cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Gedankenlyrik
Gedankelyrik isch e Form vo der lyrische Dichdig. Im Underschiid zur Erläbnislyrik stoht nit was me unmittelbar erläbt het im Vordegrund, und es wird au nüt verzelt wie in der Ballade, sondern d Gedankelyrik spieglet im Autor siini Reflexione wider, und die chönne philosophisch, religiös oder sust von ere weltaschaulige Art si. Bekannti Bispile für Gedankelyrik si im Goethe si Gesang der Geister über den Wassern und Das Göttliche (mit der berüehmte Afangsziile "Edel sei der Mensch, hilfreich und gut!"), im Schiller siini Sprüche des Confuzius oder im Hölderlin siis Unter den Alpen gesungen.
Prévocourt
Gschìcht
Ìm Johr 1661 ìsch d Gmein züe Frànkrich kumme. Vun 1871 bìs 1918 hàt sa zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Kohlberg (Württemberg)
Kohlberg (dt. Kohlberg) ischt a Gmoed em Landkroes Esslenga en Bade-Wirttaberg. D Gmoed hot Eiwohner (Stand: ).
Hessigheim
Geografi
Vo dr Gmarkong send 70,0% Landwirtschaftsfleche, 2,4 % Wald, 17,3 % Sidlongsfleche ond 10,3 % sonschtiche Fleche.
Sherlock Holmes und die Kehrwoche des Todes
Handlong
Z Stuegert en dr Bäckerstrôß ôôkomma, gôht s Morda grad weider: Dr Miader Beblenger haglet d Trepp naa, dr Herr Preiss, wo emmer an graußa Wert druff legt, mit Herr Professor ôôgredet zo werra, wuud mit Putzwasser vorgifdet, dr Koch Schubert stirbt a-ma Kuglfisch, dui vorkrachda Diva Olga Eck mit-em Kinschtlernama Olga Corner beißt e-na vorgifdada Roos ond oiner segnet s Zeitliche, wia-nr grad drbei ischt, s Glocka-Schildle zo poliira ond dô drbei an elektrischa Schlag kriagt. Zwischadurre stirmt emmer môl wiider a Zeidongsvorkaifer durchs Bild ond liist d Schlagzeila us dr «Schwäbischa Poscht» vor, wo vom Kehrwochaskandal handlet ond d Leit ôômacha sollet, so a Bläddle om sechs Pfennich zo kaufa. S dauret a scheena Weile, bis em Sherlock Holmes a Liachdle uffgôht. Dr Merder hendrlôôt bei jedem vo seine Opfer an Buachstaba: M – O – R … Dô drhender vorbirgt sich koi andrer als em Dedektiv sei greeschder Widersacher, nemlich der geniale Vorbrecher Professor Moriarty. Jetzt muaß’r bloß noh druffkomma, ondr welchra Gschdalt sich dr sell vorberga duat. Da Dr. Watson entressiirt der Fall et so arg, der bandlet lieber mit dera scheena Mietere Frailein Knöpfle ôô, wo bei dr Stadtbiacherei schaffet ond drom au so gscheit schwätza kôô, ond s Frailein Knöpfle ischt ibrhaupt et abgneigt, sich vo deam Kerle scheene Auga macha zo lassa.
Hessigheim
Wahla
Ergäbnis vo de Landdagswahla seid 2006: 1 2006: WASG, seid 2011: Die Linke
29. September
Dr '''29. Septämber''' isch dr 272. Dag vum Gregorianische Kalender (dr 273. in Schaltjohr), dodermit blybe no 93 Däg bis zum Änd vum Johr.
Dimitrios
Dimitrios, Dimitri, Dimitris, Dimitrij, Dmitri, Dmitry, Dimitry, Dimitrescu, Dimi esch en männdliche Vorname ussem Grichische (Δημήτριος). Namenspatron isch dr Heilige Dimitrios vo Thessaloniki bzw. us dr grichische Mythologi dr Demetrios, en Sohn vo de Erdgötti Demeter. De Name werd au als Nochname verwändet.
Alte Kanzlei Riehen
Die Alti Kanzlei isch e historischs Geböid an dr Baaselstrooss 43 z Rieche. Es isch äins vo de Kulturgüeter z Rieche, wo für d Regioon vo Bedütig si. Hüte si d Riechener Veräin do dehäi. Es git zää Rüüm vom e Källertheater bis zun ere Durmstuube, wo mä für Aaläss ka miete.
Franz Xaver Wagner
1844 isch er der Rootsschryber z Aarau worde, und me het ii nau in Groossrot gwählt, und 1850 isch er in Chly Root, wie d Kantonsregierig zu säbere Zyt gheisse het, cho. Vo dämm Ampt isch er scho zwöi Joor spöter wider zruggträtte, zum meh Zyt z ha für s Dichte.
Walter Ulbricht
Dr Walter Ulbricht (* 30. Juni 1893 z Leipzig, † 1. Auguscht 1973 z Groß Dölln, Gmeind Templin, Brandeburg) isch dr füehrendi Politiker von dr früehe DDR gsii.
D Pressekonferänz vom 15. Juni 1961
Uf das antwortet der Walter Ulbricht: "I verstah eui Frag eso, dass es Mönsche z Weschtdütschland git, wo wünsche, dass mir d Bouarbeiter vo der Houptstadt vo der DDR düe mobilisiere, um e Muur z boure, ja? Ääh mir isch nid bekannt, das e sone Absicht besteit, da sech d Bouarbeiter vo der Houptstadt houptsächlech mit em Wohnigsbou beschäftige, u ihri Arbeitschraft für das voll augnützt wird, voll ygsetzt wird. Niemer het d Absicht e Muur z boue." (Übesetzig us em Hochdütsch)
Wiesendangen
Politik
Gmäindspresidänt isch de Kurt Roth (Stand 2016).
Bielersee
Die wichtigscht Zueflüss sy d Aare, die 1878 byr erschte Juragewässerkorrektion i de See umgleitet worde sy, dr us em Nöiänburgersee kommendo Zihlkanal, dr Twannbach und d Schüss.
Antonius der Grosse
Dr Heilig Antonius (* öpe 251; † 356) isch e Mönch und Äinsidler z Ägypte gsi. Er wörd au Antonius dr Grooss, Antonius dr Äisidler, Antonius Eremita oder Antonius Abbas, „dr Vater vo de Mönch“ gnennt. Scho gly nach sym Stärbe het dr Bischof Athanasius vo Alexandrie syni Läbensgschicht ufgschribe.
Wie n er gläbt het
Dr Äinsidler isch bi de Lüüt z Ägypte bekannt worde, und vil sige zu iim cho, zum mit em z rede oder z meditiere und von im öpis z leere. Das Gschtürm sig em de doch z vil worde, seit d Gschicht, und so isch er no wyter id Wüeschti use ggange. Er isch es Vorbild gsi für anderi Eremite und Mönch. Me dänkt, dr Platz, won er bis zu sim Läbensänd bliben isch, sig am Bärg Kolzim noch bim Golf vo Sues gsi. Ane 356 isch dr Antonius gstorbe.
Matran
Spraach und Tialäkt
De aut frankoprovenzalisch Patois hii im Jaar 2000 na iigene Aagabe na 6 va de 1261 Yywohner ggredt.
Dwight D. Eisenhower
Er isch Befählshaber vo de alliierte Landigstruppe während em Wältchrieg 1942 bis 45 gsii. Anschliessend 1945 Befählshaber vo de US-Bsatzigstruppe in Düütschland. 1950 bis 52 isch er Oberbefählshaber von dr NATO gsii und denn 1953 Presidänt worde. Das Amt het er uusgüebt bis 1961. Er het dr Republikanische Partei aaghört.
Walliser Alpen
Landschafte vo nationaler schwiizerischer Bedütig
Noch em Ardikel 5 vom Bundesgsetz über dr Natur- und Heimetschutz füehrt d Schwiiz e Bundesinventar vo de Landschafte und Naturdänkmöler vo nationaler Bedütig.
Färn-/ Witwanderwäg
D Via Alpina, e gränzüberschriitende Witwanderwäg mit fümf Deilwäg dur die ganze Alpe, goht au dur d Walliser Alpe. Dr Blaui Wäg vo dr Via Alpina verlauft mit 20 Etappe dur e südöstligi, italiänischi Deil vo de Walliser Alpe mit eme churze Abstächer uf d Schwiizer Site.
Johann Joachim Quantz
Dr Johann Joachim Quantz (* 30. Januar 1697 z Scheede (Kurfürstedum Braunschweig-Lüneburg) as Hanß Jochim Quantz ; † 12. Juli 1773 z Potsdam) isch e dütsche Flötist, Flötebauer, Komponist und Flötelehrer vom Friedrich em Groosse gsi. Sini Zitgenosse häi si Naame au Quanz gschriibe.
Arbeitstagung zur alemannischen Dialektologie
D Arbetstääg für die alemannischi Dialäktology, früener Arbetstääg vo den alemannische Dialäktolooge oder, wie d Dialäktolooge sälber säge, eifach d Alemannetagige, sind Träffe vo Sproochwüsseschafter, wo Frooge vom Alemannischen undersueche.
Das Vaterunser
Inhalt
Des Buech het segs Kapitel, wu mit Sätz oder Satzdeil üs em Vaterunser iberschriibe sin, zum Biispiil „Dein Reich komme“. Jedes Kapitel isch e Betrachtung zu dr Üssag vu dr Iberschrift. Do drbii wird vum Reinhold Schneider e katholischi Dänkwiis un e Wältbild vermittlet, wu in dr nationalsozialischtische Ideologie diametral entgegegsetzt isch. Friili wird des nit üsdricklig gsait – des isch dertemol nit meglig gsii. S wird aü Gritik am System giäbt, wu fir diä Läser, wu sich iberhaüpt no droije hän, grischtligi Schrifte z läse, küüm zum Ibersähne gsii isch. So heißts in einem Kapitel:
Liebersbronn
Em Flegga geits a haufa Vereine, oiner isch dr Förderverein Wir vom Berg e.V. der sich om Feschtle ond andre kulturelle Sacha kümmert.
Ingersheim (Neckar)
Gmoendsgliderong
Zua Engersche gheret d Ortsdoel Graußengersche ond Gloeengersche.
Moschee
Dr Ufbau und d Ustattig
In dr Wand wo in Richtig vo Mekka zeigt, wo d Kaaba isch, isch dr Michrab, en Apsidiole, vo wo us dr Imam mit em Rugge zur Gmeind s Gebät leitet. Rächts vom Michrab isch dr Minbar (Chanzle), dr Sitz vo wo us dr Chatib (Brediger) bredigt. Mänggisch git s au e Maqsura näbem Michrab, e Holzwand wo ursprünglig dr Herrscher währed em Bäte vor Mörder sött schütze. Es het keini Sitz. Dr Bode vom Bätsaal isch aber hüfig mit Teppig bedeggt, wo die Bätende sich chönne druf chneule und verneige.
Funktione
Die islamischi Religion het es umfassends Rächtssystem, d Scharia, entwigglet. Bis zur Iifüehrig in mängge islamische Länder vo neue Staatsforme, wo vo dene wo me z Europa kennt beiiflusst si und hüfig e Drennig vo Staat und Moschee mit sech brocht hai, si d Moscheä Grichtsort gsi. Au hüte no hai si grosse Iifluss uf die wältligi Rächtssprächig. Z Ägypte zum Bispil dörfe sekulari Gsetz de religiöse nid widerspräche und Vorscxhrifte us dr Scharia si Deil vom ägyptische Gsetzbuech worde.
Neuwiller (Begriffsklärung)
Neuwiller isch dr Name vu däne Ortschafte:
Victor Ambartzumyan
De Victor Ambartzumyan hät uf em Gebiet vo de Physik de Sterne und Nebel, stellare Astronomii und Dynamik vo de Sternesystem und Kosmogoni vo Sterne und Galaxie gschaffed. Er hät 1946 s Bjurakan-Observatorium gründet.
Köngen
Gmaendeglidorong
Zo Kengga ghaerd dor Flägga Kengga ond a graesora Ãzahl vo Aussidlorheef: d Birkeheef, d Buachaheef, d Erlaheef, d Kempflorheef, dor Lerchahoof, d Riedhef, d Rotheef, dor Seehof, dor Daalhoof ond d Wangaheef; dorzua kommd no dor Wohnblazz Aldabärg.
Vorãsdaldonga
D graesda Vorãsdaldong z Kengga isch äll Jår dor Bfengsdmärgd. Är fangd am Samsdich vårr Bfengsda ã ond gåd bis Bfengsdmẽdich. Bsuachd wird där Märgd jedesmål vo an de 30.000 Leid aus dor ganza Omgäbong. Nåch zwåe Jår Zwangspaus wäaga Corona hådd-or 2022 widor mid-m gleicha Ãdrang sdaddgfonda.
Heiligenstein (Unterelsass)
Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vun Heljestään ghert zem Owerrhinàlemànnisch.
Josua Maler
Was es isch
Em Maler sys Wöörterbuech Die Teütsch spraach, 1561 z Züri truckt, isch s eerscht grooss Wöörterbuech überhaupt, wos um di tüütsch Spraach und nöd um e frömdi Spraach gaat, mit andere Woort: D Uusgangsspraach und daademit ali Lemma (Stichwöörter) sind konsequänt tüütsch. S isch wääger waar, das es scho vorane Wöörterbüecher ggëë hät, wo-n-en tüütsch-latynische Täil gha händ, nämli s Dictionarium Latinogermanicum vom Frauefälder Petrus Dasypodius (1536) und s Novum Dictionariolum puerorum Latinogermanicum vom Züripieter Johannes Fries (1556). Aber em Maler sys Wöörterbuech isch zum äinte mit syne 1071 Syte ebe vill ticker gsy und isch zum andere nu tüütsch-latynisch uufpoue gsy – es isch aso klaar um d Mueterspraach ggange. Drum häts im Titel au ghäisse: dergleychen bishär nie gesähen. E Bsunderhäit vom Maler sym Wöörterbuech isch dezue anen au, das ers ägschtra für de schwyzerisch-alemanisch Spraachruum gschaffe hät, was mer au im latynische Titel und i der Yläitig gseet: De Fries degäge hät au mit nödschwyzerische Wöörter definiert gha, hüt wuur me säge: mit Teutonismen oder bundestüütschen Uusdrück.
Jürgen Habermas
Schrifte
Monografie
Josua Maler
Wie und wurum s zstand choo isch
Und was isch de Zwäck gsy? Bi de Wöörterbüecher vom Dasypodius und vom Fries isch er klaar gsy: Es sind Wöörterbüecher für d Schuel gsy, aso zum Latynisch leere, das me di alte Klassiker wider cha läse (nöd vergässe: S isch d Zyt gsy vom Humanismus!). Im 16. Jarhundert isch aber au d Idee uufchaa, der äigene Spraach es Tänkmaal z setze – s Vatterland sell sy Spraach eere. Für die Idee isch em Maler sy Teütsch spraach e wichtigs Züügnis. Em Maler sälber schynts aber nöd öppe vill bidüütet z haa: I syren Autobiografy säit er gaar nüüt zum Wöörterbuech, und us em Voorwoort cha men useläse, das er die ganz Müe nu em Christoph Froschauer, em Chuered Gässner, em Johannes Fries und «de vatterländische Juget» z lieb taa hät.
Bernau
Ort, Gmaindstail:
Hohwald (Unterelsass)
Verwàltung
vum Hoowàld ìsch. Dr Hoowàld ghert zem Kommünàlverbànd.
Hoi
Hoi isch e Gruess, wo i de Schwiz und i den agrenzende Gebiet bruucht werd under Fründ, wenn si sich bigegnet. Bim Abschiid cha mer en nöd säge.
St. Anton (Zürich-Hottingen)
Am 10. Oktober 1908 het dr Bischof vo Chur, dr Georg Schmid vo Grüneck, d Chile afe mol ygsägnet. Richtig ygweit het se erscht dr Bischof Laurenz Matthias Vincenz am 27. Oktober 1935, wo alles ganz fertig gsi sich.
Vo 1933 bis 1966 isch Sankt Anton au für die französische katolische Gottesdienscht bruucht worde.
Mais
Mais (Zea mays; alemannischi Näme) isch e Pflanzenart us dr Familie vo de Süessgreeser (Poaceae). Er stammt ursprünglig us Mexiko und isch e äihüüsig drenntgschlächtigi C4-Pflanze.
Püttlingen (bei Diedenhofen)
Gschìcht
Pëttléngen ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 907 àls Puthilingen un Putlinga, Haléngen 1501-1537 àls Haldingen, Himléngen 1084 àls Hiemelinga.
Kirchheim am Neckar
Kirche (amtlich Kirchheim am Neckar) ischt a Gmoed em Landkroes Ludisburg en Bade-Wirttebärg. D Gmoed hot Eiwohner (Stand: ).
Püttlingen (bei Diedenhofen)
Verwàltung
vun Pëttléngen ìsch. Pëttléngen ghert zem Kommünàlverbànd.
Kirchheim am Neckar
Verwaltong
Kirche hot sich mit dr Stadt Bẽngge ond dr Gmoed Erlge zom Gmoedverwaltongsverband Bẽngge zammagschlossa.
Apartheid
As Apartheid wird e gschichtligi Periode in Südafrika bezäichnet, wo dr Staat dört e Süsteem vo Rassedrennig festgläit und organisiert het. Si isch vor allem dur die autoritäri, sälbsterklärti Vorherrschaft vo dr „wisse“ Bevölkerigsgrubbe, wo us Öiropa stammt, über alli andere Grubbe charakterisiert gsi. Si het scho am Aafang vom 20. Joorhundert aagfange, het iiri Hoochfaase vo de 1940er bis zu de 1980er Joor ghaa und isch 1994 noch ere Faase vo dr Verständigung mit eme demokratische Regierigswäggsel z Änd gange, und dr Nelson Mandela isch zum erste schwarze Bresidänt vom Land gweelt worde.
Ottendorf
Ortstail:
Meyriez
Gschicht
Meyriez isch zum eerschte Maul gnamset choo im Jaar 1055 aus Meriei (1228 Merrie, 1551 Merlach).
Uerdinger Schienenbus
Dè Ürdinger Schinnèbus isch au als „Retter vo dè Näbbèbaanè“ dauft worrè, well durch dè koschtègünschtige Bedryb mit sèllè Drybwägè Strèggèschtilllegungè vozögerèt odder vohinderèt wörrè hèn chönnè.
VT 98 Seriè (BR 798 un BR 796, zweimotorig)
Zuè sèllè 329 Drybwägè sin 220 Beiwägè VB 98 mit Packabteil, witteri 100 ooni Packabdeil sowiè 310 Stüèrwagè VS 98 hèrgschtellt worrè. Drei Beiwägè VB 98 sin nõchdräglich zuè Stüèrwägè VS 98 umbaut worrè. Meischtens sin bi dè DB sèlli Drybwägè i dè Zämmèschtellung VT+VB+VS ygsetzt worrè. S git abber au chürzeri Zweier-Einheitè VT+VS un längeri Garniturè, bis hy zuè dè Sechs-Wagè-Einheitè VT+VB+VS+VT+VB+VS.
Sonderbauart VT 97 (BR 797, Zaaraddrybwagè)
Znägscht sin sechs Motorwägè 1962 mit Zaaräder uusgrüschtet, als Baureié VT 97 ygordnèt un als VT 97 901 bis 906 benamst worrè, sechs Stüèrwägè sin mit VS 97 001 bis 006 dauft worrè. Dè Zaaradaadryb isch vo dè Schwizer Lokomotyv- un Maschinnèfabrik z Winti glifèrèt worrè. Sèlli Schinnèbüs hèn wèg dè Deilung vo dè Zaaschtangè èn Achsschtand vo nu 5950 Millimeter ghaa. D Högschtgschwindigkeit uff dè Bärgfaart isch 15 km/h uff dè Zaaschtangè gsi, suscht 90 km/h. D VT 97 hèn ab èm 27. Mai 1962 uff dè Zaaradbaan Honau-Lichtèschtei (Weschtdrauf Schwôbischi Alb vokeert).
Baandiènschtfaarzüüg
È baar Baureiè vo Baandiènschtfaarzüüg sin als Umbau uss èm Ürdinger Schinnèbus entschtandè. Dèzuè sin i d Schinnébüs, nõchdèm sèlli è baar Johr im Faargaschtbedryb bruucht worrè sin, i dè Uusbesserungswärch Messinschtrumänte ybaut worrè. Asè isch dè Prototǜp VT 95 906 im Februar 1964 zuè nèm Indusi-Messwagè mit dè neuè Bezeichnung Baureiè 724 umbaut worrè. Er isch vo dè Signaalwärchschtatt Wupperdal ygsetzt worrè.
Neufaarzüüg
Am meischtè isch èn Tǜp vobreitet gsi, wo wiè dè VT 98 normali Kupplungè, abber nu ein Motor ghaa hèt. Si sin a d Bentheimer Ysèbaan (èn Drybwagè), d Chlybaan Weidenau-Deuz, d Elmshorn–Barmschtedt–Oldesloer Ysèbaan (EBOE, zwǜschè 1961 un 1968 vyr Drybwägè) un d Hèrsfälder Chraisbaan (drei Drybwägè un zwei Beiwägè) glifèrèt worrè, letschteri isch ußerdèmm è dreideiligi Garnidur (Drybwagè, Beiwagè, Stüèrwagè) mit Faltèbalg-Wagèübbergäng, wo glych wiè bi dè Züüg gsi isch, wo uff Spaniè glifèrèt worrè sin. D EBOE-Drybwägè sin 1981 zuè dè Altona-Kaltèkirchner Ysèbaan chò, zwei dèvò sin no im Ysatz für Sonderfaartè.
Gebruuchti Faarzüüg
Sit 2010 hèt d Ysèbaagsellschaft Potsdam widderum zwei Ürdinger Schinnèbüs im Regèlbedryb ygsetzt, wo dèvor vo dè Prignitzer Ysèbaa bruucht worrè sin. S handlèt sich dõdeby um d Drybwägè T2 un T11. Wôrend dè Èrscht widder rot lackyrt worrè isch, hèt dè Letscht no d Farbè vo dè Prignitzer Ysèbaan drait. Znägscht sin d Drybwägè mäntigs bis fritigs im Uffdrag vo dè Vokeersgsellschaft Prignitz uff dè Streggi Pritzwalk–Putlitz ygsetzt worrè, sit Dezembèr 2012 sin sèlli Faarzüüg voeinzelt au widder vo Pritzwalk uff Meyèburg un Neuschtadt (Dosse) zum Ysatz chò, well d EGP nõch èrè Uusschriibung vom ehemòligè Netz vo dè Prignitzer Ysèbaan bis Dezembèr 2014 bedribbè worrè isch.
Ittersweiler
Verwàltung
vun Itterschwiller ìsch. Itterschwiller ghert zem Kommünàlverbànd.
Lenningen
Geografi
D Gmarkong setzt sich zemme ous 80,4 % Landwirtschaftsfleche, 74 % Wald, 18,7 % Sidlongsfleche ond 2,2 % sonschticher Fleche.
Bistum Konstanz
Erschti Missionar am Bodesee
Als erschti Missionar sind scho im 6. Jahrhundert d Mönch Fridolin, Landolin, Truedpert und Gallus zu de Alemanne am Rhy und am Bodesee. Säckingen am Hochrhy und Schuttere i de Ortenau sind die früehschte Chloschtergründige gsi. Dezue zellt au s Closchter uf de Bodeseeinsle Rychenau, wo de Wanderbischof Pirmin gründet het. Witeri Chlöschter, wo nid zletscht dur ihri Schuele sehr bald zu Zäntre vom chrischtliche Läbe worde sind, sind z Gängebach, Schwarzach, Mosbach und Ettenheimmünster entschtande.
Puttigny
Geogràfi
Puttigny lijt sìdeschtlich vun Metz uf re Heche zwìsche 205 un 267 m ìwer em Meeresspiejel. Züe dr Gmein ghert àui no dr Wiler Hédival.
Dialekt
Dr tràditionell Dialekt (Patois) vun Puttigny ghert zem Lorrain.
Bistum Konstanz
Säkularisation und Uflösig
Vo dere schtaatsrächtliche Nüüorning isch de chirchlichi Schprängel vom Bischtum znächscht unberüehrt blybe (§ 62 RDH). Allerdings isch d Uusüebig vo de chirchliche Leitigsbefuegniss z Württebärg und z Bade dur s Beschträbe vo de Regiärige, wo en Art „landesherrlichs Chileregimänt“ au über die katholischi Chile hend welle errichte, nur ygschränkt möglich gsi. Namentlich z Württebärg hend sich die verblybende chirchliche Befuegniss vom Konschtanzer Diözesanbischof uf die mit de Weihegwalt verbundene Ufgabe beschränkt.
S Bistum Konschtanz isch am Ändi sehr ufgklärt und liberal gsi. So het sich 50 Jahr nach synere Uflösig im Gebiät no Widerstand gäge s Erschte Vatikanische Konzil (1869/70) gregt. Im Bischtum Konschtanz befindet sich hüt no s Chärnland vo de altkatholische Chile vo Dütschland und de chrischtkatholische Chile vo de Schwiiz. Vili Chileliäder und Traditione in de hütige römisch-katholische Bischtümer Fryburg, Rotteburg-Schtuegert, Chur und Sanggalle schtammid us de Blüetezyt under em Konschtanzer Bischof Dalbärg und em Bischtumsverweser Wessebärg.
Adelzhausen
Wahla
Ergebnis vu dr Landdagswahla seit 1986:
Dialäkt
Dr Dialekt vo Adelzhausen ghert zom Mittelbairisch
Mézières FR
Yywoner
Quela: Bundesamt für Statistik 2005 De Uusländeraateel isch 2010 bi 8,2 % gläge.
Spraach und Tialäkt
Bi de Vouchszelig 2000 hii va de 911 Yywoner 94,8 % Franzöösisch aus Hùùptspraach aaggää, 1,5 % Tüütsch ù 3,7 % anderi Spraache.
Herrliche Zeiten im Spessart
Om was-es en deam Film gôht
Zom dridda Môl schbiilt d Liselotte Pulver a Frailein us-em Adlsgeschlecht derer von Sandau. Desmôl handlet der Film zom Doil en dr Gegawart, zom Doil abr au weit en dr Vrgangaheit ond zom Doil sogar en dr Zukunft.
Michelbach
Michelbach isch dr Name vu däne Ortschafte:
Interpretatio Romana
Die Sitte fremdi Gotthaite mit aigne vertraute Götterneme z binene, isch scho früe bi de Grieche verbraitet gsii (Interpretatio Graeca), so bim Historiker und Ethnograph Herodot. No vill älter sind Wörterliste us em bronzezittliche Mesopotamie, wo au för d Götternäme Öbersetzige aaggee hend. D Ursach litt im polytheistische System selber. Die maiste Götter hend meriri Näme und die fremde Götternäme sind drum nume as e wiitere, aber fremde Name aaglueget wore. Wo denn d Römer enger mit de griechiche Kultur vertraut wore sind, hend si eri Götter so wiit as ggangen isch, a de griechische aapasst, wie Iuppiter-Zeus, Iuno-Hera, Mars-Ares oder Minerva-Athene.
Obermichelbach (Begriffsklärung)
Obermichelbach isch dr Name vu däne Ortschafte:
Mario Fitterer
Lääbe
Gschribe het er vor allem Haiku, zum Dail uf Hochdytsch, zum Dail uf Alemannisch. Publiziert het er drei Bänd mit Gedicht. Dernäbe het er Essay un Heerspiil gschribe. Derzue het er Vordreg iber Haiku ghalte un zäme mit em Wendelinus Wurth Haiku-Stammdisch organisiert.
Alexi Decurtins
Der Alexi Decurtins, wo am 20. Novämber 1923 z Truns uf d Wält cho isch, isch e Schwiizer Romanischt und Wörterbuechredakter.
Munzen
Ortsdail
Zue dr Gmai Munzen hän d Ortschafte Draufelt (Drauffelt), Maarnech (Marnach), Munzen, Rueder (Roder) un Siwwenaler (Siebenaler) ghert.
Haus zum Steblin
Baugschicht
D Liigeschaft isch 1308 zum erste Mol schriftlig erwäänt worde, wo dr Köönig Albrächt I. vo sim Nöwöö Johann vo Schwoobe bi Windisch ermordet worden isch und druf under dr Baasler Bürgerschaft e Tumult entstande isch. Die Königsdröije si vor de Pööbler ins Huus zum Rote Löi am Schlüsselbärg gflüchdet, und wo si sich dört nit häi chönne verstecke, si si uf s Dach klätteret und über s Gässli uf s Dach vom "Steblins Hus" üübere gumpt und vo dört ins Huus zum Schlüssel kho. Dr Naame "Steblin" goot woorschinlig uf e früenere Bsitzer zrugg. Au dr Brunne wisawii het eso ghäisse.
Schweizer Backwaren
B
Us Sanggale und em Appezällerland, sit 1800.
Breg
D Breeg isch de längeri vo de beede Quellflüss vo de Donau un isch 46 km lang. Well d Breg länger isch als d Brigach, werd iri Quèllè au "Donauquelle" gnennt.
Puzieux (Moselle)
Geogràfi
Puzieux lijt sìdschtlich vun Metz ìm Saulnois uf re Heche zwìsche 207 un 401 m ìwer em Meeresspiejel.
Verwàltung
vun Puzieux ìsch. Puzieux ghert zem Kommünàlverbànd.
Lichtenwald
Geografi
D Gmarkong setzt sich zemme ous 10,9 % Landwirtschaftsfleche, 30,4 % Wald, 4,2 % Sidlongsfleche ond 0,1 % sonschticher Fleche.
Dichyonire du patué dë Banye
Dää wälsch Naame vom Wäärch heisst uf Düütsch: «Mundartwörterbuech vo Bangis». S Wort dichyonire entspricht em französische dictionnaire.
vom Buech synere Gschicht
Der Walliser Wörterbuechmaa Maurice Casanova (1925-1995), sälber au eine vo Bangis, het d Idee für das Lexikon gha, er het in joorelanger Arbet die öppe füfzgtuusig Zedel, wo me ganz am Afang vom zwänzigschte Joorhundert für s Wälschschwiizer Mundartwörterbuechprojäkt Glossaire des patois de la Suisse romande druff d Wörter vom lokale Patois ufgschribe het, duregluegt und nöi sortiert. Bi de gueten Informante füre Louis Gauchat und s Glossaire vor meh weder hundert Joor, de patoisants Bagnards, sind gsi: der Maurice Perraudin (1872–1949), der Lehrer Maurice Charvoz (1865–1954), der Schurnalischt Louis Courthion (1858–1922) und bsunders der Lehrer, Schurnalischt, Schriftsteller und Volchskuntler Maurice Gabbud (1885–1932). Tank iirere grosse Hilf isch bim Glossaire d Mundart us däm Walliser Tal schynts die am beschte dokumäntierti Regionalsprooch; kes Wunder, het’s praktisch i allnen Artikle vom Glossaire au Beleeg vo döört.
Nothalten
Gschìcht
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Jagst
D Jagst isch e Middelgebirgsfluss im Norde vo Baade-Württebärg. Näben em Kocher und dr Enz ghöört si zu de drei grösste Nääbeflüss vom Neckar. Si isch 189,9 Kilometer lang uf em Lauf mit em Naame Jagst und eso die lengsti vo deene drei Nääbeflüss. S Daal vo dr Jagst, wo bsundrigs am middlere Lauf e seer ländlige Charakter het, gält as landschaftlig apaartig. Nivellierendi Maassnaame wie Gwässerusbau, Begraadigunge oder Fluerberäinigunge häi s Landschaftsbild an dr middlere und undere Jagst weeniger stark veränderet, als mä s vilmol in Flusslandschafte vo Flüss mit ere vergliichbaare Gröössi cha beobachte. Wäge deene Äigeschafte isch si us landschaftspfläägerischer Sicht intressant. Es git e Hufe Aarte vo Pflanze, Dier und Biotooptüpe, und d Flechine, wo d Siidlige und dr Verchehr bruuche, si relatiiv chlii. Das git dr Jagst und iirem Daal wägen em Entwiggligspotenziaal, wo mit däm Zuestand verbunde isch, us dr Sicht vom Natuurschutz e groossi Bedütig. Chliini und chliinsti Stedt, wo s middelalterlige bis früenöizitlige Stadtbild zum e groosse Däil bhalte häi, bräge s Jagstdaal genauso wie e Hufe Burge und Schlösser oobe uf de Bärg über em Daal und au d Müüline em Fluss nooch, wo in gwüsse Abschnitt rächt hüfig si.
Affing
Gschicht
Affing ischt zom erschte Mol gnennt worda em Johr 1040.
Schlacht bei Freiburg im Breisgau
Usgangslag
Kaiserlich-bayerischi Truppe under em Mercy hen sit Ende Juni 1644 Friiburg, gressti Stadt im domolige Vorderestriich belageret, wo vu franzesisch-schwedische Truppe ghalte worre isch. Als Verteidigungsmassnahm hen die Belagerte druf mehreri Vorstädt un Chlester zerstert, um dr Blagerer meglichst wänig Meglichkeite fer e Versorgig oder e Iquartierig z gä. Dennoch het dr Mercy schliessli am 27. Juli 1644 d Ybergab vu dr Stadt erzwunge. Die alde Besatzigstruppe hen aber freie Abzug in di franzesisch Festig Briisach erhalde.
Noochwirkige
Uf em Schimberg oberhalb vu Lidschberg un Ebringe erinneret s Schlachtechryz an d Schlacht am 3. August. Es stoht an dr Stell vum Beihus, wo mer erst 30 Johr noch dr Schlacht d Chnoche vu dr Gfallene, wo uf em ganze Berg verstrait gsi sin, bstattet het. Säll Massegrab het sich – nit zue dr Fraid vu dr Chilch – zue eme Wallfahrtsort vu dr katholische Bevelchrig vu dr Region entwicklet un es sin offebar au immer wiider Chnoche als Reliquie entwendet worre. Wil d Chilch die Wallfahrte nit het underbinde chenne, sin die relativ wänige noch verblibene Beiner vu dr Gfallene uf Veralossig vum Pfarrer un Herrschaftsverwalter Ildefons von Arx, wo vu dr St. Gallemer Herrschaft in Ebringe igsetzt worre isch, schliessli 1791 abtransportiert worre, un durch des isch in dr folgende Johrzehnt d Verehrig langsam zum Erliige chu.
Rahlingen
D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Verwàltung
vun Rahlinge ìsch. Rahlinge ghert zem Kommünàlverbànd.
Belisama
D Belisama isch e keltischi Göttin wo mit de römische Göttin Minerva gliichgsetzt woren isch. De Name isch Gallisch und bidütet »Glänzigi«.
Präsidialrepublik
Republike, wo dr Präsident nit au no Regierigschef isch und wo s Staatsoberhaupt hauptsächlig repräsentativi Funktione usüebt, ghöre zu de parlamentarische Republike, wenn der Regierigschef under dr Kontrolle vom Parlament stoht. Bispil für das si Dütschland, Östriich und Italie.
Neckartailfingen
Geografi
Neggerdaelfenge leit rond 25 sidlich vo Stuegert am Negger. Nochbergmoede send Oechtal em Norde, Nirtenge em Oschte, Altdorf em Side, Neggerdẽnzlenge em Sidweschte ond Schloedorf em Weschte (älle Landkroes Esslenge).
Bodolz
Bodels (amtlich Bodolz) isch a Gmuind im Landkrois Linde in Bayern.
Iiwohner
Dr Uusländeraadoil isch 2011 bi 9,9 % gleage.
Rom
Gründungssaag
Lut de römische Legände esch der Vestalin Rhea Silvia of em Forum Romanum de Gott Mars erschene. Si esch den schwanger vo em worde. Si heds aber chönne verstecke ond hed noch nüün Mönet zwee Söhn gebore, wo si hed ines Gebüsch lo lege. Bevor si aber gange esch, hed si die zwe of d Näme Remus und Romulus touft. En Wölfin hed die beede gfonde ond grosszoge. A me Dag velli Johr spöter hed de Romulus en Muur bouet. Drofabe hed er zo sim Brüeder Remus gseit, wer es wogt öber die Muur z stoh dä döig er töte. Denn hender dere Muur boui er en nöii Stadt. De Remus hed nor glachet ond hed gseit "das gloub ech der ned" ond esch öber d Muur. De Romulus hed gseit, "du hesch es ned welle gloube also mues ech dech ombrenge". So hed de Romulus de Remus ombrocht. De Romulus hed nochhär die Stadt Rom gröndet.
Kaiserziit 27 v. Chr. bis 476 n. Chr.
410 isch d Stadt zum erschte Mol sit em Gallieriberfall vo 387 vor Chrischtus wider vo nere feindliche Armee eroberet und plünderet worre, und zwar vo de Weschtgote, wo aber noch zwei Tag wider abzoge sind. Umso schlimmer isch d Plünderung dur d Wandale anne 455 gsi, selli hond zwei Woche lang dermaaße i dr Stadt ghuuset, daß de Begriff Vandalismus bis hit als e Synonym fer sinnlosi Sachbeschädigung gilt. 476 isch de letscht weschtrömisch Kaiser Romulus Augustulus vom Germanefürscht Odoaker abgsetzt worre, des Datum markiert de Ibergang vo de römische Spotantiki zum früe Mittelalter.
Mittelalter
Noch em Undergang vom Weschtrömische Reich sind verschideni Germaneschtaate z Italien entschtande, wo alli nit lang ghebbt hond. Zwische 536 und 552, wo d Oschtgote regiert hond, isch Rom no fiif mol vo Agrifer eroberet und plünderet worre. 537 hond d Gote di meischte Wasserleitunge hii gmacht, so daß di römische Therme iren Betrieb hond mese uffgä. D Bevölkerung vo Rom isch im 6. Joorhundert uf ugfähr 40.000 zruck gange.
Verkehr
De Kopfbahnhof Roma Termini liit im Stadtzentrum und isch zugliich de Kreuzungspunkt vo de zwei Metro-Linie A und B. Im Stadtverkehr fahret vil Liniebusse und e paar Stroßebahnlinie. Rings um Rom giits en Autobahnring, wo under anderem d Autobahn A1 i Richtung Florenz devo abzweiget.
Kirche
E gleini Uswahl vo wiitere interessante Kirche:
Musee
I de Peterskirche giits no s Museo del Tesoro di San Pietro (Schatzkammer) und e Krypta.
Elisha Cuthbert
D Elisha Cuthbert (* 30. Novämber 1982 z Calgary, Kanada) isch e kanadischi Schauspileri. Als Kim Bauer isch si i de amerikanische Agänteserii „24“ zwüsched 2001 und 2010 bekannt worde.
Eurasien
D Deilig vo Europa und Asie isch eurozentrisch und hischdorisch. D Grieche und d Römer hai d Gränze vom Hellespont bis zum Fluss Don zoge und so isch s bis in s 18. Johrhundert bliibe, wo dr schwedisch Offizier Strahlenberg, wo in dr russische Armee dient het, vorgschlage het, d Gränze bim Uralgebirg und em Uralfluss feschdzlege. Schbööter het die russischi Regierig ä Gränzpfoschde uf em Wäg vo Jekaterinburg noch Tjumen lo ufstelle, wo d Gränzlinie zwüsche Europa und Asie markiert het.
Bettina Stucky
Lääbe
D Bettina Stucky isch e Doochter vum Klassische Archeoloog Rolf Andreas Stucky. No dr Matura het si vu 1988 bis 1992 e Schauspiiluusbildig am Konservatorium fir Musik un Theater Bärn gmacht.
Lokalrecht in Elsass-Mosel
Vereinsracht
D Vereiner sìn nìt ìn dr Präfektür igschrìewa (wia ìm Rascht vum Frànkrìch), àwer ìn a Register vu da Vereiner, wo dr „tribunal d'instance“ verwàltet.
Maja Petrus
D Maja Petrus (* 1961) esch e Schwiizer Pfarreri. Si esch Co-Presidänti vom Pfarrkapitel vo de Reformierte Landeschile Aargau.
Marbach am Neckar
Gschicht
Marbach ischt zom erschte Mol gnennt worda em Johr 972.
Verwaltong
Marbach hot sich mit dr Gmoede Affelterbach, Bẽnnenge ond Erdmeschhouse zom Gmoedverwaltongsverband Marbach am Neckar zammagschlossa.
Raville (Moselle)
Gschìcht
Raville ìsch zem erschte Mol gnannt worre ìm 11. Jh. àls Radonis villa (1142 Ruldengen, 1179 Roldinga, 1210 Roldinges, 1302 Raldinga, 1309 Rolingin, 1344 Reuldingen & Ranwille, 1385 Ruldingen, 1439 Ruldinga, 1481 Roulingen, 1505 Rollingen, 1548 Rulling, 1594 Rodlinguen, 1623 Rullingen, 1681 Roldinge, 1779 Raville sur Nied.
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vun Raville ìsch. Raville ghert zem Kommünàlverbànd.
Emanuel Stickelberger
Es Mundartstück vo iim mit ere Geischtergschicht vom Basler Münschter het der Georg Thürer i die alemannischi Blüetelääsi «Holderbluescht» uufgnoo.
Montet (Glâne)
Yywoner
Quela: Bundesamt für Statistik 2005 De Uusländeraateel isch 2010 bi 11 % gläge.
Jean Cocteau
Dr Jean Maurice Eugène Clément Cocteau (* 5. Juli 1889 z Maisons-Laffitte, Frankriich); † 11. Oktober 1963 z Milly-la-Forêt, Frankriich) isch e franzesischer, Schriftsteller, Reschissöör und Mooler gsi. Är gilt als eine vu de bedütendschte Künstler vom 20. Johrhundert.
Wasser
Rund 70 % vo de Erdoberflächi isch mit Wasser deckt, s meischte devo isch Salzwasser.
Neckartenzlingen
Geografi
Neggerdẽnzlenge leit em Neggerdal an dr Mendong vo dr Erms in den Negger, rond 25 Kilometer sidlich vo Stuegert ond 10 Kilometer nerdlich vo Reitlenge. Nochbergmoede send Neggerdaelfenge, Altdorf, Bempflenge, Reitlenge, Bliazhausa, Alderiet ond Schloedorf.
D Gmarkong setzt sich zemme ous 14,2 % Landwirtschaftsfleche, 12,4 % Wald, 9,9 % Sidlongsfleche ond 1,7 % sonschticher Fleche.
Frankfurter Schule
D Theorii
Die kritischi Komponänte vo dr Theorii isch drvo choo, ass si d Gränze vom Positivismus, vom Dialäktische Materialismus und vo dr Fenomenologii häi welle uusegoo. D Frankfurter Schuel het für daas uf die kritischi Filosofii vom Kant und sine Noochfolger im dütsche Idealismus zrugggriffe. Bsundrigs im Hegel si dialäktischi Filosofii, wo bedoont het, ass Negazioon und Widerspruch inheränti Äigeschafte vo dr Realidäät sige, het e groossi Bedütig gha, au wil im Marx si Dänke e Witerfüerig vom Hegel sine Ideä gsi isch.
Anicetus
Dr Anicetus (* um 92/100 z Emesa, em hitige Homs am Fluss Orontes; † 17. April (?) 160/166 (?) z Rom) isch vu ebbe 154 bis 166 Bischof vu Rom gsii. Är isch e Assyrer gsii vu Emesa.
Soterus
Dr Soterus, au Soter, († 174 oder 175) au Papscht vu dr Barmhärzigkait gnännt, isch vu 166 bis 174 oder 175 Bischof vu Rom gsii.
Morlon
Gschicht
Morlon isch zum eerschte Maul gnamset choo im Jaar im Jahr 995 aus Molas subteriores (1038 Mollon).
Gestratz
Geschtratz (amtlich Gestratz) isch a Gmuind im Landkrois Linde in Bayern.
Wahla
Ergebnis vo dr Landdagswahla siit 1986:
Dialekt
Dr Dialekt vo Geschtratz ghert zum Bodaseealemannisch.
Stotzheim (Unterelsass)
Gschìcht
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Industriekulturpfad Limmat–Wasserschloss
Di marggierti und im Internet beschribeni Wäägstrecki foot bim Baanhof z Wettigen aa und goot bis uff Brugg. Andersch als me s em Naame noo chönt dänke bringt eim der Wääg nid nume dur d Landschaft a der Limet bis is «Wasserschloss», nei, er goot vo döört no wyter es Stückli der Rüüss und der Aare noo z’duruff.
Friedrich Schiller
Kendheit ond Jugend
Em Johr 1764 – dr Fritz ischt fascht fenf Johr alt – zuit dr Vaddr Schiller mit seira Familie om nôch Lorch. Deet wuud dr Frieder oi Johr schbätr eigschualt. Zuasätzlich kriagt’r noh vom dortiga Pfarrer Philipp Ulrich Moser Ondrricht en Ladein. 1766 erweitret dr Pfarrer Moser sein Ondrricht noh om Griichisch. Gega Schluss vo deam Johr zuit d Familie Schiller nôch Ludwigsburg om, wo dr Frieder ab-em negschda Johr en d Ladeinschual goht. Weil’r emmr feschde lernt ond a guadr Schialer ischt, nemmt-en sei Vaddr manchmol mit ens Ludwigsburger Hoftheatr. Als Offiziir muaß dr alt Schiller deet koin Eitridd zahla. Dees Theatr macht uf da neijähriga Bua an so graußa Eidruck, dass’r drhoim manche Szena mit selbrgmachte Figura aus Babbadeckl nôchschbiilt.
Studiom
Ganz widrwillig folgt dr Schiller 1773 deam Befehl. Noh em gleicha Johr wuud dui Schual en da Rang vo-ra Akademii erhoba ond zwoi Johr schbätr nôch Stuegert vorlegt. S Leaba en dera Schual isch koi Honigschlegga. Deet goht’s zua wia bei de Soldada en dr Kasern: D Studenda miaßet a Uniform ond Perigga traga, Feria hend se koine ond Urlaub kriaget se bloß en Ausnahmefäll.
A Leaba mit Krankheida
Em Johr druf befasst sich dr Schiller ganz intensiv mit dr Filosofii vom Immanuel Kant. Sei Gsondheit bleibt abr emmr noh arg ôôgschlaga. S vrgoht kaum a Virtljohr, ohne dass’r sich mit Fiabrôfäll odr Krempf romplôga muaß. – Am 26. Auguscht vrleiht d Franzesisch Nazionalvrsammlong em Schiller weaga seine Vrdenscht om d Sach vo dr Freiheit da Ehratitl vo-ma franzesischa Birgr („citoyen français“).
Réchicourt-le-Château
D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Friedrich Schiller
Schwäbische Wurzla em Schiller seim Werk
Au wenn dr Schiller scho als jongr Kerle sei schwäbischa Hoimet fir emmr vorlassa hot – siht mr emôl vo-ra Bsuachreis nôch Wirdeberg vom Auguscht 1793 bis Mai 1794 ab –, hot’r sei Leaba lang et vorberga kenna, wo-nr herkommt. S erscht Môl „negadiv“ ufgfalla isch’r weaga seim Dialekt em Altr vo 23 Johr en Mannheim. Deet hot’r am 27. Septembr 1782 em Haus vom Schauschbiildirektr Meyer de Schauschbiiler vom Mannheimer Nazionaltheatr sein Fiesco vôrgleasa. Des ôôheera z-miaßet ischt abr fir de meischde a Plôôg gwäa. Drom hot’s au et lang dauret, bis an Haufa vo-nen d Flucht ergriffa hend. Wia nô dr Schiller mit seim Vortrag fertich gwäa ischt, isch sei Freind Andreas Streicher vom Gaschtgeabr gfrôgt worra, ob’r ehm mit Gwissheit saga kennt, dass dr Schiller tatsächlich au dr Autor vo de Raibr wär. Wia dô druf dr Streicher ganz baff gwäa ischt, hot dr Meyer als Grond bloß ôôgeaba, er häb noh nia en seim Leaba so ebbes Misrabls gheert wia da Fiesco, ond drom dät’r’s fir oomeglich halda, dass boide Theatrstick vom gleicha Autor send.
Réchicourt-le-Château
Gschìcht
Ìm Johr 1661 ìsch d Gmein züe Frànkrich kumme. Vun 1871 bìs 1918 hàt sa zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Friedrich Schiller
Schwäbische Wurzla em Schiller seim Werk
Mit dr schwäbischa Dialektfärbong heert’s sich so ôô:
Aargau
Lueg au:
Ratsche
En anderi Funkzion vo technische Rätsche chunt bi de Wärchzüüg vo de Mechaniker vor.
Thingsus
Alaisiagae
D Alaisiagae sind e Paar vo zwo Göttine. Si werdet mit verschidnige Näme binennt. Ai Inschrift nennt sie Beda und Fimmiliena, di ander Baudihillia und Friagabis. Die erste baide Näme werdet zu de altfriesische Rechtsbegriff bodthing »Schulzegricht« und fimelthing »Groofegricht« gstellt, wa guet zum Thingsus as e Rechtsgott passt. Die andere Näme sind i dere Hiisicht schwiriger: d Friagabis isch di »Freigebigi«, d Baudihillia vellicht »Rechtssprecheri«. De Name Alaisiagae werd am beste mit em Wort »Eer« (germ. *aizjô; ahd. êra) i Verbindig broocht. En alternativi Düütig will i de baide Göttine Walküre gsie und stelet d Näme zu an. eisa »förestörme« und fima »pressiere, haste«.
Hroadbert I.
De Hroadbert (Hroadbertus comes) isch en alemannische Groof vom 8. Joorhundert gsii, wo meriri Göi verwaltet het.
Muntelier
Geografi
Mùntelier liit ùf, 1 km nordöschtlich vam Bezirkshùùptort Mùùrte am Südoschtufer vam Mùùrtesee. Va de Gmiinflechi si 35,4 % landwirtschaftlichi Flechi, 35,4 % Waud, 26,5 % Sidligsflechi ù 2,7 % schüschtigi Flechi. Nachpuurgmiine va Mùntelier si Murten ù Galmiz.
Arrondissement
Schwiz
D Kantön Waadt (Vaud), Wallis (Valais) und Fribourg (Freiburg) si in Arrondissements ufdeilt, wo as Grichtsbezirk diene.
Molise
Gschicht
D Region Molise teilt d Gschicht vo irne Nachberregione, de Abruzze im Norde und Apulie im Süde. D Sprachminderheit vo de Moliseslawe, wo kroatischi Wurzle hend, git's aber nur in es paar Ortschafte vom Molise. S Moliseslawisch het ungfähr 1700 Sprächer.
Verkehr
Gschicht
Dr Verkeer isch vor allem im 20. Joorhundert massiv gwaggse, nid nume dr Persooneverkeer, sondern mit dr waggsende Globalisierig au dr Güeterverkeer und mit de nöije Technike in dr Informatik au dr Noochrichte- und Daateverkeer.
Marken
D Marke (italiänisch Marche) isch e Region vo Italie.
Isaak Iselin
Läbe
Dr Iiseli stammt us ere alte reformierte Basler Chaufmaafamilie. Si Vater, dr Christoph Iseli, un si Mueter, d Anna Maria geb. Buurget, sin anne 1730 gschiide worde. Dr Isaak Iiseli isch deno bi dr Mueter als Einzelchind ufgwaggse.
Leutfred II.
De Leutfrid werd nume imene Gschichtsbuech usem Joor 1739 gnennt, wo aber möglicherwiis no Zuegang zu Uurchunde gha het, wo hüt verloore sind. Deno werd en Leudfridum ducem Agilolfingum, Gotofridi Alemannie et Rhetie ducis filium gnennt, da haisst: »Leudfrid, Herzog vo de Agilolfinger, Soo vom Gotfrid em Herzog vo Alemannie und Rhätie«. Do s Verbrüederigsbuech vom Chloster Pfäfers en Liuthfredus dux nennt, chönnt er tatsächlich historisch gsii sii.
Glarnerdeutsche Sprachinsel in Wisconsin
D Entstehig vo derre Sproochinsel
Di Schwyzer Siidlig z Glarus het ihre Ursprùng im Joor 1845, wo de Niklaus Dürst ùn de Fridolin Streiff im Ùfftrag vo de Glarner Usswandrergsellschaft dur d USA greist sin, ùn schliessli im Juli z Green County 1200 Hektar Land gchauft hen. Zue däm Zytpùnkt sin d 193 Usswander, devom 107 Chinder, scho ùffem Wäg gsi, wo am 16. April 1845 Glarus verlo gha hen. Über Züri, Basel, Rotterdam ùn Amsterdam sin si am 13. Mai schliessli ùff Amerika abgseglet. Am 29. Juni sin si schliessli z Baltimore aacho, ùn vo dörte uss mit em Zug ùn mitem Kanalboot bis St. Louis gfaare sin, wo si am 22. Juli aacho sin. Dörte hen si zerscht no miesse ussefinde, wo de Dürst ùn de Streiff eigetli Land bschafft gha hen, ùn sin deno schliessli am 15. Augùscht di übrige 135 Usswandrer aacho (e paar sin ùnterwägs gstorbe gsi, über 50 sin in andre Wägstatione bliibe, ùn defür hen si ùnterwägs e paar andri Schwyzer ùffgläse gha).
Columban von Luxeuil
De St. Kolumban vo Luxeuil (*um 540 z Irland; † 23. November 615 z Bobbio, Italie) isch en irische Wandermönch gsii und ghört zu de erste Missionare vo de Alemane. Er werd au Kolumban vo Bobbio oder Kolumban de Jüngeri gnennt und tar nöd mitem Kolumban vo Iona (521-597) verwechslet were, wo z Schottland missioniert het.
Italie
De Kolumban isch mit sinene Jünger uf Italie cho und de Agilulf, de König vo de Langobarde, het em erlobt, bi Bobbio e Chloster z gründe. D Königin Theodelinda het em ghulfe drbii. Z Bobbio isch de Kolumban am 23. November 615 gstorbe.
Rosenau
Rosenau stoht au fir:
Markgröningen
Verwaltong
Markgrẽänenge ghert zua koenere Verwaltongsgmoeschaft.
Möglingen
Geografi
Vo dr Gmarkong send 69,7% Landwirtschaftsfleche, 0,1 % Wald, 29,9 % Sidlongsfleche ond 0,3 % sonschtiche Fleche.
San Andrés und Providencia
Geografii
D Insle lige in der Karibik nume 200 km vor dr Küste vo Nicaragua, aber 800 km vo dr Küste vo Kolumbie ewäg. Zwüsche San Andrés und Providencia het s e Distanz vo 70 km.
Peter Ochs
Läbe
1780 isch er Grichtsherr am Basler Stadtgricht worde und zwei Johr druf Rootsschriiber. 1783 het er s Collegium Musicum zämme mit em Daniel Legrand und e baar andere wider uf d Bäi gstellt. Wo 1787 die ufkläärerischi Allgemäini Lääsigsellschaft Basel gründet worden isch, isch er iire erst Statthalter worde. Vom Johr 1790 aa isch er dr Basler Stadtschriiber gsi und im Joor druf au no Drizääner worde. Er het as diplomatisch gschiggt gulte und isch e baar Mol as Abgsandte vo Basel uf Bariis d Interässe vo dr Stadt dört go verdrätte. 1794 isch er in dr Groossroot gwehlt worde und im Johr druf het er zwüsche de Preusse, de Spanier und Frankriich vermiddlet. Die preussisch-franzöösische Verhandlige si am 5. April im Friide vo Basel im Markgrööflerhoof erfolgriich abgschlosse worde und im Holstäinerhoof isch churz druf dr Friidesverdraag zwüsche Schbanie und dr Französische Republik underschriibe worde.
Dr Ochs isch gege d Stationierig vo französische Druppe uf Schwizer Bode gsi, het aber dänggt, ass wenn d Franzose in dr Nöchi vo dr Schwizer Gränze wurde ufmarschiere, das chönnt as Druckmiddel diene. Er het no z Paris in de Johr 1797/98 e Verfassig für e schwizerische Eiheitsstaat gschriibe, wo s französische Direktorium in sim eigene Sinn abgänderet het. Die isch denn in dr Schwiz verbreitet worde und as "Ochse-Büechli" bi wite Kreis vo dr Bevölkerig verhasst gsi.
Me het dr Ochs verantwortlig gmacht für die französisch Invasion und au drfür, ass die Helvetisch Republik gschiteret isch. Er het d Schwiz mit siner ganze Familie müesse verloo und isch uf Paris züglet. Dört isch er in de Johr 1802 und 1803 Mitgliid vo dr Helvetische Consulta worde, e Konstituante wo vom Napoleon am 30. Septämber 1802 iiberuefe worden isch, für zum die Helvetisch Republik z stabilisiere. Er het neuji Verfassige für Basel und Solodurn gschriibe, wo aber nid implementiert worde si.
Rue des Charrons (Mülhausen)
D’ Wàgnergàss (offiziäll ìm zwaischproochiga Schtroossaschìld Wagnergass; uff Frànzeesch rue des Charrons) ìsch a Gassla-n-ìm Schtàdtzäntrum vu Mìlhüüsa.
Peter Schmid (Abt)
Me luegt ne als der bedütendscht Wettiger Abt vo der jüngere Chlooschtergschicht sit em 16. Joorhundert aa. D Chlooschterchronischte säge vonnem, er sig so wie der zwöit Gründer vo der Abtei Marisstella z Wettige gsi.
Steinenstadt
Alemannisch
Steinestadt ghört ursprünglich zum hochalemannische Dialektgebiet.
Schweizer Fussballnationalmannschaft
D Schwyzer Fuessballnationalmannschaft (churz «Nati», [],, , , RMS Squadra naziunala da ballape da la Svizra) isch d Uuswahlmannschaft vum Schwyzerische Fuessballverband (SFV) un verdritt d Schwyz uf internationaler Ebeni. Si isch vomm Juli 2008 bis is Achtel-Final a de Fuessball-Wältmaisterschaft 2014 vum Ottmar Hitzfeld trainiert worde.
Heimenkirch
Geografi
Hoimakirch liit im Weschtallgai. Vo dr Gmarkung sin 64,4 % Landwirtschaftsfleche, 26,2 % Wald, 8,7 % Sidlungsfleche un 0,7 % sunschtige Fleche.
Luftfahrzeug
E Luftfaarzüüg isch e Gräät, wo in dr Atmosfääre vo dr Ärde fliegt oder faart.
Süstematik
Noch de Luftverkeersgsetz si unbemannti Fluggräät, Rettigsfallschirm und Luftsportgräät Luftfaarzüüg, wie au Ruumfaarzüüg, Rageete und äänligi Flugkörper, solang si sich im Luftruum befinde. Uf dr andere Site sin Gräät, wo nid hööcher as 30 Meter über Grund oder Wasser chönne fliege (z. B. Luftchüssifaarzüüg), käini Luftfaarzüüg.
Findling
wie d Findling entstöhn
E Gletscher isch e feste Körper und sortiert s Material (Moräne) nid, won er beförderet. Das isch eso bim Abdräge, Dransportiere und au bim Ablagere, dr Sedimentation. Grossi Steibruchstück wärde abdrait, wenn Stei, wo scho glockeret si, ufgnoh wärde vom Gletscher, wo sich über sä bewegt, oder wenn Steiblöck im Bode under em Gletscher an sim Iis aagfriere und uusebroche wärde. E Gletscher cha ohni Broblem Material so chlii wie d Chorngrössi vo de Donmineral bis zu Brocke vo über duusig Donne bewege.
Neyruz FR
Neyruz (patois [a neːry]; tüütsch Rauschenbach) isch a politischi Gmiin im Saanabezirk im Kanton Fryybùrg, Schwyyz.
Geschirrflicker
Zom Flicka vo greßram Gschirr, vo Gschirr zom Kocha, Pfanne oder Kessel aus Meddall, warad d Pfanneflicker oder d Kesselflicker zueständig.
Remelfangen
Dialekt
Dr lothrìngisch Dialekt vun Remelfangen ghert zem Moselfrankisch.
Trentino-Südtirol
Geografischi Laag
D Region Trentino-Südtirol gränzt im Norde a Östriich, im Nordweste a Schwiizer Kanton Graubünde und a die italiänische Regione Lombardei und Venezie im Weste bzw. Süde und Oste. D Landschaft isch starch dur d Alpe prägt, bsunders vo de Dolomite. Mit 3905 Meter isch de Ortler de höchsti Bärg vo de Region. De Hauptfluss isch d Etsch, wo dur beidi Länder fliesst. Au de nördlichi Teil vom Gardasee, em gröschte italiänische See, ghört zu Trentino-Südtirol.
Brock University
D’Brock Universität isch ä allgemeini Universität z’St. Catharines i Kanada. Brock hät 16.000 Schtudente. D’Universität isch eini vo dä Universitäte z’Ontario, wo am schnellschte waggse, un isch 2003 vo Schtudente als zweitbeschti Universität vo Kanada beurteilt wôrre. 97.2% vo Schtudente miteme Abschluss vo Brock finde ä Arbet, eini vo dä höggschti Quote vo Ontario.
Möhlin
Möhlin isch dr Namme fer:
Neuffen
Verwaltong
Neiffe hot mit dr Gmoene Beire ond Kohlberg a Verwaltongsgmoeschaft vereibart.
Deutsche Morgenländische Gesellschaft
Gschicht
D DMG het sech währed em Nationalsozialismus im Rahme vo dr Gliichschaltig vo alle akademische Vereinigunge ufglöst. Am 4. Juni 1948 isch d DMG z Mainz widergründet und furtgfüehrt worde. Sit em 28. September 2006 het d DMG ihre Sitz in Halle an der Saale.
Aindling
Religion
92 % vo dr Eiwohner send em Johr 1987 remisch-katholisch gweä, 5,4 % evangelisch.
Dialäkt
Dr Dialekt vo Aindling ghert zom Lechroanerisch.
Remelfingen
Dialekt
Dr lothrìngisch Dialekt vun Rimelfinge ghert zem Rhinfrankisch.
Rhonegletscher
Bis im 19. Joorhundert, i dr chüele Zyt, wo Chlyne Yschzyt heisst, isch dr Gletscher no wyt bis is Taal abe cho, bis dört hi, wo d Hüüser vo Gletsch stönd und sech d Bärgstrosse über d Grimsel und dr Furkabass träffe. Denn isch z Gletsch s grosse Grandhotel Gletsch bout worde, wo bi Turischte grad wäg em Blick uf e spektakuläär Gletscherabbruch beliebt gsi isch.