cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Heiliges Römisches Reich
di schwiizerisch Eidgenosseschaft
Noch em Schwoobechrieg 1499 hai d Eidgenosse sich im Friide z Basel de facto vom Riich glöst. Im Westfälische Friide 1648 het d Eidgenosseschaft s Riich schlussändlig ganz verlo.
Alemán Coloniero
Alemán Coloniero isch d Sproch vun de Nochfahre vun dütsche Siedler, wu 1843 greschteteils us dr Gegend um de Kaiserstuel us Ändinge und Wyhl uf Venezuela usgwandret sin.
S' Alemán Coloniero isch am Usterbe un mer erwartet, dass es in spätestens ein bis zwei Generatione verschwunde si wird.
Eduard Baader
Unternämer
Dr Eduard Baader het churz vor em erschte Wältchrieg vom Vater dr Familiebetrib übernoo und het s induschtryelle Gärbverfaare, won är im Ussland kenne gleert het, in syner Firma ygfüert. Är het Läderartikel uf en Art härgschtellt, wie si in dr Schwyz bis jetz no nie gmacht worde si.
Hüttlingen TG
Gschicht
D Gmeind Hüttlinge isch em 1. Jänner 1999 dur e Fusion vo verschidne Korporazione entstande. Es händ sich dozmol d Munizipalgmaind Hüttlinge und die vier Ortsgmainde Eschikofe (BFS-Nr. 4581), Harewile (BFS-Nr. 4582), Hüttlige (BFS-Nr. 4583) und Mettedorf (BFS-Nr. 4584) zur politische Gmaind Hüttlinge (BFS-Nr. 4590) zämegschlosse. Us däm Grund sitzd im Gmaindrot vo Hüttlinge, wo us 5 Mitglider bestoot, je en Verträter us däne ehemolige Ortsgmainde.
Möckmühl
Gschicht
Möckmühl ischt zom erschte Mol gnennt worda om 750 als Meitamulin, Ruchsen 768 als Rochesheim, Züttlingen em 8. Johrhondert als Zutilingen, Korb om 1100 als Corbe ond Bittelbronn 1161 als Bittelbrunnen.
BH
US-Gresse
S Finde vun de richtige Bischtehaltergressi isch fir vil Fraue e Problem. Tabelle kinne immer nur e Richtwert gebe -- de eigetlig Usschlag sott s guet Kerpergfiel gebe.
Wortschatz der Englischen Sprache
D germanische Wurzle vum Änglische
In dr Regel sin d Alltagswörter also germanisch, de Wortschatz vo de Fachsprooche allerdings bestoot uss französischi, vorallem aber latiinischi un griechischi Lehnwörter. Des gilt allerdings nit für alli Fachsprooche. So het de Fachwortschatz vo mangi Beruef wie z. B. de Mechaniker e starchi Tendenz uss germanischi Wurzle eigni Wörter z bilde.
Entlehnige vum Zitalter vo de Entdeckige
Über de Umwäg vum Spanische sin au vili arabischi Wörter entlehnt worde, wie zum Byspil admiral (أميرالبحار, amīr al-bihār, Kommandant vo de See), assassin (vo dr arabische Bezeichnig für d Assassine-Sekte حشاشين ḥashshāshīn), mattress (مطرح matrah) oder orange (نارنج naranj, ursprüngli über s Persische ussem Sanskrit).
Neieri Entwigglig
Vili Wörter bezeichne kulturelli Gegeständ oder kulinarischi Bsunderheite wie sushi ussem Japanische oder quesadilla ussem Spanische.
Finhaut
Iwoner
Quella: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Üsländeraateil ischt 2010 bi 21,6 % glägu.
Grüningen ZH
Religion
50,1 % vo de Iiwooner sind evangelisch-reformiert, 22,5 % sind römisch-katholisch (Stand 2011).
Haindling (Band)
Haindling isch è Musiggruppè, wo vom nidderbayrischè Musiger Hans-Jürgen Buchner gründèt worrè isch. Haindling isch stylmäßig dè Neuè Volksmusig zuèzrechnè. Dè Nammè leitet sich vum Wohnort vom Buchner ab, wo zuè dè nidderbayrischè Stadt Geiselhöring im Landchrais Straubing-Bogè ghört.
Gschichtè
Aagfangè hèt alles demit, dass dè Buchner, vo Beruèf Töpfermeischter (un dõmit bi Musigredakteur regelmäßig dè Beinammè „Don-Künschtler“ evozyrt), bi dè Arbèt näbbèhèr Musig losè hèt wellè. Well er abber èn andrè Musiggschmack ghaa hèt wiè s zuè sellèrè Zit normal gsi isch, hèt er sini Musig sèlbscht z komponyrè. Bi sinè èrschtè öffentlichè Uffdritt 1980 hèt er zämmè mit sim jetzigè Wyb Ulrike Böglmüller Eigèbroduktionè uffgnõ.
Basler Verkehrsbetriebe
D Basler Verkehrs-Betriib (BVB) betriibe die lokale öffentliche Verkehrsmittel im Kanton Basel-Stadt (Tram und Bus). Si sin Mitgliid im Tarifverbund Nordwestschweiz (TNW). Am Tarifverbund sin au BLT, SBB, d Postauto, d Waldeburgerbahn und d Autobus AG Lieschtel.
Haindling (Band)
Gschichtè
Für sini „ebbèso bissigi wiè musigalisch virtuosi Kritig am ‚Mir-san-mir‘-Bayerndum“ isch dè Hans-Jürgen Buchner im Johr 2000 vom Bayrischè Staatsminischter für Wǜssèschaft, Forschung un Kunscht, im Hans Zehetmair, mit dè Uuszeichnung Pro meritis scientiae et litterarum geert worrè.
Fascht jöhrlich spillt d Haindling uff uusgwäältè Feschtival Summerkonzärt un gän meischtens au uff Konzèrttournee. Im Oktober 2013 hèt é Hèrbscht-Tournee stattgfundè. Èrstmòls hèt d Band dõdeby è Konzèrt z Italiè bim Steinegg Live-Feschtival gää. Erwäänenswèrt sin insgsamt sibbè Uffdritt bi Songs a eim Summerõbèd, wo alli vum Bayrischè Rundfunk uusgschtraalt worrè isch. 2017 isch Haindling mit "Carmina Burana" zämmè mit èm Chor un Solischtè vo dè Münchner Sǜmphoniker im Innèhof vom Schloss Thurn un Taxis z Regènsburg uffdrèttè. Ußerdèm isch s 35-jöhrigi Jubiläum vo dè Band mit uusgwäältè Konzärt gfièrèt worrè.
Badische Ständeversammlung
D Ära Winter
Dr liberal Forderigskatelog isch 1831 dur d Motion Welcker vervollständigt wore, wu zum eerschte Mol effetli d Yyrichtig vun ere Volksverdrättig bim Bundesdag gforderet woren isch un dodermit in aire Linie zue dr spetere Motione vum Bassermann un schließli zue dr Frankfurter Nationalversammlig stoht. D Mieje vum Abgordnete Jakob Wilhelm Speyerer, noch em Badische Judenedikt vu 1809 un däm syne Abschwechige indr Johr druf jetz di vollständig rächtli Glychstellig vu dr Jude yyzfiere, isch aber am gschlossene Widerstand vu dr Abgordnete gschyteret, vor allem wäg em starke Yydruck, wu d Schrift ''Die jüdische Nationalabsonderung nach Ursprung, Folgen und Besserungsmitteln. Oder über die Pflichten, Rechte und Verordnungen zur Verbesserung der jüdischen Schutzbürgerschaft in Deutschland,'' Heidelberg 1831, vum Haidelbercher Theolog Heinrich Eberhard Gottlob Paulus hinterloo het,. As ainzige het dr Abgordnete Albert Ludwig Grimm vu Weinheim mit em Speyerer fir di vollständig rächtli Glychstellig gstumme.
D Ära Blittersdorf
Lueg au: Lischt vu dr Mitglider vu dr Badische Ständeversammlig 1842
Fraktione in dr Zwoote Chammere bis 1870
Scho in dr Aafangsjohr vum Barlemänt het mer in dr Zwoote Chammere Frakzione bildet. Vu 1831 bis ins Rewoluzionsjohr 1848 het s die Frakzione gee:
No dr Novämberrewoluzion
No dr Novämberrewoluzion vu 1918, wu au z Bade derzue gfirt hat, ass s großherzogli Huus am 14. Novämber 1918 abdankt het, isch am 5. Jaänner 1919 di badisch Nazionalversammlig gwehlt wore. Parallel het e Kummissionj, wu vu dr badische Landesregierig yygsetzt gsii isch, en Verfassigsentwurf uusgschafft, wu uf Druck vu dr SPD nume no ai Chammere vorgsää het. Im April 1919 isch di nei Verfassig mit großer Meehait vum Volk bstetigt wore. D Ständeversammlig isch abglest woire dur dr Badische Landdag.
Demokratische Partei (Baden)
Di Demokratisch Bartei (churz: DemP) isch e liberali Bartei z Sidbade gsii. Si isch e Vorlaiferbartei vu vu dr FDP Bade-Wirttebärg gsii.
Steckborn
Gschicht
Stèckbore isch zum erschte Mol gnamset worde im Joor 1209 as Stekboren.
Flughafen Kloten
Start z Chloote
Am 22. Juni 1945 häd de Bundesrat i me Bundesbschluss feschtgläid, dass Züri en Interkontinäntalflughafe wärde söll. Im Dezämber häd de Bund em Kanton 655 ha vom Waffeplatz verchauft. S Volch häd anere Abschtimig de Boukredit von 36,8 Mio Franke bewiliget. Im Juli 1946 häd mer aagfange boue. Am 14. Juni 1948 isch d Weschtpischte s erschti Mal vome Flüüger pruucht worde. Am 17. Novämber dänn isch de Flughafe eröffnet worde. De ganzi Betriib isch i Holzbaragge gsi, won em Flughafe de Scharm vo me Dörfli gee händ. D Iiweiig isch aber erscht vom 29. bis 31. August 1953 gsi, won am 8. Aprile 1953 de Passagierterminal färtig worden isch.
Missen-Wilhams
Gmoindsglidrung
Zua Misse-Wilhams gheret s Pfarrdorf Misse, d Derfer Aigis, Berg, Börlas, Wiederhofen und Wilhams und dr Wiiler Geratsried.
Gschicht
D Gmuind isch zum 1. Jänner 1959 entstanda durch dr Zammeschluss vo dr Ortschafta Misse und Wilhams.
Verwaltung
Misse-Wilhams hot mit Witne a Verwaltunggmuinschaft veriibart. Dr Birgermoischter vo Misse-Wilhams isch dr Hans-Ulrich von Laer.
Hermann V. von Baden
Dr Hermann V. vu Bade isch dr Stadtgrinder vu Bagene, Pforze un Stuegert. Anne 1219 het er Pforze zue dr Residänzstadt vu dr Markgrofschaft Bade gmacht.
Singen (Hohentwiel)
Klima
Im Johr 2008 isch no dr Wätterbilanz vum Wätterdienscht Meteomedia dr Singemer Huusbärg Hontes, wu 250 Meter hecher isch wie d Stadt, mit 2057 Sunnestunde uf em vierte Blatz vu dr sunneryychschte Ort z Dytschland gläge, im Johr dervor mit 2142 Sunnestund uf em zwete Blatz. Näbe dr Wätterstation vu Meteomedia uf em Hontes git s rund zwe Kilometer ewäg d Hegauer Wätterstation vun eme andre Netz, wu au vu Meteomedia gnutzt wird (Wätterstation Singe ; )
Eine wen iig, dr Dällebach Kari
Draiort
Will de Dällebach Kari us em Bärner Mittelland stammt, i de Stadt Bärn Gwafför gsi isch und au als Stadtoriginal golte hed, spillt de Film im Bärnbiet. Vil Usseszene sind mit ordeli Ufwand i de Bärner Altstadt drait worde. Wichtigi Ort vom Gschee sind en Herresalon in ere Gass vo Bärn und d Chornhuusbrügg.
Jessica Jurassica
Laufbaa
D WOZ het erni Chunscht as digitale Situationismus bizäächnet.
Obermaiselstein
Religion
83,5 % vo dr Iiwohner sind im Johr 1987 remisch-katholisch gsi, 12,3 % evangelisch.
Jakob Gerster
Sy Härkunft
Är isch dr Soon vom Gälterchinder Bürger Jakob Gerster, me het em dr «Boni» gseit, und dr Salome Linder gsi. 1846 het är d Anna Maria Meier us Buus ghürotet.
Fully
Politik
Di Ggmeindspresidentin va Fully ischt Caroline Ançay-Roduit (Stant 2023).
Flörchingen
D Gmein ghert zem ìm Arrondissement Thionville.
Patrizier
Im antike Rom
D Patrizier si die gsellschaftligi und mäistens au politisch Oberklass im antike Rom gsi. D Patrizier häi vo sich behauptet, ass si vo de Familiene, wo Rom gründet häi oder wo sich churz noch dr Gründig vo dr Stadt dört aagsiidlet häi, wurde abstamme. S Wort Patrizier (patricius) läitet sich vom latiinische Wort pater, patres (Vater, Vorfaare) ab.
Wangen bei Olten
Geografi
Nochbergmeine si Oute, Chappu, Rickebach, Houestei-Ifetau und Trimbach.
Gschicht
Wange isch zum erschte Mou gnennt worde im Johr 1226 aus Wangen.
Wasserkran (Eisenbahn)
D Wasservosorgig vo Dampflokomotyvè
Im strengè Winter hèt mò d Wasserkräön vor Froscht schütztè müèsè, mò hèt si mit Hamöf umwicklèt odder d Süülè un Uusleger mittels offener Staalkörb, wo mit Kollè odder Koks befüèret worrè sin.
Neckarsulm
Geografi
Vo dr Gmarkong send 47,3 % Landwirtschaftsfleche, 12,5 % Wald, 38,2 % Sidlongsfleche ond 2 % sonschtiche Fleche.
Gmoedsglidrong
Zua Näckarsulm gheret d Stadtdoel Amorbach, Dahenfeld, Neckarsulm ond Obereisesheim.
Dialekt
Dr Dialekt vo Näckarsulam ghert zom Sidfränkisch.
Buggingen
Bugginge (amtlig Buggingen) isch e Gmei im Markgräflerland im Südweschte vu Bade-Württeberg in dr Nächi vu Mülle.
Geographi
Bugginge lit im Süde vu dr Oberrhinische Diefebeni in dr Markgräfler Vorbergzone vum Schwarzwald.
Gschicht
D'Sidlige vu dr Gmei gen uf alemannischi Ursprüng zruck. Bugginge isch 778 erstmols im Urchundebuech vum Chloschter Lorsch erwähnt worre, Betberg anno 789.
Wahle
Ergebnis vo dr Landdagswahle sit 2006: 1 2006: WASG, sit 2011: Die Linke
Crans
Wirtschaft
D Arbetslosigkait isch anne 2011 bi 1,8 % gläge.
Basel-Altstadt (Kleinbasel)
D Wohnige in dr Altstadt si alt (öbbe ä Drittel stammt vo vor 1919 und nume zweiähalb Prozänt si jünger as es Vierteljohrhundert) und chlii (meh as vier Fümftel hai drei Zimmer oder weniger.) Dr Bevölkerigsaadeil vo de Chinder und Jugendlige isch munzig, währed die Pensionierte stark verdrätte si.
Wenkerbogen von Rust
Dr Wenkerboge vu Ruaschd isch e Blatt vu dere grosse Ufnaam vu dr ditsche Sprooch, wo im 19. Joorhundert angefange het un hit Bschdanddeil vum Ditsche Sprochadlas isch. Sällimols, wo dr Sproochforscher Georg Wenker vo 1852 bis 1911 sinner Sproochadlas vorbereitet hed, hänn alli Schuele im domolige ditsche Riich e Froogeboge mid vierzig gliche Muschdersätz vorgleit bikumme, wu d' Schiäler middem Léhrer in de lokal Mundart uffschriewe hänn mièn.
Neuburg an der Kammel
Gmoendsgliderong
Zua Neiburg gheret d Derfer Neiburg, Edelstetten, Halbertshofen, Höselhurst, Langenhaslach, Naichen ond Wattenweiler, d Hef Erisweiler ond Marbach ond d Wallfahrtskirch Maria Feldblume.
Gschicht
Neiburg ischt zom erscht Mol gnennt worda em Johr 1209.
Eiwohner
Dr Ausländeraadoel isch 2011 bei 2,5 % gleäge.
Folklingen
Verwàltung
vun Folklinge ìsch. Folklinge ghert zem Kommünàlverbànd.
Bartreng
Dialäkt
Dr luxeburgisch Dialäkt vu Bartreng ghert zum Moselfränkisch.
Cerniat
Cerniat (FR) (ùff Dütsch au Scherni, im Greyerzer Patois oder Tharnya) isch es Dorf un en ehmolegi politischi Gmeind im Greyerzbezirk vum Kanton Fryybùrg, wo sit em 1. Jänner 2014 en Tail vor Gmeind Val-de-Charmey isch. S Dorf lait am Fuess vo de Fryybùrger Voralpe im Südoschte vùm Kanton, im ene Näbedal vùm Jaunbachtal. Zur ehmolige Gmeind het au no de Wyyler La Valsainte ghört, wo di obere zwei Drittel vùm Gmeindsbiet yygno het.
Geographi
De ehmolig Gmeindsbann lait am Südhang vùm Vanil des Cours ùn em Mont Bifé, wo di weschtlichi Gränze bilde. Im Oschte isch d Gmeind vùm Bach Javroz begränzt worde, wo en Zuefluss vùm Jaunbach isch. Im Süde het s Gmeindsbiet bim Pont du Javrot aagfange, wo sich bi de Parrerelle de la Goletta mit de diefscht Punkt vo de Gmeind befunde het. Im Norde isch d Gmeind vum Berghang vo de Berra begränzt worde, wo mit de höchst Punkt vo de Gmeind gsii isch. De Berghang vo de Berra wird durch mehreri chlyni Bächli unterdeilt, wo in de Javroz fliesse.
Verein & Kultur
Z Cerniat sin mehreri Verein aktiv, wo regelmässigi Veraastaltige organisiere. Organisiert sin die Verein syt 1992 in de Intersociété de Cerniat, wo d Veraastalige vo de verschidne Verein koordiniert.
Nossikon
Geografy
Nossike lyt südweschtlich vom Schlossberg und äm Tämbrig ungfäär 1,5 km vom Schtattzäntrum fo Uschter. Fo Nossike hät mä än schöne Blick uf dä Gryfesee und dä Pfaneschtyl. Nossike beschtaat us äm altä Dorfchern und rundume ferschidäni Noibouquartier. Im Süde fo Nossike befindät sich s Naturschutzgebiet Verenetorain und Brunnacher, wo dä Klusbach dädurdure flüsst, wo in Riedike sich mit äm Tüfenbach feräint und dänn in See flüsst.
Oberstaufen
Gmoindsglidrung
Zua Schtoufe gheret dr gliichnamig Hauptort, d Pfarrderfer Aach i. Allgäu, Steibis und Thalkirchdorf (Kirchdorf), d Kirchdörfer Hagspiel, Kalzhofen und Schindelberg, d Derfer Buflings, Hinterreute, Hinterstaufen, Höfen, Knechtenhofen, Konstanzer, Lamprechts, Osterdorf, Salmas, Stiesberg, Vorderreute, Weissach und Wiedemannsdorf, d Orte Hub und Weißenbachmühle, d Wiiler Berg, Buchenegg, Döbilisried, Halden, Hänse, Hinterhalden, Hütten, Ifen, Krebs, Laufenegg, Pfalzen, Saneberg, Sinswang, Steinebach, Tronsberg, Wengen, Willis und Zell und d Feriederfer Eibele und Malas.
Stadion Rankhof
S Stadion Rankhof isch e Sportstadion im Hirzbrunnequardier z Basel. Es isch s Heimstadion vom Basler FC Nordstärn. Bis zum Ändi vo dr Saison 2008/09 isch s Rankhof au vili Johr lang d Heimstatt vom FC Concordia Basel gsi. Sit Neuem bruucht die 2. Mannschaft vom FC Basel s Stadion. D Kapazität isch öbbe 7'000 Zueschauer. Es het 1'000 Sitzplätz und 6'000 Standblätz. Dr Stadionrekord us früehnere Johr isch öbbe 30'000 Zueschauer. Die Spiilflechi bestoht us Naturrase.
Buchenbach
Buechebach isch e Gmei im Südschwarzwald im Landchreis Brisgau-Hochschwarzwald (Bade-Württeberg, Dytschland)
Gschichte
Buechebach ische erstmols 1350 urchundlich erwähnt. Sit em 16. Jahrhundert het s'Dorf dr Friherre vu Sickinge ghört. 1803 isch dr Ort an Bade gfalle un ghört hüt zue Bade-Württeberg.
1848er-Revolution in Frankreich
Di zweiti Republik
Noch de Revolution isch e neui provisorischi Regierig dracho, wo aber schlächt organisiert gsi isch. Noch me Monet hän di Konservative agfange, gege di neui Regierig z schaffe und hän noch Ordnig grüefe.
Opposition zu de zweite Republik
Wie au 1830 hät di republikanisch-sozialistischi Partei e Gegeregierig im Roothus vo Paris gfiehrt, dodeby sin Lüt wie de Louis Blanc, de Armand Marrast und de Ferdinand Flocon gsi, wo uff e Bürgerchrieg spekuliert hän. Des Mol hät s Palais Bourbon aber nit gege s Roothus gwunne. 'S hät mieße züe-n-re Einigung zwüsche ne cho, wo deby di gmäßigte Republikaner Oberhand gha hän. E neui Richtig vo de neue Regierig hät's aber nit ge. Ei Site hät Reforme vo de Gsellschaft sälber wölle, Bsitzständ sin in Frog gstellt worre; mer hät uff Glychhet gsetzt und di roti Fahne ghisst. Di anderi Site hät uff Basis vo de alte Institutione wölle witermache und hät sich um d Trikolor versammelt.
S Änd vo de zweite Republik
E Staatsstrych vom Louis Napoléon isch 1851 schief gloffe. Widerstandsnester hän zwar überläbt, di zweiti Republik isch aber umme gsi. De Louis Napoléon hät de Titel "Kaiser Napoleon III. agnoh und s zweite Kaiserrych hät agfange.
Aimé de Palézieux
Dr Aimé de Palézieux isch us ere adlige Familie gstammt, wu urspringli us dr Nechi vu Gämf chuu isch. Syni Eltere Vido de Palézieux (1900–1992) un Gerda geb. Sturm (1916–1976) hän z Waldshuet in dr Löiegass e chemischi Rainigung bedriibe. Si hän drei Sihn un ai Dochter ghaa. Em Aimé sy Schweschter Gabrielle het dr Elmar Elsner von der Malsburg ghyrote un läbt mit sällem uf em Wasserschloss Elmarshausen. Sy Brueder Christoph schafft as Psychotherapeut z Züri, dr jinger Brueder Nikolaus (* 1950 z Züri) isch Musikwisseschaftler un läbt as Freie Autor un Ibersetzer z Hamburg.
In dr Schuel isch dr Aimé sibe Mol hocke blibe, derno het er z Basel e Mechanikerlehr gmacht. In dr 1970er Johr isch er dur Indie un derno dur Dytschland graist. Lyt, wu ne gchännt hän, maine, er sei doderdur us dr Bahn gworfe wore. Vu 1978 bis Ändi 1990er Johr het er z Fryburg gläbt un isch dert bekannt woren as Obdachlose mit eme lange Bart un eme griene Lodemantel, wu am Brunnen am Martinsdor gstanden isch un d Lyt um Gäld aagschwätzt het («Könnt Ihr mir Geld geben? Bitteschön!»). Sy richtige Name het z Fryburg chuum eber gchännt, in dr Stadt isch er bekannt gsii unter dr Näme Nikolaus, Graf oder Catweazle. Vor allem wel er als lut philososchischi Lääbeswyshaite vu sich gee het («Ihr Studenten!! Studiert doch das richtige Leben!!»), het s z Fryburg ghaiße, är sei en ehmolige Philosophiprofässor oder au ne Millionenerb.
Alagnadeutsch
S Laindertitzschu isch dr hegschdalemanisch Dialäkt vùm Land. Es ghèèrd doodrmid zem Siidwalsertiitsch.
Vakuum
Füsikalischi, chemischi und thermodünamischi Äigeschafte
Dur e Hoochwakuum cha dr elektrischi Stroom nume bi seer hooche Spannige duureschloo und das wird in Wakuumkondensatore in dr Hoochläistigselektronik und em Hoochspannigsdäil vo evakuierte Rönggerööre usgnützt. S Brinzip wird au bi Wakuum-Läistigsschalter aagwändet.
Alagnadeutsch
Langverbe
Konjugation vù dr schdaarche Verbe
Schbroochbyyschbel
''Wiär häin gholdùd in Dizschù, gfochte in Dizschù ùnd gfriidùd in Dizschù. Wiär schin owèggangge vièrùnzweenzg Joor vam Laan, ds gaanze gschi mi wäälschèm Volĉh ùnd ds gaanze gschwässt dizschu. Myne Mo ischt geere Laanjer, fascht geere! Ond i scheegi nä vièrùndzweenzg Joor häi wèr gleebe ùssèr Laand; mynè Mo isch gschi siibe Joor nel Conggo Bèlga, der isch Fäälmässer. Jùngge Moo ischt èr gschi schiibe Joor nel Conggo Bèlga. Nusch dèrno häiwèr gwèrĉhùd ès aandärs Wèrĉhi, a Borgesesia, nù schi wèr beidi oolti, der hat äischùschääĉhzg ùnd ich ho schäächzg. Ù nosch wèr èn Bitz Gùùèd, ùnd è Bitz Aalpù – ùnd aall schind sch olt Vollĉh! Wir schind hiè ĉheme sto in d oltù Tooge. Ùn nosch dèr Schù tuèt dè, wos èr wil. We dèr wil go sto in d Stadt, gääid èr ùnd schùs tuèd èr hiè sto. Wièr wellji hiè stèrbe, wièr wellji schi värgrobni hiè mid innschi Oolti.''
Hagenbuch ZH
Geografi
Hagebuech isch es Doorff a de Grenze zum Kanton Thurgau. Zue de Gmäind ghööred au na d Wiiler Hagischtel (Hagenstall), Egghof, Schneitberg, Kappel, Ober-, Mittel- und Unterschneit. S Piet vo de Gmäind umfasst 61,3 % landwirtschaftlichi Flèchi, 28,4 % Wald, 5,9 % Sidligsflechi, 3,9 % Vercheersflechi und 0,2 % Gwässerflechi. Naachbergmäinde sind Frauefeld (TG) im Norde, Aadorf (TG) im Oschte, Elgg im Süde und Bërtschike im Weschte.
Bevölkerigsentwicklig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005
Leopold II. (HRR)
Dr Leopold II. (* 5. Mai 1747 z Wien; † 1. März 1792 ebeda) isch en habsburgische Kaiser vom Heilige Römische Riich (HRR) gsii. Als Kaiser regiert het er numme vo 1790 bis zu siim Tod 1792.
Sed
D sed-Befähl orientiere sich teilwys on dene vum zyleorientierte Texteditor ed, wu eso ähnlig isch wie d Microsoft Inovation edlin''. Sed list e Iigabdatei Zyl fir Zyl, un git jedi Zyl no vorgebene Regle gändert wider uss.
Typischi Onwendungsbispil
In dem Bispil isch durich s  bschtimmt, dass de nochfolgend Text d Veränderungsregle ogit. D Veränderungsregel  sait, dass in jeder Zyl vun de Iigabdatei d Zeichefolg   durich d Zeichefolg   ersetzt werre soll. S aafiehrend  beditet, dass e Zeiche-Ersetzung (substitution) stattfinde soll. S  om End sait, dass d Veränderung global, d. h. fir alli Vorkumme in de Zyl, vorgnumme werre soll. Sunsch det sed nur s Erschte ersetze.
Weinfelden
Allgemains
Wiifälde liit i de Nöchi vo de Thurgauer Hauptstadt Frauefäld, aso mit em Auto hät me öppe 20 Minute, mit em Schnellzug 10 Minute ab em Baahof. Mehreri kantonali Iirichtige händ wäge de zentralere geographische Lag z Wiifälde iren Sitz, so zum Biischpil d Thurgauer Kantonalbank und s Thurgauer Vowaltigsbüro. De Grooss Rot vom Thurgau vobringt de Winter z Wiifälde.
Schuel und Chile
Wiifälde hät e evangelischi und e katholischi Chilegmeind; die evangelisch-reformiert Chile isch im Jugendstil 1902–19904 baue worde und hät inne draa e Jugendstil-Uusstattig wo zimli beiidruckt.
Folschweiler
Verwàltung
vun Folschviller ìsch. Folschwiller ghert zem Kommünàlverbànd.
Hermann VI. von Baden
Dr Markgrof '''Hermann VI. vu Bade''' (* um 1225; † 4. Oktober 1250) isch vu 1243 bis 1250 regierede Markgrof vu Verona un Bade gsi. No dr Hochzyt mit dr Gertrud vu Babenberg isch er churzi Zyt au no Herzog vu Eschtryych un dr Steiermark gsi.
Dr Papscht Innozenz IV. het am 14. Septämber 1248 em Markgrof Hermann VI. d Schänkig vum Herzogtum Eschtryych dur syy Frau Gertrud vu Babenberg bstetigt. E baar Monet speter, am 31. Jänner 1249, het dr Papscht dr Gegechenig Wilhelm vu Holland ufgforderet, em Markgrof Hermann VI. s Herzogtum Österreich as Läche z gee.
Beringen Badischer Bahnhof
Gschichtè
1901 isch s Schaffuuser Tram in Bedryb gangè, wo mit èrè Linniè bis is benõchbòrti Neuhuusè am Rhyfall gfüürt hèt. 1905 isch sèbbi Linniè zuè dè Übberlandstrõssèbaan uff Schlaatè, dè StSS, erwitterèt worrè, wo au zmitts durch s Dorf Beringè gfüürt hèt. Um d Strõssèbaahalteschtell Beringè vom Baddischè Baanhof usènand haltè z chönnè, hèt mò sèllèrè Halteschtell dè Nammè Beringè StSS gää. 1964 isch d Streggi uff Schlaatè stillglait worrè, dè Personèdransport isch vo 1964 bis hüt von èrè Autobuslinniè, dè ASS resp. RVSH, übbernõ worrè.
Fonteny
D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Neudenau
Gmoedsglidrong
Zua Neudene gheret Stadtdoel Herbolzheim, Neudenau ond Siglingen.
Winznau
Gschicht
Winznau isch zum erschte Mou gnennt worde im Johr 1266 aus Winzenowe (1308 Winznow, 1360 Wintznouwe).
Baskenland-Rundfahrt
D Rundfahrt isch s erscht Mol anne 1924 uusdrait wore, syter anne 1952 alljohr. S Profil vum Ränne isch seli aaspruchsvoll, wel e große Dail vu dr Strecki in dr Bärg gfahre wird.
Radioaktivität
Arte vo Zerfall
Schliesslig git s Übergäng zwüsche Zueständ vom gliiche Kärn. Bim Gammazerfall emittiert en aagregte Kärn e hoochenergetischs Photon (Gammaquant) (A, Z) und bi dr Innere Konversion überdräit en aagregte Kärn Energii uf e Hüllenelektron, wo s Atom verloot (A, Z).
Grächen
Greechu (amtlich Grächen) ischt a Munizipalgmeind im Bezirk Vìschp im Kanton Wallis, Schwiiz.
Rombach-le-Franc
Robé (Patois, frz. Rombach-le-Franc, els. Rumbàch, dt. Rumbach, 1871-1919 Deutsch-Rumbach) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Owerelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Verwàltung
vun Robé ìsch. Robé ghert zem Kommünàlverbànd.
Cremin
Geografi
Cremin isch e Stroßedorf uf eme Platoo iber em linke Stade vu dr Broye, nerdli vu Lucens. D Gmaiflechi umfasst 69,7 % landwirtschaftligi Flechi, 23,6 % Wald, 6,1 % Sidligsflechi un 0,6 % sunschtigi Flechi.
Radiowelle
Technischi Radiowälle
Funk- bzw. Radiowälle wärde für die läitigsloosi Überdräägig vo Sprooch, Bilder und andere Daate wie Zitzäiche verwändet, und für s Radio und Färnsee, für d Ortig (Radar) und Nawigazioon (GPS, Funkpäilig).
Ergebnisse der Revolution von 1848
Unter em Strich sin in Ditschlond un z Fronkrich autokratischeri Syschtem blibe un e starik prägts Klassesyschtem. D Reforme sin nume e Tropfe uf d heiß Stei gsi un d Privilegie sin nit ogriehrt worre. Au di nationale Traim vun 1848 sin verflosse gsi.
Beetebuerg
Geografi
Bi Hënchereng fließt d Mierbech in d Alzette.
Henggart
Politik
Gmäindspresidänt isch de Jürg Walser (Stand 2012).
Exzellenzstrategie
Kwelle
Dr Ardikel «Exzellenzstrategie» uf dr dütsche Wikipedia
1848er-Revolution in Italien
Di erschte Uruehe
Politisch hän di riche und gebildeti Italiener e liberali Regierung welle un, dass d Eschtricher us em Nordoschte abziege. Des isch kontrovers diskutiert worre und gmäßigti wie au radikali Ideä sin in d Debatte iigflosse. Au wän di gmäßigti und radikali Kräft einig gsi sin, dass d Eschtricher s Lond hätte solle verlosse, hän di Gmäßigte e Konförderation vun de Kinigrich welle. De Kleriker Vinzenco Giobarti het e Konförderation unter em Papscht gsuecht. Di Radikali hän noch de Grindung vun ere vereinigti Republik gruefe. Däre ihre Fiehrer isch de Giuseppe Mazzini gsi. In d 1830er het er La Giovine Italia grindet. Des isch e Organistion gsi, wu verschideni fehlgschlageni Ufständ unterstitzt het.
De Krieg gege Eschtrich 1848
De Karl Albert vun Sardinie het uf d Volksabstimmunge wäg em Oschluss vun verschidene Städt on em Pietmont gwartet, wu sich as strategische Fähler rusgstellt het. In d Zwischezit het de Druck uf de Papscht noglu und de Pius IX het sini Meinung gändert. Er het gmeint, er kon nit e Krieg zwische zwei katholische Länder unterstitze. wäge däm het er im Mai sinni Truppe zruckzoge un Ondri sin em gfolgt.
D Remer un di venezische Republike
De Mazzini het d Situation vun de Arme dramatisch verbessert. Är het s Kirichelond gnumme un de friejere Libeigene gäh, wu jetz frej gsi sin. Er het Gfängnisrefome gmacht, e Pressefrejheit gschaffe un e weltligi Bildung fir alli Lit.
Oberstdorf
Religion
71,6 % vo dr Iiwohner sind im Johr 1987 remisch-katholisch gsi, 21,2 % evangelisch.
Neuenstadt am Kocher
Geografi
Vo dr Gmarkong send 60,3 % Landwirtschaftsfleche, 23,5 % Wald, 15 % Sidlongsfleche ond 1,1 % sonschtiche Fleche.
Hedingen
Religion
45,4 % vo de Iiwooner sind evangelisch-reformiert, 25,5 % sind römisch-katholisch (Stand 2011).
Tobel-Tägerschen
Sprooch un Dialäkt
De hochalemannisch Dialèkt vo Tobel-Tègersche ghöort zum Oschtschwizerisch
Edelkastanie
Fricht
S Perikarp vu dr Fricht isch läädrig un glychmäßig bruun oder gstraift. An dr Basis vu dr Frucht het s e wysslächte Fläcke, d Drännstell, wu si d Frucht vu dr Cupula lest. Si entspricht eme Querschnitt dur dr stark verdickt un verchirzt Blietestiil. Mit freiem Aug cha mer do dr Laitbindelring sääne. Am Perikarp cha mer d Laitbindel vylmol as Längsrippe sääne. S Änd vu dr Frucht isch zuegspitzt. un bstoht us dr Perigonbletter un dr verholzte Narbenäscht. Im Innere lyt em Perikarp e hoorig Endokarp aa. D Schaidewänd vum Fruchtchnote hän si ufglest, d Columella isch dur dr soome uf d Syte drängt. Dr Soome het e hytigi, gärbstoffrychi Schale. S Inner vum Soome wird vollständig vum Embryo yygnuu, wu in dr Hauptsach us zwai große Chymbletter (Kotyledone) bstoht. D Chymwurzle (Radicula) isch in dr Nechi vum Fruchtspitz. D Oberflechi vum Embryos isch meh oder weniger glatt oder gfuurt. Doderdur goht d Soomeschale dailwys bis in s Inner vum Embryo un mer cha si derno schlächt ewägmache.
Standort
D Cheschte het gärn temperat-humidi, ozeanischi Klimabedingige un suuri Beede. Si isch e submontan-mediterrani Baumart, wzu s gärn warm het. D Johresmitteltämperatur sott zwische 8 un 15 °C liige bi warme Spotjohr un zmindescht sechs Monet iber +10 °C. Si isch arg empfindli gege Spotfrescht. Fir e gueti Entwicklig bruucht si ne Wermisumme vu dr Dagesmittelwärt vu 3600 Grad-Däg.
Rettenbach (Landkreis Günzburg)
Eiwohner
Dr Ausländeraadoel isch 2011 bei 3,4 % gleäge.
Verwaltong
Readebach hot mit em Markt Offinga ond dr Gmoed Gũũdremmaga a Verwaltongsgmoeschaft vereibart.
Witterswil
Sproch un Dialäkt
Dr hochalemannisch Dialäkt vo Witterschwyl ghört zue dr Schwarzbuebeländer Dialäkt, wo zuem Nordweschtschwyzerdütsch ghöre.
Sainte-Croix-aux-Mines
Gschìcht
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Ofterschwang
Geografi
Ofterschwang likt vier Kilometer sidweschtlich vo Sünthöf im obere Illertal unter dr Hörnerkette. Vo dr Gmarkung sind 58,8 % Landwirtschaftsfleche, 33,6 % Wald, 6,4 % Sidlungsfleche und 1,2 % sunschtige Fleche.
Verfassunggebende Landesversammlung Württemberg-Baden
Gschicht
Di erscht Sitzig vu dr Versammlig isch am 15. Juli 1946 im Furtbachhaus z Stuegert gsii un isch vum Wilhelm Keil as Altersbresidänt glaitet wore. Zum Bresidänt isch dr Wilhelm Simpfendörfer gwehlt wore.
Sutz-Lattrigen
Wirtschaft
D Arbetslosigkeit isch im Jahr 2011 bi 1,5 % gläge.
Wolfwil
Religion
21,1 % vo dr Iiwooner si im Johr 2000 evangelisch-reformiert gsii, 68,5 % römisch-katholisch.
Daisendorf
Verkehr
Dosedorf isch ibber d Bundesstroß 31 mit em überregionali Stroßenetz verbunde. Selle Zugäng zur Bundesstroß befindet sich z Meerschburg bzw. Uhldinge-Mühlhofe.
Crissier
Bevelkerig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Uusländeraadail isch 2010 bi 43 % gläge.
Wirtschaft
D Arbetslosigkait isch anne 2011 bi 4,6 % gläge.
Giovanni Orelli
sy Lääbe
Anne 1963 het er Ester Viscardi ghyrote, e Lehreri, wu vu San Vittored gsii isch.
Nordheim (Württemberg)
Gschicht
Norde ischt zom erschte Mol gnennt worda em Johr 823.
Das blaue Wunder
Rhii 2012
Ab Aafang Mai het de Ernst Bromeis de Rhii vo de Quelle am Oberalppass bis zu de Mündig in d Nordsee in de Nöchi vo Rotterdam innerhalb vo eme Monat welle durchschwümme. Unterstützt isch sini Aktion vo Schweiz Tourismus gsi. Er het sis Vorhabe aber nach zwei Woche müesse abbreche.
Vauban
Dr Begriff Vauban bezeichnet
Lettisches Gymnasium Münster
S Gymnasium isch anne 1951 vu Flichtling in eme dytsche Flichtlingslager grindet wore. Im nämlige Johr hän litauischi Flichtling z Diepholz e aiges Gymnasium grindet, wu anne 1954 uf Hüttenfeld bi Manne zogen isch. Im Chalte Chrieg het s Gymnasium Schueler us aller Wält ufgnuu, doderdur het sich di lettisch Gmai z Münster un s Gymnasium zuen eme Zäntrum fir d Exil-Lette entwicklet. Unterrichtet woren isch uf Lettisch. Syt 1986 het s z Münster e Lettischs Centrum gee, wu s Gymnasium derzue ghert het un wu ne Internat aaglideret gsii isch. No dr Unabhängigkait vu Lettland anne 1990 het s Gymnasium sy Bedytig verlore un isch schließlig anne 1998 ufglest wore. Syterhär isch s Lettisch Centrum unter anderem in dr Erwachsenebildig aktiv, bedrybt e Chinderschuel un veraastaltet e Summerschuel.
Bettenduerf
Ortsdail
Zue Bettenduerf ghere d Ortschafte Bettenduerf (Bettendorf), Gilsdref (Gilsdorf) un Méischtref (Moestroff).
Todtnau
Stadtgliderig
Zue dr Stadt Todtnau ghöre d'Ortschafte Afterstäg, Brandeberg-Fahl, Gschwend, Muggebrunn, Präg-Herreschwand, Schlechtnau un Todtnauberg. D'Gmarkig hängt nit zämme un wiist einigi chleineri Exklave uf.
Chandragupta II.
Dr Chandragupta II. isch von öbbe 375 bis 413/15 n. d. Z. dr Kaiser vom nordindischen Gupta-Riich gsi. Er het dr Binaame Vikramaditya („Wälteroberer“) ghaa. Wääred sinere lange Heerschafts het Indie e politisch-milidäärischi, wirtschaftligi und kulturelli Blüetezit erläbt. Dr Chandragupta II. gältet as groosse Förderer vo de Künst, was sich in dr Archidektuur und au in dr bildende Kunst in e Hufe Skulptuure manifestiert (Sanchi, Sarnath u. a.). Im Umfäld vom königliche Hoof häi usserdäm vili Dichder gschafft, drunder au dr berüemti Kalidasa.
Todtnau
Gschicht
Vu 1366 bis 1805 het Todtnau zue Vorderöschtriich ghört un isch demit au nooch dr Reformation katholiscch blibe, denooch isch es badisch worre. Am 24. Juli 1809 het Todtnau s'Stadträcht.
Regelmässigi Verastaltige
Ebefalls in Todtnauberg werre sit 2005 underem Motto „Läse uf em Berg“ im November/Dezember d Literaturdäg Todtnauberg verastaltet, e oberheinischi Plattform fer Begegnige mit Autore.
Bärenhöhle
Entdeckig
Wu dr Hehlinefierer Karl Bez im Johr 1949 dr Flug vu Flädermyys beobachtet gha het, het er mit eme chleine Gang am Änd vu dr Karlshehli d Furtsetzig vu dr Hehli entdeckt. In däm wytere Deil vum Hehlinesyschtem het mer no vil meh Bärechnoche gfunde, wäge däm isch dr nej entdeckt Abschnitt derno Bärehehli  gnännt wore.
Greenfield Festival
Wel de Veraastalter e Dütsche isch, hän im Jahr 2005 Schwiizer Feschtivalveraastalter zum Boykott vom Feschtival ufgruefe. Si häi gmäint, d Schwiiz heb gnue Feschtival und uusländischi Veraastalter seie nöd gwünscht. Mit eme Budget vo rund 5,5 Millione Franken isch s Greenfield s tüürscht Feschtival uf Schwiizer Bode.
Uesslingen-Buch
Bevölkerig
Quelle: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Uusländeraatail isch 2010 bi 5,5 % gläge.
Röfingen
Refinga (amtlich Röfingen) ischt a Gmoed em Landkroes Genzburg z Bayern.
Verwaltong
Refinga hot mit dr Gmoede Dirrlaungna, Haldawang, Landeschberg ond Winterbach a Verwaltongsgmoeschaft vereibart.
Bernard Cazeneuve
Dr Bernard Cazeneuve (* 2. Juni 1963 z Senlis) isch e franzesische Bolitiker vu dr Parti Socialiste (PS) un syt em 6. Dezämber 2016 franzesische Premierminischter. Vorhär isch er ab em 2. April 2014 Inneminischter gsii.
Lääbe
Dr Cazeneuve het an dr Elitehochschuel Institut d’études politiques de Bordeaux studiert. Ab 2001 isch dr Bernard Cazeneuve Burgermaischter vu Cherbourg-Octeville gsii un ab 2008 Bresidänt vum Kommunalverband Communauté urbaine de Cherbourg. Boodi Ämter het er im Juni 2012 niderglait. Vu 2007 bis churz no sym Yydritt in d Regierig im Mai 2012 un nomol churzi Zyt no dr Wahl vu dr Nationalversammlig im Juni 2012 isch er ain vu dr fimf bzw. vier Abgordnete gsii, wu s Département Manche in dr Nationalversammlig verdrätte. Sy Mandat isch verlosche, wel e Regierigsmitglid kai Abgordnete derf syy. Am 16. Mai 2012 isch er beigordnete Minischter fir Europaaaglägehaite in dr Kabinett vum Premierminischter Jean-Marc Ayrault gsii, zueständig fir d Nuklearbolitik. Im Zug vun ere Kabinettsumbildig (Ruggdritt vum Jérôme Cahuzac) isch dr Cazeneuve am 19. Merz 2013 Huushaltsminischter im Finanzminischterium wore.
Cronay
Wirtschaft
D Arbetslosigkait isch anne 2011 bi 2,7 % gläge.
Sproch un Dialäkt
Dr alt frankoprovenzalisch Patois isch wahrschyns aafangs 20. Jh. uusgstorbe. Ergebnis us dr Volkszellige vu 1990 un 2000, wu zum Dail Lyt Patois as Sproch aagchryzlet hän, gälte in dr Sprochwisseschaft as Artefakt un hän ihre Ursprung ender in statistische Fähler oder ass d Lyt unter „Patois“ ihr Regionalfranzesisch verstehn
Schlacht bei Alerheim
S Dorf Alerheim isch so schwer verwüestet worde, ass es 70 Johr bruucht het für zum s widr ufzbaue.
Armenien
Lag un Struktur
Dr grescht See vu Armenie un vum ganze Kaukasus isch dr rund 1900 Meter hoch gläge Sewansee nordeschtli vu Jerewan mit ere Flechi vu zurzyt rund 1242 km². Dur Wasserentnahm isch sy Flechi stark zruggange (1984: 1262 km²). Di lengschte Fliss vu Armenie sin Aras, Worotan, Kassagh, Hrasdan un Debed.
Bflanze- un Dierarte
In dr Arasniderig het s Salzbflanze. Bis zuen ere Hechi vu 1400 Meter sin Artemisia-Arte wyt verbraitet. Im gebirgige Gländ wagse vyl dornigi Hecke un anderi stachligi Bflanze, wie zem Byschpel Dischtle. Im Hochgebirg het s vyl Bflanze, wu Drickini gärn hän. Um 1900 sin rund 25 Brozänt vu dr Flechi mit Baim un Hecke deckt gsii, 1964 rund 15 Brozänt, 2005 nume no acht bis 10 Brozänt.
Erdbeben von Sparta 464 v. Chr.
De Diodor Siculus, wo s Erdbebe is Joor 469 v. Chr. datiert, sait es hebi 20 Tuusig Tooti ggee und d Mentsche saied vo de Trümmer vergrabe wore. De Plutarch maint, as da s schwersti Erdbebe sit Menschegidenke gsii sai, vili Erdspalte hebid sich uuftue und ufem Taygetos saied gär Berggipfel abbroche. Z Sparta saied nume fööf Hüser stoo blibe und im Gymnasion saied all Ephebe umchoo, ussert die, wo emene Hase nochegaget saied, wo unmittelbar vorem Erdbebe dör s Gymnasion ghopplet sai. O wenn die Agoobe öbertribe wörked, so geend si en Iidruck, wo die Katastrooffe uusgricht ghaa hett. De Plutarch hett gschribe, as no zo sine Lebtig die Gräber Seismatias („Erdbebegräber“) gnennt wore sind.
Armenien
Erschti Nännig vum Name „Armenie“
In dr persische Zyt isch dr Name „Armenie“ anne 521 v. Chr. uf ere dreisprochige Inschrift zum erschte Mol gnännt. Uf assyrisch wird vu Uraštu (assyrisch fir Urartu) gschribe, uf persisch vu Arminia (Armenie). Dr Name, wi si d Armenier sälber gän (Hajer), isch en andere, di armenisch Sproch isch erscht ca. 900 Johr speter in aigene Schriftzygnis iberliferet.
Spotantiki
Au noch em Änd vum Partherrych isch Armenie zwische Rom un Persie umstritte blibe. Zwische 252 un 297 isch s em Sassaniderych, dr Noofolger vu dr Parther, glunge, Großarmenie unter ire Yyfluss z bringe. S Biet isch aber in dr gsamte Spotantiki e Strytpunkt zwische dr Sassanide un Rom gsii. Wu dr Chaiser Diokletian 298 iber d Sassanide gsiigt ghaa het, hän doie d Oberhoohait iber Armene mieße vorlaifig ufgee. Dr Trdat III. us em Huus vu dr Arsakide isch uf dr armenisch Droon gstiige un het um 314 n. Chr. s Chrischtedum zur Staatsreligion erklert. Dodermit isch Armenie dr erscht chrischtli Staat vu dr Wält wore.
Anne 387 hän Rom un s persisch Rych vu dr Sassanide s großarmenisch Chenigrych unterenander ufdailt, dr greßer Dail isch as Persarmenie an d Perser gange. In däre Zyt hän d Armenier e hochi chrischtligi Kultur, Literatur un Böuchunscht entwicklet – vor allem no dr Schaffig vun eme aigene Alphabet dur dr Mesrop anne 406. 428 hän d Sassanide di arsakidische Chenig vu Armenie abgsetzt un hän Persarmenie ere diräkte persische Verwaltig untertstellt. Wu d Sassanide derno unter em Chenig Yazdegerd II. versuecht hän, di zoroastrisch Staatsreligion z Armenie yyzfiere, isch s 451 unter dr Mamikonjan zue me Ufstand vu dr Armenier chuu. S het e lange Guerillachrieg gee, wu schließli anne 484 mit dr Anerkännig vum Chrischtedum dur d Sassanide ufghert het.
Erschte Wältchrieg, Velkermord un Unabhängigkait
In dr Demokratische Republik Armenie hän aafangs di ender sozialdemokratische Daschnake regiert. D Republik het massivi Probläm ghaa, s het Hundertdöuserti vu Flichtling gee noch em Verlkermord in dr Dirkei un e Wiurtschaftskrise verbunde mit ere Hyperinflazion. Am 29. Novämber 1920 hän si armenischi Bolschewiki an d Macht butscht un hän am 2. Dezämber 1920 di Armenisch Sozialistisch Sowjetrepublik uusgruefe. Am 6. Dezämber 1920 isch zur Unterstitzig vu dr neie Regierig di Root Armee yymarschiert.
Wider unabhängig
In dr 1990er Johr sin zue dr dradizionälle bolitische Gruppierige, wie „Daschnaks“, neigrindetei derzuechuu. Dr Demokratisierigsbrozöäöäs isch aber nit gradlinig glofe. D Aktivitete vu dr Daschnaks un verschideni opposizionälli Zytige sin im Dezämber 1994 verbote wore. Am 5. Juli 1995 isch d Verfassig vum unabhängige Armenien per nazionalem Referändum aagnuu wore, wu in ire doimolige Form aber ne Schwechig vum Barlemänt gegeniber em Bresidänt brocht het. Dr Bresidänt isch syterhär fir e Amtszyt vu 5 Johr gwehlt wore. Di dodmol 190 Mitglider vum Aichammerebarlemänt sin fir vier Johr gwehlt wore. D Verfassig het e jedem Burger s Wahlrächt ab 18 Johr gee, wu syter zmindeschtr aim Johr im Land gläbt het. Fimf Monet noch em Verfassiogsreferändum isch am am 1. Dezämber 1995 e neii territoriali un verwaltigstächnischi Gliderig vum Land bschlosse wore.
Obersulm
Geografi
Vo dr Gmarkong send 47,7 % Landwirtschaftsfleche, 27,8 % Wald, 22,9 % Sidlongsfleche ond 1,6 % sonschtiche Fleche.
Hansruedi Giger
Bilder
Ab 1966 sin di erschte Bilder entstande, di amischte dervu in El. Wu dr Giger anne 1972 d Spritzpischtol (Airbrush) entdeckt gha het, isch des sy bevorzugt Molwys wore. In dr negschte 20 Johr sin rund 600 Bilder mit Tusche und Acrylfarben enstande, e baar dervu iber vier Meter brait. Aafangs 1990er Johr het dr Giger d Molerei ufgee un het nume no dreidimensional gschafft.
Obersulm
Verwaltong
Dr Schuldes vo Obersulm ischt dr Tilman Schmidt.
Betzder
Gschicht
Betzder isch zum erschte Mol gnännt wore anne anne 1140 as Betresdorf.
Fellbach
Nochbergmeine
Die Stedt un Gmeine gränzen an d Stadt Fellbach (im Uhrzeigersinn vu Oschte uus):
Verwaltong
D OberSchuldese vo Fellbach ischt d Gabriele Zull.
Brüder Grimm
D Briäder Grimm, dr Hebel un s Alemannisch
Was d Grimm-Briäder fir dr Hebel empfunde hän, isch nit numme e momentani Begeischterung gsii. 1832, wu ner sälber scho zu dr renommierteschte Philologe in ditsche Sprochraüm zellt het, schribt dr Jacob in dr Hannoverschen Zeitung, dr Hebel seig „unvergänglich in unserem andenken“.
Volt
Lueg au: Elektrizität
Uttwil
Religion
49,8 % vo dr Iiwooner sind evangelisch-reformiert, 32,2 % sind römisch-katholisch (Stand 2000).
Sprooch un Dialäkt
Bi de Volkszellig 2000 hend vo de 1439 Iiwooner 94,2 % Dütsch as Hauptsprooch aagèè, 0,5 % Französisch 2 % Italienisch und 3,3 % anderi Sprooche.
Arduino-Plattform
Software
Dõ è Byschpill für è Brogramm (i dè Arduino-Diktion: Sketch), wellès è LED blinggè lòt, wo as Arduino-Board aagschlossè isch:
Croy VD
Geografi
Croy isch e Dorf uf eme Platoo iber em Nozondal. D Gmaiflechi umfasst 46,7 % landwirtschaftligi Flechi, 48,4 % Wald, 4,9 % Sidligsflechi.
Erwin Schrödinger
Dr Schrödinger giltet as ain vu dr Begrinder vu dr Quantemechanik un het fir d Entdeckig vu neie produktive Forme vu dr Atomtheori zämme mit em Paul Dirac 1933 dr Nobelbryys fir Physik iberchuu.
Laischtige un Uuszaichnige
Anne 1926 het dr Schrödinger di no ihm gnännt Schrödingerglychig formuliert. Dr Zuegang zue dr Quantemechanik, wu dr Schrödinger mit Hilf vu däre partiälle Differentialglychig gfunde het, isch zwar speter as em Heisenberg syy Matrizemechanik chuu. Em Schrödinger syne het aber dr Vordail, ass er d Mathematik brucht, wu us dr klassische Mechanik bekannt isch. Die Arbete hän em Wältruem un schließlig au dr Nobelbryys fir Physik anne 1933 yybrocht. In däre beriemte Artikelserie (Annalen der Physik Bd.79, S.361, 489, 734, un Bd.81, S.109, 1926) het er au glychzytig d Equivalänz vu syre Formulierig mit dr Matrizemechanik vum Heisenberg un em Born bewise.
Dr Schrödinger het au zue philosophische Aschpäkte vu dr Quantemechanik Stellig gnuu. In syym Wärch Was ist Leben? (im Orginal What is Life?), wu anne 18944 uusechuu isch, fiert er dr Uusdruck vu „Negentropi“ yy. Si het dertemol e große Yyfluss uf d Molekularbiologi ghaa, wel si versuecht het, biologischi Themene physikalisch z erklere un s Inträssi uf dr dodmol nonig bekannte Mechanismus vu dr Vererbig glänkt ghaa het, wun er dr Uusdruck vum „aperiodische Krischtall“ bregt het, wun er sich zue däm Zytpunkt no as Protein vorgstellt gha het. Des Wärch giltet au hite no as Klassiker, wie au vil vu syne Biecher, wu vilmol in dr Form vu erwyterete Essay gschribe sin.
Foulcrey
Gschìcht
Ìm Johr 1681 ìsch d Gmein züe Frànkrich kumme. Vun 1871 bìs 1918 hàt sa zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Guttet-Feschel
Religion
91 % vannu Iwonru sint im Jaar 2000 remisch-katholischi gsii, 5,1 % evangelisch-reformierti.
Theoderich der Grosse
Gschicht
Als Verträter vom Amalrich, sim unmündige-n-Änkel, isch de Theoderich sid 511 au Herrscher vo de Weschtgote gsii. Nach der Eroberig vo Italie sind d Franke underem Chlodwig I. die wichtigschte Gägner vo de Oschtgote gsii. Wo de Dietrich anne 526 gstorben isch, isch es mit den Oschtgote nidsi ggange: anne 535 hät de Justitian I. agfange ires Gebiet zruggeerobere, und im 553i, nach de Niderlaag vom Teja gäge de Eunuche-General Narses bi de Schlacht am «Milchbärg», em Mons Lactarius, isch s mit em Oschtgooteriich umme gsii.
Rettenberg
Gschicht
Reätebäerg isch zum erschte Mol gnennt worda im 11. Johrhondert als Rötinberg.
Vauban (Freiburg)
Sitem 1. Jänner 2008 isch s'Vauban e eigene Friburger Stadtdeil un Stadtbezirk mit dr Nummere 680. Mit numme guet 41 Hektar isch s'Vauban-Viertel debi dr vu dr Flächi her chleinscht Friburger Stadtdeil.
Daift worre isch d'Kaserne un dr später Stadtdeil uf de Sébastien Le Prestre de Vauban, eme französische Festigsbaumeister ussem 17. Johrhundert. Dr Vauban het underem Ludwig XIV. vu Frankriich au Friburg in e Korsett us Festige gsperrt (wie z. B. Nöi-Brisach, wo vu ihm uffem Rissbrett konzipiert worde isch) un dr Stadtentwicklig dodur zimli gschadet. Dass uf ihn 300 Johr später e Stadtvirtel daift worre isch, isch e argi Ironi vu dr Gschicht.
Thannhausen (Schwaben)
Gschicht
Deahausa ischt zom erscht Mol gnennt worda em Johr 1109 als Taginhusen.
Marquard Wocher
Si Familie und Dood
Dr Marquard Wocher isch sit 1800 mit dr Anna Maria Fatio (1759–1828), dr Witwe vom Archidekt Johann Wilhelm Büchel verhürootet gsi. Chinder häi si käini gha. Dr Wocher isch 1830 hoochverschuldet z Baasel gstorbe. Dr Noochlass vom Ehebaar, s Thunpanorama inklusiiv, isch noch em Dood vom Wocher im Gant verstäigeret worde.
Römisches Reich
Europa noch em Untergang vom Weströmische Riich
Fer die domolige Zitgnosse isch säll nit dr Undergang vum Römische Riich gsi, sundern es isch d Einheit vum Riich wiiderhergstellt worre, und es het jetzt wiider numme ei Kaiser – de in Byzanz – gä. D Stadt Rom sälber het yber die katholisch Chilche witterhi im gsamte ehemolige Westriich – un drybernus – e grosse Ifluss uf d Politik gha un yber d Bischöf d Verwaltig vo de Provinze kontrolliert. Dr römisch Ifluss un die römisch Herrschaft isch also nit verschwunde, sundern het numme si Charakter starch veränderet.
Sauschwänzlebahn
Baulichi Bsunderheite vo dere Strecki
Da de Streckeabschnitt Oberlauchringe–Wize zimli parallel em Unterlauf vo de Wuete folget, hät sich de dörtige Bahnbau voglychswys unproblematisch gschtaaltet. Voschätzt hèt mo sich bim Bau vom unterè Streckedeil nu uf èm Abschnitt Èberfingè-Stüèlingè, well mo dört zimli nöch a dè Haldè trassyrt hèt, welli stark zum Nochrutschè neigt. Dorum hèt mo so mengi Stützmuèr bauè muèsè.
Dunnel
De Grimmelszofner Dunnel isch 225 Meter lang un unterquert de Bergschporn a de Mündig vom Müllibach- is Wuetedal un befindet sich süedweschtlich vom Grimmelzofner Bahnhof.
Bruggènè
Für diè Strecki hän insgsamt füüf großi Viadukt un Bruggene für d Überquerig vo de Querdäler odder Flüß i dèrè Gegend müèse baut wörrè. Diè Bauwerch hän durchwäg e Höchi vo bis zu 30 Meter un e Längi vo 100 bis 250 Meter. Für die statischi Bemessig vo de Brugge sin die domols schwerschte Kanone vo de Friedrich Krupp AG mit enem Gwicht vo 140 Tonne maßgèbend gsy. Diè Wuetebrugg im Wyler bi Blumegg, de Dalübergang vo Füetze un d Donaubrugg z Hintschinge sin mit Fischbuuchdräger uff Muerwerkspfyler usgführt worre, de Epfenhofner Viadukt isch è Pendelpfylerbrugg mit barallelgurtigè Staalfachwärkdräger un de Biesenbachviadukt e Grüschtpfylerbrugg mit Fischbuuchdräger. Diè Wuetebrugg isch erforderlich, um diè Kehri im Wyler a diè link Talsite vo de Wuete hy witerzführe, glychzitig isch sell dè einzige Übergang vo dere Bahnstreggi über d Wuetè. Dié beide Talübergäng by Füetze un Epfenhofe sin notwendig, um für offeni Kehrschleife d Dalsite z wechslè. S Biesebach-Viadukt überwindet dè Dobel vom Biesenbach zwische Epfehofe un em Buechbergdunnel. Kurz vor em End erreicht dié Strecki dié rechti Site vom Donaudal, d Donau mue dört überquert wörre, um dè Aaschluss a diè linkssitig volaufende Schwarzwaldbahn hèrzschtellè. Für d Wägübergäng sin meischtens chlyneri Bruggènè baut worrè, vu sellenè git s en Huufè a dèrè Streggi. Als Byschpil möget diè Bruggènè über d B314 a de südliche Ortsyfahrt vo Grimmelzofè, de aalte B314 nördlich vo Füetze odder nordöschtlich vo Epfèhofè diènè.
Gleisbett
De kleinschte Radius vo de Streggègleis betrait 300 Meter un isch nu by de Umfahrig vom Dorf Epfèhofe uusgführt worrè.