cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Graz
Graz isch d Landeshauptstadt vum Bundesland Steiermark und mit 289.440 Yywohner (Stand 1. Jänner 2018) di zweitgröscht Stadt vo Öschtriich. D Stadt liit a bäide Syte vo de Mur im Grazer Becki. D Metropolregion Graz isch mit 622.259 Yywohner (Stand 2016) noo de Metropolregion Wian und Stadtregion Linz di drittgröscht Metropolregion vo Öschtriich. De Grossruum Graz isch i de letschte zää Johr dä Balligsruum vu Öschtriich gsi, wo am schnällschte gwachse isch.
Marguerite d’Oingt
s Läbe und s Schaffe
Ihri beide frankoprovenzalische Text sind:
Mendrisio
Mendrisio (lombardisch Mendrìs, dytsch veraltet Mendris) isch e Gmai im Kanton Tessin in dr Schwyz. Si ghert zum Chrais (circolo) Mendrisio im Bezirk Mendrisio.
Verwaltig
Dr Burgermaischter (Sindaco) vu Mendrisio isch dr Carlo Croci.
Greng
Geografi
Gräng liit ùf, 2.5 km südweschtlich vam Bezirkshùùptort Mùùrte am Südufer vam Mùúrtesee. S isch di drittchlynschti Gmiin vam Kanton. Zue de Gmiin ghöört o de Wyyler Blessoney. Va de Gmiinflechi si 70,3 % landwirtschaftlichi Flechi, 12,9 % Waud, 14,9 % Sidligsflechi ù 2 % schüschtigi Flechi. Nachpuurgmiine va Gräng si Murten ù Courgevaux im Kanton Fryybùrg ù Faoug im Kanton Waadt.
Salfranken
Salfränkischi Herrscher
Lueg au: liste vo de fränkische Herrscher
Gettnau
Politik
Bi dr Nationauraatswahle 2015 hät s das Ergebnis gää: BDP 0,3%, CVP 37,7% , FDP 20,9% , GLP 1,1% , GP 1,0% , SP 3,0% , SVP 32,7% , Süschtigi 3,3%.
Burg Neuenstein (Hubacker)
Gschicht
Die Hecheburg isch um 1322 vu dr Grofe vu Fryybeg böue loo wore. Wyteri Bsitzer sin d Herre vu Neuenstein gsi. Anne 1609 isch d Burg Nejestei gschlisse wore. Hite sin vu dr Burg nume no wenig Muurräscht z sähne.
Neuenstein
Neuenstein isch dr Name vu däne Ortschafte:
Grafenberg (Landkreis Reutlingen)
Wahla
Ergäbnis vo de Landdagswahla seid 2006: 1 2006: WASG, seid 2011: Die Linke
Kashyapa
Er isch de Soo fom Marichi und fo de Kala. Er höt di zwölf Töchtere vom Daksha ghüroote und isch dromm de Vatter vo zimmli villne mythische Wese, guete wie schlechte. Dör en isch d Diti d Muetter vo de Daityas, d Danu isch d Muetter fo de Danavas, d Kadru fo de Nagas, wo göttlichi Schlangewese sind. Denn hett er mit de Vinata de Göttergogel Garuda und de Aruna zügt, wo de Wagelenker vom Sunegott Surya isch.
Hinkender Bote
Dr Charakter vum Hinkige Bott/Hinkede Bott
Dr Kaländertyp Hinkig Bott/Hinked Bott isch in ere Zit entschtande un het si Bluescht gha, wus no ke Radio un kenni aktuälle Zittige gä het, wu e Normalstärblige sich het kenne leischte. Do het dä Käländer in dr eifache Lit bsunders uf em Land wichtigi Hilfstellige gä, het si mit Gschichte unterhalte un iber d regionale un d Wältereignis vum vergange Johr informiärt. Diä Informatione sin viilmol lehrhaft gsii, des heißt, mer het Zämmehäng verexpliziärt. Dä Kaländer isch fir viili glichzittig Nochschlagwärk un Läsebuech gsii; in mänk einem Hüüshalt vu Büürslit isch dr Hinkig Bott näbe dr Bibel fascht s einzig Buech gsii, was mer bsässe het. Dr Inhalt isch in ere eifache Art ufbreitet gsii, dänn d mehschte Läser hän wennig Vorbildig un wennig Iäbig im Läse gha. Um so wichtiger sin aü d Bilder gsii - scho s Titelblatt vum Kaländer isch in sällene bilderarme Zitte e Sensation gsii.
Loyat
Verwaltig
vu Loyat isch. Loyat ghert zum Kommunalverband.
Kapellenkopf
Dè Chapèllèchopf isch èn hochè Bärg im Hochschwarzwald südöschtlich vom Fäldbèrg-Massyv un weschtlich vom Schluchsee im Landchrais Briisgau-Hochschwarzwald. D Weschthaaldè vom Chapèllèchopf ghört zum Yzugsgebièt vo dè Menzèschwander Alb, d Oschthaaldè entwässerèt in Aahabach un dõdemit in Schluchsee. Dè Chapèllèchopf ghört zuè nèrè Bärgchettè, wo s Fèldbärg-Massyv mit èm Bläsiwalder Bärgland vobindèt. Sèll Bärgland zwǜschè Schluchsee un èm Bläsiwälder Dal bschtòt us èm Habsbärg un sinè Näbbèbüggel sowiè dè Schnepfhalde. D Schnepfhaldè isch s Gschpönli vom Chapèllèchopf, isch 26 m höcher wiè dè Chapèllèchopf un isch durch d Passhöchi Ülèmer Chrütz vom Chapèllèchopf abdrènnt. Dè Gipfel vom Chapèllèchopf lyt 1400 m öschtlich vom Menzèschwander Hinterdorf un 1600 m weschtlich vom Obberdorf vo Aha.
Hinkender Bote
Lohr
Wäge sinere Läserschaft im ganze ditsche Sprochrüüm het dr Lohrer Hinkig aü ab un zue ebis in andere Dialäkt brocht, so finde sich Gschichte uf Plattditsch (1886), uf Bairisch (1888), uf Lothringisch (1893), uf Nassauisch (1901) im Kaländer.
E Johr speter, im Kaländer fir 1976, het mer dr Karre rumgrisse: Dr H. W. schribt im Artikel Vorstoß der Mundart: „Dem Lahrer Hinkenden Boten geht es darum, den Respekt vor der Mundart schechthin, vor allen deutschen Mundarten, zu wecken und zu vertiefen.“ Un s wäre zwei Dialäktgedichter abdruckt, Sibe Engel vum Gerhard Jung (alemannisch) un To Wiehnachten vum Hinrich Kruse (plattditsch) – ohni Ibersetzung.
Riders on the Storm
Riders on the Storm basiert zum Däil uf dr Gschicht vom Amoklöifer Billy Cook, wo Autistopp gmacht het und drbii e ganzi Familie umbrocht het. Dr Teggst wird au uf e französischs surrealistischs Gedicht us de drissiger Joor zrugggfüert, Chevaliers de l’Ouragan (öbbe „Riter vom Hurrikan“) vom Louis Aragon.
Sparsbach
Verwàltung
vun Spàrschbàch ìsch. Spàrschbàch ghert zem Kommünàlverbànd.
Paulus von Tarsus
Dr Paulus vo Tarsus (griechisch Παῦλος, hebräische Naame שָׁאוּל Scha'ul, vo doo ; † um 64 n. Chr., vermuetlig z Rom) isch noch em Nöije Testamänt (NT) e Missionäär vom Urchristedum gsi und äine vo de erste Theologe in dr Gschicht vom Christedum. In dr katholische Chille, de orthodoxe Chille, dr koptische, armenische und dr anglikanische Chille wird er as Häilige vereert.
Dirinon
Verwaltig
vu Dirinon isch. Dirinon ghert zum Kommunalverband.
Ciba
Ciba chan eini vo däne Bedütige haa:
Pjotr Iljitsch Tschaikowski
Sini früe Joohr (1840–1861)
Pjotr Iljitsch Tschaikowski isch als zweite Sohn vumne Bergbouingenieur und dem sinere zweite Frau Alexandra Andrejewna, de Enkelin vumne französische Immigrante namens Michel d’Assier, uf d Welt cho. Us dere Ehe hed de Pjotr au Gschwüsterti becho, de Nikolai, d' Alexandra, de Hypolit und d' Zwilling Anatol und Modest. Di musikalisch Neigig vu dr Familie isch nid fest usprägt gsi. Uf sin eigete Wunsch het de Tschaikowski im Alter vu vieri Klavierunterricht becho. Ab em Joohr 1844 hend am Tschaikowski sini Eltere di französisch Gouvernante Fanny Dürbach (1822–1901) igstellt, wo en grosse Ifluss uf em Tschaikowski sini Entwicklig gha het und mit dere er sis Lebe lang i Kontakt blube isch. I dere Ziit het de Tschaikowski scho Gedicht gschribe und isch vo de Fanny Dürbach le petit Pouchkin („de chlini Puschkin“) gnennt worde.
1861–1871
1862 isch de Tschaikowski is Petersburger Konservatorium i trette, wo dr Anton Rubinstein gründet het. De Rubinstein het en persönlich i Komposition und Instrumentation unterrichtet. De theoretisch Unterricht het de Tschaikowski bim polnische Komponist Nikolai Zaremba becho. Mit grosser Zielstrebigkeit het er probiert, di fehlende Kentniss i de Komposition nahzhole. Imne Brief vum 4. Dezemberjul./16. Dezembergreg. 1862 het er a sini Schwöster gschribe:
1874–1877
De Rubinstein het vorgschlage, s Konzert komplett neu z überarbeite. De Tschaikowski degege het nid ei Note gänderet, het d Paritur zemegschnüert und si em Dirigent und Pianist Hans von Bülow gschickt. De het gege das Werch nüt izwende gha und isch bi dere Uruuffüehrig 1875 in Boston selber am Klavier ghockt. D Antwort vom Publikum überwältigend gsii. Später hed den au de Rubinstein sini negativi Meinig gändered.
Christina Aguilera
De Weutwiit Erfoug
Ade MTV Video Music Awards, hed d Christina met de Madonna kösst, was zomne chline Skandal gfüehrt hed.
Pjotr Iljitsch Tschaikowski
Krisejoohr 1877
De Striit zwüsched em Paar und d Nachstellige vum Miljukowa nach de Trennig sind en Albtraum fü de Tschaikowski gsii. Trotzdem isch die Hürat nie gschide worde.
De Tschaikowski het sich vu dene Ereigniss z' Kamjanka (hütigi Ukraine) bi sinere Schwöster erholt sowie währendme fast einmonatige Ufenthalt z' Clarens am Genfersee. Det het er zeme mit em Kotek sis einzige Violinkonzert entwickled. Au das Werch isch wie sis 1. Klavierkonzert uf Vorbehalt us sim Musikerumfeld gstosse, öppe vum als Soliste fürd Uuruuffüehrig denkte Leopold Auer, wo das Konzert als „unspielbar“ qualifiziert het. Wieder het sich de Tschaikowski nöd irre lah, d Uuruuffüehrig vum Konzert mitem Adolph Brodsky als Solist isch zwei Joohr später z' Wien zumene grosse Erfolg worde. Sini Gönneri d' Frau vo Meck het em i dere Ziit e Joohresrente vu 6000 Rubel geh, was ihn finanziell unabhängiger gmacht het. So het ers sich chöne leiste, sini Ernennig als russische Vertreter a de Pariser Weltusstellig 1878 abzsege und witeri Reise, öppe nach Frankrich und Italie z undernäh.
Christina Aguilera
Grammy Award
Nominiert
Pjotr Iljitsch Tschaikowski
Letzti Joohre
Im Joohr vu sim Tod 1893 het de Tschaikowski s' (unvollendete) 3. Klavierkonzert Es-Dur und di 6. Sinfonie h-Moll op. 74 Pathétique komponiert, der ihri Uuruuffüehri er am 28. Oktober no selber gleitet het.
Geuensee
Wirtschaft
D Arbetslosigkeit esch im Jahr 2011 bi 2,3 % gläge.
Benjamin von Tudela
D Wääg und dr Bricht
Sini Bricht über e Riichdum und d Schwechene vom Byzantinische Riich, über d Assassine im Libanon oder über d Oghuse si erstrangigi historischi Kwelle. Si Räisebericht isch in fast alli öiropäische Sprooche übersetzt worde und gältet für Mediewiste as wichdigi Kwelle. D Räise vom Benjamin vo Tudela si zum erste Mol in Konstantinopel im Joor 1543 druckt worde; e zwäiti Usgoob, wo uf eme ganz ander Manuskript basiert, isch 1556 z Ferrara erschiine. Die Standardusgoobe stürze sich uf e Adolf Asher, mit e hufe Notize und zuesätzligem Material (London 1840-41, Nöidruck Nöi York 1927).
Meride
Geografi
Meride lyt 7,5 km nordweschtli vu Chiasso am Fueß vum Monte San Giorgio.
Robert Lee Henry
sii Laawa un Kàrriar
Ìn da Joohra 1890 un 1891 ìsch dr Henry Bìrgermaischter vu Texarkana gsìì. Vu 1891 bis 1893 hàt’r fìr dr Generààlschtààtsànwàlt vum Texàs gschàfft. Vu 1893 bis 1896 ìsch’r schtällvertrattender Generààlschtààtsànwàlt vu siim Schtààt gsìì. Drnooh hàt’r witter z’ Waco àls prìwààter Rachtsànwàlt gschàfft. Àn da Kongrasswàhla vu 1896 ìsch dr Henry-n-ìm sìebta Wàhlbezirk vum Texàs ìns US-Represantàntahüüs gwählt worra. Ìm Hüüs z’ Washington, D.C.-n-ìsch’r àb’m 4. März 1897 àls Noohfolger vum George C. Pendleton gsassa. Ar ìsch niinmol wìedegwählt worra un ìsch àlso bis àm 3. März 1917 ìm Kongrass blìewa. Sitter 1903 hàt’r dr älfschta Dischtrikt vu siim Schtààt vertratta, àls Noohfolger vum Rudolph Kleberg. Vu 1911 bis 1917 ìsch dr Henry Vorsìtzender vum Üüssschuss fìr Reegla gsìì. Ìn siinera Zitt àls Kongrassàbgoordnet’r ìsch dr Schpànisch-Àmerikànischa Kriag vun 1898 gsìì. Ànna 1913 hann d’ Kongrassmìtglìeder dr 16. un 17. Verfàssungszüasatzer ràtifiziart.
Marokko
D Südgränze vo Marokko isch international umschdritte wäg em Westsaharakonflikt bis dass dört e Referändum under dr Überwachig vo de Vereinte Natione über die zuekümftigi Zueghörigkeit vo der Weschdsahara abghalte wird.
Sprooche
Die offizielle Sprooche vo Marokko si Arabisch und Mazirisch. Franzöösisch wird im ganze Land as Handels-, Bildungs- und zwäiti Amtssprooch verwändet. Bi dr staatlige Iisebaan Office National des Chemins de Fer (ONCF) isch Franzöösisch d Bedriibssprooch. Im Norde vo Marokko, dr Westsahara und um Sidi Ifni wird au no Spanisch brucht. Änglisch bechunnt as Sprooch vo dr bildete Juugend mee und mee Bedütig.
Iiwanderig
Wil d Wirtschaft witer waggst, wandere immer weniger Marokkaner in anderi Staaten us. Drfür wird die illegali Zuewanderig vo Schwarzafrikaner (Subsahariens) gröösser. Marokko het sich sit dr Middi vo de 1990er Joor zum ene Transitland vor allem für Migrante us Westafrika entwigglet, wo us wirtschaftlige oder politische Gründ iiri Häimet verloo häi; vo dene wäi immer mee für immer im Land bliibe. 2005 häi 25'000 schwarzafrikanischi Migrante legal z Marokko gläbt. Wil d Iiräis uf Öiropa seer vil schweerer gmacht worde isch, blibe vili in Marokko. Näbe de afrikanische Migrante in däm Joor 28'000 Öiropäer im Land gläbt, vor allem in Stedt wie Marrakesch.
Alexander W. Gregg
sii Laawa un Kàrriar
Àn da Kongrasswàhla vu 1902 ìsch dr Gregg ìm sìebta Wàhlbezirk vum Texàs ìns US-Represantàntahüüs gwählt worra. Ìm Hüüs z’ Washington, D.C.-n-ìsch’r àb’m 4. März 1903 àls Noohfolger vum Robert Lee Henry gsassa, wo-n-Àbgoordnet’r vum älfschta Dischtrikt worra-n-ìsch. Dr Gregg ìsch sìewa Mol wìedergwählt worra un ìsch àlso bis àm 3. März 1919 ìm Kongrass blìewa. Ìn dara Zitt ìsch dr Äärschta Waltkriag gsìì. Üüsserdam hann d’ Kongrassmìtglìeder ànna 1913 dr 16. un 17. Verfàssungszüasàtz ràtifiziart.
Struth (Unterelsass)
Struth (frz. Struth, dt. Struth) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Unterelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Sido
Uuszeichnige
Comet
Juice-Awards
Peter Emil Huber-Werdmüller
sis Läbe und Schaffe
Drno het dr Peter Hueber z Winterthur bi dr Sulzer und dänn bi dr Escher, Wyss & Cie. z Züri gschaffet. Ane 1863 het er z Öörlike d Güüsserei P. E. Huber & Co. ygrichtet, won er aber scho vier Joor spöter an en Oschtschwiizer Firma vrchauft het. Und 1876 het dr Hueber-Werdmüller nomol ghulfe z Öörlike e Fabrigg uf d Bei z stelle, d Wäärchzüüg- und Maschinefabrigg Öörlike. Won er 1884 i däm Betriib au en elektrischi Abtäilig ufbout het, isch dr Charles Brown dere iire Scheff woorde. Mit däm Gschäft het em Hueber sini Fabrigg öiropäischi Induschtrygschicht gschribe.
Sido
Uuszeichnige
Goldene Schallplatte z Öschtriich
Hülben
Hilba (dt. Hülben) ischt a Gmoe em Landkreis Reitlenga en Bade-Wirttaberg. D Gmoe hot Eiwohner (Stand: ).
Wahla
Ergäbnis vo de Landdagswahla seid 2006: 1 2006: WASG, seid 2011: Die Linke
Historisches Lexikon des Fürstentums Liechtenstein
S Historischa Lexikon vom Förschtatum Liachtastaa (HLFL) ischt a Enzyklopädii, wo da Stand vom Wössa öber d Gschicht vom Liachtastaa darstella tuet.
Victor Ernst Nessler
Dr Victor Ernst Nessler – manchmol liist mr au Neßler – (* 28. Januar 1841 en Baldaheim em Elsass, † 28. Mai 1890 en Stroßburg) isch a elsässischer Kombonischt gwäa.
Herbligen
Geografi
Heerblige ligt im ungere Chisetau. D Gmeindsflächi bsteit us 48,5 % langwirtschaftlecher Flächi, 40,5 % Waud u 10,9 % Sidligsflächi. D Nachburgmeinde si Diessbech, Bränzikofe, Opplige u Wichtrech.
Politik
Bi de Nationauraatswahle 2011 het s das Ergebnis ggää: BDP 15,2 %, CVP 0,6 %, EVP 5,5 %, FDP 5,9 %. GLP 1,2 %, GP 4,7 %, SP 9,2 %, SVP 37,2 %, Suschtigi 20,5 %.
Christentum
Gschicht und Glaube
E witters Chennzeiche vum Christetum isch es, z bechenne ass dr Jesus vu Nazareth als „Christus“, „Sohn Gottes“ etc. (Hoheitstitel) isch. Sällen Glaube het mer versuecht, zämme mit dr Erinnerig an dr Jesus vu Nazareth als em Initiator vu dr Gmeinschaft un em Glauben an dr Jesus Christus, als em Verchünder vu dr Botschaft Gottes, im historisch gewaxene und in mehrere Konsensbewegige festglegte nöitestamentliche Kanon authentisch festzhebe un z bewahre.
Burg Neu-Windeck
Aalag
D Burgaalag, wu im gotische Stil böuen isch, isch e chleini trapezfermigi Aalag gsi mit eme drejsteckige Palas, eme chleine Wohngebäude, eme 20 Meter hoche Bärgfrid mit drej Verliis, Ritterwohnige un Stääl, umgee vun ere Ringmuure, wu wie ne Art Schildmuure versterkt isch, Zwingeraalag.
Elliant
D Gmai ghert zum un zum Arrondissement.
Weitersweiler (Unterelsass)
Gschìcht
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Mosnang
Moslig (amtlech Mosnang) isch e Gmeind im Waalkrais Toggeburg im Kanton Sanggale i dr Schwiiz
Gschicht
S Dorf isch ane 854 s erschte Mol erwäänt worde.
Spiegelhof-Brunnen
mini|Dr Drachebrunne im Hoof vo dr Spiegelhoof-Bolizeistazioon Dr Spiegelhoof-Brunne isch en öffentlige Brunne im Spiegelhoof an dr Spiegelgass in dr Stadt Baasel und stoot nit under Dänggmolschutz. Er bestoot us eme flache Granitdroog, wo 3,6 uf 2,15 Meter misst und siibe Donne schweer isch, und ere Blastigg uf eme Soggel. D Skulpduur isch e Drach us Bronsse, won e Lanze ganz dur si Chopf duure goot und in sim Hals stegge bliibe isch. Dr Ridder Georg, won en vermuetlig umbrocht het, isch nüme um e Wääg.
Theorie
Definizioone
Verschiideni Brobleeme häi in de letzte Joorzäänt drzue gfüert, ass komplizierteri Begriff vo Theorie und em Wärt vo Ussaage uf Grund vo Beobachdige entwigglet worde si. Die Diskussioone beträffe vor Allem d Brezisierig vom ene Begriff vo dr Bestäätigung und hänge äng zsämme mit Brobleem vo dr Indukzioon, Kausalidäät und Woorschinlikäit.
Us dr klassische Sicht cha mä us Brognoose vo Theorie empfääle, wie mä sött hamndle. D Theorii isch also d Grundlaag für d Braxis, wo uf sä ufbaut isch.
Robert Balthasar Christ
Lääbe
Dr Robert Balthasar Christ het 1938 d Ruth, d Dochder vom Philipp Arnold Kälin, ghürootet. Er isch am 14. Mai 1982, drei Mööned noch sim 78. Geburtsdaag z Baasel gstorbe. Er isch uf em Wolfgottesacker begraabe.
Grossdietwil
Grossdietu (amtlech Grossdietwil) esch e politischi Gmeind im Wahlkreis Willisou im Kanton Lozärn, Schwiiz.
Gschicht
Grossdietu esch zom erschte Mau gnamsed worde 1184/90 aus Toutewilare.
Politik
Bi dr Nationauraatswahle 2015 hät s das Ergebnis gää: BDP 0,7%, CVP 40,8% , FDP 16,0% , GLP 2,4% , GP 3,3% , SP 4,1% , SVP 30,3% , Süschtigi 2,5%.
Cécile Verny
Lääbe un Wiirke
D Cécile Verny schrybt iri Liedtäxt sälber un singt die vor allem uf Franzeesisch un Änglisch, aber au uf Dytsch.
D Cécile Verny un ir Band sin vylfach uuszaichnet woore, unter anderem het si mit em Quartett 2006 dr Bryys vu dr dytsche Schallblattekritik fir The Bitter and The Sweet al „künstlerisch herausragende Neuveröffentlichung“ im Beraich Jazz iiberchuu.
Tenkterer
Die rhii- und wesergermanische Stämm vo de Brukterer, Tenkterer, Sugambrer, Usipeter, Chattuarier, Chamave und Ampsivarier hai sich vom 3. Johrhundert noch dr Ziitwändi aa zum Stamm vo de Franke zsämmegschlosse. Spöter si au no d Chatte (Hesse) drzuecho.
Alexander Gregg
sii Laawa
Dr Gregg ìsch àm 10. Jüüli 1893 d’haim z’ Austin ìm Texàs gschtoorwa. Beardigt worra-n-ìsch’r ìm Frìedhoof vu dr Davidskìrìch z’ Cheraw. Dr Alexander Gregg hàt àm 21. Àwrìl 1841 d’ Charlotte Wilson Kolloc († 1880) ghiiroota ghàà. Mìt ìhra hàt’r zehn Kìnder ghàà.
Tschechien
Geografii
S Chliima vu Tschechie isch kontinental mit ozeanische Iiflüss. S Johresmittel vo de Tämperature litt bi acht Grad, im Februar sin d'Temperature im Durchschnitt bi 0,5, im Juuni bi 18,6 un im Juuli bi 20 Grad. Im Duchschnitt git’s z Prag 508 Milimeter Rääge.
Di beide Wältchrieg
Noch em Zerfall vu de östriichisch-ungarische Monarchii im Erschte Wältchrieg isch 1918 d'Republiik Tschechoslowakei entstande. Si hät sich us Böhme, Mähre, Schlesie, de Slowakei un Transkarpatie zämmegsetzt, wudurch s Land au vu viile Dütsche, Ungare, Pole un Russiine bewohnt gsi isch. Sälli hänn niene e Autonomii züegsproche griegt un hänn sällewäg Bsträbige gha, d'Tschechoslowakei usenandzdriibe. De Adolf Hitler hät die Umständ usgnutzt un mit de Unterstützig vum Konrad Heinlein vu de Sudetedütsche Partäi 1938 im Vertrag vu Münche s Sudeteland in sini Gwalt brocht. Pole hät die Regione an sii Gebiet aagschlosse, wu vu Pole bewohnt gsi sin, während Ungarn im Erschte Wiener Schidsspruch e Deil vu de Slowakei un Transkarpatie griegt hät.
Kommunistezit bis hütt
D'Tschechoslowakei hät Mieh gha, d'Kluft zwüsche de beide Völcher z übberwinde. Durch d'Verbundeheit gegenübber de Sowjetunion hät di kommunisdischi Partäi schnäll an Bliebtheit gwunne un isch 1946 mit ere Mehrheit vu 38 Prozänt gwehlt wore. Im Johr 1948 hänn d'Kommuniste im Februarumsturz abber d'Kontrolle z Prag elei übbernuu un hänn e rein kommunisdischi Regierig gründet (si sälber hänn des als Revolution, ihri Gegner abber als Machtübbernahm bezeichnet).
Erkenntnis
Kwelle
Dr Ardikel «Erkenntnis» uf dr dütsche Wikipedia
Brisbane
Brisbane [] isch d Hauptstadt vom Bundesstaat Queensland im Nordoschte vo Auschtralie.
Ruine Wolfach
Lag
D Burgruine lyt uf eme gäche Bärgcheigel uf rund 318 Meter iber Normalnull in eme Sytedal vu dr Kinzig, am linke Stade vu dr Wolf zwische Wolfe un em Ortsdeil Kirche vu Oberwolfe.
Mauretanien
Flora un Fauna
Gras- un Hurschtflechine un Akazie markiere dr Ibergang vu dr Wieschesteppe zue dr Dornsavanne vum Sahel. In dr Oasen wachse vor allem Dattelpalme, in dr Iberschwämmigssavanne vum Senegal au Raphiapalme, Affebrotbaim un Bambus. Im Kischteland git s uusdehnti Salzsimpf.
Volksgruppen
Z Mauretanie dräffe arabischi, berberischi un schwarzafrikanischi Volksgruppe ufenander, wu si stark mitenander vermischlet hän. Wäge däm sin Brozäntaagobe zue ainzelne Ethnie chuum megli. Rund 70 Brozänt vu dr Bevelkerig schwätze Hassania, di regioal Variante vum Arabisch. Si ghere zue dr arabisch-berberische Maure. Rund d Helfti vu däne Hassania-Schwätzer wäre „Bidhan“ oder „Wyssi Maure“ gnännt un ghere zue dr boode obere Schichte vu dr dradizionäll stark hierarchisch gliderete mauretanische Gsellschaft, dr Hassani (Chrieger) un Marabout (Islamglehrte). Di ander Helfti haiße „Haratin“. Die im Durschnitt e weng dunkelhytigere Mänsche hän Vorfahre, wu Sklave gsii sin. Di ibrige 30 Brozänt vu dr Gsamtbevelkerig ghere zue ne baar schwarzafrikanische Velker (zämme „Soudans“ gnännt), wu in dr Hauptsach m Side am Senegalflusse lang läbe. Zue dr schwarzafrikanische Velker ghere d Tukulor, wu buure, un d Fulbe, dradizionäll Viihiirte. Baide wäre wäg ihre gmainsame Sproch Pulaar as Halpulaare zämegfasst. Chlaineri Volksgruppe sin d Sarakolé, d Wolof] un d Bambara. Im Land läbe au rund 5000 Europäer, zmaischt Franzose.
Politik
Dr gwehlt Presidänt isch dr Mohamed Ould Abdel Aziz. Si Vorgänger isch dr Sidi Mohamed Ould Cheikh Abdallahi gsi, wo vo dr früehnere Militärregierig underschdützt, aber im Augschte 2008 dur en Militärputsch entmachted worden isch.
Marlene Dietrich
D Marlene Dietrich (* 27. Dezämber 1901 z Schöneberg (jetzt en Ortsdäil vo Berlin); † 6. Mai 1992 z Bariis; äigentlig Marie Magdalene Dietrich) isch e dütschi Schauschbiilere und Sängere gsi, wo 1939 die amerikanischi Staatsbürgerschaft aagnoo het.
Aetingen
Bevöukerig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005
Politik
Gmeindspresidäntin isch d Hanny Ris (Stand 2012).
Wirtschaft
D Arbetslosigkeit isch im Johr 2011 bi 1,8 % gläge.
Ruine Birchiburg
D Ruine Birchiburg isch e Burgruine im hintere Mehlidal, unterhalb vum Chloschter St. Ulrich am Nordhang vum Birkebärg eppe 3500 Meter sideschtlig vu dr Gmei Bollschwyl im Landchreis Bryysgau-Hochschwarzwald z Bade-Wirttebärg.
Hirzel (Familie)
Vo de Stadtzürcher Hirzel stamed Familiezweig in es paar anderne Länder ab.
Mauritius
Vo 1958 aa het Groossbritannie Mauritius uf si Selbstschtändigkeit vorbereitet. S allgemeine Wahlrächt isch iigfüehrt worde und d Insle het politischi Autonomii übercho. Nach 150 Johr, wo Groossbritannie gherrscht het, isch Mauritius am 12. März 1968 unabhängig worde, isch aber Deil vom Commonwealth bliibe. Dr Füehrer vo dr Arbeiterpartei, dr Sir Seewoosagur Ramgoolam, isch dr erscht Premierminister worde, und er het Mauritius in den erschte 14 Johr vo siiner Unabhängigkeit gregiert. Sit Juli 2005 isch si Sohn Premierminister.
Mehrstetten
Verwaltong
D Schuldese ischt d Franziska Kenntner.
Ida Ospelt-Amann
ihres Läbe
Näbezue het d Ida Ospelt-Amann Gedicht und anderi Schrifte i der Mundart vo Vaduz gschribe, wo zum Oberländische inerhalb vom Liechtesteiner Dialäkt ghört. Si het Sprüüch und Lieder us em Land gsamlet und vor Publikum und im Radio und em Färnsee vo ihrne Sache gläse, und 1991 sind Text vo der Ospelt uf ere Kassette usechoo. Si ghört zu de bekantischte Mundartautoore vo Liechteschtei und so sind au Stück vo ihre i der Mundartanthology Am Rhii abtrukt; eis dervo isch s rassige Gedicht «Uf dr Pfööwach».
Periodensystem
S Periodäsystem vo dä Elemänt (churz Periodäsystem oder PSE) büütät ä Übersicht über d Elemänt.
Gschicht
Di erstä Periodäsystem händ 1869 fasch zytglich dä russischi Chemiker Dmitri Iwanowitsch Mendelejew und dä tütschi Arzt und Chemiker Lothar Meyer ufgstellt. Si händ d Elemänt nach stigändär Atommassä gordnät und däbi Elemänt mit ähnlichä Eigäschaftä underänand agordnät. Däbi isch ihnä au ufgfallä, das no drü Elemänt fäläd, s Germanium, s Gallium und s Scandium. Womär dänn diä Elemänt tatsächlich gfundä hätt, händ di würklechen Eigäschaftä rächt guät mit dä vorhärsgseitä überigstummä. Hüttzutag chan mär diä Aornig mit äm Bau vo dä Elektronähüllä erchlärä.
Indlekofen
Gschicht
Vu de Ortschaft Indlekofen leitet sich de verbreitete Familienamme Indlikofer ab, dä wörd s´örstmol erwähnt in de Lehnsbüecher vum Kloster Rhinau, en H. von Inglicon, z` Rechberg, und witer au in`nere latinische Urkund vu 1436 us em Kloster Rhinau, wobi en Nicolas Indigkofer, Landrichter im Klettgau, als Zügge bi de Übergab vu de Chilcherecht z` Erzingen und Griessen a´s Chloster Rhinau (bis dohi zu Konstanz), gnennt würd. Di Lehnsbüecher finde si im Staatsarchiv s´Züri.
Wirtschaft und Infrastruktur
Z Indlekofe hät's e Werchzügschliferei, wo vor allem Sägblättli gschärft werre. Usserdem git's e Zimmerei.
Kanton Pleyben
Hauptort vum Kanton isch Pleyben gsii. Verdrätteri im conseil général vum Département isch d Marie-France Le Boulch gsii.
Grosswangen
Gschicht
Grosswange esch zom erschte Mau gnamsed worde im Jahr 893 aus Wanga.
Religion
86,3 % vo dr Iiwooner send im Jahr 2000 römisch-katholisch gsii, 4,8 % evangelisch-reformiert.
Politik
Bi dr Nationauraatswahle 2015 hät s das Ergebnis gää: BDP 0,9%, CVP 33,6% , FDP 25,3% , GLP 2,7% , GP 2,7% , SP 4,4% , SVP 26,8% , Süschtigi 3,7%.
SD
Gschicht und Politik:
Arrondissement Wissembourg
Verwàltung
S Arrondissement Waisseburch ìsch ingedäilt gwän ìn fìmf Kanton mìt ìnsgsàmt 68 Gmeine:
Wingen an der Moder
Gschìcht
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Dialekt
Dr lothringisch Dialekt vun Wìnge ghert zem Rhinfrankisch.
Tubuai
Geografii
S Tubuai Atoll befindet sich im Früestadium vo sinere Entwicklig. Im Zentrum isch die grösst Insle, wo zimlig gebirgig isch. Uf em Riff im Oste lige säggs chliineri Insle, vo Nordoste uf Südoste si das:
Schutzhaft
Das ganzi isch ermöglicht worde dur § 2 vo de Rychstagverordnig, det wird d Rychsregierig ermächtigt alli Massnahme zu de Wiederherstellig vo de öffentliche Sicherheit und Ordnig z treffe.
Sgartin e Fermentin en la tiara da Tukinu, Arusa & Eluku
s Buech
Dr zwöit Band vo dr Historia dils Romontschs isch anne 1990 usecho, und er heisst uf Düütsch «Dr Sgartin un dr Fermentin und em Merkur sini Güggel».
Helmut Bornefeld
Aus seim Leaba
== Ehronga == 1972 ischt em Bornefeld s Bundesvrdinschtkreiz vrliha wôrra. Viir Jôhr schbätr hôt’r sich mit-em Titl Professr schmicka däffa. 1981 hôt-em d Stadt Heidaheim d Birgermedaille vrliha. Drei Jôhr nôch seim Ableaba isch z Heidaheim d Kirchstrôß en „Helmut-Bornefeld-Strôß“ ombenannt wôrra. Zom Ôôdenka an da Helmut Bornefeld hôt z Heidaheim en dr Michaelskirch vom 2. bis 5. Novembr 2006 an indrnazionaler Orglweddbewerb staddgfonda.
Orgla vom Bornefeld
En de folgende Kircha fendet-ma a Orgl, wo vom Bornefeld entwôrfa wôrra ischt:
Normandie
Wappè un Flaggè
Wilhelm dè Eroberer soll è Fahne vom Papscht Alexander II. kriègt haa. Si findet sich uff èmm Deppich vo Bayeux. S isch è Zeichè vo päpschtlichen Schutz gsi und isch wedder a dè Herzog noch a s Herzogtum knüpft gsi. S wörd abber vomuètet, dass Wilhelm dè Eroberer tatsächlich è Fahne benutzt hèt. Si söll wyß mit èm blaugrandetè Goldkrütz vosää gsi sy.
Dè Leopardèschtritt
Vili lokaali Dichter un einige Hischtoriker, vor allem aber Lokalbatriootè sennet s Schild mit drei Leopardè als ès eigentlichi Wappè vo dè Normandie aa. S war s Wappè, welles au uff Guernsey un Jersey in Gebruuch isch. Selli söttet au a diè anglo-normannischè Herzöög un Königg als Schöpfer vom Modernè England aaknüpfè. Siè hèn s Wappè mit nu zwei Leopardè als è Folgi vo dè Eroberig vo dè Normandy durch d Zentralmacht z Paris aagluèget. Diè drei Leopardè sin unbeschtrittbar èn Uusdruck vom Stolz un èm Wunsch nõch Autonomy gsi. Gegèwärtig isch selli Version im Berych vo dè Halbinslè Cotentin präferyrt. Dè Stritt um diè Zaal vo dè Leopardè isch im Lauf vom 20. Johrhundert vosandet.
Dè erschte Flaggèvorschlaag
Um dè Stritt um d Zaal vo dè Leopardè z umgoo, hèn Lokalpatriootè è Kampagnè für è eigni normannischi Flaggè lancyrt. Sie hèt i dè 20er Johr vom 20. Johrhundert mit èm Artikel im Bulletin des Normands de Paris aagfangè. Professor Jean Adigard Des Gautries, èn Egsberte für Namensforschig für Skandinaviè un d Normandy, hèt è bsunderi Flaggè befüürwortet, wo Wappè un Flaggè unterschydlichi Funktionè bsässè hèn. Diè drei Leopardè hettet nu als Banner vowendet wörrè söllè. Dè Vorschlaag hèt kei breiti Zuèschtimmig gfundè, wo d Patriootè z arg a dè Leopardè ghängt sin. Diè Diskussioon isch 1954 erneut uffkoo. Sellmoll sin s jungi Lütt um d Zitschrift Viking gsi, welli vo 1949 bis 1958 erschinnè isch. Dört sin uff diè unterschydlichè Fahnè vo dè Normandy-Regimenter im Ancien Régime mit verschidnè Farbkombinationè um è wyßes Krütz ummè hygwisè, wa abber wegè dè monarchischè Tendenz un èm Mangel a Akzeptanz im Volk nit hèt witergfüürt wörrè könnè.
Archäology i dè Normandy
Èn witerè Votreter vo dè normannischè Archäology isch dè Jean Désiré Benedikt Cochet (1812–1870) gsi (bekannt als L’Abbe Cochet). Er isch gmeinsam mit èm Amateurarchäoloog Jacques Boucher de Perthes èn Begründer vo dè wissenschaftlichè Archäology z Frankrych gsi.
PHP
PHP isch e serversitigi Sprache. Das bedeütet, dass dr Quelltext – im Gegesatz zu JavaScript, wo er meischtens direkt im HTML-Code iibettet wird – nid an dr Browser übermittlet wird, sondern an e Interpreter uf em Webserver. Erscht däm sini Ussgob wird denn an Browser gschickt. In de meischten Fäll isch das e HTML-Dokumänt, wobi s mit PHP aber au möglich isch, anderi Dateitype, wie z. B. Bilder mit dr GD-Bibilothek odr PDF-Dateie, z generiere.
Esquibien
Esquibien (bretonisch An eskibien) isch e ehmoligi franzesischi Gmai im Département Finistère in dr Region Bretagne.
Pleier
Si Bedütig
Dr Pleier het bi sine Lääser vorusgsetzt, ass si die klassische Artus-Romään guet wurde kenne; em hütige Lääser chömme dorum gwüssi Elimänt in dr Handlig eender fremd vor und si dorum schwer zum verstoo.
Lettland
Lettland (amtlech: Latvijas Republika) isch es Land im Baltikum in Nordeuropa. S'Land gränzt im Norde an Eschtland, im Oschte an Russland, im Südoschte Wiissrussland und im Süde an Litaue. Im Weschte isch d'Oschtsee. D'Republik Lettland dehnt sech in Oscht-Wescht-Richtig 450 km und in Nord-Süd-Richtig 210 km aus.
Bis zum erschte Weltkrieg isch Lettland än Teil vo Russland gsi; noch em Krieg händ sech d'Lette für unabhängig erklärt. Im zweite Weltkrieg isch d'Sowjetunion allerdings wieder iimarschiert und häts Land aagschlosse - erscht am 21. Auguscht 1991 isch Lettland wider ganz selbstschtändig worde.
E-Finance
E-Finance (bis Oktober 2007 no „YellowNet“) isch z Internet-Banking-Agebot vo PostFinance, eme Tochterundernäme vo dr Schwyzerische Post u isch dr gröscht Online-Finanzmarkt vor Schwyz.
Balm bei Günsberg
Baum bi Günschbrg (amtlich Balm bei Günsberg) isch e Iiwohnergmein im Bezirk Läbere im Kanton Soledurn, Schwiiz.
Bevöukerig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005
Politik
Gmeindspresidänt isch dr Francois Emmenegger (Stand 2012).
Sproch und Dialäkt
Bi dr Voukszellig 2000 hei vo dr 196 Iiwohner 95,9 % Dütsch aus Hauptsproch aagää, 0,5 % Französisch und 3,6 angeri Sproche.
Basel-Bruderholz
Laag
Uf em höggschte Punggt vom Bruederholz stoht e 30 m hoche Wasserturm us em Joor 1925, wo öffentlig zuegänglig isch und vo wellem me e herrligi Ussicht uf d Stadt Basel het. E bitz näben em Turm ligt d Batterieschanze, wo 1815 vom Napoleon als Fäldbaschtion aaglegt worde isch.
Münsingen (Württemberg)
Wahla
Ergäbnis vo de Landdagswahla seid 2006: 1 2006: WASG, seid 2011: Die Linke
Konrad von Stoffeln
D Hiiwiis im Teggst uf e Verfasser und d Häärkumft vom Stoff git s nume in dr Donaueschinger Handschrift. Dört bezäichnet sich dr Konrad as "maister" und au as "werder fryer man". In dr eltere Forschig het men en mänggisch mit eme Stroossburger Domherr identifiziert, wo 1282–1284 urkundlig bezügt isch.
Pfronstetten
Pfrãõschdedda (dt. Pfronstetten) ischt a Gmoe em Landkreis Reitlenga en Bade-Wirttaberg. D Gmoe hot Eiwohner (Stand: ).
Hasle LU
Geografi
Hasli liid uf dr rächte Site vo dr Chliine Ämme. Zue dr Gmeind ghöred ou na d Ortsteil Habschwanden (849 m ü.M.), (822 m ü.M.) ond Heiligkreuz (1'127 m ü.M.). Vo dr Gmeindsflechi send 50,6 % Landwirtschaftlechi Flechi, 39,6 % Waud, 2,9 % Sidligsflechi ond 6,9 % süschtigi Flechi. Nachbergmeinde vo Hasli send Dopplischwand, Äntlibuech, Flüeli, Romoos ond Schüpfe im Kanton Lozärn ond Giswil im Kanton Obwaude.
Franz Schubert
Dr Franz Peter Schubert (* 31. Januar 1797 am Himmelpfortgrund z Wien, hüte e Däil vom 9. Wiener Gmäindbezirk Alsergrund; † 19. Novämber 1828 z Wien) isch en östriichische Komponist gsi.
Schauenburg
Schauenburg isch dr Name vu däne Burge:
Hasle LU
Politik
Bi dr Nationauraatswahle 2015 hät s das Ergebnis gää: BDP 0,9 %, CVP 34,1 % , FDP 15,8 % , GLP 0,8 % , GP 0,8 % , SP 3,9 % , SVP 41,4 % , Süschtigi 2,3 %.
Győr-Moson-Sopron
Tourismus
Di wichtigste Touristeattraktione sin di zahlryche Dänkmöler, d'Altstädt vo Győr und Sopron, d'Barockchirche und d'Schlösser in de Chleistädt und di draditionsrychi Wykultur. S Esterházy-Schloss z Fertőd wird als „Perle“ under de barocke Bauwerk bezeichnet. S Szécheny-Schloss z Nagycenk isch eine vo de Pilgerort vo Ungarn.
Fouesnant
Geografi
Fouesnant lyt in dr Cornouaille an dr Bucht Baie de la Forêt am Atlantik, 13 km vu Quimper un 65 km vu Brest uf ere Hechi zwische 0 m un 74 m iber Normalnull.
Verwaltig
vu Fouesnant isch. Fouesnant ghert zum Kommunalverband.
Partnergmai
🇩🇪 Meerbusch, Dytschland
Mali
Geografi
Mali isch e Binnestaat im Innere vu Weschtafrika mit 1.240.192 Quadratkilometer Flechi, dodervu 20.002 km² Gwässer. S lyt in dr Großlandschaft Sudan un im Sahel. Mali dailt si syni 7243 Kilometer lang Landgränze mit sibe Nochberstaate: im Nordoschten un Norden mit Algerie (1376 Kilometer Lengi), im Nordweschte mit Mauretanie (2237 km), im Oschte mit Niger (821 km) un im Sidoschte mit Burkina Faso (1000 km). An Mali gränze au no dr Senegal (419 km) im Weschte, Guinea (858 km) im Sidweschten un d Elfebaikischte (532 km) im Side. Nerdli vum Nigerboge lyt d Wieschti Sahara, wu zwai Drittel vu dr Landesflechi deckt.
Gwässer
Dr Niger isch dr wichtigscht Fluss z Weschtafrika, är goht dur Mali uf ere Lengi vu rund 1700 km. Är chunnt vu Guinea här us em Sidweschte uf Mail un bildet no Ségou e groß Binndelta. Bi Mopti nimmt er sy greschte Näbefluss Bani uf un dailt si churz derno in zwee Ärm, dr Bara Issa un dr Issa Ber. Do het s e rund 100.000 km² großi Schwämmebeni, wu vu zahlryche flache, saisonale See deckt isch. Churz vor Diré cheme di beede Ärm wider zäme, bi Timbuktu chehrt dr Flusslauf Richtig Oschte un bi Bourem in Richtig Sidoschte.
Pfullingen
Gmoedsgliderong
Zue Pfullenga gheret koine weitere Ordsdoil.
Mali
Klima
Di durschnittlige Johrestämperature lige z Mali zwische 27 °C un 30 °C. si hange weniger am geografische Braitegrad. D Johresamplitude sin aber im Norde dytli greßer wie im Side: z Gao oder Timbuktu sin d Summer mit Durschnittstämperature vu bis zue 35 °C haißer un d Winter mit Jänner-Tämperature um 20 °C chelter. Z Bamako dergege lige di durschnittlige Tämperature zwische 25 °C im Winter un 32 °C im April. D Extremtämperature findet mer in dr Ort am Rand vu dr Sahara: si lige fascht bim Gfrierpunkt in chalte Winternächt un bi fascht 50 °C im Schatte an Summerdäg. Tämperatur-Amplitude vu 30 °C am e Dag sin dert normal.
Flora un Fauna
Wäg dr Iberjagig dur Yyhaimischi un anderi Jeger, dr Verwieschtig vu große Biet mit starke Dreckene un dr all greßere Kultivierig un Kumkerränz mit Waiddier sin z Mali vor allem greßeri Wilddier vyl sältener wie in andere afrikanische Staate. Wie z Mauretanie sin in dr Vergangehait d Uusstärbrote fir Populatione vu Suuger z Mali im Verglych zue andere afrikanische Staate seli hoch, drotz ass d Bevelkerigsdichti nidrig isch.
Kolonialzyt
In dr 1880er Johr het di franzesisch Kolonialarmee vu Weschte här aagfange, s hitig Mali unter ihri Kuntroll z bringe. Vor em Hintergrund vu dr britische Kunkerränz um Weschtafrika hän si versuecht, mit militerische un diplomatische Mittel ihre Yyfluss uf di gsamt Sahelzone uuszdehne. Si sin doderby uf Kollaborateur droffe, wie au uf militerisch organisierti Rivale, vor allem z Ségou un in drPerson vum Samory Touré, wu sälber ne Rych het welle ufböue. Bis 1899 het Frankrych s gsamt hitig Mali eroberet, drotz ass es d Nomade in dr Sahara nie unter Kuntroll het chenne bringe. Anne 1893 isch dr Louis Albert Grodet dr erscht Gouverneur vu dr Kolony Franzesisch-Sudan wore. Bamako isch Hauptstadt vu dr Kolony wore un 1904 isch d Bahnlinie uf Dakar fertig böue gsii. D Region isch fir d Franzose aber weniger wichtig blibe, si het vor allem Soldate gliferet, wu in beede Wältchrieg uf franzesischer Syte kämpft hän.
Unabhängigkait
Wu ne Hufe schwär bewaffneti Seldner un Islamischte us em Burgerchrieg z Libye uf Mali chuu sin un si mit dr Tuareg-Rebälle verbindet hän, isch dr Nordmali-Kumflikt akut wore. Im Jänner 2012 hän Tuareg-Verbänd s malisch Militeer im Nordoschte vum Land aagriffe, drei Monet speter hän si dr ganz Norde unter ihri Kuntroll brocht ghaa un hän am 6. April 2012 s Biet, wu si driber gherrscht hän, unter em Name Azawad fir unabhängig erklert. D Armee vu Mali het iber d Rebälle nit chenne siige, het aber im Merz 2012 dr Bresidänt us em Amt butscht. Zwische Jänner un Juli 2012 sin iber 250.000 Malier in d Nochberländer gflichtet, derzue sin rund 175.000 Mänsche im Land uf dr Flucht gsii.
Basel-St. Alban
S Dalbe-Quartier isch nach em Dalbe-Klooster benennt. Im Dalbequartier befindet sich au d Dalbekiirche (St. Alban-Kirche), s Dalbedoor (St. Alban-Tor) und s letschte Stügg vo dr Basler Stadtmuure bim Rhyufer im Dalbeloch (St. Alban-Tal). Dur d Dalbe, wo im Südoschte an d Birs gränzt, fliesst dr Dalbediich.
Geschlechtliche Fortpflanzung
Die gschlächtligi wie au die ungschlächtligi Furtpflanzig isch fast immer, aber nit umbedingt, mit ere Vermeerig verbunde, das häisst, ass d Zaal vo de Indiwidue gröösser wird.
Kreuzkapelle Wettingen
Gschichte
D Chrüzkapelle schtoot im Chrützigsschpitz a de Wettiger Landschtroos, wo de link Abzwig frühener uf Otelfinge gange-n-isch u de rächt no hüt direkt uf Würelos füürt. Vor em Bau vo de Kapelle hets derte scho es „Heilig Chreutz-Hüsli“ gha, wi en Urkunde vo 1655 sait. Will di Zelg derte aber scho vorher Chrüzzelg gheisse het muess es a dere Schtell scho vorher es Wägchrüz gäh ha. Um de Bau vo de Chrüzkapelle het sich dodermol de Abt vom Chloschter Wettige kümmeret u d Kapelle isch scho uf de Gyger-Charte vo 1667 druf.
Marietta Kobald
im Pruäf
Sit äm 2019 ischt sch au as Prättiger Chreemäri underwägs, mit E-Bike und Aahäicher. Schi chlöpflet an d Huustürä und vrchauft aller Gattigsch. Nid nu Stäärndlifadä und Gummiband, näi, au Literatur mid Bezug zum Taal und Chunschthandwäärch; Gschnitzts, Gäbüätzts, Gädräggslets, Gfiltzts, ja sägaar Bäinächüe. Uf Wunsch ärzellt sch au no än Gschicht.
Hergiswil bei Willisau
Hergiswiu bi Wilisou (amtlech Hergiswil bei Willisau) esch e politischi Gmeind im Wahlkreis Willisou im Kanton Lozärn, Schwiiz.
Garlan
Dialekt
Dr traditionäll Dialäkt vu Garlan ghert zem Bretonisch.
Gouesnach
Verwaltig
vu Gouesnach isch. Gouesnach ghert zum Kommunalverband.
Balsthal
Politik
Bi dr Nationalrootswaale 2011 hät s das Ergebnis gää: BDP 3,6 %, CVP 31,0 %, EDU 0,8 %, EVP 1,4 %, FDP 17,0 %. GLP 3,4 %, GP 3,9 %, SP 11,0 %, SVP 26,2 %, Suschtigi 1,7 %.
St. Moritz
Turismus und Sport
St. Moritz isch eini vo de bedüütendschte Feriestazioone nid nu vom Bünderland, sondern au vo dr Schwiiz und vo de ganze Alpe und e wältwyt bekanten Ort für de Sport.
Karolinger
D Karolinger si e Herrschergschlächt vo de westgermanische Franke gsi, wo sit 751 im Frankeriich as König gregiert hai. Si berüehmtist Verträter isch dr Karl dr Gross gsi, und vo ihm stamme alli spötere karolingische Herrscher ab. Noch dr Deilig vom Karolingerriich hai d Karolinger im Ostfrankeriich regiert, bis si dört im Johr 911 usgstorbe si, im Westfrankeriich mit einere Unterbrechig bis zum Dynastiiwächsel vo 987, wo d Kapetinger an d Macht cho si. Im Herzogtum Niiderlothringe het no bis ins früehje 11. Johrhundert e Siitezwiig vo de westfränkische Karolinger gregiert. Mit däm isch die männligi Linie vom Karolingergschlächt usgstorbe, wenn me nume die ehelige Söhn, wo zur Nochfolg berächtigt gsi si, berücksichtigt. Nit dronfähigi Nochkomme vo unehelige Chinder vo de karolingische Herrscher und Nochkomme vom Karl em Grosse in dr wiiblige Linie hai aber vili überläbt.
Hildisrieden
Bevölkerig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Uusländeraateil esch 2014 bi 8,3 % gläge.
Politik
Bi dr Nationauraatswahle 2015 hät s das Ergebnis gää: BDP 1,4%, CVP 31,3% , FDP 18,6% , GLP 5,5% , GP 3,1% , SP 6,3% , SVP 27,4% , Süschtigi 6,4%.
Sprach ond Dialäkt
Bi dr Volkszellig 2000 hend vo dr 1675 Iiwohner 95,8 % Dütsch aus Houptsprach aagää, 0,3 % Französisch, 0,7 % Italienisch ond 3,2 % anderi Sprache.
Einsicht
Iisicht bedütet in dr Alldaagssprooch, ass Äigeschafte, Zsämmehäng und Beziejige vom ene Objektberiich subjektiiv gnau gnueg erkennt, gäistigerfasst und sachlig richtig begriffe wärde. As bewussts Resultaat vo dr Kombinazioon vo Woornäämig und Noochdänke isch Iisicht drbii s Ergääbnis vom ene analütisch-sünthetische Erkenntnis­brozäss. Iisischte, wo uf anderi Wiis zustand chömme und denn vilmol „blitzartig“ erläbt wärde, ghööre in dr Alldaagspsüchologii zum ene bsundrige gäistige Vermööge, nämlig zur „Intuizioon“.
Filosofii
D Iisicht a priori cha vo dr Erkenntnis a posteriori underschiide wärde. Wemm mä d Iisicht kognitiiv verstoot, dass mä «Wörter het», so cha äim s Zitaat vom Friedrich Nietzsche (1844–1900) intressiere: »Wofür wir Worte haben, darüber sind wir auch schon hinaus.« Eso wird die affektiivi Bedäligung as Beweeggrund bi kognitiive Brozäss aadütet.
Kwelle
Dr Ardikel «Einsicht» uf dr dütsche Wikipedia
Horb am Neckar
Stadtgliderig
S Stadtgebiet vu Horb glideret sich in d Chärnstadt Horb1 un di 17 Stadtdail, wu im Ramme vu dr Gemeindereform in dr 1970er Johr yygmaindet wore sin: Ahldorf1, Alte4, Betra2, Bildechenge1, Bittelbronn4, Dale4, Dettesee1, Dettengen2, Dettlenge2, Dieße2, Greanmettstette4, Ihlenge1, Iseburg1, Mihle1, Mihrenge3, Nordstette1 un Rexenge1. Isngsamt ghere zue Horb 68 Derfer, Wyyler, Hef un Hyyser.
Abgangeni Ortschafte uf em Biet vu Horb sin Zollhäusle im Stadtdail Greanmettstette, Harda un Zillhäuser im Biet vu dr Chärnstadt, Dietfurt im Stadtdail Iseburg (villicht au di alt Bezaichnig vu Iseburg).
Bütten
Gschìcht
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Bärschwil
Religion
10,7 % vo dr Iiwooner si im Johr 2000 evangelisch-reformiert gsii, 74 % römisch-katholisch.
Politik
Bi dr Nationalrootswaale 2011 het s das Ergebnis gää: BDP 2,7 %, CVP 24,1 %, EDU 0,3 %, EVP 1,4 %, FDP 18,0 %, GLP 3,4 %, GP 6,6 %, SP 8,7 %, SVP 32,3 %, Suschtigi 2,5 %.
Riederich
Verwaltong
Riadrich hot mit dr Stadt Metzenga ond dr Gmoe Grofabärg a Verwaltongsgmoeschaft vereibart.
Wahla
Ergäbnis vo de Landdagswahla seid 2006: 1 2006: WASG, seid 2011: Die Linke
Dialekt
Dr Dialekt vo Riadrich ghert zom Schwäbisch.
Eduard Schwyzer
As Redakter
Grad nach der Uni hät er am Gimi z Soleduurn e Stell as Leerer für alti Spraachen und Tüütsch überchoo. Deet isch er aber nu es Jaar plibe. Er hät nämli scho as Studänt am Schwyzerischen Idiotikon uusghulffe ghaa, und 1898 hät en dëm syn Scheffredakter Albert Baachmen überredt, doch as Idiotikon z wächsle. D Steleprozänt sind frei woorde, wil de Ruedolf Schoch syni Stundezaal reduziert ghaa hät. De Vatter Schwyzer hät gaar ekäi Fröid ghaa – mer tuuschet doch nöd e sicheri und aaständig zalti Staatsstell mit ere schlächt zalte Stell! Aber de Soo wird sich tänkt ghaa, das er zum äinten asewääg chönn wyter wüsseschaftlich tëëtig sy und zum andere z Züri vil nööcher a der Uni seg, wo-n-er ja äigetli hät anewele. Dezue chunt, das syn vereerte Grosunggle Schweizer-Sidler scho immer en überzüügte Bifüürwoorter vom Idiotikon gsy isch. Wäg em schlächte Loo hät de Schwyzer näbeture na as Leerer gschaffet, zeerscht as Hülffsleerer für Tüütsch a de Kantonsschuel und nachane as Latynleerer a de Hööchere Töchtereschuel.
Hochdorf LU
Sprooch ond Dialäkt
Bi dr Vouchszellig 2000 hend vo de 7761 Iiwohner 87,2 % Tüütsch aus Houptsprooch aaggää, 0,5 % Französisch, 2,6 % Italienisch ond 9,7 % anderi Sprooche.
Eduard Schwyzer
As Guetachter und Koräktuurläser
Wo der Albert Baachme gstoorben isch, hät de Läitend Uusschuss grööschti Bidänke ghaa, wie me d Qualitëët vom Idiotikon chönn bybhalte ooni di starch Hand vomene Scheny wie-n-em Verstoorbnige. De Wilhälm Wiget, wo-n-em Baachme syn Naachfolger uf em Leerstuel gsy isch, isch chrank und überlaschtet gsy und drum as nöie Scheff nöd i Fraag choo, und de Walter Clauss, de Manfred Szadrowsky und de Walter Henzen händ all abgwunke. De drei bishëërige Redaktoore – em Otto Gröger, em Eugen Dieth und em Guntram Saladin – hät der Uusschuss nöd zuetrout, «allseits auf der Höhe zu sein» – und von beede Fraue, de Clara Stockmeyer und der Ida Suter, isch scho gaar nöd d Reed gsy. As Retter i de Noot isch em Uusschuss de Schwyzer z Sii choo, wo dänn taatsächli vo 1934 bis zum sym Tood 1943 jeden Artikel as Guetachter duregläse hät. Und scho nach der eerschte Liferig hät dëë die Hëre vom Uusschuss chöne biruige: me mërki ekän Underschiid zu vorane, wo de Baachme no jeden Artikel schlussredigiert hät. Äi wichtigi Nöierig hät de Schwyzer i synere Funkzioon as Guetachter und Koräktuurläser aagregt: Wo s Wërb stān («stehen») alewyl nööcher choo isch, hät er voorgschlage, me sell doch, wil dëë Artikel dërewääg lang seg, dän e soginannti Dischposizioon vornenanestele, aso en Übersicht über d Äinzelbidüütige. Das hät de Redakzioon sofort yglüüchtet, und si hät das sogaar scho bim dëm Woort, wos grad gschribe händ, nämli Stëck (wo wäg em Schmeller-Alfabeet vor em stān chunt), s eerscht Maal gmachet – und si tuet daas bi lengeren Artikel bis hüt.
Wo de Schwyzer gstoorben isch, hät em d Idiotikon-Redakzioon e Toodesaazäig i s Wöörterbuech la ytrucke – a dëre Stell, wo-n-er uufghört hät mitläse (Band XI, Spalte 616). Über de starch Yfluss, wo s Schaffen am Idiotikon uf em Schwyzer syni gräzistische Publikazioone ghaa hät, isch unen im Kapitel über sys Schaffe d Reed.
Z Bonn und z Berlin
1926 hät er en Rueff uf Bonn überchoo – er hät abglëënt, ëër und syni Frau händ nöd welen ewëgg vo Züri. 1927 händ en d Bonner namaal uufgforderet, an Ry z choo – und dasmaal hät er jaa gsäit. Syni Stell am Idiotikon, wo lengscht scho zur Näbedstell mit zwölf Wuchestund woorden isch, hät er gchündt.
Alte Masse und Gewichte (Schweiz)
s Bundesgsetz vo 1875
Mit em noie Bundesgsetz öber d Mäss und Gwicht vom 22. Oktoober 1875, wo uf de 1. Jenner 1877 i Chraft tretten isch, isch denn s franzöische metrische System as ainzig gültig und gsetzlich anerchannt bestimmt het, mit em Meter, em Liter und em Kilogramm als Grundmäss. Vo den alte Mäss lebt aber do und döt inoffiziell no s Pfund (500 g) und bi de Buure au d Jucharte (36 a) witer.
Traditionelli Mäss
Je noch Waar sind au bsundrigi Mäss bruucht wore, am verbraitischte sind d Tuechmäss gsii, so z Sanggale, emene wichtige Ort vo de Liineindustri, wos nebet de gwönliche Ell no e Liibet-Ell zu 73,55 cm und e Wule-Ell zu 61,08 cm ggee het, wäred d Siide mit em französische Staab (frz. aune) zu 117,9 cm ghandlet woren isch. Im Usserrhodische hets dezue no e Bouwule-Staab zu 52,94 cm und e Mousseline-Staab zu 53,72 cm gee. Uuffällig isch, as scho de Fuess inere Stadt meriri Grössine het chöne haa, so hend z Lozern d Feldmesser und d Muurer nochem Lozärner Stadtfuess à 28,42 cm gmesse, d Zimmermane nochem Nürnberger Fuess à 30,38 cm und die andere Handwercher nochem Pariser Fuess à 32,48 cm. D Tuechmacher degege hend di Rhiiländisch Ell à 62,82 cm bruucht und die i Halb-Elle und Quart-Elle iitailt.
D Feldmäss müend nöd umbedingt quadraatisch gsii sii, so het im Toggeborg e Juuchert Ackerland 30 x 7 Stange à 366,795 cm gmesse, aso 28,253 Are.