cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Alphorn
Wiiterentwickligä und Variantä
Hüt werded vereinzelt Alphörner us Glasfasäre, Carbonfasäre oder Acrylglas gmacht, so sinds nüme meh als es knapps Kilogramm schwär. Klanglich isch aber sones moderns Alphorn de Holzhörner dütlich unterläge. Versuechswiis sind au Instrumänt mit Chlappä oder enere Ventilmaschinä (Würkig vo de Ventil wie binere Trumpetä) bout worde, dass de Tonumfang uf e diatonischi Tonleitere (Chlappä) oder e chromatischi Tonleitere erwiteret wird.
s Orgleregischtär "Alphorn"
In Orglä findet mer zum Teil s Regischter Alphorn. Dä spezielli Klang vom Alphorn wird bi dene Orglä dur e Orgälpfiffä (meischtens us Holz) imitiert. Z'findä ischs zum Biispiil i dä "Schwalbennestorgel" vo 1977 im Ulmer Münschter als 16′-Register im Hauptwärch.
AirBridgeCargo
Gschicht
Im Jahr 2004 gründet d Volga-Dnepr Airlines e Frachtfluglinie mitem Name AirBridgeCargo, wo ihri Tätigkeit ufem internationale Markt ufgno het. AirBridgeCargo isch d erschti russisch Frachtfluglinie, wo mit Boeing 747-200F Europa mit Asie uber Russland verbinet. Am 27. Januar 2012 bechunt d AirBridgeCargo als eini vo de erste Fluggschellschafte d neu Boeing 747-8F.
Internationaler Tag des Gedenkens an den Genozid an Sinti und Roma
Iniziatiive
Im Joor 2011 het s polnisch Barleänt dr Maandaag unter em Name Dzień Pamięci o Zagładzie Romów i Sinti yygfiert. Au Kroazie, Tschechie, Litaue un d Slowakei maane am 2. Augschte an dr Genozid an dr Roma.
Zement
wie me ne macht und für was me ne bruucht
Dr Jura isch es ganz es gäbigs Gebirge für zum us em Chalchschtei Zimänt z mache. Im Lauffetal git’s sogar e Platz mit em Fluername Zementfabrik, wie me bi dr Datebank ortsnamen.ch cha lääse.
Es git verschideni Sorte vo Zimänt, wo me mit de beede wichtige Rohstoff no anderi Sache wie öppe Sand, Äschen oder Gips usw. mischt.
Béla Bartók
Dr Béla Bartók ( []; * 25. Merz 1881 in Groß-Sankt-Nikolaus/Nagyszentmiklós, Ööstriich-Ungarn; † 26. Septämber 1945 z Nöi York) isch en ungarische Komponist, Pianist und Musigethnolog gsi und gältet as äine vo de bedütendste Verdräter vo dr Modärne.
Biografii
Usser em Komponiere het sich dr Bartók mit em süstematische Sammle vo Volkslieder befasst. Er het für daas Räise dur Ungarn, Rumänie, d Slowakei, Siibebürge und dr Vorder Oriänt gmacht und het drbii me as 10'000 Lieder gsammlet, won er fonografiert oder diräkt schriftlig fixiert het. Ghulfe het em ass er meereri Fremdsprooche, drunder Dütsch, Änglisch, Franzöösisch und Russisch chönne het. Im Joor 1916 isch dr Bartók dr Unitarische Chille bidrätte, si Soon isch spööter Bresidänt vo dr ungarische Unitarische Chille worde.
Wärk
{|
Käerjeng
Geografi
Käerjeng lyt im Weschte vum Land an dr Gränz zue Belgie.
Flap Konsonant
Mit eme Flap (vùm änglische to flap ‚flattre‘) oder eme Tap (vùm änglische to tap ‚chlopfe, lycht beriere‘) meint mer in de Foneetik e Artikulationsart. Mer meint demit en Konsonant, wo de aktivi Artikulator (also de Deil vùm Muul, wo sich aktiv bewegt zùme de Luut usszspräche) ei Mool ganz chùrz gäge de passive Artikulator (also de Deil vùm Muul, wo sich nit bewegt sùndern beriert wird) schlait. Bi de Flaps oder Taps isch de aktiv Artikulator entweder d Ùnterlippe oder d Zùng. Die Konsonant sin also eme Plosiv wie [] oder [] äänlig, aber mit em Ùnterschid, dass d Zùng nùmme ei ganz chùrzi Berierig macht. S Muul wird also nit eso lang vo de Zùng verschlosse, dass sich Lùft chönnti ùffstaue.
Magnetische Flussdichte
Di magnetischi Flussdichti \vec{B} isch - gliich wie di elektrischi Flussdichti \vec{D} - e grichteti Grössi, also en Vektor, und wird us em Vektorpotential \vec{A} härgleitet.
Definition
Di erschti vo de beide obigä Gliichigä wird debii meischtens für frei im Ruum bewglichi Ladigä - wie öppe Elektronä innerhalb vonere Braunschä Röhrä - bruucht, di zweiti degäge für Ladigä, wo sich innerhalb vo elektrischä Leiter - z. B. - beweged. Im Übrigä sind di beidä Gliichigä völlig gliichwärtig.
Bewegt sich di elektrischi Ladig q mit ere Gschwindigkeit v sänkrächt zu de Richtig vom magnetischä Fluss und/oder verlauft de untersuechti Leiter sänkrächt zu de magnetischä Flussrichtig, cha, will i dem Fall de Wert 1 aanimmt, de Zahlwert vo  gmäss de folgende Gliichig au diräkt us de Chraftwürkig  uf d Ladig bzw. de Leiter als ganzes berächnet wärde:
Magnetischi Flussdichti und magnetischä Fluss
Di obigi Formle isch demit mathematisch gseh e diräkti Konsequänz vo de homogenä Maxwellschä Gliichig sowiä vom Gauss'schä Satz für es beliebigs Vektorfäld \vec j und das vo O igschlossni Volumä V. Aaschaulich gseit: Was (netto) „i V entspringt“, flüsst dur O usä, was (netto) „i V versickeret“, flüsst dur O inä.
Sergei Sergejewitsch Prokofjew
Orchesterwärk
Sinfonie Anderi Orchesterwärk Wärk für Soloinstrumänt und Orchester
Klavierwärk
Wärk für 4 Händ
Liste der Flugunfälle in Deutschland
D Lischte vo de Flugunfäll z Dütschland, git e chronologische Überblich über di wichtigschte Flugunfäll, Flugzüügverluscht u Beinahe-Kataschtrophe i der Gschicht vo der Dütsche Luftfahrt, verursacht im Dütsche Luftruum, vo Dütsche Fluggselschafte oder mit massgäblecher Bedeiligung vo mene Dütsche. I de Lischte sy keiner Unfäll mit Kampfflugzüüg, private Chlyflugzüüg, Helikopter u Ballön verzeichnet.
Zoë Jenny
Lääbe
D Zoë Jenny läbt mit iirer Dochder in dr Nööchi vo Züüri. Sit 2010 isch si Botschaftere vo dr schwizerische Chinder- und Jugendorganisazion Pro Juventute.
Salz
Witeri Bedütige:
Übersicht der Listen der Flugunfälle mit Verkehrsflugzeugen 1971 bis 1990
1971 - 1980
Lischte vo de Flugunfäll mit Verchehrsflugzüüg 1976
Lischte vo de Flugunfäll mit Verchehrsflugzüüg 1980
Erdmännlein (Sagengestalt)
was si sind, wo s se git und wie me muess uufbasse mit ne
Will se doundöört eben öpper mol gseh het, wüsse mer au rächt guet Bscheid von iirem Uusgseh: Härdmänndli chöme je nachdämm mit schwarze, grüene, wyssen oder roote Mänteli drhäär.
Cassius Dio
Das bedüütende Wäärch isch leider nümme ganz erhalte; die Teili, wo me no könnt, het men i ganz verschidene Schriften us em Mittelalter gfunden und wider zämetreit. Vill Abschnitt vo dämm, wo me hüt no cha lääse, sind aber wichtigi und teils äinzigartigi Kwelle für die Römischi Gschicht bsunders am Ändi vo der Republik und i dr Chaiserzyt. Dr Kassius muess en huuffe elteri Schrifte gha haa zum d Informazioone druus usezie, und er het gwüss au s ryche römische Staatsarchyv bim Forum Romanum chönne bruuche, nume weiss me hüt fasch nüüt me vo dene früenere staatliche Schriften und de private Wäärch.
Erdmännlein (Sagengestalt)
mit wämm si verwandt sind und wie me se tuet underscheide vo andere Völker
Es isch no z sääge: Me tarff d Härdmänndli joo nit öppe verwächsle mit de Zwäärgen oder de Kobold, wo ganz öppis anders sind und au en andere Charakter zeige; es git ebe ganz vill Aarte bi de wyt verbreitete «elfische» Völker. Zu dene andere ghöört dänk au s Doggeli im Bärnbiet. Um sonen anderi Zwärgefiguur goot’s öppen au bi der Verzellig im Gschichtebuech vo de Brüeder Jakob und Wilhelm Grimm mit der Nummere ATU 301, wo «s Ärdmänndli» heisst. Döört drzue chame go lääse, wie dr Berliner Literaturwüsseschaftler Johannes Bolte(1858–1937) un dr tschechisch Slawischt Georg Polivka (1858–1933) d Grimm-Määrli erklääre.
Und es isch au e ganz en anderi Gschicht weder die vo de Wilde Lüüt, wo ganz verschide sind zum aluege und au nid s glyyche mache. Zu dene ghööre öppe die unghoblete Wildllüüt vo der Kanisflue im vorarlbärgische Bregänzerwald. Und die Gstalte chömen am Oberrhy scho uff grosse Basler und Stroossburger Bildteppech usem Mittelalter vor. Bim Vogel Gryff z Basel cha men all Joor änds Winter sone «Wilde Maa» go aluege. Mit deene Lüüt het meh d Wüsseschaft vo der Simbolforschig z tue.
d Gschichtskwelle für die Sach
E gueti Imformantin isch d Elisabeth Fröhlich vo Lommis im Tuurgi: si het sälber d Härdmänndli i de Höölenen am Immebärg no gseh, wie dr Lomiser Gmeindroot Josef Schönebärger brichtet het. Und au dr vertrauenswürdig Tuurgauer Gschichtschryber Johann Adam Pupikofer (1797–1882) het ghört sääge, d Lüüt i dr Gägend vo Schönholzerswyle heige no vor nit langer Zyt mit de Härdlüütli im Heideloch im Ytobel gäge Hagewyl zue z tue gha.
Vom Meinrad Inglin (1893–1971) isch d Gschicht Der Schatz in den Bergen. Er het s anne 1958 gschribe, und es loont sech au hütt no zum se lääse.
Im Französische sind die wälsche Härdmännli es Volch vom «Petit peuple», im änglische Kulturkreis heisse si «Little people». Ufe französisch Schriftsteller Pierre Dubois (* 1945) goot d Wüsseschaft vo der Elfikology zrugg, wo au d Gschicht un d Kultur vo de Härdmänndli tuet erforsche; dr Dubois seit, es sig für d Fachlüüt vo dere Richtig zimli schwäär, die alte Völker gnau z beschrybe un z underscheide.
wie men am Schwarzwald ganz bsunders a die Lüütli dänkt
Das alls isch de Möntschen am Schwarzwald vill wäärt bis hüt, und me vermisst die liebe Lüütli und au wie si öppe de Möntsche mit iirne Tänz sind cho Fröid mache, wie dr Bäschlin seit, und drum macht me zum iine das zeige und zum üüs a se maane die Tääg mit de Fasnechtsfiguure. Die wo das guet chönne sind es paar Naarezümft: öppe d Naarezumft Erdmännle Sickingen e. V., dr Naareverein Mössingen e. V. "Erdmännle & Andeck-Hexa" und d Naarezumft Tiengener Erdmännle e. V.
Eurysthenes (Sparta)
De Eurysthenes isch de älteri Zwilling gsii. Noch de spartanische Saag, wie si de Herodot öberlifert, isch de Aristodemos grad nochdem z Zwilling uf d Welt cho sind gstorbe. D Spartaner hend d Muetter gfröögt, wer de älteri sai, si het aber gmaint, si wössis nöd. S delphische Orakel hett uf Aafroog den agroote, as beed Buebe König were söli, de Älteri aber mee geert were söli. De Messenier Panites het ne denn groote, si sölid d Muetter biobachte, wie si mit de Chind umgoot. Do hend si gmerkt, as si de Eurysthenes immer zerst badet und gstillt hett. De Theras aber, de Brüder vo de Argeia, isch de Vormund gsii und hett bis si volljöörig wore sind, regiert.
Übersicht der Listen der Flugunfälle mit Verkehrsflugzeugen 2001 bis 2010
2001 - 2010
Lischte vo de Flugunfäll mit Verchehrsflugzüüg 2007
Ballenhaus (Basel)
S Ballehuus isch e kulturelli Instiduzioon in dr Stadt Baasel gsi. Ursprünglig isch s e Sportsaal für Ballespiil gsi, spööter het mä s bis in s 19. Joorhundert au für Theateruffüerige verwändet.
Liste der Gemeinden im Département Vendée
Veranderunge sit 2015
2019:
La Faute-sur-Mer
Gschìchta
Noh-n-em Orkàn ìsch uff 80 Prozant vum Gmaindabooda jeener Bàui verbotta worra. Ainiga Iiwoohner hann jedoch d’rgeega protäschtiart, un ìm Janner 2015 ìsch dia Mààsnàhma vum Verwàltungsgrìcht ruckgangig gmàcht worra.
Tropaeum Alpium
was druus worden isch
Im Mittelalter het men ufem monumäntale Tänkmool e Burg drufbou^. Anne 1705 het die französischi Armee d Alaag id Luft gjagt, und d Räschte sind sider als Schteibruch bruucht woorde. Afangs 20. Joorhundert het men es Täili wider gflickt, bsunders die grossi Inschrift uf dr Syte.
Josias Braun-Blanquet
Lääbe un Wiirke
Wu dr Carl Schröter anne 1926 pensioniert wooren isch, het si dr Braun-Blanquet as Noofolger bewoorbe, het d Brofässuur aber nit iberchuu. Statt däm isch anne 1927 dr Ernst Gäumann (1893–1963) uf dr Leerstuel fir Speziälli Botaanik gweelt woore, wu zue Mykology un Phytopathology gfoorscht het. Dodermit het si dr Schwäärpunkt vum Inschtitut dytli verschoobe, d Vegetazioonskund isch all mee in Hintergrund drätte.
Anne 1928 het er im Berliner Springer-Verlaag sy Leerbuech «Pflanzensoziologie. Grundzüge der Vegetationskunde» publiziert. Des Buech, wun er 1951 in ere duuregschaffte zwoote Uflaag un 1964 in ere nomool grindli duuregschaffte dritte Uflaag uusegee het, isch bis hit ais vu dr Standardwäärch vu dr Pflanzesoziology. Dr Paul Müller-Schneider het iiber di eerscht Uflaag vu däm Leerbuech zum 60. Gebuurtsdaag vum Braun-Blanquet 1944 gschriibe:
Bahnsteig
Zwǜschèbaanschteig
Èn Zwǜschèbaanschteig lyt zwǜschè zwei Gleis, s wörd abber nu ei Gleis dèvò bediènt. Èn Zwǜschèbaanschteig isch vom Huusbaanschteig nu durch ebbèärdigem Übberquerè vo eim odder è baar Gleis (Passagyrübbergang) odder mit èrè Unter- odder Übberführung z erreichè. Dè Gleisabschtand für sèllèn Baanschteig isch nit so groß wiè für èn Mittelbaanschteig mit beidsitigem Gleiszuègang. Sèlli Bauart isch nò mit ebbèärdigem Zuègang wit vobreitet, hèt abber dè Nõchdeil, dass d Passagyr übber d Baanhofsgleis drübber laufèd un sèllèwäg d Übbergäng gsichert wörrè müèn un d Zug- un Rangierfaartè uff andrè Gleis unterbliibè müèn. Sèll schränkt d Leischtungsfähigkeit vom Baanhof y. Bsunders im aaltè Öschterrych-Ungarn isch hüüfig dè gsamte Baanschteigberych näbbè ènèrè Baanschteigchantè am Huusbaanschteig nu mit Kys ygebnèt worrè, uss wellèm d Schinnèchöpf usègluègt hèn. I dè letschtè Johrzeent sin vill Zwǜschèbaanschteig durch niveaufrei erreichbari Insel- odder Ußèbaanschteig ersetzt worrè. Z Dütschland dürfèd Zwǜschèbaanschteig nit neu ygrichtet wörrè.
Mittelbaanschteig
Bi nèm Mittelbaanschteig (au: Inselbaanschteig) git s bediènti Gleis uff beidè Seitè vom Baanschteig, s Baanschteigmobiliar inklusyv dè Informationsuusrüschtung cha für beidi Gleis ygsetzt wörrè.
Josias Braun-Blanquet
Metoodische Aasatz: d Züri-Montpellier-Schuel
D Wäärt fir d Artmächtigkait un fir d Soziabiliteet wääre am Änd zämegschribe un mit eme Punkt drännt, z. B. +.1 oder 4.3.
Bahnsteig
Querbaanschteig
È Sonderform vom Baanschteig bildet dè so daufte Querbaanschteig bi Sackbaanhööf, au Chopfbaanschteig benamst. Sellèm sin meischtens ein odder zwei Empfangshallè vorlagèrèt. Als wichtigschtè Baanschteig in èm Chopfbaanhof isch er i dè Regèl au dè breiteschte.
Én Querbaanschteig isch rächtwinklig zuè dè andrè Baanschteig vor dè Gleisstümpf aagordnèt un dõhèr im eigèntlichè Sinn kein Baanschteig, well a ym keini Züüg haaltè düèn; er hèt villmee è Vodeiler-Fungtion: Vo dört uus sin alli andrè Baanschteig uff dè glychè Höchi erreichbar. Dé Querbaanschteig ersetzt d Baanschteigzuègäng bi Durchgangsbaanhööf, wo dört oft in Form vo Fuèßgängerübber- odder -unterfüürungè aaglait sin. Seltè findèt mò trotzdèmm no witteri Übber- odder Unterfüürungè i dè Mitti odder am üßerè Ènd vo dè sitlichè Baanschteig, z. B. z Frankfurt (Main) Hauptbaanhof, im Leepzischer Hauptbaanhof sowiè bi eim vo dè gröschtè Baanhööf vo dè Wält, in Züri HB bim Gleisfäld 3-18 (Stand: Juli 2018).
Josias Braun-Blanquet
Metoodische Aasatz: d Züri-Montpellier-Schuel
S Sischteem vum Braun-Blanquet isch schnäll au in andere europäische Länder ibernuu woore, z. B. vu dr Krakauer Schuel fir d Vegetazioon in dr Hooche Tatra, aber au fir pflanzesozioloogischi Untersuechige z Ungarn, z Bulgaarie, dr Tschechoslowakei, in dr Niiderlande un z Belgie het mer syni Metood ufgriffe un an di regionaale Verhältnis aabasst. Nume d Botaanik in dr Sowjetunion, z. B. dr Vladimir Nicolayevich Sukachev (1880−1967), di amerikaanisch Foorschig um dr Henry Chandler Cowles (1869−1939) un dr Frederic Edward Clements (1874−1945) un di skandinaavisch Uppsala-Schuel um dr Gustav Einar Du Rietz (1895−1967) sin anderi Wääg gange. Wel di skandinavisch un arktisch Vegetazioon relatiiv aartenaarm isch, hän d Pflanzesoziolooge z Uppsala en ander Sischteem entwicklet, wu vun ere gschiichtere Vegetazioon uusgoot, mit bstimmte konschtante un dominante Aarte. Zem Byyschpel duet d Uppsala-Schuel e Wald drännt no Waldschiicht, Huurschtschiicht, Fäldschiicht un Boodeschiicht untersueche. Soonigi Sischteem sin au fir troopischi Floore bruucht woore.
Bahnsteig
Bauwys
Aänlich duèt s sich mit dè Nidderflurtechnig vohaaltè, wo im Lauf vo dè Zit d Höchi vom Faargaschtruum uff d Perronhöchi aaglychè worrè isch, um èn niveauglychè Übbergang vom Perron in Faargaschtruum ooni Stägè möglich z machè. Sèlli Maaßnaam beschlünigt dè Uffenthalt in èm Baanhof u.U. nommòl, well bi nèrrè Stägè èn Rollschtuèllift für geebehinderti Passagyr ygsetzt wörrè muè, wa d Umschlagszit dütlich volängèrè duèt.
Rosie (Film)
Roosi (offizielli schriibwiis Rosie) isch de Titel vomene Schwizer Spilfilm, wo de Marcel Gisler drait hät.
Bahnsteig
Baulichi un organisatorischi Sicherheitsmaßnaamè
Z Dütschland git s meischtens keini mechanischè Sicherungsyrichtungè gegè dè beabsichtigte odder unbeabsichtigte Zuègang zum Gleisberych. In vill andrè Induschtrystaatè wörrèd d Baanschteig vo neuerè U-Bahn-Streggè durch so daufti Baanschteigdürè mechanisch vum Gleisberych abdrènnt. Sèlli Dürè ligèd uff dè Höchi vo dè Wagèdürè un wörrèd èrscht nõch èm Halt vom Zug uff gmacht.
Bi automatischè U-Baanè wörd dè Gleisruum vor èm Baanschteig elegtronisch uff Lüt übberwacht, wo dört dinnè sin (z. B. U-Baan Nürnbärch).
Öschterrych
Bi dè Öschterrychischè Bundesbaanè wörd i dè Faargaschtinformation als Perron d Baanschteigchantè bezeichnèt. Bis Aafang vo dè 1990er Johr isch dõdèfür, wiè s bi vill andrè Baanunternämmè bis hüt dè Fall isch, dè Begriff Gleis vowendet worrè. Well d Gleisnummèrè, wo baanintèrn bruucht wörrèd, nit immer mit dènnè übberyschtimmè, wo a dè Baanschteig aagschribbè sin, un d Passagyr s Gleis un dè Baanschteig nit klar zuèordnè hèn chönnè, hèt d ÖBB è Umbezeichnung bschlossè. Früèner hèt s byschpillswys Baanschteig 2, Gleis 4 gheißè, hüt wörd nù no Baanschteig 4 aagwendèt.
Barchinas
Barchinas (rätoromanisch (Vallader) für «Schiffli» [Plural], usgsproche wie «bartschiinas») isch en Bruuch im Underängadiner Hauptort Scuol im Kanton Graubünde, wo der Übergang vom alte i s neu Jaar simbolisiert. Er ghört dademit zu de Tradizione vo de Wintersunnewändifäschter.
Bernhard Hassenstein
Lewe un Wirke
Vu 1939 bis 1949 het de Hassenstein Biologi, Physik un Chemie z Berlin, z Göttingen un z Heidelberg studiert. Vum dritte Semeschter aa isch er wisseschaftlige Schueler vum Verhaltesphysiolog Erich von Holst gsii. Im Militärdienscht het er 1943 si Freind un spätere wisseschaftlige Werner Reichardt kenneglehrt. Er isch 1945 us de Kriegsgfangeschaft gflichtet un het si Studium furtgsetzt. Ab 1948 het er as Assischtent am Max-Planck-Institut fir Meeresbiologi z Wilhelmshaven in de Abdeilig von Holst gschafft un isch deno vu 1954 bis 1958 an s Zoophysiologisch Institut vu de Universität Dibenga gwechlset, wu er sich 1957 habilitiert het.
Anne 1958 het de Hassenstein zäme mit em Reichardt, wu in de Zwisschezitt Pysik studiert ghet het, un em Ingenieur Hans Wenking di weltwitt erscht Arbeitsgruppe fir Kybernetik am Max Planck-Institut fir Biologi z Dibenga grindet. 1960 isch er as Noofolger vum Otto Koehler zum Professer fir Zoologi an d Albert-Ludwigs-Universität Friburg beruefe wore un het dert mit em Hans Mohr s Studium vu de Biologi reformiert im Sinn vun ere inhaltlige un formale Zämefierig un de gegesittige Durdringig vu de Botanik, Zoologi, Humanbiologi un de allgmeinbiologische Fächer Genetik, Molekularbiologi, Ekologi etc.
Trumpliner
D Trumpliner sind es altertüümlichs Volch.
FC Nordstern Basel
1908 isch dr FC Nordstärn Serii-B-Mäister vo dr Zentralschwiz worde. 1910 si d Young Fellows Basel aagschlosse worde. 1924, im Joor wo s Stadion Rankhof iigweit worde isch, isch die ersti Mannschaft under em Drääner Izidor "Dori" Kürschner ufgstiige und d Juniore si Mäister vo dr Zentralschwiz worde. 1935 isch dr Klub zum erste Mol im Göpfinal gstande, het aber 0:10 gege Lausanne verloore. No äinisch isch er 1939 in Final cho, het aber au das Spiil gege Lausanne verloore (0:2). 1923, 1927 und 1928 isch dr FC Nordstärn Vizemäister vo dr Schwiz gsi.
Christof Sauerländer
Lääbe
Är isch vu 1973 bis 2001 dr Inhaber un Verleger vu Verlag Sauerländer gsii un het s Familieunternäme in dr sechste Generation gfiert bis zue dr Ibernahm dur dr Cornelsen Verlag anne 2001. Unter syre Laitig het dr Verlag sy Bedytig as ain vu dr fierende Aabieter vu dytschsprochige Chinder- un Jugedliteratur un as Lehrmittelverlag bhauptet.
Georges Darms
sys Lääben und Schaffe
Er het s Gimnasium z Disentis und zu Gossau im Sanggallische bsuecht und isch denn a der Uni Fryburg z’eerscht go Düütsch, Französisch, Iteliänisch und Rätoromanisch und de spööter no d Indogermanistik und die Germanischi Filology studiere. Mit em Studium isch er anne 1978 fertig gsi, won er s Dokterexamen im Indogermanische gmacht het. Er isch derno uf München und Rägeschburg go wyterstudiere.
Wo d Uni Fryburg anne 1991 e nöie Lehrstuel für s Rätoromanisch ygrichtet het, isch dr Darms Profässer uf däm Poschte woorde. Er het z Fryburg für d Sprooch und d Literatur vom Romanische bis zu syneren Emeritierig anne 2012 gschaffet. Er het d Gschicht vom Rätoromanischen agluegt, der Kontakt vo dere Sprooch mit em Düütsche undersuecht und vill zu de früene religöse Tegscht i der bündnerromanische Literatur gforschet. Vo 1999 bis 2003 isch dr Darms Vizerekter vo dr Uni Fryburg gsi.
Wo em Georges Darms syni Zyt als Profässer bi dr Uni Fryburg umme gsi isch, isch er zride gsi, wo gly drufabe d Bündner Regierig und Fryburg eis worde sind, me welli au i dr Zuekumft a dr Uni Fryburg e Lehrstuel für s Rätoromanische haa. Dr Bäärner Linguischt Matthias Grünert, wo vorhäär a dr Uni Züri gsi isch und au als Redakter am Dicziunari Rumantsch Grischun gschaffet het, isch sit 2014 noch em Darms dr Fryburger Rätoromanischprofässer.
Dr Georges Darms isch anne 2004 als Nochfolger vom Alexi Decurtins Mitgliid vom Forschigsroot vom Institut für Bündner Kulturforschig woorde, won er speziell für die mehrsproochige Projäkt luegt. Er woont z Domat.
Sgt. Pepper’s Lonely Hearts Club Band
Sgt. Pepper’s Lonely Hearts Club Band isch s sibt Studioalbum vu dr britische Rockband The Beatles. S isch anne 1967 uusechuu. Mit Sgt. Pepper’s Lonely Hearts Club Band isch d Band im Vereinigte Königriich uf iirem kommerzielle Höhepunkt gsi.
Eugen A. Meier
Lääbe
Für sini Verdienste um Baasel isch dr Meier 1994 as Eerespalebärglemer uszäichnet worde.
Taylor Wane
ìhra Kàrriar
Ìm Àlter vu 21 hàt d’ Wane ìhra Pornokàrriar ààgfànga. Ànna 1992 hàt sa ìhr äärschter Film Taylor Wayne's World regiart, dr äärschta vun ìnsgsàmt 30 Filma. Ànna 2005 ìsch d’ Wane ìn d’ AVN Hall of Fame uffgnumma worra, wia àui ìn d’ XRCO Hall of Fame ànna 2014.
Ella Rumpf
Lääbe un Wiirke
No in dr Zyt vu ire Uusbidlig het si dr Duurbruch as Schausspiileri ghaa im Coming-of-Age-Drama Chrieg, wu si di rebellisch 19-jeerig Ali gspiilt het. Fir die Roll isch si as Beschti Nääbedaarstelleri fir dr Schwyzer Filmbryys nominiert woore.
Freiämter Sagenweg
Entstehig
Nach zwöi Bildhauer-Symposie bim Erdmannlistei und im Steibruch Mägewil, wo uf e grossi Ressonanz gstosse sind, hend d Bildhauer Alex Schaufelbühl und Rafael Häfliger d Idee gha, zämme mit andere Bildhauer öppis z gstalte, wo blibd. Inspiriert vom Erdmannlistei und de Sag um ihn umme, hend si di vile Sage us em Freiamt fürs Projäkt gwählt. D Behörde sind am Aafangs keptisch gsi, aber i de Öffentlichkeit hat d Idee vom Sagewäg vil Unterstützig gfunde. Schnell sind Bar- und Sachspende vo 100'000 Franke zammecho. Bim zwöite Freiämter Bildhauersymposium im Juni 2010 hend dann zwölf Künschtlerinne und Künschtler us de verschidenschte Materialie Kunschtwerk zu de einzelne Sage gschaffe, wo im Wald zwüschem Tierpark Waltischwyl und em Erdmannlistei ufgschtellt worde sind. Im August 2010 isch de Wäg iigweiht worde. Uf Infotafle find me e kurz Version vo de Sage und Aagabe zum Künschtler vom jewilige Werk.
Geometrie
D Geometrii ( geometria ‚Ärdmaass‘, ‚Landmässig‘) isch e Däilgebiet vo dr Mathematik.
Liste der Flugunfälle mit Verkehrsflugzeugen 1998
Für Flugunfäll vo Luftfahrzüüg vo der Allgemeine Luftfahrt lueg i der Lischte vo de Flugunfäll (Allgemeini Luftfahrt).
En Ytrag mit em ne Artikel i der Wikipedia wird mit em ne (A) markiert.
Hélène Boschi
D Hélène Boschi (* 11. August 1917 z Lausanne ; † 9. Juli 1990 ze Strossburi) isch e schwizerisch-französischi Pianistin gsi.
D Hélène Boschi hed 1952 un 1959 de Grand Prix du disque gwunne. De Priis isch en Uszeichnig für Musigufnahme, wo vo de Académie Charles Cros z Frànkrich vergäh wird.
Gefecht bei Rothenthurm
S Gedänkschiesse
Sit 1948 organisiert dr Fäldschützeveräin Rothethurm jedes Joor e historischs Schiesse zum Aadänke as Gfächt bim Rothethurm. In dr Pfarrchille Rothethurm wird e Gedänkgottesdienst zum Gedächtnis an d Gefallene abghalte.
Lichthauptsignal
Öschterrych
S Hauptsignaal ka folgendi vir Begriff aazeigè:
Hulda Autenrieth-Gander
Lääbe un Engaschmänt
D Autenrieth-Gander isch anne 1967 as eerschti Frau in Chilcheroot vum Kantoon Züri gweelt woore. Si isch anne 1974 zum Eeremitgliid vu dr Zürcher Frauezäntraal ernännt woore un isch ere bis zue iirem Dood äng verbunde bliibe.
Übersicht der Listen der Flugunfälle mit Verkehrsflugzeugen 1991 bis 2000
D Übersichts vo de Lischtene vo de Flugunfäll mit Verchehrsflugzüüg 1991 bis 2000 benennt alli Lischtene wo's i däm Zytruum git. Si dient zur eifachere sueche vo mene Abgstürzte oder Abgschossene Flugzüüg nach Jahr. Zwüschefäll i der Militärflügerei u i der Allgemeine Luftfahrt find me i der Lischte vo de Flugunfäll (Militärluftfahrt) u der Lischte von de Flugunfäll (Allgemeini Luftfahrt).
1991 - 2000
Lischte vo de Flugunfäll mit Verchehrsflugzüüg 1993
Grete Heger
Leben
Ändi 1935 isch si dur dr Ferdinand Rieser an s Schauspiilhuus Züri engaschiert woore. Deert het si d Hermia in Ein Sommernachtstraum vum William Shakespeare gspiilt, d Titelroll in dr Uruffierig vu Arthur Aronymus und seine Väter vu dr Else Lasker-Schüler (Reschy: Leopold Lindtberg), d Titelroll in Hanneles Himmelfahrt vum Gerhard Hauptmann, d Hedwig in Die Wildente vum Henrik Ibsen, d Titelrolle in Undine vum Giraudoux, d Yoshiko in Der Soldat Tanaka vum Georg Kaiser, d Titelrolle in Der Lügner und die Nonne un in Ingeborg vum Curt Goetz, d Cleopatra in Cäsar und Cleopatra vum Shaw, d Smeraldina in Der Diener zweier Herren vum Goldoni, d Franziska in Minna von Barnhelm vum Lessing, in verschiidene Stuck vum Nestroy un in dr Aiakter Die Verlobung unter der Laterne, Insel Tulipatan un Der Regimentszauber vum Offenbach. Im Schauspiilhuus isch si doodmool ufdrätte mit Lyt wie Therese Giehse, Albert Bassermann, Ernst Ginsberg, Kurt Horwitz un Leopold Lindtberg.
Benjamin Britten
Lääbe und Wärk
Dr Britten isch wie dr Dichder W. H. Auden vor im uf d Gresham’s School z Norfolk gange. Die bäide häi sich aber erst kennegleert, wo dr Britten 1935 für d GPO Film Unit gschafft het. Dr Auden het uf en nit nume e persönlige, sondern au e künstlerische Iifluss gha. Dr Britten het e baar Teggst vom Auden verdoont (z. B. Our Hunting Fathers, op. 8 und On this Island, op. 11).
Sini Komposizioone umfasse Orchester- und Kammermuusig, vor allem aber Vokalmuusig (Opere, Lieder, Komposizioone für Chor). Zu sine bedütendste Wärk ghööre d Serenade für Tenor, Horn und Striicher und d Opere Peter Grimes und A Midsummer Night’s Dream.
Marlies Schoch
D Marlies Schoch (* 18. Novämber 1940 z Herisau ; † 23. April 2016 ) isch e Schwyzer Gaschtwirtin un barteilosi Bolitikeri gsii.
Birgit Esser
Lääbe un Foorschig
D Esser het vu 2000 bis 2004 an dr Universitet Haidelberch un 2002/2003 an dr University of Bristol Chemy studiert. Iri Diplomarbet het si 2004 bim Rolf Gleiter an dr Universitet Haidelberch gmacht. Bim Gleiter het si derno au ab 2005 iri Dokterarbet gmacht un isch 2008 mit dr Arbet (6.8)3-Cyclacen: Synthese eines neuartigen cyclischen π-Systems promoviert wore.
Syter 2015 het si ne W3-Brofässur fir Molekulari/Organischi Funktionsmaterialie an dr Universitet Fryburg.
Ursula Cantieni
Lääbe
Im Joor 2002 isch ire Chochbuech Ursula Cantienis Kochgeschichten uusechuu. Iber iri aige Websyte het si derzue au verschiideni kulinaarischi Spezialiteete verdriibe.
Banū Mūsā
D Banū-Mūsā-Brüeder si drei muslimischi Gleerti gsi, wo im 9. Joorhundert z Bagdad gschafft häi. Si si dur Büecher über Geometrii, Astronomii und mechanisch Erfindige (Maschiine) bekannt. Si gälte as Mitbegründer vo dr islamische mathematische Dradizioon und zele zu de früeste Mathematiker, wo die griechischi Mathematik fortgsetzt häi.
Si häi Jafar Muḥammad ibn Mūsā ibn Shākir (vor 803 – Januar oder Februar 873), Aḥmad ibn Mūsā ibn Shākir (im 9. Joorhundert uf d Wält choo und gstorbe) und Al-Ḥasan ibn Mūsā ibn Shākir (im 9. Joorhundert uf d Wält choo und gstorbe) ghäisse. Es isch schwiirig iiri wüsseschaftlige Arbäite usenanderzhalte. Dr eltist vo de drei Brüeder, dr Muhammad, isch woorschinnlig am bedütendste gsi. Wie dr al-Hasan het bsundrigs an dr Geometrii gschafft, aber au an dr Astronomii. Dr Ahmad het sich vor allem mit Mechanik befasst.
Wärk
Iir Buech vo de Erfindige (Kitab al-Hiyal) vo 850 füert öbbe hundert Apparäät mit Illustrazioone uf, drunder e Hufe Automate. Zum Däil si si vom Heron vo Alexandrie und vom Philon vo Byzanz inspiriert, aber au vo persische, indische und chinesische Kwelle und es si din e Hufe äigeni Erfindige bsundrigs für Kontrollmechanisme vo Automate. Es stammt vom Ahmad und Manuskript si z Berlin und im Vatikan.
St. Jakobshalle
D Joggelihalle isch e Meerzwäckhalle, wo am 26. September 1976 offiziell eröffnet worde isch, aber scho sit 1975 brucht wird. Si befindet sich uf em Sportareal St. Jakob in dr Schwizer Gmäind Münchestäi, am Stadtrand vo Baasel. Dr Archidekt isch dr Giovanni Panozzo gsi.
S Geböid
Die Groossi Halle het e Flechi vo 2800 m², e Kapazidäät vo 9000 Sitzblätz und isch en Arena mit eme Charakter wo usgsproche multifunkzionell isch. Es brucht ni lang und mä het sä für e Rockkonzärt umbaut, oder für e Forum für Generalversammlige vo groosse Undernääme, e groossi Mäss für Fachlüt, e riisigi Kulisse für e Färnsee-Schou wie Wetten, dass..?, e Centre-Court für internazionali Dennisdurnier wie s Swiss Indoors, en Operebüüni, e Sportarena für Wältmäisterschafte oder e Ritpiste für Lipizzanerross.
Catherine Repond
Rehabilitierig
Im Februar 2009 het e Mozioon us em Frybùùrger Barlemänt d Widerhäärstellig vu dr Eer vu dr Catherine Repond verlangt. No dr Rehabilitierig vu dr Anna Göldi im Augschte 2008, wu anne 1782 wäge aageebliger Häxerei im Glaris hiigriichtet wooren isch, het d Frybùùrger Kantoonsregierig alli welle rehabilitiere, wu unter dr Folter Gständnis abglait ghaa hän. Di gfoorderet Rehabilitierig isch vum Kantoonsbarlemänt am 8. Mai 2009 abgläänbt woore, as Grund het mer aagee, e Rehabilitierig im juristische Sinn sei nit meegli; dr hitig Staat diei kai Verantwortig fir Verbräche im Ancien Régime draage. Statt däm isch e uuverbindligi Resoluzioon verabschiidet woore. Anne 2010 het d Stadt s Theema wider ufgriffe un entschiide, ne Blatz no dr Catherine Repond z nänne.
FC Concordia Basel
S Häimstadion vom FC Concordia isch zurzit dr Rankhoof z Baasel, vo dr Säso 2016/17 spiilt er im Joggeli Liichtathletikstadion.
Fraue
D Frauen-Mannschaft vo de Congeli het sit 2003 in dr Nazionalliga B gspiilt und isch zur Säso 2008/09 in d Nazionalliga A ugstiige. 2009 het dr FC Baasel s Congeli-Frauetiim übernoo.
Die nöigründeti Frauemannschaft spiilt jetz in dr vierte Spiilklass, dr 2. Liga. In de Spiilzite 2011/12 und 2012/13 häi di dr Grosspeter BaslerCup gwunne.
Ciba AG
D Ciba AG (früener Ciba Spezialitäten Chemie AG (1996), Ciba Spezialitätenchemie AG (1996–2007) ; frühere Konzernmutter Ciba Holding AG ) mit Sitz z Baasel isch e Schwizer Undernääme uf em Gebiet vo hochwärtige chemische Spezialidääte gsi, vor allem für industrielli Aawändige in de Beriich Automobilindustrii, Bauwääse, Bärgbau und Öl, Kosmetik, Landwirtschaft, Materialie für d Elektronikindustrii, Monomer und wasserlösligi Polymer, Babbiirindustrii, Wöschmiddel, Schmiirstoff und Wasserbehandlig. D Ciba isch uf dr ganze Wält däätig gsi. 2008 isch d Ciba vom dütsche Chemiikonzärn BASF übernoo und im April 2009 in dr BASF-Konzärn integriert worde. D Ciba AG isch uf em Määrt zerst witer under em alte Naame ufdrätte, isch denn aber im Merz 2010 uf BASF Schweiz AG dauft worde.
Gefecht bei Schindellegi
Vorgschicht
Noch dr Niiderlaag im Gfächt bi Wollerau am 30. April häi sich d Schwyzer zerst emol zruggzooge. Das Gfächt het dr Vormarsch vo de Franzoose wenigstens gstoppt, so dass si nid uf en Etzelbass uufe si, wo dr in dr Nacht vom 30. April uf en 1. Mai umbesetzt gsi isch. Am Morge vom 1. Mai isch dr Pater Marianus Herzog mit 800 Maa, wi am Oobe vorhäär vo Wollerau zruggchoo si, uf en Etzel uufe. Er het em Kommandant vo de Schwyzer an dr Schindellegi, em Alois vo Reding, lo mälde, ass si sich wurde uf e Wääg mache und het um Munizioon bittet und um Aawiisige, was si sölle mache. Aber as Antwort häi si nume dr Bricht überchoo, ass am Oobe vom 1. Mai z Rothethurm e Chriegsroot abghalte wurd, und dass d Beschlüss iine am negste Daag mitdäilt wurde. D Lüt häi dr Fäldbreediger überreedet und er isch zu däm Chriegsroot gange, wo mä scho beschlosse gha het, ass mä die ersti Verdäidigungslinie an dr Schindellegi und uf em Etzel wurd ufgee und sich uf die zwäiti z Rothethurm wurd zruggzieh. Dr Marian het gege daas scharf brotestiert. Er het vorgschlaage, ass är dr Etzel wurd halte, wenn dr Reding Schindellegi und d Enzenau wurd bsetze und wenn mä e düchdige Kommandant, Munizioon und Scharfschütze uf Äisiidle uf em Etzel wurd schicke. Das het mä versproche. Wo dr Reding mit Marian uf d Schindellegi zue gritten isch, isch d Noochricht cho, ass Küssnacht gfalle sig. Zug het scho vorhär kapituliert, so dass mä jetz vom Norde und vom Weste us bedroot gsi isch.
Hochschule für Musik und Darstellende Kunst Stuttgart
Gschiicht
Im 19. Jorhundert het si z Stuegert e aigeni Pianischteschuel bildet uf dr Grundlaag vun eme sällemool vyyl bruuchte Lehrbuech vu Stuegerter Konservatooriumslehrer (Lebert/Stark: Große praktisch-theoretische Klavierschule). In dr erschte Jorzeht vum 20. Jorhundert simn zwee naamhafti Pianischte Diräkter vu däre Inschtituzioom gsii, nämli dr Max Pauer (1907–1924) und r Wilhelm Kempff (1924–1929). 1938, unter em Diräkteraat vum Gyyger Carl Wendling (1929–1940) isch d Hoochschuel verstaatligt un doodwerit au finanziäll uf e duurhaft sicheri Basis gstellt woore.
Struktuur un Uusstattig
Anne 2003 het d Hoochschuel s Promozioons- un s Habilitazioonsräächt in dr Fächer Musikwisseschaft un Musikpedagoogik kriegt. Syter 2005 isch si in vier Fakulteete un elf Inschtitut gliideret. Umgstellt uf d Bachelor-Master-Struktuur het mer anne 2008.
Grundständigi Stuudiegäng (1. Zyklus)
Dr Stuudiegang Bachelor isch e grundstäbndig Stuudium, wu 8 Semeschter umfasse duet, si isch unterdailt in Grundstuudium (Semeschter 1–4) un Hauptstuudium (Semeschter 5–8). Im Beraich Musik cha mer alli Inschtrumäntaalfächer (usser Akkordeon), Gsang, Orcheschterdirigiere, Choordirigiere, Kumpesizioon, Musiktheory, Elemäntaari Musikpedagoogik, Jazz un Pop studiere. D Hoochschuel isch bundeswyt di ainzig, wu s Fach Figuuretheater aabiete duet (nume as Bachelor). S Stuudienaagebot umfasst insgsamt 17 Stuudiefächer (mit Chilchemusik B) im Beraich Musik un drei Stuudiefächer im Beraich vu dr Daarstellende Chinscht.
Boschtgraduälli Stuudiegäng (2. Zyklus)
Masterstuudiegäng
Prytanis (Sparta)
De Prytanis isch e König vo Sparta gsii usem Huus vo de Eurypontide. Sii Mitkönig usem Gschlecht vo de Agiade isch de Labotas gsii. Beed sind nöd historisch.
De Prytanis isch de Soo vom Eurypon und de Vatter vom Eunomos. Under siner Herrschaft isches zerstmool zom Chrieg mit Argos choo.
Carli Tomaschett
sys Lääben und Schaffe
I synere Ziit isch d Redakzioon mit em Band 13 vom Dicziunari fertig woorde. Zwölf Redaktooren und Redaktoorinne hän dra gschaffet, das Buech isch i drizää Liferige vo 2009 bis 2014 usecho. 2011 het dr Tomaschett mit der Redakzioon i der Kantonsbiblioteek Graubünde en Uusstellig über s Wörterbuech-Institut gmacht.
Der Spiegel
Ursprüng
1949 beschlüsst d`Redaktion dänn Spiegel- Statutä: Zum realsiäre vo sim Ideal hät denn dä Verlag sin Spiegel- Archiv ufbaut, wo später au übär Dütschland usä bekannt worde esch ond met übär 80 Beschäftigtä wo wältwit s`gröschtä Dokumentation- ond Recherchezenter vomenä Nachrichtäjournal esch.
1970er Joor
Der Spiegel het au Vorabdrück vom und über e Dissidänt Rudolf Bahro publiziert, Die Alternative (EVA) und Elemente einer neuen Politik (Olle & Wolter), Antworten auf Bahro (Olle & Wolter) und het eso si systemkritisch Aasatz eme grössere Publikum bekannt gmacht.
Ära Stefan Aust
Sit em 24. Oktober 2002 git s dr Spiegel au as digitali Usgoob im Portable Document Format.
Noch em Aust
2010 het dr Verlag s Bortal Legal Tribune Online in Kooperation mit Wolters Kluwer Deutschland GmbH ufdo zum dört d Mäinige vo renommierte Autore in aktuelle Rächtsfrooge z veröffentlige.
St. Jakob-Arena
D Laag
D Joggeli-Arena lit in dr Brüügliger-Eebeni und isch Däil vom Joggeli-Sportzentrum, wo au s grösste Schuttstadioon in dr Schwiz, dr Joggeli-Park, und d Joggelihalle frzueghööre. D Arena lit uf em Boode vo dr Gmäind Münchestäi, befindet sich aber brad usserhalb vo dr Stadt Baasel. D Iishalle isch vom Verkeer us seer guet aagschlosse: D Dramlinie 14 vo der Baasler Verkeers-Betriib (BVB) verbindet s Areal mit dr Innestadt, d Buslinie 36 mit em Baadische Baanhoof.
Polydektes (Sparta)
De Polydektes isch de Soo vom Eunomos und de Vatter vom Charillos. Er hett wie si Vatter i Fride gherrscht. Nochem Plutarch hett de Polydektes nume chorz gherrscht und isch denn gstorbe. Si Soo Charillos isch posthum uf d Welt choo.
Charillos
De Charilaos isch de Soo vom Polydektes und de Vatter vom Nikandros. Nochem Plutarch isch er erst nochem Tood vo sim Vatter uf d Welt choo, und wells e Bueb gsii isch, het s Volch Froid ghaa, dromm siin Name
Gefecht bei Wollerau
Vorgschicht
Noch dr Niiderlaag und Kapitulazioon vom Stadtort Bärn am 5. Merz 1798 het s zerst usgsee, wie wenn s in dr Alte Äidgenosseschaft nit vil Widerstand gege die franzöösisch Bsetzig wurd gee, wil in de mäiste Kantöön under em Druck vom Direktorium z Bariis d Regierige gstürzt und d Verfassige gänderet worde si.
Nikolaus von Kues
In dr Chillepolitik het dr Nikolaus e bedütendi Rolle gspiilt, bsundrigs in de Usenandersetzige um d Chillereform. Uf em Konzil vo Baasel het er zerst d Meerhäit vo de Konzilsdäilnäämer understützt, d Macht vom Babst häi welle beschrängge. Spööter isch er aber ins bäbstlige Laager üübere, wo schliesslig gwunne het. Er het sich für die bäbstlige Inträsse iigsetzt, het diplomatischs Gschick bewiise und het e glanzvolli Karriere as Kardinal (ab 1448) gmacht, isch bäbstlige Legat, Fürstbischof vo Brixe und Generalvikar im Chillestaat worde. Z Brixe het sich aber dr Aadel und dr Landesfürst gegen in gstellt, und er het sich nit chönne duuresetze.
Linda Teuteberg
Uusbildig un Beruef
D Linda Teuteberg isch z Görsdorf bi Storkow as Doochter vun ere Leereri un eme Inschenieer ufgwagse. Ire Abituur het si am Kadoolische Gimnasium Bernhardinum z Fürstenwalde/Spree gmacht.
Felix Giger
sys Lääbe
Er schrybt modärni rätoromanischi Gedicht und au Prosawäärch.
Betty BBQ
Engagement fir d Regionalkultur
D Betty BBQ engagiert si no ihrem Motto „Heimet isch nit nur schwarz-wiss“ fir d Regionalkultur. Mit dem Leitspruch will si de meischt national-konservativ bsetzte Uusdruck vu de „Heimet“ ufbreche un ufzeige, dass me di modern vilfältig Gsellschaftskultur mit Heimet ka verbinde. In dem Zämmehang verzellt de Kischtler vilmol au devu, wien er selwer uf eme Dorf im Schwarzwald ufgwachse isch. As Bue sei er wege siner Homosexualität in de Schuel, in de Verein un im Dorflewe immer uusgrenz wore. Si Lewe als Schwarzwald-Drag Queen heeb em d Heimet, wun em als Kind verwehrtz bliwe isch, wider zuegänglig gmacht un er heeb jetz au e escht Blatz in de regionale Gsellschaftsstrukture.
Albrecht Ludwig Berblinger
Dr Albrecht Ludwig Berblinger (* 24. Juni 1770 z Ulm, wo-nr am 28. Januar 1829 au gschdorba ischt) ischt a deitscher Erfender ond Flugpioniir gwäa. Besser bekannt bei de Leit ischt seller Moo ondr dr Bezeichnong Schneider von Ulm.
Radiotelevisiun Svizra Rumantscha
D Radiotelevisiun Svizra Rumantscha (RTR) isch e Radio- und Färnsehsänder i dr Schwiiz
Es isch e Dochter vo dr SRG SSR. Dr Sänder isch z Chur dehei, und er macht für die bünderromanischi Bevölkerig vo dr Schwiiz dr Service public vo de elektronische Medie.
Thomas Venatorius
Lääbe
Dr Venatorius isch e Schüeler vom Mathematiker Johannes Schöner gsi, aber nid as Bueb, wil dr Schöner denn gar nit in Nürmbärg gsi isch, sondern villicht erst vo dr Middi vo de 1520er Joor aa. Er het sich für d Theologii afo intressiere und isch villicht in dr Orde vo de Dominikaner iidräte.
Am 11. August 1527 het er die ehemooligi Nonne Margarethe Zeckendorfer ghörootet. Die isch 1542 gstorbe. Am 17. Juli 1542 het dr Venatorius d Margaretha Kobolt ghürootet, und wenigstens äi Soon mit ere ghaa.
Kloster Benken
Laag
Wo s Chloschter gnau gstande isch, isch nöd ganz klar. Wämmer de Undersuechige vom Tanner glaubt, mues s i de Nöchi vo de hütige Chile gstande si. Vilicht stöchi di hütigi Pfarrchile sogar uf de Muure vo de früenerige Chloschterchile. De Archäologischi Bewiis fält aber no. De Tanner berüeft sich uf Aagabe i de Vita vom Mäinrad, wos häisst, s Chloschter sig sitam iuxta lacum Turicum, also grad näbed em Zürisee (gmäint isch de oberschti Täil, wo mer hüt vom Tuggenersee redt), und uf en Flurname Chlöschterli.
Raimon Galí i Herrera
Dr Raimon Galí i Herrera, wo anne 1917 z Barcelona uf d Wält choo und anne 2005 gstorben isch, isch e katalanische Dichter und Sproochaktivischt gsi.
Internationale Filmfestspiele Berlin
Di Internazionaale Filmfeschtspiil Berlin, chuurz Berlinale, sin e Filmfeschtival, wu all Joor z Berlin stattfindet. Si zelle nääbe Cannes un Venedig zue dr wiichtigschte Filmfeschtival un gälte as ais vu dr wiichtigschte Eraignis vu dr Filmbranche wältwyt.
Iberblick
D Film, wu im Wettbewäärb erfolgryych sin, wääre vun ere internazionaale Jury mit „Guldini Bääre“ un „Silbrigi Bääre“ uuszaichnet. Iiber 400 Film wääre in verschiidene Sekzioone bresäntiert. Mit iiber 325.000 verchaufte Yydrittschaarte un rund 490.000 Kinobsuecher insgsamt (mit dr akkreditierte Fachbsuecher) isch d Berlinale s greescht Publikumsfeschtival vu dr Wält. Rund 16.000 Fachbsuecher us 130 Länder nämen am Feschtival dail. Eppe 3.700 Schurnalischte us iiber 80 Länder briichte iber d Zyt vu dr Feschtspiil. Zytglyych mit dr Berlinale findet dr European Film Market (EFM) statt. Dr EFM gheert zue dr internazionaal wiichtigschte Dräffe vu dr Filminduschtry un het si zue me grooße Määrt fir Produzänt*ine, Verleener*ner, Filmyychaifer*ne un Co-Produkzionsagänt*ine etabliert.
Bürgermeister von Basel
Dr Wandel vom Amt
D Baasler Bürgermäister häi in dere Zit immer wider emol ghulfe, d Stadt vorwärtszbringe. Das isch vor allem wichdig gsi, wo s Konzil vo Baasel uf Ferrara züüglet isch und Baasel alli die Iinaame verloore het, wo mit ere so groosse Veraastaltig Hand in Hand gange si. Mä het sich Löösige für das Brobleem überläit und äini isch d Gründig von ere Uniwersidäät gsi. So isch dr Bürgermäister Hans vo Flachsland uf Mantua und het vo dört d Stifdigsbulle für d Baasler Uniwersidäät häimbrocht, wo dr Babst Pius II. am 12. Novämber 1459 underschriibe het. E Joorzäänt spööter isch dr Hannsen vo Bärefels 1471 uf e Riichsdaag z Räägensburg und d Stadt het dört am 11. Juli vom Kaiser Friedrich III. s Rächt «für ewigi Zite» bechoo, jöörligi Mässe abzhalte. D Herbstmäss, wo 14 Dääg vor em Martinsdaag (em 11. Novämber) aafoot, isch hüte no äini vo de grösste Mässe in dr Regioon.
S Ändi vo dr bischöflige Ooberherschaft, 1521
Im Machtwakuum, wo wägen em Bangsionesturm entstande isch, häi d Zümft d Oberhand im Root gwunne und dä het am 12. Merz 1521 mit eme Rootsbeschluss d Waal vom Bürgermäister, Zunftmäister und vo de Rööt nöi greeglet. Er het sich eso vo dr bischöflige Herschaft losgsäit, d Ämter äigemächdig afo bsetze und schliesslig 1524 e wichdigi fiskali Rächtsame vom Bischof abgschafft und dr Martinszins nüme vo de Bürger iizooge. Dr bischöflig Coadjutor und Dekan vom Domstift Baasel, dr Nikolaus vo Diessbach, het zwar wider, wie scho bi dr Abschaffig vom bischöflige Ernennigsrächt, vor dr Daagsatzig brotestiert, aber au dasmol kä Glück gha.
Starke Wechselwirkung
Bindig zwüsche Nukleonä
D Riichwiiti vo de Aziehig dur d Reschtwächselwürkig liit bi öppä 2,5 Femtometer (fm). Bi dem Abstand isch si vergliichbar starch wie di elektrischi Abstossig (Coulombschraft) zwüsche de Protonä und bi chürzärä Abständ überwigt si d Coulombschraft. Oberhalb vo dem Abstand degäge nimmt d Aziehig steiler ab als d Coulombchraft, wo proportional zu 1/r² sinkt. Das Zämespiil vo de beide Grundchräft erchlärt de Zämehalt und d Grösseordnig vo de Atomchärn, aber z. B. au d Spaltig vo schwäre Chärn.
Bürgermeister von Basel
Die rächtlig unabhängigi Stadt
Au erfröiligeri Aagläägehäite het s gee, wie zum Bischbil 1596, wo dr Erzherzog vo Ööstriich über Baasel uf Konstanz zoogen isch und vom Bürgermäister, Oberstzumftmäister, Altbürgermäister, Altoberstzumftmäister, Rööt und Schriiber fiirlig empfange worde isch. 1597 häi d Drizääner under em Vorsitz vom Bürgermäister Hans Rudolf Huber sich wider emol mit dr Räislöiferei beschäfdigt. Dr Root het sich überhaupt seer guet um die äigene Aagläägehäite vo dr Stadt kümmeret. Wo dr Kaiser Rudolf II. vo Mülhuuse e Türkestüür het welle iizie, häi sich die evangelische Stedt für sä angaschiert und e Gsandschaft an dr käiserlig Hoof gschiggt. Nume Baasel het nit mitgmacht, wil mä Angst ghaa het, ass wenn dr Kaiser äine vo iine wurd gsee, äär iine gegenüber au uf sonigi Ideä chönnt choo.
Matthias Grünert (Romanist)
Dr Matthias Grünert, wo anne 1966 im Kanton Bäärn uf d Wält cho isch, isch e Schwiizer Romanischt.
Val d’Uina
Dur s Tal ab lauft dr Bärgbach Uina, wo bim Dörfli Sur En vo dr rächte Syte in Inn mündet. Uf beide Syte vom Tal sind hööchi Bäärge, uf dr rächte Syte dr Piz Uina, wo uf dütsch Grianchopf heisst, un dr Pis S-chalambert, und uf dr lingge Syte dr Piz Cristanas, dr Piz Rims un dr Piz Ajüz.
Swiss Indoors
Gschicht
1970 het s Durnier zum erste Mol in ere Draaglufthalle stattgfunde, wo äxtra doodrfür ufgstellt worde isch. Dr Siiger het as Briis en Armbanduur bechoo. 1975 isch d Veraastaltig in d Joggelihalle züüglet, wo denn grad fertig worde isch. 1977 isch s Durnier uf äi Chlapf populäär worde, wo dr domoolig Wältklassespiiler Björn Borg mitgmacht het. S Handelsundernääme Oettinger Davidoff Group isch sit 1994 mit dr Marke Davidoff Titelsponsor vom Durnier - mit em Titelsponsoring mit Wärbig für Dubak het mä noch 17 Joor aber ufghöört, wil das zu massive Iischränkige gfüert het, wil Dubakwärbig vilerorts iigschränkt isch.
Dr Roger Federer het si Häimdurnier bis jetz siibe Mol gwunne, dreimol äi Joor noch em andere. Sit em Joor 2000 isch er zwölf Mol im Finaal gstande und sit 2006 jeedes Joor. Er isch bis jetz dr erfolgriichst Spiiler z Baasel.
Filippo Abignente
si Lawa
Vu 1867 bis 1887 hàt dr Abignente ununterbrocha d’ Wählerschàft vu Angri vertratta ìn dr Abgordnetakàmmer vum Kenigraich Itàlia. Ìm Pàrlamant ìsch’r ànna 1871 gega s’ Gsätz vu da Gàràntia gsìì. Ar ìsch àui a Gegner vum Klerikàlischmus gsìì: ar hàt a Mìttelwaag befìrwortet zwìscha d’ liberàla Gsätza un d’ Religioonsfräihait. Noh-n-ìhm war dàs numma meeglig gsìì, wänn d’ reemischa Kìrch sìch reformiart ghàà hatt. Züadam ìsch dr Abignente zwaimol Vizavorsìtzender vu dr Àbgordnetakàmmer gsìì: z’äärscht ìm Johr 1876, un dernoh vu 1880 bis 1882. Dr Benedetto Cairoli hàt ìhm a Minischteràmt ààbotta, àwer dr Abignente hàt’s verwaigert.
Konrad zer Sunnen
Lääbe
Dr Konrad zer Sunne wird zum erste Mol 1355 erwäänt. Er isch dr Soon vom Werner Furnach und sinere Frau Agnes gsi. Dr Konrad het d Agnes Zibol ghürootet, d Dochder vom Jakob Zibol und Schwöster vom Burkhard Zibol. Er het e Bueb gha, dr Hug zer Sunnen, wo spööter dreimol Oberstzumftmäister worde isch.
Rebecca Indermaur
Lääbe
D Rebecca Indermaur läbt mittlerwyli z Lübeck.