cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Алтыгы Новгород
Јарлу улузы
Революциядаҥ озо Алтыгы Новгородтыҥ кӱндӱлӱ кижизи деп атты адаарга городской думаныҥ баштанузы (ходатайство) айынча императордыҥ јӧби керек болгон. СССР тушта — Горьковский городской Совет депутатов трудящихся јӧп чыгаратан. Эмдиги ӧйдӧ — Алтыгы Новгородтыҥ городской Думазыныҥ јӧби керек.
Јекјийектиҥ јурт јеезези
Јекјиектиҥ јурт јеезези (Дъектиекское сельское поселение) — Россия Федерацияда Алтай Республиканыҥ Шабалин аймагында муниципал тӧзӧлмӧ. Администрациялык тӧс јери — Јекјийек јурт. «Муниципал тӧзӧлмӧлӧрди јӧптӧп, олорго келиштире статус ла гран-кыйулар тургузары» деп Алтай Республиканыҥ 2005 јылда чаган айдыҥ 13 кӱнинде чыккан Јасагы № 10-Р3 аайынча Јекјийектиҥ јурт јеезезине статус ла гран-кыйулар тургузылган.
Географиязы
Јурт јеезе Алтай Республиканыҥ тӱндӱк-кӱнбадыш јанында, Бешпек ле Гордуба деп суулардаҥ ыраак јок јерде турат. Јал-Мӧҥкӱ, Себи-Бажы,Чаргы-Бажы, Бештиҥ бажы тайга сындар курчайт. Талайдыҥ кемјӱзинеҥ 859—1139 метрге бийик. Климады орто-континентал. Јети айдаҥ артык кыш ла ӱч ай јай турат. Ортојылдык температураныҥ алды -4,2 болзо, эҥ ле јылузы +36 °С, эҥ ле соогы -54 °С. Баштапкы сооктор 02.06/19.08 киреде болот, соок јок ӧй 60 ла кӱн, јердиҥ кыртыжыныҥ ортојылдык температуразы 0 °С, кейдиҥ чыгы-јуды 343 мм, салкынныҥ ортојылдык тӱргени 2,8 м/с, тыҥ салкынду (15 м/с кӧп) кӱндердиҥ тоозы – 9,9.
Эл-јон
Јуртта 2002 јылдыҥ тооалыжы аайынча 1178 кижи болгон, олордыҥ алтайлар, орустар ла оноҥ до ӧскӧ укту улус болгон.
Окылу тил: орус, алтай.
Инфраструктуразы
<div style="-moz-column-count: 3; -webkit-column-count: 3; -o-column-count: 3; -ms-column-count: 3; column-count: 3;">
Тайантылар
Администрация МО «Шебалинский район»
Саруева, Мария Федоровна
Мария Фёдоровна Саруева (1914 јылда куран айдыҥ 28 кӱнинде, Оҥдойдо — 1978 јылда, Ӧлӧтиде) — советский партийный ла государственный ишчи. СССР-дыҥ Верховный Совединиҥ 4-чи созывтыҥ депутады (1954—1958).
Биографиязы
1914 јылда Оҥдойдо кӧп балдарлу јокту крестьян биледе чыккан. Јети классты божодоло, Ойрот-Туринский зоотехнический техникумда ӱренген, 1933 јылда божоткон.
1933 јылдаҥ ала областьтыҥ школында ӱредӱчи болуп иштеген. 1938 јылдыҥ ӱлӱрген айында эжиле кожо Новосибирскке кӧчӱп барган, ондо Новосибирсктеги облземотделдиҥ конеуправлениезинде зоотехник-паспортист болуп иштеген. Иштеп турган ортозынаҥ, Новосибирский педагогический институттыҥ эҥирги бӧлӱгинде ӱренген. 1940 јылда ол Туулу Алтайына јанган. 1941 јылдыҥ кандык айынаҥ ала Мария Федоровна Ӧлӧтиниҥ баштамы школында ӱредӱчи болуп, оноҥ бу ла школдо завуч болуп, Оҥдой аймактыҥ ӱредӱлик бӧлӱгинде инспектор, оноҥ башкараачызы болуп иштеген. 1943 јылдыҥ куран айында (ВКП(б) коммунистке кирген. 1943 јылдыҥ јаҥар айынаҥ ала Оҥдойдыҥ райком партиязыныҥ турчызы, 1944 јылдыҥ чаган айынаҥ ала Ойрот обком партияныҥ турчызы.
1944 јылдыҥ кандык айынаҥ ала года — партийный иште: лектор,  Горно-Алтайский областной комитет партияныҥ пропаганда ла агитацияныҥ бӧлӱгиниҥ јааныныҥ ордынчызы. 1947 јылдыҥ јаҥар айынаҥ ала — обкомныҥ бюрозыныҥ турчызы, пропаганда аайынча секретарь. Алтай тилге политикалык литератураны кӧчӱрген, Туулу Алтай социалистический јолло ӧзӧри керегинде статьялар бичиген. 1949 јылдыҥ сыгын айынаҥ ала ЦК ВКП(б) Высший школында ӱренген. 1952 јылдыҥ сыгын айынаҥ ала — бюроныҥ турчызы, Улалуда обком партияныҥ пропаганда бӧлӱгинде иштеген.
1954 јылдыҥ тулаан айыныҥ 5 кӱнинде кӧстӧлӧлӧ, 1954 јылдыҥ тулаан айыныҥ 14 кӱнинде СССР-дыҥ Верховный Совединиҥ депутадына талдалган (Оҥдойдыҥ избирательный округынаҥ).
1959 јылдыҥ ӱлӱрген айында јобол учун инвалидностьло пенсияга чыккан. 1978 јылда Ӧлӧтиде божогон.
Кичӱ изӱ айдыҥ 14 кӱни
Кичӱ изӱ айдыҥ 14 кӱни (14 июня) — григориан кӱнтизӱде јылдыҥ 165 кӱни (високосный јылда 166 кӱни). Јылдыҥ учына јетире 200 кӱн арткан.
Кичӱ изӱ айдыҥ 14 кӱни — юлиан кӱнтизӱ аайынча 1582 јылдыҥ ӱлӱрген айыныҥ 15 кӱнине јетире болгон, 1582 јылдыҥ ӱлӱрген айыныҥ 15 кӱнинеҥ ала — кичӱ изӱ айдыҥ 14 кӱни григориан кӱнтизӱ аайынча болгон.
XX-чы ла XXI-чи чактарда юлиан кӱнтизӱле кичӱ изӱ айдыҥ 1 кӱни болгон.
Ӱлӱрген айдыҥ 7 кӱни
Ӱлӱрген айдыҥ 7 кӱни (7 октября) — григориан кӱнтизӱде јылдыҥ 280 кӱни (високосный јылда 281 кӱни). Јылдыҥ учына јетире 85 кӱн арткан.
Ӱлӱрген айдыҥ 7 кӱни — юлиан кӱнтизӱ аайынча 1582 јылдыҥ ӱлӱрген айыныҥ 15 кӱнине јетире болгон, 1582 јылдыҥ ӱлӱрген айыныҥ 15 кӱнинеҥ ала — ӱлӱрген айдыҥ 7 кӱни григориан кӱнтизӱ аайынча болгон.
XX-чы ла XXI-чи чактарда юлиан кӱнтизӱле сыгын айдыҥ 24 кӱни болгон.
Ӱлӱрген айдыҥ 8 кӱни
Ӱлӱрген айдыҥ 8 кӱни (8 октября) — григориан кӱнтизӱде јылдыҥ 281 кӱни (високосный јылда 282 кӱни). Јылдыҥ учына јетире 84 кӱн арткан.
Ӱлӱрген айдыҥ 8 кӱни — юлиан кӱнтизӱ аайынча 1582 јылдыҥ ӱлӱрген айыныҥ 15 кӱнине јетире болгон, 1582 јылдыҥ ӱлӱрген айыныҥ 15 кӱнинеҥ ала — ӱлӱрген айдыҥ 8 кӱни григориан кӱнтизӱ аайынча болгон.
XX-чы ла XXI-чи чактарда юлиан кӱнтизӱле сыгын айдыҥ 25 кӱни болгон.
Кичӱ изӱ айдыҥ 15 кӱни
Кичӱ изӱ айдыҥ 15 кӱни — юлиан кӱнтизӱ аайынча 1582 јылдыҥ ӱлӱрген айыныҥ 15 кӱнине јетире болгон, 1582 јылдыҥ ӱлӱрген айыныҥ 15 кӱнинеҥ ала — кичӱ изӱ айдыҥ 15 кӱни григориан кӱнтизӱ аайынча болгон.
XX-чы ла XXI-чи чактарда юлиан кӱнтизӱле кичӱ изӱ айдыҥ 2 кӱни болгон.
Кичӱ изӱ айдыҥ 16 кӱни
Кичӱ изӱ айдыҥ 16 кӱни (16 июня) — григориан кӱнтизӱде јылдыҥ 167 кӱни (високосный јылда 168 кӱни). Јылдыҥ учына јетире 198 кӱн арткан.
Кичӱ изӱ айдыҥ 16 кӱни — юлиан кӱнтизӱ аайынча 1582 јылдыҥ ӱлӱрген айыныҥ 15 кӱнине јетире болгон, 1582 јылдыҥ ӱлӱрген айыныҥ 15 кӱнинеҥ ала — кичӱ изӱ айдыҥ 16 кӱни григориан кӱнтизӱ аайынча болгон.
XX-чы ла XXI-чи чактарда юлиан кӱнтизӱле кичӱ изӱ айдыҥ 3 кӱни болгон.
Ӱлӱрген айдыҥ 9 кӱни
Ӱлӱрген айдыҥ 9 кӱни (9 октября) — григориан кӱнтизӱде јылдыҥ 282 кӱни (високосный јылда 283 кӱни). Јылдыҥ учына јетире 83 кӱн арткан.
Ӱлӱрген айдыҥ 9 кӱни — юлиан кӱнтизӱ аайынча 1582 јылдыҥ ӱлӱрген айыныҥ 15 кӱнине јетире болгон, 1582 јылдыҥ ӱлӱрген айыныҥ 15 кӱнинеҥ ала — ӱлӱрген айдыҥ 9 кӱни григориан кӱнтизӱ аайынча болгон.
XX-чы ла XXI-чи чактарда юлиан кӱнтизӱле сыгын айдыҥ 26 кӱни болгон.
Кичӱ изӱ айдыҥ 17 кӱни
Кичӱ изӱ айдыҥ 17 кӱни — юлиан кӱнтизӱ аайынча 1582 јылдыҥ ӱлӱрген айыныҥ 15 кӱнине јетире болгон, 1582 јылдыҥ ӱлӱрген айыныҥ 15 кӱнинеҥ ала — кичӱ изӱ айдыҥ 17 кӱни григориан кӱнтизӱ аайынча болгон.
XX-чы ла XXI-чи чактарда юлиан кӱнтизӱле кичӱ изӱ айдыҥ 4 кӱни болгон.
Кичӱ изӱ айдыҥ 18 кӱни
Кичӱ изӱ айдыҥ 18 кӱни (18 июня) — григориан кӱнтизӱде јылдыҥ 169 кӱни (високосный јылда 170 кӱни). Јылдыҥ учына јетире 196 кӱн арткан.
Кичӱ изӱ айдыҥ 18 кӱни — юлиан кӱнтизӱ аайынча 1582 јылдыҥ ӱлӱрген айыныҥ 15 кӱнине јетире болгон, 1582 јылдыҥ ӱлӱрген айыныҥ 15 кӱнинеҥ ала — кичӱ изӱ айдыҥ 18 кӱни григориан кӱнтизӱ аайынча болгон.
XX-чы ла XXI-чи чактарда юлиан кӱнтизӱле кичӱ изӱ айдыҥ 5 кӱни болгон.
Ӱлӱрген айдыҥ 10 кӱни
Ӱлӱрген айдыҥ 10 кӱни (10 октября) — григориан кӱнтизӱде јылдыҥ 283 кӱни (високосный јылда 284 кӱни). Јылдыҥ учына јетире 82 кӱн арткан.
Ӱлӱрген айдыҥ 10 кӱни — юлиан кӱнтизӱ аайынча 1582 јылдыҥ ӱлӱрген айыныҥ 15 кӱнине јетире болгон, 1582 јылдыҥ ӱлӱрген айыныҥ 15 кӱнинеҥ ала — ӱлӱрген айдыҥ 10 кӱни григориан кӱнтизӱ аайынча болгон.
XX-чы ла XXI-чи чактарда юлиан кӱнтизӱле сыгын айдыҥ 27 кӱни болгон.
Майма аймактыҥ маанызы ла кебедели
Майма аймактыҥ маанызы ла кебедели аймактыҥ Депутаттарыныҥ Соведиле № 14-51 2019 јылда јаҥар айдыҥ 26 кӱнинде јӧптӧлгӧн. Кебедели Российский Федерацияныҥ тергеелик геральдический регистрында № 12846 темдектӱ бичилген. Маанызы Российский Федерацияныҥ тергеелик геральдический регистрында № 12847 темдектӱ бичилген.
«Майма аймак» деп муниципал тӧзӧлмӧниҥ кебедели «Муниципал тӧзӧлмӧлӧрдиҥ окылу символдорын тузаланары аайынча методикалык рекомендацияларыла» тургузылган (2-чи бӧлӱк, VIII-чи бажалык, п.п. 45-46), Российский Федерацияныҥ Президентини Геральдический соведиле јӧптӧлгӧн 28.06.2006, јарадылган статусный коронала тузаланар аргалу. Муниципал аймактарга јараар Муниципал корона јарадылган образецте — беш айры алтын учтарлу. Кебедел толо версияла (толо кебедел муниципал короналу), онойдо ок кыскартылган версияла (кебедел куйагы корона јок) болор аргалу; кебеделдиҥ эки версиязы тӱҥей статусту болуп јат.
Кебеделди јартаганы
«Лазоревый элбекте мӧҥӱн ле лазурь кыйкаган мӧҥӱн ойыктыҥ учында јемдиктӱ, бӱктелген јажыл сӱӱриде — мӧҥӱн ӱкӱ, алтын кӧстӧрлӱ, канаттарын јайып алган, кийни јанынаҥ алтын безант кӧрӱнет, кажы ла канадыныҥ алдында алтындаган чичке буулар; ӱкӱниҥ тамажында алтын тӱлкӱӱр».
Символиканы јартаганы
Кебеделдиҥ композициязы Майма аймактыҥ тӱӱкилик, ар-бӱткендик, географиялык ла экономикалык аҥылузын кӧргӱзет. Кебеделдиҥ композициязыныҥ тӧзӧгӧзин 2003 јылда јаҥар айдыҥ 23 кӱнинде Майма аймактыҥ депутаттарыныҥ Соведи јӧптӧгӧн.
Кебеделде куйактыҥ алты јанында башталып, горизонт јаар ууланган јол (бажы кезилген учкур) Чуйдыҥ трагын темдектейт, јажыл ӧҥ дезе, аймактыҥ ар-бӱткениниҥ байлыгын керелеп, јериниҥ тӱжӱмдӱзин темдектейт.
Ӱкӱ ле мечиртке (Алтайда, Майма аймакта совообразныйлардыҥ отрядынаҥ ӱкӱ ле мечиртке кӧп туштайт, символикалык тӱлкӱӱрлӱ куш коручыл учурлу.
Алтын тӱлкӱӱр Майма аймак Алтай Республиканыҥ тӱндӱк јанында кыйуда, республиканы Россияла бириктирген тӧс јолдо Туулу Алтай башталган эжиктиҥ географиялык символы болуп јат.
Туу (кебеделде эки кырдыҥ бириккен эдеги) кырлу-туулу ландшафтты керелейт. Чаҥкыр ӧҥ Алтайдыҥ кырларыныҥ арузын керелейт.
Ак-лазоревый кыйу Чуйдыҥ трагыла коштой аккан Кадын сууны темдектейт.
Кебеделдиҥ ӱсти јанында кӱнниҥ тегелиги јарыкты, јылуны, мӧҥкӱликти керелейт.
Кебеделде кӧп саба ӧҥ — ак ла кӧк, бу ӧҥдӧр Алтай Республиканыҥ маанызында, Майма аймак республиканыҥ качан да айрылбас бӧлӱги.
Кебеделде тузаланган ӧҥдӧр геральдикада мындый учурлу: Ак ӧҥ (мӧҥӱн) — бӱдӱмјиниҥ, кееркемелдиҥ ле ӱргӱлјиктиҥ символы.
Кӧк, чаҥкыр ӧҥ (лазурь) ачык-јарыктыҥ, бийик амадулардыҥ, јалакайдыҥ символдоры; онойдо ок бу ӧҥдӧр айас теҥери ле ару сууларды темдектейт.
Јажыл ӧҥ (ӧзӱм) — јастыҥ, сӱӱнчиниҥ, ижемјиниҥ, јӱрӱмниҥ, су-кадыктыҥ, база ар-бӱткенниҥ символы.
Авторлоры
Идеязы — Майма аймактыҥ 2003 јылда јаҥар айдыҥ 23 кӱнинде јӧптӧлгӧн кебеделине тӱҥейлеп јазаган;
Кебеделди јетире јазап, символиказыныҥ јартамалын Ю. Росич эткен (Москва).
Майма аймактыҥ кебедели 2019 јылдаҥ озо
2003 јылда јаҥар айдыҥ 23 кӱнинде (№ 16-23 «Об утверждении положения о Гербе муниципального образования „Майминский район“») Майма аймактыҥ депутаттарыныҥ Соведиле јӧптӧлгӧн.
Јартамалы
Кебеделдиҥ ортозында куйакта куш алтын-сары тӱлкӱӱр тееп алган. Кебеделдиҥ ӱсти јанында фондо ак-чаҥкыр тилимдер, ондо кӧк туу, оныҥ ӱстинде кӱнниҥ алтын-сары тегелиги. Куйактыҥ ортозыла тыйрык чийӱ кечет. Куйактыҥ алты јанында јажыл фондо чаҥкыр ӧҥдӱ тӱп-тӱс јол горизонтко ууланган.
Символиканы јартаганы
Аймактыҥ кебеделинде куйакта јуралган јол — Чуйдыҥ трагы (чаҥкыр ӧҥдӱ), кырлардыҥ, јалаҥдардыҥ ӧҥиниҥ ӧткӱнин керелейт. Ӱкӱ деп куш (тӱлкӱӱр тееп алган) (Туулу Алтайда, Майма аймакта кӧп туштайт) коручылдыҥ символы, тӱлкӱӱрдиҥ ээзин темдектейт. Тӱлкӱӱрдиҥ ӧҥи алтын сары — Туулу Алтай, Алтай Республика, Майма аймак башталганы, каалгазы болгон символ.
Кебеделдиҥ ӱсти јанында кыр чаҥкыр ӧҥдӱ — туулардыҥ арузыныҥ, кырларлу ландшафттыҥ темдеги.
Кебеделдиҥ куйагыныҥ ортозында ак чийӱ Чуйдыҥ трагын кыйкай аккан Кадын сууны керелейт. Кебеделдиҥ ортозында јажыл јалаҥдар аймактыҥ тӱжӱмдӱ јерлериниҥ символы.
Кебеделдиҥ ӱсти јанында кӱнниҥ тегелиги ӱргӱлјикти, јылуны, јарыкты темдектейт.
Кебеделдиҥ фонында ак-чаҥкыр чийӱлер Алтай Республиканыҥ маанызыныҥ ӧҥдӧри, Майма аймак республиканыҥ јажына айрылбас јерлери.
Ильинканыҥ јурт јеезези
Ильинканыҥ јурт јеезези (Ильинское сельское поселение) — Россия Федерацияда Алтай Республиканыҥ Шабалин аймагында муниципал тӧзӧлмӧ. Администрациялык тӧс јери — Ильинка јурт. «Муниципал тӧзӧлмӧлӧрди јӧптӧп, олорго келиштире статус ла гран-кыйулар тургузары» деп Алтай Республиканыҥ 2005 јылда чаган айдыҥ 13 кӱнинде чыккан Јасагы № 10-Р3 аайынча Ильинканыҥ јурт јеезезине статус ла гран-кыйулар тургузылган.
Эл-јон
Јуртта 2002 јылдыҥ тооалыжы аайынча 1080 кижи болгон, олордыҥ алтайлар, орустар ла оноҥ до ӧскӧ укту улус болгон.
Окылу тил: орус, алтай.
Инфраструктуразы
<div style="-moz-column-count: 3; -webkit-column-count: 3; -o-column-count: 3; -ms-column-count: 3; column-count: 3;">
Тайантылар
Администрация МО «Шебалинский район»
Мексиканыҥ песо
Мексиканыҥ песо (Peso mexicano) — Мексиканыҥ акчазы. 100 сентавоныҥ турат.
Ӱлӱрген айдыҥ 12 кӱни
Ӱлӱрген айдыҥ 12 кӱни (12 октября) — григориан кӱнтизӱде јылдыҥ 285 кӱни (високосный јылда 286 кӱни). Јылдыҥ учына јетире 80 кӱн арткан.
Ӱлӱрген айдыҥ 12 кӱни — юлиан кӱнтизӱ аайынча 1582 јылдыҥ ӱлӱрген айыныҥ 15 кӱнине јетире болгон, 1582 јылдыҥ ӱлӱрген айыныҥ 15 кӱнинеҥ ала — ӱлӱрген айдыҥ 12 кӱни григориан кӱнтизӱ аайынча болгон.
XX-чы ла XXI-чи чактарда юлиан кӱнтизӱле сыгын айдыҥ 29 кӱни болгон.
Ӱлӱрген айдыҥ 11 кӱни
Ӱлӱрген айдыҥ 11 кӱни (11 октября) — григориан кӱнтизӱде јылдыҥ 284 кӱни (високосный јылда 285 кӱни). Јылдыҥ учына јетире 81 кӱн арткан.
Ӱлӱрген айдыҥ 11 кӱни — юлиан кӱнтизӱ аайынча 1582 јылдыҥ ӱлӱрген айыныҥ 15 кӱнине јетире болгон, 1582 јылдыҥ ӱлӱрген айыныҥ 15 кӱнинеҥ ала — ӱлӱрген айдыҥ 11 кӱни григориан кӱнтизӱ аайынча болгон.
XX-чы ла XXI-чи чактарда юлиан кӱнтизӱле сыгын айдыҥ 28 кӱни болгон.
Бортылдак (суу)
Бортылдак (Бартулдак) Россияда Алтай Республиканыҥ Кош-Агаш аймагында суу.
Этимологиязы
Бортылдак — кипящий, кипенный
Физико-географиялык темдектери
Бортылдак суу Туулу Алтайда Кош-Агаш аймактыҥ јериле агат. Аркыт сууныҥ сол јарадыла 46 км киреде Бортылдак сууныҥ оозы. Узуны 14 км. Јуук деген јон јаткан јерлер Бел-Ажу јурт.
Суу реестрдиҥ чотогоныла
Суу Россияныҥ государстволык сууныҥ реестры аайынча Верхнеобский бассейновый округка кирет, сууээлем бӧлӱги — Кадын, суу подбассейны — Бий ле Кадын. Суу бассейны — (Ӱстӱги) Оп суунаҥ ала Эрчишке киргенине јетире.
Ӱлӱрген айдыҥ 13 кӱни
Ӱлӱрген айдыҥ 13 кӱни (13 октября) — григориан кӱнтизӱде јылдыҥ 286 кӱни (високосный јылда 287 кӱни). Јылдыҥ учына јетире 79 кӱн арткан.
Ӱлӱрген айдыҥ 13 кӱни — юлиан кӱнтизӱ аайынча 1582 јылдыҥ ӱлӱрген айыныҥ 15 кӱнине јетире болгон, 1582 јылдыҥ ӱлӱрген айыныҥ 15 кӱнинеҥ ала — ӱлӱрген айдыҥ 13 кӱни григориан кӱнтизӱ аайынча болгон.
XX-чы ла XXI-чи чактарда юлиан кӱнтизӱле сыгын айдыҥ 30 кӱни болгон.
Байан-Чаган (суу)
Байан-Чаган (Баян-Чаган) Россияда Алтай Республиканыҥ Кош-Агаш аймагында суу.
Этимологиязы
Байан-Чаган — ... . (ӧскӧ бичилгениле Баяншаган).
Физико-географиялык темдектери
Байан-Чаган суу Туулу Алтайда Кош-Агаш аймактыҥ јериле агат. Акалака сууныҥ сол јарадыла Байжигит сууныҥ оозы. Узуны 12 км. Јуук деген јон јаткан јерлер Тожоҥты јурт.
Суу реестрдиҥ чотогоныла
Суу Россияныҥ государстволык сууныҥ реестры аайынча Верхнеобский бассейновый округка кирет, сууээлем бӧлӱги — Кадын, суу подбассейны — Бий ле Кадын. Суу бассейны — (Ӱстӱги) Оп суунаҥ ала Эрчишке киргенине јетире.
Кӱчӱрген айдыҥ 3 кӱни
Кӱчӱрген айдыҥ 3 кӱни — юлиан кӱнтизӱ аайынча 1582 јылдыҥ ӱлӱрген айыныҥ 15 кӱнине јетире болгон, 1582 јылдыҥ ӱлӱрген айыныҥ 15 кӱнинеҥ ала — кӱчӱрген айдыҥ 3 кӱни григориан кӱнтизӱ аайынча болгон.
XX-чы ла XXI-чи чактарда юлиан кӱнтизӱле ӱлӱрген айдыҥ 21 кӱни болгон.
Бетсу-Канас (суу)
Этимологиязы
Бетсу-Канас — (ӧскӧ бичилгени Бетсуканас).
Физико-географиялык темдектери
Бетсу-Канас суу Туулу Алтайда Кош-Агаш аймактыҥ јериле агат. Акалака сууныҥ оҥ јарадыла Бетсу-Канас сууныҥ оозы. Узуны 22 км.
Јуук деген јон јаткан јерлер Тожоҥты јурт.
Суу реестрдиҥ чотогоныла
Суу Россияныҥ государстволык сууныҥ реестры аайынча Верхнеобский бассейновый округка кирет, сууээлем бӧлӱги — Кадын, суу подбассейны — Бий ле Кадын. Суу бассейны — (Ӱстӱги) Оп суунаҥ ала Эрчишке киргенине јетире. РФ-ныҥ јерин суу-ээлем бӧлӱктери аайынча геоинформационный система чотогоныла, Суу-байлыктыҥ федерал агентствозы белетеген :
Јаан Шибеты (суу)
Јаан Шибеты (Большие Шибеты) — Россияда Алтай Республиканыҥ Кош-Агаш аймагында суу.
Этимологиязы
Јаан Шибеты — большая гора-крепость.
Физико-географиялык темдектери
Јуук деген јон јаткан јер Тожоҥты јурт.
Суу реестрдиҥ чотогоныла
Суу Россияныҥ государстволык сууныҥ реестры аайынча Верхнеобский бассейновый округка кирет, суу-ээлем бӧлӱги — Кадын, суу подбассейны — Бий ле Кадын. Суу бассейны — (Ӱстӱги) Оп суунаҥ ала Эрчишке киргенине јетире.
Камлактыҥ јурт јеезези
Камлактыҥ јурт јеезези (Камлакское сельское поселение) — Россия Федерацияда Алтай Республиканыҥ Шабалин аймагында муниципал тӧзӧлмӧ. Администрациялык тӧс јери — Камлак јурт. «Муниципал тӧзӧлмӧлӧрди јӧптӧп, олорго келиштире статус ла гран-кыйулар тургузары» деп Алтай Республиканыҥ 2005 јылда чаган айдыҥ 13 кӱнинде чыккан Јасагы № 10-Р3 аайынча Камлактыҥ јурт јеезезине статус ла гран-кыйулар тургузылган.
Географиязы
Јурт јеезе Алтай Республиканыҥ тӱндӱк-кӱнбадыш келтейинде, Себиниҥ ле Камлактыҥ суулары бириккенинде турат. Оныҥ узуны ӱч км. Јурттаҥ он беш км јерде Кӧкташта куй таштар бар. Камлакта 13 ором: Алтай, Олјондо, Јараттай, Партизанский, Садту, Тӧс, Школдыҥ, Солоҥылу, Кырда, Кокышевтиҥ, Чечектӱ, Промышленный, Кӱнет. Талайдыҥ кемјӱзинеҥ 411 метрге бийик. Климады орто-континентал. Јети айдаҥ артык кыш ла ӱч ай јай турат. Ортојылдык температураныҥ алды −4,2 болзо, эҥ ле јылузы +36 °С, эҥ ле соогы −54 °С. Баштапкы сооктор 02.06/19.08 киреде болот, соок јок ӧй 60 ла кӱн, јердиҥ кыртыжыныҥ ортојылдык температуразы 0 °С, кейдиҥ чыгы-јуды 343 мм, салкынныҥ ортојылдык тӱргени 2,8 м/с, тыҥ салкынду (15 м/с кӧп) кӱндердиҥ тоозы — 9,9.
Эл-јон
Јуртта 2002 јылдыҥ тооалыжы аайынча 635 кижи болгон, олордыҥ алтайлар, орустар ла оноҥ до ӧскӧ укту улус болгон.
Окылу тил: орус, алтай.
Инфраструктуразы
<div style="-moz-column-count: 3; -webkit-column-count: 3; -o-column-count: 3; -ms-column-count: 3; column-count: 3;">
Тайантылар
Администрация МО «Шебалинский район»
Ӧркӧ
Ӧркӧлӧр (Spermophilus) — кыска керткиндер. Чӧлда, агашту чӧлдада, јалаҥныҥ чӧлдада, агашту тундрада јадылар.
Кӱчӱрген айдыҥ 4 кӱни
Кӱчӱрген айдыҥ 4 кӱни (4 ноября) — григориан кӱнтизӱде јылдыҥ 308 кӱни (високосный јылда 309 кӱни). Јылдыҥ учына јетире 57 кӱн арткан.
Кӱчӱрген айдыҥ 4 кӱни — юлиан кӱнтизӱ аайынча 1582 јылдыҥ ӱлӱрген айыныҥ 15 кӱнине јетире болгон, 1582 јылдыҥ ӱлӱрген айыныҥ 15 кӱнинеҥ ала — кӱчӱрген айдыҥ 4 кӱни григориан кӱнтизӱ аайынча болгон.
XX-чы ла XXI-чи чактарда юлиан кӱнтизӱле ӱлӱрген айдыҥ 22 кӱни болгон.
Ӱлӱрген айдыҥ 15 кӱни
Ӱлӱрген айдыҥ 15 кӱни (15 октября) — григориан кӱнтизӱде јылдыҥ 288 кӱни (високосный јылда 289 кӱни). Јылдыҥ учына јетире 77 кӱн арткан.
Ӱлӱрген айдыҥ 15 кӱни — юлиан кӱнтизӱ аайынча 1582 јылдыҥ ӱлӱрген айыныҥ 15 кӱнине јетире болгон, 1582 јылдыҥ ӱлӱрген айыныҥ 15 кӱнинеҥ ала — ӱлӱрген айдыҥ 15 кӱни григориан кӱнтизӱ аайынча болгон.
XX-чы ла XXI-чи чактарда юлиан кӱнтизӱле ӱлӱрген айдыҥ 2 кӱни болгон.
Ӱлӱрген айдыҥ 14 кӱни
Ӱлӱрген айдыҥ 14 кӱни — юлиан кӱнтизӱ аайынча 1582 јылдыҥ ӱлӱрген айыныҥ 15 кӱнине јетире болгон, 1582 јылдыҥ ӱлӱрген айыныҥ 15 кӱнинеҥ ала — ӱлӱрген айдыҥ 14 кӱни григориан кӱнтизӱ аайынча болгон.
XX-чы ла XXI-чи чактарда юлиан кӱнтизӱле ӱлӱрген айдыҥ 1 кӱни болгон.
Ӱлӱрген айдыҥ 16 кӱни
Ӱлӱрген айдыҥ 16 кӱни — юлиан кӱнтизӱ аайынча 1582 јылдыҥ ӱлӱрген айыныҥ 15 кӱнине јетире болгон, 1582 јылдыҥ ӱлӱрген айыныҥ 15 кӱнинеҥ ала — ӱлӱрген айдыҥ 16 кӱни григориан кӱнтизӱ аайынча болгон.
XX-чы ла XXI-чи чактарда юлиан кӱнтизӱле ӱлӱрген айдыҥ 3 кӱни болгон.
Вудард, Дэвид
Дэвид Джеймс Вудард (английлап David Woodard; 6.4.1964, Санта-Барбара, Калифорния, США) американский дирижёр, музыкант, бичиичи.
Биографиязы
Дэвид Вудард 1964 јылда кандык айдыҥ 6 кӱнинде чыккан.
Ӱлӱрген айдыҥ 17 кӱни
Ӱлӱрген айдыҥ 17 кӱни (17 октября) — григориан кӱнтизӱде јылдыҥ 290 кӱни (високосный јылда 291 кӱни). Јылдыҥ учына јетире 75 кӱн арткан.
Ӱлӱрген айдыҥ 17 кӱни — юлиан кӱнтизӱ аайынча 1582 јылдыҥ ӱлӱрген айыныҥ 15 кӱнине јетире болгон, 1582 јылдыҥ ӱлӱрген айыныҥ 15 кӱнинеҥ ала — ӱлӱрген айдыҥ 17 кӱни григориан кӱнтизӱ аайынча болгон.
XX-чы ла XXI-чи чактарда юлиан кӱнтизӱле ӱлӱрген айдыҥ 4 кӱни болгон.
Ӱлӱрген айдыҥ 18 кӱни
Ӱлӱрген айдыҥ 18 кӱни (18 октября) — григориан кӱнтизӱде јылдыҥ 291 кӱни (високосный јылда 292 кӱни). Јылдыҥ учына јетире 74 кӱн арткан.
Ӱлӱрген айдыҥ 18 кӱни — юлиан кӱнтизӱ аайынча 1582 јылдыҥ ӱлӱрген айыныҥ 15 кӱнине јетире болгон, 1582 јылдыҥ ӱлӱрген айыныҥ 15 кӱнинеҥ ала — ӱлӱрген айдыҥ 18 кӱни григориан кӱнтизӱ аайынча болгон.
XX-чы ла XXI-чи чактарда юлиан кӱнтизӱле ӱлӱрген айдыҥ 5 кӱни болгон.
Каспаныҥ јурт јеезези
Каспаныҥ јурт јеезези (Каспинское (ранее Апшуяктинское) сельское поселение) — Россия Федерацияда Алтай Республиканыҥ Шабалин аймагында муниципал тӧзӧлмӧ. Администрациялык тӧс јери — Каспа јурт. «Муниципал тӧзӧлмӧлӧрди јӧптӧп, олорго келиштире статус ла гран-кыйулар тургузары» деп Алтай Республиканыҥ 2005 јылда чаган айдыҥ 13 кӱнинде чыккан Јасагы № 10-Р3 аайынча Каспаныҥ јурт јеезезине статус ла гран-кыйулар тургузылган.
Географиязы
Алтай Республиканыҥ тӱндӱк-кӱнбадыш јанында, Тоҥмоксуу ла Аксууныҥ јараттарында турат. Јал-Мӧҥкӱнеҥ тӱндӱктей јерде, Себиниҥ боочызына јетире ..км. Айландыра мындый тайгалар бар. .... Каспада 5 ором: Аксуу, К.Тӧлӧсова, Манакујур, Чаҥкыр, Чибит. Климады орто-континентал. Бу аймакта климат тӱштӱк аймактарга кӧрӧ эмеш јымжак, соок эмеш орой келет, суулар эмеш орой тоҥот. Кыш соок, карлу, јай серӱӱн болот. Кышкы сооктыҥ ортоайлык температуразы -19°С, чаган айдыҥ тыҥыда соогы -35..-40 °С. Кар эмеш калыҥ тӱжер. Јайгы орто температура +15..+16,5 °С болзо, јаан изӱ айдыҥ тыҥ изӱзи +35 °С кире бар. Јут-чыктыҥ кеми јеткил тӱжет 435–462 мм. Салкынныҥ ортојылдык тӱргени 4,5 м/с. Талайдыҥ кемјӱзинеҥ 1068 метрге бийик.
Эл-јон
Јуртта 2002 јылдыҥ тооалыжы аайынча 376 кижи болгон, олордыҥ алтайлар ла оноҥ до ӧскӧ укту улус болгон.
Окылу тил: орус, алтай.
Инфраструктуразы
<div style="-moz-column-count: 3; -webkit-column-count: 3; -o-column-count: 3; -ms-column-count: 3; column-count: 3;">
Тайантылар
Администрация МО «Шебалинский район»
Ӱлӱрген айдыҥ 19 кӱни
Ӱлӱрген айдыҥ 19 кӱни — юлиан кӱнтизӱ аайынча 1582 јылдыҥ ӱлӱрген айыныҥ 15 кӱнине јетире болгон, 1582 јылдыҥ ӱлӱрген айыныҥ 15 кӱнинеҥ ала — ӱлӱрген айдыҥ 19 кӱни григориан кӱнтизӱ аайынча болгон.
XX-чы ла XXI-чи чактарда юлиан кӱнтизӱле ӱлӱрген айдыҥ 6 кӱни болгон.
Чичке-Чаргыныҥ јурт јеезези
Чичке-Чаргыныҥ јурт јеезези (Малочергинское сельское поселение) — Россия Федерацияда Алтай Республиканыҥ Шабалин аймагында муниципал тӧзӧлмӧ. Администрациялык тӧс јери — Чичке-Чаргы јурт. «Муниципал тӧзӧлмӧлӧрди јӧптӧп, олорго келиштире статус ла гран-кыйулар тургузары» деп Алтай Республиканыҥ 2005 јылда чаган айдыҥ 13 кӱнинде чыккан Јасагы № 10-Р3 аайынча Чичке-Чаргыныҥ јурт јеезезине статус ла гран-кыйулар тургузылган.
Географиязы
Јурт јеезениҥ Алтай Республиканыҥ тӱндӱк-кӱнбадыш јанында, Чаргы сууны экијандай турат. Јал-Мӧҥкӱниҥ сындары, Чаргы-Бажыныҥ, Себи-Бажыныҥ, Бештиҥ тайгалары эбире курчайт. Јурт эки боочыныҥ ортозында турат. Јуугында деремнелер Јаан-Чаргы, Арбайты, Јекјийек. Себиниҥ боочызы тӱштӱк-кӱнчыгыш јаар. Талайдыҥ кемјӱзинеҥ 950 метрге бийик. Орто-континентал климат. Климады орто-континентал. Јети айдаҥ артык кыш ла ӱч ай јай турат. Ортојылдык температураныҥ алды -4,2 болзо, эҥ ле јылузы +36 °С, эҥ ле соогы -54 °С. Баштапкы сооктор 02.06/19.08 киреде болот, соок јок ӧй 60 ла кӱн, јердиҥ кыртыжыныҥ ортојылдык температуразы 0 °С, кейдиҥ чыгы-јуды 343 мм, салкынныҥ ортојылдык тӱргени 2,8 м/с, тыҥ салкынду (15 м/с кӧп) кӱндердиҥ тоозы – 9,9.
Эл-јон
Окылу тил: орус, алтай.
Инфраструктуразы
<div style="-moz-column-count: 3; -webkit-column-count: 3; -o-column-count: 3; -ms-column-count: 3; column-count: 3;">
Тайантылар
Администрация МО «Шебалинский район»
Ӱлӱрген айдыҥ 20 кӱни
Ӱлӱрген айдыҥ 20 кӱни (20 октября) — григориан кӱнтизӱде јылдыҥ 293 кӱни (високосный јылда 294 кӱни). Јылдыҥ учына јетире 72 кӱн арткан.
Ӱлӱрген айдыҥ 20 кӱни — юлиан кӱнтизӱ аайынча 1582 јылдыҥ ӱлӱрген айыныҥ 15 кӱнине јетире болгон, 1582 јылдыҥ ӱлӱрген айыныҥ 15 кӱнинеҥ ала — ӱлӱрген айдыҥ 20 кӱни григориан кӱнтизӱ аайынча болгон.
XX-чы ла XXI-чи чактарда юлиан кӱнтизӱле ӱлӱрген айдыҥ 7 кӱни болгон.
Ӱлӱрген айдыҥ 21 кӱни
Ӱлӱрген айдыҥ 21 кӱни (21 октября) — григориан кӱнтизӱде јылдыҥ 294 кӱни (високосный јылда 295 кӱни). Јылдыҥ учына јетире 71 кӱн арткан.
Ӱлӱрген айдыҥ 21 кӱни — юлиан кӱнтизӱ аайынча 1582 јылдыҥ ӱлӱрген айыныҥ 15 кӱнине јетире болгон, 1582 јылдыҥ ӱлӱрген айыныҥ 15 кӱнинеҥ ала — ӱлӱрген айдыҥ 21 кӱни григориан кӱнтизӱ аайынча болгон.
Байлугем (суу)
Байлугем (Буйлюкем) — Россияда Алтай Республиканыҥ Кош-Агаш аймагында суу.
Этимологиязы
Байлугем — (ӧскӧ бичилгени Буйлюкем).
Физико-географиялык темдектери
Байлугем суу Туулу Алтайда Кош-Агаш аймактыҥ јериле агат. Бугузун сууныҥ оҥ јарадыла 49 км киреде Байлугем сууныҥ оозы. Узуны 33 км.
Јуук деген јон јаткан јерлер ... јурт.
Суу реестрдиҥ чотогоныла
Суу Россияныҥ государстволык сууныҥ реестры аайынча Верхнеобский бассейновый округка кирет, сууээлем бӧлӱги — Кадын, суу подбассейны — Бий ле Кадын. Суу бассейны — (Ӱстӱги) Оп суунаҥ ала Эрчишке киргенине јетире. РФ-ныҥ јерин суу-ээлем бӧлӱктери аайынча геоинформационный система чотогоныла, Суу-байлыктыҥ федерал агентствозы белетеген.
Јаан Сарыкобы (суу)
Јаан Сарыкобы (Большой Сар-Гобо) — Россияда Алтай Республиканыҥ Кош-Агаш аймагында суу.
Ӱлӱрген айдыҥ 22 кӱни
Ӱлӱрген айдыҥ 22 кӱни (22 октября) — григориан кӱнтизӱде јылдыҥ 295 кӱни (високосный јылда 296 кӱни). Јылдыҥ учына јетире 70 кӱн арткан.
Јаан Сарыкобы (суу)
Физико-географиялык темдектери
Јаан Сарыкобы суу Туулу Алтайда Кош-Агаш аймактыҥ јериле агат. Уландрык сууныҥ сол јарадыла 15 км киреде Јаан Сарыкобы сууныҥ оозы. Узуны 13 км.
Ӱлӱрген айдыҥ 22 кӱни
XX-чы ла XXI-чи чактарда юлиан кӱнтизӱле ӱлӱрген айдыҥ 9 кӱни болгон.
Јаан Сарыкобы (суу)
Физико-географиялык темдектери
Јуук деген јон јаткан јерлер Тожоҥты јурт.
Тайантылар
}
Кара-Ойык (Чаганныҥ кош суузы)
Кара-Ойык (Караоюк ) — Россияда Алтай Республиканыҥ Кош-Агаш аймагында суу.
Этимологиязы
Кара, Ойык — черный, пробоина, выемка, рытвина. Кара-Ойык — черная выемка, пробоина, котловина. .
Физико-географиялык темдектери
Кара-Ойык суу Туулу Алтайда Кош-Агаш аймактыҥ јериле агат.Ильяс деген мӧҥкӱ тоштоҥ (талайдыҥ кемјӱзинеҥ 3746 м бийик) башталып, бастыра узунына троговый ӧзӧклӧ тӱжет. Кара-Ойык Аккӧл (Чаганныҥ кош суузы) сууга кожулала, Чаган суу боло берет, бу суу дезе ойто Чаганузун деп сууныҥ кош суузы.
Јуук деген јон јаткан јерлер Тожоҥты јурт.
Суу реестрдиҥ чотогоныла
Суу Россияныҥ государстволык сууныҥ реестры аайынча Верхнеобский бассейновый округка кирет, сууээлем бӧлӱги — Кадын, суу подбассейны — Бий ле Кадын. Суу бассейны — (Ӱстӱги) Оп суунаҥ ала Эрчишке киргенине јетире.
Улус-Чаргыныҥ јурт јеезези
Географиязы
Алтай Республиканыҥ тӱндӱк-кӱнбадыш јанында, Чандыр ла Улус-Чаргы суулардыҥ бириккенинде турат. Талайдыҥ кемјӱзинеҥ 625–975 метрге бийик .Орто-континентал климат. Тӱштӱктей аймактарга кӧрӧ ай-кӱн эмеш јымжак. Кышкы сооктыҥ ортоайлык температуразы -19 °С, чаган айдыҥ тыҥыда соогы -35..-40 °С. Кар эмеш калыҥ тӱжер. Јайгы орто температура +15..+16,5 °С болзо, јаан изӱ айдыҥ тыҥ изӱзи +35 °С кире бар. Јут-чыктыҥ кеми јеткил тӱжет 435–462 мм. Салкынныҥ ортојылдык тӱргени 4,5 м/с.
Эл-јон
Јуртта 2002 јылдыҥ тооалыжы аайынча 549 кижи болгон, олордыҥ алтайлар, орустар ла оноҥ до ӧскӧ укту улус болгон.
Окылу тил: орус, алтай.
Инфраструктуразы
<div style="-moz-column-count: 3; -webkit-column-count: 3; -o-column-count: 3; -ms-column-count: 3; column-count: 3;">
Тайантылар
Администрация МО «Шебалинский район»
Сыгын айдыҥ 1 кӱни
Сыгын айдыҥ 1 кӱни (1 сентября) — григориан кӱнтизӱдеде јылдыҥ 244 кӱни (високосный јылда 245 кӱни). Јылдыҥ учына јетире 121 кӱн арткан.
Сыгын айдыҥ 1 кӱни — юлиан кӱнтизӱ аайынча 1582 јылдыҥ ӱлӱрген айыныҥ 15 кӱнине јетире болгон, 1582 јылдыҥ ӱлӱрген айыныҥ 15 кӱнинеҥ ала — сыгын айдыҥ 1 кӱни григориан кӱнтизӱ аайынча болгон.
XX-чы ла XXI-чи чактарда юлиан кӱнтизӱле куран айдыҥ 19 кӱни болгон.
Ӱлӱрген айдыҥ 23 кӱни
Ӱлӱрген айдыҥ 23 кӱни (23 октября) — григориан кӱнтизӱде јылдыҥ 296 кӱни (високосный јылда 297 кӱни). Јылдыҥ учына јетире 69 кӱн арткан.
Ӱлӱрген айдыҥ 23 кӱни — юлиан кӱнтизӱ аайынча 1582 јылдыҥ ӱлӱрген айыныҥ 15 кӱнине јетире болгон, 1582 јылдыҥ ӱлӱрген айыныҥ 15 кӱнинеҥ ала — ӱлӱрген айдыҥ 23 кӱни григориан кӱнтизӱ аайынча болгон.
XX-чы ла XXI-чи чактарда юлиан кӱнтизӱле ӱлӱрген айдыҥ 10 кӱни болгон.
Ӱлӱрген айдыҥ 24 кӱни
Ӱлӱрген айдыҥ 24 кӱни (24 октября) — григориан кӱнтизӱде јылдыҥ 297 кӱни (високосный јылда 298 кӱни). Јылдыҥ учына јетире 68 кӱн арткан.
Ӱлӱрген айдыҥ 24 кӱни — юлиан кӱнтизӱ аайынча 1582 јылдыҥ ӱлӱрген айыныҥ 15 кӱнине јетире болгон, 1582 јылдыҥ ӱлӱрген айыныҥ 15 кӱнинеҥ ала — ӱлӱрген айдыҥ 24 кӱни григориан кӱнтизӱ аайынча болгон.
XX-чы ла XXI-чи чактарда юлиан кӱнтизӱле ӱлӱрген айдыҥ 11 кӱни болгон.
Каракол (Шабланыҥ кош суузы)
Каракол Каракол —Россияда Алтай Республиканыҥ Кош-Агаш аймагында суу.
Этимологиязы
Каракол — темное русло, (ӧскӧ бичилгени Кара-Коль, Баксара).
Физико-географиялык темдектери
Каракол суу Туулу Алтайда Кош-Агаш аймактыҥ јериле агат. Шабла сууныҥ оҥ јарадыла 27 км киреде Каракол сууныҥ оозы. Узуны — 17 км.
Јуук деген јон јаткан јерлер ... јурт.
Суу реестрдиҥ чотогоныла
Суу Россияныҥ государстволык сууныҥ реестры аайынча Верхнеобский бассейновый округка кирет, сууээлем бӧлӱги — Кадын, суу подбассейны — Бий ле Кадын. Суу бассейны — (Ӱстӱги) Оп суунаҥ ала Эрчишке киргенине јетире. РФ-ныҥ јерин суу-ээлем бӧлӱктери аайынча геоинформационный система чотогоныла, Суу-байлыктыҥ федерал агентствозы белетеген.
Ӱлӱрген айдыҥ 25 кӱни
Ӱлӱрген айдыҥ 25 кӱни (25 октября) — григориан кӱнтизӱде јылдыҥ 298 кӱни (високосный јылда 299 кӱни). Јылдыҥ учына јетире 67 кӱн арткан.
Ӱлӱрген айдыҥ 25 кӱни — юлиан кӱнтизӱ аайынча 1582 јылдыҥ ӱлӱрген айыныҥ 15 кӱнине јетире болгон, 1582 јылдыҥ ӱлӱрген айыныҥ 15 кӱнинеҥ ала — ӱлӱрген айдыҥ 25 кӱни григориан кӱнтизӱ аайынча болгон.
XX-чы ла XXI-чи чактарда юлиан кӱнтизӱле ӱлӱрген айдыҥ 12 кӱни болгон.
Чаргыныҥ јурт јеезези
Чаргыныҥ јурт јеезези (Чергинское сельское поселение) — Россия Федерацияда Алтай Республиканыҥ Шабалин аймагында муниципал тӧзӧлмӧ. Администрациялык тӧс јери — Апшыйакты јурт. Јурт јеезе 2005 јылда тӧзӧлгӧн. Алтай Республиканыҥ 13 январьда 2005 јылда чыккан Јасагы аайынча (10-Р3 темдектӱ) Апшыйактыныҥ јурт јеезезине статус ла гран - кыйулар тургузылган.
Инфраструктуразы
<div style="-moz-column-count: 3; -webkit-column-count: 3; -o-column-count: 3; -ms-column-count: 3; column-count: 3;">
Тайантылар
Администрация МО «Шебалинский район»
Шабалинниҥ јурт јеезези
Шабалинниҥ јурт јеезези (Шебалинское сельское поселение) — Россия Федерацияда Алтай Республиканыҥ Шабалин аймагында муниципал тӧзӧлмӧ. Администрациялык тӧс јери — Шабалин јурт. Јурт јеезе 2005 јылда тӧзӧлгӧн. Алтай Республиканыҥ 13 январьда 2005 јылда чыккан Јасагы аайынча (10-Р3 темдектӱ) Шабалинниҥ јурт јеезезине статус ла гран - кыйулар тургузылган.
Кара-Ойык (Ӱнгӱрдиҥ кош суузы)
Кара-Ойык (Караоюк) — Россияда Алтай Республиканыҥ Кош-Агаш аймагында суу.
Шабалинниҥ јурт јеезези
Инфраструктуразы
<div style="-moz-column-count: 3; -webkit-column-count: 3; -o-column-count: 3; -ms-column-count: 3; column-count: 3;">
Кара-Ойык (Ӱнгӱрдиҥ кош суузы)
Этимологиязы
Кара-Ойык — черный, пробоина, выемка, рытвина. Кара-Ойык — черная выемка, пробоина, котловина, (ӧскӧ бичилгени Караоюк).
Шабалинниҥ јурт јеезези
Тайантылар
Администрация МО «Шебалинский район»
Кара-Ойык (Ӱнгӱрдиҥ кош суузы)
Физико-географиялык темдектери
Кара-Ойык суу Туулу Алтайда Кош-Агаш аймактыҥ јериле агат. Ӱнгӱр сууныҥ сол јарадыла 20 км киреде Кара-Ойык сууныҥ оозы. Узуны — 11 км.
Суу реестрдиҥ чотогоныла
Суу Россияныҥ государстволык сууныҥ реестры аайынча Верхнеобский бассейновый округка кирет, сууээлем бӧлӱги — Кадын, суу подбассейны — Бий ле Кадын. Суу бассейны — (Ӱстӱги) Оп суунаҥ ала Эрчишке киргенине јетиреа.
Шыргайтыныҥ јурт јеезези
Шыргайтыныҥ јурт јеезези (Шаргайтинское сельское поселение) — Россия Федерацияда Алтай Республиканыҥ Шабалин аймагында муниципал тӧзӧлмӧ. Администрациялык тӧс јери — Шыргайты јурт. Јурт јеезе 2005 јылда тӧзӧлгӧн. Алтай Республиканыҥ 13 январьда 2005 јылда чыккан Јасагы аайынча (10-Р3 темдектӱ) Шыргайтыныҥ јурт јеезезине статус ла гран — кыйулар тургузылган.
Географиязы
Јурт Алтай Республиканыҥ тјндӱк-кӱнбадыш келтейинде, Бештиҥ суузына Шыргайтыныҥ суузы киргенинде турат. Јуртта 10 ором: Азалу, Баит Матвеевичтиҥ, Большевик, Кызыл тал, Кумакту, Јеҥӱниҥ, Тоҥмокту, Тӧс, Чаҥкыр, Јашканак Бадакинниҥ. Талайдыҥ кемјӱзинеҥ … метрге бийик. Орто-континентал климат. Тӱштӱктей аймактарга кӧрӧ ай-кӱн эмеш јымжак. Кышкы сооктыҥ ортоайлык температуразы −19°С, чаган айдыҥ тыҥыда соогы −35°С..-40°С. Кар эмеш калыҥ тӱжер. Јайгы орто температура +15°С..+16,5°С болзо, јаан изӱ айдыҥ тыҥ изӱзи +35°С кире бар. Јут-чыктыҥ кеми јеткил тӱжет 435—462 мм. Салкынныҥ ортојылдык тӱргени 4,5 м/с.
Инфраструктуразы
<div style="-moz-column-count: 3; -webkit-column-count: 3; -o-column-count: 3; -ms-column-count: 3; column-count: 3;">
Кара-Ойык (Бар-Бургазыныҥ кош суузы)
Кара-Ойык (Караоюк) — Россияда Алтай Республиканыҥ Кош-Агаш аймагында суу.
Этимологиязы
Кара-Ойык — черный, пробоина, выемка, рытвина. Кара-Ойык — черная выемка, пробоина, котловина, (ӧскӧ бичилгени Караоюк).
Физико-географиялык темдектери
Јуук деген јон јаткан јерлер ... јурт.
Суу реестрдиҥ чотогоныла
Суу Россияныҥ государстволык сууныҥ реестры аайынча Верхнеобский бассейновый округка кирет, сууээлем бӧлӱги — Кадын, суу подбассейны — Бий ле Кадын. Суу бассейны — (Ӱстӱги) Оп суунаҥ ала Эрчишке киргенине јетире.
Каракунгой (суу)
Каракунгой (Каракунгой) — Россияда Алтай Республиканыҥ Кош-Агаш аймагында суу.
Этимологиязы
Каракунгой — (ӧскӧ бичилгени Зунгунгуй).
Физико-географиялык темдектери
Јуук деген јон јаткан јерлер Тожоҥты јурт.
Суу реестрдиҥ чотогоныла
Суу Россияныҥ государстволык сууныҥ реестры аайынча Верхнеобский бассейновый округка кирет, сууээлем бӧлӱги — Кадын, суу подбассейны — Бий ле Кадын. Суу бассейны — (Ӱстӱги) Оп суунаҥ ала Эрчишке киргенине јетире. РФ-ныҥ јерин суу-ээлем бӧлӱктери аайынча геоинформационный система чотогоныла, Суу-байлыктыҥ федерал агентствозы белетеген :
Бураты (суу)
Бураты (Бураты) — Россияда Алтай Республиканыҥ Кош-Агаш аймагында суу.
Этимологиязы
Бураты — бура ол тӧӧниҥ эркеги, туу, кыр, бура туу, бураты, вербдюжья гора.
Физико-географиялык темдектери
Бураты суу Туулу Алтайда Кош-Агаш аймактыҥ јериле агат. Сууныҥ бажы Чуйдыҥ чӧлинде, талайдыҥ кемјӱзинеҥ 1943 метрге бийик, састалган јерде јылыйат, је састыҥ учынаҥ сызылып агып баштайт, Јаҥы-Аул јурттыҥ јаныла агып, Курлей сууга кирет — Бураты сууныҥ оозы. Узуны — 15 км.
Јуук деген јон јаткан јерлер Јаҥы-Аул јурт.
Суу реестрдиҥ чотогоныла
Суу Россияныҥ государстволык сууныҥ реестры аайынча Верхнеобский бассейновый округка кирет, сууээлем бӧлӱги — Кадын, суу подбассейны — Бий ле Кадын. Суу бассейны — (Ӱстӱги) Оп суунаҥ ала Эрчишке киргенине јетире.
Ӱлӱрген айдыҥ 26 кӱни
Ӱлӱрген айдыҥ 26 кӱни (26 октября) — григориан кӱнтизӱде јылдыҥ 299 кӱни (високосный јылда 300 кӱни). Јылдыҥ учына јетире 66 кӱн арткан.
Ӱлӱрген айдыҥ 26 кӱни — юлиан кӱнтизӱ аайынча 1582 јылдыҥ ӱлӱрген айыныҥ 15 кӱнине јетире болгон, 1582 јылдыҥ ӱлӱрген айыныҥ 15 кӱнинеҥ ала — ӱлӱрген айдыҥ 26 кӱни григориан кӱнтизӱ аайынча болгон.
XX-чы ла XXI-чи чактарда юлиан кӱнтизӱле ӱлӱрген айдыҥ 13 кӱни болгон.
Ӱлӱрген айдыҥ 27 кӱни
Ӱлӱрген айдыҥ 27 кӱни (27 октября) — григориан кӱнтизӱде јылдыҥ 300 кӱни (високосный јылда 301 кӱни). Јылдыҥ учына јетире 65 кӱн арткан.
XX-чы ла XXI-чи чактарда юлиан кӱнтизӱле ӱлӱрген айдыҥ 14 кӱни болгон.
Карасу (Аркыттыҥ кош суузы)
Карасу (Карасу) — Россияда Алтай Республиканыҥ Кош-Агаш аймагында суу.
Этимологиязы
Карасу — (ӧскӧ бичилгени Кара-Суу).
Суу реестрдиҥ чотогоныла
Суу Россияныҥ государстволык сууныҥ реестры аайынча Верхнеобский бассейновый округка кирет, сууээлем бӧлӱги — Кадын, суу подбассейны — Бий ле Кадын. Суу бассейны — (Ӱстӱги) Оп суунаҥ ала Эрчишке киргенине јетире.
Тайантылар
[[Категория:Кош-Агаш аймактыҥ суулары]
Ӱлӱрген айдыҥ 28 кӱни
Ӱлӱрген айдыҥ 28 кӱни (28 октября) — григориан кӱнтизӱде јылдыҥ 301 кӱни (високосный јылда 302 кӱни). Јылдыҥ учына јетире 64 кӱн арткан.
Ӱлӱрген айдыҥ 28 кӱни — юлиан кӱнтизӱ аайынча 1582 јылдыҥ ӱлӱрген айыныҥ 15 кӱнине јетире болгон, 1582 јылдыҥ ӱлӱрген айыныҥ 15 кӱнинеҥ ала — ӱлӱрген айдыҥ 28 кӱни григориан кӱнтизӱ аайынча болгон.
XX-чы ла XXI-чи чактарда юлиан кӱнтизӱле ӱлӱрген айдыҥ 15 кӱни болгон.
Ӱлӱрген айдыҥ 29 кӱни
Ӱлӱрген айдыҥ 29 кӱни (29 октября) — григориан кӱнтизӱде јылдыҥ 302 кӱни (високосный јылда 303 кӱни). Јылдыҥ учына јетире 63 кӱн арткан.
Ӱлӱрген айдыҥ 29 кӱни — юлиан кӱнтизӱ аайынча 1582 јылдыҥ ӱлӱрген айыныҥ 15 кӱнине јетире болгон, 1582 јылдыҥ ӱлӱрген айыныҥ 15 кӱнинеҥ ала — ӱлӱрген айдыҥ 29 кӱни григориан кӱнтизӱ аайынча болгон.
XX-чы ла XXI-чи чактарда юлиан кӱнтизӱле ӱлӱрген айдыҥ 16 кӱни болгон.
Ӱлӱрген айдыҥ 30 кӱни
Ӱлӱрген айдыҥ 30 кӱни (30 октября) — григориан кӱнтизӱде јылдыҥ 303 кӱни (високосный јылда 304 кӱни). Јылдыҥ учына јетире 62 кӱн арткан.
Ӱлӱрген айдыҥ 30 кӱни — юлиан кӱнтизӱ аайынча 1582 јылдыҥ ӱлӱрген айыныҥ 15 кӱнине јетире болгон, 1582 јылдыҥ ӱлӱрген айыныҥ 15 кӱнинеҥ ала — ӱлӱрген айдыҥ 30 кӱни григориан кӱнтизӱ аайынча болгон.
XX-чы ла XXI-чи чактарда юлиан кӱнтизӱле ӱлӱрген айдыҥ 17 кӱни болгон.
Ӱлӱрген айдыҥ 31 кӱни
Ӱлӱрген айдыҥ 31 кӱни (31 октября) — григориан кӱнтизӱде јылдыҥ 304 кӱни (високосный јылда 305 кӱни). Јылдыҥ учына јетире 61 кӱн арткан.
Ӱлӱрген айдыҥ 31 кӱни — юлиан кӱнтизӱ аайынча 1582 јылдыҥ ӱлӱрген айыныҥ 15 кӱнине јетире болгон, 1582 јылдыҥ ӱлӱрген айыныҥ 15 кӱнинеҥ ала — ӱлӱрген айдыҥ 31 кӱни григориан кӱнтизӱ аайынча болгон.
XX-чы ла XXI-чи чактарда юлиан кӱнтизӱле ӱлӱрген айдыҥ 18 кӱни болгон.
Кӱчӱрген айдыҥ 5 кӱни
Кӱчӱрген айдыҥ 5 кӱни — юлиан кӱнтизӱ аайынча 1582 јылдыҥ ӱлӱрген айыныҥ 15 кӱнине јетире болгон, 1582 јылдыҥ ӱлӱрген айыныҥ 15 кӱнинеҥ ала — кӱчӱрген айдыҥ 5 кӱни григориан кӱнтизӱ аайынча болгон.
XX-чы ла XXI-чи чактарда юлиан кӱнтизӱле ӱлӱрген айдыҥ 23 кӱни болгон.
Карасу (Балтырганныҥ кош суузы)
Карасу (Карасу) — Россияда Алтай Республиканыҥ Оҥдой аймагында суу.
Этимологиязы
Карасу — (ӧскӧ бичилгени Кара-Суу).
Физико-географиялык темдектери
Карасуу суу Туулу Алтайда Оҥдой аймактыҥ јериле агат. Балтырган сууныҥ оҥ јарадыла 9 км киреде Карасу сууныҥ оозы. Узуны — 12 км.
Јуук деген јон јаткан јерлер ... јурт.
Суу реестрдиҥ чотогоныла
Суу Россияныҥ государстволык сууныҥ реестры аайынча Верхнеобский бассейновый округка кирет, сууээлем бӧлӱги — Кадын, суу подбассейны — Бий ле Кадын. Суу бассейны — (Ӱстӱги) Оп суунаҥ ала Эрчишке киргенине јетире.
Јаан-Терек (суу)
Јаан-Терек (Янтерек) — Россияда Алтай Республиканыҥ Кош-Агаш аймагында суу.
Этимологиязы
Јаан-Терек — Дьян-Терек от — большой, старший, почтенный и Терек — тополь. Буквально — большой тополь. Долина реки в среднем и нижнем течении вмещает в себя большую тополиную рощу.
Физико-географиялык темдектери
Јаан-Терек суу Туулу Алтайда Кош-Агаш аймактыҥ јериле агат. Сууныҥ бажы Курайдыҥ сындарынаҥ башталат. Чуй сууныҥ оҥ јарадыла Јаан-Терек сууныҥ оозы. Талайдыҥ кемјӱзинеҥ 1735 м бийик. Ортолык јурттыҥ јанында Чуйга кирет.
Јуук деген јон јаткан јерлер: Кош-Агаш, Ортолык, Чаган-узун јурттар.
Суу реестрдиҥ чотогоныла
Суу Россияныҥ государстволык сууныҥ реестры аайынча Верхнеобский бассейновый округка кирет, сууээлем бӧлӱги — Кадын, суу подбассейны — Бий ле Кадын. Суу бассейны — (Ӱстӱги) Оп суунаҥ ала Эрчишке киргенине јетире.
Кӱчӱрген айдыҥ 6 кӱни
Кӱчӱрген айдыҥ 6 кӱни (6 ноября) — григориан кӱнтизӱде јылдыҥ 310 кӱни (високосный јылда 311 кӱни). Јылдыҥ учына јетире 55 кӱн арткан.
Кӱчӱрген айдыҥ 6 кӱни — юлиан кӱнтизӱ аайынча 1582 јылдыҥ ӱлӱрген айыныҥ 15 кӱнине јетире болгон, 1582 јылдыҥ ӱлӱрген айыныҥ 15 кӱнинеҥ ала — кӱчӱрген айдыҥ 6 кӱни григориан кӱнтизӱ аайынча болгон.
XX-чы ла XXI-чи чактарда юлиан кӱнтизӱле ӱлӱрген айдыҥ 24 кӱни болгон.
Кӱчӱрген айдыҥ 7 кӱни
Кӱчӱрген айдыҥ 7 кӱни (7 ноября) — григориан кӱнтизӱде јылдыҥ 311 кӱни (високосный јылда 312 кӱни). Јылдыҥ учына јетире 54 кӱн арткан.
Кӱчӱрген айдыҥ 7 кӱни — юлиан кӱнтизӱ аайынча 1582 јылдыҥ ӱлӱрген айыныҥ 15 кӱнине јетире болгон, 1582 јылдыҥ ӱлӱрген айыныҥ 15 кӱнинеҥ ала — кӱчӱрген айдыҥ 7 кӱни григориан кӱнтизӱ аайынча болгон.
XX-чы ла XXI-чи чактарда юлиан кӱнтизӱле ӱлӱрген айдыҥ 25 кӱни болгон.
Кӱчӱрген айдыҥ 9 кӱни
Кӱчӱрген айдыҥ 9 кӱни (9 ноября) — григориан кӱнтизӱде јылдыҥ 313 кӱни (високосный јылда 314 кӱни). Јылдыҥ учына јетире 52 кӱн арткан.
XX-чы ла XXI-чи чактарда юлиан кӱнтизӱле ӱлӱрген айдыҥ 27 кӱни болгон.
Кӱчӱрген айдыҥ 10 кӱни
Кӱчӱрген айдыҥ 10 кӱни (10 ноября) — григориан кӱнтизӱде јылдыҥ 314 кӱни (високосный јылда 315 кӱни). Јылдыҥ учына јетире 51 кӱн арткан.
Кӱчӱрген айдыҥ 10 кӱни — юлиан кӱнтизӱ аайынча 1582 јылдыҥ ӱлӱрген айыныҥ 15 кӱнине јетире болгон, 1582 јылдыҥ ӱлӱрген айыныҥ 15 кӱнинеҥ ала — кӱчӱрген айдыҥ 10 кӱни григориан кӱнтизӱ аайынча болгон.
XX-чы ла XXI-чи чактарда юлиан кӱнтизӱле ӱлӱрген айдыҥ 28 кӱни болгон.
Кӱчӱрген айдыҥ 11 кӱни
Кӱчӱрген айдыҥ 11 кӱни — юлиан кӱнтизӱ аайынча 1582 јылдыҥ ӱлӱрген айыныҥ 15 кӱнине јетире болгон, 1582 јылдыҥ ӱлӱрген айыныҥ 15 кӱнинеҥ ала — кӱчӱрген айдыҥ 11 кӱни григориан кӱнтизӱ аайынча болгон.
XX-чы ла XXI-чи чактарда юлиан кӱнтизӱле ӱлӱрген айдыҥ 29 кӱни болгон.
Кӱчӱрген айдыҥ 12 кӱни
Кӱчӱрген айдыҥ 12 кӱни (12 ноября) — григориан кӱнтизӱде јылдыҥ 316 кӱни (високосный јылда 317 кӱни). Јылдыҥ учына јетире 49 кӱн арткан.
Кӱчӱрген айдыҥ 12 кӱни — юлиан кӱнтизӱ аайынча 1582 јылдыҥ ӱлӱрген айыныҥ 15 кӱнине јетире болгон, 1582 јылдыҥ ӱлӱрген айыныҥ 15 кӱнинеҥ ала — кӱчӱрген айдыҥ 12 кӱни григориан кӱнтизӱ аайынча болгон.
XX-чы ла XXI-чи чактарда юлиан кӱнтизӱле ӱлӱрген айдыҥ 30 кӱни болгон.
Кӱчӱрген айдыҥ 8 кӱни
Кӱчӱрген айдыҥ 8 кӱни — юлиан кӱнтизӱ аайынча 1582 јылдыҥ ӱлӱрген айыныҥ 15 кӱнине јетире болгон, 1582 јылдыҥ ӱлӱрген айыныҥ 15 кӱнинеҥ ала — кӱчӱрген айдыҥ 8 кӱни григориан кӱнтизӱ аайынча болгон.
XX-чы ла XXI-чи чактарда юлиан кӱнтизӱле ӱлӱрген айдыҥ 26 кӱни болгон.
Кӱчӱрген айдыҥ 14 кӱни
Кӱчӱрген айдыҥ 14 кӱни (14 ноября) — григориан кӱнтизӱде јылдыҥ 318 кӱни (високосный јылда 318 кӱни). Јылдыҥ учына јетире 47 кӱн арткан.
Кӱчӱрген айдыҥ 14 кӱни — юлиан кӱнтизӱ аайынча 1582 јылдыҥ ӱлӱрген айыныҥ 15 кӱнине јетире болгон, 1582 јылдыҥ ӱлӱрген айыныҥ 15 кӱнинеҥ ала — кӱчӱрген айдыҥ 14 кӱни григориан кӱнтизӱ аайынча болгон.
Кӱчӱрген айдыҥ 13 кӱни
Кӱчӱрген айдыҥ 13 кӱни (13 ноября) — григориан кӱнтизӱде јылдыҥ 317 кӱни (високосный јылда 318 кӱни). Јылдыҥ учына јетире 48 кӱн арткан.
Кӱчӱрген айдыҥ 14 кӱни
XX-чы ла XXI-чи чактарда юлиан кӱнтизӱле кӱчӱрген айдыҥ 1 кӱни болгон.
Кӱчӱрген айдыҥ 13 кӱни
Кӱчӱрген айдыҥ 13 кӱни — юлиан кӱнтизӱ аайынча 1582 јылдыҥ ӱлӱрген айыныҥ 15 кӱнине јетире болгон, 1582 јылдыҥ ӱлӱрген айыныҥ 15 кӱнинеҥ ала — кӱчӱрген айдыҥ 13 кӱни григориан кӱнтизӱ аайынча болгон.
XX-чы ла XXI-чи чактарда юлиан кӱнтизӱле ӱлӱрген айдыҥ 31 кӱни болгон.
Кӱчӱрген айдыҥ 15 кӱни
Кӱчӱрген айдыҥ 15 кӱни (15 ноября) — григориан кӱнтизӱде јылдыҥ 319 кӱни (високосный јылда 320 кӱни). Јылдыҥ учына јетире 46 кӱн арткан.
Кӱчӱрген айдыҥ 15 кӱни — юлиан кӱнтизӱ аайынча 1582 јылдыҥ ӱлӱрген айыныҥ 15 кӱнине јетире болгон, 1582 јылдыҥ ӱлӱрген айыныҥ 15 кӱнинеҥ ала — кӱчӱрген айдыҥ 15 кӱни григориан кӱнтизӱ аайынча болгон.
XX-чы ла XXI-чи чактарда юлиан кӱнтизӱле кӱчӱрген айдыҥ 2 кӱни болгон.
Јаҥар айдыҥ 1 кӱни
Јаҥар айдыҥ 1 кӱни (1 декабря)— григориан кӱнтизӱде јылдыҥ 335 кӱни (високосный јылда 336 кӱни). Јылдыҥ учына јетире 30 кӱн арткан.
Јаҥар айдыҥ 1 кӱни — юлиан кӱнтизӱ аайынча 1582 јылдыҥ ӱлӱрген айыныҥ 15 кӱнине јетире болгон, 1582 јылдыҥ ӱлӱрген айыныҥ 15 кӱнинеҥ ала — јаҥар айдыҥ 1 кӱни григориан кӱнтизӱ аайынча болгон.
XX-чы ла XXI-чи чактарда юлиан кӱнтизӱле кӱчӱрген айдыҥ 18 кӱни болгон.
Кӱчӱрген айдыҥ 16 кӱни
Кӱчӱрген айдыҥ 16 кӱни (16 ноября) — григориан кӱнтизӱде јылдыҥ 320 кӱни (високосный јылда 321 кӱни). Јылдыҥ учына јетире 45 кӱн арткан.
Кӱчӱрген айдыҥ 16 кӱни — юлиан кӱнтизӱ аайынча 1582 јылдыҥ ӱлӱрген айыныҥ 15 кӱнине јетире болгон, 1582 јылдыҥ ӱлӱрген айыныҥ 15 кӱнинеҥ ала — кӱчӱрген айдыҥ 16 кӱни григориан кӱнтизӱ аайынча болгон.
XX-чы ла XXI-чи чактарда юлиан кӱнтизӱле кӱчӱрген айдыҥ 3 кӱни болгон.