜሮን፦ መንፈሳዊ ዕቤትን ጽንዓትን ተኅድር (ሉቃ. 1፥80)፣ • ብቍርባን፦ ኅድገት ኃጢኣት ናይ ዘለዓለም ሕይወትን ተውህብ (ዮሓ. 6፥52-58)፣ • ብክህነት፦ ናይ ምምሃርን ምጥማቕን ምቕዳስን ኃጢኣት ምስትሥራይን መንፈሳዊ ሥልጣንን ትህብ (ዮሓ. 20፥23)፣ • ብንስሓ፦ ኅድገት ኃጢኣትን ምሕዳስ ሕይወትን ትህብ (ግብ.ሓዋ. 3፥19-21)፣ • ብተክሊል፦ ጽንዓት ቃል ኪዳንን ናብራ ቅድስናን ተኅድር (ሚል. 2፥14-16፣ ኤፌ. 5፥21-33፣ ማቴ. 19፥1-9)፣ • ብቀንዲል፦ ኃይሊ መንፈሳውንን ጥዕናንን ትህብ (ያዕ. 5 ፥14-17፣ ማር. 6፥13)፣ እምበኣር እዞም ፯ተ ምሥጢራት ቤተ ክርስቲያን ብዚርአ ኣገልግሎት፡ ዘይርአ ጸጋ ዘውህቡ ምዃኖም ትኣምንን ተእምንን። • ብኣማላድነት ቅድስት ድንግል ማርያምን፡ መላእኽትን ፡ ነቢያትን፡ ሓዋርያትንን ፡ ሰማዕታትን፡ ጻድቃንን ትኣምን። (ዮሓ. 2:1-13፣ ሉቃ. 20፥37-39፣ ራእ. 6፥9፣ ዕብ. 12 ፥15፣ ዘፀ. 32፥1-14፣ ማቴ. 10፥40-42)
• ብዛዕባ መንፈሳውያን ሥነ ምግባራት ከምዚ ዚስዕብ ኢላ ትኣምን ትምህርን፦ ࿇ ጸሎት፦ • ናይ ውልቂ ፡ ናይ ሥድራ ቤትን ናይ ማኅበርን ተባሂሉ ኣብ ሠለስተ ይኽፈል፡ • ኣብ መዓልቲ ፯ተ ጊዜ ይጽለ። ንሱ ኸኣ ነግህ(ንግሆ)፡ ሠለስቱ (ረፋድ 9:00)፡ ስድስቱ (ፍርቂ መዓልቲ)፡ ተስዐቱ (ኣጋ ጊዜ 3:00)፡ ሠርክ(ምሸት)፡ ንዋም(ጊዜ ድቃስ)፡ መንፈቀ ሌሊት(ፍርቂ ለይቲ) እዩ። (መዝ 119፥164) ࿇ ምጽዋት፦ ኅቡእን (ሥውር)፡ ግሉጽን ተባሂሉ ኣብ ክልተ ይኽፈል። ࿇ ስግደት፦ ናይ ኣምልኾ፡ ናይ ጸጋን ናይ ኣኽብሮትን ተባሂሉ ኣብ ሠለስተ ይኽፈል። ࿇ ጾም፦ ክልተ ዓይነት ኮይኑ ናይ ውልቂ (ብሕቲ) ጾምን፡ ብትእዛዝ ቤተ ክርስቲያን ዝጽወም ናይ ኣዋጅ ጾምን እዩ። እዞም ናይ ኣዋጅ ኣጽዋማት ፯ተ እዮም። ንሳቶም ድማ ፦ ጾመ ነቢያት (15 ኅዳር - 28 ታኅሣሥ)፡ ዓርበ-ረቡዕ፡ ገሃድ ድሮ ልደትን ጥምቀትን፡ ጾመ ነነዌ (3 መዓልቲ) ፡ ጾመ ኣርብዓ (55 መዓልቲ)፡ ጾመ ሓዋርያት (ድኅሪ በዓለ 50 ዘሎ ሰኑይ - 5 ሐምለ)፡ ጾመ ፍልሰታ (1 ነሓሰ- 15 ነሓሰ) እዮም። • በዓላት ዝበሃሉ በዓላት ጐይታ፡ በዓላት እግዝእትነ ድንግል ማርያም፡ በዓላት ቅዱሳን፡ ከምኡ ድማ ቀዳመ-ሰንበት በዓላት እዮም። • እትግልገለሎም ስብሓታት እዞም ዝስዕቡ እዮም፦ ሰዓታት ዘመዓልት ወዘሌሊት፡ ጸሎተ ነግህ፡ ያሬዳዊ ማኅሌት፡ ስብከተ ወንጌል፡ ቅዳሴ፡ ጸሎተ ሠርክ፡ ፍትሓት ጸሎተ ምውታን ። • “ቅዱሳት” ብዝብል ቅጽል ስም ሂባ፣ ብቀኖና ዝተቐበለቶም መጻሕፍቲ መጽሓፍ ቅዱስን(ኣሥራው )፣ ኣዋልድ መጻሕፍትን እዮም። • እዞም ዝስዕቡ ናይ ምምኅዳር ኣዕማድ ኣለውዋ፦ ቅዱስ ሲኖዶስ፡ መንበረ ፓትርያርክ፡ ሃገረ ስብከት (መንበረ ጵጵስና)፡ ንኡስ ሃገረ ስብከት ክልል ሰበኻ ቤተ ክርስቲያንን። • ብሓሳብ ዲሜጥሮስ ዝተቐመረ ኣቈጻጽራ ዘመን (ካላንደር) ትኽተል። • ሥነ ጽሑፋ ዓቂባ ዝጸንሐትን እትነብርን ብምዃና፡ ዝጸንሑ ፊደላትን ኣኃዛትን ከየጕደለት ዓቂባ ትነብር። • እትቅበሎም ጉባኤታት ሠለስተ እዮም ንሳቶም ድማ፦ • ጉባኤ ኒቅያ (325 ዓ.ም.) • ጉባኤ ቍስጥንጥንያ (381 ዓ.ም.) • ጉባኤ ኤፌሶን (431 ዓ.ም.) • ምስ ኦሬንታል ኦርቶዶክስ ተዋሕዶ ኣብያተ ክርስቲያን ዝበሃላ ምስ ኢትዮጲያ፡ ግብጺ፡ ሶርያ፡ ኣርመን፡ ህንዲ (ማላቨር) ኣብ ነገረ መለኮትን ምሥጢራተ ቤተ ክርስቲያንን ርክብ ስለዘለዋ ኣብ መንበሮም ምቕዳስን፡ ኣብ መንበራ ክቅድሱን ይከኣል እዩ። ናይ ቍርባን ሓድነትን ናይ ክህነት ቀኖና ሓድነትን ኣለዋ።
እግዚኣብሔር ቤተ ክርስቲያንና ይባርኸልናን ይሓልወልናን!!! ወስብሓት ለእግዚኣብሔር!
ምንጪ፦ ቃለ ኣዋዲ ኣንቀጽ 1፡ 5፡ 6፡ 7፡ 16፡ 17፡ 18፡ 19፡ 20፡ 21፡ 22፡ 23፡ 27፡ 120፡ 121፡
https://lisantewahdo.org/index.php/2015-08-15-05-52-48/52-2015-08-15-07-11-16/141-2015-10-02-09-44-20
ሐምሌ ፲፯
ሐምሌ ፲፯ በኢትዮጵያ ዘመን አቆጣጠር የዓመቱ ፫፻፲፯ ኛው ዕለት ነው።
=ታሪካዊ ማስታወሻዎች=
=ልደት=
=ዕለተ ሞት=
ዋቢ ምንጮች
መደብ:ዕለታት
ያመጣል አንበሴ ይበላል ኮሳሴ
ያመጣል አንበሴ ይበላል ኮሳሴ የአማርኛ ምሳሌ ነው። ያመጣል አንበሴ ይበላል ኮሳሴ የአማርኛ ምሳሌ ነው።
ትርጉሙ
መደብ: ያልተተረጎመ ምሳሌ መደብ: ተረትና ምሳሌ
ታላቬራ ዴ ላ ሬና
ታላቬራ ዴ ላ ሬና (እስፓንኛ፦ Talavera de la Reina) የእስፓንያ ከተማ ነው።
መደብ:የእስፓንያ ከተሞች
ለሰው ቢናገሩ መልሶ ለሰው ጫር ጫር አድርጌ አፈር ላልብሰው
ለሰው ቢናገሩ መልሶ ለሰው ጫር ጫር አድርጌ አፈር ላልብሰው የአማርኛ ምሳሌ ነው።
ትርጉሙ
መደብ : ተረትና ምሳሌ
ተድባበ ማርያም
ተድባበ ማርያም (በቀዳሚ ስሟ ተድባበ ጽዮን) በደቡብ ወሎ በቀድሞው ቦረናና ሳይንት አውራጃ የምትገኘኝ በኢትዮጵያ ከሁሉም ቀድማ የተመሰረተች ታሪካዊ አድባር ናት፡፡ ተድባበ ማርያም በኦሪት ዘመን በቤተመቅደስ (ምኩራብ) አምልኮተ እግዚአብሔርና ፣መስዋዕተ ኦሪት ከተሰዋባቸው ቀደምት አድባራት መካከል አንዷና ዋናዋ ናት።
የምስረታ ታሪክ
ተድባበ ማርያም በ982 ዓመተ ዓለም (ከእየሱስ ልደት በፊት) የተመሰረተች ሲሆን መስራቹ ደግሞ የቤተልሔም ተወላጅና የአሚናዳብ ዘር የሆነው ሳቤቅ ነው። ሳቤቅ የቅዱስ ዳዊት የወንድም ልጅ ሲሆን፤ በአዛሪያስ መሪነት ከእስራኤል ወደ ኢትዮጵያ ታቦተ ጽዮንን ተከትለው ከመጡት 12,000 (አስራ ሁለት ሺህ) ነገደ እስራል መካከል አንዱ ነው። አዛሪያስ ደግሞ የተድባበ ማርያም የመጀመሪያው ፓትርያርክ ነው። በመጻህፍትም እንደተደነገገው ተድባበ ማርያም የፓትርያርክ መቀመጫ ነበረች።
በመፅሐፈ ሱባኤ ዘአማኑኤል ካልእ ገጽ 2:6 ላይ እንደተጻፈው፤ ከሳቤቅ ጋር ከኢየሩሳሌም ወደ ኢትዮጵያ አብረውት ከመጡት መካከል ሊቀ ካህን አዛርያስ፣ የዳዊት ልጅ ከአቢያጥ የተወለደው ጌዴዎን፣ የእሴይ ልጅ የሰሎሞን አጎት ኤልያብ፣ የዳዊት የልጅ ልጅ የአምኖን ልጅ ሔት፣ ኢዩኤል፣ ከነገደ ቢኒያም የተወለደው አብሔል፣ ከከነዓን የተወለደው በልዳድ፣ ከነገደ ይሁዳ የተወለደው አሴር፣ ከመሳፍንት ወገን የሆኑት ሱርባ እና ጉርባ ጥቂቶቹ ናቸው። ከሌዋዊያኑ ካህናት ጋር ወደ ኢትዮጵያ ከመጡት መሣፍንት፣ መኳንንትና፣ ወይዛዝርት መካከል 1,500 (አንድ ሺህ አመስት መቶ) የሚሆኑት በተግባረ ዕድ የሰለጠኑ የወርቅና የብር፣ የብረትና የመዳብ፣ እንዲሁም የነሐስ አንጥረኞች አዋቂዎች ጠቢባን ፀበርተ ዕፀውና ወቀርተ አዕባን ናቸው፡፡
ወደ ኢትዮጵያ ከገቡም በኋላ 2,500 (ሁለት ሺህ አመስት መቶ) የሚሆኑት የሌዋዊያን ካህናትና ነገደ እስራል ተከዜን ተሻግረው በየጁ በኩል አድርገው ተጉዘው በጥንቱ አጠራር አምሐራ ሳይንት የሚባለው አካባቢ ላይ ሰፍረዋል። አማራ ሳይንት፣ የአሁኗ ተድባበ ማርያም ካለችበት አምባ ላይ እንደደረሱ 12 በር ባለው ታቦር  ተራራ ላይ ለእግዚብሔር ቤተ መቅደስ ሰርተው የአምልኮ ስርዓታቸውን ማከናወን ጀመሩ። ቦታዋንም በሀገሩ ስም ገሊላ ብሎ ጠራት፡፡ ፓትርያርክ አዛሪያስ ደስ አለውና ስሙን በቡራኬ አፀደቀለት፡፡ ቤተ መቅደሱን ሰርቶ ሲጨርስ ከሌዋውያኑም ከካህናቱም ከፍሎ መስዋተ ኦሪት የሚሰው ካህናትና ሌዋውያንንም ሾመ፡፡ መስፍኑ ሳቤቅ ቤተልሄማዊም በገፀ ንጉስ በወርቅ ወንበር የሚቀመጥ ነበር፡፡ በኋላም ሌዋዊያኑ ካህናት ግማሾቹ ደብር ደባብ እንበላት አሉ አዛርያስ እና የዳዊት የወንድም ልጆች ሳቤቅ ይህቺማ የኢየሩሳሌም የዳዊት መታሰቢያ ከተማ ትሆን ዘንድ ተድባበ ጽዮን እንበላት ብለው እንደሰየሟት ይነገራል፡፡ በኋላም በዘመነ ሐዲስ ክርስትና ሲስፋፋ አማሮች ተድባበ ጽዮን የሚለውን ስያሚ እንዲቀይሩ የአክሱም ነገስታት የነበሩት አብረሃ ወአጽበሃ አሰገደዷቸው፡፡ ነገስታቱም ተድባብ ጽዮንን ተድባበ ማርያም ብለው ሰየሙ፡፡ ትርጓሜውም ለእግዚአብሔር የተመረጠ ከፍተኛ ቦታ ማለት ነው፡፡
ተድባበ ማርያም የተመሰረተችበት ተራራ 12 በሮች ሲኖሩት፣ ወደ ተራራው መዝለቅ ወይም መግባት የሚቻለው ግን በሁለት የተፈጥሮ በር ብቻ ነው። እነዚህ 12 በሮችም ለነገደ እስራኤል መታሰቢያ ይሆኑ ዘንድ ሳቤቅ አገሮቹን አሻግሮ እያየ በሀገሩ ምሳሌ ሰይሟዋቸዋል፡፡ እነዚህም በሮች ገሊላ፣ደብረ ዘይት፣ ኬብሮን፣እያሪኮ፣ሎዛ፣ታቦር፤ ቦረና መግቢያ ላይ ሊባኖስ፣ ደማስቆ፣ አርሞንኤም፣ ደብር ፋራን፤ በሰሜን በኩል ደግሞ ኮሬብ ፣ቃዴስ ደብረ ፍጌህ፣ ቂሣርያ፣ ቢታኒያ፣ ጋዛ፣ ጎልጎታ፣ ፌልስጥኤም በመባል ይታወቃሉ፡፡ ሳቤቅ አማራ ሳይንትን ያስተዳድር እንደነበር ተጽፏል።ዙፋኑ፣ ዳታኑና፣ ወንበሩ የብረት ዙፋን በመባል ይታወቃል።/ያሬድ ግርማ ጎንደር ታሪክ 1999 ዓ.ም
ርዕስ አድባራት ወገዳማት ተድባበ ማርያም በብሉይ ኪዳን ስለመመስረቷ ምስክር የሚሆኑ አንዳንድ የኦሪት ሥረዓቶች ሲከናወኑ ይስተዋላሉ ታቦታቱ በበሚነግሱበት ወቅት በምስራቅ ያሉ ምዕመናን ነዋያተ ቅዱሳቱን ይዘው በምዕራብ ካህናት ተሰልፈው በሰሜን ያሉ ምዕመናን መጋረጃን ይዘው በደቡብ ያሉ ምዕመናን ጎራዴውንና ካሰማውን ይዘው መንቀሳቀሳቸው በኦሪት ዚሁልቁ ፪፣፫-፬ ያለውን የኦሪት ሥርዓት ያመለክታል።
አጼ ይኩኖ አምላክ  በ13ኛው ክ/ዘ ቤተመንግስታቸውን በታቦር ተራራ አድርገው በብሉይ ዘመን የፍርድ መስጫ የነበረውን አደባባይ (ጉላቴ) እንዳሉት ይነገራል። በተራራው በስተቀኝ በኩል በሚገኘው በዚህ አደባባይ በ1270 አጼ ይኩኖ አምላክ  የአማርኛ ቋንቋን ብሄራዊ ቋንቋ እንዲሆን አውጀውበታል። በተጨማሪም በተጋር ተራራ ዮሐንስ ገብላዊ የቅኔ መድብል ያዘጋጁበት ብሉያተ ካህናት የተናገሩበት ጽዋተ ዜማ የተዘመረበት ቦታ ነው። የአፄ ይኩኖ አምላክ ቤተ-መንግስት ፍርስራሽ ይገኝበታል ተብሎ የሚታመነዉ በታቦር ተራራ ነው።
ህንጻ ቤተክርስቲያን
ተድባበ ማርያም ስትመሰረት በኦሪት ዘመን በነበረው ስርዓተ አምልኮተ ስለነበር አመሰራረቷ እንደ ቤተመቅደስ (ምኩራብ፣ አድባር) ነበር። በገድለ ገላውዲዎስ ላይ እንደተመለከተው ግን፣ ለዘመናት በድንኳን ውስጥ እንደነበረች ተገልጿል። የኋላ ኋላ በዘመነ ሃዲስ የክርስትና መስፋፋትን ተከትሎ ህንጻ ቤተክርስቲያን ተሰርቶላታል። የተድባበ ማርያምን የመጀመሪያ ህንጻ ቤተ ክርስቲያን ያሰሩት አጼ ገላውድዎስ ናቸው። በስማቸውም ጽላት ተቀርጾለቸው በየአመቱ ግንቦት 2 እየተከበረ ይገኛል። ህንጻ ቤተክርስቲያኑ በየዘመናቱ በተነሱ ነገስታት ሲሰራና ሲፈርስ ኖሮ አሁን ያለውና ከነሞገሱ የሚታየው ህንጻ ዘጠነኛው ህንጻ ሲሆን የተሰራው በንጉሥ ሚካኤል ነው፡፡ የሳር ጣሪያዋ ደግሞ በ1955 ዓ.ም. በእቴጌ መነን መልካም ፍቃድና ገንዘብ ቆርቆሮ እንዲለብስ ተደርጓል፡፡
አጼ ገላውድዎስ አባታቸውን አጼ ልብነ ድንግልን ተክተው አገራችን ኢትዮጵያ ከ1533 አስከ 1551 ዓ.ም ድረስ ለ19 አመታት አስተዳድረዋል ፡፡ አጼ ገላውድዎስ በልዩ ልዩ ስፍራዎች ከግራኝ አህመድ ጋር ጦርነት አካሂደዋል፡፡ በመጨረሻም አጼ ገላውድዎስ የተድባበ ማርያምን ጽላት በመያዝ ዘምተው በ1535 ዓ.ም በበጌምድር ግዛት ግራኝን ድል አድርገው አሸንፈዋል፡፡ ጽላቷን ይዘው ከአጼ ገላውዴዎስ ጎን የተሰለፉት በወቅቱ የተድባበ ማርያም ፓትርያርክ የነበሩት አባ ዮሐንስ ናቸው። ከዚያም አጼ ገላውድዎስ ዋና ከተማቸውን ተድባበ ማርያም ካስማ ከተባለ ቦታ ላይ አደረጉ፡፡ ከዚያን ጊዜ ጀምሮ ተድባበ ማርያም በአካባቢው ህብረተሰብ ‹‹የግራኝ እመቤት›› እየተባለች ትጠራለች፡፡
ቤተክርስቲያኑ አራት በሮች (> 3 ሜትር ቁመት) እና 32 መስኮቶች (> 2 ሜትር ቁመት) በውጭ በኩል ክብ ክብ ነው። በንድፍ ፣ ቤተክርስቲያኑ በሦስት ክፍሎች በተሰበሰቡ ክበቦች ተደራጅቷል። በማዕከሉ ውስጥ ያለው አብዛኛው ክፍል ውስጠ ቅድስት (ቅድስተ ቅዱሳን) እና ዲያሜትር 24 ሜትር ያህል ነው። ታቦቱ በግልጽ ድንኳን ውስጥ (ድንኳን) ውስጥ እንደሚቀመጥ የታመነበት ይህ ነው። አሁን ባለችበት ሁኔታ ፣ ቤተክርስቲያኑ በአጠቃላይ ወደ 34 ሜትር ዲያሜትር ትለካለች።
ሥርዓተ በዓላት
በዘመነ አራት የቂጣ በዓል የአይሁድ ፋሲካ ይከበር ነበር፡፡ በዘመነ አብረሃ ወአጽብሃ ተድባበ ማርያምን አንጽው ካበቁ በኋላ ጥር 21 ቀን በአሏን ለማክበር ደንግገው ነበር፡፡ ይህም የበአል አከባበር እስከ ዐፄ ገላውዴዎስ ከቆየ በኋላ ዐፄ ገላውዴዎስ ግራኝ አህመድን ድል አድርጎ ሲመለስ ግንቦት ፩ ቀን ተድባበ ማርያም በመግባቱ የገባሁት በልደቷ እለቱ የእመቤታችን ልደቷ ነው በማለት የልደታን ጽላት አሰገብቶ የተድባበ ማርያምን በአል ግንቦት ፩ ቀን እንዲሆን አዋጅ አስነገረ፡፡ ከዚያን ዘመን ጀምሮ እስከ አሁን ድረስ ግንቦት አንድ ቀን በደማቆ ሁኔታ ይከበራል፡፡ በማግስቱ ግንቦት ሁለት የገላውዴዎስ ልደት በመሆን ተከብሮ ይውላል፡፡
ከክብረ በአሏ በተጨማሪ ከዓመት እስከ ዓመት ሰብሀተ ነግህና ሠዓታት ቅዳሴና መዓልት ሰዓታት አይቋረጥባትም፡፡ አሁን በሌላው ደብር ዓመት እስከ ዓመት ይቀድስ ነበር፣ ሰብሀተ ነግህ ይቆምበት ነበር ተብሎ ይነገርበታል እንጀ ሲሆን አይታይም ተድባበ ማርያም ግን እስከ አሁን ድረስ ቅደዳሴና ስብሐተ ነግህ ሰዓታትና መዓልት ሰዓታት ዓመት እስከ ዓመት አይቋረጥም፡፡ ዋዜማው ከጧቱ ሦስት ሰአት ተጀምሮ ከቀኑ አስር ሰአት ያልቃል ማህሌቱ ማታ ሁለት ሰአት ተጀምሮ እስከ ቅዳሴ መግቢያ ይቀጥላል በማህሌት ሰርዓቱ ላይ የሚቆመው እንደሌላ ቦታ መልክዓ ማርያም ሳይሆን የራሷ ሌቃውንት የደረሱት መልከዓ ልደታ ነው፡፡ ለአብነት ያህል ሰላም ለህንብርትኪ ዘአርያሁ ሰሌዳ ወለ ማህጸንኪ ቤቴል ማህደረ ክርስቶስ እንግዳ በእንቲአኪ ይብሉ ማርያም ሠራዊተ ንጉስ ይሁዳ ዳዊት ዘመዳ ኤያቄም ወለዳ ኤያቄም ወለዳ ዳዊት ዘመዳ፡፡ እያሉ የራሷን ድርሰት ይቆማሉ ፡፡ ይህም በሌላ ቦታ አይባልም፡፡
በዓመታዊ በዓላት ወቅት በታቦቱ ፊት የመጥፎ አደጋን ተከትሎ መሬቱን ስለወረረ ወረርሽኝ አንድ ታሪክ ይነገራል። በኋላ የአገሩ ሰዎችም በእብጠት እና በበሽታ ተሠቃዩ። ከዚያን ጊዜ ጀምሮ ታቦቱ ከድንኳኑ ውጭ ተሸክሞ ወይም በጉባኤ ወቅት ለሕዝቡ ታይቷል።
የቅርስ ክምችት
ተድባበ ማርያም እድሜ ጠገብና አያሌ ታሪክ ያስተናገደች እጅግ ጥንታዊ መካነ ቅርስ ናት፡፡ የሚታዩና፣ የማይታዩ፤ ብሎም የተሰወሩና፣ ያልተነገሩ አያሌ ድንቅ የኢትዮጵያ ታሪኮችና ቅርሶችን ጠብቃ ዘመን ያሻገረች ህያው ሙዚየም ናት፡፡ ነገሥታት ዘውዳቸውን አውልቀው የሰጧት፣ ካባቸውን የደረቡላት፣ ደስታቸውን በድንቅ ስጦታዎቻቸው የገለጹላት ስፍራ ናት፡፡ አፄ ገላውደወስ፣ አፄ ዘርአያእቆብ፣ አፄ በዕደማርያም፣ አፄ እስክንድርና፣ ንጉስ ሚካኤልና ሌሎች ነገስታትም ልብሰ መንግስታቸውን፣ እንቁ፣ አልማዝ፣ ወርቅ፣ ብርና፣ ሌሎች የከበሩ ማእድናትንም ለቤተክርስትያኗ አበርክተዋል። ተድባበ ማርያም እጅግ ብዙ ውድ ሀብቶች አሏት ፣ አንዳንዶቹም ከድሮው መጽሐፍ ቅዱስ (ኦሪት) ጀምሮ ናቸው። ክምችቶቹ አሁን በአብያተ ክርስቲያናት ግቢ ውስጥ ባለው ሙዚየም ውስጥ ይታያሉ።
እጅግ ልዩ ከሆኑት ቅርሶች መካከልም የበግ ምስልና የተቁለመለመ የበግ ቀንድ ያለበት መስቀል በዚያ ይገኛል፡፡ የዚህ መስቀል ብርሀን የሚያስገርምና ዓይንን የሚያንፀባርቅ ሲሆን ከምን አይነት ማእድን እንደተሰራ አይታወቅም፡፡ ከጥንታዊያን ነገስታትም መካከል ዐፄ ካሌብ ወደ ደቡብ አረቢያ የናግራንን ክርስቲያኖች ለመርዳት ሲዘምቱ ፓትርያርክ ዘሙሴ እሱም የኦየሩሳሌምን ገዳም ያቀናና በመጨረሻም በአባ ጴንጠሌዎን ገዳም ገብቶ ያረፈ አባት ጋር ዘምተው ድል አድርገው ሲመለሱ ይዘው የሄዱትን ጋሻ በስዕለት ለተድባባ ማርያም አስገብተውት በቦታው ይገኛል፡፡ እንዲሁም የእብራይጥ ሲኖዶስና የአረማይክ ቅዳሴ እግዚእ በቦታው ላይ ይገኛል፡፡ በዚህ ገዳም ከ1000 ያላነሱ የብራና ጥንታዊያን መጸህፍት ይገኛሉ እነዚህም መጻህፍት ክፊሎቹ በጥንታዊት የአክሱም ዘመን መንግስት የተጻፈ ሲሆኑ ሌሎቹ ደግም በመካከለኛ ዘመን የተጻፉ ናቸው፡፡
ተድባበ ማርያም ለትውልድ ካቆየቻቸው ቅርሶች መካከልም የሚታዩትና የሚዳሰሱት በጥቂቱ ከዚህ በታች ተዘርዝረዋል፡፡
ኦሞአዊ
thumb|ኦሞአዊ ቋንቋዎች የሚነገሩበት ቦታዎች
ኦሞአዊ ወይም ኦሞቲክ ቋንቋዎች የአፍሮኤሲያዊ ዝርያ ቅርንጫፍና በደቡብ ምዕረብ ኢትዮጵያ የሚነገሩ ናቸው።
*
ግንቦት ፲፯
ግንቦት ፲፯ ቀን
በኢትዮጵያ ዘመን አቆጣጠር የዓመቱ ፪፻፶፯ኛው ቀን ነው። ከዚህ ዕለት በኋላ እስከ ዓመቱ መጨረሻ ድረስ፣ በ ዘመነ ሉቃስ  ፻፱ ቀናት፣ በዘመነ ዮሐንስ፤ በ ዘመነ ማቴዎስ፤ እና በ ዘመነ ማርቆስ ደግሞ ፻፰ ቀናት ይቀራሉ።
ዋቢ ምንጮች
መደብ:ዕለታት
አኖ ዶሚኒ
አኖ ዶሚኒ ከክርስቶስ ልደት በኋላ የነበረ የዘመን አቆጣጠር መለኪያ ሲሆን ብዙ የዘመን መቁጠርያ መሳሪያዎችን በውስጡ ያቅፋል ከእነዚህ ውስጥ አንዳንዶቹ የኢትዮጵያ ቀን መቁጠሪያ፣የግሪጎሪያውያን ቀን መቁጠርያ፣የሂጅራ ቀን መቁጠሪያ ይጠቀሳሉ።
ነጋሽ
እስከ ኣሁን ድረስ ስለ ንጉስ ነጃሺ እውነተኛ ማንነት በመረጃ የታወቀ ነገር የለም።
ይህንን ጽሁፍ አይታቹ ስለ ንጉስ ነጃሺ መጻፋቹ ስለማይቀር ስትጽፉ በመረጀ ይሁን ከመጀመርያ ጀምራቹ ፡ እንዴት እንደ ሰለመ ፡ ከመስለሙ በፊት የነበረው ሃይማኖት ምን እንደነበር ፡ ከመስለሙ በፊት ስሙ ማን እንደ ነበር በጠቅላል ስለ ንጉሱ ከመስለሙም በፊት ከመስለሙም በኋላ ያለው ታሪክ አብራርታቹ ጻፉ ታድያ ስትጽፉ በመረጃ ይሁን bibliography ወይም reference ም ይኑረው በመጨረሻ በስተግርጌ እንደ ትክክለኛው የጥናት መንገድ የጥናት ስርዓት።
ፎጣድ ካይርፕተቅ እና ፎጣድ አይርግጠቅ
ፎጣድ ካይርፕተቅ እና ፎጣድ አይርግጠቅ ከ279 እስከ 280 ዓም ድረስ የአየርላንድ ጋርዮሽ ከፍተኛ ነገሥታት ነበሩ። ሁለቱ ፎጣዶች ደግሞ ወንድሞች ነበሩ።
በአይርላንድ ታሪኮች ዘንድ ቀዳሚያቸው ካይርብሬ ሊፌቃይር ከተገደለ በኋላ፣ ለአንድ አመት ከፍተኛ ንጉሥነቱን በጋራ ያዙ፤ ከዚያ ግን ፎጣድ አይርግጠቅ ወንድሙን ገደለ እና ካይልቴ ማክ ሮናይን አይርግጠቅን ገደለው። ከዚያ ፍያቃ ስሮይፕቲኔ ከፍተኛ ንጉሥ ሆነ።
የቲገርናቅ ዜና መዋዕል (1080 ዓም ተቀነባብሮ) ፎጣዶቹን አይጠቅስም። የካይርብሬ ዘመን በ253 ዓም እንደ ጀመረ፣ ለ25 ዓመታት እንደ ቆየ ይዘግባል። (ሌሎቹ ምንጮች ካይርብሬን 26 ዓመታት ይሰጡታል)። የፍያቃም ዘመን በ280 እንደ ጀመረ ሲለን በዚህ አቆጣጠር የፎጣዶች ዓመት 279-280 ዓም መሆን አለበት።
መደብ:የአየርላንድ አፈታሪካዊ ነገሥታት
ጉምዝ
ታዋቂ ሰዎች
ጉምዝ የኢትዮጵያ ብሔር ነው።
መደብ:የኢትዮጵያ ብሔሮች
የ1954 እ.ኤ.አ. ፊፋ የዓለም ዋንጫ
'''የ1954 እ.ኤ.አ. ፊፋ የዓለም ዋንጫ''' ፭ኛው የፊፋ የዓለም ዋንጫ ሲሆን ከሰኔ ፱ እስከ ሰኔ ፳፯ ቀን ፲፱፻፵፮ ዓ.ም. በስዊዘርላንድ ተካሄዷል። ይህ ውድድር እስከ ዛሬ ድረስ ትልቁ የአማካይ ጎል ብዛት በጨዋታ የታየበት የዓለም ዋንጫ ነው። ምዕራብ ጀርመን ሀንጋሪን ፫ ለ ፪ በፍፃሜው ጨዋታ ላይ በመርታት ለመጀመሪያ ጊዜ ዋንጫውን ወስዷል።
ነበራርት
ነበራርት በውጭ አገር የሚገኝ አጥቢ እንስሳ ነው።
የእንስሳው ጥቅም
መደብ:ታላላቅ ድመቶች
የግብጽኛ ተናባቢ ድምጽ ምልክቶች
የግብጽኛ ሃይሮግሊፍ ጽሕፈት በ3110 ዓክልበ. አካባቢ በተለማ ጊዘ፣ አንዳንድ ስዕል እንደ ፊደል ወይም አልፋበት ያህል የተናባቢ ድምጽ ምልክት ለመሆን ይጠቀም ጀመር። ከነዚህም አንዳንድ ምልክት በቅድመ-ሴማዊ ጽሕፈት ደግሞ በሌላ ተናባቢ ድምጽ ተጠራ። ሌሎችም የመርዌ ጽሕፈት ምልክቶች መነሻ ሆኑ።
መደብ:ጽሕፈቶች መደብ:ጥንታዊ ግብፅ
አትናገር ብየ ብነገረው አትንገር ብሎ ነገረው
አትናገር ብየ ብነገረው አትንገር ብሎ ነገረው የአማርኛ ምሳሌ ነው።
ትርጉሙ
መደብ : ተረትና ምሳሌ
ሌብኒትዝ
right|thumb|ጎትፍሪድ ዊልሄልም ሌብኒዝ
ጎትፍሪድ ቪልሄልም ሌብኒትዝ (July 1 (June 21 OS) 1646 – November 14 1716 እ.ኤ.አ.) የ17ኛው ክፍለ ዘመን የጀርመን የሒሳብ ሊቅ፣ ሳይንቲስት፣ ፈላስፋ፣ ፍርድ አጥኝና ባጠቃላይ መልኩ ሁለ ገብ ተመራማሪ ነበር። ሌብኒዝ ከኢሳቅ ኒውተን ትይዩ ካልኩለስ የተባለውን የዕውቀት ዘርፍ ፈጥሯል። አሁን ድረስ ተማሪወች የሚጠቀሙበት የካልኩለስ የአጻጻፍ ስልት በዚህ ሰው የተፈለሰፈ ነው። ለኮምፒዩተር ስራ እጅግ ወሳኝ የሆነውን የሁለትዮሽ ቁጥር ስርዓት (ባይናሪ ቁጥር) ዘመናዊ ኮምፒዩተሮች ከመሰራታቸው 300 አመት በፊት ፈልስፏል።
በፍልስፍናው ዘርፍም ጠለቅ ያለ አስተዋጽኦ አበርክቷል። የሌብኒዝ ፍልስፍና እንደ ደካርት ፍልስፍና ቀልበኛ ይባላል። «ይህ ዓለም እግዚአብሔር ሊፈጥራቸው ይችላቸው ከነበሩ ዓለማት ሁሉ የተሻለ» ነው የሚለው ድምዳሜው የሌብኒዝን ፍልስፍና ብሩህ ተስፈኛ በሚባል መደብ ስር እንዲታወቅ አድርጎታል። የሌብኒዝ ፍልስፍና የቀደምት አውሮጳውያን የፍልስፍና ዘዴ ተብሎ የሚታወቀውን ስኮላስቲክ ወደ ኋላ የሚመለከትና ወደፊት ደግሞ በ20ኛው ክ/ዘመን ብቅ ያሉን ዘመናዊ ሥነ አምክንዮ እና ትንታኔአዊ ፍልስፍናን የተነበየ ነበር። በርግጥም ከደካርትና ከስፒኖዛ ጋር በመሆን ሌብኒዝ የ17ኛው ክፍለ ዘመን የአውሮጳ ዋና ቀልበኛ ፈላስፋ ነበር ቢባል ማጋነን አይሆንም።
ከዚህ በተጨማሪ ሌብኒዝ ለተፈጥሮ ህግጋት ጥናት እና ቴክኖሎጂ እንዲሁም ሥነ ህይወት ጥናቶች ከፍተኛ አስተዋጾችን አድርጓል። በህክምና፣ መሬት ጥናት፣ እድል ጥናት ፣ ታሪክ፣ ስነ ቋንቋ፣ ሥነ ምግባር፣ ሕግ፣ ፖለቲካ፣ ሥነ አዕምሮ፣ መረጃ ሳይንስ ላይ ህልቁ መሳፍርት ጽሁፎችን አቅርቧል። የሚያሳዝነው ግን እኒህ ሁሉ ጽሁፎቹ በመጽሄቶች ገጽና በደብዳቤውች ተሰባጥረው አንድ ላይ ስላልታተሙ እስካሁን ዘመን ድረስ የዚህ ሰው ስራ ስፋትና ወርዱ በርግጥም አይታወቅም።
ሌብኒዝ ከኒውተን ጋር "ማን ካልኩለስን ቅድሚያ ፈለሰፈ" በሚል ጥን አንስተው በእንግሊዝና በአውሮጳ ሳይንቲስቶች መካከል ከፍተኛ ሽኩቻ ነበር። በአሁኑ ዘመን ሁለቱም ሰወች ካልኩለስን ለየብቻቸው እንዳገኙ ይታመናል። ሌብኒዝ ብዙ ወዳጆች ቢያፈራም በኋለኛ ዘመኑ ብዙ ጠላቶች ስለነበሩት ሲሞት ካለጸሃፊው በስተቀር ለቀብሩ የመጣ አልነበረም። የዚህ ድንቅ ሰው ህይወት እንዲህ መፈጸሙ ብዙ ጸሃፊወችን እስከ አሁኑ ዘመን ሲያሳዝን ይኖራል።
መደብ:የጀርመን ሰዎች መደብ:ሳይንቲስቶች መደብ:ፈላስፋዎች መደብ:ሒሳብ ተመራማሪዎች መደብ:ፊዚሲስቶች
ዶቦ , ዶሎ
ታዋቂ ሰዎች
ዶቦ, ዶሎ የኢትዮጵያ ብሔር ነው።
መደብ:የኢትዮጵያ ብሔሮች
ፐንጃብ፣ ሕንድ
400px|thumb|ፐንጃብ በሕንድ
ትርጓሜ ዕለታት ወአውርኀ
የአውርኀ ፍቺና ሥርወ ቃላቸው
መደብ: ዕለታት      መደብ:ወራት     መደብ:ሳምንት
ፐንጃብ፣ ሕንድ
መደብ:የሕንድ ክፍላገራት
ለሰው ብሎ መሞት አምላክነት ያሻል
ለሰው ብሎ መሞት አምላክነት ያሻል የአማርኛ ምሳሌ ነው።
ትርጉሙ
መደብ : ተረትና ምሳሌ
ያማከሩት ዳኛ ያግዛል የመተሩበት እጅ ይወዛል
ያማከሩት ዳኛ ያግዛል የመተሩበት እጅ ይወዛል የአማርኛ ምሳሌ ነው። ያማከሩት ዳኛ ያግዛል የመተሩበት እጅ ይወዛል የአማርኛ ምሳሌ ነው።
ካሜሩን
ካሜሩን በምዕራብ አፍሪካ የሚገኝ አገር ነው።
መደብ:መካከለኛ አፍሪቃ
23 November
23 November በጎርጎርያን ካሌንዳር የቀን ስም በእንግሊዝኛ ሲሆን ይህ ቀን በኢትዮጵያ አቆጣጠር (ከ1892 ዓ.ም. ጀምሮ እስከ 2091 ዓ.ም. ድረስ) በዘመነ ማቴዎስ፣ በዘመነ ማርቆስና በዘመነ ሉቃስ ኅዳር 14 ቀን ማለት ነው። በዘመነ ዮሐንስ ግን (ዘመነ ሉቃስ የሥግር ዓመት በመሆኑ)  ቀን ላይ ነው።
ከ1892 ዓ.ም. አስቀድሞ ወይም ከ2091 ዓ.ም. በኋላ ለሆኑት ዓመታት ግን በሌላ ቀን ላይ መሆኑን ይገንዘቡ። ለእነዚያ ዓመቶች ይህ የቀን መለወጫ መሣርያ ይረዳል።
መደብ:የፈረንጅ ቀኖች
የኦሮሞ ዘመን አቆጣጠር
የኦሮሞ ዘመን አቆጣጠር የኦሮሞ ህዝብ ቀን፣ ወር እና አመት የሚቆጥርበት መንገድ ነው። ይህ ዘመን አቆጣጠር ከ300 አመተ-አለም. በዚህ አቆጣጠር መሠረት በወር 29.5 ቀናት በዓመት አሥራ ሁለት ወራት እና በዓመት 354 ቀናት አሉ። አስርት አመታት ሳምንታት የሉትም እና በወር ውስጥ ያሉት ሁሉም ቀናት ስሞች አሏቸው. የኦሮሞ ዘመን አቆጣጠር መቁጠሪያ በጨረቃ እና በከዋክብት ላይ የተመሰረተ ነው.
ታሪክ
ኦሮሞዎች የራሳቸውን ዘመን አቆጣጠር የፈጠሩት በ300 ዓ.ዓ አካባቢ እንደሆነ ይታመናል። በሰሜን ኬንያ በሚገኘው የናሞራቱንጋ አርኪዮ -ሥነ ፈለክ ቦታ በምእራብ ቦራና ጥቅም ላይ የሚውሉትን የሕብረ ከዋክብትን አቅጣጫ የሚያመለክት የድንጋይ ምሰሶ ተገኘ። Namoraatungaa II የኦሮሞ ዘመን አቆጣጠር ውስጥ ጥቅም ላይ የሚውሉትን ሰባት ህብረ ከዋክብት አቅጣጫ የሚመለከቱ 19 የባዝልት አምዶች አሉት ። ኮከቦቹ ትሪያንጉለም(በ አፋን ኦሮሞ፦ ለሚ) ፣ ፕሌያድስ (በ አፋን ኦሮሞ፦ ቡሰን) ፣ ቤላትሪክስ(በ አፋን ኦሮሞ፦ አልጋጂማ) ፣ አልዴባራን(ባከልቸ) ፣ ሴንትራል ኦሪዮን(በ አፋን ኦሮሞ፦ አርበ ጋዱ) ፣ ሳይፍ(በ አፋን ኦሮሞ፦ ኡርጂ ወላ) እና ሲሪየስ(ባሰ) ናቸው። የኦሮሞ ዘመን አቆጣጠር ይህን የስነ ፈለክ ተመራማሪ ይህንን ለመፈልሰፍ እንደተጠቀመበት ይታመናል።
መዋቅር
የኦሮሞ ዘመን አቆጣጠር በከዋክብት እና በጨረቃ ላይ የተመሰረተ ስለሆነ ጨረቃን እና ሰባቱን ህብረ ከዋክብትን መጎብኘት አስፈላጊ ነው. የኦሮሞ ዘመን አቆጣጠር ወራት ስሞች የካቲት/ቢቶቴሰ (ትሪያንጉለም)፣ ግንቦት/ .ጫምሳ(ፕሌያዴስ)፣ ቡፋ (አልደባራን)፣ ወጨበጂ (ቤላትሪክስ)፣ ኦቦራ ጉዳ (መካከለኛው ኦርዮን-ሳይፍ)፣ ኦቦራ ጢቃ (ሲሪየስ)፣ ቢራ (ዙሩ) ናቸው። ጨረቃ)፣ ጪካዋ (ጊቦው)፣ ሳዳሰ (ሩብ ጨረቃ)፣ አበራሳ (ትልቅ ጨረቃ)፣ አማጂ (መካከለኛ ጨረቃ) እና ጉራንድላ (ትንሽ ጨረቃ)።
ለወሩ ቀናት 27 ስሞች አሉ። ስለዚህ, የመጀመሪያዎቹ ሁለት ወይም ሶስት ስሞች በአንድ ወር ውስጥ ይደጋገማሉ. አንድ ወርን ከሌላው ለመለየት የጨረቃን ደረጃ ከተቀየረው ኮከብ ጋር ማወዳደር የተለመደ ነው. እነዚህ ህብረ ከዋክብት ላሚ (ትሪንጉለም)፣ ቡሳን (ፕሌያዴስ)፣ ባካካልቻ (አልደባራን)፣ አልጋጂማ (ቤላትሪክስ)፣ ሴንትራል ኦርዮን፣ ዋላ ስታር (ሳይፍ) እና ባሳ (ሲሪየስ) ይባላሉ።
ጨረቃዎች እና የኮከብ ስርዓቶች
የኦሮሞ ዘመን አቆጣጠር 12 ወራት አለው። የኦሮሞ ዘመን አቆጣጠር በጨረቃ ላይ የተመሰረተ ስለሆነ በወር ውስጥ 29.5 ቀናት አሉት. ይህ በዓመት 354 ቀናት ነው። በኦሮሞ ዘመን አቆጣጠር መሰረት አዲሱ አመት የሚጀምረው በየካቲት ወር "Bittaa Qaraa" ቀን ነው. በዚህ ጊዜ ጨረቃ ከላሚ ህብረ ከዋክብት ጋር ስትገለጥ ነው. ከዚህ በኋላ ዳሀን ቦራና የወሩን ቀናት ስም እስከ ወሩ መጨረሻ ድረስ በጸጥታ ይከተላል። የሚቀጥለው ወር የሚጀምረው ጨረቃ በህብረ ከዋክብት ቡሳን ስትወጣ ነው። ይህ የሚከሰተው የካቲት መጀመሪያ ከ 29.5 ቀናት በኋላ ነው. ነገር ግን የወሩ ስሞች 27 ብቻ ስለሆኑ የቀናት ስሞች የሚያበቁት በወሩ መጨረሻ ካሉት ቀናት በፊት ነው። ይህ የድብደባው ሂደት ነው። የተቀሩት ቀናት በወሩ መጀመሪያ ላይ በወሩ መጨረሻ ላይ ጥቅም ላይ የዋሉትን ስሞች ይደግማሉ. ይህ በሁሉም ወራቶች ውስጥ ተመሳሳይ ነው እና በወሩ መጀመሪያ ላይ ከሁለት እስከ ሶስት ቀናት ሊወስድ ይችላል ህብረ ከዋክብት እና ጨረቃ አንድ ላይ እስኪገናኙ ድረስ. ሦስተኛው ወር የሚጀምረው ጨረቃ ከጨረቃ ጋር ባካልቻ ስትወጣ ነው። ይህ ሂደት በመጀመሪያዎቹ ስድስት ወራት ውስጥ በቀሪዎቹ ኮከቦች ይቀጥላል. እነዚህ ህብረ ከዋክብት በኦሮሚያ ውስጥ ለቀሩት ስድስት ወራት አይታዩም። ስለዚህ, የእነዚህ ወራት መጀመሪያ የሚወሰነው ህብረ ከዋክብትን ሳይጠቀሙ ከዋክብትን ብቻ በመመልከት ነው.
ዋስትና
መደብ:ኢትዮጵያ መደብ:ብሄራዊ አርማ መደብ:ባሕል መደብ:ኦሮሞ መደብ:ሳይንስ መደብ:ሥነ ፈለክ
ሲልቭዮ ቤርሉስኮኒ
300px|thumb|ሲልቭዮ ቤርሉስኮኒ 2003 ዓም ሲልቭዮ ቤርሉስኮኒ (ጣልኛ፦ Silvio Berlusconi 1929 ዓም - ) ጣሊያናዊ ፖለቲከኛ እና ሻጭ ነው
ሦስት ጊዜያት ከ1985-1986 ዓም፣ ከ1993-1998 ዓም፣ እና ከ2000-2004 ዓም. የጣልያን ጠቅላይ ሚኒስትር ነበር።
መደብ:የጣልያን ሰዎች መደብ:የአውሮፓ መሪዎች
ያምላክን ነገር ምኑን አውቀሽው ወይ እኔ እበላው አንቺ አርመሽው
ያምላክን ነገር ምኑን አውቀሽው ወይ እኔ እበላው አንቺ አርመሽው የአማርኛ ምሳሌ ነው። ያምላክን ነገር ምኑን አውቀሽው ወይ እኔ እበላው አንቺ አርመሽው የአማርኛ ምሳሌ ነው።
ትርጉሙ
መደብ: ያልተተረጎመ ምሳሌ መደብ: ተረትና ምሳሌ
ወደ ሮማውያን ፪
ወደ ሮማውያን በአዲስ ኪዳን የመጀመሪያው መልዕክት ሲሆን ቅዱስ ጳውሎስ በቆሮንጦስ እያለ በ፶፮ - ፶፰ ዓ.ም. የጻፈው መልዕክት ነው ። ይህ ምዕራፍ ፪ ሲሆን በ፳፱ ንዑስ ክፍሎች ይከፈላል ።
ቅዱስ ጳውሎስ ለሮማውያን መልዕክቱን የጻፈበት ምክኒያት አይሁዳውያንና ሮማውያን በሰላም አንድላይ በሮም ለብዙ ዘመን ሲኖሩ ቆይተው ክርስትና በተመሠረተበት ወቅት ፣ አይሁዳውያን ክርስቶስ እኛን ነው የመረጠን ለመንግሥቱ እናንተን አይደለም... ሲሊ ሮማውያን ደግሞ እናንተ ሰቀላችሁት እንጂ ምን አረጋቹህለት... እየተባባሉ እርስበርሳቸው ጥል ስለፈጠሩ እነሱን ለማስታረቅ ጻፈው ።
ወደ ሮማውያን ምዕራፍ ፪
ቁጥር ፩ - ፲
1፤ስለዚህ፥አንተ፡የምትፈርድ፡ሰው፡ዅሉ፡ሆይ፥የምታመካኘው፡የለኽም፤በሌላው፡በምትፈርድበት፡ነገር፡ ራስኽን፡ትኰንናለኽና፤አንተው፡ፈራጁ፡እነዚያን፡ታደርጋለኽና። 2፤እንደዚህም፡በሚያደርጉት፡ላይ፡የእግዚአብሔር፡ፍርድ፡እውነተኛ፡እንደ፡ኾነ፡እናውቃለን። 3፤አንተም፡እንደዚህ፡በሚያደርጉ፡የምትፈርድ፡ያንም፡የምታደርግ፡ሰው፡ሆይ፥አንተ፡ከእግዚአብሔር፡ፍርድ፡ የምታመልጥ፡ይመስልኻልን፧ 4፤ወይስ፡የእግዚአብሔር፡ቸርነት፡ወደ፡ንስሓ፡እንዲመራኽ፡ሳታውቅ፡የቸርነቱንና፡የመቻሉን፡የትዕግሥቱንም፡ ባለጠግነት፡ትንቃለኽን፧ 5፤ነገር፡ግን፥እንደ፡ጥንካሬኽና፡ንስሓ፡እንደማይገ፟ባ፟፡ልብኽ፡የእግዚአብሔር፡ቅን፡ፍርድ፡በሚገለጥበት፡በቍጣ፡ቀን፡ቍጣን፡በራስኽ፡ላይ፡ታከማቻለኽ። 6፤ርሱ፡ለያንዳንዱ፡እንደ፡ሥራው፡ያስረክበዋል፤ 7፤በበጎ፡ሥራ፡በመጽናት፡ምስጋናንና፡ክብርን፡የማይጠፋንም፡ሕይወት፡ለሚፈልጉ፡የዘለዓለምን፡ሕይወት፡ ይሰጣቸዋል፤ 8፤ለዐመፃ፡በሚታዘዙ፡እንጂ፡ለእውነት፡በማይታዘዙትና፡በዐድመኛዎች፡ላይ፡ግን፡ቍጣና፡መቅሠፍት፡ ይኾንባቸዋል። 9፤ክፉውን፡በሚያደርግ፡ሰው፡ነፍስ፡ዅሉ፡መከራና፡ጭንቀት፡ይኾንበታል፥አስቀድሞ፡በአይሁዳዊ፡ደግሞም፡ በግሪክ፡ሰው፤ 10፤ነገር፡ግን፥በጎ፡ሥራ፡ለሚያደርጉ፡ዅሉ፡ምስጋናና፡ክብር፡ሰላምም፡ይኾንላቸዋል፥አስቀድሞ፡ ለአይሁዳዊ፡ደግሞም፡ለግሪክ፡ሰው።
ቁጥር ፲፩ - ፳
11፤እግዚአብሔር፡ለሰው፡ፊት፡አያዳላምና። 12፤ያለሕግ፡ኀጢአት፡ያደረጉ፡ዅሉ፡ያለሕግ፡ደግሞ፡ይጠፋሉና፤ሕግም፡ሳላቸው፡ኀጢአት፡ያደረጉ፡ዅሉ፡ በሕግ፡ይፈረድባቸዋል፤ 13፤በእግዚአብሔር፡ፊት፡ሕግን፡የሚያደርጉት፡ይጸድቃሉ፡እንጂ፡ሕግን፡የሚሰሙ፡ጻድቃን፡አይደሉምና። 14፤ሕግ፡የሌላቸው፡አሕዛብ፡ከባሕርያቸው፡የሕግን፡ትእዛዝ፡ሲያደርጉ፥እነዚያ፡ሕግ፡ባይኖራቸው፡እንኳ፡ ለራሳቸው፡ሕግ፡ናቸውና፤ 15፤እነርሱም፡ኅሊናቸው፡ሲመሰክርላቸው፥ዐሳባቸውም፡ርስ፡በርሳቸው፡ሲካሰስ፡ወይም፡ሲያመካኝ፡በልባቸው፡ የተጻፈውን፡የሕግ፡ሥራ፡ያሳያሉ። 16፤ይህም፡እግዚአብሔር፡በኢየሱስ፡ክርስቶስ፡እኔ፡በወንጌል፡እንዳስተማርኹ፡በሰው፡ዘንድ፡የተሰወረውን፡ በሚፈርድበት፡ቀን፡ይኾናል። 17፤አንተ፡ግን፡አይሁዳዊ፡ብትባል፡በሕግም፡ብትደገፍ፡በእግዚአብሔርም፡ብትመካ፥ 18፤ፈቃዱንም፡ብታውቅ፡ከሕግም፡ተምረኽ፡የሚሻለውን፡ፈትነኽ፡ብትወድ፤ 19-20፤በሕግም፡የዕውቀትና፡የእውነት፡መልክ፡ስለ፡አለኽ፥የዕውሮች፡መሪ፥በጨለማም፡ላሉ፡ ብርሃን፥የሰነፎችም፡አስተማሪ፥የሕፃናትም፡መምህር፡እንደ፡ኾንኽ፡በራስኽ፡ብትታመን፤
ቁጥር ፳፩ - ፳፱
21፤እንግዲህ፡አንተ፡ሌላውን፡የምታስተምር፡ራስኽን፡አታስተምርምን፧አትስረቅ፡ብለኽ፡የምትሰብክ፡ ትሰርቃለኽን፧ 22፤አታመንዝር፡የምትል፡ታመነዝራለኽን፧ጣዖትን፡የምትጸየፍ፡ቤተ፡መቅደስን፡ትዘርፋለኽን፧ 23፤በሕግ፡የምትመካ፡ሕግን፡በመተላለፍ፡እግዚአብሔርን፡ታሳፍራለኽን፧ 24፤በእናንተ፡ሰበብ፡የእግዚአብሔር፡ስም፡በአሕዛብ፡መካከል፡ይሰደባልና፥ተብሎ፡እንደ፡ተጻፈ። 25፤ሕግን፡ብታደርግ፡መገረዝስ፡ይጠቅማል፤ሕግን፡ተላላፊ፡ብትኾን፡ግን፡መገረዝኽ፡አለ፡መገረዝ፡ ኾኗል። 26፤እንግዲህ፡ያልተገረዘ፡ሰው፡የሕግን፡ሥርዐት፡ቢጠብቅ፡አለመገረዙ፡እንደ፡መገረዝ፡ኾኖ፡ አይቈጠርለትምን፧ 27፤ከፍጥረቱም፡ያልተገረዘ፡ሕግን፡የሚፈጽም፡ሰው፡የሕግ፡መጽሐፍና፡መገረዝ፡ሳለኽ፡ሕግን፡ በምትተላለፈው፡ባንተ፡ይፈርድብኻል። 28፤በግልጥ፡አይሁዳዊ፡የኾነ፡አይሁዳዊ፡አይደለምና፥በግልጥ፡በሥጋ፡የሚደረግ፡መገረዝም፡መገረዝ፡ አይደለምና፤ 29፤ዳሩ፡ግን፡በስውር፡አይሁዳዊ፡የኾነ፡አይሁዳዊ፡ነው፥መገረዝም፡በመንፈስ፡የሚደረግ፡የልብ፡መገረዝ፡ ነው፡እንጂ፡በመጽሐፍ፡አይደለም፤የርሱ፡ምስጋና፡ከእግዚአብሔር፡ነው፡እንጂ፡ከሰው፡አይደለም።
መደብ:ተዋህዶ መደብ:መጽሐፍ ቅዱስ መደብ:ሃይማኖት ነክ መዋቅሮች መደብ:ክርስትና
ሙሎና ሱሉልታ
በቤንሻንጉል-ጉምዝ ክልል  የሚገኝ ወረዳ  ነው።
ህዝብ ቆጠራ
{{አቀማመጥ {{ የቦታ መረጃ | ስም         =  {{PAGENAME}} | ሌላ_ስም   = | ካርታ_አገር      = ኢትዮጵያ | ክፍላገር        = |latd=6|latm=40|lats=|latNS=N |longd=39|longm=27|longs=|longEW=E | lat_deg      =6 | lat_min      =40 | north_south  = N  | lon_deg       = 39 | lon_min      =  27 | east_west    = E  | ከፍታ     = | ሕዝብ_ጠቅላላ   = | ስዕል          = | ስዕል_መግለጫ      =  {{PAGENAME}} }}
{{PAGENAME}} በኦሮሚያ ክልል  የሚገኝ ወረዳ  ነው።
ማጣቀሻ
መደብ:ኦሮሚያ ክልል መደብ:የኢትዮጵያ ወረዳዎች መደብ:
ለሰው ብሎ ሲያማ ለኔ ብለህ ስማ
ትርጉሙ
መደብ : ተረትና ምሳሌ
ኢትዮጵያ ኢትዮጵያ ኢትዮጵያ ቅደሚ
ግጥም
ኢትዮጵያ ኢትዮጵያ ኢትዮጵያ ቅደሚ በኅብረተሰባዊነት አብቢ ለምልሚ! ቃል ኪዳን ገብተዋል ጀግኖች ልጆችሽ ወንዞች ተራሮችሽ ድንግል መሬትሽ ለኢትዮጵያ አንድነት ለነፃነትሽ መስዋዕት ሲሆኑ ለክብር ለዝናሽ! ተራመጂ ወደፊት በጥበብ ጎዳና ታጠቂ ለሥራ ላገር ብልጽግና! የጀግኖች እናት ነሽ በልጆችሽ ኩሪ ጠላቶችሽ ይጥፉ ለዘላለም ኑሪ!
ግጥም: አሰፋ ገብረማርያም ዜማ: ዳንኤል ዮሐንስ
ኩሻዊ ቋንቋዎች
ዋና ዋና ክፍሎቹ፦
ኢትዮጵያ ኢትዮጵያ ኢትዮጵያ ቅደሚ
ግጥም
መደብ:ብሄራዊ መዝሙር መደብ:ደርግ መደብ:የኢትዮጵያ ዘፈኖች
ኩሻዊ ቋንቋዎች
ደግሞ ይዩ
በዊኪ-መዝገበ-ቃላት መርሃገብር ላይ፦
*
የ2002 እ.ኤ.አ. ፊፋ የዓለም ዋንጫ
'''የ2002 እ.ኤ.አ. ፊፋ የዓለም ዋንጫ''' ፲፯ኛው የፊፋ የዓለም ዋንጫ በኮሪያ ሪፐብሊክ እና ጃፓን ከግንቦት ፳፫ እስከ ሰኔ ፳፫ ቀን ፲፱፻፺፬ ዓ.ም. ተካሄዷል። ውድድሩ በእስያ ለመጀመሪያ ጊዜ የተዘጋጀ የዓለም ዋንጫ ነው። የወርቃማ ጎል ሕግም ለመጨመረሻ ጊዜ ፊፋ የተጠቀመው በዚህ ውድድር ነበር። ብራዚል ጀርመንን ፪ ለ ዜሮ በማሸነፍ ለአምስተኛ ጊዜ ድል ተቀናጅቷል። ቱርክ ደቡብ ኮሪያን ፫ ለ ፪ በመርታት ሦስተኛ ደረጃን አግኝቷል።
ስታዲየሞች
የኮሪያ ሪፐብሊክና ጃፓን እያንዳንዳቸው አስር ስታዲየሞች አቅርበዋል። ከነዚህም አብዛኛዎቹ ለውድድሩ ሲባል የተሠሩ ናቸው። thumb|300px|ለ2002 እ.ኤ.አ. ፊፋ የዓለም ዋንጫ የተዘጋጁትን ስታዲየሞች የሚያሳይ ካርታ
ጃፓን
መደብ:ፊፋ የዓለም ዋንጫ
ለጋ ውሃ
ለጋ ውሃ ተብሎ የሚታወቀው ከጥልቅ፣ ጨዋማ የባህር ውሃ በስተቀር ማንኛውም በተፈጥሮ የሚከሰት የምንጭ፣ የወንዝና የሀይቅ ውሃ ነው።
መደብ:ውሃ ሩጨ
የ1950 እ.ኤ.አ. ፊፋ የዓለም ዋንጫ
'''የ1950 እ.ኤ.አ. ፊፋ የዓለም ዋንጫ''' ፬ኛው የፊፋ የዓለም ዋንጫ ሲሆን ከሰኔ ፲፯ እስከ ሐምሌ ፱ ቀን ፲፱፻፵፪ ዓ.ም. በብራዚል ተካሄዷል። የ1942 እ.ኤ.አ. እና 1946 እ.ኤ.አ. ውድድሮች በሁለተኛው የዓለም ጦርነት ምክንያት ስለተረዙ ይህ ውድድር ከ1938 እ.ኤ.አ. በኋላ የመጀመሪያው ዋንጫ ነው።
መደብ:ፊፋ የዓለም ዋንጫ
ነብር
ነብር በእስያ ውስጥ የሚገኝ አጥቢ እንስሳ ነው።
የእንስሳው ሳይንሳዊ ጸባይ
ነብር በድመት አስተኔ ውስጥ ከግስላዎች ወገን ናቸው፤ ስለዚህ አንዳንዴ ግስላ ነብር፣ ነብርም ግስላ ይባላሉ።
የእንስሳው ጥቅም
የነብር ጥቅም
መደብ:ታላላቅ ድመቶች ነብር (Panthera tigris) ትልቁ የድመት ዝርያ እና የፓንተራ ዝርያ አባል ነው።
ያምላክን ነገር ስንቱን አውቀሽው ወይ እኔ እበላው አንቺ አርመሽው
ያምላክን ነገር ስንቱን አውቀሽው ወይ እኔ እበላው አንቺ አርመሽው የአማርኛ ምሳሌ ነው። ያምላክን ነገር ስንቱን አውቀሽው ወይ እኔ እበላው አንቺ አርመሽው የአማርኛ ምሳሌ ነው።
ትርጉሙ
መደብ: ያልተተረጎመ ምሳሌ መደብ: ተረትና ምሳሌ
24 November
24 November በጎርጎርያን ካሌንዳር የቀን ስም በእንግሊዝኛ ሲሆን ይህ ቀን በኢትዮጵያ አቆጣጠር (ከ1892 ዓ.ም. ጀምሮ እስከ 2091 ዓ.ም. ድረስ) በዘመነ ማቴዎስ፣ በዘመነ ማርቆስና በዘመነ ሉቃስ ኅዳር 15 ቀን ማለት ነው። በዘመነ ዮሐንስ ግን (ዘመነ ሉቃስ የሥግር ዓመት በመሆኑ)  ቀን ላይ ነው።
ከ1892 ዓ.ም. አስቀድሞ ወይም ከ2091 ዓ.ም. በኋላ ለሆኑት ዓመታት ግን በሌላ ቀን ላይ መሆኑን ይገንዘቡ። ለእነዚያ ዓመቶች ይህ የቀን መለወጫ መሣርያ ይረዳል።
መደብ:የፈረንጅ ቀኖች
ዳውሮኛ
ዳውሮኛ በደቡብ ኢትዮጵያ ዳውሮ የሚነገር ቋንቋ ነው።
ድንጋይ ዘመን
ድንጋይ ዘመን በ«ሦስቱ ዘመናት» አስተሳሰብ ከናስ ዘመን አስቀድሞ የነበረው ዘመን ነው። በአጠቃላይ እንደ ተለመደ ከ3125 ዓክልበ. ያህል በፊት ያመልክታል። በዚህ ዘመን አብዛኞቹ መሣርያዎችና እቃዎች የተሠሩ ከድንጋይ ነበር።
የናስ ጥቅም በጥንታዊ ግብጽ ከ3125 ዓክልበ. ግድም ጀምሮ ይታወቅ ነበር። ይህም ደግሞ በአለም ላይ የጽሑፍ መጀመርያ ወቅት ስለነበር፣ የታሪክ መጀመርያ ደግሞ ይባላል። እንግዲህ የ«ድንጋይ ዘመን» እና የ«ቅድመ-ታሪክ» ትርጉም አንድላይ ሊሆን ይችላል።
የዚህ አከፋፈል ዋጋ አጠያያቂ ነው። በብዙ ቦታዎች የናስና የብረት ዕውቀት የገቡት በአንድ ጊዜ ነበረ። ለምሳሌ በስሜን አሜሪካ በኩል፣ አውሮፓውያን 1500 ዓም ያህል ሳይገቡ ኗሪዎቹ የብረታብረት ቀለጣ እንደነበራቸው አይታስብም፤ ከተደቀደቀ መዳብ፣ ወርቅና ብር በቀር ብዙ የብረታብረት እቃዎች አላወቁም ነበር። የመዳብና የነሐስ ቀለጣ ግን በደቡብ አሜሪካ ይታወቅ ነበር፣ ከ800 ዓም ግድም ጀምሮ በመካከለኛ አሜሪካ ደግሞ ይታወቅ ነበር።
ብርቱካን (ፍሬ)
thumb|ብርቱካን በቅርጫት። thumb
ድንጋይ ዘመን
መደብ:ታሪክ መደብ:ሥነ ቅርስ
አዲሡ አሠሌ የህግ ማማከር ኤጀንሲ
የወላይታ ታርክ ለመፃፍ እንዲህ ቀላል አይደለም ሆኖም ግን ወደ ወላይታ ታርክ ከመሄደ በፍት ሁለም በውስጠ የምመላለስ ነገር ልፃፍ። ይህንን ስፅፍ ከምንም አይነት ፖሌቲካ ጉዳይ ተነስቼ እንዳልሆ እንዱቲገነዘቡ ፈልጋለው።
ብርቱካን (ፍሬ)
ስለ እርሻና ስለጥቅም
thumb|ብርቱካን የብርቱካን እርሻ በብዙ አገሮች ምጣኔ ሀብት በጣም ታላቅ የንግድ ሥራ ነው። እዚህ ማለት በአሜሪካ፣ በሜዲቴራኔያን አገሮች፣ በሮማንያ፣ በደቡብ አፍሪካ፣ በቻይና፣ በአውስትራልያም ይከትታል።
ብርቱካን በዓለሙ ውስጥ ሙቅ አየር በሚገኝበት በሰፊ ይበቅላል፤ የብርቱካንም ጣዕም ከጣፋጭ እስከ ኮምጣጣ ድረስ ይለያል። ፍሬው በተለመደ ይላጣል ጥሬም ሆኖ ይበላል፤ አለዚያ ለጭማቂው ይጨመቃል። ወፍራምና መራራ ልጣጩ በተለመደ ወደ ቆሻሻ ይጣላል፤ ነገር ግን በክብደትና በሙቀት አማካኝነት ውሃውን በማስወግድ፣ ለመኖ ሊጠቅም ይችላል። ባንዳንድ የምግብ አሠራር ዘዴ ደግሞ፣ እንደ ጣዕም ወይም እንደ መከሸን ይጨመራል። የልጣጩ አፍአዊው ቆዳ በልዩ መሣርያ በቀጭን ይፋቃልና ይሄ ጣዕሙ ለወጥ የሚወደድ ቅመም ያስገኛል። ከልጣጩ በታች ያለው ነጭና ሥሥ ሽፋን ስለማይረባ ይጣላል። ደግሞ የብርቱካን ዘይት አስታጋሽ መዓዛ ስላለው በሕክምና ይጠቅማል።
ከብርቱካን የተሠራ ሌላ ውጤት እንደሚከተለው ነው፦
ወገኖች
እንዲያውም ብርቱካን፣ ሎሚ መንደሪን ወዘተ. ሁሉ የአንድ ወገን ናቸው ሁላቸው እርስ በርስ ማራባት ይችላሉ ማለት ነው። በተግባር እነኚህ አይነቶች እንጆሪ ይባላሉ ምክንያቱም ብዙ ዘር እያላቸው ሥጋቸውም ወፍራምና ለስላሳ ሆኖ ከአንድ ዕንቁላል ብቻ ያፈራሉ።
በምድር ላይ ጥቂት አይነቶች ይታረሳሉ። ለምሳሌ ጣፋጭ ብርቱካን የምትባል መጀመርያ በእስፓንያ አገር በቀለች፤ ይቺ ከሁሉ የምትወደድ አይነት ሆናለች። ጣፋጭ ብርቱካን እንደ አየሩ ሁኔታ በልዩ ልዩ መጠኖችና ቀለሞች ትገኛለች፤ አብዛኛው 12 ክፍሎች ውስጥ አሉባቸው።
የሴቪል ብርቱካን በሰፊ የምትታወቅ አሁንም በሜዲቴራኔያን አቅራቢያ በኩል የምትበቀል እጅግ ኮምጣጣ ብርቱካን ናት። ቆዳዋ ወፍራምና ስርጉዳት ያለው ነውና ማርማላታም ሆነ የብርቱካን አረቄ ለመስራት በጣም ትከብራለች። "ይብራ በብርቱካን ወጥ" ሲበሉ ብርቱካን የዚች አይነት ናት።
ባጋጣሚ በብራሲል አገር ውስጥ በ1812 ዓ.ም. በአንድ ገዳም በነበረ የብርቱካን እርሻ ከሆነ ድንገተኛ ለውጥ የተነሣ፤ "የእምብርት ብርቱካን" የሚባል አይነት መጀመርያ ተገኘ። ከዚያ በ1862 ዓ.ም. ነጠላ ቁራጭ ወደ ካሊፎርንያ ተዛዉሮ አዲስ የዓለም አቀፍ ብርቱካን ገበያ የዛኔ ተፈጠረ። ድንገተኛ ለውጡ "መንታ ፍሬ" ያደርጋልና ታናሹ መንታ በታላቁ ውስጥ ተሠውሮ ይገኛል። የእምብርት ብርቱካን ዘር ስለሌለው በእፃዊ ተዋልዶ ይባዛል፤ የፍሬውም መጠን ከጣፋጭ በርቱካን ይበልጣል።
ቫሌንሲያ ወይም ሙርሲያ ብርቱካን በተለይ ለጭማቂ የሚመች ጣፋጭ አይነት ነው። መንደሪን ትመስለዋለች፣ ነገር ግን ይልቁን ትንሽና ጣፋጭ ናት፤ በመጨራሻም፣ "ድፍን ቀይ እምብርት" የተባለው የዚህ አይነት ከነመንታው ለውጥ እንደ እምብርት በርቱካን ነው።
የቃል ታሪክ
በድሮ ጊዜ ፖርቱጋል የምትባል አገር ለምሥራቅ አገሮች የጣፋጭ ብርቱካን ዋና አስገቢ ነበረች። ስለዚህ በብዙ ቋንቋዎች የፍሬው ስም ከዚያው መነሻ ተወስዷል። ለምሳሌ፦
ተብሎ ይሰየማል። ባብዛኛው ቋንቋዎች ግን ያለባቸው ቃል ከሳንስክሪት «ናራንጋ» የወጣ ነው፤ በሌሎችም «የቻይና ቱፋህ» (አፕል) ወይም «የወርቅ ቱፋህ» የሚተረጎሙ ቃሎች ለብርቱካን ለማለት የጠቅማቸዋል።
መደብ:ፍራፍሬ
በኦርላንዶ በምሽት ቤት የተፈጸመው የጅምላ ጥቃት
12 ጁን 2016 እ.አ.እ 29 ዓመቱ ዘበኛ ኦማር ማቲን በፍሎሪዳ ግዛት በሚገኘው ኦርላንዶ ከተማ ወደሚገኘው የጌይ የምሽት ቤት ገብቶ እዚያ በነበሩት ሰዎች ላይ መተኮስ ጀመረ። በመጀመሪያው ትኩሶች ብዙ ሰዎች ተጎድተዋል ወይም ተገድለዋል።
ጥቃቱ በተከሰተው ቀን የምሽት ቤቱ 'ላቲን ምሽት' አደራጅቶ ነበር። በጥቃቱ ሕይወታቸው ያለፉት አብዛኞቻቸው ሂስፓኒክ ነበሩ። ይህ ጥቃት በጌይ ሰዎች ከተፈጸሙባቸው የጅምላ ጥቃቶች ገዳዩ ነው። እንዲሁም ሴፕቴምበር 11 2001 እ.አ.እ ከተከሰተው ጥቃት ቀጥሎ በአሜሪካውያን ከተፈጸሙባቸው የጅምላ ጥቃቶች በገዳይነቱ ሁለተኛውን ቦታ የያዘ ነው።
የመጀመሪያው ጥይቶችና ታጋችቾ መያዛቸው
11 ጁን 2016 እ.አ.እ በኦርላንዶ በሚገኘው ፓልስ የሚባለው የጌይ የምሽት ቤት 'ላቲን ምሽት' እያስተናገጀ ነበር። በዚህ ዓይነት ምሽት በርካታ ሂስፓኒክ ሰዎች ይሳተፉ ነበር። ጥቃቱ በደረሰበት ጊዜ (2 ሰዓት ገደማ በጥዋት) 320 ያህል ሰው በምሽት ቤቱ ነበር። ኦማር ማቲን በጦር መሣሪያና ፒስቶል ገብቶ እዚያ በነበሩት ሰዎች ላይ መተኮስ ጀመረ።
ከዚያ ትንሽ ጊዜ በኋላ ኦማር ማቲን ይልቅ ወደ የምሽት ቤቱ ውስጥ አፈገፍጎ ታጋቾችን ያዘ። በአንዳንድ የሽንት ቤቶች ክፍሎች ውስጥ እስከ 10 ሰዎች ከተኳሹ እየደበቁ ነበር። ተኳሹ በሕይወት ይሁኑ አይሁኑ ሳያጣራ ሰዎችን ተኮሰ። ድብቅ የነበሩት ሰዎች እርዳታ ለማግኘት ሲሉ ለጓደኞቻቸውና ለቤተሰቦቻቸው መልዕክቶችን ላኩላቸው። አንዳንድ ሰዎች ጥሪዎችን አስፈጸሙ። ከነዚህ ጥሪዎች አንዳንዶቻቸው 'ልሞት ነው፣ እወዳችኋለሁ' ለቤተሰቦቻቸው ለመንገር ሲሆኑ ሌሎቹ ለፖሊሱ መረጃ ለማስረከብ ነበሩ።
የተጎዱና ሕይወታቸው ያለፉ
ተኳሹን ጨምሮ በጥቃቱ 50 ሰው ሲገደል ተጨማሪ 58 ሰው ተጎድቷል። ተኳሹን ጨምሮ 39 ሰው በስፍራው ሞተ። ሌሎቹ 11ኡ በአካባቢያዊ ሆስፒታሎች መሞታቸውን ተገለጸ።
የሟቾቹ ስሞች
የተገደሉት ሰለባዎች ስሞችንና ዕድሜዎችን ለቤተሰቦቻቸው መርዶዋቸውን ከማሳወቋ በኋላ ኦርላንዶ ከተማ ይፋ አደረገች፤
ጸሐፌ ትዕዛዝ ገብረ ሥላሴ ወልደ አረጋዊ
thumb|ጸሐፌ ትዕዛዝ ገብረ ሥላሴ ወልደ አረጋዊ ጸሐፌ ትዕዛዝ ገብረ ሥላሴ ወልደ አረጋዊ በ፩፰፻፴፯ ዓ.ም. ከአቶ ወልደ አረጋዊና ከወይዘሮ ወለተ ጊዮርጊስ በደብረ ብርሃን አካባቢ ተወለዱ። ዕድሜያቸው ሲፈቅድላቸውም በአንኮበር ከተማ አስቀድመው የንባብ፤ ቀጥሎ የዜማ፤ የቅኔና የትርጓሜ ሐዲሳት ትምህርታችውን ተራ በተራ ተማሩ።በዳግማዊ ምኒልክ ዘመን፤ ከኢትዮጵያ መንግሥት የጽሕፈት ሚኒስተርነት መዓርግ ጋር የአዲስ ዓለም ደብረ ጽዮን ንቡረ ዕድነት ሹመት ተሰጥቶአቸዋል።
በቅኔና በሥነ ጽሑፍ ሞያቸውም እጅግ የሚመሰገኑ ታላቅ ሊቅ ስለበሩ፡ ብላቴን ጌታ ኅሩይ ወልደሥላሴ የኢትዮጵያ ሊቃውንትን ቅኔ አሰባስበው እንዲያሳትሙ ያነቃቁአቸውና ያበረታቱአቸው እንደነበር የታሪክ ዘገባዎች ያረጋግጣሉ። በዚሁም በታተመው የቅኔ መጽሐፍ ውስጥ በራሳቸው የተቀነባበሩት ልዩ ልዩ ቅኔዎች በከፍተኛ ሊቅነት መድረክ ላይ የቆሙ ለመሆናቸው ማረጋገጫዎች ናቸው። ጸሐፌ ትእዛዝ ገብረ ሥላሴ በቤተ ክህነትም ሆነ ቤተ መንግሥት የክበረ አገልግሎት ለማበርከት በነበራቸው ፈላጎት መሠረት፤ በመጀመሪያ የንጉሥ ምኒልክ ባለቤት ለነበሩት ለወይዘሮ ባፈና ልዩ ጸሕፊ በመሆን በቅንነትና መታማኝነት አገልግሎታቸውን ጀመሩ።
ሞዛምቢክ
መደብ:ምሥራቅ አፍሪቃ
ጸሐፌ ትዕዛዝ ገብረ ሥላሴ ወልደ አረጋዊ
ጸሐፌ ትእዛዝ ገብረ ሥላሴ በጸሐፌ ትዛዝነቱ መዓርግ ለሠላሳ ስድስት ዓመት ያህል በትጋት በቅንነትና በታማኝነት ሲሰሩ ከኖሩ በኋላ ያበረከቱት የአገልግሎት አስተዋጻኦ ተገምግሞ፤ በ፩፱፻ ዓመተ ምሕረት ለመጀመሪያ ጊዜ በዳግማዊ ምኒልክ ዘመን የሚኒስትርነት ሹመት ሲጀመር በዚያው አስቀድሞ ይዘውት የነበረው ሥራቸው ላይ የኢትዮጵያ መንግሥት የጽሕፈት ሚኒስቴር ሚኒስትር በመባል ከፍተኛ መዓረግ አገኙ። በዚህም ወቅት በተጨማሪ የእንጦጦ ደብረ ኃይል ቅዱስ ራጉኤልን እንዲያስተዳድሩ ተሾመዋል። ከዚህም ቀደም ብሎ በ፩፰፻፺፬ ዓ.ም ዳግማዊ ምኒልክ የአዲስ ዓለም ዳግማዊት ጽዮንን ቤተ ክርስቲያን በሚገባ አሳንፀው ሥርዓቷንም ሆን መዓርጓን እንደ አክሱም ተመሳሳይ የሆነ የንቡረ ዕድነቱን ሹመት ለማን እንደሚሰጡት አሳስቦአቸው ነበርና፤ መኳንንቱን ሊቃውንቱ ለዚህ ሹመት ተገቢ የሆነውን ሰው በስብሰባ መርጠው እንዲያቀቡላቸው ትእዛዝ ሰጡ። ለሚመረጠው ሰው ባለሟልነትን ከሊቅነት ጋር አጣምሮ የያዘ መሆን እንደሚገባው መመሪያ ሰጡ፤ ይህም ያስፈለገበት ምክንያት፤ “በባለሟልነቱ ይህ ቀረ ያ ጎደለ እንዲህ እንዲህ ያለው ያስፈልጋል ብሎ ደፍሮ እንዲያስታውሰኝ፤ በትምህርቱ ካህናቱንም ሆነ ምእመናኑን በእውቀት በምርምር እንዲያንፅ፤ መናፍቃንን እንዲገስጽ ነው” አሉ። ይኽንኑ መመሪያ የተቀበሉት መኳንንትና ሊቃውንትም የመንበረ መንግሥት ቅዱስ ገብርኤልን፤ አሁን መንበረ ፀባዖት ቅድስት ሥላሴ የተባለውን የቀድሞውን መካነ ሥላሴን አድባራት፤ በየተራ የተሾሙትን ታላቁን ሊቅ አለቃ ወልደ ማሪያምን በተባበረ ድምፅ መርጠው አሳባቸውን አቀረቡ። ዳግማዊ ምኒልክ በባለሙዋልነትም ሆነ በትምህርት የተሟላ ይዘት ያላቸው አለቃ ወልደ ማርያምን ለአዲሱ ዓለም ደብር ተሿሚ የራስ ወርቅ፤ የወርቅ ጫማ፤ የወርቅ ላንቃ ካባ፤ የወርቅ መቋሚያ፤ የወርቅ ጸናጽልና የወርቅ ወንበር በአስቸኳይ ተዘጋጅቶ ንቡረ ዕድነቱ አንዲሰጣቸው አዘዙ። በዚህም ወቅት ዳግማዊ ምኒልክ አንድ ነገር ትዝ አላቸው፤ ይኸውም የቤተ ክህነቱን ሥርዓት በሚገባ ጠንቅቀው የሚያውቁትና በሀሳብ አቅራቢነት ችሎታቸውም ተደማጭነት የነበራቸው የአፈ ንጉሥ እስጢፋኖስ በጉባኤው አለመገኘት ነበር። በመሆኑም አፈ ንጉሡን ወዲያውኑ አስጠርተው የጥናቱንና የውሳኔውን ሁኔታ ቢያስረዱአቸው፤ የሊቁን ተፈላጊነት እንደሚያምኑበትና የቀረበውንም የውሳኔ ሀሳብ እንድሚስማሙበት አረጋገጡ። “ብቻ” እሱ አፈ ንጉሥ እስጢፋኖስ “ንቡረ ዕዱ በታላላቅ በዓላት የወርቅ ጫማ መጫማት አለበት፤ ስለዚህ የሊቁ አንድ እግራቸው በሽተኛ ነውና፤ የወርቅ ጫማ ለማድረግ ያስቸግር የመስለለኛል” አሉ።
በዚህም ወቅት በአዲስ ዓለም ዳግማዊት ጽዮን ደብር ምንም ዓይነት ነቀፌታን ያስከተለ ነጥብ እንዲገኝ የማይፈልጉት ዳግማዊ ምኒልክ ከቀሩት መማከርት ያመለጠው ሀሳብ ከአፈ ንጉሥ በመገኘቱ እጅግ አድርገው አደነቁና የአለቃ ወልደ ማርያምን ሹመት በዚሁ ብቻ ውድቅ አድርገው “የተደከመበትን ሀሳብና ጥናት ማፍረስ ብቻ ሳይሆን እንደገና ሌላ አዲስ ሕንፃ ማነፅ ያስፈልግሃልና አንተ በበኩልህ ማን ቢሆን ይሻላል ትላለህ ብለው አፈ ንጉሡን ቢጠይቁአቸው፤ እንደ እኔማ ቢሆን በአንድ በኩል ደግሞ በቅርብ የሚያውቁትና ጠባዮን የመረመሩት ጸሐፊ ትእዛዝ ገብረ ሥላሴ ስለሆነ በዚሁ በያዘው ሹመት ላይ ንብረ ዕድነቱ ቢፈቀድለት ደስ ይለኛል” ሲሉ ሀሳብ አቀረቡ። በዚህ ሀሳብ ላይ ምንም ዓይነት ተቃውሞ ለመሰንዘር ያልፈለጉ ዳግማዊ ምኒልክ፤ ጸሐፌ ትእዛዝ ገብረ ሥላሴ የክብር ልብሱን ለብሰው፤ የወርቁን ጫማ ተጫምተውንና የራስ ወርቁን ደፍተው እንዲቀርቡ፤ መዃንንቱና ሊቃውንቱም እንዲሰበሰቡ ውዲያው አዘዙ። ጸሐፌ ትእዛዝ ገብረ ሥላሴ እንደሚሾሙ ተነግሯቸው፡ የክብር ልብስ ለብሰው እጅ ለመንሣት ሲቀርቡ ዳግማዊ ምኒልክ “ገብረሥላሴ!! የመረጡህ ታማኝነትህና አገልግሎትህ ተባብረው ነው፤ እኔ አሰተናባሪና አዳይ እንጂ፤ ሰጪው እግዚአብሔር ነው” ስለ አሉዋቸው በዚህ አነጋገር ልባቸው የተነካ ጸሐፌ ትእዛዝ ገብረ ሥላሴ እያለቀሱ “ከትቢያ ላይ አንስተው ሰው ቢያደርጉኝ፤ ሰው ሆንኩ እንጂ ለርስዎ ስጦታ የኔ ታማኝነትና አገልግሎት ምን ይመጥነዋል” በማለት ዕንባቸው አልታገድ አለ። በዚህ ወቅት ፈሊጠኛው አፈ ንጉሥ እስጢፋኖስ “ሲሾሙህ ያለቀስክ ቢሽሩህ ምን ልትል ነው” ? ብለው ሁኑንም ስለ አሳቁት የጸሐፌ ትእዛዝ ገብረ ሥላሴ ኃዘን በቀልድ ተለውጦ፤ በቤት መንግሥቱ እንዲሁም በተሿሚው መኖሪያ ቤት ደስታ ሆነ። የዳግማዊ ምኒልክ ጸሐፌ ትእዛዝ፤ ንቡረዕድ ገብረ ሥላሴም ከጥቂት ቀናት በኋላ በብዙዎች ሊቃውንትን መዃንንት ታጅበው በዘመኑ የትራንስፖርት አገልግሎት ይሰጥ በነበረው ሠረገላ ከባለቤታቸው ጋር ሆነው በአዲስ ዓለም ዳገማዊት ደብረ ጽዮን ቤተ ክርስቲያን ሲደርሱ፤ ጥንግ ድርብ፡ ባለ ወርቅ ካባና ቀሚስ ለብሰው የብር መቋሚያና ጽናጽል ይዘው የሚጠባበቁት ካህናት በይባቤ ተቀበሉዋቸው። የባለቤታቸውም ስም “ወይዘሮ ዕሤተ” ስለነበር ሊቃውንቱ ይኽንኑ ሁኔታ በማስመልከትና ምሥጢሩን ከምሥጢር በማስተባበር “ዘዕሤቱ ምሰሌሁ ወምግባሩ ቅድመ ገጹ ገብረ ሥላሴ ጸሐፌ ትእዛዙ ለዳግማዊ ምኒልክ ንጉሠ ጸዮን ጻድቅ ወየዋህ ምኒልክ” የሚል ግሥ ገሥሠው እንደወረቡና በዚሁም በጣም እንደተመሰገኑበት ይነገራል። በዚህም ወቅት አዲስ ዓለም እንደ ስሟ በእውነቱ አዲስ ዓለም ሆነች፤ የመጀመሪያው ንቡረ ዕድ ገብረ ሥላሴ ፤ የብሉያት፤ የሐዲሳት፤ የሊቃውነት ትርጓሜ፤ የዜማና የቅኔ መምህራን ሊቃውንትን፤ እጥፍ እየሆኑ በአዲስ ዓለም ደብረ ጽዮን ጉባዔ ዘርግተው እንዲያስተምሩ አደረጉ። በዚህ ጊዜ ነበር ታዋቂ የሐዲስ የነበሩት ሊቁ ወልደ ሚካኤል በአዲስ ዓለም ደብረ ጽዮን ጉባዔ ዘርግተው ትርጓሜ ሐዲሳትን ሲያስተምሩ የነበረው።
የብሉዩና የቅኔው መምህር ስመ ጥሩው አለቃ ተጠምቆም በዚሁ ደብር ጉባዔ ዘርግተው ያስተምሩ ነበር። ጸሐፌ ትእዛዝ በትምህርትና በመልካም ጠባይ የተማመኑባቸውን ሊቃውንት በተከታታይ በአዲስ ዓለም፤ በእንጦጦ ራጉኤል፤ በሌሎቹም ታላላቅ አድባአት ሁሉ በመመደባቸው ይልቁንም በጎንደር፤ በጎንደር፤ በጎጃም፤ በሸዋ የሚገኙትን ሊቃውንት ደጅ ሳይጠኑ ራሳቸው ካሉበት እያስፈለጉ በገዳማትንና በአድባራት እንዲሾሙና የተወሰነ መተዳደሪያ እየተሰጣቸው እንዲያስተምሩ በማድረጋቸው ከፍ ያለውን መንፈሳዊ ዝና ለማትረፍ ቻሉ። በአዲስ ዓለም የግል ቤታቸውን ከቤተልሔም ላስመጧቸው፤ ለመዝገብ ድጓው መምህር ለሊቀ ቴዎድሮስ ሰጡ፤ የመኖሪያ ቤታቸው ማዕድ በሊቃውንት ብቻ የተከበበ በመሆኑ፤ ምግብ ተጀምሮ ከፍ እስኪል ድረስ ከሊቃውንቱ ጋር ስለ ትርጓሜ መጻሕፍት ምሥጢር ከመነጋገርና ሀሳብ ለሀሳብ ከመለዋወጥ በቀር ሌላ ዓለማዊ ነገር አይነገርም ነበር እየተባለ ይተረካል። ንቡረዕድ ገብረ ሥላሴ ሠርቶ በማሰራት፤ የሥራን ክቡርነትም አውቆ በማሳወቅ፤ በጣም የተመሰገኑ እንደ ነበሩ ታሪክ ያረጋግጣል።
ለምሳሌ አንድ የግል ጸሐፊያቸው ሆኖ በቤታቸው የሚኖር ሠራተኛ ለሥራ እየፈለጉት ሊያገኙት ስለ አልቻሉ ከመገሠጽም ሆነ በገንዘብ ከመቅጣት የተሻለ መስሎ የታያቸውን ልዩ ዘዴ መረጡ፤ የኸውም ቀጥሎ የትመለከተው ነው፤ አንድ ባዶ የሆነ ኤንቬሎፕ አሽገው ጧት ከቤታቸው ወደ ቤተ መንግሥት በበቅሎ ሲሔዱ የኸንን ከዚያው ከግቢ ስደርስ ትሰጠኛለህና የዘህ ተከተለኝ ብለውት ከቤተ መንግሥት ደርሰው ከበቅሎ ሲወርዱ ቢሰጣቸው ወደ ቤት ስንመለስ ትሰጠኛለህ አሉት። በዚህም ዓይነት ከቤት ሊሰጣቸው ከቤተ መንግሥት፤ ከቤት መንግሥት ሲሰጣቸው ከቤት እያሉ ለአሥራ አምስት ቀናት ያህል እንዳይለያቸው አደረጉ፤ ከዚያ በኋላ ግን እየወተወተ ስለ አስቸገራቸው ለልዩ ጸሐፊያቸው እንዲሰጥ አዘዙት። ልዩ ጽሐፊውም ተቀብሎ ቢከፍተው ባዶ ኤንቬኖፕ ሆኖ ስለ አገኘው "የሰጡህም ጽሑፍ ከሥራህ ላይ እየታጣህ ስለ አስቸገርክ በዘዴ ትምህርት ሊሰጡህ ነውና ለወደፊቱ ተጠንቀቅ" ብሎ መክረው። ጸሐፊውም ሁኔታውን ስለ ተረዳው የሥራን ክቡርነት ዐውቆ ጠባዩን ሊያሻሻል እንደቻለ ይነገራል። ጸሐፌ ትእዛዝ ገብረ ሥላሴ "የታሪክ ዘመን ዘዳግማዊ ምኒልክ" ተብሎ በ፩፱፻፶፱ ዓ.ም የታተመውን መጽሐፍ ቀደም ብለው ረቂቁን አዘጋጅተው፤ በአንዳንድ ገዳማትና አድባራት እንዲቀመጥ አድርገው እንደ ነበር የኸው መጽሐፍ ያስረዳል። ስለዚህ የዳግማዊ ምኒልክ ጸሐፌ ትእዛዝ የነበሩት፤ ንቡረ ዕድ ገብረ ሥላሴ ከዚህ በላይ በተዘረዘረው የሥራ ፍሬአቸው፤ ለኢትዮጵያ ቤተ መንግሥትና ቤተ ክህነት ባለውለታ ናቸው ለማለት ይቻላል። ይኸንንና ይኸንን በመሳሰለው ሁኔታ ሕይወታቸውን በታሪክና በሥራ ሲያስጌጡ ከኖሩ በኋላ ጥቅምት ፪፯ ቀን ፩፱፻፭ ዓ.ም ከዚህ ዓለም በሞት ተለይተው ባቀኑት፤ ባፀኑትና ባስተዳደሩት በእንጦጦ ራጉኤል ደብር የቀብራቸው ሥነ ሥርዓት ተፈጽሟል።
ለሰው ብትል ትጠፋለህ ለእግዜር ብትል ትለማለህ
ለሰው ብትል ትጠፋለህ ለእግዜር ብትል ትለማለህ የአማርኛ ምሳሌ ነው።
ትርጉሙ
መደብ : ተረትና ምሳሌ
ስሜን ማሪያና ደሴቶች
ስሜን ማሪያና ደሴቶች (እንግሊዝኛ፦ Northern Mariana islands)  በፓሲፊክ ውቅያኖስ የሚገኝ የአሜሪካ ደሴቶች ግዛት ነው።
ሰን-ድዬ-ዴ-ቮዥ
ሰን-ድዬ-ዴ-ቮዥ (ፈረንሳይኛ፦ Saint-Dié-des-Vosges) የፈረንሳይ ከተማ ነው።
መደብ:የፈረንሣይ ከተሞች
ሰኔ ፩
ሰኔ ፩ ቀን
በኢትዮጵያ ዘመን አቆጣጠር የዓመቱ ፪፻፸፩ኛው ቀን እና የፀደይ/በልግ ፷፮ኛው ዕለት ነው። ከዚህ ዕለት በኋላ እስከ ዓመቱ መጨረሻ ድረስ፣ በ ዘመነ ሉቃስ  ፺፭ ቀናት፣ በዘመነ ዮሐንስ፤ በ ዘመነ ማቴዎስ፤ እና በ ዘመነ ማርቆስ ደግሞ ፺፬ ቀናት ይቀራሉ።
ዋቢ ምንጮች
መደብ:ዕለታት
ዶርዜ
ቋንቋ
ሚግባባባት እና በላቲን የሚፃፍ ዶርዜኛ የራሱ ብቻ ከለላዉ ጋር በቅላፀ የምገናኝ የማይገናኝበት ሁነታ አለ
ሕዝብ ቁጥር
ካለበት ሁሉ ከ3 መቶ ሺ በላይ
መልክዓ ምድር
ሜዳ ጋራ ሸንቲረር ተራራ ጫካ  ወንዝ እና ፋፋቲ ይበዙበታል።
ታሪክ
ሚዳሰስ እና ማይዳሰስ በአለም አስመዝግቧል። የሚዳሰስ ታሪክ ስለ ዶርዜ የጥበብ ስራቸዉ አለምን ያስደነቀ በመሆኑ ብዙ የደቡብ ብሔረሰቦች የዶርዜን ጥበብ የኛ ብሔር ታሪክ ነዉ ከማለት አልተቆጠቡም፡፡ ብሆንም ዶርዜ የሽመና ስራ እንዴትና ከምን እንደምሰራ የብሔሩ ተወላጆች መተዳደሪያቸዉ ስለሆነ ሁሉም ያዉቁታል፡፡
ታዋቂ ሰዎች
ዶርዜ የኢትዮጵያ ብሔር ነው።
መደብ:የኢትዮጵያ ብሔሮች
ዳውሮ
ዳውሮ በደቡብ ኢትዮጵያ የሚገኝ ብሔር ነው።
መደብ:የኢትዮጵያ ብሔሮች
ቀልዶች
የኢትዮጵያ ካርቱኖች
*
የኢትዮጵያ ታሪክ፡ ሐሪ አትከንስ
የኢትዮጵያ ታሪክ፡ በሐሪ አትከንስ ፡ አጠር ብሎ የኢትዮጵያን ጥንታዊ እና ዘመናዊ ታሪክ የሚዳስስ መጽሃፍ ነው። [[ስዕል:EthiopianHistoryHarryAtkins.pdf|thumb|left|300px| የሚያዩት ገጽ ላይ ወይም እዚህ ላይ  በመጫን የመጽሐፉን  ገጾች   ማንበብ ይችላላሉ|page=1]]
ለሰው እንግዳ ላገሩ ባዳ
ትርጉሙ
መደብ : ተረትና ምሳሌ
ዲያሌክት
ታዋቂ ሰዎች
መደብ:የኢትዮጵያ ብሔሮች
ያምሩዋል ይታደሏል
ያምሩዋል ይታደሏል የአማርኛ ምሳሌ ነው። ያምሩዋል ይታደሏል የአማርኛ ምሳሌ ነው።
ቀበሮ
ቀበሮ ኢትዮጵያና አለም ውስጥ የሚገኝ አጥቢ እንስሳ ነው። ሌሎች እውነታዎች ቀበሮዎች ብዙውን ጊዜ ነጠላ ናቸው ፡፡ ይህ ማለት በሕይወት ዘመናቸው አንድ የትዳር ጓደኛ ብቻ አላቸው ማለት ነው ፡፡ እንዲሁም በኩሬዎቻቸው ለመርዳት ናኖኒዎችን ይጠቀማሉ ፡፡ ኑናኒዎች የዘር ፍጥረታት ያልሆኑ ሴት ቀበሮዎች ናቸው ፡፡ አንዳንድ ጊዜ ፣ ​​አንድ ወንድ ቀበሮ በርካታ የሴት ጓደኞች ይኖሩታል ፡፡ አንድ ወንድ ወንድና አንዲት ሴት ያሏት ሴት በጋራ በአንድ ዋሻ ውስጥ እንደሚኖሩ ይታወቃል ፡፡ ቀበሮዎች ልክ እንደ ሰዎች አንዳቸው የሌላውን ድምፅ መለየት ይችላሉ ፡፡ ቀይ ቀበሮው ለመግባባት የሚጠቀሙባቸው 28 የተለያዩ ድም soundsች አሉት ፡፡ እነዚህ ድምzationsች ማሰራጫዎችን ፣ ቡሽዎችን እና ጩኸቶችን ያካትታሉ ፡፡ የቀይ ቀበሮ ትንሽ ቀጭኔ አካል ወደ 30 ሚ.ሜ. ከ 1500 ዎቹ ዓመታት ጀምሮ ቀበሮ አደን በእንግሊዝ ውስጥ ተወዳጅ የመዝናኛ ስፖርት ነበር ፡፡ ቀበሮዎችን ያለ ውሾች እርዳታ ቀበሮዎችን ማደን አሁንም በዩናይትድ ኪንግደም እና አሜሪካን ጨምሮ በሌሎች በርካታ ሀገሮች ውስጥ አሁንም ይሠራል ፡፡ በአፈ ታሪክ ውስጥ ቀበሮዎች አንዳንድ ጊዜ አስማታዊ ፍጥረታት በመሆናቸው ይገለጣሉ ፡፡ በዱር ውስጥ ቀበሮዎች ግልገሎች በንስር ላይ ይወድቃሉ ፡፡ ኮyotes ፣ ግራጫ ተኩላዎች ፣ ድቦች እና የተራራ አንበሶች ሁሉ ለአዋቂ ቀበሮዎች አዳኞች ናቸው ፡፡ ቀበሮዎች ጥሩ የመስማት ችሎታ አላቸው ፡፡ ዝቅተኛ-ድግግሞሽ ድም soundsችን እና ከመሬት በታች ሲቆፍሩ ይሰማራሉ ፡፡
ያምሩዋል ይታደሏል
ትርጉሙ
መደብ: ያልተተረጎመ ምሳሌ መደብ: ተረትና ምሳሌ
ቀበሮ
የእንስሳው ሳይንሳዊ ጸባይ
ቀበሮ ማለት በውሻ አስተኔ (Canidae) ውስጥ የተገኙ በ5 ወገኖች ናቸው።
እንዲሁም የውሻ ወገን ውስጥ 2 ሌሎች ዝርዮች «ቀበሮ» ተብለዋል፤ እነርሱም ወርቃማ ቀበሮና ጥቁር ጀርባ ቀበሮ ናቸው። ቀይ ተኩላ ደግሞ አንዳንዴ «ቀይ ቀበሮ»  ቢባልም፣ እሱም የውሻ ወገን አባል ነው።
እውነታዎች
ቀይ ቀበሮ በዓለም ላይ በጣም የተለመደና የተስፋፋ ቀበሮ ዝርያ ነው ፡፡ ቀበሮዎች በእግራቸው ላይ ቀለል ያሉ አጥቢ አጥቢ እንስሳት ናቸው ፡፡ እነሱ ተኩላዎችን ፣ ተኩላዎችን እና ውሾችን ያካተቱ ሌሎች የካናዳ ቤተሰብ አባላት ብዙውን ጊዜ የተሳሳቱ ናቸው ፡፡ ረዣዥም ቀጫጭን እግሮቻቸው ፣ አንጸባራቂ ክፈፋቸው ፣ አፍንጫው እና በተሰነጠቀ ጅራታቸው ምክንያት ከዘመዶቻቸው ተለይተዋል ፡፡ እነዚህ እንስሳት በጣም ማህበራዊ እና ተለዋዋጭ ሕይወት ያላቸው ናቸው ፡፡ እነሱ በዓለም ዙሪያ ይገኛሉ - በሰሜን አሜሪካ ፣ በአውሮፓ ፣ በእስያ እና በሰሜን አፍሪካ - እና ብዙ ሰፈር ቤቶችን ይደውሉ። እንዲሁም እጅግ በጣም የተለያዩ ምግቦችን ይመገባሉ ፡፡ መጠን አብዛኛዎቹ ቀበሮዎች ልክ እንደ መካከለኛ መጠን ያላቸው ውሾች ተመሳሳይ መጠን አላቸው ፡፡ ቀበሮዎች ትናንሽ አጥቢ እንስሳት ስለሆኑ እነሱ እንዲሁ በጣም ቀላል ናቸው ፡፡ እነሱ እስከ 1.5 ፓውንድ ያህል ሊመዝኑ ይችላሉ ፡፡ (680 ግራም) እና እስከ 24 ፓውንድ። (11 ኪ.ግ.) የፎንክስክ ቀበሮ አነስተኛ ህያው ቀበሮ ነው እና ከድመት የሚበልጥ አይገኝም - 9 ሴንቲ ሜትር (23 ሴንቲ ሜትር) እና ክብደቱ ከ 2.2 እስከ 3.3 ፓውንድ ፡፡ (ከ 1 እስከ 1.5 ኪሎግራም) በብሔራዊ ጂኦግራፊክ መሠረት ፡፡ ሌሎች ዝርያዎች ከጭንቅላቱ እስከ ክንድቻቸው ድረስ እስከ 86 ሴንቲ ሜትር (86 ሴ.ሜ) ድረስ ሊያድጉ ይችላሉ። ጅራታቸው ተጨማሪ ከ 12 እስከ 22 ኢንች (ከ 30 እስከ 56 ሳ.ሜ.) ርዝመታቸውን ሊጨምር ይችላል ፡፡ ሐበሻ ቀበሮዎች በተራሮች ፣ በሣር ሜዳዎች እና በረሃማ አካባቢዎች የሚገኙት ቢሆንም ብዙውን ጊዜ ጫካ ደኖች ውስጥ ይኖራሉ ፡፡ መሬታቸውን በመሬት ውስጥ ጉድጓዶችን በመቆፈር ቤታቸውን ይሠራሉ ፡፡ እነዚህ ቋጠሮዎች (ዳኖች) ተብሎም ይጠራሉ ፣ ለመተኛት አሪፍ አከባቢን ፣ ምግብን ለማከማቸት ጥሩ ቦታ እና ምሰሶቻቸው ለመያዝ አስተማማኝ ቦታ ይሰጣሉ ፡፡ ቀበሮዎች ለ ቀበሮው እና ለቤተሰቡ የሚኖሩበት ክፍል ያላቸው የተቆፈሩ ጉድጓዶች ናቸው ፡፡ አዳራሾቹ ወደ ቋጥኝ ከገቡ ሸሽተው ለመሸሽ ብዙ መውጫዎች አሏቸው ፡፡ ልምዶች ቀበሮዎች በፓኬቶች ውስጥ የሚኖሩ በጣም ማህበራዊ ፍጥረታት ናቸው ፡፡ የዩናይትድ ስቴትስ የአገር ውስጥ ጉዳይ መምሪያ አንድ ቀበሮ ቡድን “leas, skulk or land” ተብሎ ይጠራል ፡፡ እነሱ ደግሞ ፓኮች ተብለው ይጠራሉ ፡፡ ምንም ነገር ብትጠሯቸው-ቀበሮዎች የቤተሰብ አባላትን ቅርብ ማድረግ ይወዳሉ ፡፡ እሽግ በዕድሜ የገፉ እህትማማቾችን ፣ የመራቢያ ዕድሜ ቀበሮዎችን ፣ የትዳር ጓደኞቻቸውን እና እናቶችን ሊያካትት ይችላል ፡፡ ወንድ ቀበሮዎች ውሾች ፣ ቶኖች ወይም ሬንቶች በመባል ይታወቃሉ ፣ ሴቶቹ ደግሞ ቫይረሶች ይባላሉ ፡፡ እነዚህ አጥቢ እንስሳት ማታ ማታ ማደን ይወዳሉ እና ቀትር ናቸው ፡፡ ይህ ማለት በቀኑ ውስጥ ይተኛሉ ማለት ነው ፡፡ ምንም እንኳን ፣ ቀበሮው በሚኖርበት ቦታ ላይ በመመስረት ይህ ሊለወጥ ይችላል ፡፡ የአየርላንድ ብሔራዊ ፓርኮችና የዱር እንስሳት ጥበቃ አገልግሎት እንዳመለከተው ደህና በሚሰማቸው ቦታ የሚኖሩ ከሆነ የቀበሮ እሽግ በቀን ውስጥ ሊያድኑ ይችላሉ ፡፡ ቀበሮዎች ታላቅ የማየት ችሎታ አላቸው ፡፡ እነሱ ልክ እንደ ድመት ማየት ይችላሉ ፡፡ ዓይኖቻቸው ቀጥ ብለው ላሸልitቸው ተማሪዎቻቸው ዓይኖቻቸው እንደ ድመት ምስጋና ናቸው ፡፡ ቀበሮዎችም እንዲሁ በጣም ፈጣን ናቸው ፡፡ እስከ 45 ማይል / 72 ኪ.ሜ በሰዓት ድረስ መሮጥ ይችላሉ ፡፡ ያ በዓለም ከዓለም እጅግ ፈጣን ከሆኑት እንስሳት መካከል አንዱ እንደ ጥቁር ቡርክ አንቶሎፕ ማለት ነው ፡፡ አመጋገብ ቀበሮዎች ሁሉን ቻይ ናቸው ፡፡ ይህ ማለት ሥጋንና እፅዋትን ይበላሉ ማለት ነው ፡፡ የቀበሮ አመጋገብ እንደ እንሽላሊት ፣ lesይሎች ፣ አይጦች ፣ አይጦች ፣ ጥንቸሎች እና እርባታዎች ያሉ ትናንሽ እንስሳትን ሊይዝ ይችላል ፡፡ አመጋገባቸውን በአእዋፍ ፣ በፍራፍሬዎች እና ሳንካዎች እንደ ሚድሰንሰንያን ገለፁ ፡፡ በውቅያኖሱ አቅራቢያ የሚኖሩት ቀበሮዎች ዓሳ እና ስንጥቆች ይበላሉ ፡፡ ምግብ የማግኘት ችግር ካጋጠማቸው ቀበሮ ቆሻሻ መጣያዎችን ለማግኘት የቆሻሻ ማጠራቀሚያዎችን በማሽከርከር ላይ ምንም ችግር የለውም ፡፡ ቀበሮዎች በቀን እስከ ብዙ ፓውንድ ምግብ ሊበሉ ይችላሉ ፡፡ የማይበሉት ነገር ፣ አብዛኛውን ጊዜ በኋላ ላይ በቅጠሎች ወይም በረዶዎች ይቀመጣሉ። ዘሮች ቀበሮ ሕፃናት ፓኮች ተብለው ይጠራሉ ፡፡ በመጋባት ወቅት ሴቷ ዝግጁ መሆኗን ለወንዶች ለማሳወቅ ትጮኻለች ፡፡ ከተጋቡ በኋላ ሴቶቹ ምሰሶዎቻቸውን የሚይዙበት በመኖሯ ውስጥ ጥቂት ቅጠሎችን ያዘጋጃሉ ፡፡ በመቃብሩ ውስጥ ያለው ይህ ልዩ ክፍል ጎጆ ጎጆ ተብሎ ይጠራል። ነፍሰ ጡርዋ ሴት እንክብሎ carriesን ለ 53 ቀናት ለማህፀን ፅንስ ብቻ ተሸክማለች ፡፡ በአንድ ሊትር ውስጥ ብዙውን ጊዜ ከሁለት እስከ ሰባት እንክብሎች አሉ ፡፡ የጤፍ እንክብካቤ የቤተሰብ ጉዳይ ነው ፡፡ ሁለቱም እናቶች እና አባት የእንቁላል እንክብካቤን ይጋራሉ ፡፡ በዕድሜ የገፉ እህቶች እንኳን ታናሽ ወንድማቸውን እና እህቶቻቸውን ምግብ በማቅረብ ይንከባከባሉ ፡፡ ቀበሮዎች በዱር ውስጥ በጣም አጭር ህይወት ይኖራሉ ፡፡ በእንስሳት እንስሳት ልዩነት ድር መሠረት ብዙውን ጊዜ የሚኖሩት በሶስት ዓመት አካባቢ ብቻ ነው ፡፡ በግዞት ውስጥ ረዘም ላለ ጊዜ መኖር ይችላሉ ፡፡ ለምሳሌ በአራዊት ውስጥ ያሉ ቀበሮዎች ፣ ከ 10 እስከ 12 ዓመት ሊኖሩ ይችላሉ ፡፡
ኢትዮጵያ ቃለ ሕይወት ቤተ ክርስቲያን
የኢትዮጵያ ቃለ ህይወት ቤተ ክርስቲያን በወንጌል አማኞች አንድነት ማህበር
ቀበሮ
ቀይ ቀበሮዎች
ቀይ ቀበሮዎች በፊቱ ፣ በኋላ ፣ በጎን እና በጅራታቸው ላይ ረዣዥም ጉንጮዎች እና ቀይ ሽፍታ አላቸው ፡፡ ጉሮሮአቸው ፣ ጉንጭ እና ሆዳቸው ግራጫ-ነጭ ናቸው። ቀይ ቀበሮዎች ጥቁር እግሮች እና ጥቁር አንጸባራቂ ጆሮዎች ትልቅ እና ጠቆር ያሉ ናቸው ፡፡ ከቀይ ቀበሮው በጣም ሊታወቁ ከሚችሉ ባህሪዎች ውስጥ አንዱ ነጣ ያለ ነጭ ጅራት ያለው ጅራት ነው ፡፡ ቀይ ቀበሮዎች ቁመታቸው ሦስት ጫማ እንዲሁም ሁለት ጫማ ነው ፡፡ ቀይ ቀበሮዎች ብዙውን ጊዜ ተመሳሳይ መኖሪያ እና ክልል ከሚጋሩ ግራጫ ቀበሮዎች ጋር ግራ ይጋባሉ ፡፡ ይህ አንዳንድ ቀይ ቀበሮዎች ትላልቅ ግራጫ ፀጉር ያላቸውና ግራጫ ቀበሮዎች ቀይ የቀይ ጠጉር አላቸው ፡፡ ግራጫ ቀበሮዎች በመጠኑ ያነሱ እና ትንሽ የተጠጋጋ ፊት እና አጫጭር አንጀት አላቸው ፡፡ ልዩነቱን ለመናገር እርግጠኛ የሆነው መንገድ በጅራቱ ጫፍ ላይ ያለውን ቀለም መፈለግ ነው ፡፡ ግራጫ ቀበሮዎች ጥቁር ቀለም ያላቸው ጅራቶች አሏቸው ፣ የቀይ ቀበሮ ጅራት ነጭዎች ፡፡ ምንም እንኳን በስም እና በምስል በጣም የሚመሳሰሉ ቢሆኑም ፣ ግራጫው ቀበሮና ቀይ ቀበሮ ሩቅ የአጎት ልጆች ብቻ ናቸው ፡፡ ቀይር ከቀይ ቀበሮዎች በአላካ እስከ ፍሎሪዳ ድረስ በመላው አህጉራዊ አሜሪካ ይገኛሉ ፡፡ ትንሹ ህዝብ በደቡብ-ምዕራብ ውስጥ ቀይ ቀበሮ ማየት በጣም ያልተለመደ ነው ፡፡ ቀይ ቀበሮዎች እንደ ጫካ መሬት ፣ ገጠር እና የከተማ ሰፈሮች ፣ እርጥብ መሬቶች እና ብሩሽ ማሳዎች ያሉ ክፍት ቦታዎችን ይወዳሉ ፡፡ የሚመገቡት ቀይ ቀበሮዎች አይጦችን እና ጥንቸሎችን ይመርጣሉ ፣ ግን እነሱ ወፎችን ፣ አምፊቢያን እና ፍራፍሬዎችን ደግሞ ይበላሉ ፡፡ ቀይ ቀበሮዎች እንዲሁ ከቆሻሻ ጣሳዎች ወይም እርሻዎች ምግብ ይሰርቃሉ ፡፡ በክረምት ጊዜም እንኳ ምግብ የማግኘት ችሎታቸው ቀይ ቀበሮዎች ተንኮለኛ እና ብልሃተኛ የሚል ስም እንዳላቸው አንዱ ምክንያት ነው ፡፡ የሕይወት ታሪክ ቀይ ቀበሮዎች በክረምት ወቅት ይጋባሉ ፡፡ ሴትየዋ ከተጋቡ በኋላ ወዲያውኑ አንድ ዋሻ ይገነባሉ። ሴቶች በአንድ ሊትር ወደ 12 እና 12 ፓምፖች በአንድ ቦታ ማድረስ ይችላሉ ፡፡ ዱቄቶች የተወለዱት ቡናማ ወይም ግራጫ ሲሆኑ አብዛኛውን ጊዜ በአንድ ወር ጊዜ ውስጥ ወደ ቀይ ይለወጣሉ። ወጣቶቹ ቀበሮዎች በራሳቸው እስከሚጀመሩበት ጊዜ ድረስ ሁለቱም ወላጆች ልጆቻቸውን ይንከባከባሉ ፡፡ ማረጋገጫ ቀይ ቀበሮዎች የከተማ ዳርቻዎችን እና የገጠር ማህበረሰቦችን በደንብ አስማምተዋል ፡፡ ሌሎች ትልልቅ አዳኞች ከሰዎች እድገት እንዲገላገሉ ቢደረጉም የቀይ ቀበሮዎች በተለወጠው መኖሪያቸው ተጠቅመዋል ፡፡ በመናፈሻዎች እና በዱር መሬት ጠርዞች ውስጥ ይኖራሉ ፣ ቀይ ቀበሮዎችም የሚገኙትን ሁሉ በቀላሉ ይበላሉ ፡፡ ቀይ ቀበሮዎች ብቸኛ ናቸው ፣ ስለሆነም ሰዎችን መደበቅ እና ማምለጥ ለእነሱ ቀላል ነው ፡፡ አዝናኝ እውነታ ቀይ ቀበሮዎች ጥሩ የመስማት ችሎታ አላቸው ፡፡ ዝቅተኛ-ድግግሞሽ ድምፃችን እና ከመሬት በታች ሲቆፍሩ ይሰማራሉ ፡፡
መደብ:አጥቢ እንስሳት መደብ:የዱር አራዊት
ቪንሰንት ቫን ጎ
thumb|ሰዓሊው ቫን ጎሕ በራሱ እንደ ተሳለ ቪንሰንት ቫን ጎ (ሆላንድኛ፦ Vincent Van Gogh /ቭንሰንት ቫን ጎሕ/) ከ1845 እስከ 1882 ዓ.ም. ድረስ የኖረ የሆላንድ ሰዓሊ ነበረ።
ኖቫ ስኮሻ
450px|thumbnail|የኖቫ ስኮሻ ሥፍራ በካናዳ thumb|ሰንደቅ
ኖቫ ስኮሻ በካናዳ የሚገኝ ክፍላገር ነው።   ዋና ከተማው ሃሊፋክስ ነው።
መደብ:የካናዳ ክፍላገራት
አምሣለ ጎአሉ
አምሣለ ጎአሉ የአማራ ክልል ዋና ከተማ በሆነችው በባህርዳር 1977 ተወለደች የመጀመሪያ ደረጃ ትምህርቶን በአሣይ የህዝብ ት/ቤት በመቀጠልም በቦሌ የሁለተኛ ደረጃ ትምህርትን በማጠናቀቅ የመጀመሪያ ደግሪዋን ከአዲስ አበባ ዩኒቨርስቲ ፋካልቲ ኦፍ ሣይንስ በአርክቴክቸር ተመርቃለች፡፡ አምሣለ በ2002 ሰምንተኛዋ የሴት ፓይለት ሆና አጠናቃለች በመቀጠልም ለተከታታይ ስምንት አመታት በኢትዮጵያ አየር መንገድ አገልግሎት ……በኢትዮጵያ ታሪክ ወሰጥ የመጀመሪያዉ ሴት ካፒቴን የሚያስብላትን ማዕረግ በ2010 ከኢትዮጲያ አቪየሽን አካዳሚ አግኝታለች፣ የመጀመሪያውንም በረራ ከአዲስ አበባ በመነሳት ጎንደር ላይ በማረፍ ስራዋን በተግባር አስመስክራለች።
ቤተሰብ
መደብ:የኢትዮጵያ ሰዎች
ለሰው እንዴት F አነሰው
ትርጉሙ
መደብ : ተረትና ምሳሌ
አልዓዛር ሜናኬም የሴክ
thumb|250x250px| ረቢ ሼክ (ከግራ ሁለተኛ) [[1989 እ.ኤ.አ.|በዴጋል ሃቶራ የኦሪት ሽማግሌዎች ጉባኤ የመጀመሪያ ስብሰባ ላይ፣ 1989]] ረቢ አልዓዛር ሜናችም መን ሼክ  ( እ.ኤ.አ. እ.ኤ.አ. _ _ _ _  .እ.ኤ.አ. ከ 1970ዎቹ  ውስጥ የሊትዌኒያን ultra-orthodox ማህበረሰብን ይመሩ ነበር ፣ እሱም “የትውልድ ታላቅ” አድርጎ ይቆጥረዋል።
የዴጋል ሃቶራ ፓርቲ የሺሞን ፔሬዝ ለጠቅላይ ሚኒስትርነት እጩነት ይደግፈዋል ወይ የሚለው ጥያቄ በዴጋል ሃቶራህ ኮንፈረንስ ላይ ንግግር ማድረግ ነበረበት ወደ ረቢ ሼኽ የአለም አይን ስቧል. በቴል አቪቭ ያድ ኤሊያሁ ስፖርት አዳራሽ። ረቢ ሼክ በንግግራቸው ከመንግስት ጋር የመቀላቀልን ጥያቄ በቀጥታ አልተናገረም ነገር ግን በአይሁዶች ዋና ዋና ነጥቦች ላይ ማስተማርን መርጧል እና ከቅድመ አያቶች ወግ ጋር ያለውን ግንኙነት በማፍረስ ግራ ቀኙን አጠቁ። የረቢ ሼክ ንግግር በእስራኤል መዝገበ ቃላት ውስጥ "ስለ ጥንቸሎች እና አሳማዎች ማውራት" ሲል ገባ።
የረቢ ሸኽ ንግግር በተለያዩ ሚዲያዎች በቀጥታ ተላልፏል ። የእሱን አስተያየት ተከትሎ ውዝግብ ተፈጠረ። ዓለማዊ ምንጮች ረቢ ሼክ የእስራኤልን ዓለማዊ ንግግሮች ላይ ላዩን እንደሚያቀርቡ ተናግረዋል ። ዬአድ ነማን የረቢ ሼክን ለትችት ምላሽ አሳተመ፡- "እኔ እወዳቸዋለሁ ሁሉም ልጆቼ ናቸው፣ እናም ልጆቼ የምነግራቸውን እና ስለነሱ የምናገረውን እንዲሰሙ በጣም አስፈላጊ ነው እናም ሰሙ ". right|thumb|333x333px| የረቢ ሸኽ መቃብር በብኒ ብራክ ረቢ ሼክ በሐሽቫን 5772 (እ.ኤ.አ. ህዳር 2, 2001 አርብ 16 ምሽት ላይ አረፉ የቀብር ሥነ ሥርዓቱ የተካሄደው አርብ ዕለት ሲሆን አጭር ቀን ቢሆንም ከመቶ ሺህ በላይ ሰዎች የተገኙት ከእስራኤል እና ከዓለም ተነስተው በሌሊት መጡ ።
ረቢ ሻክ የተቀበረው በተቀበረበት ቀን በተቀደሰ ልዩ ሴራ ውስጥ በብኔ ብራክ በሚገኘው የፖኒቫጅ የሺቫ ኮሚሽነሮች መቃብር ውስጥ ነው ። በመቃብሩ ላይ ድንኳን ተተክሎ የአምልኮ ማእከል ሆኖ ያገለግላል። በሮሽ ቾዴሽ ምሽቶች፣ የዘወትር ጸሎቶች እዚያ ይካሄዳሉ፣ በትንሽ የጅምላ ዮም ኪፑር ጸሎት ይጠናቀቃል ። በሞቱ መታሰቢያ በዓል ላይ የተማሪዎቹ እና አድናቂዎቹ ታላቅ ሰልፍ አለ ። መደብ:እስራኤል
ጄምስ ፍራንኮ
thumb|right|
ጄምስ ኤድዋርድ ፍራንኮ (James Edward Franco) የአሜሪካ ተዋናይ ነው።
መደብ:የአሜሪካ የፊልም ተዋናዮች
ኬጥኛ
ኬጥኛ (ኬጥኛ፦ 𒉈𒅆𒇷 /ነሺሊ/) በጥንታዊ አናቶሊያ ኬጥያውያን መንግሥት ከ1900-1200 ዓክልበ ግድም የተነገረ የሕንዳዊ-አውሮፓዊ ቤተሠብ አባል ነበረ።
እስከምናውቀው ድረስ ኬጥኛ ከሁሉ አስቀድሞ በጽሕፈት የተመዘገበው ሕንዳዊ-አውሮፓዊ አባል ነው። የተጻፈው ከአካድኛ በተወሰደው በኩኔይፎርም ጽሕፈት ዘዴ ነበር።
መጀመርያው የምናውቀው ናሙና የካነሽ ንጉሥ አኒታ አዋጅ (1650 ዓክልበ. ግ.) ነው። ሆኖም ከዚህ በፊት ከ1880 ዓክልበ. ጀምሮ በተጻፉት በአካድኛ ካሩም ካነሽ መዝገቦች መካከል ከተገኙት የነጋዴዎች ስሞች፣ በርካታ የኬጥኛ ስሞች ይመስላሉ። ከዚያም በፊት በኤብላ ጽላቶች (2100 ዓክልበ. ግ.) ከተዘረዘሩት ከአርሚ ከተማ (ሐለብ?) ነጋደዎች ብዛት፣ ሃያ ያሕል የአርሚ ነጋዴዎች የኬጥኛ ስሞች እንዳሏቸው ይመስላል።
ይህ ቋንቋ ከ1900 ዓክልበ. በፊት በሐቲ አገር የሠፈሩት የሓታውያን ቋንቋ ወይም ሐትኛ ምንም ዝምድና አልነበረውም፤ ነገር ግን እነዚህ ኬጥያውያን የተባሉት ከሐቲ ውጭ የወረሩ ነበር። አገሩም «ሐቲ» ከዕብራይስጥ ስም «ሔቲ» (ኬጢ ወይም ኬጥያውያን (መጽሐፍ ቅዱስ)) ጋር ተመሳሳይነት ስላለው፣ እነዚህ ሰዎች አሁን በእንግሊዝኛ «ሂታይት» (ኬጥያውያን) ይባላሉ፤ ቋንቋችውም «ኬጥኛ» ሲባል፣ እንዲያውም በመጀመርያው በካነሽ ከተማ ስለተገኘ በራሳቸው ዘንድ ስያሜው «ነሺሊ» (ማለት ካነሽኛ) ተባለ።
መደብ:ህንዳዊ-አውሮፓዊ ቋንቋዎች መደብ:ታሪካዊ አናቶሊያ
ያምራል ብለው ለነብር ልጅ አይድሩም
ያምራል ብለው ለነብር ልጅ አይድሩም የአማርኛ ምሳሌ ነው። ያምራል ብለው ለነብር ልጅ አይድሩም የአማርኛ ምሳሌ ነው።
ትርጉሙ
መደብ: ያልተተረጎመ ምሳሌ መደብ: ተረትና ምሳሌ
ደቡብ ቻይና ባሕር
350px|thumb|በደቡብ ቻይና ባሕር ላይ ይግባኝ ያሉት አገራት ደቡብ ቻይና ባሕር በእስያ ከቻይና ደቡብ፣ ከቬትናም ምሥራቅ፣ ከፊልፒንስ ምዕራብ፣ ከማሌዥያ ስሜን የሚገኝ የፓሲፊክ ውቅያኖስ ታላቅ ባህር ነው።
በባሕር እራሱ ላይ እና በባህሩ ውስጥ በሚገኙት ጥቃቅን ደሴቶች ላይ ብዙ ከባቢ አገራት ይግባኝ ማለታቸው ስላለ፣ የአግሮች ክርክር ነው። የሚከተሉት አገራት በከፊል ይግባኝ ብለዋል፦ ቬትናም፣ ፊልፒንስ፣ ማሌዥያ፣ ብሩናይ፣ የቻይና ሕዝባዊ ሪፐብሊክና ታይዋን ናቸው።
መደብ:እስያ መደብ:የውሃ አካል
ዘ ካርፐንተርዝ
thumb|ዘ ካርፐንተርዝ ዘ ካርፐንተርዝ (The Carpenters) በአሜሪካ የተመሠረተ እጅግ ስመ ጥሩ የሆነ የሮክ ሙዚቃ ቡድን ነበረ።
ሜይር ዝቪ በርግማን
right|thumb|250x250px| ረቢ በርግማን [[አልዓዛር ሜናኬም የሴክ|በራቢ ሸኽ መቃብር ድንኳን ውስጥ ለረቢኒካል የበጎ አድራጎት ጉዳዮች ኮሚቴ ለጋሾች ይጸልያል]] thumb| ረቢ በርግማን በሃቭዳላህ በዮም ኪፑር ምሽት ረቢ ሜየር ዝቪ በርግማን (ቢ . 1930 ) የራሽቢ የሺቫ መሪ እና የዴግል ሃቶራ የቶራ ሽማግሌዎች ምክር ቤት አባል ነው።
ዘ ካርፐንተርዝ
መደብ:የአሜሪካ ሙዚቀኞች
ሜይር ዝቪ በርግማን
ተዛማጅ እቃዎች
መደብ:እስራኤል
ኒያላ
ኒያላ በደቡባዊ አፍሪካ የሚገኝ አጥቢ እንስሳ ነው።  ስሙ «ኒያላ» ከደቡብ አፍሪካ ቋንቋ ከጾንግኛ ደርሷል።
ሌላው የአጋዘን ወይም የድኩላ ዘመድ በተለመደው «የተራራ ኒያላ» ተብሎ በኢትዮጵያ ብቻ ሲገኝ፣ ይህ አይነት ኒያላ በደንብ «የደጋ አጋዘን» ይባላል።
የእንስሳው ጥቅም
መደብ:የቶራ አስተኔ
አብዮታዊ የምርትና የባህል ዕድገት ዘመቻ በከምባታና ሀዲያ አውራጃ ከ1971 እስከ 1975
አብዮታዊ የምርትና የባህል ዕድገት ዘመቻ በከምባታና ሀዲያ አውራጃ ከ1971 እስከ 1975 በዶክተር ላጵሶ ድሌቦ ፣ 1975 ላይ የታተመ፣ የደርግ ስርዓት በከምባታና ሀድያ ያካሄደውን ተግባራት የሚዳስስ መጽሃፍ ነው  ። [[ስዕል:1971-all-cr.pdf|thumb|left|300px| የሚያዩት ገጽ ላይ ወይም እዚህ ላይ  በመጫን የመጽሐፉን  ገጾች   ማንበብ ይችላላሉ|page=1]]
ምስጋና
መደብ:የኢትዮጵያ ታሪክ መደብ :ደርግ
ክዩብ
ክዩብ ማለት ፮ ጎን ያለው ካሬ ነው።
መደብ:ጂዎሜትሪ ክዩብ ማለት 6 ጎኖች ያሉት ሆኖ በተለያዩ ጉዳዮች ጥቅም ይሰጣል
ዲዚ
ታዋቂ ሰዎች
ዲዚ የኢትዮጵያ ብሔር ነው።
መደብ:የኢትዮጵያ ብሔሮች
ህዋስ
ለህዋስ መጀመሪያው የ[[ሮበርት ሁክ እይታ|thumbnail|275px|right]] ህዋስ (እንግሊዝኛ ሴል) መሰረታዊ የሆነ የህይወት ትንሹ ክፋይ ነው። ይህ የህይወት ያላቸው ነገሮች መስራች ክፍል ለመጀመሪያ ጊዜ የታየው ሮበርት ሁክ በተባለ እንግሊዛዊ ሳይንቲስት ነበር።
ሴል በሰወነታችን ውስጥ የሚገኝ ፍጥረት እና ሰውነታችንን ለመገንባት የሚያስፈልግ ነገር ነው።
left|thumb|350px| የእንስሳት ህዋስ: (1) [[መንጢብ (2) መነጥብ (3) ራይቦዘም (4) ቬዞሊ፤,(5) (6) ጎልጂ, (7) , (8) , (9) መካነ ሀይል, (10) , (11) , (12) ላይዞዞም, (13) .]]
መደብ:ሥነ ሕይወት
ኦዲሣ
400px|thumb|ኦዲሣ በሕንድ
ኦዲሣ በምሥራቅ የምትገኝ የሕንድ ክፍላገር ናት።
በ2003 ዓም ስሙ በይፋ ከ«ኦሪሣ» ወደ «ኦዲሣ» ተቀየረ።
25 November
25 November በጎርጎርያን ካሌንዳር የቀን ስም በእንግሊዝኛ ሲሆን ይህ ቀን በኢትዮጵያ አቆጣጠር (ከ1892 ዓ.ም. ጀምሮ እስከ 2091 ዓ.ም. ድረስ) በዘመነ ማቴዎስ፣ በዘመነ ማርቆስና በዘመነ ሉቃስ ኅዳር 16 ቀን ማለት ነው። በዘመነ ዮሐንስ ግን (ዘመነ ሉቃስ የሥግር ዓመት በመሆኑ)  ቀን ላይ ነው።
ከ1892 ዓ.ም. አስቀድሞ ወይም ከ2091 ዓ.ም. በኋላ ለሆኑት ዓመታት ግን በሌላ ቀን ላይ መሆኑን ይገንዘቡ። ለእነዚያ ዓመቶች ይህ የቀን መለወጫ መሣርያ ይረዳል።
ለሰው ከበሬታው ሰው ለወጥ ማጣፈጫው ጨው
ለሰው ከበሬታው ሰው ለወጥ ማጣፈጫው ጨው የአማርኛ ምሳሌ ነው።
ካቦ ቨርዴ
ሊንክስ
መደብ:ምዕራብ አፍሪቃ
ለሰው ከበሬታው ሰው ለወጥ ማጣፈጫው ጨው
ትርጉሙ
መደብ : ተረትና ምሳሌ
ሰን-ፕዬርና ሚክሎን
400px|thumb ሰን-ፕዬርና ሚክሎን (ፈረንሳይኛ፦ Saint Pierre et Miquelon) በካናዳ አጠገብ የፈረንሳይ ትንንሽ ደሴቶች ናቸው። 6,080 ኗሪዎች አሉባቸው።
መደብ:ፈረንሣይ መደብ:ስሜን አሜሪካ
መጋቢት ፭
ዋቢ ምንጮች
መደብ:ዕለታት
ካንሰር
ካንሰር ኣንድ የኣካል ሴል ከቊጥጥር ውጭ በማደግ የሚመጣ በሽታ ነው።
መደብ:ሕክምና
ሮቤርት ኮኽ
340px|thumb|ሮቤርት ኮኽ 1899 ዓም ሮቤርት ኮኽ (ጀርመንኛ፦ Robert Koch 1836-1902 ዓም) ዝነኛ የጀርመን ሀኪምና ሳይንቲስት ነበረ። በተለይ የባክቴሪያ ጥናት መስራች ስለ መሆኑ ይታወቃል።
መደብ:ሳይንቲስቶች መደብ:የጀርመን ሰዎች መደብ:ሕክምና
ዲሜ
ጌቱ እበቀላለሁ
ታዋቂ ሰዎች
ዲሜ የኢትዮጵያ ብሔር ነው።
መደብ:የኢትዮጵያ ብሔሮች
26 November
26 November በጎርጎርያን ካሌንዳር የቀን ስም በእንግሊዝኛ ሲሆን ይህ ቀን በኢትዮጵያ አቆጣጠር (ከ1892 ዓ.ም. ጀምሮ እስከ 2091 ዓ.ም. ድረስ) በዘመነ ማቴዎስ፣ በዘመነ ማርቆስና በዘመነ ሉቃስ ኅዳር 17 ቀን ማለት ነው። በዘመነ ዮሐንስ ግን (ዘመነ ሉቃስ የሥግር ዓመት በመሆኑ)  ቀን ላይ ነው።
ከ1892 ዓ.ም. አስቀድሞ ወይም ከ2091 ዓ.ም. በኋላ ለሆኑት ዓመታት ግን በሌላ ቀን ላይ መሆኑን ይገንዘቡ። ለእነዚያ ዓመቶች ይህ የቀን መለወጫ መሣርያ ይረዳል።
መደብ:የፈረንጅ ቀኖች
ያምራል ብለው ከመናገር ይከፋል ብሎ መተው
ያምራል ብለው ከመናገር ይከፋል ብሎ መተው የአማርኛ ምሳሌ ነው። ያምራል ብለው ከመናገር ይከፋል ብሎ መተው የአማርኛ ምሳሌ ነው።
ትርጉሙ
መደብ: ያልተተረጎመ ምሳሌ መደብ: ተረትና ምሳሌ
ለሰው ጠላቱ ይወጣል ከቤቱ
ለሰው ጠላቱ ይወጣል ከቤቱ የአማርኛ ምሳሌ ነው።
ትርጉሙ
መደብ : ተረትና ምሳሌ
አቡነ ባስልዮስ
right|thumb|200px|ቀዳማዊ አቡነ ባስልዮስ
ቀዳማዊ አቡነ ባስልዮስ (፲፰፻፹፬ዓ/ም (ሚዳ ሚካኤል) - ፲፱፻፷፫ ዓ/ም (አዲስ አበባ)) የመጀመሪያው ኢትዮጵያዊ የኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋሕዶ ቤተ ክርስቲያን ርዕሰ ሊቃነ ጳጳሳት እና የመጀመሪያው ፓትርያርክ ነበሩ።
አቡነ ባስልዮስ ሲወለዱ የተሰጣቸው ስም ገብረ ጊዮርጊስ ሲሆን መጋቢት ፲፬ ቀን ፲፰፻፹፬ ዓ/ም ከደብተራ ወልደጻድቅ ሰሎሞንና ከወይዘሮ (በኋላ እማሆይ) ወለተማርያም ባዩ በሸዋ አውራጃ ሚዳ ሚካኤል ተወለዱ። ደብተራ ወልደጻድቅ የይፋት ቀውትጌስ ማርያም ተወላጅ ሲሆኑ፣ እማሆይ ወለተማርያም ደግሞ በመንዝ ላሎ ምድር የተወለዱ ነበር።
በሕጻንነታቸው ዘመን መንፈሳዊ ትምህርትን እየተማሩና የኮሶ ማርያምን ቤተ ክርስቲያን እያገለገሉ አድገዋል። አቡነ ባስልዮስ የአሥራ-አራት ታዳጊ ወጣት እያሉ በ፲፰፻፺፱ ዓ/ም ደብረ ሊባኖስ ገዳም ገብተው ትምህርታቸውን ከመምህር ገብረ ኢየሱስ ሲከታተሉ ቆይተው በዚያው ገዳም መዓርገ-ምንኩስናቸውን እስከተቀበሉበት ድረስ ለሦስት ዓመታት በእርድና አገልግለዋል።
በንግሥተ ነገሥታት ዘውዲቱ ዘመን
በ፲፱፻፱ ዓ/ም በንግሥተ ነገሥታት ዘውዲቱ ትዕዛዝ በመናገሻ ግርጌ ለሚሠራው የማርያም ቤተ ክርስቲያን ለሚጠጉ መነኮሳትና ባሕታውያን የሚሠሩትን መኖሪያ ቤቶች ግንባታ እንዲሁም የቤተ ክርስቲያኑን አስተዳደር ረዳት እንዲሆኑ በተጠየቁት መሠረት፣ እያገለገሉና ቅዳሴ እያስተማሩ ለሦስት ዓመታት በመናገሻ ማርያም ደብር ቆዩ። እዚሁም ገዳም መምህር (አበ ምኔት) ሆነው ሲኖሩ ወደሐዋርያዊነት ሥራ በመሠማራት ቆዩ።
በቀዳማዊ ኃይለ ሥላሴ ዘመን
thumb|right|አባ ገብረ ጊዮርጊስ (አቡነ ባስልዮስ) የኢየሩሳሌም ገዳማት አስተዳዳሪ ([[፲፱፻፳፭ ዓ/ም)]] የመናገሻ አምባ ማርያምን ገዳም እያስተዳደሩ ሳሉ፤ ከዚህ ሥልጣናቸው በተጨማሪ የአዲስ አበባ መንበረ መንግሥት ቅዱስ ገብርኤል ገዳም መምህርነት በየካቲት ፳፯ ቀን ፲፱፻፳፬ ዓ/ም  ተሰጣቸው። ከዚያም ቀጥሎ መጋቢት ፲፪ ቀን ፲፱፻፳፭ዓ/ም በኢየሩሳሌም ያሉ የኢትዮጵያን ገዳማት በመንፈሳዊ መሪነት አስተዳዳሪ ሆነው ተሹመው ለሁለት ዓመታት ካገለገሉ በኋላ ወደአገራቸው ተመለሱ።
የካቲት ፳፬ ቀን ፲፱፻፳፯ ዓ/ም በአቡነ ተክለ ሃይማኖት መንበር፥ ብፁዕ እጨጌ ገብረ ጊዮርጊስ ዘነበረ በመንበረ ተክለ ሃይማኖት ተብለው፥ አምሣ-ዘጠነኛው ዕጨጌ ሆነውተሽሙ። በዚሁ በዕጨጌነታቸው ዘመን የፋሺስት ወረራ ኢትዮጵያን ባጠቃ ጊዜ፣ በጦርነቱ ግምባር ከንጉሠ ነገሥቱ ጋር ተሰልፈው አብያተ ክርስቲያናትንና መጻሕፍትን የሚያቃጥል የምእመናንን ዘር የሚያጠፋ ጠላት መጥቷልና በሃይማኖት፤ በጸሎት፣ በምህላ በርታ እያሉ የኢትዮጵያን ሕዝብ ሲያጽናኑ ቆዩ። በጦርነቱም ጊዜ የተቀመጡበት በቅሎ በአረር ተመቶ እስኪወድቅና የለበሱትም ካባ አምስት ላይ በጥይት እስኪበሳሳ ድረስ ከንጉሠ ነገሥቱ ሳይለዩ የቆራጥነት ሥራ ሠርተዋል።
ሠራዊቱም ድል ህኖ በተፈታ ጊዜ ክንጉሠ ነገሥቱ ጋር በስደት ወደኢየሩሳሌም አቅንተው እስከ ድል ጊዜ ድረስ በስደት ቆይተዋል። በዚሁ በስደት ዘመናቸውም ሳሉ በርካታ ሐዋሪያዊ መልእክቶችን ለአርበኞችም፤ ለሕዝቡም በመላክ የማጽናናትና የሃይማኖታዊ ጣምሮችን ያስተላልፉ ነበር።
ንጉሠ ነገሥቱ በስደት ከነበሩበት ከ’ባዝ’ (ብሪታንያ) ፥ ጥር ፲፫ ቀን ፲፱፻፳፱ ዓ/ም በጊዜው በስደት ኢየሩሳሌም ለነበሩት ወደ ብፁዕ እጨጌ ገብረ ጊዮርጊስ አንድ ፅላትና ለአገልግሎት የሚበቁ አምስት መነኮሳትን ወደ እንግሊዝ አገር እንዲልኩላቸው በአባ ሐና ጅማ በላኩት ደብዳቤ መሠረት፣ ዛሬ ምስካዬ ኅዙናን መድኀኔ ዓለም የተባለውን የመድኀኔ ዓለምን ጽላት  ወደንጉሠ ነገሥቱ ወዳሉበት ባዝ የላኩት እሳቸው ነበሩ፡፡