cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Vanuatu
Religion
31,1 % vo dr Bevölkerig ghöre zur presbyterianische Chille, 13,4 % zur anglikanische. 13,1 % vo de Iiwohner si römisch-katholisch, 10,8 % si Siibte-Dag-Adventiste und 13,8 % ghöre zun ere andere Glaubensrichtig. Drnäbe git es non e baar iiheimischi Religione, drunder Cargo-Kült wie d John-Frum-Bewegig und d Prinz-Philip-Bewegig. (Alli demographische Aagoobe si uf em Stand vo 2006)
Pfynwald
Im Mai ane 1799 hed d Schlacht im Pfynwald im Kampf zwüsche de Oberwalliser, wo sech gäge die helvetischi Zentralregierig gweert hend, und de helvetische und französische Druppe d Entscheidig procht. Der Oberwalliser Uufstand isch derno nidergschlage worde. Im Pfynwald erinneret es Dänkmol, en Obelisk us Stei mid ere Inschrift, wo ane 1899 bin ere patriotische Dänkfyr ufgstellt worden isch, a das Ereignis. Sid der Erinnerigsfyr vo ane 1949 mache d Walliser dört jedes Joor im Wald es Schützefescht, s Historische Pfynschiesse.
Schmutzgeier
D'r Schmutzgaier fendet ma ewer gànz Àfrika, tailwis en Àsia un Europa, vor àllem em Mettelmeergebiat un o uff da Kapwärdischa un Kànàrischa-n-Ensla.
Sainte-Ruffine
Gschìcht
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Taedong-gang
s’ Wàsserkràftwark Nyongwon
Àm Owerlàuif vum Fluss ìsch àm 5. Oktoower 2005 s’ Wàsserkràftwark Nyongwon gäffnet worra. ’S ìsch a groosser Schtàuidàmm dur a Gebìrgstààl. Ar soll d’ Hàuiptschtàdt Pjöngjang vor Ìwwerschwämmunga schìtza un àm Enärgiiversorgung vum Lànd mìtmàcha.
dr Wäschtmeerschtàuidàmm
Vor dr Ärrìchtung vum Dàmm hann d’ Litt flussuffwarts ìn Sàlzpfànna Meersàlz garnta. Zitter dr Trännung vu Meer un Fluss lììga d’ Pfànna brooch.
Sankt Franz
Franz (lothrìngisch; frànzeesch Saint-François-Lacroix, ditsch Sankt Franz) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Département Moselle ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Lothrìnge).
Reuven Rivlin
Dr Reuven „Ruby“ Rivlin (, ; * 9. Septämber 1939 z Jerusalem, Paleschtina) isch en israelischer Jurischt un Bolitiker (Likud). Syt em 24. Juli 2014 isch er as Noofolger vum Schimon Peres dr zehnt Staatsbresidänt vu Israel. Vu 2001 bis 2003 isch er Minischter fir Kommunikation un vu 2003 bis 2006 un wider vu 2009 bis 2013 Sprächer vu dr Knesset gsii.
Saint-Georges (Moselle)
Saint-Georges (Patois Saint Jouonh, ditsch St. Georg) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Département Moselle ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Lothrìnge).
Dialekt
Dr tràditionell Dialekt (Patois) vun Saint-Georges ghert zem Lorrain.
Kerguelen
Dr Kerguelen-Archipel [] isch e subantarktischi Inselgrubbe im südlige Indische Ozean. Er lit 1.261 km östlig vo dr Crozetinsle und 422 km nordwestlig vom australische Ussegebiet Heard und McDonaldinsle.
Walking Away
Greatest Hits-Versione
Bi de Nöij-Ufnahm vom Video metem Nik (italiänischi Version), Alex Ubago (spanischi Version), Lynnsha (französischi Version) ond de Monrose (düütschi Version) esch s Video in schwarz/wiiss fertiggstellt worde. S Video zäme met de Monrose esch im Herbscht 2008 in London dräiht worde. Am Afang gseht mer de David met sinere Solo-Strophe ond denn bim Refrain erschiinid d Monrose in schwarzer Chleidig ond meteme schwarze Hendergrond ond hender ehne befendet sech es Liecht, wo ab ond zue verdeckt werd vo de Kızıl. Zwösche döre getz au einzelni Schnett met de Capristo, de Guemmour ond de Kızıl. Bi de wiitere Ibländige wächslet de Hendergrond in zwöscher wiisser ond schwarzer Farb. Gäge Schloss send d Monrose metem Craig David zäme im Beld ond lachid teilwiis zäme. S Video het uf de Warner Music Könschtler-Siite my-artist.net im Januar 2009 die offiziell Videopremiere gha.
Songlischte
Das send d Ufstellige vo "Walking Away" (2000):
Rotfeder
De Rottel (Scardinius erythrophtalmus; alemanischi Näme) isch e europäische Schwarmfisch, wo i starch bewachsne Uuferzoone vo Süessgwässer z finden isch. Er ghört zo de gföördete Fisch.
Ahmad (Krater)
Ahmad isch daift uf dr Held Achmed us Tusenduneini Nacht. Er bringt sinem Vadder e Epfl un hirotet d'Peri-Banu.
Puschtschino
Puschtschino (🇷🇺) isch ą Stadt mit 20.332 Aiwohnęr (Stand vom 14. Oktober 2010 ) en Russland en dęr Oblast Moskau, etwa 120 km siedlich vó Moskau.
Gschicht
Puschtschino isch 1964 mit ąm Bau vó annąmą Radioteleskóp grendt wordą. D'Aiwohnęr vó dęr „Wissąschaftsstadt“ sen z'ógfähr annąmą Virtel Wissąschaftlęr. Nebą andere Grondlágongsforschongsinstitúte, wie zom Beispiel zur Mikrobiologie, isch ao ą bódąkondlichs Institut vęrtrettą. Mehręre Forschongsairichtonga en Puschtschino ghérąt zęr Russischą Akademie vó de Wissąschaftą. Ufgrond vó dęr relativ jongą Gschicht vó Puschtschino, sen de maiste Heisęr Plattąbauteną.
Schluchtensteig
Dè Schluchtèschteig isch durchgängig beschilderèt. A dè Wägchrützigè isch er mit èm Schluchtèschteigsûmbòl un èm Rautèwägzeichè vom Schwarzwaldvorein kennzeichnèt, wo denn au uff dè Abschnitt zwischè dè Wägchrützigè aabrocht isch. Dè Schluchtèschteig erfüllt d Kriteriè von èm Prädikat „Qualitätsweg Wanderbares Deutschland“. Übber 50 Prozènt vo dè Streggi volaufed uff natùrbelòènè Wäg, lediglich 16,4 Brozènt vo dè Streggi sin asphaltyrt. Diè Wanderbeschilderig wörd durch d Ortsgruppè vom Schwarzwaldvorein sichergschtellt.
Kurzbeschrybig
Mit èrè Längi vo 118 km volauft dè Schluchtèschteig vo Stüèlingè durch d Wuètèflüè, Wuètèschlucht un übber Länzkirch zum Schluchsee. Er passyrt dè Dòm vo St. Bläsy, übberqueert diè hügelig Hochflächi vom Dachsbärg un Ibach un windet sich schlieèlich vo Todtmoos durch s Weeradal èm Zyl z Weer entgegè.
Wägbeschrybig
Z Blummbärg drènnt sich dè Schluchtèschteig vom Quèrwäg Fryburg-Boddèsee. Er füürt zum Deil übber Stegè un Leitèrè durch diè chly Schlucht vom Schleifèbach an èm Wasserfall vorby zrugg zu dè Wuètè, wo kurz vor Achdorf wiidder erreicht wörd. Z Achdorf chrützt sich dè Wög erneut mit èm Oschtwög un èm Quèrwäg Fryburg-Boddèsee. Vo Achdorf bis zu dè Wuètèmülli isch dè Dalboddè breit. Bis Aselfingè volauft dè Schluchtèschteig rächts vo dè Wuètè, wôrend dè Quèrwäg links vo dè Wuètè uusgschilderèt isch. Kurz hinter Aselfingè bi dè Wuètèbrugg kömmed beidi Wäg widder zämmè un volaufed denn gmeinsam links vo dè Wuètè. D Wuètèmülli, wo nõch öppè vir Kilometèr erreicht wärd, isch hüt nu no è Sägewärch. Dè ehemõlige Gaschthof isch unbewûrtschaftet; am Waldparkblatz uff dè anderè Sitè vo dè Wuètè befindet sich allerdings èn Kiosk. Ab dè Wuètèmülli wörd s Dal widder èng un schluchtartig. Dè Wäg füürt vorby a dè Gauchachmündig, bi wellerè dè Fluss uff enèrè überdachtè Holzbrugg übberquert wörrè cha. D Schluchtèschteig blybt abber znägscht links vo dè Wuètè, wechslèt abber nõch èm Wuètèuustritt uff diè rächti Flusssitè, bevor s am Rümmeleschteeg widder zrugg uff diè link Flusssitè gòòt. Am Wuètèuustritt flüèßt s knapp drei Kilometèr flussobsi vosickernde Wassèr widder uss èm Bärg. Nõch dè Wuètèvosickerig gòòt dè Wäg witer durch diè èngi Schlucht vorby a dè Schurhammerhüttè un witer zum ehemõligè Hotel Bad Boll, welles 1992 abgrissè worrè isch. Diè ehemõligi Kapellè isch no vorhandè. Witer füürt d Wanderig bim ehemõligè Diètfurt-Hòf übber d Diètfurt-Brugg bis zu dè Schattèmülli.
Hans Kern
Ufgwachse isch de Kernè Hans as ainzige Sohn vu de Bäckersfamilie Kern, wo im domolige Gaschthus Kranz i dè Stüèlingèr Understadt ihr Gschäft gha hèn. Johre lang isch er für d Stüèlingèr Stadtvowaltong Waibel gsi und hèd ihri Poscht vodailt.
Fasnet
Dè Schärmuuser isch zvorderscht i dè Röllimusig z Stüèlingè als Präsident (Oberrölli), Fahnè- un Schällebaumträger z Gang gsi.
Naturkundi
Dè Schärmuuser isch èn echtè Ègsberte i Sachè heimischi Flora un Geology gsi. Sell Wüssè hèt er ehrèamtlich bim Schwarzwaldvorein Stüèlingè ybrocht. Uf Aafroog hèt er au für Bekannti sognannti geologisch-bodanischi Wanderigè durrègfüèrt. Èm Nadurschutz hèt er mit sinèrè Begaabig aktiv diènt, indem er i dè Wälder rund um Stüèlingè als Nadurschutz-Beufftragtè vom BUND tätig gsi isch.
George Washington Jones (Politiker, 1828)
sii Laawa un Kàrriar
Dr George Washington Jones ìsch ànna 1828 ìm Norda vum Bundesschtààt Alabama-n-uff d’ Walt kumma. Noch ìn siinera Jugend hàt’r mìt siina Äältra ìns Tipton County ìm Tennessee gwàndelt, un d’rnooh uff Bastrop ìm Texàs. Ar ìsch ìn siinera jewilliga Haimet ìn d’ äffentliga Schüala gànga. Ar hàt d’rnooh Racht gschtudiart un ìsch ànna 1851 àls Rachtsànwàlt züagloo worra. Àls Ànwàlt hàt’r z’äärscht z’ Bastrop gschàfft. Ànna 1853 hàt’r Àbgoordnet’r ìm Represantàntahüüs vum Texàs wälla wara, ìsch àwwer àn dr Wàhl knàpp gschlààga worra. Ànna 1856 ìsch’r jedoch Bezirksschtààtsànwàlt worra. Obwohl’r pärseenlig d’ Unioon unterschtìtzt hàt, hàt’r wahrem Bìrgerkriag ìm Heer vu dr Konfederàzioon diant. Doo ìsch’r z’äärscht aifàcher Soldààt gsìì, àwwer ìsch àm 9. Jüüni 1862 Löitnànt ìm 17. Infàntriiregimant vum Texàs worra. Ìm Septamber 1864 ìsch’r àls Owerscht vu dr Infàntrii befäärdert worra. Noh-n-em And vum Kriag ìsch’r ànna 1866 Mìtglììd ìn’ra Versàmmlung gsìì, wo d’ Schtààtsverfàssung verschàfft hàt. Vu 1866 bis 1867 ìsch dr Jones Vìzagouverneur vum Texàs gsìì, mìt’m James W. Throckmorton àls Gouverneur. Üss dam Àmt ìsch’r äntloo worra, wial’r politischa Mainungsunterschììda vum Militäärbefehlshààwer, em Generààl Philip Sheridan, ghàà hàt — dr Generààl hàt gsajt, àss’r a „Hìnderniss zem Wììderuffbàui“ vum Texàs gsìì-n-ìsch.
Hermann Burte
Durchbruch as Dichter
Zwische 1908 un 1959 het dr Muulburger Dichter verschiidini witteri dichterischi Schrifte rüsbrocht: Sonett-Sammlunge, Drame un anderi Bihnesticker, hochditschi Gedichter, e Operetext un Ibersetzunge üs em Franzesische, lueg unte – Im Burte sini Wärk. Roman het er kenni meh gschriibe, si Schwärpunkt isch d Lyrik un s Drama gsii.
Im Burte si Verhalte im Nationalsozialismus
Afang 1939 Goethe-Medalie für Kunst und Wissenschaft.
Politische Stritt noch em Dot vum Dichter
Um d Frog, eb dä Dichter noch s Rächt het, effentlig ghert un gehrt z wäre, ischs in dr Zit nochhär zu effentligem Stritt kumme. D Gränze zwische dr gegesätzlige Meinigsgruppe sin im große Ganze entlang vu Barteigränze gloffe.
1989/90 isch nomol zum e ähnlige Stritt mit eme monatelange Griäg vu dr Meinige in dr Zittige kumme, wu unter anderem d Hermann-Burte-Stroß z Mille hätt sotte e andere Namme bikumme.
Fidschi
Bevölkerig
D Bevölkerig vom Land bestoht zu 57 % us Aaghörige vo dr ursprünglige melanesische Bevölkerig und zu öbbe 37 % (schwankend) us Inder. Sit em Johr 1987 hai e Hufe Inder Fidschi verloo. Im Jahr 1996 hai sich 58 % vo de Iiwohner als Christe, 34 % as Hindu und 7 % als Muslim bezeichnet.
Nenzische Sprache
Schriftsproch
S Nenzisch isch di einzig samojedisch Schriftsproch. Um 1895 hän russisch-orthodoxi Missionar di erscht Schrift gschaffe un hän e Grammatik un e Fibel vereffetligt.
Aber erscht di 1931/32 gschaffe Schriftsproch het sich etabliert. Zerscht isch latyynische Buechstabe gschribe wore, syt 1937 in dr kyrillische Schrift.
Julian Assange
Haftbefähl z Schwede un Verhaftig z Großbritannie
Am 18. Novämber 2010 het di schwedisch Staatsaawaltschaft nomol e Haftbefähl wäge Vergwaltigung, sexuälle Beläschtigung un Netigung erloo; s zueständig Amtsgricht het e international wirksame Haftbefähl bschlosse. Dr Assange isch in Bruefig gange. S zweithegscht schwedisch Gricht het dr Haftbefähl bstoh loo, het aber d Aachlagepinkt abgschwecht. Dr Vorwurf vu dr sexuälle Beläschtigung isch ganz gheje loo wore, dr Vorwurf vu dr Vergwaltigung abgmilderet in „weniger grobi Vergwaltigung.“
Am 19. Novämber 2019 het di schwedisch Staatsaawaltschaft bekannt gee, ass d Voruntersuechige zue dr Vergwaltigungsvorwirf yygstellt wore sin, wel s kai Bewys geeb, wu fir e Verurdailig länge dieje.
Alif
Stumms Alif
Om Wortend wirds Alif in bschtimmti Verbforme zur Vokaldehnig un als Träger vu de indeterminierte Akkusativendung (-an) gnumme. S bliibt drno gnauso stumm wie in einzelni Werter مائة (mi'a, „hundert“). S'Alif het in däni Fall e rein orthografischi Funktion.
Bsunderhite vun de Schribung
Goht däm Alif e Lam vorus, wirds Onschtell vo de Schriibung لـا d Ligatur لا (Lam-Alif) verwändet.
Landtagswahl in Baden-Württemberg 2016
D Landdagswahl z Bade-Wirttebärg 2016 het am 13. Merz stattgfunde. Am nämlige Dag het s au Landdagswahle z Rhyland-Pfalz un z Sachse-Anhalt gee.
Rudersberg
Geografi
Vo dr Gmarkong send 40,9 % Landwirtschaftsfleche, 45,2 % Wald, 13 % Sidlongsfleche ond 1 % sonschtiche Fleche.
Schwaikheim
Gschicht
Schwoege ischt zom erschte Mol gnennt worda em Johr 853 im Lorscher Codex als Sueinincheim.
De Inventione Litterarum
Inhalt
Da Traktat beschriibt di öberlifrete mythische Gschichte vo verschidnige Schrift und git denn jewils d Buechstabe, iri Wert und Näme aa.
Stuttgart
A bissle Gschicht
Schduagert selber isch vermuatlich om 950 n. Chr. vom schwäbischa Herzog Liutolf als a Gschdiat („Stuotengarten = Stutengarten“) agleit worra. Drom hot d Schdadt au a Ressle em Wabba. Dui Siidlong beim Gschdiat isch zo de badischa Markgrafe komma und vo selle 1219 zo-ra Schtadt erhoba worra. Um 1251 isch d Schdadt als Mitgift an de wirdabergische Grafa iiberganga ond hot sich schbätr zor Residenzschdadt vo Wirdaberg entwicklet.
Sduagord 21
Wäaga saene enorme ond laofend haechore Kosda isch dees ganze Brojäggd emmor no sdarg omsdridda, ao wenn on Bausdobb so guad wia nemme drenn isch.
Hadith
Bedütig und Beschriibig
Die groossi Bedütig vo de Hadithe im Islam chunnt drvoo, ass wie dr Brofeet ghandlet het (Sunna) e normative Charakter het und noch em Koran die zwäiti Kwelle vo dr islamische Normeleer (Fiqh) daarstellt. Mit Hilf vo de Hadithe chönne sich spööteri Generazioone informiere, wie mä söll handle. Dorum gältet s Studium von ene hüte no as äine vo de wichdigste Zwiig vo de islamische religiöse Wüsseschafte.
Zoo Basel
S Ozeanium
Am 17. Merz 2009 het dr Zolli Baasel bekannt gee, ass er s erste Grossakwarium in dr Schwiz well baue. 2019 söll s Ozeanium uf dr Höiwoog eröffnt wärde zum ene Briis vo 60 bis 80 Millione Franke.
27. Oktober
Dr '''27. Oktober''' isch dr 300. Dag vum Gregorianische Kalender (dr 301. in Schaltjohr), dodermit blybe no 65 Däg bis zum Änd vum Johr.
Kiribati
Bevölkerig
D Iiwohner nenne sich im Singular wie im Plural I-Kiribati. S Adjektiv vo dr Nationalitet und dr Landessprooch wird as Kiribati ohni Prefix 'I' bezeichnet.
Maurice Goetschel
Läbe
Em Goetschel sini politischi Karriere hät 1902 mit de Wahl i de Conseil général aagfange, de Legislative vo de Gmeind Delsberg, und dem hät er bis 1905 akhört. Im Aschluss isch er vo 1906 bis 1909 Mitgliid vom Gmeindrat ksi. Sowohl 1902 als au 1904 isch er bi de Wahle i de Grossi Rat vom Kanton Bärn gschiteret, was hauptsächlich uf sini jüdischi Herkunft zruckzfüere ksi isch. De Goetschel isch zu de Nationalratswahle 1917 aträte und hät d Wahl i sim Wahlchreis im zweite Durchgang gschafft. 1919 isch er widergwählt worde und isch 1921 im Amt gstorbe.
Artolsheim
Verwàltung
vun Àrtelse ìsch. Àrtelse ghert zem Kommünàlverbànd.
Olonetzische Sprache
Alfabet
Mit em Zaiche <'> wird e Palatalisierig aazaigt.
Stetten AG
Geographii
Nachbargmeinde vo Schtette sin Niderrohrdorf im Norde, Remetschwil im Oschte, Chünte im Südoschte, Niederwil im Süde, Tägerig im Weschte u Mellige im Nordweschte.
Johannsrohrbach
Gschìcht
Gehonns-Roerboch ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 1285 àls Rorbach in Zellekowe (1409: Rorbach, 1594: Saint-Jean de Rorbach).
Rheinseitenkanal
Umwalt
Dr Bàui vum Kànàl hàt ìn dr Umwalt vìel gschàda: ìn da àlta Schlìnga vum Rhii sìn sallamols vìel Pflànza gwàchsa un wìld Vìeh hàt do ìnna glabt, dia sìn dernoh verschwunda. Dàto düet ma àwer isah àss d Umwalt gschìtzt müeß wara un d Rhiiìnsel ìsch jetz a Ort wo làngsàm àn d Nàtür zruckkummt.
Liechtensteiner Volksblatt
Gschiicht
Dr Verwaltigsroot vu dr Akziegsellschaft het voorgschlaa, uf dr Generaalversammlig Ändi Februar 2023 us wiirtschaftlige d Zytig per Aafangs Meerz 2023 yyzstelle und ruf s Unternäme z liquidiere.
Iselin
In dr Literatur chunnt Iselin vor as:
Spiegelberg
Gmoedsglidrong
Zua Schpiegelberg gheret d Ortsdoel Jux, Nassach ond Spiegelberg.
Wiltfeber
Vorwort 1927
1927, bin ere Neijuflag vum Wiltfeber, schribt dr Burte Hermann im Vorwort:
Roland Lederle
Dr Roland Lederle (* 10. April 1928 z Dodtnau, † 21. Novämber 2012 ebedert) isch e dytsche Lehrer un Haimetdichter gsii.
Lääbe
Z Aitere isch er sibzee Johr lang Chorlaiter vum Mannegsangverain gsii, är het Klavier un Gyyge gspiilt un au alliwyl mitgsunge. In syre Freizyt het er si mit Haimetgschicht bescheftigt, är het d Gschicht vu Aitere un em regionale Bärgböu uusgforscht un het Familiechronike verfasst.
Alexandria (Begriffsklärung)
z Kanada:
Esslingen ZH
Gschicht
Sitt 1927 ghöört Esslinge zu de Gmäind Egg.
Schulen Egg
D Schuele Egg isch ä Schuel i de Gmeind Egg. Dr Sitz vo dr Schuelverwaltig isch an dr Forchstrasse 126 z Egg.
D Schuele Egg wärde as vier Schuele gläitet: s Zentrum (Chindergarte bis zur 6. Klass), BüHiKi (mit de Schuelhüüser Bützi und Hinteregg und zwäi Chindergärte), Esslinge (d Primarschuel Vogelsang und dr Chindergarte Hotzewiíse) und d Oberstuefe im Zentrum vo Egg mit de Sekundarschuelhüüser Rebrain und Kirchwiis. S Rebrain isch um 1960 baue worde.
Menzenschwand
Geschichte
Exischtenzgrundlaagè sin sit annèdubaki Vyhwǜrtschaft un s Holzmachè in Heimarbèt wiè Schnèflè, Drèchslè, Zainèmachè. D Näbbèarbèt isch voschtärkt nötig worrè durch diè zuènämmendi Fèldvoschplitterung im Deilungsbann vom Kloschter St. Bläsy.
Bärgbau
Im Menzèschwander Krunkelbachdal git s è ryches Uranvorchò. Vo 1961 bis 1991 isch Uranärz abbaut worrè, offizièll isch d Krunkelbach-Gruèb abber nu èn „Uranuffsuèchungsbedryb“, dèm sin Hauptzwèck d Erkundung un nit dè Abbau sy sött. Nõch Énd vom Abbau im Juli 1991 isch d Gruèb bis zum Johresènd vollschtändig abgsoffè. S Land hèt d Rekultivyrung vo dè Haaldè übbernõ. Uffgrund vo radonhaltigé Wasservorchò uss èm stillglaitè Bärgwärch isch am 9. Oktobèr 2005 z Menzèschwand s èrschte Radonbad im Schwarzwald uffgmacht worrè, s Radon Revitalbad Menzèschwand.
Madlee
Madlee isch e alemannischi Abkirzig vum Maidlinamme Magdalena. So heißt aü e Gedichtband vum Hermann Burte, wu 1923 rüskumme isch. Dr vollständig Titel: Madlee – Alemannische Gedichte.
Zitat üs em Burte sinene Gedichter
Si erscht Gedicht isch em z Paris im Jardin de Luxembourg kumme, un s losst aü ahne, wurum:
Konrad Adenauer
Läbe
De Adenauer hät zu de Begründer vo de CDU khört und isch vo 1950 bis 1966 deren iire Parteivorsitzende ksi. Als Präsidänt vom Parlamentarische Rat sowie als erste Bundeskanzler und Usseminister hät er e ganzi Ära prägt. Als Kanzler hät sich für Bonn als Bundeshauptstadt igsetzt, isch für e Politik vo de Westbindig gstande und en Understützer vo de Europäische Einigig ksi. De Adenauer isch wirtschaftspolitisch fürs System vo de Soziale Marktwirtschaft und für e Ussöhnig mit Israel gstande.
Literatur
Biografie Bildbiografie und Photodokumentatione
Historisch-kritischi Bewertig
Bösenbiesen
Biese (frz. Bœsenbiesen, dt. Bösenbiesen) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Unterelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Sulzbach an der Murr
Verwaltong
Dr Schuldes vo Sulzbach ischt dr Dieter Zahn.
Somebody to Love
Es isch am 12. Novämber 1976 as ersti Single us em Album A Day at the Races veröffentligt worde und ghöört zu de bekanntiste Songs vo dr Band. Es isch au uf em Album Greatest Hits.
Oliver Hildenbrand
Bolitik
Ab Merz 2010 isch er Mitglid vu dr Programmkommission vu Bindnis 90/Di Griene Bade-Wirttebärg zue dr Landdagswahl 2011 gsii. Noch em Wahlerfolg isch er uf dr griene Syte bi dr Koalitionsverhandlige zue der Bildig vu dr erschte grien-rote Landesregierig derby gsii.
Sankt Ludwig bei Pfalzburg
D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Tagolsheim
Gschìcht
Dàgelse ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 977 àls Dagolfesheim.
Bertha von Suttner
„Die Waffen nieder!“
Im Roman het d Bertha von Suttner Fride als naturrächtlich verbürgte Normalzustand beschribe, wo em Chrieg als ere Folg vom mänschliche „Irrwahns“ gägenüberstaht. S Rächt uf Fride sigi völkerrächtlich iiforderbar, het d Suttner gmeint. Mit ere dynamische Gschichtsuffassig isch si vonere stetige Höcherentwicklig vo de Mänschheit im Sinn vonere Selektion vo de „Edelste“ usgange.
Tanja Grbić
D’ Tanja Grbić (kyrillisch-serbisch Тања Грбић; * 9. Jüüli 1988 z’ Valjevo, Serbia) ìsch a serbischa Volleybàllschpììlera. Àls Züaschpììlera ìsch sa zwaimol frànzeescha Maischtera un amol Pokààlsiigera worra. Sitter 2022 schteht sa biim rumäänischa Verain CSM Lugoj unt’r Vertrààg.
Schweizerische Landesausstellung 1939
D Landesusstellig von 1939 (au Landi 39) isch di viert gsi und het z Züri stattgfunde. D Eröffnig isch am 6. Mai gsi und si isch bis und mit 29. Oktober gange.
Dina Wyler
D Dina Wyler Farbstein (* 23. Juli 1931 in Bombay, Britisch-Indie, Britisches Wältriich; † 28. Januar 2007 z Bade) isch e jüdisch-schwiizerischi Künstlerin, Dolmetscherin und Lehrerin ksi. Si isch e Enkelin vom zweite jüdische Nationalrat David Farbstein ksi.
Läbe
1954 hät si khüratet und isch nach de Geburt vo ihrne zwei Söhn 1956/58 z Bärn 1959 is aargauerische Berke zoge. 1966 isch d Familie für en zweijährige temporäre Ufenthalt i di Vereinigti Staate zoge. I dere Ziit hät ihri künstlerischi Usbildig aagfange.
Hofstetten (Baden)
Hoofschdäddä (dt. Hofstetten) isch e Gmai im Ortenaugrais z Bade-Wirtteberig. Si het Iiwohner (Stand: ).
Koran
Beschrybig
E wichdigs Kennzäiche vom Koran isch si «Sälbschtreferenzialidäät». Das bedütet, ass dr Koran an vile Stelle uf anderi Uussage vo sich sälber zrugg vrwyst. Au die mäischte Glaubensleere vo de Muslim im Bezuug uf e Koran stütze sich uf sonigi sälbstreferenzielle Ussaage im Koran.
Dr Koran isch d Hauptkwelle vom islamische Gsetz, dr Scharia.
Eichsel
Wappe
S Wappe zeigt e griene Eichezwyg mit zwei Blätter und re Eichle uff wißem Grund. S erinnert an de Eichewald, wo friehner z Eichsle gsi isch; mer hät s Wappe im 19. Johrhundert eso bschlosse.
Ludwig Adam Kelterborn
Lääbe
Dr Ludwig Adam isch z Hannover as Soon vom Friedrich Kelterborn, eme Schuester, uf d Wält cho. Er het an dr Akademii Dresde Moolerei welle studiere, het aber, wo dr Vater gstorbe isch, en Usbildig zum Dessinatöör gmacht. Vo 1828 bis 1831 het er in dr Indiennefabrik vo Mülhuuse gschafft. 1831 isch er uf Baasel züüglet, und het dört vo 1835 aa as Zäichnigsleerer an dr Zäichnigsschuel Underricht gee und vo 1837 an de Stadtschuele. As Mooler isch er under em Iifluss vom Hieronymus Hess und de romantisch-religiöse Nazarener gstande und het in deere Zit e hufe Schanerbilder gmoolt und politischi Karikature zäichnet. Im Joor 1839 isch er Baasler Bürger worde und het d Augusta Margaretha Märklin ghürootet. Iiri Söön Gustav und Julius si bäidi Archidekte worde und häi z Baasel en Archidekturbüro ufdoo.
Münzthal-Saint-Louis
Böiwark
D Kìrich Saint-Louis ìsch 1897-1902 üs em Sàndstään vun dr Vogese geböit worre, finànziert durich Spande vun dr Familie Coëtlosquet, wie lànge Zitt d Krischtàllmànüfàktür bedrìwe han. Dr Àltàr un d Lìschter ìm Ìnnere vun dr Kìrich sìn gmàcht üs Minztal-Krischtàllglàs.
Philipp Carteret
Lääbe
Dr Wallis het si Räis uf em Schiff HMS Dolphin aagfange, wo vo dr Schaluppe HMS Swallow under em Carteret begläitet worde isch. Si si am 22. August 1766 abgfaare, am 17. Dezämber an dr Magellanstrooss am Südspitz vo Südamerika aachoo, häi dört bis zum 11. April 1767 müesse warte und häi sich denn us den Auge verloore. Dr Carteret uf dr Swallow het d Insle Pitcairn entdeckt und denn no drei anderi Insle im Tuamotu-Archipel, wo noonig bekannt gsi si: s Mururoa-Atoll, Nukutepipi und Anuanuraro.
Über d Santa-Cruz-Insle, wo dr Carteret iine dr Naame Königin-Charlotte-Insle gee het, si si gege Nordweste gseeglet und häi am 29. August 1767 dr St.-Georgs-Kanal im hütige Bismarck-Archipel entdeckt, wo Nöibritannie und Nöiirland vonenander drennt. Dr Carteret het gmerkt, dass daas zwäi Insle si und het Nöiirland "Nova Hibernia" gsäit. D HMS Swallow het in ere Bucht bim Südspitz vo Nöoirland gankeret und dr Carteret het im Naame vom Köönig vo Ängland vom Land Bsitz gnoo. Si si denn witer gfaare und häi d Insle Nöihannover und d Admiralidäätsinsle entdeckt.
Leopold III. (Habsburg)
Biografii
Im Nöibärger Däiligsverdraag vom 25. Septämber 1379 het dr Leopold d Herzogdümer Steiermark (mit Wiener Nöistadt), Kärnte, Krain, die Windischi Mark, Görz und Güeter im Friaul und d Groofschaft Tirol und Vorderööstriich westlig vom Arlbärg bechoo. Das isch die folgeschweri Däilig vom Huus Habsburg in die Leopoldinischi und die Albertinischi Linie gsi.
Franz Josef Schild
d Värssammlig Der Grossätti vom Läberbärg
Im Vorwort beschrybt der Sprochsammler de Grund vo dere Arbet, und är seit, ass zwar nid alls vo däm Belegmaterial fürs Idiotikon vo de Schwiizer Mundarte, wo me ane 1862 het afo plane, nüzlech sig, ass är do dermit aber uf jede Fall vo der regionale sprochleche Volchskultur wett es Zügnis ggä. Das Büechli het grad e doppleti Yleitig, zerscht en lunigi Begrüssig an Läser, wo der Schild sälber i der Mundart gschribe het, und denn e sachleche Kommentar vom ene Fachmaa zu der Belegsammlig. Grad uf der erschte Syte cha me under der Überschrift Was der Großätti no z’b’richte het, gäb er afoht läse:
Oberrieden
i de Schwiz:
Oberrohrdorf
Gschicht
Durch verschidnigi Fund het ma chönne nochwiise, dass d Gegend am Rohrdorferbärg scho i de Jungsteiziit (um 2500 v. Chr) bsidelt gsi isch. D Römer hei am Weschthang vom Heitersbärg Wii abauet un zwüschem 7. u 8. Johrhundert sin d Alemanne in d Gegend cho. Di erscht urkundlich Erwähnig vo Rohrdorf (im Dialekt au Rodleff) isch us em Johr 1040, wo Mönch vom Chloschter Eisidele es Grundstück z Barteheim im Elsass gäge eis am Rohrdorferbärg ituuscht hei. Im 11. Johrhundert isch d Gägend durch Hürot a d Grafe vo Länzbrg cho. Wo di im 1173 usgschtorbe sin hei d Kyburger di Ländereie überno u dere irm Usstärbe im 1264 hei d Habsburger s Erbe aaträte. Im 1415i hei Eidgenosse de Aargau erobert u e so het Oberrohrdorf ab do zum Amt Rodleff vo de Grafschaft Bade ghört, ere gmeine Herrschaft. VO 1413 bis 1872 ischs Rächt uf d Pfarrwahl vo Rodleff bim Schpital z Bade gsi. Im 1529 het ma d Reformation iigführt, het nach de Niderlag vi de Schlacht vo Kappel reschpektiv im zweite Kappelerchrieg wider müesse katholisch werde. Im März 1798 sin d Franzose in d Schwiiz iimarschiirt u-n-hei di Helvetisch Republik usgruefe. Oberrohrdorf het in dere Ziit zum Kantin Bade ghört, wo 1803 zum noie Kanton Aargau cho isch. Im 1805i hei di Gmeinde Busslinge, Niderrohrdorf, Oberrohrdorf, Remetschwil u Staretschwil zu de noie Gmeind Rodleff fusioniirt u-n-am 22. Mai 1854 het ma Rohrdorf in drü Gmeinde teilt. Saretschwil isch derbi mit Oberrohrdorf zämme blibe.
ᚲ
kauna oder kênaz (ᚲ) sind di erschlossne urgermanische Näme vo de k-Ruune. Er lutet uf Altnordisch kaun und het d Form ᚴ, Altdänisch ᚴᚭᚢᚾ caun; Altenglisch cén (Form: ᚳ) und im Hrabanische Alphabet chen (ᚴ), wäred q-Rune chon (ᛩ) haisst. D Bidütig vo *kauna isch "Gschwüer, entzündig, Chranket" und vo *kênaz »Chiespoo«. De gotisch Buechstabe "k" (𐌺) haisst chozma und bidütet vellicht au »Gschwüer«.
Vormärz
Wie in dr Schwizer Regenerazioon si au im dütsche Vormerz dr Liberalismus und dr Nazionalismus ufchoo. S politische Klima im Dütsche Bund isch vo Verfolgig und Underdrückig kennzäichnet gsi. S sterkste Bollwärk vo dr konserwative Restaurazioon si d Mächt vo dr sogenannte Häilige Allianz gsi under dr Füerig vom Metternich. D Usenandersetzig vo de liberale Chreft mit em restaurative Oobrigkäitsstaat mit sinere herte Repressioonspolitik isch charakteristisch für was in dr Politik vo dere Epoche bassiert isch.
Weissach im Tal
Geografi
Weisse leit em Dal vom gleichnamige Fluss am Rand vom Schwäbische Wald en dr Baggener Bucht.
Geschichte der Juden (Neueste Zeit)
{{Legend|#000000|Israel}} {{Legend|#00216bff|+ 1,000,000}} {{Legend|#0038b8ff|+ 100,000}} {{Legend|#578bffff|+ 10,000}} {{Legend|#b3cbffff|+ 1,000}}|240x240px]]
Europäische Eibe
Kult
S Holz vo de Iibe isch i de Antiki au för Götterbilder bruucht wore und d Erinnye, die griechische Rachegöttine, hend noch de Saage, zum Bistroofe s Gift vo de Iibe bruucht. De Name vom gallische Volch Eburones werd as »Iibelütt« interpretiert und de Catuvolcus, en König vo de Eburone, het Iibegift bruucht, um sich selber z töte. S Gift und di dunkli Erschiinig vo de Iibe hend dezue gfüert, as si im Altertum as Bomm vo de Totewelt bitrachtet woren isch, woll au e Grund, wiso Iibe oder "Tootebömm" hüt no gern uf Fridhöf gsetzt werdet. I de nordische Mythologie het de Gott Ullr, wo miteme Boge biwaffnet vorgstellt woren isch, im Tal Ydalir »Ybetal« gwonnt. Iibe isch au de Name vo de ᛇ-Ruune.
Diktatur
Diktature chönne au in demokratische Staate errichtet wärde, wenn d Gsellschaft inere Krise isch, zum Bispil dur d Mobilisierig vo Volksmasse. Hüfiger bassiert das aber in Staate, wo s demokratische Dängge schwach veranggeret isch, und meischtens dur e Putsch. Dä bringt denn i dr Regel e Militärjunta ans Rueder, us welere sich denn mänggisch en Autokrat cha usebrofiliere (wie öpe dr Nasser z Ägypte und dr Peron z Argentinie). Es git au d Möglichkeit, ass e Demokratii es für nötig findet, d Staatsmacht vorübergehend einere Person azverdraue, und die cha d Gwalt uf Duur für sich beanspruche. In dr Weimarer Republik het s doderfür dr Verfassigsartikel 48 gha, wo im Riichsbresidänt d Kompetänz ge het Notverordnige z erlo, was dr Hitler usgnützt het, für zum sich under eme Mänteli vo Legalität diktatorischi Vollmachte z erschliiche und d Machtinstrumänt z schaffe, wo sini Position gsicheret hend.
Geschichte der Juden (Neueste Zeit)
im Dütsche Riich und de annekdierde Gebiet
Die antijüüdische Maasnaame häi scho im April 1933 mit dr Usgränzig vo de Juude aagfange, mit Boikott, em Verlust vo Aarbetsstelle, 1935 mit em Verbot vo gmischt Ehe und 1938 dr öffentlige Kennzäichnig dur dr Gebruuch vo 'tüpisch jüüdische Vornääme'. Mit em Aaschluss vo Ööstriich isch d Zaal vo de Juude im Riich vo 350'000 uf öbbe 540'000 gwaggse und mit iire au d Gwalt gege jüüdische Bsitz und jüüdischi Lääbe. D Juudeverfolgig dur die ööstriichische Nazionalsozialiste in dr sogenannte „Ostmark“ isch bi witem brutaler gsi, as alles, wo bis denn im Riich bassiert isch und het überall zun ere Radikalisierig gfüert.
Im Oktober 1938 isch die dütschi Weermacht im Sudeteland iimarschiert, wo d Tschechoslowakei im Münchner Abkomme het müesse abdrätte. Bis zur Volkszellig im „Riichsgau Sudeteland“ am 17. Mai 1939 si vo de 27'000 Juude, wo 1930 in dr Region gläbt häi, bis uf 2300 Juude alli gflüchdet. D Nazi häi bis Ändi 1938 d Aamäldig vom jüüdische Bsitz aagordnet und d Nürmbärger Gsetz iigfüert. Im Underschiid zur Usraubig vo de Juude in Ööstriich dur Brivatpersone, hätt s im Sudeteland besser sötte organisiert si, aber die sogenannti „Arisierig“ isch wie überall vo Vetterliwirtschaft oder vo bürokratischer Verwaltig brägt gsi.
D Rolle vo de internazionaale Organisazioone
Au die katholischi Chille isch kritisiert worde, wil ire Brotest gege d Diskriminierig und d Verfolgig vo Minderhäite eso anäämisch gsi isch, ass er uf niemer Iidruck gmacht het. 1937 isch im Pius XI. si Enzyklika «Mit brennender Sorg» (lat. Ardente cura) erschiine, wo zwar die nazionaalsozialistischi Ideologii und d Konkordatsbrüch verurdäilt het, aber d Verfolgig vo de Juude und vo andere Minderhäite nit erwäänt het. In dr neggste, blaante Enzyklika Humani generis unitas («D Äihäit vom Menschegschlächt») hät die nazionaalsozialistischi Rasseideologii diräkt sötte verurdäilt wärde, si isch aber nie veröffentligt worde.
Dr UN Däiligsblaan und dr Bürgerchrieg, 30. Novämber 1947 – 1. April 1948
Ufrüer im Land si sofort usbroche und hunderti vo Juude und Araber si in de neggste Mööned umchoo. S britische Milidäär het vilmol nid interweniert. D Kämpf im erste Mooned vom Bürgerchrieg häi im Allgemäine in de gröössere Bevölkerigszentrum stattgfunde und si vo de Araber usgange. Arabischi Scharfschütze häi uf Autibus, Hüüser und Fuessgänger gschosse. Si häi au Bombe und Miine de Stroosse und Wääg nooch vergraabe. D Reakzioon vo dr Hagana isch vilmol nume defensiv gsi. Dr Irgun und Lechi hingeege häi wie zum Bischbil am 30. Dezämber z Haifa mit Bombe arabischi Ziviliste umbrocht, aber au Mitgliider vom Palmach und dr Carmeli Brigaade häi mänggisch aagriffe wie zum Bischbil bim Balad ash-Sheikh-Massaker. Vom Januar aa häi sich bäidi Site milidäärisch besser organisiert. Dr Mohammad Amin al-Husayni het mit e baar duusig Freiwillige e Blockade vom jüüdische Däil vo Jerusalem organisiert und dr Jischuw het Müeh gha, die 100'000 Juude dört z versorge. Braktisch alli panzerete Auti vo de Juude si zerstöört worde und hunderti vo Haganamitgliider si gfalle. D Laage vo de jüüdische Siidlige im Negev und im Norde vo Galiläa isch no schwiiriger gsi, under anderem wil d Juude uf die politische Entwigglige gwartet häi und nid zum Aagriff übergange si. Underdesse het dr David Ben-Gurion d Haganah nöi organisiert und dr Mildäärdienst obligatorisch gmacht. Jeede jungi Juud öb Maa oder Frau het e milidäärischi Grundusbildig überchoo.
Dr arabisch-israelisch Chrieg vo 1948
Im Lauf vom Chrieg si vili Palestinenser gflüchdet oder verdriibe worde und si säge dere nazionaale Katastroofe d Nakba. E Hufe vo dene Flüchtling und iire Noochkomme läbe bis hüt in Flüchtlingslaager, wo vo dr UNRWA bedriibe wärde.
Krist vor Gericht
S Drama im Urteil vu dr Zittige
D Üruffiährig z Basel isch in verschiidene Zittige bsproche wore :
Ula Stöckl
Lääbe
Anne 1984 het si mit Der Schlaf der Vernunft wiider en Kinofilm inszeniert. 1992 het si mit Das alte Lied ain vu dr eerschte Spiilfilm gmacht, wu s um di dytsch Wiiderverainigung un d Brobläm dermit gangen isch.
Anne 2015 het si s Dokumäntarfilmprojäkt Die Widerständigen – „also machen wir das weiter …“, wu d Katrin Seybold blaant ghaa het, fuurtgfiert un abgschlosse, dr zweet Dail vu ''Die Widerständigen. Zeugen der Weißen Rose'' (2008).
Blasmusik
Bsetzigè
Für s Blèch sin Brass Bands, Marching Bands odder Guggèmusigè als ygschränkti Besetzig üblich. Brass Bands bschtônn nu uss Blèchblôser un Schlagwärk, iri Vobreitig konzentryrt sich uff Ängland un Frankrych, woby au i dè Benelux-Staatè, dè Schwiz un Dütschland söttigi Orcheschter exischtyrè. Marching Bands sin vorneemlich i dè USA üblich, findet abber è mässigi Vobreitig z Europa, Japan odder in Ozeaniè. Guggèmusigè sin Formationè, wo exklusiv für d Fasnet musizyrè duèn un hauptsächlich i dè Schwiz un Südbadè vobreitet sin.
Marshallinseln
Bevölkerig
D Amtssprooche si Marshallesisch und Änglisch.
Hasel (Baden)
Geografischi Lag
Hasel litt am Südrand vom Schwarzwald im Haseldal zwüsche de Däler vo de Wyse und de Wehra. Im Süde gränzt Wehr (Waldshüet) a, zu allne andere Site vom Dorf ligt Schopfe. Zu de Gmeind ghöre d Dörfer Hasel und Glashütte, d Hüser Altmatt und d Bahnstation Hasel. Usserdem ligt d Wiestig Eichebrunnehof im Gmeindegebiet.
Bauer
Bauer isch hochtütsch för Puur und stot för:
Saint-Quirin
Gschìcht
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
ᚷ
Luutwert und Wariante
D Ruune stoot för de gmaingermanisch stimmhafti velari Plosiv und sis frikativi Allophon (IPA //+//), so i de ältere Ruuninschrifte, i de kontinentale Runeinschrifte aber nume för /g/ und im altenglische Futhorc aber för /ɣ/ und //. Z England isch för de Plosiv d Variante ᚸ gschaffe worde, mitem Name gár »Geer, Speer«. I nordenglische Ruuneinschrifte findet sich au d Form ᛤ und stoot do för "sekundär palatalisierts" /kj/.
Klaus Beitl
Klaus Beitl (* 29. März 1929 en Berlin) isch a österreichischer Volkskundler.
Kandertal
Kandertal chan folgendes bedüte:
Vorderes Kandertal isch de Name vo me Gmaindsverwaltigsverband im Landchrais Lörrach, Bade-Würtebärg, Dütschland
Pergamon
S pergamenische Riich
Wääred em 3. und 2. Joorhundert v. d. Z. isch Pergamon d Hauptstadt vom Pergamenische Riich gsi, wo groossi Däil vom westlige Chläiasie drzueghöört häi. Die kunstsinnigi Dünastii vo de Attalide het us Pergamon e nöis Athen welle mache und het d Stadt zu äim vo de bedütendste Kulturzentrum vom Hellenismus gmacht. Im Joor 133 v. d. Z., wo dr Attalos III. vo Pergamon ooni Erbe gstorbe isch, het er sis Riich Rom vermacht. Noch eme Ufstand vom Aristonikos, eme illegitime Soon vom Attalos II., wo si 129 v. d. Z. niidergschlaage häi,  häi d Römer us em Köönigriich Pergamon die römischi Browinz Asia gmacht.
Benedikt XVI.
De Benedikt XVI. (* 16. April 1927 z Marktl (Bayern); † 31. Dezämber 2022 im Vatikan; latinisch Benedictus PP. XVI; bürgerlich Joseph Alois Ratzinger) isch vom 19. April 2005 bis zue siim Amtsverzicht zum 28. Februar 2013 Boobscht und dodemit Oberhaupt vo dä römisch-katholische Chile und em Staat Vatikan gsi. Er isch de erst dütsch Boobscht sit em Hadrian VI. (1523) gsi. Am 11. Februar 2013 het er sii Ruggdritt zum 28. Februar 2013 erklert. Er isch domit erst de zwet Papst neb em Papst Coelestin V. (anne 1294) in de Gschicht vo de Chile gsi, wu zruggdrätte ischt. Drufabe isch er „emeritierte“ Papst gsi.
Läbeslauf
De Joseph Ratzinger het as en wichtige Theolog vom 20. und 21. Johrhundert ggulte.
Tarnobrzeg
Gschicht
Am Aafang vum 20. hän d Jude rund 80 % vu dr Bevelkerig uusgmacht. Noch em Yymarsch vu dr dysche Druppe anne 1939 sin fascht alli Jude in Arbetslager oder Getto gwise un anne 1944 in Vernichtigslager deportiert un dert umbrocht wore.
World’s Parkour Family
D’World’s Parkour Family (WPF) isch e Schwizer Verein vo Traceure, wo 2010 z Basel gründet worde isch. S Ziel vom Verein isch, Parkour zu nere anerkennte Sportart z entwickle. Doderfür veranstaltet der Verein Trainings und bietet Shows und Workshops für Unternähme a. D’WPF verastaltet au jöhrlech Camps, wo zur internazionale Vernetzig vo der Parkours-Szene biträge. 2011 hei d Gründigsmitglider vo der WPF a der Sändig Die grössten Schweizer Talente teilgno. D’WPF isch zuedäm regelmässig bi kulturelle Veraaschdaltige presänt, so zum Bispil 2013 am Jugendkulturfestival Basel. 2016 het s Schwizer Färnseh e vierteiligi Sändig über d World's Parkour Family zeigt.
Mit Rathenau am Oberrhein
Mit Rathenau am Oberrhein isch e bibiliophil Buech wu dr ditsch un alemannisch Dichter Hermann Burte 1925 drucke lo het un wu sini Erinnerige an Begägnige mit em Rathenau drin sin.
Inhalt
Im Begleitbriäf zu däne Biächer isch aü e Iiladig an dr Burte gsii – däre isch er noch 1913 oder Afangs 1914 aü gfolgt; si hän sich im Grunewald am Königssee bim Rathenau droffe.
d witter Gschicht vu dr Beziähung
Dr Rathenau isch in dr vu 1921 bis zu sinere Ermordig 1922 dr Hauptverdrätter vu dr "Erfüllungspolitik" gsii, wu vu dr DNVP bekämpft wore isch.
d Publikationsgschicht
Im Burte isch vu Gegner vorgworfe wore, er diäg sich mit däre Publikation 1948 'wiä immer an diä Herrschende' aschliime. Anderi lege nem des positiv üs: s diäg zeige, ass si Antisemitismus, wu ner im Dritte Rich zeigt het, nit si erscht un si letschs Wort gsii isch.
d Interpretationsgschicht
In dr nationalsozialischtisch prägte Lobschrift „Der Wiltfeberdeutsche Hermann Burte“ beziägt sich dr Max Dufner-Greif uf dr Berger un unterstricht däm si Sicht. Är goht no friili viil witter: Während dr Burte in sinem Fragmänt dr Rathenau as gachtete Frejnd mit zum Deil unterschiidlige Meinige dargstellt het, verabsolutiärt dr Dufner-Greif d Gegesätz zwischen em Rathenau un em Burte un dittet si nationalsozialischtisch: Do seige sich zwee Fejnd begägnet, dr Burte seig bim Rathenau in d Hehli vum Leb gange, dr Burte heb do e heimligi Sähnsucht gha, sinem „größten und fernsten Gegner“ in d Aüge z luege. Dr Lobschriiber unterschlet, ass er au zu „Symbiose“ bereit gsii isch un nit numme zum „Konflikt“.
Volker Habermaier
s Läbe
Ane 1995 isch der Volker Habermaier Lehrer am Schopfemer Theodor-Heuss-Gymnasium worde, i dere alte Schuel, wo au scho der Johann Peter Hebel underrichtet gha het und wo sid 1969 der nöi Name het zum Aadänke an erschte Bundespresidänt vo der Bundesrepublik Dütschland, der Theodor Heuss. Sid 2002 isch der Habermaier dört Oberstudieroot und sid 2004 Studiediräkter gsi, bis ane 2016. Im Joor 2015 het er au der Gmeinschaftskundeunderricht a der Freie Waldorfschuel Schopfe übernoo. Sid 2016 schaffet er als Schuelleiter und Oberstudiediräkter vom Georg-Büchner-Gymnasium z Rhyfälde, wo wägem dütsche Dichter und Naturforscher Georg Büchner so heisst.
Pfingstmontag
De Pfingstmäntig isch de Dag nach em Pfingstsunntig. Er isch en bewegliche Feiertag en alle Lender vo Deytschland, i Frankreych, in Lichtestai, i Esterrech, dä meyste Kanton vo de Schweyz und en ainige weytere Länder auserhalb vom alemannische Sprachraum.
Ribel
Gschicht
Ribel ischt früaner – epa vom 18. bis i d Metti vom zwoanzigste Johrhundert – vor allem a Mohlzit vo de arme Lüt und de Puurefamilie gsi. Will d Lüt globt hond, de Mais chäm us em Oste, händs eam Türgge oder Törgge gseat. Wäg em Pföa ischt dia Pflanze im Rhintl guat gwachse. Geasse wore ischt de Ribel maistens zum Zmorge. Da Grecht wörd us heallem Maismeal gmacht und vilfach zeamme mit Kafi oder Milch geasse.
Spöter ischt dean de Ribel dor s modearn Zmorge chli verdrängt wore. Ribel wörd hüt no (oder wider) i de Ostschwiz (vor allem im Rhintl) und im Liachtasta (aber o im Voralbärg) geasse.
Melissa Khalaj
ìhra Kàrriar
D’ Khalaj labt z’ Berlin un ìsch ìn’ra Beziihung mìt’m Schàuischpìeler Frederic Heidorn. Sa kààt fliassend Diitsch un Persisch.
d’ Sandunga, wo sa moderiart hàt
Aktuäll
ᚺ
Luutwert
D Ruune stoot i allne Traditione för de gmaingermanisch stimmlosi glottali Frikativ und sis velari Allophon (IPA //+//)
ᚾ
D n-Ruune isch die zeet Ruune im alte Ruunealphabet, aber die acht im nordische Futhork. Si isch di zwoot Ruune im Hagals ætt.
Esotheerik
I de moderne Esotheerik biditet d n-Ruune schwers Schicksal, Not, Bedirfnis noch Besserung, abr au Verôntwortung un Widerschtôndskraft wo drus resultiert.
Schinznach
Gschicht
Es het schomol es Fusionsprojekt geh, wo die vier Gmeinde Oberflachs, Schinznach-Bad, Schinznach-Dorf und Villnachere zu de Gmeind Schinznach hätte welle fusioniere. Di stimmberächtigt Bevölkerig vo Villnachere het das Projekt aber im Oktober 2009 abgläänt und Schinznach-Bad het bin ere chline Fusion nöd welle mitmache, so dass Schinznach-Dorf und Oberflachs jetz alleige zämeggänge sind.
Winterbach (Remstal)
Gschicht
Wẽnderbach ischt zom erschte Mol gnennt worda em Johr 1046.
Wahla
Ergäbnis vo de Landdagswahla seid 2006: 1 2006: WASG, seid 2011: Die Linke
Hornberg
Gschicht
Hornberg isch zum erschte Mol gnännt worre anne 1084. Zwische 1423 un 1448 isch d Herrschaft Hornberg an d Wirtteberger verkauft wore. Mit em Gränzvertrag zwischen dem Königreich Würtemberg und dem Großherzogthum Baden, wu am 2. Oktober 1810 z Paris gschlosse wore isch, isch Honrberg an s Großherzogdum Bade kumme.
Thunersee
Dr Thunersee isch e Aupesee im Bärner Oberland am nördleche Alperand. Dr See isch 17,5 km lang u max. 3,5 km breit. Syni Flächi betreit 48,3 km², die maximali Tiefi 217 m. Dr Inhaut isch rund 6,5 km³. Di grösste Zueflüss sy d Aare u d Chander. A syne nördlechee Usfluss, dr Aare, isch d'namensgäbendi Stadt Thun z'finde.
By Normauwasserstand ligt dr Seespiegu uf 558 m. ü. NN. Dr Thunersee het es Yzugsgebiet vo 2500 km². By längere, starke Niederschläg cha är deshaub über d'Uefer träte, wöu d'Abflusskapazität vor Aare nume beschränkt isch. Die wichtigi Stoufunktion vom Thunersee erspart dagege ir tieferglägener Stadt Bärn einigi Überschwemmige, bringt ir Stadt Thun hingäge bsongeri Problem mit sech. Dr maximali Abfluss betreit 345 m³ pro Sekunde, dr mittleri Abfluss ligt by 110 m³/s. Sy Houptzuefluss, d'Aare, wird im Südoschten vom 6 Meter höcherglägener Brienzersee gspyse.
Marthalen
Geographi
Martale liit im Zürcher Wyland. D Gmeind Martale umfasst uf ere Flächi vo 1'414 ha d Dörfer Martale und Ellikä am Rhy. Meh als en Drittel vo dr Flächi, nämli 540 ha, sind vo Wald bedeckt. E hoch entwickleti Landwirtschaft mit vorherrschendem Ackerbau präged die Gmeind.
Verein
Martale hät en eigene Turnverein, wo all zwei Jahr Abigunterhaltig uffüehred. En Fussballclub (Ellike/Martale). Dänäbä gits 2 Musigverein, dä Posaunächor und dä Musigverein Helvetia. Ellikä hät sini Pontonier. Martale hät au en Chilenchor, wie au e Guggemusik. Sit 2005 wird all Jahr es Summerschlittärännä duregefüehrt.
Bertolt Brecht
Rickkehr nôch Deitschland
1948 kehrt dr Brecht en sei Hoimetland zruck, abr et en d Bundesrepublik, sondern en d DDR, wo-nr z Osch-Berlin mit offene Arm empfanga wuud. Deet grindet’r mit seira Frau, dr Schauschbiilere Helene Weigel, d Theatergrubbe „Berliner Ensemble“, wo bald a Weltberihmtheit erlangt. Am 14. Auguscht 1956 erleidet dr Dichter an Herzinfarkt, wo zo seim Dood fihrt. Da Tekscht fir sein Grabstoi hôt’r selbr formuliirt: <poem style="font-style:italic"> Ich benötige keinen Grabstein, aber Wenn ihr einen für mich benötigt, Wünschte ich, es stünde darauf: Er hat Vorschläge gemacht. Wir haben sie angenommen.
Animation
D Animazioon analüsiert d Beweegige, wo mä in dr Natur findet, setzt si aber nit nume 1:1 in dr Sünthese um, sondern mä cha si au verzerre oder mit eme veränderte Täiming umzsetze und bechunnt eso dramatischi oder komischi Effekt.
1957
uf d Wält chuu
Datum nit bekant:
Isländische Sprache
Vokal
In unbetonte Silbe sin Vokal immer chürzer wie in de betonte. Si trette aber au in betonte Silbe in drei Fallgruppe uff:
Oberegg
Tail vo Gmainde:
Wahb ibn Munabbih
Si Lääbe
Dr Wahb ibn Munabbih isch z Dhimar uf d Wält cho, wo zwäi Daagesräise vo Sanaa, dr Hauptstadt vom Jemen, äwäg isch. Vo sim Vater, wo d Härkumft von em persisch gsi isch, wird brichdet, er sig zur Zit vom Brofeet Mohammed zum Islam überdräte. Mit sine fümf Brüedern het dr Wahb z Sanaa gläbt; vier von ene wärde zu de Tabi'in zelt, de „Noochfolger“ vom Mohammed, wo erst noch sim Dood uf d Wält cho si, aber Zitgenosse vo sine Gfäärte gsi si. Z Sanaa isch dr Wahb Richter gsi und häig zerst an dr qadar (freie Wille) glaubt, spööter aber im Liecht vo dr Offebaarig häig er die Überzüügig ufgee. Er isch e Zit im Gfängnis gsi, woorschinlig wäge Usenandersetzige wäge dene Aaschaujige, und isch an de Folge von ere Brügelstroof gstorbe, won en dr Guwernöör vom Jemen drzue verurdäilt het.
Schulschwestern von Rappoltsweiler
Gschicht
Dr Generalvikar Dr. Fahrner hets gschafft, dr Orde heil dur dr Erscht Wältgriäg z bringe; dr isch mehrfach uf em Spiil gstande, aü wäge vorgsähnene Maßnahme vu dr Militärbherde, wu dr Fahrner aber het kenne verhindere. S Klima het sich 1915 verschlächteret, wu dr arg frankophil Abbé Wetterlé sich mit eme Artikel im "Petit Parisien" wichtig gmacht het un diä Schweschtere as "Trägerne vum franzesische Gedanke un vu dr franzesische Sproch im Elsass" bezeichnet het; anderi franzesischi Zittige hän mit iigstimmt. Des het uf dr andere Sitte zum e "Verleimdungsfäldzug" vu allditsche un antikatholische Zittige im Rich gege dr Orde gfiährt; d Generaloberi, d Schweschter M. A. Schaeffer, isch verbannt wore.
Hubert Deuringer
Dr Hubert Deuringer (* 18. Januar 1924 z Empfenga, wo-nr am 16. Juni 2014 au gschdorba ischt) ischt a viilseidiger deitscher Musiker (Kombonischt, Arrangeur, Musikpädagog ond Kabell-Moischtr) gwäa, wo vo viile Leit als Mr. Akkordeon bezoichnet wôrra ischt.