cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Thilo Sarrazin
Läbe un Beruef
Dr Thilo Sarrazin isch dr Suhn vun eme Doktor, wu us ere hugenottische Familie stammt, wu vu Burgund iber Gämf uf Weschtfale chuu isch. D Mueter isch us ere Familie vu friejere weschtpreußische Guetsbsitzer chuu. Dr Sarrazin isch z Recklinghausen un ab syym sibte Läbensjahr in eme Chinderheim z Bayern ufgwagse. Noch em Abitur im weschtfälische Recklinghausen am altsprochlige Gymnasium Petrinum un em Ableischte vum Wehrdienscht het er vu 1967 bis 1971 Volkswirtschaftslehr studiert an dr Universitet Bonn. Derno isch er Assischtänt am Institut fir Industri- un Verchehrsbolitik vu dr Universitet Bonn gsi un isch dert anne 1973 zum Dr. rer. pol. promoviert. Vu Novämber 1973 bis Dezämber 1974 isch dr Sarrazin wisseschaftlige Aagstellte vu dr Friedrich-Ebert-Stiftig gsi. In däre Zyt isch er au in SPD yydrätte.
Berliner Senator fir Finanze
Syt em Augschte 2009 ermittlet d Berliner Staatsaawaltschaft geg dr Sarrazin wäge Uudreji. Är soll em Golf- und Landclub Berlin-Wannsee e. V. e Golfblatz z ginschtig verpachtet haa un dää eso finanziäll beginschtigt haa. Dr Sarrazin het die Vorwirf zruckgwise mit dr Begrindig, är sächt kei Vermegesschade fir s Land.
Allgmein
Die Uussage vum Sarrazin sin unter anderem vum Vorsitzende vum Innenuusschuss vum Dytsche Bundesdag, Sebastian Edathy (SPD), em Paritätische Wohlfahrtsverband, dr Dienschtleischtigsgwerkschaft ver.di un em Bolitikwisseschaftler Gerd Wiegel kritisiert wore. Dr Arno Widmann, dr Feuilletonchef vu dr Frankfurter Rundschau, het gschribe:
Chloroplastida
Syschtematik
Adl et al. glideren in Aalähnig an Lewis un McCourt d Chloroplastida in die Gruppe ohni klassischi Rangstapfle (d Chlaigruppe, wu bi Adl et al. ewäggloo sin, sin wider yygfiegt):
Flumenthal
Religion
36,7 % vo dr Iiwooner si im Johr 2000 evangelisch-reformiert gsii, 39,4 % römisch-katholisch.
Politik
Bi dr Nationalrootswaale 2011 hät s das Ergebnis gää: BDP 4,3 %, CVP 18,8 %, EDU 0,1 %, EVP 0,9 %, FDP 16,5 %, GLP 4,8 %, GP 4,7 %, SP 18,7 %, SVP 29,1 %, Suschtigi 2,0 %.
Dietmar Eisfeld
Lääbe
Im Lauf vu dr Johr het er s Alemannisch us dr Region glehrt un schließli sälber aagfange uf Alemannisch z schrybe. E Dail vu syne Gedicht het er au as Lieder vertont, mer chännt in dr Region z. B. sy „Saudätschlied“ un s hochdytsch Lied „Im Wehratal bin ich geboren“. Bim Singe het er als Akkordeon oder Keyboard derzue gspiilt, derzue het er au anderi Inschtrumänt chenne wie Gyyge, Mundharmonika, Klavier oder Boschthorn. Är isch Dirigänt vu verschidene Gsangverain gsii, unter anderem au vu dr Wääremer „Vierteleschlotzer“, wun er 25 Joor lang Mitgliid gsii isch.
Freiheitsrechte
Schwiiz
Für d Liste vo de Freihäitsrächt, wo vo dr Schwizer Bundesverfassig gwährläistet si, lueg: Grundrächt vo dr Schwiiz.
Christina Stumpp
Bolitik
D Stumpp isch syter anne 2001 Mitglid vu dr Junge Union un syt 2003 vu dr CDU. Syt 2014 het si verschideni Ämter im Krais- un Regionalverband vu ire Bartei ghaa.
Im Juni 2021 het si d Stumpp barteiintärn gege zwee Mitbewärber as Kandidati fir d Bundesdagswahl 2021 im Bundesdagswahlkrais Woeblenga duregsetzt. Dr bishärig Mandatsinhaber, dr Joachim Pfeiffer, isch nimi aadrätte. Bi dr Bundesdagswahl 2021 het si s Diräktmandat mit 29,0 Brozänt vu dr Erschtstimme gwunne.
Le Drennec
Geografi
Le Drennec lyt 63 km vu Quimper un 18 km vu Brest uf ere Hechi zwische 22 m un 85 m iber Normalnull.
Bann (Gebiet)
Dr Bannumgang
In dr Nordwestschwiz findet äimol im Joor dr sogenannti Banndaag statt, wo d Iiwooner vo de Gmäinde iire Gmäindsgränze nooch laufe und si kontrolliere (Bannumgang). Im Frickdaal git s in jedere Gmäind dr Maibittgang zu de vier Bannchrüz.
Großaitingen
Geografi
Oitinga leit rond 15 Kilometer sidweschtlich vo Augschburg an dr Singold ond dr Wertach.
Religion
74,6 % vo dr Eiwohner send em Johr 1987 remisch-katholisch gweä, 14,8 % evangelisch.
Dialäkt
Dr Dialekt vo Oitinga ghert zom Schwäbisch.
Heiner Geißler
Bartei
Uf em Bundesbarteidag vu dr CDU im Septämber 1989 isch dr Geißler nimi as Generalsekretär vorgschlaa wore, wu si zwisch ihm un em Helmut Kohl großi Differänzen iber dr wyter Kurs vu dr CDU wentwicklet ghaa hän. Är het derno bis 1998 em Bresidium vu dr CDU aaghert. Am 26. Novämber 1999 het er im Verlauf vu dr CDU-Spändenaffäre yygruumt, ass d Bartei in dr Ära Kohl „schwarzi Konte“ gfiert ghaa het. Vu 1994 bis 2002 isch er Mitglid im CDU-Bundesvorstand gsii.
Abgordnete
Vu 1971 bis 1979 het dr Geißler derzue em Landdag vu Rhyland-Pfalz aaghert.
Minischter
Am 18. Mai 1967 isch er as Sozialminischter in di vum Minischterbresidänt Peter Altmeier gfiert Landesregierig vu Rhyland-Pfalz gruefe wore. Des Amt het er au unter em Minischterbresidänt Helmut Kohl bhalte, wu ab em 19. Mai 1969 amtiert het. Ab em 18. Mai 1971 isch sy Amtstitel „Minister für Soziales, Gesundheit und Sport“ gsii. Är het au dr vum Bernhard Vogel ab em 2. Dezämber 1976 glaitete Landesregierig aaghert. Am 23. Juni 1977 isch er us em Landeskabinett uusgschide. Dodermit isch er in dr Landesregierig Rhyland-Pfalz Mitglid vu däne Kabinett gsii: Kabinett Altmeier VI – Kabinett Kohl I – Kabinett Kohl II –Kabinett Kohl III –Kabinett Vogel I.
Vermittler im Kumflikt um s Bahnhofsprojäkt Stuegert 21
Im Dezämber 2012 – churz dodervor isch bekannt wore, ass s Projäkt zmindescht 1,1 Mrd. Euro dyrer wird – het dr Geißler Stuegert 21 in Zwyfel gstellt.
Sunschtigs
Är isch Kuratoriumsmitglid vu dr Stiftig Wings of Hope Deutschland gsii.
Little Richard
Dr Little Richard (* 5. Dezämber 1932 z Macon, Georgia as Richard Wayne Penniman; † 9. Mai 2020 z Tullahoma, Tennessee) isch en US-amerikaanische Rock-’n’-Roll-Sänger, -Pianischt un -Songwriter gsii. Är isch ain vu dääne gsii, wu in 1950er Joor Stilelemänt us Blues, Gospel un Rhythm and Blues unter em neie Genrename „Rock ’n’ Roll“ kumbiniert hän. Mer chännt en vor allem fir Hit wie „Tutti Frutti“ un „Long Tall Sally“. Derwylscht dr Chuck Berry Alldaagssprooch un -situazione gsunge het, het dr Little Richard mit dr Sprooch gspiilt („a wop bop a loo bop a lop bam boom“). Sy schnäll Klavierspiil un sy obverdrillte Gsang hän vyl Rock- un Pop-Musiker inschpiriert, unter anderem dr Buddy Holly, dr Jerry Lee Lewis un dr Elvis Presley. Dr Jimi Hendrix het in dr 1960er Joor in dr Band vum Little Richard gspiilt.
Liste zum Auftreten des Eichener Sees
S erschte Mol isch s Uffdrädde vum See anne 1772 uffzeichnet worre. Nodäm de Knierer um 1900 e Lischde vereffendlicht het, git de Gustav Albiez e Zämmeschdellig in sinner Dissertation vu 1931 (S. 53). Diä zeigt alli Johr, wunner bis 1930 ufdrädde isch. Fischbeck et al. (2016:97) hän Dade bis 2012 ergänzd. Ergänzt isch diä Lischde um Aagabe in de Badisch Ziddung ab 2012.
Fischbach et al. bemerke, aß d Uffzeichnunge in der erscht Hälfdi vum 19. Johrhundert vor allem in de warm Johrszit liege däde. Si nämme a, aß in de Windermonet küm ebber an des See kumme sey. (Kha mr si so ebbis vorschdelle?).
Systematik des Tierreiches
''Amerkig: Die Darstellig git d Systematik vu de Dierer wiider, wo derzitt in de Wikipedia verwendet wird. Wil die biologische Systematik ä aktives Forschigsfeld isch, cha die Übersicht in ihre Details vu andere System, wo in de Literatur z finde sin, abwiiche. E Klassifikation über de Spezies isch alliwil Konvention.''
Quaternion
Konstrukzion
D Kwaternione entstöön us de reelle Zaale, wemm drei nöiji Zaale drzue duet (Adjunkzion), wo mä aagleent an die komplex-imaginäri Äihäit d Nääme \mathrm i, \mathrm j und \mathrm k gee het. So bechunnt mä e vierdimensionals Zaalesüsteem (mathematisch: e Wektorruum) mit eme Realdäil, wo us äinere reelle Komponänte bestoot, und eme Imaginärdäil us drei Komponänte, wo au Wektordäil häisst.
Fredy Studer
Lääbe un Wirke
Anne 1972 isch er Grindigsmitglid vum Lozärner Rockjazz-Quartett OM gsii. In däre Gruppe isch er mit sym Schuelkamrad, em Gitarrischt Christy Doran, em Saxofonischt Urs Leimgruber un em Kontrabassischt Bobby Burri fascht ai Jorzehnt lang mit «Electricjazz-Freemusic» erfolgrych in dr Schwyz un z Dytsch uf Tour gsii.
Freiburger Bonhoeffer-Kreis
Uftrag fir e Bekänntnisschrift
D andere Autore oder Mitarbeiter - glichzittig Konzilsmitgliider - sin gsii: Dr Constantin von Dietze, dr Walter Eucken, dr Adolf Lampe un dr Gerhard Ritter.
Le Faou
Gschicht
Le Faou isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1038 as du Fou (1160 Fou, 1172 du Fou, 1294 dou Fou, 1337 du Fou, 1419 du Fou, 1451 Fou).
Oregon
Oregon (ängl. Ussprooch ) isch e Bundesstaat vo de Veräinigte Staate vo Amerika. Er lit im Weste vom Land in dr Region Pazifische Nordweste und isch im Joor 1859 as dr 33. Bundesstaat ufgnoo worde.
Vo wo dr Naame Oregon chunnt und was er bedütet isch nid klaar. Dr Staat het dr Spitznaame Beaver State („Biberstaat“). Früener het d Forstwirtschaft dominiert, si het aber e Hufe vo iirem Iifluss verlore, und hüte wird die Wirtschaft vo Oregon vor allem dur d Technologiiundernääme im sogenannte Silicon Forest brägt.
Sporophyt
Bi de mäiste Pflanze cha mä d Sporofüte und d Gametofüte liicht vonenander underschäide (heteromorfe Generazioonswäggsel). Bi de Soomepflanze isch dr Sporofüt seer vil gröösser und komplizierter baut (Baum, Strauch, chrutigi Pflanze) as dr Gametofüt. D Spoore wärde bin ene nit freigsetzt, sondern bliibe in dr Mueterpflanze und entwiggle sich zum Pollechorn (männlige Gametofüt) oder zum Embryosack (wiiblige Gametofüt). Au bi de Farne isch dr Sporofüt die äigentligi Pflanze, wääred dr Gametofüt as e chliins Prothallium am Boode waggst. Umkeert isch s bi de Moos, bi deene isch die grüeni Moospflanze dr Gametofüt, wääred dr Sporofüt mäistens nume us dr Spoorekapsle und iirem Stiil (dr Seta) bestoot. Dä wird vom Gametofüt ernäärt.
Spermium
Männligi Käimzälle, wo sich sälber nid chönne beweege, wärde as Spermazie (Singular Spermazium) bezäichnet.
Heidi Zöllner
D Heidi Zöllner (* 1949 z Waldshuet) isch e dytschi Dialäktautoori.
Lääbe
D Zöllner isch z Murg un Zäll ufgwagse. Gschafft het si bis zue ire Ränte as Styyrfachwiirti. D Zöllner läbt scho lang z Huuse. Si isch ghyroote mit em Armin Zöllner un het zwee Siin.
Gemeinjahr
Im Gegesatz dezue stot's - vu Julius Caesar igfüehrt - Schaltjohr zue 366 Däg. Sit de gregorianische Kalenderreform bezaichnet mer au hüfig die "usnahmswiise Gmainjohre" churz numme als "Gmainjohre". In sällem Kalender git's dri säkulari, usnahmswiisi Gmainjohre in jedem 400-Johrezyklus.
Rätische Sprache
Verwandtschaft
Römischi Schriftsteller hend öberliferet, as d Räter vo Etrusker abstammid, wo sich i d Alpe zruggzoge hebid. Au di maiste moderne Wüsseschaftler vertretet d Mainig, ass s Rätische mitem Etruskische verwandt isch. De Noowiis, as s Rätische nöch zum Etruskische stoot, het de Etruskolog Helmut Rix nochegwise. Somit ghört s Rätische, zäme mitem Etruskische und em Lemnische, zu de Tyrsenische Sproochfamili.
Volker (Begriffsklärung)
Volker isch
Hochdorf (Freiburg)
Ortschaftsrot
Ergebnis vu dr Ortschaftsrotswahl am 7. Juni 2009:
Heretsried
Eiwohner
Dr Ausländeraadoel isch 2011 bei 2,1 % gleäge.
Wahle
Ergebnis vo dr Landdagswahle seit 1986:
Fulenbach
Religion
27,4 % vo dr Iiwooner si im Johr 2000 evangelisch-reformiert gsii, 58,7 % römisch-katholisch.
Walter Georgii
Aus seim Leaba
Nôch-ma Haufa kloinere Schrifda hôt dr Georgii 1941 sei „Geschichte der Klaviermusik zu zwei und vier Händen von den Anfängen bis zur Gegenwart“ rausbrôcht, wo dômôls als des beschde ond vrlässlichschde Werk uff sellem Gebiit golda hôt ond heit noh vo viile Pianischda gschätzt wuud. Fenf Jôhr schbätr hôt‘r an Lehrufftrag vo dr Staatlicha Musikhochschuel Minchen ôôgnomma.
Schlacht am Morgarten
D Schlacht am Moorgarte am 15. November 1315 isch di erschti Schlacht zwüsched de Eidgenosse und de Habsburger gsii. Öb d Schlacht überhaupt stattgfunde het und wenn in welere Form, für daas git s käini äidütige Beleeg.
Us dr Chronik
E Schilderig vom Berner Chronischt Konrad Justinger (15. Jahrhundert):
Dreifürstenstein (Alexanderschanze)
Gschicht
Er het ursprünglich d Gränze zwische Württebärg, em Fürschtetum Fürschtebärg und em Fürschtbischtum Stroosburg markiirt. Wo im 1803 s Gebiet vom Fürschtbischtum Stroosburg ans Kurfürschtetum Bade und im 1806 s Fürschtetum Fürschtebärg ans Grossherzogtum Bade gfallen isch, het de Stei d Gränze zwüsche Bade und Württebärg markiirt, wo hüt als Gränz zwüche de Landchreis Freudestachdt und em Ortenauchreis witer existiirt.
Moose
Die gschlächtligi Generazioon
In de Gschlächtsorgäan entstöön die haploide Käimzälle (Gamete). Für d Befruchdig brucht s Wasser: Die beweglige männlige Spermatozoide müesse zu de Archegonie schwümme. Si chönne aktiiv bis zu 1,5 Santimeter schwümme und wärde chemotaktisch dur Saccharose aaglockt. Bi gröössere Distanze si d Spermatozoide uf e passiivi Verbräitig öbbe dur Räägewasserdröpfli aagwiise. D Befruchdig vo dr Äizälle bassiert im Archegonium.
Léon Huber
Läbe
Bi dr Tagesschau vum 3. Mai 1981 sin maskierti Demonschtranten ins Studio gstirt un hän e Transparänt mit dr Ufschrift «Freedom and Sunshine for Giorgio Bellini» zaigt. Dr Tessiner Giorgio Bellini het as Mitglid vu dr Zürcher Jugedbewegig gulten un isch im Februar 1981 wäge ere aageblige Zämmenarbet mit em Terrorischt Carlos an dr dytsch-schwyerische Gränze verhaftet wore.
Demokratische Partei (USA)
Mit em Joe Biden stelle d Demokrate sit 2020 dr (46.) Bresidänt vo de Veräinigte Staate. Im Represäntehuus stelle s im Momänt (2021) d Meerhäit, und im Senat herrscht e Pattsituazioon.
Martin Bucher
Der Martin Bucher (* 4. Oktober 1967 z Zug) isch e Schwiizer Bildhauer und Objäktkünstler.
Fremdherrschaft
Dr Begriff Fremdherrschaft (mänggisch au Xenokratii; altgr. ξένος xenos „Fremde“, au „Gast“, und κρατεῖν kratein „herrsche“) bezäichnet vor allem im gschichtlige Zämmehang Milidäärdiktatuure, wo noch dr Erooberig vom ene Gebiet errichtet wärde, und wo über d Verwaltig dur Bsatzigsdrubbe uusegöön. Allgemäin cha mä jedere Herrschaft vo Fremde im ene bestimmte Territorium eso sääge. Wenn die Bezäichnig bruucht wird, wird gliichzitig d Legitimität vo der bestehende Herrschaftsform in Froog gstellt. Gwöönlig wärde politischi Instituzioone iigrichdet, wo d Füerigsposizioone von ene nit milidäärisch si und vo zivilen Aaghöörige vo dr Macht, wo s Gebiet erooberet het, bezieigswiis mit lokale Statthalter (Vasalle) bsetzt wärde.
Kolonialismus und Völkerrächt
Bsundrigs si s Staate in dr Dritte Wält wo s Uffassig verdräte, ass Völker iir Sälbstbestimmigsrächt au mit Waffegwalt döfe duuresetze und ass wenn Dritter das understütze, mä nid vom ene Akt vo Aggression chönn reede. D Aggression chiem vilmol vo dr Kolonialmacht.
Kirchdorf BE
Gschicht
Chiuterf isch zum erschte Mal gnennt worde im Jahr 1228 aus Chilthorf (1250 Kyltorf, 1260 Chilchtorf, 1280 Kiltorf, 1605 Kiltdorff, 1838 Kirchdorf).
Schmerikon
Gschicht
Schmèèrike isch em Joor 741 als Smarinchova erwäänt worde. Im Alte Zürichrieg isch s Dorf 1444 gschlisse worde.
Vancouver-Murmeltier
Für Nagedier si d Vancouver-Murmeli ehnder gross: Si hai je noch dr Art e Chopf-Rumpf-Lengi vo 30 bis 60 Santimeter, drzue chunnt e 10 bis 25 Santimeter lange Schwanz. S Gwicht lit zwüsche drei und siibe Kilogramm. D Farb vom Fäll underscheidet sich vo Art zu Art, isch aber meistens e Bruundon; s Vancouver-Murmeldier isch eifarbig schwarz. Murmeldier wärde bis zu 15 Johr alt.
Ganze Zahl
Aaordnig
D Mängi vo de ganze Zaale isch total gordnet, in dr Räijefolg d. h. mä cha je zwäi ganzi Zaale vergliiche. Mä reedet vo positive, nitnegative , negative und nitpositive  ganze Zaale. D Zaal 0 sälber isch weder positiv no negativ. Die Ordnig isch verdrääglig mit de Rächenoperazioone, d. h.
Hiltenfingen
Hiltefenge (amtlich Hiltenfingen) ischt e Gmoed im Landkroes Augschburg z Bayern.
Pilze
D' Pilz oder Schwümm (latynisch:Fungi) bilde näbe dr Dierer, Pflanze un Protischte e eiges Riich. Als Eukaryote bsitze Pilzzelle mindischtens ei echte Zellchern (Nukleus) un e Cytoskelett. D'Vermehrig und d'Usbreitig erfolgt gschlechtlich un ugschlechtlich dur Spore oder vegetativ dur Usbreitig (eventuell mit Fragmentierig) vu dr Myzelie bzw. Mykorrhize, wo in verschidene Fäll sehr langläbig sin. Pilz sin im Gegesatz zue Pflanze heterotroph un ernähre sich meischtens dur s'Usschide vu Enzyme in die umiddelbar Umgäbig, wo Nährstoff dedur ufgschlosse un in d'Zelle ufgnu werre chenne.
D Gruppe, wo früeher als „Nideri Pilz“ bezeichnet worre isch, also Schliimpilz, pilzähnlichi Protiste wie d'Eipilze (Oomycota) oder Hypochytriomycota, werre hüt nimmi zue dr Pilz (Fungi) zellt.
Fortpflanzig
Bi Pilz cha d'Fortpflanzig gschlechtlich dur Generationswexel un au ugschlechtlich dur Abschnüre vu vegetative Deil erfolge.
Gschlechtlichi Vermehrig
D'Zahl vu de produzierte Spore hängt vu de Art ab. De Riisebovischt (Langermannia gigantea), wo so groß wie ä Riisechürbis werre cha, haldet mit 5 bis 15 Billione Spore de bisherig Rekord. Ä durschnittliche Steipilz produziert immerhi noch einigi Milliarde Spore.
Kulturgschichte
Phänomen wie de Hexering oder s'nächtlich grüen Lüchte vum Myzel vum Hallimasch hän mit zue dem langi Zitt ender sinischtre Bild vu de Pilz in de Öffetlichkeit bitrait.
Duale Hochschule Baden-Württemberg Karlsruhe
Di Dual Hoochschuel Baade-Wiirtebäärg Chaarlsrue (dytsch Duale Hochschule Baden-Württemberg Karlsruhe, änglisch Baden-Württemberg Cooperative State University) isch ain vu dr Standoort vu dr Duale Hoochschuel Baade-Wiirtebäärg.
Gschiicht
D Beruefsakademy Chaarlsrue het anne 1979 dr Stuudiebedriib ufgnuu. 48 Studänte*ne vu 32 Uusbildigsunternäme hän ire Stuudium im Beraich Maschiineböu oder Induschtry aagfange. S Stuudienaagebot un d Zaal vu dr Studänte*ne sin im Lauf vu dr Joor gstiige. Anne 1995 isch d Beruefsakademy in e Neiböu in dr Chaarlsruer Nordstadt umzooge. 2004 isch d BA Chaarlsrue uf iiber 6000 Absolvänte*ne chuu. Zum 1. Meerz 2009 isch si Dail vu dr Duale Hoochschuel Baade-Wiirtebäärg woore.
Friedrich Silcher
Sei Leaba
1829 gründet dr Friedrich Silcher d „Akademisch Liadertafel“ in Diibenga. Dui isch de erscht rein studentisch Liadrtafel vo ganz Deitschland. Zeah Johr spätr folgt d Grindong vom „Diibenger Oratoriaverei“. A Novum en dr Gschicht vo dr Musik isch, dass zom erschta Mol au Fraua en so-ma Verei Miglid werra kennet.
Onsernone
Onsernone (lombardisch Onsernom) isch e Gmai im Kanton Tessin in dr Schwyz. Si ghert zum Chrais (circolo) Onsernone im Bezirk Locarno.
Gschicht
Comologno isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1438 as Comolognium, Crana anne 1228 as Grana (1265 Crana), Russo anne 1231 as de Ruxi (1277 Rusio).
Zellulose
D Celluloose (au Zelluloose) isch dr Hauptbestanddäil vo de Zällwänd vo Pflanze (Masseadäil öbbe 50 %) und eso die hüfigsti orgaanischi Verbindig und au s hüfigste Polysaccharid (Vilfachzucker). D Celluloose isch au s Biomoleküül, wo am hüfigste vorchunnt. Si isch nid verzwigt und bestoot us meerere hundert bis zääduusige (β-1,4-glycosidisch verchnüpfte) β- D -Glucose- bzw. Cellobiose-Äihäite. Die hochmolekulaare Celluloosechettene laagere sich zu hööchere Struktuure zsämmen, wo as rissfesti Fasere in Pflanze hüfig staatischi Funkzioone häi. Vom Polysaccharid Chitin, wo in dr Natur au hüfig vorchunnt, underschäidet sich d Celluloose wil si köni Acetamidgrubbe het. D Celluloose isch bedütend as Roostoff zum Babbiirmache, aber au in dr cheemische Industrii und in andere Beriich.
Kwelle
Dr Ardikel «Cellulose» uf dr dütsche Wikipedia
Malagueña
Gschicht
Populär wore sind si dör de Chacón (1869–1929). De Stil vom Chacón isch melancholisch und schwermüetig gsii. Von em chömid di erste Uufnaame vo Malagueñas. Mit em Nidergang vo de Goldige Zitt vom Flamenco i de 1920er Joore sind o d Malagueñas nöme grooss uufgfüert wore. Hütt sind Malagueñas zom Tail nume no Gitarresoli ooni Gsang.
Kraftwerk Eglisau-Glattfelden
Im Raamè von èrè Chraftwärchsrenovation sin alli sibbè Maschinnègruppè uusduuscht worrè. Statt dè Francis- chömmèd ab denn Kaplanturbinè zum Ysatz. Bi nèm Durchfluss vo 500 m³/s leischtèd diè neuè Turbinè zämmè 43,4 MW un broduzyrèd jöhrlich im Mittel 318 GWh Stròm. Diè derzitigi Konzession gòt bis zum 31. Dezembèr 2046.
Querflöte
Gschicht
D Querflöte isch früener us Holz gmacht worde, het sächs Donlöcher gha und kei Klappesystem. Im spote 17. Johrhundert het mä neui, konischi Flöte afo mache, mögligerwiis erfunde vo der Hotteterrefamilie z Paris, wo berüehmt gsi isch für s Flötemache und -spiile. Die konische Flöte hai us mehrere Deil bestande, dr Chopf isch zylindrisch und die andere Deil si konisch gsi und si gege dr Fuess chliiner worde. 1832 het dr Theobald Böhm d Metallquerflöte erfunde, wo es neus Klappesyschtem gha het. Zu sällere Ziit het mä d Flöte nach links ghebt, hützudag hebt mä si noch rächts.
Le Ponthou
Geografi
Le Ponthou lyt am Douron, 72 km vu Quimper un 66 km vu Brest uf ere Hechi zwische 72 m un 162 m iber Normalnull.
Ulm (Begriffsklärung)
Usadäm gibts au no e bekonnte Zungebrächer: In Ulm, um Ulm, um Ulm ume
Stimmhafter alveolarer Plosiv
In de Alemannische Dialäkt chùnt de Luut eigetli nit vor wyl es im Alemannische kei stimmhafti Obstruente git. Es git im Alemannische aber e Lenis-Luut, wo äänlig isch, ùn au meischt mit däm Zeiche transkribiert wird.
Theuderich I.
Läbe
Dr Theuderich isch bim Dod vom Vater dr einzig erwachseni Sohn gsi und isch so zum Garant für e Bestand vom Riich in de Gränze vo 511 worde. 531 het er mit dr Hilf vo siim Brueder Chlothar I. s Königriich Thüringe eroberet. Siis Verhältnis zum Halbbrueder Childebert I. isch gspannt gsi, wil dä im Johr 531, eme Grücht noh, ass dr Theuderich gfalle siig, brobiert het, däm siis Riich z überneh.
KDE
KDE - Kool Desktop Environment
Ens Leaba grufa wora isch s KDE-Projekt am 14. Oktober 1996, dur en uffruaf em Usenet vom Matthias Ettrich. S UNIX onds Linux send emmer bliabter wora, aber zom Notza isches fiar d broide Mass it gschickt. Er wollt ah scheene ond oifache Oberfläch hau. Als Noma hat er deam Deng de Nama KDE - KOOL DESKTOP ENVIRONMENT geah.
Grenzpunkt
D Gränze wärde vo Geodäte vermässe mit ere Genauikäit, wo vo dr Obrikäit festgläit isch. Z Dütschland zum Bischbil git s verschidnigi Gnauikäitsklasse. In Gebiet, wo Grundstück düür si wie in Innestedt, müesse d Abwiichige vilmol chliiner si as in Gebiet wo s Land billig isch. Im nöijere Kataster basiere alli Vermässige uf em äihäitlige Bezuugssüsteem vo dr Landesvermässig, bi eltere mänggisch uf eme lokale. Die genaui Hööchi vo Gränzpünkt wird im Allgemäine nit bestimmt.
Habsburg
D Habsburg isch e Burg im Kanton Aargau. Si isch d Stammburg vom Gschlächt vo de Habsburger, und si lyt uf em Wülpelsbärg näb em Dorf Habsburg.
Yu-Gi-Oh! GX
'''Yu-Gi-Oh! GX''' (jap. 遊戯王デュエル モンスターズGX, Umschrift: Yūgiō Dyueru Monsutāzu GX, Übersetzig: Yu-Gi-Oh! Duel Monsters GX) isch ä japanischi Anime- und Manga-Serii wo wältwiit Erfolg het. Es isch d Nochfolgerserii vo dr ''Yu-Gi-Oh! Duel Monsters'' Serii, wo au sehr populär gsi isch. D Handlig vo Yu-Gi-Oh! GX foht öbbe drei Johr noch em Schluss vo dr erschte Serii a. S GX am Ändi vom Name schtoht für „Generation neXt“ (die neggscht Generation).
Basler Korporationen
D Bedütig vo de Basler Korporazioone
D Ufgoobe vo de Korporazioone si gsellschaftlig und kulturell. Wichdig isch allne, ass d Gsellikäit vo de Mitgliider nit z churz chunnt. Si häi au Fonds für zum Mitgliider, wo in Noot cho si, z understütze. Si organisiere die jöörlige Jungbürgerfiire und schaffe mit dr GGG zämme zum d Integrazioon z fördere. E Hufe vo de Zümft understütze iiri überliiferete Zumftbrüef mit Stipändie. Die drei Chläibasler Eeregsellschafte organisiere jeedes Joor dr Vogel Gryff.
Aleuten
Flora und Fauna
Uf de Insle waggse Miesch, grobs Gras, e baar Chrüter, Saxifragaceae und verchrüppleti Büsch und Fichte. Wägen em vile Schnee git s uf em Land nume e baar Nager, wie e Murmeldierart, Polarfüchs und Landvögel wie Spärber, Finke, zum Bischbil Leucosticte tephrocotis und Schnepfe.
Kirchenthurnen
Chiuchetuurne (amtlech Kirchenthurnen, bis 1860 Thurnen) isch es Dorf i de Iiwohnergmeind Tuurne vom Kanton Bärn.
Heinz Siebold
Dr Heinz Siebold (* 1950 z Änkestai) isch e dytsche Schurnalischt un Autor.
Lääbe
Dr Siebold isch z Änkestai im Chlaine Wiidedaal ufgwagse. No dr Schuel het er zeerscht Jura aafange studiere un isch derno an di Pedagogisch Hochschuel gwägslet un het uf Lehramt an Realschuele studiert. Wel er dodmol Mitglid im Marxistische Studäntebund Spartakus gsii sich, het er noch em Radikaleerloss nit as Lehrer chenne schaffe, wäge däm isch er no Schurnalischt wore. Är schrybt fir di Badisch Zytig un as freie Schurnalischt au fir anderi Zytige, vor allem zue dr Wirtschafts- un Sozialbolitik.
Tomás de Torquemada
Si Lääbe
Dr Tomás de Torquemada het u. a. s Chloster Santo Tomás z Ávila gründet, won er 1498 gstorbe isch. 1836 isch si Graab z Ávila ufbroche und sini Chnoche si verbrennt worde, so wien er s mit sine Opfer au gmacht het.
Slowakei
Gschicht
Nooch de Schlacht vù Mohács, wùù d'Ungare gege d'Osmane verlore hän, isch d'Slowakei als einzige Deil vùm Chönigriich Ungarn nìt vù de Türke bsetzt worre ùn – wie au de Räst vùm Chönigriich – an d'Habsburger gfalle. Türkischi Iifäll hät's ìn de Slowakei zwaar gee, si hän abber keini längerfristige Folge ghaa, wiil d'Osmane schnäll an Iiflùss verlore hän.
Kithara
Spilwiis
D Kithara isch mit eme Stoffband am lingge Arm vom Kitharist ghebt und geg sini Brust druggt wore, sini Finger hend d Saite vo hene ggriffe. Mit dene hett er chöne d Toonhööchi verändere oder de Chlang abdämpfe, aber o d Saite zupfe. Di rechti Hand het miteme Plektrum (πλῆκτρον, pléktron) us Horn, Holz oder Metall d Saite vo voore gschlage oder döregstriche. Uf die Wiis chön meerstimigi abwechsligsriichi Melodie gspillt were. I de Regle isch de Kitharist gstande.
Napf (Berg)
Usgangspünkt für Wandrige uf e Napfgipfel si d Mettlenalp im Süde und Luthere, s Luthere Bad  und d Wiggerehütte (Gmäind Hergiswil bi Willisau) im Norde vom Bärg. Über e Napf füere die bäide Wanderrute Nr. 3 Alpepanorama-Wääg (Etappe 15 Napf–Lüderenalp) und Nr. 65 Gränzpfad Napfbärgland vo SchweizMobil.
Bibliothek
S Wort ”Biblioteek“ chunt us em Griechische. Scho in dr Antike het βιβλιοθήκη en Phälter für Büecher bedüütet. Im Düütsche kent me sid ane 1658 d Bezäichnig ”Büecherei“. Früener het me mit dene Wörter eifach e Büechersamlig gmeint; erscht sid öpen em 18. Joorhundert git me de Hüüser, wo speziell für Büecher bout worde sind, dr Name ”Biblioteek“.
Hochschule Biberach
Gschicht
Zum Wintersemeschter 2006/2007 isch mit em Bachelor-Studiegang „Pharmazeutischi Biotächnology“ e neie fachlige Schwärpunkt grindet wore. Är umfasst in dr Zwisfhezyt no zwee anderi Studiegäng: Induschtriälli Biotächnology un Biopharmazeutisch-Medizintächnischi Wisseschafte.
Fakultete un Yyrichtige
Scho syter 1983 git s d Akademy vu dr Hochschuel Bibra (bis 2011: Bauakademie Biberach) as gmainnitzigi Stiftig un Wyterbildigsyyrichtig. Näbe Furtbidlige un Seminar fir Lyt im Beruef (ca. 1500 Dailnämer*ne im Johr) bietet d Akademy verschideni choschtepflichtigi Ufböustudiegäng näb em Beruef aa.
HTML
HTML bedütet Hypertext Markup Language und isch es Dokumenteformat zor Struktuierig vo Text für Internetsite.
Ulm (Baden)
Dä untere Teil vom Kirchturm dirft um die tousend Johr alt si und do demid dä zweitäldschd im Ärzbischtum Friburg. D'Kirch isch gonz fryger zomme mit dem Gottsacker do gsi, wo jetzt der Sportplatz isch, un erst siterm 18. Johrhundert uf em hitige Platz. Dä Turm isch schu imma do gsi, des isch ä alta Währturm gsi.
Émile Storck
Berüef àls Profasser
Zwìscha 1949 un 1965 ìsch'r z'Gawiller ìm Neuenburg-Gebäi Ditschlehrer gsìì, ìn dr „École normale de jeunes filles“.
Karl Jauslin
Lääbe
Si Huus git s hüt nüme; aber mä het e Gedänkstäi ufgstellt. Usserdäm git s z Muttez e Strooss mit sim Naame.
D Serii Birkhäuser (1887–1928)
D Teggst het dr Basler Gymnasialleerer Rudolf Hotz (1852–1917) gschriibe. D Birkhäuserdruck si as Fototüpie druckt worde. Mä het dr Abdruck diräkt vom aquarellierte Original gmacht, und däm si Kwalidäät isch eso erhalte bliibe. Vorlaage git s käini mee.
Moolerei
1877 het er am Wettbewärb für d Aamoolig vo dr Tellskapälle am Vierwaldstettersee mitgmacht; wo denn dr Ernst Stückelberg gwunne het.
Verschidnigi Arbäite
Zu de Arbäite, won er nit für d Öffentligkäit gmacht het, häi öbbe 50 Bleistiftskizze vo Muttezer Zitgenosse ghöört. Er het die vilmol in dr Bäiz bordretiert.
Weißensee (Füssen)
Gschicht
Dr fränkisch Kenig Pippin hot dean Sea mitsamt deam Umland dem Bischof Wikterp vo Augschburg gschenkt. Noch am Haufe weitre Bsitzerwechsl hot dea Sea unds Fiaschrecht 1928 Schtadt Fiase kooft.
Le Relecq-Kerhuon
Verwaltig
vu Le Relecq-Kerhuon isch. Le Relecq-Kerhuon ghert zum Kommunalverband.
Swasiland
Bevelkerig
Di greschte Stedt sin: Iber 90 Brozänt vu dr Bevelkerig vu Swasiland ghere em Bantuvolk vu dr Swasi aa. Derzue läbe dert Sotho, Zulu, Tsonga, Wyssi un „Mischling“.
Kolonialzyt
Mit Zuestimmig vu London het Transvaal anne 1894 Swasiland zue sym Protektorat erklert. Noch em Zweete Burechrieg het Großbritannien am 6. Juli 1902 unter em Special Commissioner Francis Enraght-Mooney d Verwaltig ibernuu. 1903 isch Swasiland unter d Verwaltig vum Gouverneur vu Transvaal gstellt wore. 1907 isch mit em Robert Thorne Coryndon e in britische resident commissioner yygsetzt wore. D Dlamini-Dinaschty het als fir d Brite d Verwaltig uusgfiert. 1914 sin Reservat fir alli Swasi yygfiert, wu in 32 Biet rund e Drittel vum Land umfasst ghaa hän un wu mer as Swazi Nation Land gchänt het. Vu dert uus händ Swasi uf dr Buureheef un in dr Mine vu dr Wysse mieße schaffe oder uf Allmändfälder in dr Reservat buure. Speter sin Fonds yygriichtet wore, ass s Swasi Dail vum Land hän chenne zruggchaufe.
Busland
Streckenetz
Moonliner
Linthal GL
Linthel isch s südlichscht Dorf im Kantuu Glarus und gchört zu de politische Gmaind Glarus Süd.
Rolex
Oyster
Verschidene Uhretüpe i dr Oysterkategorie si di fougende :
Kastell
Kastell (vom latinische castellum ‚Burg, Feschtig‘) chan folgendes bedüte:
Tendabahn
D Trassè vo dè Tendabaan volauft abschnittswys in èm Gebièt, wo geologisch zimli aktiv isch. Sèll bedrifft in èrschter Linniè dè Steilküschtèabschnitt zwǜschè Breil-sur-Roya un Nizza. Sèlli Aktividät üßert sich durch èn schlychèndè Bärgrutsch, wo s Gleis immer widder vozièt. Us sèllèm Grund darf mò i sèllè Abschnitt nit schnèller als 10 km/h gfaarè wörrè. Au d Stammschtrèggi isch durch Staischlag gfôrdèt, sèllèwäg isch si a söttigè Stellè mit èm Käfig us Indikatordrôt gsichèrèt. D Drôt haltèd dè Vokeer sofort uff, wenn Stai uff d Trassè abbè kaièt, idèm sämtlichi Signaal uff Halt gschtellt wörrèd. Als Bsunderheit sin d Signaal zwǜschè Breil-sur-Roya un Tenda nõch italiènischem Model baut, obwoll d Strèggi uff französischèm Gebièt lyt.
Bau vo dè Tendabaan
Im Johr 1883 hèt mò bi Cuneo aagfangè z bauè. Diè strategischè Bedenkè uff dè französischè Sitè hèn 1887 dèzuè gfüürt, s französische Brojèktyrungsbüro zuè z machè. D Italièner hèn witter gmacht un 1889 mit èm Bau vum 8099Meter langè Tenda-Dunnel aagfangè, wo 1898 dè Durchschtich glungè isch. Mit sèllèm Scheiteldunnel hèt mò sich öppè 850 läschtigi Höèmeter bis zum Tendapass gschpart.
Yweyung un Bedrybsuffnaam
1928 isch èndlich diè durchgängigi Vobindung Ventimiglia–Cuneo un d Sitèlinniè Nizza–Breil-sur-Roya ygweyt worrè. Ab 1931 sin diè italiènischè Streggèabschnitt vo Ventimiglia bis Piena (hüt: Piène) sowiè vo Cuneo bis St-Dalmas de Tende mit Dreiphasèwechsèlschtròm elegtrifiziyrt worrè. È Elegtrifizyrung vum französischè Streggèabschnitt unterblybt znägscht.
Nõchchriègszit un Widderuffbau
D Nordrampè vo Cuneo bis Vievola hèt im 2. Wältchrièg nu wènnig glittè un isch 1946 widder in Bedryb gnõ worrè. Ei Johr spôter hèt dè Pariser Friddensvodraag im Chrièg zwǜschè Italiè un Frankrych dè Garuus gmacht. Gränzkorrekturè zum Vordeil vo Frankrych sin voybart worrè, idèm diè gmeinsami Gränz im Tenda-Dunnel statt zwǜschè Fontan un St. Dalmas volauft un idèm dè Dunnel Mont Grazian ab dört vollschtändig z Frankrych lyt. Dõdemit lyt d Strèggi vo Nizza bis zum Tenda-Dunnel hundertbrozèntig uff französischèm Gebièt. Uff italiènischem Gebièt lyt sitdèm d Nordrampè un dè Ventimiglia-Strèggèascht. Dè Streggèabschnitt Sospel–Breil-Sur-Roya isch widder in Bedryb gangè, allerdings isch dè Personèvokeer zwǜschè Limone un Viévola durch dè Tenda-Dunnel nõch dè Gränzvoschièbung ygschtellt worrè. D Strèggi durch dè Tenda-Dunnel isch abber witterhy für sporadischi Holzdranspört durch diè italiènischi Staatsbaan reservyrt. Anno 1963 hèt Frankrych èm Widderuffbau vo dè Vobindung Ventimiglia–Viévola zuègschtimmt, wo d Italièner hèn wellè haa. Au dõ hèt goltè: "Wer zaalt, beschtimmt"; well d Italièner èn Großdeil vo dè Koschtè uff èm französischè Abschnitt übbernõ hèn, hèn d Franzosè im Widderuffbau vum Alpebäänle großzüègig zuègschtimmt. Bevor d Italièner èrnscht gmacht hèn, hèn d Franzosè im mittlerè Roya-Dal d Baantrassè, wo no vor sich hy vegetyrt hèt, als Umfaarung für d Roya-Dalschtrõß umgmodlèt. Bedingt durch Uuwetter-Schäddè unterhalb vo Saorge hèt mò uff èm 2 km langè Abschnitt d Gleis usègrissè un drübber asphaltyrt. I sèllèm Abschnitt sin au drei Ysèbaadunnels zuè einschpurigè Strõßèdunnel mutyrt, nämlich dè Précipus-, dè Commun- un dè "Four à plaître"-Dunnel. Dè Strõßèvokeer isch dört mit Jeeps un Amplè greglèt worrè, dõdemit sin a dèrrè Strèggi glychzitig Ysèbaasignaal un Amplè gschtandè. S glychè Spyl isch nòmmòl 1974 vum Mai bis Septembèr gschpillt worrè, sèllmòl isch dè Abschnitt Breil-Vozwygung französischè/italiènischè Strèggèascht draa gsi, well dèvor dört èn Ärdrutsch gää hèt. Dè "Viaduc de Eboulis" un dè Sanfurian-Dunnel sin temporär ooni Gleis un asphaltyrt dèhèr chò, dè Strõßèvokeer isch einschpurig mit Ampelregèlung drübber un durrè gfüürt worrè. Im italiènischè Roya-Dal (Ventimiglia–Piène) hèt mò 1973 aagfangè, d Strèggi z sanyrè, 1976 isch dè französische Streggèdeil draa chò. Fascht alli großè Bruggè hèn neu baut wörrè müèsè. D Widdereröffnung vo dè Tendabaan isch am 6. Oktobèr 1979 übber d Bünni gangè. Dè Abschnitt vo Limone gu Südè, wo vo 1935 bis 1940 elegtrifizyrt gsi isch, hèt au ab dört kain Faardròòt mee gsää.
Alemannische Ortsnamen
Frankrich
lueg Elsassischi Ortsname.
Tendabahn
Güètervokeer
D Tendabaan diènt uff dè französischè Sitè zurzit uusschlièßlich èm Personèvokeer. Güètervokeer wörd derzit lediglich uff dè (italiènischè) Nordrampè bis Limone aabotè, primäres Dransportguèt isch Zemènt.
Alemannische Ortsnamen
Kanton Obwaldä
lueg under Gmeinde vom Kanton Obwalde
Kanton Basel-Landschaft
Flüss
Kanton Gämf
lueg under Gmeinde vom Kanton Gämf
Kirchlindach
Sprach u Dialäkt
Bir Vouchszeuuig 2000 hei vo de 2736 Ywohner 92,8 % Dütsch aus Houptsprach aaggää, 2,2 % Französisch u 0,7 % Italienisch.
Suaneten
Öberliferig
De Ptolemäus nennt d Suanete zäme mit de Rigusker, de Kalukone, de Vennone und de Brixantier. De Plinius de Älteri zällt d Suanete zu de Völcher, wo 15 v. Chr. im Alpefeldzug vom Drusus und Tiberius underworfe wore sind. Denebet sait er ono, as d Sarunete a de Quelle vom Rhii gwont hebi, wobii hütt aber agnoo werd, as er d Suanete gmaint heb.
Merz Akademie
Sunschtigs
D Akademy isch Dail vum Merz Bildigswäärch, wu au d Merz-Schuel un s Merz Beruefskolleeg fir Graafik-Design z Stuegert derzue gheere.
Amden
Geografii
Uf Amde ufe chunt me mit de Auto uf de Strooss vo Weese, wo ane 1882 bout worden isch. Am Ufer vom Walesee isch under der Felswand s Dorf Betlis. Dr Bärg grad oben am Dorf isch dr Mattstock.
Kleinaitingen
Gmoendsgliderong
Zua Kchloitenga gheret s gleichgnamig Dorf ond dr Guatshof Lechfeld.
Vennonen
D Vennone (lat. Vennones, Vennonenses; ) isch de Name vomene antike Stamm gsi, wo vermuetli im Rintl oder Vorarlberg glebt het. Si hend entweder zu de Räter oder zu de Kelte ghört.
Name
De Name het scho i de Antiki för Verwirrig gsorgt, do äänlichi Näme im Alperuum verbraitet gsii sind. Scho de Stamm im Rintl wiist drai Forme uuf: Vennones, Vennontes und Vennonenses.
Krattigen
Wirtschaft
D Arbetslosigkeit isch im Jahr 2011 bi 2,0 % gläge.
Ulm (Lichtenau)
D’ Herkunft vum Ulmer Dorfwabbe
Mer konn sage, dass mer sich d'Herkunft vom Nome Ulm gmacht het, un d'klesterlig Abstommung im Wabbe veronkert. Inerer onderer Bschribung wird vun eme schwarze Kleeblattkriz uf silbernem Grund gschriibe.
Isle of Man
D Isle of Man isch e bekannti Stüüroase und e Sitz vo sogenannte Offshorefirmene. Wältberüehmt isch au s Töffränne Tourist Trophy.
Waldenburgerbahn
Gäägewaart
I Zuekunft kenne denn die nostalgische und sehr beliebte Dampffahrte nymmi statt finde.
(50000) Quaoar
Eigeschafte
Im Quaoar si Durmesser isch afänglich uf 1250 ± 50 km bestimmt worre. Dömit het er, bis zue dr Entdeckig vum (90482) Orcus un vu dr (90377) Sedna, s'gröscht sitem Pluto entdeckt Objekt im Sunnesystem gulte. Middlerwil isch, nit z'ledscht wäge dr Entdeckig vu eme Mond, dr Durmesser uf guet 900 km korrigiert worre, was in dr Grössi vum Zwergplanet Ceres entspräch. Wäge dr höchere Dichti isch dr Quaoar aber massiver wie dr Zwergplanet Nummer 1. Dr Quaoar umchreist d'Sunne in ere fast perfekte Chreisbahn in öppe 6 Milliarde Kilometer Entfernig (43 AE; Perihel 41,914 AE - Aphel 44,896 AE), wo 7,983° gege d'Ekliptik gnaigt isch. D'Umlaufdur betrait öppe 286 Johre.
Sichtbarkait
Amateurastronome benötige fer d'Beobachtig die gnaue Koordinate, e 40-Zentimeter-Teleskop sowie fer d'Dokumentation e Kamera. Uf Ufnahme vu hinderenander folgende Nächte isch dr Asteroid as e langsam wandernde Punkt z'erchenne.
The Beach Boys
The Beach Boys si äini vo de erfolgriichste Rock-Bänds uf dr ganze Wält in de 1960er und früeje 1970er Joor gsi. D Brüeder Brian, Dennis und Carl Wilson, iire Gusää Mike Love und iire Schuelfründ Alan Jardine häi sä 1961 im kalifornische Hawthorne gründet. Bis in d Middi vo de 1960er Joor het d Bänd mit Surfmusik e hufe Erfolg in de Hitliste ghaa.
Bsundrigi Merkmol vo iirer Muusig si Melodie, wo in s Oor gönge, und e differenzierte Chorsatz, wo hüfig vierstimmig gsi isch, und Harmoniifolge, wo zum Däil ungwöönlig gsi si. Iiri Teggst si am Aafang mäistens über d Seensücht vo Tiineidscher gsi, won es hedonistischs und sorgefreis Lääbe häi welle, spööter häi si au ärnsthafteri und broblematischi Theme behandlet. Mit iirem experimentelle Album Pet Sounds, wo Fachzitschrifte wie Mojo und Rolling Stone zu de bedütendste Album in dr Gschicht vo dr Rockmuusig zele, und de Aarbede am Album Smile häi si die domoolige Strukture vo dr Rock- und Popmuusi ernöijeret und deren iiri musikalische Usdrucksmögligkäite erwiteret.
Religionsfreiheit
Dr Begriff vo dr Religionsfreiheit umfasst e positive und e negative Aspäkt:
Isaac Newton
Im Newton sii Veröffentlichunge
Noch siim Tod sin die Wärch erschine:
Nordwestschweiz
Bevölkerig
Kei historischs Stadträcht, aber über 10'000 Ywohner hän folgendi Gmeinde in dr unmittelbare Agglomeration vo Basel: Rieche BS, Birsfälde, Muttenz, Prattele, Münchestai, Binnige, Allschwil, Rynach und Ääsch (alli BL).
Le Trévoux
Le Trévoux (bretonisch An Treou-Kerne) isch e franzesischi Gmai im Département Finistère in dr Region Bretagne.
Geografi
Le Trévoux lyt 37 km vu Quimper un 84 km vu Brest uf ere Hechi zwische 47 m un 105 m iber Normalnull.
Saint-Denis (Seine-Saint-Denis)
Saint-Denis ìsch a frànzeescha Schtàdt ìm Département Seine-Saint-Denis. Sa ìsch dr Àmtssìtz vu dr Unt’rprefäktüür ìm Arrondissement Saint-Denis. D’ Schtàdt lììgt unmìttelbààr neerdlig vu Pàriis un ìsch hìtt Tail vu dr Banlieue.
Kempten (Allgäu)
Klima
Kempten lyt mit ere Johresdurschnittstämperatur vu 6,9 Grad Celsius im Johr (vu 1961 bis 1990) un ere Niderschlagsmängi vu 1272 Millimeter im Johr im dytsche Durschnitt, bi dr Niderschleg aber im obere Beraich.
Wunderkammer
D Wunderkammere oder Kunstkammere us dr Spootrönessans und em Barock häi sich us de früenere Raritäte- oder Kuriositätekabinett (Panoptika) entwigglet und bezäichne e Sammligskonzept us dr Früefaase vo dr Museumsgschicht, wo Objekt mit alle mööglige Härkumft und Bestimmige gmäinsam bresentiert het.
Dr Terminus technicus Kunst- und Wunderkammere, in dr Zimmerische Chronik (1564–66) zerst noochgwiise, het sich dur em Julius von Schlosser sim Wärk Die Kunst- und Wunderkammern der Spätrenaissance (Leipzig 1908) iibürgeret und isch au im Änglische gebrüüchlig. Näbe de uniwerselle Kunst- und Wunderkammere bestöön au räini Kunstsammlige oder räini Naturaliekabinett.
Geschichte der Schweiz
D Schwiz existiert as Bundesstaat in ihrer gegewärtige Form sit dr Anahm vo dr Schwizerische Bundesverfassig ane 1848. De Vorläufer vo dr modärne Schwiz sind zerscht die Alti Eidgenosseschaft gsi, e lugg organisierte Staatebund, wo sich vom Ändi vom 13. Johrhundert aa het afo bilde, denn die zentralistisch ufbauti Helvetischi Republik zwüsche 1798 und 1803, und drno die «Schwizerischi Eidgnosseschaft», wo ane 1803 noch em Wille vom Napoleon wider as Bundesstaat usgformt worden isch und wo sich 1815 i dr Zit vo der Restauration neu as Staatebund konstituiert het.
Urzyt
Vo dr Jungsteizyt git’s im Middelland e Huuffe Fundstelle. Me fint a de Uferzone vo de Schwizer Seene Räschte vo Pfahlboudörfer – oder me seit besser eifach: Seeuferdörfer – us dr Stei- u dr Bronzezyt. Die Fundort sind zäme mit ähnleche Pfahlbausidlige rund um d Alpe sid em Joor 2011 vo dr UNESCO als Wältkulturerb uszeichnet.
Römerzyt
Wo d Helvetier im Johr 58 vor dr Zitewändi probiert hei, ires alte Schtammesgebiet z verloo und in Süüde, ans Middelmeer, uszwandere, het se dr Caesar mit de römische Legione ufghalte und bi Bibracte im ene bluetige Kampf underworfe. Er het se zrügggschickt und derzue zwunge, die alte Wohnort wider ufzboue. D Römer hai agfange, s Land vo de Helvetier im Middelland und vo de Rauraker am Rhy nöi z organisiere und zäme mit de Urywohner au mid Römer und Militärveterane z besidle. No i dr republikanische Zyt si d Koloniè Colonia Julia Equestris (hüt Nyon) und Augusta Raurica (hüt im Biet vo Kaiseraugscht) gründet worde.
D Reformation und d Gegereformation
Mit dr Reformation z Züri 1528 het e Kapitel in dr Schwizer Gschicht agfange, wo d Eidgenosse vor allem mit sich sälber beschaftigt gsi si. In Stadtort wie Bärn, Basel, Schaffhuuse und Sanggalle, aber au in de Landständ Appezäll, Glarus und in den Drei Bünd het mä d Chille reformiert, und au im Thurgau, im Rhiidal und in der Fürstabtei Sanggalle het sich d Reformation grösstedeils chönne duresetze. D Innerschwizer Landort, wo mit em Papst verbündet gsi si und de Stadtort sowiso missdrauisch gegenüber gstande si, hai sich gege d Politik vom Zwingli gwehrt, wo vorgha het, die ganzi Schwiz wenn nötig mit Gwalt z refomiere. Das het in 1529 und 1531 zu de zwei Kappelerchrieg gfüehrt, wo 1531 mit em Kompromiss vom zweite Kappeler Landfriide abgschlosse worde si. No däm si d Ständ souverän bliibe in dr Religionsfroog und hai au in ihre Underdanegebiet d Religion vo dr Bevölkerig chönne festlege. In de Gmeine Herrschafte isch d Verbreitig vom reformierte Glaube aaghalte worde. 1541 het dr Calvin Gämf reformiert und vo dört het sich si Spiilart vom Protestantismus, dr Calvinismus, au z Frankriich und in andere europäische Länder afo usbreite.
Vo dr Helvetische Revolution bis zum Bundesstaat, 1798-1848
Dr «Bundesvertrag» vo 1815, wo d Mediationsakte abglöst het, het de Kantön sehr wiitgehendi Sälbständigkeit gloo. D Wehr-, Münz- und Zollhoheit si wider Kantonssach gsi. As Zentralinstanz het wie in dr alte Zit die eidgenössischi Dagsatzig fungiert, wo sich jedes Johr im ene andere vo de drei «Vorort» Züri, Bärn oder Luzärn versammlet het. Die einzigi ständigi föderali Institution isch die eidgenössischi Kanzlei gsi, wo jedes Johr mit der Dagsatzig in dr aktuell Vorort zogen isch. Die konservativi Restauration het zwar s Ancien Regime nit chönne widerbeläbe, isch aber in vile Biet und Stedt as z reaktionär agluegt worde, und 1830/31 isch s under em Iifluss vo de revolutionäre Ereignis z Frankriich zun ere liberale «Regeneration» cho: Die aristokratische Vorherrschafte si an mängge Ort ändgültig broche und vo liberal-demokratische System ersetzt worde. Bis zum Sonderbundschrieg hai die Liberale gegen Katholisch-Konservativi kämpft und «Altliberali», Ahänger vo der repräsentative Demokratii mit Zensuswahlrecht, gege «Demokrate», won e diräkteri Demokratii mit allgemeinem, gliichem Wahlrächt befürwortet hai.
Gründig und Konsolidierig bis zum Erste Wältchrieg
Am 12. September 1848 isch die ersti schwizerischi Bundesverfassig umgsetzt worde, und d Schwiz het sich drmit as «parlamentarische Bundesstaat» konstituiert. E Wäsensmerkmol vo der neue Bundesverfassig isch d Vereiheitligung vom Mäss- und Münzwäsen und d Abschaffig vo de vile Binnezöll gsi, was us der Schwiz en eiheitlige Wirtschaftsruum gmacht het. D Bundesverfassig isch bis jetzt nume zweimol, 1874 und 1999, gsamthaft überarbeitet worde. D Absetzbewegige z Neueburg vom Königriich Preusse 1857 hai für e jung Bundesstaat en ersti grossi ussepolitisch Uuseforderig bedütet. Währed under em General Dufour d Mobilmachig agloffen isch, isch s im letzte Momänt glunge, dr sog. Neueburgerhandel diplomatisch z regle. Wiiteri Gränzbsetzige het s ge währed de östriichisch-italiänische Chrieg 1859 und 1866. D Kontrovärse um d Rolle vo de Schwizer Söldner z Italie het schliesslig 1859 zum Verbot vom draditionsriiche «Reislaufe» gfüehrt. 1860 het Sardinie-Piemont Savoye an Frankriich abdräte, was zun ere neue ussepolitische Krise gfüehrt het, wil nationalistisch gsinnti Kreis under der Füerig vom Bundesrot Jakob Stämpfli s Rächt vo der Schwiz hai welle usüebe, Chablais, Faucigny und Deil vom Genevois z bsetze. Im ene Plebiszit hai sich d Savoyer aber mit ere eidütige Mehrheit für en Aaschluss an Frankriich usgsproche. Der sog. Savoyer Handel isch mit der Iirichtig von ere Freizone um Gämf biigleit worde. 1870/71 isch wägen em Dütsch-Französische Chrieg d Gränze under em General Hans Herzog bsetzt worde. Im Februar 1871 hai öbbe 87'000 Maa vo der gschlagene französische «Bourbaki-Armee» under de Auge vo der Schwizer Armee d Gränze in d Kantön Neueburg und Waadt überschritte und si interniert worde.
Im Zweite Wältchrieg
Im Underschiid zum Erste Wältchrieg isch vo 1939 aa die soziali Belastig dur dr aktiv Dienst vo de Wehrmanne dur d Iifüehrig vo der Lohn- und Verdienstersatzornig dämpft worde, so dass soziali Unruehe usbliibe si. Drotzdäm isch d SP in de Parlamäntswahle 1943 mit 56 Sitz zur sterkste Fraktion im Nationalrot worde. D Wahl vom Sozialdemokrat Ernst Nobs zum Bundesrot het d Integration vo der SP in s schwizerische Parteiesystem und s Ändi vo de Parteiekämpf zwüschen em Bürgerblock und de Sozialiste besiiglet. Die öffentligi Meinig isch vo dr Zensur (Abdeilig Prässi und Funkspruch) kontrolliert worde, extremistischi und staatsgfährdendi Propaganda isch verbote gsi. 1940 si die Kommunistischi Partei vo der Schwiz und die Nationali Bewegig vo der Schwiz verbote worde. E Huffe Schwizer und Usländer si währed em Chrieg wäge Spionage für Dütschland verhaftet worde. Über 1000 Schwizer Nationalsozialiste hai in der dütsche Waffen-SS kämpft. Im Ganze si 33 Manne während em Aktivdienst wäge Landesverrot zum Dod verurdeilt worde, aber nume 17 Urdeil si vollstreckt worde. Vili wiiteri Persone si zu Gfängnisstrofe verurdeilt oder usbürgeret bzw. usgwiise worde.
D Schwiiz hütt
Am 10. Dezämber 2003 isch dr Christoph Blocher vo dr SVP ar Stell vor Ruth Metzler (CVP) i Bundesrat gwählt worde. Drmit hei sech zum erste Mal sit 1959 di parteilechi Zämesetzig vom Bundesrat, d "Zouberformle", gänderet.
DreyEcker
Bruucht werde chönne het dr DreyEcker nùmme bi bstimmte Gschäft, wo freiwillig dra deilgnoo hen: z Schopfe, Huuse, Löörech, Wyl, Badisch-Rhyfälde, Chandere ùn Efrige-Chilche.
Biber
Merkmaal
Mit sym spindelfermige Lyyb, eme braite, abgflachte, mit ere lääderartige Hut deckte Schwanz, wu kai Hoor het, un dr Schwimmhyt zwische dr Zääche isch s Dier an s Lääbe im Wasser anbasst. Dr Biberschwwanz dient as Styyr bium Abduuche un fir d Tämperaturregulation un as Fettdepot. Bim Duuche wäre d Nase un d Ohre zuegmacht; eso chenne Biber bis zue 20 Minute duuche.
Verbraitig
Dr Kanadisch Biber isch z Nordamerika no wyt verbraitet. Drotz ere intänsive Nutzig isch dert d Population nit noohaltig gschlisse wore. Dailwys erlaube d Bständ wider d Jagd uf Biber (Fallestelle). Dur Uuswilderig sin z Finnland e Population vu Kanadische Biber gschaffe wore. Au z Eschtrych het er Kanadischi Biber freigloo, si aber speter wider alli abgfange.