cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Alemannische Höhensiedlung
Iber d Funktion vu däne Hechesidlige git s in dr Wisseschaft kei Einigkeit. Zem Deil wird di umstritte These verdrätte, ass die Hechesidlige represäntativi Herrschaftssitz vu alamannische Firschte bzw. Chleichenig gsi seje - e baar Nämme vu däne Herrscher sin us spotantike Quälle bekannt (zem Byschpel dur Nännig bim Ammianus Marcellinus). Fir dr Rund Bärg drifft d Bezeichnig „Herrschaftssitz“ wahrschyyns zue, aber zemindescht bi dr Hechesidlige, wu nume gringi Fund gmacht wore sin, cha mer ender vu „Fluchtburge“ uusgoh. Broblematisch isch au d Drännig in Herrschaftssitz un zivili Sidlige. In dr schriftlige Quälle wäre keini duurhafte Hechesidlige bi dr Alamanne gnännt, wäge däm chenne nume archäologischi Befund uuschumft gee iber dr Karakter vu sonige Sidlige. S isch wäge däm vorgschlaa wore, neutraler vu „Hechestatione“ z schwätze go dr Vilfalt vu dr dytigsmeglikeite grächt z wäre.
Sheshan-Basilika
Bschriiwung vum Gebäi
Dr Glockenturm schteht àm süüdäschtliga-n-Äcka. Ar ìsch 38 Määter hooch. Àn dr Schpìtza vum Glockaturm schteht a 4,8 Määter groossa Bronza-Müattergottes mìt Kìnd („Unsra Fràui vu Zose“). D’ 14 Schtàzioona vum Kriizwaag lììga ìn da Kurwa vum Kialschlanglawaag, wo bis züa dr Kìrìch schtaigt. Uff dr mìttlera Eewana schtehn uff’ma offena Plàtz zwai Kàppala —aina zem Harz Jesu un d’ àndra züa dr Jungfràui Mària.
Menzingen ZG
Iiwoner
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005 De Uusländeraatäil isch 2015 bi 19,4 % gläge.
Schänzlebrücke
Konschtruktion
Insgsamt sin 8500 m³ Bedong, 1250 t Bedongschtaal un 520 t Spannschtaal vobaut worrè. D Baukoschtè hèn 16,4 Millionè DM bedrait, inflationsbereinigt èntschpricht sèll hützdaag Millionè Euro.
Wallhausen (Württemberg)
Wallhause (amtlich Wallhausen) ischt a Gmoed em Landkroes Hall en Bade-Wirttebärg. D Gmoed hot Eiwohner (Stand: ).
Gschicht
D heitich Gmoed ischt entstanda am 1. Juli 1974durch dr Zammaschluss vo Wallhause, Hengstfeld ond Michelbach. Wallhausen ischt zom erschte Mol gnennt worda em Johr 1143 als Walehusen, Hengstfeld 1230 als Hengesfeld ond Michelbach/Lücke 1245 als Michelnbach.
Weikersheim
Gmaigliederig
Zue Weikersheim ghere d Stadtdail Elpersheim, Haagen, Honsbronn (mit em glychnamige Dorf un em Wyler Bronn), Laudenbach (mit em glychnamige Dorf un em Wohnblatz Bergkirche), Nassau (mit em glychnamige Dorf, em Wyler Lichtenhöfe un em Gheft Louisgarde), Neubronn (mit em glychnamige Dorf un em Wyler Oberndorf), Queckbronn, Schäftersheim (mit em glychnamige Dorf un em Gheft Scheinhardsmühle) un Weikersheim (mit dr glychnamige Stadt Weikersheim un em Wyler Aischland).
Dialäkt
Dr Dialäkt vu Weikersheim ghert zum Oschtfränkisch.
Manfred Kern (Politiker)
Sunschtigs Engaschmänt
Scho in syre Juged het si dr Kern as Jugedlaiter vu dr Evangelische Juged z Schwetzinge engaschert un ab 1975 as Schuelsprächer am Schwetzinger Hebel-Gymnasium.
Donald Trump
Unternämerkarriere
Em Trump sy Vater isch mit em Böu vu Mietskasärne in dr New Yorker Stadtdail Brooklyn, Queens un Staten Island zum Multimillionär wore. Dr Donald Trump het im Unternäme vum Vater gschafft un het s 1974 ibernuu. Är het syni Gschäft derno uf Manhattan konzentriert, wun em d Stadt wäg dr schlächte Wirtschaftslag großi Styyrnooläss aabote het. Är het zum Byschpel fir d Ibernahm vun eme Hotel (hite: Grand Hyatt New York) vu dr fascht bankrotte Stadtverwaltig e Styyrnooloss iber 40 Johr iberchuu. Au speter het er si als furt ähnligi Styyrvordail verschafft. No dr Finanzkrise het dr Trump syt 2011 au in Aktien inveschtiert. S Unternämen isch hit in dr Trump Organization zämegfasst. Sy Name dient au as Marke fir Chlaider, Parfym, Gsellschaftsspil un anders. Syt 1999 het er mit em Trump Model Management e Modelagentur.
Mediekarriere
Im Merz 2007 isch dr Trump im Raame vun ere sognännte Battle of the billionaires-Storyline regelmäßig bim World Wrestling Entertainment RAW ufdrätte. Hegschtpunkt vu däne Veraastaltige isch e „Fehde“ gege dr WWE-Bsitzer Vince McMahon gsii, wu Wrestler fir si gegen enander aadrätte sin. Au im Juni 2009 isch er in e Wrestling-Storyline vorchuu. Anne 2013 isch er in d WWE Hall of Fame ugfgnuu wore.
Bolitik
Im Novämber 2012 het dr Trump uf Twitter gschribe, „s Konzäpt vu dr globalen Ufwermig sei vu un fir d Chinese gschaffe wore, go dr US-amerikanische Produktion d Konkurränzfähigkait z nee.“ Ändi Septämber 2015 het dr Trump gsait, är diei nit an di anthropogen global Ufwermig glaube un dr Klimawandel diei er fir e natyrli Phänomen halte.
Bresidäntschaftskandidatur 2015/2016
Am 16. Juni 2015 het dr Trump verchindet, ass er bi dr Vorwahle vu dr Republikaner fir d Bresidäntewahl am 8. Novämber 2016 wett kandidiere. Är het versproche, är wett s mit dr wältwyte Wirtschaftsgroßmächt ufnee, d Zuewanderig yygränze un as erfolgryche Gschäftsmann usserhalb vu dr Washingtoner Machtzirkel agiere. Sy Wahlkampfslogan isch „Make America great again“ („Mach Amerika wider großartig“) gsii, e Slogan, wu scho dr Ronald Reagan anne 1980 bruucht ghaa het.
28. Juli
Dr '''28. Juli''' isch dr 209. Dag vum Gregorianische Kalender (dr 210. in Schaltjohr), dodermit blybe no 156 Däg bis zum Änd vum Johr.
Andreasplatz (Basel)
Gschicht
Scho sit dr zwäite Helfti vom 11. Joorhundert isch uf em Blatz e Kapälle gstande, wo mä aber erst sit 1241 von ere wäiss, ass si St. Andreas ghäisse het. Im 13. Joorhundert isch no e Friidhoof näbe dr Kapälle aagläit worde. E Kiircheblatz het s im Middelalter nid gee, d Hüüser zringsume si nume e Gassebräiti vom Gotteshuus äwägg gsi. D Noochbere häi äigetlig scho lang welle, ass mä d Andreaskapälle wurd abrisse, aber erst 1792 isch s eso wit gsi: d Kapälle isch abbroche worde, und dr Blatz isch entstande. Sit em 19. Joorhundert isch dr Affebrunne uf em Blatz dehäi.
Alternative Fakten
Alternativi Fakte si bsundrigs unschenierti Luuge, vor allem wenn si vo Politker öffentlig verbräitet warde. Dr Begriff isch vo dr Berootere vom amerikanische Bresidänt Donald Trump, dr Kellyanne Conway, brucht worde. In ere politische Talksändig im amerikanische Färnsee het me si gfrogt, wie si d Behauptig vom Brässsprächer vom Wisse Huus, em Sean Spicer, wurd erklääre, ass mee Lüt an d Inaugurazioonzeremonii vom Donald Trump z Washington, D.C. cho sige as zur Amtsiifüerig vo sim Vorgänger Barack Obama. As äine vo de Bewiis, ass das glooge sig, het mä im Färnsee Luftufnaame vo de bäide Zeremonie zäigt, wo alli häi chönne gsee, ass bim Obama mee Lüt si cho d Fiir bschaue as bim Trump.
Tschechoslowakische Armee
Ersti Republik und Mobilisation 1938
D Tschechoslowakischi Armee isch 1918 entstande. D Armee hät i de Ersti Republik e Sterchi vo 1,350 Mio. Soldate und zusätzlich no 50.000 Reserviste kha (Stand 1935). Sie isch in ca. 80 Infanteriidivisione, 23 Kavalleriibrigade und 12 Panzerbrigade, sowie Artillerii-Einheite us Frankriich und Grossbritannie gliederet ksi.
Zweiti Republik
Nach em Münchner Abkomme hät de Hitler en Grossteil vom Wall übercho. D Tschechoslowakischi Armee hät aschlüssend d Sudetegebiet verlo und hät mit de Errichtig vo neue Staatsgrenze aagfoo, trotz de schlächte Lag vo de Republik, isch si uf 3,5 Millione Ma ufgrüstet worde und hät öpe 25% vom Staatshushalt verschlunge.
André Masson
Läbe und Wärk
Masson isch erst vierzähni gsi, won er an dr Kunstakademi z Brüssel gstudiert het. denn het er z Baris an dr École Nationale Supérieure des Beaux-Arts bim Paul Baudoin gstudiert. Wo dr Erst Wältchrieg usbrochen isch, het er sich als Freiwillige gmäldet. 1917 isch er schwer verletzt worde.
Rüti
Lueg au:
Weiningen ZH
Geografi
Wiinige liit uf de rächte Siite vo de Limmet. S Piet vo de Gmäind umfasst 31,9 % landwirtschaftlichi Flèchi, 38,3 % Wald, 18,5 % Sidligsflechi, 10,4 % Vercheersflechi und 0,2 % Gwässerflechi.
Politik
Bi de Kantonsraatswaale 2011 hät s das Ergebnis ggee: BDP 1,8 %, CVP 4,0 %, EDU 1,6 %, EVP 2,1 %, FDP 16,6 %. GLP 6,8 %, GP 7,9 %, SP 13,2 %, SVP 45,1 %, Suschtigi 0,9 %.
Karl Christian Gmelin
Lääbe un Wirke
Dr Suhn vun eme Bfaarer un jingere Brueder vum Chupferstächer Wilhelm Friedrich Gmelin isch zerscht uf Latynschuel z Mille gange un het ab 1778 Medizin un Naturwisseschafte an dr Uniwersitet Stroßburi studiert. Anne 1784 isch er an dr Friedrich-Alexander-Uniwersitet Erlangen zum Dr. med. promoviert wore. Im nämlige Johr het si dr Gmelin z Charlsrue as Dokter nidergloo, dernäne het er fufzg Johr lang naturwisseschaftlige Unterricht am dertige Gymnasium Illustre gee.
Ehrige
Noch em C.C. Gmelin isch d Pflanzegattig Caroli-Gmelina us dr Familie vu dr Chryzblietler (Brassicaceae) gnännt.
Gonten
Tourismus
Z Goote geeds nebed de Loftsälbah in Chrobeg ui no e Rodelbah ond en Seilpark. Zom Sport betriibe häds ou en Golfplatz, es Nordic Walking Center, en Wenterwanderwäg, e Löipe ond d Schiilift Alpsteeblick. Näbis speziölls isch secher de fööf Kilometer lang Baarfuesswäg vom Gootebaad bes is Jakobsbaad oder omkeert.
Gottfried W. Locher
Brueflichi Statione
Im Früelig 2020 häts i der EKS aber mee und mee afa rumore, e Koleegin vom Locher, d Sabine Brändlin, isch us der Exekutive zruggträtte, und Fraue händ em Gränzverletzige vorgworfe. Uf Druck vo de grosse Landeschile und vo de Fraue hät er denn im Maie de Huet gnoo. D Vorwürf sind nonig gchläärt.
Manuel Valls
Privàtlawa
Ànna 1987 hàt dr Manuel Valls d Nathalie Soulié ghirota, sa han viar Kìnder bikumma. Ar hàt àls zweita Ehe d Giigaspìelera Anne Gravoin ghirota; sa han sìch ànna 2018 trennt.
Künzig (Lothringen)
Verwàltung
vun Kënzeg ìsch. Kënzeg ghert zem Kommünàlverbànd.
Wolpertshausen
Geografi
Vo dr Gmarkong send 67,3 % Landwirtschaftsfleche, 18,9 % Wald, 12,3 % Sidlongsfleche ond 1,6 % sonschtiche Fleche.
Jitzchak Rabin
Litratuur
sustigi:
Rue de la Moselle (Mülhausen)
wu sa lììgt
D’ Ziagelgass làuift vu dr Metzerschtrooss bis àn d’ Wìldamànnsgass ìm Schtàdtzäntrum vu Mìlhüüsa. Sa ìsch äbba 200 Meeter làng. Uff dr Làuifschträcka sìnn zwai Kriizunga: z’äärscht mìt Àm Bollwark un witterscht mìt dr Braitagass.
Gschìcht
Àm 26. Septamber 1979 ìsch d’ Schtrooss a Füassgangerzoona worra.
Reichshofen
Gschìcht
Risshoffe ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 995.
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vun Risshoffe ghert zem Owerrhinàlemànnisch.
Benennung von Asteroiden und Kometen
Biischpiil
Es Biischpiil für d Reihefolg vo de Bezeichnige inere Monetshälfti, am Biischpiil vo dr zweite Septemberhälfti 2005: 2005 SA, 2005 SB, ..., 2005 SY, 2005 SZ, 2005 SA1, ..., 2005 SZ1, 2005 SA2, ..., 2005 SZ9, 2005 SA10 etc.
Aschteroide
Wo immer meeh Aschteroide entdeckt worde sind, sind de Aschtronome di antike Gottheite uusgange. So sind Aschteroide under anderem nach de Ehefraue vo de Entdecker, zu Ehre vo historische Persönlichkeite oder Persönlichkeite vom öffentliche Lebe, Schtädt und Märlifigure benännt worde. Biischpiil für das sind d Aschteroide (21) Lutetia, (216) Kleopatra, (719) Albert, (1773) Rumpelstilz, (5535) Annefrank, (17744) Jodiefoster. Die Praxis hät Blüete tribe. So isch biischpiilswiis dr 1935 entdeckti Planetoid (1372) Haremari zu Ehre vo de Mitarbeiterinne vom Astronomische Reche-Inschtitut in Heidelberg benännt worde, als Harem vom ARI.
Neuheim ZG
Nöie (amtlich Neuheim) isch e Iiwonergmäind im Kanton Zug, Schwiiz.
Friedrich III. von Baden
Dr Markgrof '''Friedrich III. vu Bade''' (* 1327; † 2. Septämber 1353) isch vu 1348 bis zue syym Dod Markgrof vu Bade gsi.
Arnold zum Luft
Dr Arnold zum Luft (* öbbe 1453; † 3. Novämber 1517) isch e Baasler Gäistlige und Räkter und Vizekanzler vo dr Uniwersidäät dört gsi.
Zählzeit
Witerhy git s au Zèllzitè, wo länger sin wiè dè Notèwärt vo dè Tagtart, vo allem bi dè Achtel-Tagtartè, z. B. d 6/8-Taktart bi Märsch wörd oft in 2 gnõ (2 Zèllzitè mit èrè Längi vo 3 Achtel). Bi mengè Achteltagtartè variyrt sogar d Längi vo dè Zèllzitè innerhalb vom Tagt, wa bsunders Amateurmusiger vor Brobleem stellt. Byschpill dòdefür sin è 8/8-Tagtart in 3 Zèllzitè, also (3+3+2)/(3+2+3)/(2+3+3)-Achtelkombinationè odder sämtlichi uugraadè Taktartè wiè 3/8, 5/8, 7/8 usw., welli nit uuszellt, sondern in 2 odder 3 Zèllzitè gnõ wörred.
Kernkraftwerk Wyhl
S Kärnkraftwärk Wyhl (aü Kärnkraftwärk Sid) (KWS) isch e blant Kärnkraftwärk bi Wyhl am Kaiserstuehl z Bade-Wirttebärg gsii. S hätt sotte zwee 1375-MW-Reaktore umfasse, am Änd het s aber ke Bedribsgenähmigung bikumme. Dr Boi vun em Reaktorgebäude isch scho aagfange wore, drno aber wäge Brotescht vun Birgerinitiative iigstellt wore.
Ufboi
Aafangs isch fir s Kärnkraftwärk Sid no ne Standort bim noch glägene Brisach blant gsii. Dää Standort sich aber vu dr Bevelkerung abglähnt wore, vor allem wäg dr blante Nasskiehldirm, wu d Büre in dr Gegnig negativi klimatischi Üswirkunge drvu erwartete gha hän. Am 19. Juli 1973 isch im Radio verkindet wore, dass dr Standort Brisach ufgää wurd un s Kraftwärk jetz z Wyhl am Kaiserstuehl hätt böie wäre solle. Dr nej Standort isch nume e baar Kilometer witter ewäg gsi. Blant gsii sin zwee Reaktore vu Kraftwerk Union vum Typ Vor-Konvoi mit ere Bruttoleischtung vu 1375 MW un ereNettoleischtung vu 1300 MW. Drzue sin zwee ca. 160 m hochi Naturzug-Nasskiehldirm vorgsähne gsii.
La Maxe
La Maxe (ditsch 1915–18 und 1940–44 Masch) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Département Moselle ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Lothrìnge).
Zabern
Gschìcht
Ìn dr frànkischa Perioda hàt Zàwra zum Bischtum Metz gheert.
Vignette
Stroosseverchehr
Hüfig wird d Maut mit ere Winiette zaalt. D Autibaanwiniette isch en Ufchlääber, wo mä uf d Windschutzschiibe chläbt und wo druf stoot, bis wenn er gültig isch. Bin ere Kontrolle cha män eso schnäll feststelle, öb d Maut zaalt worden isch oder nit. Winietten wärde für d Maut uf de Autibaane z Östriich und in dr Schwiz verwändet, au z Sloweenie, Tschechie, in dr Slowakei und z Rumänie. In dr Schwiz si bis Ändi 2011 d Welowiniette brucht worde zum noochwiise ass dr Faarer die obligatorischi Haftpflichtversicherig für Welo zaalt het. 2012 isch d Welowiniiette abgschafft worde.
Berliner Secession
D Berliner Secession, au Berliner Sezession, isch d Bezeichnig von ere dütsche Künstlergruppe. Si het sich am Ändi vom 19. Johrhundert vom akademische Kunstbedriib, wo denn dominiert het, abgspaltet. Si isch am 2. Mai 1898 gründet worde. Zur Secession hai Berliner Mooler und Bildhauer ghört. Dr Begriff Secession leitet sich vom latiinische Begriff „secessio“ ab und bedütet „Drennig“ bzw. „Abspaltig“. Drnäbe het es no die Neui Secession und die Freiji Secession gee z Berlin.
Janitscharen
Dr Iifluss vu dr Bektaschi-Derwisch
Noch im 15. Johrhundert het mer d geischtig Fiährung vu dr Janitschare im Bektaschi-Orde ibergä. Des isch e schiitische Orde mit ere Philosophii gsii, wu viil Ähnligkeit mit em Grischtetum gha het; diä Bektaschi hän bsunders gschickt kenne diä ehmolige Grischte wiise. Noch im 16. Johrhundert sin Bektaschi diräkt zu dr Regimäntsfiährer vu dr Janitschare wore. D Bektaschi hän e freiwilligs Zölibat kännt; des isch bi dr Janitschare aber scho alliwiil Pflicht gsii.
Wus hinterschi gange isch
Des isch s Änd vu dr letschte vu däne Kinder gsii, wu Generation fir Generation ihrene Eltere, ihrere Sproch un ihrere Kültür graübt wore un in dr Diänscht vu dr Gegesitte gstellt wore sin.
Conrad Niemansnarr
Dr Conrad Niemansnarr, au Cunz Niemansnarr (zwüsche 1399 und 1408 z Baasel erwäänt), isch e Bildhauer und Bildschnitzer gsi, wo z Baasel gschafft het.
Weisslingen
Bevölkerigsentwicklig
Quäle: Bundesamt für Statistik 2005
De Ussländeraatäil liit bi 9,5 % (Stand 2011).
Politik
Gmäindspresidänt isch de Martin Rüegg (Stand 2012).
Sechstagekrieg
Jordanie, wo am 30. Mai 1967 e Verdäidigungsverdraag mit Egüpte abgschlosse het, het drufabe Westjerusalem und Netanja aagriffe. Die sürischi Armee het vo de Golan-Hööchine uus s Jordantal agriffe und vo obe mit dr Artillerii uf die israelische Döörffer abegschosse.
Kammern (Lothringen)
Verwàltung
vun Kammeren ìsch. Kammeren ghert zem Kommünàlverbànd.
Wertheim
Gschicht
Wertheim isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1192.
Rudolf V. von Baden
Dr Markgrof Rudolf V. vu Bade († 28. Augschte 1361), gnännt „dr Wecker“, isch vu 1348 bis 1361 Markgrof vu Bade gsi, syt 1349 „Herr vu Pforze“, syt 1354 „Herr vu Bade“.
Kusch (Bibel)
Erschti erwähnig vom Name Kusch i der Bibel
Zum alleriersche mal doucht der Name Kusch nid im Zämehang mit em Bricht über e Noah uf sondern i der Beschrybig vom Bewässerigssyschtem vom Garte Ede. Der Zwöiti Fluss wo dert beschribe wird, heiss Gihon un dä fliesst nach Agabe vo der Bibel um z Land Kusch. Da der Kusch der Stammvater vo de Kuschiter isch gsi u’s i der Bibel nid sälte vorchund das e Stadt oder es Land der Name vonere Person bennannt wird, isch es müglech, dass mit em Land Kusch ds Gebiet vo de Kuschiter gmeint isch. So öppis finde me zum Bispil bi der Stadt Henoch, wo nach em Name vom Sohn vom Kain benannt isch. Es besteit aber ou d Müglechkeit das sech’s bi däre erschte erwähnig nid um ds Gebiet vo de Kuschiter handlet u öppis anders dermit gmeint isch.
D Kuschiter im Jeremia
U vor em überfall vo de Babylonier, het der Chönig Nebukadnezar der Chönig Zedekia zum Chönig über Juda gmacht. Ds Heer vom Pharao isch du em Zedekia z Hilf cho. Obwohl ds Volk u der Chönig nümm uf Gott glosst hei, het der Zedekia du glych der Jeremia befragt. Dä het ihm gseit das ds Heer vom Pharao wider wird abzieh. Der Chönig söll sech nid düsche la. Das isch em Jeremia du als verrat usgleit worde. Drum het mene gfange gno. Es isch du der Kuschiter Ehed-Melech (wörtlech: Diener vom Chönig) wo der Chönig Zedekia uf sys Unrächt woner am Jeremia begange het, ufmerksam macht u ne so us der Zischtärne befreit.
Im Neue Teschtamänd
Im Neue Teschtamänd wird die Volksgruppe nümm erwähnt. Einzig i der Apostelgschicht, i der Gschicht vom Kämmerer us Äthiophie wird uf grund vom Titel Kandeake, e Titel vo nere Chönigin z Äthiopie, vermuetet das d Chönigin e Kuschitere chönnti gsi sy.
Basler Konzilsuniversität
D Uniwersidäät isch für d Däilnäämer vom Konzil und iiri Begläiter iigrichdet worde, won e Däil von ene iiri Studie nonig abgschlosse gha het und wil s e Uniwersidäät für Kleriker gsi isch wie die römisch Kurieuniwersidäät, isch s Hauptgwicht uf dr theologische und juristische Usbildig glääge.
Aeschenplatz
Nutzig
Hüte isch dr Aescheblatz äine vo de wichdigste Verkeersknootepünggt in dr Stadt. Uf em Blatz befindet sich e groossi Haltstell vom Dram. Do halte d Linie 3, 8, 14 und 15 vo de Baasler Verkeersbetriib aa und d Linie 10, 11 und E11 vo dr Baaselland Dransport AG. Es het au non e baar Haltstelle vo Buslinie. Drzue chunnt, ass au dr Autiverkeer über e Blatz goot.
Wettswil am Albis
Tieläkt
De züritüütsch Tieläkt vo Wettschwiil am Albis ghört zue de Ämtler Mundarte.
Walk (Unterelsass)
Gschìcht
D Wàlik ìsch e ehmoli Richdorf.
Yeti
Als Yeti (tib.: གཡའ་དྲེད g.ya' dred) oder Schneemänsch bezeichnet me es zweibeinigs, behaarts Fabelwäse vom Himalaya. D Sherpa leited sich den Begriff us Ye ‚Fels‘ und The ‚Tier‘ här. Z Tibet wird de Yeti als Migö (Wilde Maa) oder au als Gang Mi (Gletschermaa) bezeichnet. D Lepcha hend vili Sage über de Yeti und säged em Lomung (Berggeist) oder au Chumung (Schneegeist), wobii si ne als Gott vo de Jagd und Herr übers Rotwild verehred.
Beschrybig und Düütig
Für d Verwaltungsbehörde i de sibirische Oblast Kemerowo isch d Existänz vom Yetis inzwüsche bewise. Es internationals Forscherteam hebi uf ere Expedition im Altai-Gebirg Spure vom Schneemänsch gfunde, het d Verwaltung vo de russische Provinz Kemerowo i de zweite Oktoberwuche 2011 mitteilt. E „Forschergruppe“ heig „Fuessabdrück, syni muetmasslichi Schlafstett und verschidni Markierige gfunde, mit dene de Yeti sys Revier markieri“, hets in ere uf de Internetsyte vo de Provinz veröffentlichte Mitteilig gheisse. I eim vo de Fuessabdrück hebi e Forscher sogar Haarrest gfunde, wo möglicherwys vom Yeti stamme chönnted. Die Behörde wetti allerdings au de Tourismus i de Region aakurble. Luut Zoologe vo de Universität Oxford handlets sich bi de Haar um Ross- und Bärehaar.
Missy VD
Missy (frankoprovenzalisch, dytsch veraltet Missach ) isch e bolitischi Gmai im Bezirk Broye-Vully im Kanton Waadt, Schwyz.
Junge Union
Politischi Standpünkt
Die Junge Unioon setzt sich für mee Generazioonegrächtigkäit ii. D Bangsioon- und d Pfläägversicherig sölle dur d Umstellig uf e Kapitaaldeckigsverfaare demografiefest gmacht wärde. Mit Ändrige im Tariif- und Aarbetsrächt will d JU mee Aarbets- und Usbildigsblätz für Jugendligi schaffe. Si befürwortet Stuudiegebüüre, und e Rächt uf brivaati Kopie für d Inhaaber vo Originaal, wo cha duuregsetzt wärde. Si setzt sich für d Iirichdig vom ene Zentrum gege Verdriibige in Berliin ii und für d Legalisierig vo Sportwette. Dr Mindestloon wird abgleent, wil er söll Aarbetsblätz abbaue. D JU isch gege e jüngers Waalalter und understützt d PKW-Maut, wo vom Peter Ramsauer vorgschlaage worde isch. Energiipolitisch het die Junge Unioon s Ersetze vo dr Kärnenergii dur ernöijerbaari Energiie no vor der Mueterbardei CDU beschlosse.
Ussepolitik
Ussepolitisch bekennt sich d JU zur dütsch-amerikaanische Fründschaft und Partnerschaft. Si het dr Kurs vo de USA im Vorfäld vom Irak-Chrieg 2003 understützt. Dr Vorsitzend Philipp Mißfelder het 2013 dr Gerhard Schröder globt für si Haltig gegen e Chrieg, wil er si äigeni Mäinig gänderet häig. D JU leent e Vollmitgliidschaft vo dr Türkei in dr Öiropääische Unioon ab und befürwortet stattdesse s Konzept von ere brivilegierte Partnerschaft. Usserdäm setzt si sich für die belarussischi Opposizioon ii. Im Bürgerchrieg z Süürie het sich die Jungi Unioon uf d Site vo dr Opposizioon gstellt, het aber d Gwalt gege Christe dur Islamiste kritisiert.
Lafrimbolle
Geogràfi
Züe Lafrimbolle ghert àui no dr Willer Les Harcholins (Harschlingen).
Verwàltung
vun Lafrimbolle ìsch. Lafrimbolle ghert zem Kommünàlverbànd.
Joule
Bischbil us em Alldaag
E Joule isch d Energii, wo brucht wird, zum:
Wittighausen
Geografi
Wittighausen lyt am Wittigbach, eme Näbefluss vu dr Tauber.
Charles Friedel
Dr Charles Friedel (* 12. Merz 1832 z Stroossburg; † 20. April 1899 z Montauban) isch e französische Chemiker gsi.
Si Lääbe
Dr Friedel isch mit dr Emilie Koechlin (1837–1871) verhürootet gsi. Si häi e Soon gha, dr Schorsch (1865–1933), wo Mineralog und Kristallograf worde isch.
Kanton Thann
Anno 1999 isch d'Inwohnerzahl knapp unter 20.000 Lit gläge. Regionalsproch im Kanton isch Elsässerditsch.
Traditionelle Dialekte der englischen Sprache
Moderni Dialäkt finde sich im ganze änglische Sproochruum, traditionelli dergäge nùmme in dänne Biet, wo s Änglisch syt mindeschtens 500 Joor verbreitet isch. Näbe sämtliche änglischsprochige Gegende usserhalb vo Grossbrittanie schliesst des au Irland (bis ùff en Deil vo Nordirland, wo diräkt vo Schottland uss bsiidlet worre isch), fascht ganz Wales, Weschtcornwall ùn s Schottischi Hochland uss. Ussnaame sin zum Deil d Appalache im Oschte vo de USA ùn Neuschottland in Kanada, wo sich ältri Dialäkt erhalte hen.
Yydeilig
Au wenn wie bi jedere Sprooch di regionale Unterschiid fliessend sin, lönn sich mehreri Isoglossebündel feschtstelle, wo e Ydeilig zuelönn. Di wichtigschti Ùnterscheidig bi de änglische Dialäkt isch zwüsche de Nordänglische ùn Südänglische (wo sich in e Zentrale ùn en Südlichere drännt) Dialäkt. Dr nördlichi Dialäkt het im Allgemaine ältri Forme derwyylscht dr Süde innovativer isch. D Gränz zwüsche de nördliche un südliche Dialäkt stimmt öbe mit derre zwüsche de angelsäggsische Chönigrych Northumbria ùn Mercia überei. S Nordänglisch setzt sich ùff dr schottische Syte vo dr Gränz als Scots fùrt, wo allerdings no konservativer wie s Nordänglisch isch.
New Glarus
D Ortschaft isch im Joor 1845 vo Usswandrer ussem Kanton Glarus gründet worde. Als glarnerdütschi Sproochinsel het sich dörte di alemannischi Mùndart vo de Yywandrer über meereri Generatione ghalte ùn isch no mindeschtens bis in d 1950er-Joor di gwöönlichi Ùmgangssprooch bliibe. Hüt wird s Glarnerdütsch nùmme no vo weenige eltre Lüt gschwätzt, aber als kulturells Erbi wird di Schwyzer Herchùmft ùn d Traditione wyter pflägt.
Di alemannischi Mùndart vo New Glarus
D Mùndart z New Glarus het am meischte mit de Mùndart vùm Glarner Hinterland gmeinsam. Zum Byyspil: Wänn es zwüsche de Hinterländer Gmeie sälber Ùnterschid git, in de Hauptsach zwüsche Elme ùn de andre, het mer z New Glarus des ghört:
Es het sich in däne über hùndert Joor, wo s Glarnerdütsch e läbigi Ùmgangssprooch gsi isch, also zum Deil e Ussglychsmùndart zwüsche de verschiidne Dialäkt vùm Glarner Hinterland aafange bilde. Dezue het au no d Interaktion mit de spöötere Bärner Yywandrer d Mùndart beyyflùsst. Mit em Sproochweggsel zum Änglische het e Entwigglig zunere Ussglychsmùndart aber ùffghört, bevor sich e eiheitlichi Mùndart het chönne bilde.
Vorallem bim Wortschatz isch de Yyflùss vùm Änglische starch gsi. Viili Wörter sin überno worde für Sache, wommer dehei im Glarnerland nit kennt het:
Näbe Entlehnige ussem Änglische isch de Wortschatz zum Deil au e weng archaischer gsi, wyl Neuentwigglige in de Glarner Heimet nümm mitgmacht worde sin:
Region Littoral
D Regioon See, uf französisch: Region Littoral, isch eini vo de vier grosse Regioone, wo der Kanton Nöieburg sit em 1. Jänner 2018 dri ufdeilt isch.
New Glarus
Bildig ùn Sozials
D Füürwehr vo New Glaurs, s New Glarus Fire Department, wo 1902 gründet worde isch, isch für New Glarus ùn di ländlichi Ùmgäbig zueständig. Aa ihrem Füürwehrhuus isch e dütschi Yyschrift, wo Feuerwehr Haus drùff stoot. Dezue het New Glarus au e eigni Polizei, s New Glarus Police Department, mit fümf Polizischte.
Guido Seiler
syni Forschig
Aktuell läit de Seiler syn Forschigs-Fookus uf gwüssi schwyzertüütschi Tialäkt i de Veräinigte Staate vo Amërika – bsunders uf s Schwyzer-Amisch.
BSC Old Boys Basel
S Stadion Schützematte z Baasel isch s Häimstadion vo de Old Boys. Ursprünglig häi si uf dr Margarethewiise gspiilt, aber wo d IWB, die Industrielle Wärk vo Baasel s Areal übernoo häi, het dr Klub sich e nöis Stadion müess sueche.
Vier Joor noch dr Gründig het e nöije Klub z Bärn dr Naame vo de Old Boys übernoo und e chli veränderet: dr BSC Young Boys isch aber hüte vil bekannter und erfolgriicher as d Old Boys Basel.
Region Val-de-Ruz
D Region Val-de-Ruz isch eini vo de vier grosse Regioone, wo der Kanton Nöieburg dri ufdeilt isch.
D Region Val-de-Ruz isch deckigsgliich mit em früenrige Bezirk Val-de-Ruz. Si het zwöi Gmeinde:
Rümelinbach
Dr Rümelibach (mä sait em au dr Ober Birsig oder Steinebach) isch e chliine Näbefluss vom Birsig, wo im früehje Mittelalter in dr Nöchi vo dr Stadt Basel künstlig agleit worden isch. Er het johrhundertilang as Gwärbkanal für divärsi Wassernutzigsinteressänte im Gebiet dient (vo 1874 aa au für e Basler Zolli). In de 1870er-, de 1930er- und de 1950er-Johr si Deil vom Bach iidolt worde. Wil s immer wider Überschwemmige ge het, wo Schäden aagrichdet hai, het mä dr Rümelibach schliesslig vollständig iidolt. Hüte git s z Basel zwei Stroosse, dr Rümelibachwäg und s Steinebachgässli, wo em früehnere Flusslauf folge und wo ihri Näme vom Bach hai. Früehner isch dr Bach deilwiis offe dur s Gärbergässli und d Münzgass gflosse, und isch denn bim Märtblatz wider in Birsig gmündet.
Romont
Romont isch de Name vo däne Ortschafte:
Wetzikon ZH
Politik
Gmäindspresidänt isch de Ruedi Rüfenacht (EVP) (Stand 2016).
Wirtschaft
D Firma FBW hät z Wetzike vo 1918 bis 1985 Laschdwäge, Poschtauto, Linie- und Trollibüss produziert.
Tieläkt
De züritüütsch Tieläkt vo Wetzike ghört zu den Oberländer Mundarte.
Holsteinerhof
Gschicht
Wo dr pröissisch Gsandti häimgange isch, isch dr franzöösisch Diplomat Marquis François de Barthélemy (1747-1830) im Holstäinerhoof iizooge. Dr Peter Ochs het mit sinere Familie in dere Zit im ene Nääbehuus gwoont. Er het witer Karriere gmacht, isch 1796 Oberzumftmeister z Baasel und 1798 Diräkter vo dr Helvetische Republik worde, aber wirtschaftlig isch s em nid so guet gange. Er het schliesslig dr Holstäinerhoof em Johann Konrad Burckhardt-Ryhiner (1747-1814) müesse verchaufe. S Aawääse het vo denn aa de Buurgeds ghöört, bis es 1871 dr Bandfabrikant Emil Burckhardt-Koechlin kauft het. Däm sini Erbe häi s 1922 em Bürgerspiddaal verchauft. Dr Holstäinerhoof isch dr Sitz vom Bürgerspiddaal gsi, wo denn zum Uniwersidäätsspiddaal worde isch.
Honda
Firmeprofil
Hondas Profil i dä Öffentlichkeit isch au prägt dur sini Aktivitätä im Motorsport, insbsundrig dur d Ärfolg im MotoGP vom Valentino Rossi, wo 2003 zum drittä Mal in Folg en Honda Weltmeischter i dä Königsklassä vom Motorradschtrassärennschport worde isch.
Lambach
Geogràfi
Lambach lijt ìm Bitscher Landel ìm Nordoschte vun Lothringe, weschtlich vun Bitche ìm Schwalbdàl uf re Heche zwìsche 267 un 428 m ìwer em Meeresspiejel. Züe dr Gmein ghere d Willer Berenbach, Birnenfeld, Bitscherberg, Dreibilderthal, Eichelboden, Grotten Wieher, Saueck un Wasserloch. Dr Ortsteil Glasenberg lijt àm ewere And vu me eschtliche Sittedàl.
Carl Cox
sii Laawa
Sii Mix-Àlbum F.A.C.T. (ärschììna ìm Oktoower 1995) gìlt àls d’ äärschta Mix-CD vu’ma DJ un hàt sìch mehr àss 200.000 mol ìn dr Walt verkàuift. Mìt dam Wark hàt dr Cox ìn Groossbritànnia d’ Sìlwerna Schàllplàtta fìrs maischtverkàuifta Underground Dance Album vu dara Äära bikumma. Mìt’m Àlbum ìsch’r waltwitt àls Techno- un Dance-DJ bekànnt worra. Ànna 2006 ìsch a näija Ufflààg vum Mix-Àlbum àls Gold Edition ärschììna.
Rudolf Vallendor
Läbe
Dr Vallendor isch Grindigsmitglid vu dr Badisch-Christlich-Soziale Volksbartei gsii un in dr CDU speter Chraisvorsitzer vu dr Sozialuusschiss. Zämme mit sym Brueder Rudolf het er noch em Chrieg d Kolpingfamilie Offeburg mitgrindet. Bim Sozialgricht z Fryburg isch er Richter gsii un au Mitglid vum Richteruusschuss. E Zytlang isch er Dozänt an dr Katholische Akademy vu dr Erzdiözese Fryburg gsii. Dr Vallendor isch au langi Johr Mitglid bi dr Althistorische Narrezumft gsii un het mit syre Frau im Chilchekoor gsunge.
Anne 1941 het er d Martha Böhm ghyrote, wu anne 2006 gstorben isch. Mit ihre het er e Suhn, Roland, un e Dochter, Roswitha, ghaa. Bis zue sym Dod isch er im Huus vu syne Eltere z Offeburg gwohnt. Anne 2014 isch dr Rudolf Vallendor im Alter vu 96 Johr gstorbe.
Toggenburger Pflanzennamen
Die Liste zällt Näme vo Pflanze uuf, wo im Toggeborg bruucht weret. D Näme sind zämegsuecht woore us verschidnige Büecher, wobii d Schriibwiis tailwiis a d Dieth-Schriibwiiss apasst wooren isch - bsunders bi de Quelle 1 und 2 (lueg une), wo d Näme i phonetische Schrifte aggee weret, wo nöd glöifig sind. Wenns nöötig isch, d Bitoonig azgee, werd da gmacht, indem de bitoonti Vokaal schrääggstellt werd.
Michelangelo
Lääbe
Dört het er aagfange s Graab für e Babst z baue. Dr Julius het dr Donato Bramante zum Archidekt vom Petersdom gmacht und dä het vom Michelangelo welle, ass er in dr Sixtinische Kapälle d Freske wurd moole, was im Michelangelo gar nid basst het. Wo dr Babst iim au käi Gäld me gee het, wil er vorghaa het Chrieg z mache, isch dr Michelangelo 1506 im Ghäime vo Rom uf Floränz zrugg, wil er dänkt het ass dr Julius iin nid wurd lo goo. Dr Babst het si Fäldzuug im Summer 1506 siigrich z Bologna beändet und dr Michelangelo iiglaade, e Bronsestatue von em bim Hauptiigang vo dr Basilika San Petronio z Bologna ufzstelle. Dr Künstler het weenig Erfaarig gha mit Bronse und het alles müesse leere, aber am 21. Februar 1508 isch d Statue fertig gsi. Scho drei Joor spööter häi d Bologneser sich gege dr Julius erhoobe, sini Aahänger us dr Stadt verjagt und im Michelangelo si Statue zerstöört. Wo dr Michelangelo denn uf Rom gangen isch, het dr Babst von em wider welle, ass er die Sixtinischi Kapälle wurd aamoole. Er het gsäit, er sig Bildhauer und nid Mooler, aber s het nüt gnützt. So het er widerwillig aagfange, d Decki vo dr Kapälle aazmoole, und das isch denn äis vo sine grösste Wärk worde. Vierehalb Joor lang het er draa gschafft, wil d Mooler, won er us Floränz het lo choo, iin nid zfriide gstellt häi, het er sä wider häim gschickt und alles sälber gmoolt. Au d Intrige vo sine Find, drunder dr Bramante häi em z schaffe gmacht, und immer wider het s Gäld gfeelt. Noch dr Sixtinische Kapälle het er am Graab vom Julius witergschafft. Dä isch aber churz druf gstorbe, und sini Erbe häi d Blään gänderet und s Monumänt verchliineret. Drei Joor lang het dr Michelangelo draa gschafft. Er het e Statue vom Moses gmacht, wo jetzt in dr Chille San Pietro in Vincoli z Rom isch, und vo zwäi Sklaaven, hüte im Louvre.
Dr Giovanni de Medici isch under em Naame Leo X. noch em Julius Babst worde und d Medici si zu dere Zit z Floränz wider an d Macht cho und häi welle, ass dr Michelangelo für si an dr San Lorenzo Basilika z Floränz wurd schaffe. Im Julius sini Erbe häi en lo goo und er isch zrugg uf Floränz. Er hät gärn mit de Stäimetz vo Carrara gschafft, aber wäge dr florentinische Bolitik hät er sini Stäi us Pietrasante sötte bezie. Er isch mit de Lüt dört aber nid z Rank cho, het alles aanegheit, und 1518 isch dr Verdraag mit de Medici annulliert worde.
Martinskirche (Basel)
D Martinskiirche isch en evangelisch-reformierti Kiirche in dr Stadt Baasel. Si stoot uf em nördlige Ändi vom Münsterhüügel über dr Groossbasler Altstadt und gältet as die eltisti Baasler Pfarrkiirche.
Walchwil
Religion
54,3 % vo de Iiwoner sind im Jaar 2000 römisch-katholisch gsii, 20,7 % evangelisch-reformiert.
Schienen-Straßen-Omnibus
Passau–Cham
Diè èrschtè drei Serièfaarzüüg sin am Aafang vum Summerfaarblaan ab èm 8. Juni 1953 uff dè Streggi vo Passau gu Cham ygsetzt worrè: Vo dè 140,7 Kilometer Gsamtschtreggi sin dõdemit 63,8 uff Schinnè zruggglait worrè. Für s Umsetzè vo dè Schinnè uff d Strõß un umkeert sin jewyls zee Minutè yblaant gsi. Zuèsätzlich isch èn Faartrichtigswechsel im Bhf. Zwysel durrègfüürt worrè. Diè gsamt Reisezit hèt füüfèhalb Stundè bedrait. D Vobindig isch eimòl däglich aabotè worrè. Well s z Cham kei Unterschtellmöglichkeit gää hèt, hèt mò si um 19,2 Kilometer volängerèt idèmm mò spôter d Streggi Schwandorf-Fürth im Waald bis Fürth im Waald bruucht hèt. Dõdezuè isch èn witerè Faartrichtigswechsel z Cham nötig gsi.
Vorarlberg
Gschicht
Danoch kond faschd blos no religiösi Umschwüng weagad am Chrischtatum.
Lüt
Vorarlberg isch hüt des am zwoatdichteschta bsiidelte Bundesland vo Öschtrich und hot mit m Ballungsruum zwüschat Fealdkirch und Hörbranz oans vo da dichtescht bsidelta Gebiete vo ganz Europa.
Landange
Geogràfi
Landange lijt rund zehn Kilometer sìdweschtlich vun Sarrebourg uf re Heche zwìsche 269 un 343 m ìwer em Meeresspiejel. Nerdlich vum Bànn verlöift dr Rhin-Marne-Kànàl.
Kanton Kingersheim
Gschìcht
Dr Kanton isch zem 22. März 2015 nej grinda worra.
Kernkraftwerk Fukushima I
Tächnik
D Stilllegig vum Block 1 aafangs 2011 isch langi Zyt blant gsii. Im Februar 2011 het di japanisch Atomufsichtsbeherde NISA d Laufzyt aber um 10 Johr verlengeret.
Agnostizismus
Agnostizismus und Atheismus
Under de Agnostiker, wo nid theistisch si, git s zwäi Iistellige zum Atheismus:
Sipplingen
Wirtschaft und Infrastruktur
Bsunders fir nebedher oder fir de oagene Bedarf wird vill Obschtbau betribbe, wobi d'Kriese a bsunders wichtige Rolle spillet. Usserdem werret Zwetschge, Mirabelle, Pflaume, Äpfel, Birne und Walnüss und vu denne ihre Blüte Honig gwonne. Nebbe de Obschtwiese und Gärte isch no Platz fir a paar Fleckle Wald und Sträucher.
Neuzeit
Underteilig
D Neuziit ihrersiits wird vo dr Gschichtswüsseschaft widerum begrifflich underteilt i:
Gemeinden der Schweiz
Gmeindsfusione
Grosszügigi Subventionierig dur d Kantonsregierige, ja eigentlichi Fusionsprojekt (wie i de Kantön Friburg und Tessin) sind en zuesätzliche Aaschtoss für Gmeindsfusione. Bis 1994 häts i de Schwiiz über 3000 politischi Gmeinde ggää – am Aafang vom Jaar 2017 sinds nu na 2255 politischi Gmeinde.
Entwicklig
Dur d Gmeindsfusione ninnt d Aazahl vo de politische Gmeinde i dr Schwiiz schtändig wiiter ab (Zahle per 1. Januar):
Sipplingen
Musee
Im frihere Bahnhof giits a kläne Galerii.
Bauwerk
I de Mitte vum Dorf stoht die alt katholisch Pfarrkirche. Die isch em St. Martin und em St. Georg gwihe; de Inneraum vu dem gotische Bauwerk isch barockisiert. Zudem findt mer im Dorfkern vill guet erhaltene Fachwerkhiiser und a ehemaligs Franziskanerinne-Kloschter.
Neuheim
z Dütschland:
z Frankriich:
Wil ZH
Bevölkerigsentwicklig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005
De Uusländeraatäil liit bi 8,2 % (Stand 2011).
Johannes Burckhardt
Lueg au:
Badener Stein
Die Spezialität stoot uf de Lischte vom Kulinarischen Eerb vo de Schwiiz.
Gschicht
In de Zit vo de Wirtschaftskrise in de 1930er Johr het s z Bade sächs Beck gäh. Um öppis bsunders im Sortiment z ha, wo di andre nöd hei, isch em Karl Herzog d Idee mit em Badener Stei cho. Sini Erfindig isch schnell sehr beliebt worde und wo-n-er im 1955i pensioniirt worden isch, hät erg en Nochfolger für d Herstellig vo sine Badener Stei gsuecht. D Produktion isch vom 1955 bis 1990 in zwei Generatione bi de Familie Disler gläge, bevor si vom Ernst Moser übernoh worde-n-isch.
Berne (Begriffsklärung)
und witers:
Heidi Kabel
Videoclip
D Heidi Kabel isch vilmol z säh gsi in chleine Werbefilmli fir d ARD-Fernsehlotterie „Ein Platz an der Sonne – Mit 5 Mark sind Sie dabei“, zem Byschpel 1966 mit em Otto Lüthje oder 1969/70 mit em Henry Vahl.
Lucelle JU
D Ursprüng vom jurasische Wiler Lucelle liget im frühene Chloschter, wo im 1123/24 genau uf de Sproochgränze zwischem dütschsprochige Sundgau und em welsche Jura gründt worden isch. D Ruine vom ehemolige Chloschter liget im Elsass, aber einigi Näbegebäude vom ehemolige Chloschter ghöret scho zu de Schwiiz. Au d Gränzkontrollschtelle isch uf Schwiizer Territorium, ebeso wi ne grosse Buurehof.
Alexander von Humboldt
In Dütschland isch dr Alexander von Humboldt vor allem mit sine Wärk Ansichten der Natur und Kosmos usserordentlig populäär worde. Scho zu Läbzite het er im In- und Usland e hoochs Aasee gnosse und isch as „dr grösst Naturforscher [vo sinere] Zit“ aagluegt worde. Die Kööniglich Pröissischi Akademii vo de Wüsseschafte z Berliin het en as „die ersti wüsseschaftligi Gröössi vo sim Zitalter“ gwürdigt, wo dr Wältruem von em sogar dä vom Leibniz wurd in Schatte stelle. D Bariiser Akademii vo de Wüsseschafte het em dr Biinaame „Dr nöi Aristoteles“ gee.
Badische IV c
Geschichtè
Im Raamè vo dè Beschaffig vo 1'B-Lokomotivè ab Aafang vo dè 1870er Johr, sin in total acht Liferseriè au d Loks vo dè Gattig IV c bezogè worrè. Diè Maschinnè sin vor allem uff dè Streggè mit stärkerem Gefälle im Schwarz- un im Oudèwald ygsetzt worrè. È baar vo dè Loks hèn deshalb è Riggèbach-Gegèdruckbrèms erhaaltè.
Liste der bayerischen Herrscher
Niiderbayre
{| width="100%" cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" border="1" cellpadding="4" cellspacing="0" style="margin: 0.5em 1em 0.5em 0; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse;" unter de sächs Söhn vom Ludwig IV., wo sit 1347 gmeinsam regiert hai'''
Niiderbayre-Landshuet
{| border="0" width = "100%" border="1" cellpadding="5" cellspacing="0" style="margin: 0.5em 0em 0.0em 0; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse;"
Bayre-Ingolstadt
!width = "8%" bgcolor = "F8F8D8"|Herrschaft !width = "42%" bgcolor = "F8F8D8"|Name
Bayre-Landshuet
{| border="0" width = "100%" border="1" cellpadding="5" cellspacing="0" style="margin: 0.5em 0em 0.0em 0; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse;"
Omurtag
Dr Omurtag isch vo 814 bis 831 Chan vo de Bulgare gsi.
Lääbe
Im Omurtag si Vater isch dr Bulgarekhan Krum gsi. Wo dr Krum gstorbe isch, häi für e churzi Zit sini Brüeder d Noochfolg übernoo. Noch byzantinische Kwelle häi si Dukumos und Ditzeugos ghäisse.
Kernkraftwerk
Unfäll
Im März 2011 sind bim Chärnchraftwärch Fukushima I und in andere japanische Chärnchraftwärch durch es Ärdbebe und de aaschliessend Tsunami d Notschtrom-Generatore und s Chüelsyschtem usgfalle, was zu höcher Radioaktivitäts-Freisetzig und ere erhebliche Beiiträchtigung vo de Umwelt gfüert het. Die genaue Folge au uf d Mönsche dört sind hüt no nöd abzschätze.
Type
Z unterscheide sind die hüt rund 460 AKW weltwiit gemäss em unterschiedliche Reaktor-Syschtem und der unterschiedliche Gebäude-Druckhülle, em sog. Containment:
Maria von Böhmen
D Maria vu Behme († um 1160) isch Markgrefi vu Bade un Verona gsi.
Judit von Baden
D Judit vu Bade isch d Dochter vum Markgrof Hermann II. vu Bade un dr Judith vu Bagene gsi. Ihre Brueder isch dr speter regiered Markgrof Hermann III. vu Bade gsi.
Monsun
Dr Monsun (vo ) isch e groossrüümigi Luftzirkulazioon vo dr undere Troposfääre im Gebiet vo de Troope und Subtroope im Iiflussberiich vo de Passatwind. S Hauptmerkmol vom ene Monsun si d Monsunwind, wo d Richdig von ene seer stabil isch, und dass sich die hüfigsti Windrichtig im Lauf vom ene Joor zwäimol umcheert.
Kanton Winzenheim
D Gegend isch e usgwiseni Winregion.
Meereskunde
Kwelle
Dr Ardikel «Meereskunde» uf dr dütsche Wikipedia
Bourbach
Bourbach ìsch dr frànzesch Nàmme vun denne bode Ortschàfte ìm Owerelsàss (Département Haut-Rhin):
Landroff
Gschìcht
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Yuan-Dynastie
Dr Undergang
In dr Middi vom 14. Joorhundert het s immer wider Überschwemmige gee und d Dämm vom Gääle Flusses si broche (1351). D Mongole under em Kanzler Toghta häi denn südlig vo dr Shandong-Halbinsle e nöije Kanal baut, und de Chinese isch denn zum erste Mol glunge, en Ufstand z organisiere. Churz druf si in Zentralchina meereri Ufständ under verschidnige Aafüerer usbroche (1352), dr wichdigst isch dä vo de Rote Turban gsi. Zwüsche 1355 und 1368 het sich dr Zhu Yuanzhang as kümftige Kaiser vo dr Ming-Dünastii gege siie Rivale duuregsetzt. 1363 het er d Flotteschlacht uf em Poyang-See gegen e "Han"-Brinz Chen Youliang gwunne, und 1368 het si Armee under em Xu Da dr Khan Toghan Timur us Peking verdriibe. Das isch s Ändi vo dr Mongoleheerschaft z China gsi. En andere Grund, wo zum Undergang vo dr Yuan-Dünastii biidräit het, isch gsi, ass d Mongole nid Fähigkäit gha häi, esone Wältriich uf Duur z verwalte. Drzue ischchoo, ass im zwäite Driddel vom 14. Joorhundert d Pest usbroche isch, was s Färnhandelssüsteem gstöört het.
Montagny-près-Yverdon
Geografi
Montagny-près-Yverdon lyt iber dr Brinaz am Rand vu dr Orbe-Ebene. D Gmaiflechi umfasst 72 % landwirtschaftligi Flechi, 7,1 % Wald, 19,4 % Sidligsflechi un 1,4 % sunschtigi Flechi.
Bolitik
Dr Burgermaischter vu Montagny-près-Yverdon isch dr Frédéric Rohner (Stand Merz 2014).
Rega (Fluss)
D Rega isch e 168 Kilometer lange Fluss in dr Woiwodschaft Weschtpommern z Pole. Är chunnt us dr Pommersche Seeplatte un mindet in d Oschtsee.
The Beatles
The Beatles si e britischi Rockbänd in de 1960er Joor gsi. Si häi mee as 600 Millioone – noch Schetzige vo iirer Blattefirma EMI sogar mee as e Milliarde Doondreeger verchauft und ghööre zu de kommerziell erfolgriichste Bänds in dr Gschicht vo dr Muusig.
Der Schuh des Manitu
Figure
Dr Naame vo sim Bluetbrueder Ranger erinneret an dr Daarsteller Stewart Granger, wo in drei Karl-May-Verfilmige dr Old Surehand verkörperet het. Usserdäm isch er en Aaspiilug uf en amerikanischi Westernfigur, wo „Lone Ranger“ häisst. Dr Lone Ranger isch au im Ufdraag vo dr Grächtigkäit underwägs, mäistens begläitet vo sim indianische Fründ Tonto.
Mineralogie
was die Wüsseschaft macht
D Mineralogii undersuecht, zu welem Zitpunkt, mit was für ere Gschwindikäit, under was für eme Druck und bi welere Tämpratur, in was für ere chemische Umgääbig und dur weli Brozäss Mineral entstande si (Geothermobarometrii). Die Informazione si wichdig für zum d Entwigglig vo dr Ärde und vom Universum z rekonstruiere, aber au für zum Mineral für technischi Zwäck z sünthetisiere, z. B. Diamante.
Barbados
Bevölkerig
D Bevölkerig bestoht zu öbbe 90 % us de Nochkomme vo afrikanische Sklave, öbbe 4 % Wissi, vor Allem mit britische und irische Vorfahre, und dr Räscht si Asiate (Inder und Chinese) und Mulatte.
Ewald Mataré
Dr Ewald Wilhelm Hubert Mataré (* 25. Februar 1887 z Aachen-Burtscheid; † 29. März 1965 z Büderich, hüte Meerbusch) isch e dütsche Mooler und Bildhauer gsi, wo sich under anderem mit dr Darstellig vo Mensch und Dier in stilisierter Form beschäftigt het. Er isch e Schüeler vom Prof. Julius Ehrentraut, vom Lovis Corinth und vom Historiemooler Arthur Kampf gsi, und isch 1912 däm si Meisterschüeler worde. 1918 isch er e Mitgiid vo dr Künstlervereinigung Novämbergrubbe worde. 1932 isch er Profässer an dr Düsseldorfer Kunstakademie worde. Wo d Nationalsozialiste 1933 d Macht ergrife hai, het mä dr Mataré entloo, und siini Wärk hai as „Entarteti Kunst“ gulte, si Skulptur „Die Katze“ isch in dr Münchner Usstellig 1937 zeigt worde.
Félix Houphouët-Boigny
Z'Frankrych
Bi de Wale zu de verfassigsgäbende Versamlige z'Paris isch är im November 1945 u im Juni 1946 us Abgordneta gwäut cho. Z'Paris het är sich mit de komunischte Verbündeti „Republikanischi Widerstandsunjon“ agschlosse. Nadäm de erscht Entwurf für d'Verfassig vo de Vierte Republik in ema Referendum gschyteret gsy isch, u de zweit Entwurf weniger Rächt für d'Uberseegebiet vorgsee het, hi sich di afrikanische Abgordnete im Oktober 1946 z'Bamako versamlet. Dete isch de Houphouët-Boigny zum Vorsitzenda fo de Samligsbewegig Rassemblement Démocratique Africain (RDA) gwäut cho. Di meischte füerende Persone vom wäutsche Afrika ghöre däri Bewegig a. Bi de Wale vom November 1946 isch är Abgordneta fo de Nazjonauversamlig cho. Nam Uusschide fo de Komunischte us de Regierig isch d'RDA under Druck fo de Kolonjalbehörde grate. Na bluetige Urue i de Côte d'Ivoire isch gäge de Houphouët-Boigny am 24. Jänner 1950 a Haftbefäu erla cho. Aber syni polytischi Imunität het in gschützt. I de Miti vo de 1950er Jar het är sich vo de Komunischte wägorientiert u het sich vo nuun a zu Polytiker wie em Robert Schuman u em François Mitterrand higorientiert. Im 1956 isch är Minischter cho u het mit um Gaston Defferre a de loi cadre garbitet, a de Ramegsetzgäbig für di wäutsche Uberseegebiet.
Kobe Bryant
Syni Eltere hend em de Name nach em Kobe-Steak us Kōbe, Japan, ggää, will si das uf ere Restaurant-Spiischarte gläse hend. Über syni Eltere isch er z Pennsylvania zum Basketball cho. I de Chindheit het er mit de Familie es paar Jahr z Italie gläbt, wo sy Vatter gspilt het. D High School het er denn wider zrugg i den USA bsuecht. Mit 17i isch er zum NBA-Draft zueglah worde.
Montcherand
Religion
72 % vo dr Yywooner sin evangelisch-reformiert, 14,9 % sin römisch-katholisch (Stand 2000).
Antibiotikum
Hützudags wird dr Begriff „Antibiotikum“ witer gfasst und er umfasst au Stoff wie Phytoalexin und Defensin us hööcher organisierte Lääbewääse wie Pflanze und Dier.
Bertha von Tübingen
D Bertha isch d Dochter gsi vum Pfalzgrof Ludwig vu Dibenga. Si het vor 1162 dr Markgrof Hermann IV. vu Bade ghyrote. Us däre Eh sin sächs Chinder fiirigange, Hermann V., Markgrof vu Bade († 16. Jänner 1243),  Heinrich I., Markgrof vu Bade-Susebärg († 2. Juli 1231), wu mit de Agnes verhyrootet gsi isch,  Friedrich (* um 1167; † 1217 gfalle), wu Mitregänt gsi isch, d Jutta, d Bertha und d Gertrud († vor 1225), wo de Albrecht II., Grof vu Egisheim un Dagsburg († 1211) ghyrote het.
No ihrem Dod isch d Bertha vu Dibenga in dr Grablegi vu dr Markgrofe vu Bade begrabe wore, im Augustiner-Koorherrestift St. Pancratius z Bagene.
Engadin Skimarathon
Am 11. März 2018 isch de 50. Engadin Skimarathon duregfüert wore, wo mit 14'200 Aamäldige us 76 Länder de bishärig Rekord proche hät. Scho am Sunntig vorethär isch mit 1'100 Läuferinne am 19. Engadin Frauenlauf en Rekord erraicht wore. Da Frauelauf isch 17 km lang und goht vo Samaade uf S-chanf. Am Donnschtig, bim zwote Engadin Nachtlauf, wo au 17 km lang isch, aber vo Sils öber St. Moritz und dor de Staazerwald uf Pontresina goht, sind 810 Tailnehmer under em Engadiner Sternehimmel glaufe – au me as s letschtmol.
Augustinus von Hippo
Dr Augustinus vo Hippo (* 13. Novämber 354 z Tagaste in Numidie; † 28. August 430 z Hippo Regius), mänggisch au dr Heilig Augustin oder Augustinus vo Tagaste, isch ein vo de früehchristlige Chilleväter gsi.