cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Breisacher St. Stephansmünster
Architektur
S weschdlichi Häuptportal isch s einzigi mit Figureschmuck. S Tympanon vum Portal zeigt Szene üs em Läbe vum Kirchenpatron St. Stephan. S Weschdportal stammt nit üs dr Zit vu dr Weschderwiterig, sondern wird in d Zit um 1330/40 datiert. D unteri Zone stellt d Beruefig vum Patron durch d Apostel dar. An dia schließt sich d Darstellig vo sinere Predigt vor de Jude a, wo sich d Ohr zuehalte, damit si sini gottesläschdernde Rede nit miesse here. A andere Widersacher versuecht, ihn üs ämä Buech z widerlege. D rechti Syte zeigt d Steinigung vum St. Stephan. Di oberi Szene vum Tympanon zeigt zwee Engel, wo de Liichnam vum Heilige in än Sarkophag lege. Seller feierlichi Vorgang wird durch zwee witeri Engel begleitet, wo Kerze un Weihrauch halte. A fünftr Engel het d Seel vum Stephanus in d Gstalt vun ämä Kleikind im Arm, um si ins Paradies z trage.
Domplatz
Während em gsamte Mittelalter isch rund um s Münschder a Friedhof gläge, weller 1648 vu de Franzose ufghobe un als Paradeplatz verwendet worre isch. D Bäckersäule üs em Johr 1476 hän si an d Weschdfassad vum Müschder vor de Ölberg versetzt.
Hochaltar vum Meischder HL
Dr Hochaltar vum Brisacher Münschder isch a offene Altarretabel üs Lindeholz. Er bstoht üs zwei gewaltige Flygel, ärä Predella un ämä ufstrebende Gesprenge. De Schrein isch 4,31 Meter hoch un 3,62 Meter breit. Die beide Flygel sin 1,81 Meter breit. D rechteckigi Predella isch 1,07 Meter hoch un 2,05 Meter breit. D Figure sin 2,05 Meter hoch un s Gesprenge ragt bis zue närä Höchi vu rund 6,25 Meter uf. Dr Hochaltar isch in de Johr 1523 bis 1526 durch a Meischter gschnitzt worre, wo s Monogramm HL hinterlosse het. Noch ärä Hypothes könnt mr dia Initiale em Bildhäuer Hans Loy zuordne. Dr Hans Loy wird in de Johr 1519/20 in dr Friburger Molerzunft gnannt. Allerdings isch au iber de Hans Loy fascht nyt bekannt. Noch ärä lokale Legend stohn d Initiale fir a Künschdler "Hans Liefrink".
Tiberius
Dr Tiberius isch ein vo de grösste Generäl im alte Rom gsi. Mit siine Fäldzüg z Pannonie, Illyricum, Raetia und Germania het er d Basis für die nördligi Gränze vom Römische Riich gleit. So isch er im Johr 19 vor dr Ziitwändi noch siiner Hochziit zur Vipsania Agrippina as Prätor in Norde gschickt worde, für zum d Gränzgebiet zu de Germane z sichere. Si Brueder Drusus het in Gallia Narbonensis und gege d Germane kämpft, währed dr Tiberius d Stämm im Alpegebiet, drunter d Helvetier und Rauriker befriidet het. Im Johr 16 het er d Quelle vo dr Donau entdeckt und isch im Fluss noch abwärts zoge. Drei Johr spöter isch er noch Rom zruggange und isch Konsul worde. Zu dere Ziit isch au si Bueb, dr Julius Cäsar Drusus, uf d Wält cho.
Noch em Dod vo siim Sohn, em Julius Cäsar Drusus, im Johr 23 isch d Herrschaft z Rom meh und meh vo Willkür und Terror kennzeichnet gsi. Im Johr 26 het dr Tiberius Rom verlo und het d Regierig de skrupellose Pretorianer Prefekte Sejanus und Quintus Naevius Sutorius Macro überlo. Noch siim Dod isch si Adoptivsohn, dr Caligula, Kaiser worde.
Angelbachtal
Wahle
Ergebnis vu dr Landdagswahle syt 2006: 1 2006: WASG, syt 2011: Die Linke
Marthille
Geogràfi
Marthille lijt fìmf Kilometer weschtlich vun Märchinge ìm Saulnois uf re Heche zwìsche 249 un 359 m ìwer em Meeresspiejel. Uf em Bànn lijt d Quall vun dr frànzesch Nied.
Johnny Hallyday
Wìchtiga Ereignissa
S Liad „Que je t'aime“ hàt àn sinera Veräffentligung ànna 1969 vìel Erfolg bikumma, un aui wìder ànna 1988 mìt era nèia Version. Ìnsgesamta sìn 55 000 Disk dervu verkàuift worra.
Ìm Friahjohr 1986 hàt's dr Album „Rock'n'Roll Attitude“ gaa, komponiart vum Liadermàcher Michel Berger. Ìn dam Album fìndet ma s Liad „Quelque chose de Tennessee“.
Hôtel de l'Univers (Basel)
Die oobere Stöck vom middleri Däil si e chli witer hinde as d Fassaade und häi Balköön, wo vo Süüle gstützt wärde. Dr Ostflüügel isch seer vil schmaaler as dr Westflüügel, wo dr Abschluss von em rund isch.
Fouday
Gschìcht
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Straßburger Münster
Am Stroossburger Münster, wo dr Middelpunkt vom gäistlige und religiöse Lääbe vo dr Stadt gsi isch, häi e Hufe bedütendi Brediger und Pfärrer gschafft, katholischi und vo ane 1524 bis zum Joor 1681 au reformierti.
Zentralbibliothek Zürich
Gschicht
Z Züri häts scho sid em Middelalter e Biblioteek ggèè. Das isch die vom Choorherestift am Groossmöischter gsi. I de Afangszyt vo de Refermazioon isch e Deil vo de alte Büecher vode Yferer kabut gmacht worde. Us alte Chile im Züripiet sind den wider anderi Büecher zsämegsamlet und id Stiftsbiblioteek brocht woorde, und spööter sind au d Bänd vom Zwingli id Biblioteek cho.
Nicolas Poussin
Lääbe und Wärk
Dr Höhepunkt vo sine letschte Joor isch d Folg vo de Vier Jooreszite gsi, wo mit iirer vildütige und vilschichtige Ikonografii d Fantasii vo de Interprete immer wider uusegforderet het.
Hildegard von Bingen
D Hildegard vo Binge (1098-1179) isch e Äbtin, Mystikere und Komponistin gsi.
Biessenhofen
Geografi
Biessahofa leit sidlich vo Kaufbeire an dr Wertach in dr Neche vom Bachtelsee und vom Bäresee. Vo dr Gmarkung sin 61,6 % Landwirtschaftsfleche, 33,2 % Wald, 4,6 % Sidlungsfleche un 0,7 % sunschtige Fleche.
Eiwohner
Dr Ausländeraadail isch 2011 bei 7 % gleage.
Guriner Pilznamen
Pilznämme im Dialäkt vu Gurin:
Bammental
Gschicht
Bammental isch zum erschte Mol gnännt wore in ere Urkund vum 29. Juni 1016 as Benemaden, Reilsheim im Lorscher Codex anne 769 as Risolfesheim.
Dialäkt
Dr Dialäkt vu Bammental ghert zum Sidfränkisch.
Lexikon der schweizerischen Gemeindenamen
S Lexikon der schweizerischen Gemeindenamen (LSG) isch e namekundli Nooschlagwärch, wu d Härmchumft vu dr Ortsnäme vu dr Schwyzer Gmaine din bschribe wird.
Adrastea (Mond)
D' Adrastea isch dr zweitinnerscht bekannt Mond vum Planet  Jupiter.
Bernhard von Clairvaux
Si Läbe
De Bernhard isch de dritte Suhn vum Ritter Tescelin le Roux (des heißt: »de Rotblonde«) un vu sinere Frau Aleth vu Montbard gsi. Sini Gschwistrig hänn Guido, Gerhard, Andreas, Bartholomäus, Nivard un Humelina gheiße. Er isch in Chátilon-sur-Seine in d'Schuel gange.
Er hets nit überwunde, daß dä Krüüzzug gscheiteret isch. Er isch dann au ziemlich kritisiert worde, weil er jo "schuld" gsi isch, daß dä Krüüzzug ufgstellt worde isch. Aber e ehemalige Schüeler vu ihm isch dann Papst worde, de Eugen III. im Johr 1145, un des het si Iifluss nomol gstärkt. De Papst Eugen het ihn dann au gfrogt, ob er si geischtig Lebenswerk nit ufschriibe chönnt. So sin de fünf Büecher "De consideratione ad Eugenium Papam" (Was ein Papst erwägen muß) entstande.
Rätisches Namenbuch
Gschicht
Em von Planta und em Schorta sind die elteri Arbet vom G. A. Bühler und d Materialsamlig vom Dicziunari e wärtvolli Hilf gsi. Anne 1920 het d Suechi nach de Näme i de Bündner Gmeinden agfange, wo me mit ortskundige Lüüt i de Döörffer Lischte vo de dörtige Nämen isch go mache. Sid 1925 het dr Schorta im Uftraag vvom Planta alli 120 Gmeinde bsuecht zum dr Nameschatz go ufschrybe. Er isch zu de Lüüt im Doorff, de Bärgbuure, Fürschter, Jeeger und Hirte, wo er sech vonne d Näme het lo säägen und i dr Landschaft lokalisiere. Der Schorta het se uf syne Bletter foneetisch ufgschribe.
Romanel-sur-Morges
Romanel-sur-Morges (frankoprovenzalisch ) isch e bolitischi Gmai im Bezirk Morges im Kanton Waadt, Schwyz.
Maxstadt
D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Spanischer Bürgerkrieg
Dr Spanisch Bürgerchrieg (au Spaniechrieg) isch in Spanie vom Juli 1936 bis April 1939 zwüsche dr demokraatisch gweelte Regierig vo dr Zwäite Spanische Republik („Republikaaner“) und de rächtsgrichdete Putschiste under em General Francisco Franco („Nazionaliste“) usgfochte worde. Mit dr Understützig und noch ere milidäärische Interwenzioon vo de faschistische bzw. nazionalsozialistische Verbündete us Itaalie und Dütschland het s Bündnis us konserwatiiven Milidäär, dr katholische Confederación Española de Derechas Autónomas (CEDA), de Karliste und dr faschistische Falange gwunne. Dä Siig het s Ändi vo dr Republik in Spanie noch sich zooge und dr Aafang vo dr frankistische Diktatur iiglütet, wo sich denn bis zum Dood vom Franco 1975 ghalte het.
Zwerchfell
Anatomischè Uffbau
Dè Lendèdeil gränzt sitlich a dè Rippèdeil (Pars costalis), wo a dè Rippè (Costae) bzw. a dè Rippèknorpel entschpringèd. D Vobindungslinniè vo dè einzelnè Urschprüng a dè Rippè (Zwärchfellaasatzlinniè) volauft schräg un isch bi dè einzelnè Säugèdyrartè wèg variyrendè Rippèzaalè unterschydlich. Als Richtwärt volauft si ruggèsitig (dorsal) vo dè letschtè Rippè buuchwärts (ventral) zué dè sibbtè Rippè. Dè Grad vo dè Schrägi variyrt je nõ Dyrart voglychend also in Abhängigkeit vo dè Längi vom Bruschtkorb bzw. dè Rippèzaal. Bi nè baar Meeressäuger (Waal, Seeküè) lyt s Zwärchfell fascht horizontal. Well sich d Lungè i dè Ruum sitlich vom Scheitelpungt vo dè Zwärchfellkupplè bis maximaal zuè sèllèrè Aasatzlinniè uusdeenè chan (Recessus costodiaphragmaticus), bschtimmt d Zwärchfellaasatzlinniè au diè maximali Lungèperkussion sfeld.
Bruschthöölèsitig gränzt s Zwärchfèll a d Lungè, s Mediaschtimun un bi è baar Säugedyr (Mènsch, Raubdyr) au a dè Härzbeutel, buuchhöölèsitig vor allem a d Läbbèrè. Bi dè Widderkäuer hèt nu diè rächt Zwärchfèllsitè Kontagt zuè dè Läbbèrè, durch diè großè Vormägè wörd d Läbbèrè nõch rächts vodrängt un diè link Zwärchfèllhälfti stòt i uumittelbarem Kontagt zum Netzmagè, Blättermagè un Pansè.
Fungtionsschtörungè un Brèschtè
Infolg vo erhöhtè Drügg in eini vo dè beidè Körperhöölè cha s zuè nèrè Lagevoänderung vom Zwärchfèll chò. Èn erhöhtè Drugg i dè Buuchhöölè füürt zuè nèm Zwärchfèllhochschtand, zum Byschpill bi Läbbervogrößerung, Milzvogrößerung, übbervollem Magè, Tumor odder Schwangerschaft. Én Zwärchfèlldüèfschtand cha durch è obschtruktivi Lungèkrankèt odder èn Pleuraerguss entschtò. Bi sèllnè Lagevoänderungè vom Zwärchfèll isch d Atmung ygschränkt.
„Zwärchfèll“ vo dè Krokodyl
Dè pärliwyse Zwärchfèllmuskel (Musculus diaphragmaticus) vo dè Krokodyl gòt beidersitig am Beggè un dè Innèsitè vo dè letschté Rippè los. Dè Muskel zièt sich fächerförmig fürsi un wörd dõdeby breiter. Sèllè Muskel setzt gröschtèdeils a dè Läbberkapslè aa. É baar Fasèrè ziènèd medial bis zum Härzbütel. Dè Zwärchfèllmuskel isch dõdemit ehnder mit èm Lendèdeil vo dè Säugedyr voglychbar, obwoll Zwärchfèll un Zwärchfèllmuskel vo dè Krokodyl nit homolog sin. Bi dè Kontraktion volagerèd beidi Zwärchfèllmusklè d Läbbèrè nõch hinnè, d Läbbèrè bewǜrkt also, wiè dè Kolbè von èrè Bumpi („Läbberkolbèmechanismus“, ängl. hepatic piston), è Erwitterung vo dè Bruschthöölè un dõdemit vo dè Lungè. Sèlli bsunderi Atemmechanig isch voantwortlich für diè üßerlich kaum sichtbarè Atembewegungè vo dè Krokodyl.
Köbi Kuhn
Dr Jakob «Köbi» Kuhn (* 12. Oktober 1943 z Züri-Wiedike; † 26. Novämber 2019 z Zollikerberg, Gmai Zolike ) isch e Schwyzer Fueßballspiiler un –trainer gsii. Är isch vu 2001 bis 2008 Trainer vu dr Schwyzer Fueßballnazionaalmannschaft gsii.
Trainerkarriere
Am 15. Juni 2008 het er sy letscht Spiil as Trainer vu dr Nazionaalmannschaft ghaa. D Schwyz het s letscht Voorrundespiil geg Portugal mit 2:0 gwunne. Noch em Abbfiff isch dr Trainer mit eme Transparänt vu dr Mannschaft mit dr Ufschriift «Merci Köbi» un Gsäng vu dr Fään «Köbi National» gfyyrt woore. Des het drott ass d Schwyzer Nazionaalmannschaft uusgschiiden isch, zue me emozionaale Änd vu dr EM 2008 fir dr Gaschtgeeber gfiert. Noofolger vum Kuhn isch dr Ottmar Hitzfeld woore.
Birchermüesli
Gschicht
Uf d Idee vom Birchermüesli isch er uf ere Wanderig i de Alpe choo. E Sennefrau het em e »recht seltsams Esse« us Chorn, Obst, Nüss und Milch uuftischet. Drus use het er e Rezept kreiirt, won er “d Spys“ gnennt het.
d Spys: s Originalrezept
En Esslöffel Haberflöckli werd för zwölf Stunde i drai Esslöffel Wasser iigwaicht. Denn werd en Esslöffel Kondensmilch und de Saft von ere halbe Zitrone drunder gmischt und zwee oder drai chliini Öpfel driigrafflet, samt de Schelfere und em Bitzgi. Am Schluss werd no en Esslöffel gribni Nüss – Bommnüss, Haselnüss oder Mandle – dröber gstroilet.
Michelbrunn
Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vun Grossbrunn ghert zem Owerrhinàlemànnisch.
Mondlandung
Gschicht
Die ledscht ubemannt sowjetisch Moolandig isch anno 1976 erfolgt, sitterher isch es fier e guets Vierteljohrhundert rächt ruehig mit Moolandige worre.
Liste der Pröpste von Klingnau
D Pröbst oder Pfleeger z Chlingnau sin d Läiter vo dr Probstei vo Chlingnau gsi, wo em Chloschter Sankt Bläsi im Schwarzwald ghört het. Als Probst het dr Apt jewyls e Mönch us em Konvänt oder au e Ma vom Land usglääse, wo imschtand gsi isch, zu de grosse Güeter vom Chloschter i dr Schwiiz z luege und d Huushaltig vo dr Probstei z füere. Vom Joor 1239 bis zum Ändi vo Sankt Bläsi im 1806i händ d Pröbst mid irne Ghülfe z Chlingnau gwoont. D Probstei vo Chlingnau isch eso im alte Europa en intressante Poschte für vil Lüüt usem Gebiet am Hochrhy gsi.
Chanakya
Dr Chanakya (Sanskrit: चाणक्य Cāṇakya) (* um 350 v. Chr.; † um 283 v. Chr.) isch e Minischter un ängschte Beroter vum Chandragupta Maurya (* um 340 v. Chr.; † um 293 v. Chr.), em erschte Chaiser vum altindische Maurya-Ryych, gsii un het e großi Roll gspiilt bim Ufstiig vum Chandragupta Maurya.
Solothurnisch
Regioon Soledurn
Tüpischi Underschiid zum äng verwandte Bärndütsch si, wie scho erwäänt, d Deenig in offene Silbe (lääse ‚lesen‘), d Lenisierig vo /t/ zu /d/ im Aalut (Daag ‚Tag‘) und d Verdumpfig vo /a:/ zu /o:/ (Oobe ‚Abend‘). Drüber uuse git s e baar bärndütschi Usdrück, wo im Kanton Soledurn nit üblig si, z. B. Müntschi hoochdütsch ‚Küsschen‘, wo dr Soledurner dradizionell Schmützli (modärn Küssli) säit, oder gredi, wo uf soledurnisch graduus isch. E tüpisch Soledurner Usdruck isch öbbe Düudäppeli ‚Droddel‘.
Schwarzbuebeland
Tüpisch isch vor allem d Entrundig (Wandel vo /ü/ zu /i/; /ö/ zu /e/; /üe/ zu /ie/ und /öi/ zu /ei/). Im Geegesatz zu de soledurnische Gebiet, wo südlig vom Passwang ligge, wird also Briggli anstatt Brüggli ‚kleine Brücke‘, Fresch anstatt Frösch ‚Frosch‘, Gmies anstatt Gmües ‚Gemüse‘ oder nei anstatt nöi ‚neu‘ gsäit. Mä säit au Stägge mit /kː/ anstatt Stäcke mit /kχ/ ‚Stock‘ oder fufzg anstatt füfzg ‚fünfzig‘ (z Baasel fufzig). S /l/ im Inlut zwüsche zwäi Vokääl wird im Schwarzbuebeland as langs /l:/ gsäit und nit wie südlig vom Jura zu /u̯/ vokalisiert, also Chäller anstatt Chäuer ‚Keller‘, alli anstatt aui ‚alle‘, Däller anstatt Däuer ‚Teller‘, und au Vello anstatt Velo ‚Fahrrad‘.
Hermippe (Mond)
Entdeckig
D'Hermippe isch am 9. Dezember 2001 vo de Astronomè Scott S. Sheppard, David C. Jewitt un Jan Kleyna entdeckt worde. Si het as nöchsts die vorläufig Bezeichnig S/2001 J 3 erhalte. tauft worde isch de Mond uf Hermippe, ä Schätzli vu Zeus us de grichischè Mythologi.
Natzweiler
Verwàltung
vun Nàswil ìsch. Nàswil ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vun Nàswil ghert zem Owerrhinàlemànnisch.
Armin Zweite
Dr Armin Zweite (* 14. Mai 1941 z Ellerwalde, Westpreusse) isch e dütsche Kunsthistoriker und Museumsdiräkter.
Verucloetius
Büecher
Der Neue Pauly, Bd.12/ 2 : »Verucloetius«
Abraxas
S Virde Bild: S Trugbild
Dr Fauscht hôt sich en s antike Griichaland zruckzoga, wo d Welt vollkomma mit Harmonii erfillt ischt. Deet begegnet-em de schee Helena. Dô driber isch’r ganz sälich. Dr Archischposa ischt’s abr et entganga, wo sich der Kerle vrsteckt helt. Drom bricht-se au en dui antika Welt ei ond sorgt drfir, dass em Fauscht sei scheener Troom platzt.
Ropraz
Ropraz (frankoprovenzalisch ) isch e bolitischi Gmai im Bezirk Broye-Vully im Kanton Waadt, Schwyz.
Religion
61,7 % vo dr Yywooner sin evangelisch-reformiert, 13,1 % sin römisch-katholisch (Stand 2000).
Sproch un Dialäkt
Dr alt frankoprovenzalisch Patois isch wahrschyns aafangs 20. Jh. uusgstorbe. Ergebnis us dr Volkszellige vu 1990 un 2000, wu zum Dail Lyt Patois as Sproch aagchryzlet hän, gälte in dr Sprochwisseschaft as Artefakt un hän ihre Ursprung ender in statistische Fähler oder ass d Lyt unter „Patois“ ihr Regionalfranzesisch verstehn
Stubengesellschaft
Stuubefähigkäit
Für zum Mitgliid in ere Stuubegsellschaft wärde, het mä müesse stuubefähig si, was grundsätzlig für alli Noochkomme vo Patrizier gulte het. Sust het mä nume chönne stuubefähig wärde, wemm mä e stuubefähigi Person ghürootet het. Chaufe het mä d Stuubefähigkeit nid chönne. Im Lauf vo dr Zit si d Reegle zum Ufgnoowärde zum Däil no verscherft worde, so häi doo und dört nume Persone, wo s Bürgerrächt gha häi, chönne Mitgliid wärde.
Dossenheim
Verwaltig
Dr Burgermaischter isch dr David Faulhaber.
Eisenberg (Allgäu)
Verwaltung
Isebeärg hot mit dr Gmoanda Hopfrau, Lengawang, Rückholz, Seag und Wald a Verwaltungsgmoaschaft vereibart. Dr Birgermaischter vo Isebeärg isch dr Manfred Kössel.
Wartau
Gschicht
Vor em Erschte Wältchrieg isch uf Palfriis es Kurhuus gsi. Hüt het’s ufem Maiesäss, am Gonze, ufem Alvier und uf Palfriis Bärghüüser, und ufem ganze Gmeindgebiet isch es Netz vo Wanderwääg, uf däm vo Sargans uf e Gonzen ufe chunt men i de Felse über ne Leitere.
Georg-Büchner-Preis
Gschicht
Anne 1951 isch dr Bryys in e allgmeine Literaturbryys umgwandlet wore, wu alljohr vu dr Dytsche Akademi fir Sproch un Dichtig verlehnt wird. D Uuszeichnig goht an Autore, wu si dur ihri Arbet um di dytsch Literatur verdient gmacht hän. D Ehrig un d Red vum Bryysdreeger finde z Darmstadt statt. D Dotierig, wu 1951 no bi 3.000 Mark glägen sich, isch im Lauf vu dr Johr all hecher wore, un lyt syter anne 2003 bi 40.000 Euro. Dodervu zahle je 11.000 Euro d Stadt Darmstadt, s Land Hesse un dr Bund; 7.000 Euro drait di Dytsch Akademi fir Sproch un Dichtig by. Dr Büchnerbryys isch ein vu dr renommierteschte un noch em Joseph-Breitbach-Bryys dr zweithegschtdotiert Literaturbryys fir dytschsprochigi Autore, wu jehrli vergee wird.
Mengen (Lothringen)
Dialekt
Dr lothrìngisch Dialekt vun Mengen ghert zem Moselfrankisch.
Felix-Louis Calonder
Er hät sich mit em Bundesrat Giuseppe Motta für de Biitritt vo dr Schwiiz zum Völkerbund engagiert. Am 16.Mai 1920 isch d Schwiiz dänn mit eme knappe Schtändemehr (11 Ja / 10 Nein) em Völkerbund biiträte. Nach em Rücktritt us em Bundesrat hät er zäme mit em Völkerrechtsprofessor Max Huber im Konflikt zwüsched Finnland und Åland vermittlet.
Rossinière
Sproch un Dialäkt
Bi dr Volkszellig 2000 hän vu dr 507 Yywohner 89,3 % Franzesisch as Hauptsproch aagee, 4,3 % Dytsch, 0,2 % Italienisch un 6,2 % anderi Sproche.
Grabs
Geografy
D Gmeind lyt im Waalchrais Werdebärg und im Sanggaller Rhintl. Südlech drvo isch Buggs und uf dr Nordsyte Gams, im Weschte chunt ännet de Bärge s Doggeburg. D Ortsgmeind Grabs ist die gröschti Waldpsitzerin im Kanton. Für d Arbet im Wald vo de drüü Gmeinde Grabs, Buggs und Sevele lueget sid 2007 d Forschtgmeinschaft Grabus.
S Hochmoor Gamperfin am Grabserbärg oben isch es schööns Naturschutzpiet. Im 20. Joorhundert het me döört druus Turbe gholt; der Schade, wo das gää het, het me chürzlech mit Bouarbete wider agfange flicke.
Houston
Si het e Flechi vo 1'600 km² und isch Sitz vom Bezirk Harris County, wo dr dritt bevölkerigsriichsti Bezirk in de USA isch. D Iiwohnerzahl bedräit über zwei Millione Iiwohner. D Stadt isch s Härz vo dr Metropolregion «Houston-Sugar-Land-Baytown», wo s grösste kulturelle und wirtschaftlige Zentrum an dr US-Golfküste isch und die sächstgrössti Metropolregion in de USA, mit ere Bevölkerig vo 5,6 Millione Mensche in zäh Bezirk.
Titan (Mond)
Erchundig
Am 15. Oktober 1997 isch vu dr Cape Canaveral Air Force Station d'Doppelsonde Cassini-Huygens, e Gmeinschaftsprojekt vu dr ESA, NASA un dr Agenzia Spaziale Italiana (ASI), fer d'Erchundig vum Saturn un vum Titan im Spezielle gstartet worre. D'Huygens-Sonde isch am 25. Dezember 2004 abchopplet worre un am 14. Jänner 2005 uf dr Oberflächi vum Titan glandet. D'Cassini-Sonde isch degege in ere Saturnumlaufbahn verblibe, wo us himmelsmechanische Gründe immer wiider am Titan vorbi got, wil nur dr Titan gnueg Masse het, um d'Umlaufbahn eso z'ändere, dass Cassini nooch un nooch au die andere grössere Saturnmond afliege cha.
Bahndate
Dr Titan umchreist dr Saturn ime middlere Abstand vu 1.221.850 km in 15 Däg 22 Stunde un 41 Minute. Mit dem Abstand befindet sich dr Titan witt usserhalb vu dr Saturnringe, wo numme bis zu eme Radius vu ca. 480.000 km (usserer Rand vum E-Ring) nusreiche. D'Bahn vum Titan wiist e Exzentrizität vu 0,029 uf, was mit 3 Prozent iberraschend hoch isch. Doher isch dr Titan starche Gezittechräfte vum Saturn usgsetzt, was zue ere Erwärmig vum Innere füehrt. D'Titanbahn isch 0,33° gegeniber dr Äquatorebeni vum Saturn, un demit au dr Saturnringe, gneigt.
Ufbau un physikalischi Date
Vum Ufbau her dürft dr Titan dr Mönd Ganymed, Kallisto, Triton un möglicherwiise im Pluto ähnlich si. Er bestot ebba zuer Hälfti us Wasseriis un silikatischem Gstei.
Dorothea Wehinger
Leben
D Wehinger isch ghyrote un het drei Sihn.
Eberbach
Verwaltig
Dr Burgermaischter isch dr Peter Reichert.
Wahle
Ergebnis vu dr Landdagswahle syt 2006: 1 2006: WASG, syt 2011: Die Linke
Dialäkt
Dr Dialäkt vu Eberbach ghert zum Pfälzisch.
Johannes Merz
Johannes Merz isch dr Name vo dene Persoone:
Dürrenäsch
Gschicht
S Dorf isch imene Dokumänt vo ane 924 s erschte Mol erwäänt; es het det Aske inferior gheisse. Es isch denn de Grafe vo Länzbrg gsi.
Gomarët e Kufirit
Handlung
Beidi Gränzoffizier träffe sich aa de Gränz zu Verhandlige über de Esel. Debi wird sträng noochem Protokoll verfaare: keiner vo de beide wott de andre diräkt aaspreche. Jeds Wort vum Komisar wird vo eim vo syne Soldate wiiderholt, un de Kommandant loot syn Adjudant in s Albanisch übersetze, glychwohl dass er sälber besser Albanisch cha, un em Adjutant sogar muess s richtigi Wort zueflüschtre. Zume de Komisar z fuggse, lännt de Kommandant s Angebot ab, de Esel gäge andri Esel ussztuusche. Schliessli wott de Kommandant de Esel an öberen im Dorf verchaufe, un de Niku bietet de Esel em Dorflehrer aa. De cha syni Begeischterig gar nit verberge, „isch de Esel würkli uss Albanie?“, froogt er. Natürli, meint de Niku, wo d Soldate en gfange hätte, hät er sogar de albanische doppelchöpfige Adler uff s Füdli gmoolt gha! De Lehrer willigt sofort yy, un bestuunt de Esel, wo für ihn wie e Relique isch: „en Esel uss Albanie!“ schwärmt er.
Dürrenäsch
Bevölkerig
2015 händ sich 53 Prozänt als reformiert ond 12 Prozänt als katholisch bezeichnet. Die räschtliche 35 Prozänt send konfessionslos oder schlüsse sech anere andere Glaubensrechtig aa. Die Refermierte vo Äsch ghöre zu dr Chelegmeind Lüpu-Äsch, d Katholike sind bi der Pfarrei Sankt Theresia Seon. D Chele vo Äsch esch im 12. Joorhundert bout und spöter es bar Mol veränderet worde.
Politik ond Instituzione
I de Hofmatt esch d Badi vo Äsch.
Reformierte Kirche Birmenstorf
Gschicht vo de Chile
Nach lange Diskussione het die reformiert Chilegmeind bschlosse, en eigeni Chile z baue. De Bollrai am weschtliche Dorfrand isch als Schtandort uusgsuecht worde. D Chile het de Albert Maurer, en Architekt vo Rüschlike, planet. Bauet worde-n-isch si vo Vogelsanger und Maurer, em Architektebüro, wo de Albrecht Maurer dezue ghört het. D Iiweihig isch am 28. Juni 1936 gsi. Wil s Gäld chnapp isch gsi, het d Chilegmeind erscht emol uf d Turmuur und d Orgle verzichtet. Beides het me im 1952 aber chönne nochehole. D Chile isch es typische Chilebau vom Noie Baue und schtoot unter kantonalem Schutz.
Usstattig
De Chorruum isch mit eme Wandbild vom Kunschtmaler Eugen Maurer vo Böiju gmalet. Es zeigt de Uferschtandne Chrischtus, wo sine Jünger am See Genezareth erschiint (Joh. 21). D Glasfeischter uf de Südsite zeiget di vier Evangelischte. Im Johr 1952 het d Chile en Orgle mit 17 Regischter übercho. Au d Uur isch in dem Johr iibauet worde. Sit em 1956i het d Chile es elektrischs Glüt.
Königreich Italien
Nach dr dütsche Annexion vo Österriich und em Münchner Abkomme 1938, händ d Truppe vom Königriich zerst 1939 Albanie bsetzt. Nach em dütsche Siig im Westfäldzug gäge Frankriich 1940 händ si Teil vo Südfrankriich, Korsika und Britisch-Somaliland, vo 1941 bis 1943 grossi Teil vom Balkan, Ägypte und Tunesie bsetzt und hät gäge s British Empire en wältumspannende Seechrieg gführt. Ab 1942 hät s Land au am Chrieg gäge d Sowjetunion mitgmacht und e Reie Expeditionskorps ad Ostfront i der Sowjetunion gschickt. Mit de Niiderlage i Oschtafrika und spöter i Nordafrika, wo denn aber cho sind, händ die Monarchie und s faschistische Regime aber aagfange, i de Bevölkerig a Rückhaltig z verlüre. Nach de Landig vo de Alliierte uf Sizilie 1943 isch es im Juli zum Sturz vo de faschistische Diktatur cho. De König Viktor Emanuel III. hät denn wieder de Oberbefehl über d Stritchräft übernoh und hät 1943 mit de Alliierte de Waffestillstand vo Cassibile gschlosse und isch sälber is Lager vo de Allierte überträte. D Wehrmacht hät denn in dr Operation „Fall Achse“ Norditalie bsetzt und hät mit de italienische Sozialrepublik en Marionettestaat gschaffe, wo bis 1945 existiert hät.
Meisenthal
Gschìcht
S Dorf ìsch ìm 16. Johrhundert um d Glàshìtte Glasthal entstànde, wie ìm 17. Jh. àwer wìder ufgan worre ìsch. Ànne 1704 wurd d Glàshìtte Meisenbach zem erschte Mol gnannt, àb 1711 unter em Nàmme Meisenthal. Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Königreich Italien
Kulturelli Entwicklig
D Faschiste händ bi de Propaganda es bsunders Augemerk uf d Rolle vo de Frau gha. Die hät mer als Symbol vo de italiänische körperliche Schönheit dargstellt. Si hättet lut em Regime sich us em politische Läbe uusezhalte und sich eher um d Familie z kümmere (choche, Chinder betreue).
Halloween
Härchumft
Vu fascht allene dytschsprochige Volkskundler un Religionshistoriker wird d Kontinuitätshypothese abglähnt. Dr Bezug vu Halloween zum Doteryych ergit sich vilmeh us dr katholische Fyyrdig, wu derno chemme. An Allerheilige wird zem Bayschpel traditionäll ann d Gmeinschaft vu dr Heilige dänkt, des heißt alli, wu noch em chrischtlige Glaube s ebig Läbe erlangt hän, un an Allerseele (2. Novämber) sott dur Gebätt, Firbitte un dur gueti Date (zum Byschpel Gschänk an Bättelchinder) s Lyyde vu dr Dote im Fägfyyr glinderet wäre. Wel Irland zue dr Länder z Europa zellt, wu am frieschte chrischtianisiert wore sin, isch e diräkti Kontinuität zue keltisch-heidnische Rite, wu niene in ere Quälle beleit isch, grad dert wenig wahrschynli un ender dr keltische Folklore syt em 19. Johrhundert gschuldet.
Königreich Italien
Ära Depretis und Crispi
Über em Francesco Crispi sini Usse- und Innepolitik als Ministerpräsidänt hät de australischi Historiker Richard James Boon Bosworth kseit :
I sine erste Amtsjahr hät er d Verständigig mit Grossbritannie gsuecht. Er hät sich aber nöd chönne d Understützig vo Ängland für sini aggressivi Ussepolitik hole und hät sich dänn wie sin Vorgänger vor allem Dütschland zuegwändet.
Eberhard I. von Württemberg (Graf)
Lääbe un bolitischs Wirke
D Wahl vum Rudolf vu Habsburg zum Chenig vum Hailige Remische Ryych 1273 het derzue gfiert, ass di territoriale Uuswytige vum Ulrichs I., wu dur dr Gegechenig Heinrich Raspe legitimiert wore sin, an s Ryych zruckgange sin. Dr Rudolf het Ryychslandvogteie errichtet fir d Verwaltig vu dr zruckgforderete Ryychsterritorie. D Landvogtei Niderschwobe het dr Rudolf syym Schwoger Albrecht vu Hohenberg gee. Dr Rudolf het s Ziil ghaa, s Herzogtum Schwobe wideryyzrichte, w uno dr Hiirichtig vum letschte Staufer Konradin anne 1268 ohni Herrscher gsii isch, un het syy minderjehrige Suhn Rudolf zum Herzog ernännt. Dr Eberhard het Widerstand glaischtet gege die Maßnahme. Är het d Situation noch em Dod vum Rudolf 1291 chenne uusnutze un militerischi Erfolg gege dr Landvogt Albrecht von Hohenberg erziile. Em Rudolf syy Noofolger Adolf vu Nassau het z Schobe kai Huusmachtinträsse verfolgt. Noch em Sturz vum Adolf anne 1298 het dr Eberhard däm syym Noofolger Chenig Albrecht I., em eltschte Suhn vum Rudolf vu Habsburg, syy Unterstitzig zuegsicheret. Dr Albrecht het em im Gegezug d Landvogtei Niderschwobe zuegsproche. Dr Eberhard het des fir d Absicherig vu syyne Aasprich gnutzt. Zue neiere chriegerische Ussenandersetzige mit em Albrecht isch s erscht ab 1305 chuu. Dr Eberhard het di behmische Ständ in ihrem Kampf geg dr Albrecht un syy Noofolger Chaiser Heinrich VII. unterstitzt. S isch zuen eme Chrieg chuu gege dr Ryychslandvogt Konrad vu Weinsberg, wu im Ufdrag vum Heinrich VII. ghandlet un Wirttebärg in argi Bedrängnis brocht het. Nume dr Dod vum Heinrich VII. am 24. Augschte 1313 un di bolitisch Situation no dr Chenigswahl 1314 mit em Ludwig IV. as Chenig un em Friedrich em Schene as Gegechenig hän d Niderlag vu Wirttebärg verhinderet. Dr Eberhard het derno gschickt zwische Chenig un Gegechenig taktiert, so dass er di territoriale Verluscht nit nur het chenne uusglyyche, sundern au wyteri Biet het chenne derzuegwinne. Ass er bim Chrieg z Behme mitgmacht het, het em zuesätzligi Finanzmittel yybrocht, wun er gnutzt het go Ländereie un Stedt vu verarmte Adelsgschlächter (z. B. vu dr Bfalzgrofe vu Dibenge) z Schwobe ufzchaufe.
Alemannische Kolumnen
Alemannischi Kolumne z Ditschland
In dr lokale Ämmedinger Üsgab vu dr Badische Zittig hets ab un zue e zuesätzligi Dialäktspalte („Stadtbummler“, unterzeichnet mit „Der Stadtbummler“), in dr Millemer Üsgab schribt ab un zue dr Willi Schlageter in dr Spalte „Am Rande“ uf Markgäfler Alemannisch. In dr Lohrer Uusgab schribt dr Gunther Lehmann ab un zue d Kolumne „Auch das noch“.
In dr Gratis-Wuchezittig Reblandkurier schribt siter 1996 fascht alli zwo Wuche „D Reblüs“ (dr Eberhard Peter Flamm) e Kolumne; si het mänkmol regionale, mänkmol aü allgmein-politische Inhalt. Dr Räblandkurier kunnt zwische südligem Kaiserstuehl, Briisach un Mille alli Mittwuch rüs un erreicht derte jede Hüüshalt.
D Lahrer Zeitung het vu dr 50er Johr bis ins nei Johrdoisert e regelmäßigi Glosse vum Philipp Brucker brocht. Dr Brucker isch zerscht Redakteer vu däre Zittig gsii, speter (ab 61) Oberburgemeischter vu Lohr.
Im Markgräfler Tagblatt het de Kurt Ückert vu 1982 bis 2017 d Rubrik „Us dr Heimet verzellt …“ gschribe. Friejer het dr Werner Richter e Glosse im Tagblatt unter em Name „Ohrechrübler“ gschribe.
Im Südkurier in dr Üsgab im Raüm Furtwange het siter anne 93 d Esther Strube alli Wuch ihre Kolumne „S Faadezainli“ gschribe – si isch do as d Supermärkt-Verkaiferi „Brigitt“ ufdrätte. D Myrta Stieber het in dr Üsgab Sanderge d Kolumne „Us em Städtle“ gschribe. Im Südkurier, Üsgab Konschtanz, het d Rosemarie Banholzer vu anne 82 bis 92 d Kolumne „Siehsches“ gha. Dr Südkurier, Üsgab Singe, het langi Johr e alemannischi Kolumne mit em Hans Flügel gha.
In dr Monetszitschrift Regio-Magazin, wu uf ditsch mit Theme üs em Elsiss, dr Nordweschtschwiz un Oberbade rüskunt, hets e ständigi Dialäkt-Kolumne mit Namme „Mundart“. Do schriibe d Heidi Knoblich, dr Theo Klaus un anderi Brosatext oder Gedichter. Zun Deil isch do e ganzi Sitte (mit Bild oder Bilder) reserviärt.
Alemannischi Kolumne in dr Schwiz
D grescht regelmäßig alemannisch Kolumne het Der Bund, si kunnt alli Samschtig in dr Biilag „Der kleine Bund“. Si sin alliwiil in ere bärnditsche oder Berner Oberländer Dialäktspiilart; mit ihrenem große Blatz, wu si zur Verfiägig hän, kenni si e Thema aü viilsittig bhandle. Do hets Theme üs dr Gegewart un üs dr Vergangeheit vu dr Region un vum Land; bi hischtorische Ererterige folgt viilmol e Nutzawändig uf d hittig Zit. S git – sälte – aü Theme, wu gar nyt speziäll mit em Bärnbiät oder mit dr Schwiz z due hän, wiä am 15. Septämber 2008, wu dr Christian Schmid zu dr internationale Finanzkris gschriibe het: Do ka sich d Sproch üsläbe, wiä bi dr Christine Iselin-Kobler, wu am 12. 11. 2005 gschriibe het: In dr Niinziger un am Afang vu dr 2000er Johr het diä Kolumne no „Im Stübli“ gheiße un isch als zwische 150 un 200 Ziilte mit 40 Aschleg lang gsii – e große Kaschte, wu s unter Drittel vu dr Sitte üsgmacht het, en Autorin dervo isch d Ruth Bietehard gsi; hit (2009) heißt si „Mundart“ un het ca. 100 Ziilte – ei Spalte in dr ganze Lengi vu dr Sitte. Zu dr Autore ghere dr Christian Schmid, d Christine Iselin-Kobler, dr Peter Schibler, dr Peter Wyss (Brienzer Dialäkt) un anderi. Dr glei Bund het scho sitter viile Johrzehnte Dialäktbiitreg, Biispiil: Maria Lauber: ''Der Chnächt. E Gschicht us de Frutiger Bärge.'' In: Der kleine Bund, 18. Joorgang, 1937, Nr. 11.
Lueg aü
Nit berucksichtigt sin in däm Artikel Zitschrifte,
Weblink
Kolumne-Biispiil:
Maximilian Oskar Bircher-Benner
s Lebe
De Maximilian Oskar isch em 22. Augste 1867 z Aarau as Soo vom Notar Heinrich Bircher und vo de Berta Bircher-Krüsi uf d Welt cho. Zu sinene Gschwüsterti ghöret de Nationalroot Ernst Friedrich Bircher (1866-1958) und d Fanny Bircher, wo di erst Zaanärzti vo de Schwiiz gsii isch. Scho as Bueb het er e starchs Intressi a Medizin zaigt und isch ener uffälig gsii. So het er imene Schuelufsatz mitem Thema "Über mich" gschribe: "I gseh nid guet, i ghör nid guet und cha nid weidli springe."! Ane 1885 isch sin Vatter bankrott ggange und het sich haimlich uf Amerika abgsetzt und d Famili elai zruggloo.
Rothau (Bas-Rhin)
Gschìcht
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Manila
Manila (offiziell: City of Manila; Filipino Lungsod ng Maynila) isch d Hauptschtadt vo de Philippine.
Balgheim
Geografi
Baalga leit am Rand vo dr Boor am Fuaß vo dr Schwäbische Alb. Uf dr Gmarkong vo dr Gmoed verlauft d europäisch Wasserschoed Rhei-Doene. Nochbergmoede send Bettinga em Norde, Dürbe em Sidoschte, Riata-Weile em Side ond d Stadt Spoachenga em Weschte.
Verwaltong
Baalga hot mit dr Stadt Spoachenga ond dr Gmoede Aaldinga, Bettinga, Denkinge, Dürba, Friddlinga, Housa ond Moalstette a Verwaltongsgmoeschaft vereibart.
Vissoie
Geografii
Nochbergmeinde vo Vissoie sind Siders, Chippis, Chalais und Grône gsii.
Claude Lorrain
Lääbe
Im Allgemäine häi sini Ufdraaggääber s Süsche sälber uuseglääse und dorum si d Themene, won er verarbäitet het, sälte wenn nid äimoolig in dr Kunstgschicht.
Lysander
Dr Lysander het 408 v. d. Z. s Oberkommando über die spartanischi Flotte übernoo und sich s Verdraue vom Perserbrinz Kyros em Jüngere und die finanzielli Understützig vom Perserriich gsicheret. 407 oder 406 v. d. Z. (d Datierig isch umstritte) het er denn bi Notion d Athener besigt. Denn isch dr Kallikratidas Befäälshaaber worde, wo wääsentlig schlächteri Beziehige zum Kyros ghaa het. Noch dr spartanische Niiderlaag bi de Arginuse isch dr Lysander inoffiziell wider Kommandöör vo dr spartanische Flotte worde (offiziell hätt er dä Boste nüm döfe überchoo). Er het denn die letschti Flotte vo de Athener in dr Schlacht bi Aigospotamoi (405 v. d. Z.) gschlaage, und die Verbündete vo Athen si vo Athen abgfalle.
Rougemont VD
Bolitik
Bi dr Nationalrootswahle 2011 het s des Ergebnis gee: BDP 0,1 %, CVP 3,2 %, FDP 18,8 %, GLP 6,9 %, GP 5,4 %, SP 14,1 %, SVP 42,2 %, Sunschtigi 0,7 %.
WikiLeaks
Erryychbarkeit
Grundsätzli isch WikiLeaks unter dr uf dr IP-Nummere basierende Adräss https://web.archive.org/web/20101210182437/http://213.251.145.96/ z erryyche, zuesätzli unter wikileaks.de, wikileaks.nl, wikileaks.fi, wikileaks.se un unter zahlryyche wytere Top-Level-Domain. E aktualisierti Ibersicht vu dr verfiegbare offiziälle Adrässe git wikileaks.info. Derzue lege Internet-Aktivischte Kopie vu dr gsamte Inhalt iber s BitTorrent-Protokoll aa un inschtalliere die uf allmeh andere Server. No https://web.archive.org/web/20101208060828/http://46.59.1.2/mirrors.html het s am 7. Dezämber 2010 insgsamt 1005 Spiegelserver gee.
Kunduz-Fäldjeger-Report
Am 13. Dezämber 2009 het WikiLeaks e Fäldjeger-Report vereffetligt zuen ere umstrittene Bombardierig vu zwee Tanklaschter z Afghanistan am 4. Septämber 2009 dur di dert stationiert Bundeswehr, wu afghanischi Zivilischte derbyy gstorbe sin. Dr Report het in e baar Pinkt dr Darstellig vu dr Bundesregierig widersproche, vor allem im Punkt, syt wänn d Regierig gwisst gha het, ass d Bombardierig zum Dod vu Zivilischte gfiert gha het.
Luftaagriff bi Garani
Mitti Juni 2010 het WikiLeaks aagchindet, bishär gheimghalteni Filmufnahme z vereffetlige vum Luftaagriff bi Garani z Afghanistan, wu zwische 86 un 145 Mänsche dur e Aagriff vu dr US-Luftwaffe gstorbe sin.
The Guántanamo Files (»Gitmo files«), 2002 – 2008
Am Oschtersunntig 2011 het Wikileaks unter em Titel Gitmo files (The Guántanamo Files) mit dr Vereffentlichung vu 779 Dateie zum umstrittene Gfangenelager uf dr Guantanamo Bay Naval Base aagfange, wu zue däm Zytpunkt no 172 Gfangeni yygsässe sin. Innerhalb vu vier Wuche sin 765 Dateie vereffentligt wore. D Publikation het zaigt, dass dr Zwäck vum Lager nit nume dr Schutz vu dr Effentligkait bzw. vu dr Verainigte Staate vor gfährlige Persone gsi isch, sundern dass d Gwinnig vu ghaimdienschtlige Informatione e wichtigi Roll gspilt het. Au dr Spiegel, d Washington Post, dr Telegraph un anderi Partnermedie vu WikiLeaks hän mit dr Vereffentlichung un dr Kommentierig aagfange.
FinSpy
Im Septämber 2014 het WikiLeaks Dail vu dr staatli gnutzte Spionagesoftware FinSpy zum Download aabote.
Quälleschutz
Bsunderi Ufmerksamkeit het di vermeintli Enttarnig vun eme Informanten gee. Dr Soldat Bradley Manning isch no dr Vereffetlichung vu dr Videoufnahme us em Apache-Hubschruuber verhaftet wore; ihm wird vorgworfe, gheimi Informatione uubrächtigt wytergleitet z haa. Aafangs isch nit gchlert gsi, wie dr Manning het chenne enttarnt wäre, aber mittlerwyyli sin d Mitschriftevu dr Chat vereffetligt wore, wu sich dr Informant verrote het.
Therese Affolter
Lääbe
Si het vu 1971 bis 1974 Schauspiil am Max-Reinhardt-Seminar z Wien studiert un dert scho erschti Ufdrit am Wiener Theater der Courage un am Theater am Neumarkt z Züri ghaa. Vu 1974 bis 1979 het si ne Engaschmänt am Wirttebärgische Staatstheater Stuegert ghaa un do unter anderem d Elsie in dr Uruffierig vu Sonntagskinder vu dr Gerlind Reinshagen (Reschye: Alfred Kirchner), s Gretchen in s Goethes Faust (Reschy: Claus Peymann) un d Isabella in s Shakespeares Mass für Mass (Reschy: B. K. Tragelehn) gspiilt het
Anne 1979 isch d Affolter an s Schauspiilhuus Bochum gwägslet, wu si in dr Titelroll in Die heilige Johanna der Schlachthöfe vum Bertolt Brecht ufdrätten isch. Vu 1980 bis 1983 isch si Miotglid vum Ensemble vum Dytsche Schauspiilhuus z Hamburg gsi un het dert unter anderem d Polly in Die Dreigroschenoper vum Bertold Brecht / Kurt Weill un d Eve in Der zerbrochene Krug vum Heinrich von Kleist gspiilt.
WikiLeaks
Versuech vu dr US-Regierig, persenligi Date vu Twitter z iberchuu
Im Jänner 2011 isch bekannt wore, ass e Bundesrichteri vu dr USA im Dezämber 2010 e Aaornig (Subpoena) an Twitter gschickt gha het, Daten iber Benutzeraccount, wu WikiLeaks zuegordnet wäre, an s US-Justizministerium uuszhändige. Aagforderet wore sin alli verfiegbare Daten iber Persone, wu uf Twitter aktiv sin, un Netzwerkinformatione, wie zem Byschpel IP-Adrässe, wu in däm Zämmehang stehn. Twitter, e amerikanisch Unternämme, het des zerscht mieße gheimhalte. Erscht noch ere wytere Grichtsentscheidig het Twitter d Benutzer chenne informiere. Ihne isch bis zum 17. Jänner Zyt blibe, mit Rächtsmittel gege die Uuschumft vorzgoh. Konkret bedroffe gsi sin dr Julian Assange, dr Rop Gonggrijp, dr Jacob Appelbaum un di isländisch Barlemäntsabgordnete Birgitta Jónsdóttir. Si het aagchindet, ass si ne Aawalt un dr isländisch Justizminister wett zuezie. D Minister Ögmundur Jónasson un Össur Skarphéðinsson hän sich dytli gege di amerikanisch Handligswyys uusgproche. Dr Össur Skarphéðinsson het aagchindet, ass er dr amerikanisch Botschafter wett yybstelle un e formälle Brotescht gege s Vorgoh vu dr USA will yylege.
Speerigsversuech un Gegemaßnamme
Derwylscht Domainnämme dur d Verwalter oder u. U. au dur staatligi Stelle relativ eifach chenne blockiert wäre, isch des bi IP-Adrässe wäg dr spezifische Eigeschafte vum Internet nume megli, wänn ganz bstimmti Voruussetzige vorlige, un isch mit eme große tächnische Ufwand verbunde, wie zem Byschpel bi dr Great Firewall of China. Im Allgmeine siht s Internet Blockade vu Verbindigen as Sterigen aa un leitet d Datepaket automatisch um. Zämme mit als greßere Aazahol vu Spiegelserver schynt s arg uuwahrschyynlig, ass d Verbreitig vu dr Inhalt usserhalb vu Regione wie China iber lengere Zyt cha ufghalte wäre.
Cape Canaveral Air Force Station
D' Cape Canaveral Air Force Station (CCAFS) isch e Raketestartglände vu dr U.S. Air Force am Cape Canaveral in Florida. Es wird sit dr früehe fuffziger Johre fer Raketestarts aller Art gnutzt und isch bis hüt dr Haupt- Raketestartplatz vu dr USA. Die erste bemannte Ruumflüeg (Mercury-, Gemini- un Apollo- VII) sin ebefalls do gstartet. Sit em Flueg vu Apollo VIII im Dezember 1968 starte aber alli bemannte Rakete vu dr USA im direkt nordwestlich glägene Weltruumbahnhof vu dr NASA, dem Kennedy Space Center, sodass im CCAFS hüt numme ubemannti Rakete wie Delta, Titan, Altas u. a. starte.
Russ (Bas-Rhin)
Russ (els. Rüss, dt. Russ) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Unterelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Bahnübergang
Öschterrych
Z Öschterrych heißt d Chrützung vo dè Strõß mit èm Gleiskörper amtlich Ysèbaachrützung (EK). I dè Strõßèvokeersordnung wörrèd abber au d Begriff Ysèbaaübbergang un Baanübbergang bi dè Beschriibung vo dè entschprèchèndè Vokeerszeichè bruucht. D Abchürzung BÜ wörd dõdègegè niènè z Öschterrych bruucht.
Edingen-Neckarhausen
Gmaigliderig
Zue Edingen-Neckarhausen ghere d Derfer Edingen (mit em glychnamig Dorf, em Ort Neu-Edingen un em Gheft Edinger Hof) un Neckarhausen (mit em glychnamige Dorf un em Ort Weierhof.
Verwaltig
Dr Burgermaischter isch dr Simon Michler.
Menskirchen
Menschkérch oder àui Menschkichen (lothrìngisch; frànzeesch Menskirch, ditsch Menskirchen) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Département Moselle ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Lothrìnge).
Neckar
De Negger isch de Hoptfluss vo Württeberg. Er het sini Quelle am östliche Rand vom Schwarzwald und mündet bi Mannem in Rhy. Er isch 367 km lang und het e Gfäll vo 611 Meter.
Singani
Gran Singani / Singani de Altura
Isch ds Produkt, gwunne us dr eifache oder dopplete Deschtilation vo vergorene Wyne us dr Trube Muscat d'Alexandrie, gläse ire Höchi vo mindeschtens 1'600 M.ü.M., härgschteut, deschtiliert, abgfüut und gryft y de Zone mit kontrollierter Urschprungsbezeichnig.
Epfenbach
Verwaltig
Dr Burgermaischter isch dr Joachim Bösenecker.
Dialäkt
Dr Dialäkt vu Epfenbach ghert zum Sidfränkisch.
California Institute of Technology
Beschriibig
S Jet Propulsion Laboratory vo dr NASA, wo dr Betriib vo Wältruumsonde überwacht, isch e Däil vo dr Uniwersidäät. S Institut isch an s Forschigsnetzwärk Biomedical Informatics Research Network (BIRN) aagschlosse.
10vor10
Im Gägesatz zur Tagesschau, wo d Nachrichte inere churze Form usstraut, sändet 10vor10 meh Hingergrundbricht, Reportage und Interviews. Dä Nachrichtestiu cha me aus Infotainment bezeichne und Bricht si mängisch sehr genau recherchiert. D Sändig wird uf Hochdütsch moderiert, d Interviews bi de Iispilige oder im Studio si aber, wes mit em Gspröchspartner geit, uf Schwizerdütsch. D Erschtusstrahlig fingt uf SRF 1 statt, 10vor10 wird aber au uf SRF Info und uf 3sat gsändet.
Sigrist
Forme und Verbraitig vom Name
De Familiname werd nöd aihaitlich gschribe: Sigrist, Sigerist, Sigriz, Siegrist, Siegerist, Siegeris, Siegriß und äänlichi Forme chömet vor.
Schirmeck
Verwàltung
vun Schìrmeck ìsch. Schìrmeck ghert zem Kommünàlverbànd
Rovray
Sproch un Dialäkt
Bi dr Volkszellig 2000 hän 96,8 % vu dr Yywohner Franzesisch as Hauptsproch aagee, 1,6 % Dytsch un 1,6 % anderi Sproche.
Niccolò Machiavelli
Dr Niccolò Machiavelli [nikːo'lɔ makːja'vɛlːi], eigentlig Niccolò di Bernardo dei Machiavelli, (* 3. Mai 1469 z San Casciano im Val di Pesa; † 21. Juni 1527 z Floränz) isch en italiänische Politiker, Philosoph, Gschichtsschriiber und Dichter gsi.
Paul Schmid
Aus seim Leaba
<poem style="font-style:italic"> Und fragt ihr, kann man beides machen, Ein nahrhaft’ Mehl, ein gut’ Gedicht? So mein’ ich: von den beiden Sachen Hat Mehl bei weitem mehr Gewicht …
Familiäres
Dr Paul Schmid hôt drei jengere Briader ghet. Dr Arthur ischt als Freiwilliger en da Erschda Weltkriag zoga, was’r em Alder vo 18 Jôhr mit seim Leaba zahla hôt miaßa. Dr Richard (1899 bis 1986) ischt Jurischt ond SPD-Polidiker gwäa. Sei jengschder Bruader, dr Walter, hôt au Jura studiirt ghet ond ischt zeitweis Birgermoischtr vo Sulz gwäa. Dr Paul Schmid selber ischt mit dr Margot geborene Breckle vorheiradet gwäa ond hôt mit sellra zwoi Kendr ghet.
Lusevera
Geogràfii
D’ Gmainda Lusevera bschteht üss mehrera Wiiler:
Feldsee
Geology un Èrdgschichte
Der Fèldsee isch èn Karsee, wo durch Gletscher i dè letschtè Eiszit entschtandè isch. Dè gröschte Karsee im Schwarzwald isch uff drei Sitè vo gächè Flüè ychesslèt, wo bis zuè 300 m hoch sin. D Höèlaag, wo nõch Nordoschtè offè isch, begünschtigt größeri Schneehüüfè, d Flüè im Weschtè un Südè machèd dè Chessel zuè nèm Schattèloch, wo sich dè Schnee lang haaltè cha. Asè hèt sich è lèènschtuèlartigi Gländeform mit dè steilè Ruggwand, dèm flachè Boddè un èm vorglagertè Moränèwall entwicklèt. Dè See hèt sich nõch èm Abschmèlzè vom Iis obberhalb vo dè uffbygètè Schuttwäll bildèt. Us èm Fèldsee entschpringt dè einzigè Abfluss vom Fèldsee, dè Seebach. Gschpisè wörd dè See vo Quällbächle, wo am Seebuck un im Grüble zwǜschè Fèldbärg un Seebuck entschpringèd un übber dè Fèldseewasserfall übber 300 m d Karwand abbèkeièt un spôter, vom Abfluss am Oschtzipfel vom Titisee èwäg, dè Nammè Guètach füürt. È baar hundertdausend Johr lang sin dè Seebach un d Guètach dè Obberlauf vo dè Fèldbärgdonau gsi, wo übber Achdorf un Blummbärg uff Immèdingè i s hütige Donaudal abbè gschtrömt isch. Sit öppè 70.000 Johr isch d Fèldbärgdonau bi Achdorf von èm Südschwarzwälder Bächle mit èm Nammè Wuètè aazapft un denn vollschtändig abglenkt worrè, sèllèwäg isch s Achdorfer Wuètèknǜè entschtandè un dè Seebach un d Guètach ghörèt sitdèm zum Obberlauf vo dè Wuètè, wo in Hochrhy entwässerè duèt.
Seth
Dr Seth im Lauf vo dr Gschicht
Noch dr Zruggeroberig vo Unterägypte dur die oberägyptischi 18. Dynastii isch d Rolle vom Seth au under de Ägypter wider grösser worde. Vor allem hai d Pharaone vo dr 19. und 20. Dynastii ihn as Schutzgott agluegt und es het mehreri König ge, wo im Seth si Name dräge. No under dr 21. Dynastii isch dr Seth uf dr Siite vo Rächt und Ornig gstande. Im Her-Uben B Papyrus wird er beschriibe, wien er dr Sunnegott Re gege dr Schlangedemon Apophis verdeidiget.
D Grieche, wo sich im Lauf vom erste Johrduusig z Ägypte niiderglo hai, hai dr Seth mit em Typhon, em Sohn vom Tartaros, gliichgsetzt, won es Unghüür gsi isch mit hundert Drachechöpf, wo sich gege dr Zeus ufglehnt het.
Böttingen
Verwaltong
Bettinga hot mit dr Stadt Spoachenga ond dr Gmoede Aaldinga, Baalga, Denkinge, Dürba, Friddlinga, Housa ond Moalstette a Verwaltongsgmoeschaft vereibart.
Gustave Ador
Nationals Würke
De Ador isch dr einzigi Politiker vo dr LPS gsii, wo je in Bundesrat gwählt worde isch.
Lukas Kundert
De Lukas Kundert isch z Fränkedorf ufgwachse und het vom 1986i bis ins 1993i z Basel evangelischi Theologii und z Jerusalem Judaistik gschtudiirt. Vom 1994i bis ins 1998i isch er Assistent an de theologische Fakultät vo de Universität Basel gsi und het im 1997 promoviirt. Er isch dann vom 1999i bis ins 2004i Induschtriipfarrer z Basel gsi. Sit em 2004 isch er Chilerotspräsident vo de Evangelisch-reformierte Chile Basel-Stadt und sit em 2009 zusätzlich Münschterpfarrer.
Historisch-Biographisches Lexikon der Schweiz
Uf Französisch heisst s Dictionnaire historique et biographique de la Suisse.
Nordirland
Nordirland (ENS Northern Ireland, ) isch e Land un Teil vom Vereinigte Königriich Grossbritannie un Nordirland. Es bestoht us sächs vo de nün Grafschafte vo dr historische irische Provinz Ulster im Norde vo Irland.
Geografi
Nordirland bildet d Fortsetzig vom Landschaftsbild in Nordängland und Südschottland nach Weschte hi. D Küstelinie isch riich gliideret. Ds Klima isch - wie überall uf de Britische Insle - ozeanisch und wird vom Golfstrom beiiflusst.