cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Wildberg
Baute:
Plural
Nomé
Zur Bildíg vom Plural vo Nomé git s im Alemannisché recht wenígi Reglé. Zwar könné d Endígé durch die folgendé Reglé bstimmt werdé: Ob a, o und u im Plural zu dé Umlúte ä, ö bzw. ü werdé, ka mer durch kei Regel bstimmé.
Bíspiele: Wörter wo voschiedéni Bedýtígé hän, aber im Singúlar formgliech sin, hän oft je noch Bedýtíg voschiedéní Endígé. Bíspiel:
Balaklawa
Gschicht
Wo d Osmane d Stadt ane 1475 eroberet hend, hend s ere de Name Balıqlağu ( بالقلاغو »Fischerplatz”) ggee. Die Hafestadt isch um 1530 zumene Zentrum vom Verwaltigsbezirk Balaklawa wore. Dozmol hend guet 900 Mensche i de Stadt glebt, öppe zwee Drittel devo sind Grieche gsii.
E Friehjohr fer unseri Sproch
E Friehjohr fer unseri Sproch ìsch a Operàtion wo jedes Friahjohr stàtt fìndet, ìm Elsàss. A gànza Wucha làng gìt's kültürella Ereignissa fer d´ Unterstìtzung vum elsassischer Dialekt. Un noh dara Wucha kàt's noch witerscht geh, ìm gànza Friahjohr.
Ostern
Biblische Hindergrund
D biblisch Vorgschicht isch: Der Jesus isch an däm Dag, wu mer speter Karfrydig gnännt het, ans Gryz gschlage un umbrocht wore. Wil er demit d Menschheit vu dr Erbsünde erlöst het, hät dr Karfrydig langi Zyt als dr hegscht Fyrdig vu dr evangelische Chrischte gulte. Drno isch er vu sinene Agherige ine Hehli glegt wore un e Soldat het e schwäre Stei drvor droolt. Im Markus-Evangelium gohts drno eso wytter:
Chiaroscuro
Moolerei
Dr Leonardo da Vinci isch äine vo de erste Künstler gsi, wo sich mit em Verheltnis vo dr Liechtkwelle zum belüüchdete Geegestand und de Bedingige vo Liecht und Schatte intensiv usenandergsetzt häi. Er het en Underschiid gmacht zwüsche luce (Lüüchtliecht) für s Liecht wo belüüchdet, und lumen (Körperliecht) für s Liecht, wo vom Belüüchdete reflektiert wird, und natürligem und künstligem Liecht. Über d Effekt vom Helldunkel het dr Leonardo dr Körper und s Gsicht uuseghoobe, wäärend er für die dransparänti Atmosfääre e rauchig-nääblige Schleier vo wäichem Liecht iigsetzt het. Mit däm Sfumato het er Abstuefige vom Hindergrund bis zur Uflöösig vo de Kontuure üüberchoo.
Rebecca St. James
Bodschaft
Rebecca singt iber Gott. Se will Liebe vermiddle. Junge Lidd rueft se au uf, mit Sex bis noch de Hochzitt z'warte. Do dezue hät se au s Buach "Wait For Me" gschribbe. Anschunschde bemiied se sich, bibelfeschd z'si.
Mozilla Firefox
Bschriibig
Firefox zeichnet au si XML-basierti Benutzeroberfläche (gschribe in XUL) im Browser selber, während z. B. anderi Browser wie dr Internet Explorer oder dr gecko-basierti Browser K-Meleon, fer säll nativi Bedienelemente vum Betribssystem oder vum Windows-Manager verwende un numme d'Internetsite sälber mit dr Browser-Engine darstelle.
Niedermichelbach
Niedermìchelbe (frz. Michelbach-le-Bas, dt. Niedermichelbach) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Owerelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Urkanton
Als Datum vum Zommeschluss gilt s Unterzeichnungsdatum vum Bundesbrief, de 1. August 1291. S het abr zwische de Urkanton e allmählich ufbouts Gflecht vun Bündniss un gegesytige Hilfeleischtunge gä, ohne dass e einzels Ereignis, wu als eigentlichi Gryndung vun de Schwyz bezeichnet werre kon, bsunders hervorsticht.
Eugène Borel
De Eugène Borel (* 17. Juni 1835 z Neuchâtel; † 14. Juni 1892 z Bärn) isch en Schwiizer Politiker (FDP) gsii.
Edikt von Kanopus
Hindergrund
D'Ägypter hän debi s'Johr zue 12 gliich lange Munät zue je 30 Däg ideilt un am End vum Johr fünf sognennti Epagomene an dr Kalender aghängt, um uf 365 Däg z'chumme.
Antoni Grabowski
De Antoni Grabowski (* 11. Juni 1857 z Nowe Dobre bi Chełmno, Pole; † 4. Juli 1921 z Warschau, Pole) isch an polnische Chemii-Ingeniör gsi. Er isch eine vo de erschte Esperanto-Aktivischte gsi und het insbesonderi dur sini Übersetzige Iifluss uf d'Entwicklig fo Esperanto gnoo.
Leonardo da Vinci
Leonardo da Vinci [] (* 15. April 1452 in Anchiano bi Vinci; † 2. Mai 1519 uf Schloss Clos Lucé, Amboise) isch e erfolgriche Moler, Bildhauer, Architekt, Müsiker, Anatom, Mechaniker, Ingenieur, Naturphilosoph un Entdecker gsi; er wird als „s italienisch Universalgenie“ bezeichnet. Si Burtsort Vinci isch e Kastell oder befestigts Hüegeldorf im Florentiner Territorium (ca. 30 km westlich vu Florenz) in dr Nächi vu Empoli, wu d Familie vu sinem Vadder ihr Namme her abgleitet het. Verchürzt spricht mer „Leonardo“, wil da Vinci, uf alemannisch „us Vinci“, kei Familienamme isch.
Echidna (Mythologie)
Yber ihri Abstommung gibts vili Erzählunge. Eimol isch si d Tochter vun nem Alte usm Meer, em Phorkys un em Meeresungheuer, de Keto gsii. Ä ondersmol abr d Tochter vun de Kallirhoe un em Chrysaor. De Chrysaor sei m Lib vun de Medusa entschprunge, wu de Perseus d Medusa enthouptet het. Nomol ondersch sei s d Tochter vun de Gaia un nm Tartaros gsii.
Wilhelm Matthias Naeff
De Naeff isch in ere altiigsessene Rhytaler Familie ufgwachse. Bereits siin Vater isch e politisch iiflussriiche Chaufmaa gsii. Er hät Recht z Heidelberg gschtudiert und nach siinere Rückchehr i d Schwiiz isch er bald i d St. Galler Kantonsregierig gwählt worde. De Naeff selber hät nöd i d Usenandersetzige zwüsched de Liberale und Konservative iigriffe, wo damals d Schwiiz beherrscht händ. S Rhytal isch e Hochburg vo de Liberale gsii und so hät sich de Naeff chönne uf siini Aahängerschaft verlaa.
Rembrandt van Rijn
Dr Rembrandt het as Mooler, Radierer und Zäichner gschafft, het e Wärkstatt gläitet und Künstler usbildet. Si Gsamtwärk umfasst under anderem Bordret, Landschafte und biblischi und mythologischi Themene. Zu sine bekanntiste Arbäite zele D Bländig vom Simson, D Nachtwach, D Anatomii vom Dr. Tulp und S Hundertguldeblatt. In sine Historiebilder het dr Rembrandt e Hufe Motiiv ufgriffe, wo bis denn künstlerisch nid bearbäitet worde si, oder het noch nöije Darstelligsmögligkäite für dradizionelli Motiiv gsuecht. E Hufe vo dene Wärk zäichne sich dur starki Hell-Dunkel-Kontrast us, und dorum gältet er as e Mäister vom Chiaroscuro.
Zwischenwasser
Gschicht
Zwischewasser ischt zum erschte Mol gnennt worra im Johr 1127.
Antoni Grabowski
Grabowski de grossi Literaturübersetzer
Nach em Tod vo sim Fründ Zamenhof isch de Grabowski sehr einsam worde und er isch im end 1921 a sinere Herzchranket gschtorbe.
Zwischenwasser
Politik
Dr Bürgermoaschter vo Zwischewasser ischt dr Kilian Tschabrun.
Genthod
Politik
Bi dr Nationalrotswahle 2011 het s des Ergebnis gee: FDP 28,7 %, CVP 10,4 %, GLP 3,6 %, GP 13,4 %, MCR 7,0 %, SP 13,9 %, SVP 15,8 %, Sunschtigi 7,1 %.
Radolfzell am Bodensee
Radolfzell isch Kurort (Mettnaukur) un e Yybahnvercherschnotepunkt mit Gwärb im Maschineböu, in dr Automobilzueliferig un in dr Textil- un Nahrigsmittelinduschtrii.
Stadtgliderig
Doderzue ghere no verschideni separat glägeni Sidlige un Wohnblätz:
Kultur
In Radolfzell schwätzt mer Boddeseealemannisch.
Museum of Modern Art
Liddratuur
Abschnitt Filmkunst ab 1935
Neudorf (Oberelsass)
Gschìcht
Neidorf gìt s sitter ànne 1704. Vor dr Rhin ingedämmt un kànàlisiert worre ìsch, hàt s do e Insle gan. Ànne 1684 hàt s do schun e Ort gan, wie Bourg Neuf d'Aoust gheiße hàt.
Niederranspach
Verwàltung
vun Nìderraischbi ìsch. Nìderraischbi ghert zem Kommünàlverbànd.
FC Lausanne-Sport
Dr FC Lausanne-Sport isch e Schwyzer Fuessballclub vo Lausanne, im Hauptort vom Kanton Waadt. Er isch dr Nachfolgeverein vo Lausanne Sports, wo 2003 Konkurs het müesse amälde. Dr Vorgänger isch sportlich nie abgstige, und sim Nachfolger ischs bis jetz immer glunge, i jedere Saison ufzstige: vo dr 2. Liga interregional i die 1. Liga und vo dr 1. Liga i d'Challenge League. In dr Saison 2010/11 isch dr Club in d Axpo Super League ufgstiige.
Schwarzwaldmädel (Film)
Handlong
D Malwine hot an Riisaschbass drô, em Middlponkt zo standa, ond bussiirt mit älle Manna, wo-ra gfallet. Des abr gôht em Hans Hauser zweit. Der vorliirt d Luscht a-ra ond wendet sich jetzt em Schwarzwaldmädle zua. S dauret et lang bis’r merkt, dass’r an dui sei Herz vorlaura hot. Uf oimol abr isch s Bärbele wia vom Erdboda vorschluckt. S hoißt, se wär nôch St. Christof em Schwarzwald gfahra, om deet ihr Dande zo vortredda. Dui isch d Haushältre vom Domkabellmoischtr Blasius Römer ond will en Urlaub ganga. Bei ihrem Ufbruch hot s Bärbele abr vorgessa, da Schmuck an da Bussmann weitrzogäa. Drom jagt-ra dr Patzke schnell hentrher. Dr Bussmann selbr glaubt, sei Mitarbeitr Patzke hett da Schmuck gstohla, ond hefdet sich deam an d Fersa. Zuafellig machet au d Malwine, ihr Bihnapartner Petersen ond dr Hans Hauser Urlaub en St. Christof. So kommt’s, dass sich deet älle Beteiligte wiidrtreffet, ond bald isch des Missvorständnis vo deam „Schmuckdiabstahl“ ufklärt.
Endlich isch dr Dag dô, wo s grauße Cäciliafescht staddfendet. Stolz dirigiirt dr Blasius Römer d Kabell, wo zom Tanz ufschbiilt. Ondrem Eifluss vo dera scheena Musig fendet drei Liabespaar zo-anandr: S Bärbele ond dr Hans, d Malwine ond dr Richard, s Lorle ond dr Gottlieb. Bloß dr alde Römer ond dr Bussmann miaßet oiseha, dass fir dia zwoi dr Zug schau lang abgfahra ischt.
Musig
<poem style="font-style:italic"> Erklingen zum Tanze die Geigen, Wie das jauchzt, wie das lockt, wie das fliegt. Dann führe dein Mädel zum Reigen, Halt sie fest, in den Arm eng geschmiegt- Sonnenschein lacht auf den Wegen, Rosen brichst tändelnd jetzt du. Im Lenz kannst du’s überlegen, Doch wird es Herbst – dann greif zu!
Ondrschiid zom Bihnawerk
S Hauptgrischt vo dr Opreddahandlong ischt em Film beibhalda worra. Bloß e de Neabastreng weicht s Drehbuach vom Libreddo ab, was hauptsächlich dô druf zrickzfihra ischt, dass mr em Film d Schauplätz eftrs wechsla kô. Au a baar Persona vo dr Opredde kommet em Film nemme vor, z. B. de ald Traudl ond em Domkapellmoischtr sei Dechtrle Hannele. Dô drfir send fir da Film nuie Persona drzuaerfonda worra: dr Kneacht vom „Blaua Ochsa”, dr Theo Patzke als Mitarbeitr vom Juweliir Bussmann (wo em Bihnastick „Schmußheim“ hoißt ond bloß a Urlaubr ischt), dr Buachhaltr Straubig ond s Eisballett. D Vorlag schbiilt so oms Johr 1915 rom ond d Handlong vom Film e dera Zeit, wo-nr dreht worra isch, also em Ôfang vo de 50er-Johr vom voriga Johrhondert. S Cäciliafescht fendet em Bihnawerk em middlere Akt statt, ond em Film am Schluss.
Dohle (Vogel)
Uussie
D Tule isch e schwarze Vogel mit eme graue Hinderchopf. si werd öppe 38 cm gross.
Erlenzeisig
Lebeswiis
S Ziisli lebt i Mischwälder und mag bsunders Tane, Erle und Bilche. S baut i de Bömm us Ästli und Hälm e munzigs Nestli und polsteret da mit Hoor uus.
Stefano Franscini
De Stefano Franscini (* 23. Oktober 1796 z Bodio, Kanton Tessin; † 19. Juli 1857 z Bärn), vo Bodio TI, isch en Schwiizer Schtatistiker und Politiker (FDP) gsii.
Alphons Pfyffer
Anne 1788 het er d Elisabeth Dula ghirote.
Gy GE
Geografi
Nochbergmaine sin Jussy, Meinier un Corsier. Im Norde gränzt d Gmai an Frankrych.
Gueltas
D Gmai ghert zum un zum Arrondissement.
Urs Viktor Oberlin
Iischetzig
Dr Oberlin wird als en ehnder opportunistische Politiker, wo nit bsundrigs wichdig gsi isch, beurdeilt.
Bernhard Hammer
Er isch Bundespräsident gsi i de Jahre 1879 und 1889 und Vizepräsident i de Jahre 1878 und 1888.
Computervirus
Hauptifallsdor fer Vire sin Computerprogramm, wo yber s'Internet uf d'Trident-Rendering-Engine vu Windows zruckgriffe. Sälli isch dief im Betribssystem verankeret un dorum au bsunders afällig.
Leonardo da Vinci
Sekundärliteratur
Psychologischi und anderi Aspekt
Mäusebussard
Lebeswiis
De Mooswai chunnt vom Wald, öber offnigi Landschafte bis zo Füechtpiet vor. Er baut sin Horst uf Bömm am Waldrand oder i Felswänd. Zom Jage hockt er anere hööche exponierte Stell oder er chraist i de Luft. Er fresst vor alem Müüs, aber au Vögel, Amphibie und mengisch au Aas. Hüüffig versuechet Chraie em Mooswai d Büüti abznee und en zvertriibet.
Olaf Scholz
Bartei
Am 10. Augschte 2020 het dr Barteivorstand dr Scholz as Chanzlerkandidat fir d Bundesdagswahl 2021 nominiert.
Abgordnete
Am 22. Oktober 2009 het e d SPD-Bundesdagsfraktion zue aim vu ihre nyyn stellverdrättende Vorsitzende gwehlt.
Effetligi Ämter
Am 30. Mai 2001 isch dr Scholz Noofolger vum zruckdrättene Innesenator Hartmuth Wrocklage im Senat vu dr Freien un Hansestadt Hamburg unter em Erschte Burgermaischter Ortwin Runde wore. Syy Amtszyt isch z Änd gange no dr Burgerschaftswahl vum 23. Septämber 2001 mit dr Wahl vum Ole von Beust (CDU) zum Erschte Burgermaischter am 31. Oktober 2001.
Noch em Ruckzug vum Franz Müntefering us em Bundeskabinett isch dr Scholz ab em 21. Novämber 2007 Bundesminischter fir Arbet un Soziales gsi, bis no dr Bundesdagswahl 2009 am 28. Oktober 2009 e Bundesregierig ohni d SPD bildet woren isch.
Malawisee
Schiffsverchehr
Uf em Malawisee findet Passagier- un Frachtverchehr mit dr MS Ilala statt. D Häfe sin vu Side no Norde: Monkey Bay, Chipoka, Makanjila, Nkhotakota, Nkhata Bay, Mphandi Port, Ruarwe, Charo, Mlowe, Chilumba, Kambwe bi Karonga. D Hii- un Ruckfahrt Monkey Bay–Karonga goht fimf Däg. Vu Nkhata Bay wäre zwaimol in dr Wuche d Insle Chizumulu un Likoma aagloffe.
Schwäbisches Wörterbuch
Dr Enhalt ond sei Bedeidong
Bei dr Auswahl vo de Wertr hend sich dia Autora hauptsächlich an des Schwäbische ghalda, wo em Land Wirdaberg gschwätzt worra ischt. Berichsichtigt hend se abr au noh s boirische Schwoba, s obre Allgai, da hohazollorische Doil vo dr Bodaseeregioo ond des nemme ganz reine Schwäbisch, wo en Hohalohe, also em frenkischa Doil vo deam domoliga Kenigreich Wirdaberg, vorbroidet gwäa ischt.
Α
Härkunft
S Zeiche kunnt vum phönizische Buechschtab Alef her un soll ä Schtierkopf darschtelle.
Monrose
I Am (2008)
D Monrose send för eis Joor als Teschtmonial förd Nintendo DS ond Wii Games vo dtp young entertainment engagiert.
Bács-Kiskun
Gschicht
S Komitat isch noch em Zweite Wältchrieg uss Deile vo de ehemolige Komitat Pest-Pilis-Solt-Kiskun und Bács-Bodrog entstande. De Namme Bács chunnt vo de serbische Stadt Bač (Bács uff Ungarisch), Kiskun heißt übersetzt Chlei-Kumanie.
Klimawandel
Kwelle
Dr Ardikel «Klimawandel» uf dr dütsche Wikipedia
Rothenfluh
Lag
Roteflue liggt im obere Ergolztal ganz im Oschte vom Kanton uff 471 m.ü.M. Es isch dr erscht eigentligi Ort im Ergolztal sälber. Zwar liige au d Nochbergmeinde Ammel und Oltige a dr Ergolz, doch hett sich d Ergolz z'Oltige no nid es Tal grabe und Ammel liggt uff enere Terrasse näbem eigentlige Tal. Witeri Nochbergmeinde sin Wäislinge, Ormalinge, Hemmike und die aargauische Wägestette und Wittnau.
Arni BE
Politik
Bi de Nationauraatswahle 2011 het s das Ergebnis ggää: BDP 15,2 %, CVP 0,1 %, EVP 3,1 %, FDP 4,1 %. GLP 3,3 %, GP 6,1 %, SP 7,3 %, SVP 52,7 %, Suschtigi 8,1 %.
Gmeindspresidänt vo Aarni isch dr Kurt Rothenbühler (Stang 2013).
Sprach u Dialäkt
Dr Dialäkt vo Aarni ghört zum Hochalemannisch.
Abnoba
D Abnoba isch die keltischi Göttin vom Schwarzwald gsii und isch mit de römische Göttin Diana glichgsetzt wore.
Kanien'keha:ka (Sprache)
Schrybig un Usproch
Mohawk isch als erschtes vo Jesuite gschribe worre. 1972 isch d'Schrybig vo Kahnawà:ke vereinheitlicht worre. Trotzdem sin no verschiidni Variatione im Umlauf gsi. Zum Byschpiil hän mangi Lüt d'Luute /d/ un /g/ au so gschribe astatt t un k. Usserdem sin zum Teil no ganz andri Zeiche bnutzt worre. 1993 isch ufener Konferens e einheitlichi Schrybig feschgleit worre. D'einzig Usnahm isch jetz, dass uf mangi Reservate e y bnutz wird wo andri voreme Vokal äs i setze.
Weintraube
Bschriibung
Droggneti Wiibeere were Rosine, Korinthe odr Sultanine gnännt. Dr Iiberbegriff fir droggneti Wiibeere isch abr „Rosine“. Danäbe vustoht mr unter dem Begriff äui nit so hochwärtigi Droggewiibeere, wu noch Kern in d Beere drinne sin.
Reinacherhof an der St. Johanns-Vorstadt
Dr Riinacher Hoof isch e historischs Huus an dr Santihanns-Vorstadt 3 im Baasler Vorstedtkwardier. Er zellt as äis vo de Baasler Kulturgüeter, wo für d Region vo Bedütig si.
Ruine Warenburg
D Ruine Wareburg, au Warteberg gnännt, isch e Burgruine bi Villinge, am hitige Stadtrand vu Villinge-Schwenninge im Schwarzwald-Boor-Chreis z Bade-Wirttebärg.
D Burg isch wie d Stadt Villinge bis 1218 im Bsitz vu dr Zähringer gsi. Wu die uusgstorbe sin, isch Villinge noch ere churze Zyt as freji Ryychsstadt an d Firschtebärger chuu un 1326 an Eeschtryych verchauft wore. Villinge un dodermit au d Wareburg het derno zue Vordereeschtryych ghert.
Al-Kamil
Die letzte Johr
Noch däm Friide het dr al-Kamil mit em al-Aschraf us Obermesopotamie Damaskus chönne erobere, nochdäm ihre Brueder al-Muazzam 1228 gstorben isch. Währed dr Al-Aschraf s zentrale Syrie übercho het, het dr al-Kamil über Nordsyrie gherrscht und het s Riich vo de Ayyubide z Kurdistan wiiter chönne usdehne. Denn het er 1230 mit de Rum-Seldschuke zsämme d Choresmier besiigt, e Feldzug nach Anatolie im Johr 1234 isch aber nit glunge.
Hermance
Geografi
Hermance lyt am linke Stade vum Gämfersee an dr Gränz zue Frankrych. Dr Bann umfasst 59 % landwirtschaftligi Flechine, 31 % Wald, 7 % Sidligsflechine un 2 % Vercheersflechine.
Aluschta
Gschicht
D Stadt isch 1475 zum Osmanische Riich choo, 1774 zum Krimchanat und 1783 zu Russland. Ane 1805 hend guet 2000 Krimtatare z Aluschta glebt. De Stali het aber ane 1944 ali Krimtatare uf Zentralasie deportiere loo. 1965 isch Aluschta zun ere chraisfraie Stadt wore. Sit 1991 ghörts zu de Ukraine.
Nasal (Phonetik)
In dr Phonetik meint mer miteme Nasal:
Virus (Medizin)
Klassifizierig
Grundsätzlig wärde zwei grossi Untergruppe unterschiide:
Bedüttig für dr Mensch
Vili Vire befalle dr Mensch nit und iiri Wirt si Pflanze, Dier oder Bakterie. Aber die wo für dr Mensch gfäärlig wärde, sin verantwortlig für e grossi Aazahl vo Krankete. Vor allem d Kinderkrankete wie öpe d Masere, d Windpocke, d Röötele si immer no verbräitet und bekannt, aber au d Kinderlähmig, d Gürtelroose, d Fieberblootere und friener d Pocke sin vo Vire verursacht.
Bis vor kurzem hets keini Medikamänt gege Virenerkrankige gäh, das het sich zum Glügg gänderet: es git hüte zum Bischpiil Middel gege Zoster (Fieberblootere, Gürtelroose) und Influenzavire (Grippe). Für die mäischte verbräitete Krankhäite git s Impfigsstoff, wo nume seer wenig Nääbewirkige häi.
Peking
Peking isch as d Hauptstadt s politische Zentrum vo China. Wäge siner lange Gschicht het d Stadt en imposants Kultuurerb. Seenswärt si dr Tiananmen-Blatz (chinesisch Blatz vom Door vom himmlische Friide), die Verboteni Stadt mit em ehemoolige Kaiserbalast, wo 1987 vo dr UNESCO zum Wältkultuurerb erkläärt worden isch, dr nöiji und dr alti Summerbalast und verschiideni Tämpel, wie z. B. dr Himmelstämpel, dr Lamatämpel und dr Konfuziustämpel. Im Joor 2008 si z Peking die Olümpische Sümmerspiil abghalte worde.
Sundhofen
Sundhoffe (frz. Sundhoffen, dt. Sundhofen) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Owerelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Bühl (Baden)
Bihl (dt. Bühl) isch e Stadt im Weschte vu Bade-Wirttebärg, rund zeh Kilometer sidweschtli vu Bade-Bade. Si isch no dr Chreisstadt Raschti un dr Stadt Gaggenau di drittgrescht Stadt vum Landchreis Raschti un bildet e Mittelzäntrum fir d Umlandgmeine. Syt em 1. Jänner 1973 isch Bihl Großi Chreisstadt. Mit dr Gmei Otterschwiir het d Stadt Bihl e Verwaltigsgmeinschaft veryybart.
Gschicht
Bihl isch zum erschte Mol gnennt wore in ere Urkund us em Johr 1149.
Guémené-sur-Scorff
Geografi
Guémené-sur-Scorff lyt am Stade vum Scorff, 57 km vu Vannes un 38 km vu Lorient uf ere Hechi zwische 118 m un 180 m iber Normalnull.
Nasaler Konsonant
Verschidnigi Nasalkonsonante
In fascht allene Sprooche gits numme stimmhafti Nasal. Numme in e paar Sprooche wie em Birmanesische un em Isländische gits au stimmlosi Nasal.
Burg Aasen
D Burg Asse (dt. Burg Aasen) isch e abgangeni Burg bi Asse, eme Ortsdeil vu dr Stadt Eschinge im Schwarzwald-Boor-Chreis z Bade-Wirttebärg.
Γ
Gamma (Majuskel Γ, Minuskel γ) isch de 3. Buechschtab vum griechische Alphabet un het e numerischer Wert vun 3.
Eidgenössisches Departement für auswärtige Angelegenheiten
S EDA hät urschprünglich Politischs Departemänt (PD) gheisse und der jewiiligi Bundespräsident hät d Leitig für eis Jahr übernaah. 1888 isch s Departemänt vom Numa Droz umgschtaltet worde und hät de Name Departemänt vom Üssere aagnaah. De Droz isch dem Departemänt für föif Jahr vorgschtande, gfolgt vom Adrien Lachenal, wo dem Departemänt drüü Jahr vorgschtande isch. 1896 isch dr Bundesrat dänn wider zum urschprüngliche Syschtem zrugg, so dass en Bundesrat wider nu für eis Jahr dem Departemänt vorgschtande isch.
Schupfart
Politik und Rächt
Für Rächtsstriitigkeite isch s Bezirksgricht Rhiifälde zueständig. Schupfert ghört zum Friidensrichterkreis Wägstette.
Camille Pissarro
Dr Jacob Abraham Camille Pissarro (* 10. Juli 1830 z Charlotte Amalie, Dänisch Westindie hüte: Amerikanischi Jumpfereinsle; † 12. Novämber 1903 z Bariis) isch äine vo de bedütendste und broduktivste Mooler vom Impressionismus gsi.
Z Bariis
1855 isch dr Pissaro uf Bariis gange, won er uf dr Wältustellig Bilder vom Eugène Delacroix, Jean-Auguste-Dominique Ingres, Camille Corot und andere het chönne bewundere. Er het bim Corot afo leere und het in de Wälder im Norde vo Bariis afo moole. 1857 si sini Eltere zrugg uf Frankriich cho und dr Pissarro mit ene z Montmorency gläbt. Mit em Dienstmäitli Julie Valley het er e Verheltnis gha und ere zwäi Chinder gmacht. 1859 isch er an dr Académie Suisse, ere freie Moolschuel, em Claude Monet und em Paul Cézanne begeegnet.
Zrugg z Frankriich
In dr Middi vo de 1880er Joor het er die junge Künstler Paul Signac und Georges Seurat kennegleert. Er het sich für d Farbeleer intressiert und wie die pointillistisch afo moole. Er het das aber wider ufgee und afo moole wie früener.
Pietro Axerio
Kumpfiata aju und attu Und alle Rimmaru ljit! Tiad far mech batu, Ech muass gohn so witt, so witt!
Kumpfiata bergo, kumpfiata tol, Kumpfiata mi liabu alle z’samd! Dank’ ihna alle z’ tuschem mol, Kumpfiata, du liabs land!
FUEV
Gschìchte
D’FUEV ìsch àm 19. und 20. November 1949 ìn Versailles (Frànkrich) ggréndet worre. Sie ìsch d’Fortsetzung vun d’Vorkriagorgànisation, de europäische Nationalitätenkongress (1925-1938).
Siner erscht Präsidant ìsch dä Wallone Charles Plisnier gsì. Siner erscht Sekretär ìsch de bretonische Autonomischt Joseph Martray gsì. Am 1. Jüli 1950 ìsch de erscht FUEV-Kongrass in Leeuwarden (Frieslànd, NL) verloffe. Sitter 1989 het sie d’Teilnehmende Stàtus bim Europàràt un sitter 1995 e Konsultàtive Stàtus bi de Vereinte Natione.
Schwarzwälder Bote
Redaktione un Gschäftsstelle im Verbraitigsbiet
Mit insgsamt 26 Lokalredaktione un 20 Gschäftsstelle sin dr Schwarzwälder Bott un d Wuchezytig WOM in dr Region bresänt. Lokalredaktione mit Gschäftsstelle git s z Albstadt-Ebenge, z Balenge, z Blumberg, z Calp, z Donaueschinge, z Fraidestadt, z Furtwange, z Hechenge, z Horb, z Nagold, z Neiebürg, z Oberndorf, z Pforze, z Rautweil, z Schramberg, z Sanderge, z Schwenninge, z Sulz, z Triberg, z Villinge un z Waldshuet-Düenge. Derzue chemme Lokalredaktione z Altesteig, z Burladinge, z Hoegerloch un z Rosefeld. Insgsamt wäre 17 verschideni Lokaluusgabe produziert. Zämme mit dr Partnerverlag Verlagshaus Jaumann un dr Lohrer Zittung wäre 23 Lokaluusgabe rusgee. Dernäbe git dr Verlag no zahlrychi Kur- un Geschtjournal rus.
FUEV
Finänzierung
D'FUEV wurr durich Biträje vun ìhre ordentliche, àssozierte Mìtgléder un staatliche Inrichtunge wia Bundeslànd Kärnte (Ëschtrich), d'ditschsprochigi Gmeinschàft in Belgie (Arelerlànd), Kànton Gräubénde (Schwiz), s Land Dänemàrk, autonome Région vun Trentino-Südtirol (Itàlie), Provinz Fryslân (Nederlände), Bundeslànd Schleswig-Holstein, Bundeslànd Bràndeburi un Bundesrépüblik Ditschlànd finänziert. Üsserdem erhält sie Fèrdermìttel vun de Hermann Niermann Stiftung.
Urknall
Urknall isch en Begriff us da physikalisch-astronomischa Beschreibung von da Entwicklung vom Universum. Komma duad des Wort von da Ibrsetzung us am Englischa, wo des Big Bang hoißt, (also wia Mordsknall/Millionsschlag) ond ursprenglich drzua gmoint war, dia Idee vom Urknall zom verspotta. Enzwischa gild abr dia Idee vom Urknall als Standard ondr Wissaschaftlr.
Physikalisches Modell
Dia Entwicklung vom Universum em Großa ond Ganza kamma mid de Feldgleichunga vom Einstein ausdrücka. En ra veroifachda Version, wo allas symmetrisch (homogen ond isotrop) isch, werrad des dia Friedmann-Gleichunga dia beschreibad, wia dr Radius vom Universum als dreidimensionales gekrümmdes Objekt sich mid da Zeit vrendrad. Wemma dia Data aus Messunga eisetzt (zom Beischbiil von da Hintergrundstrahlung, wo dr Penzias on dr Wilson entdeckt hond), noch kommt do raus, dass des Universum sich emmr weidr ausdehnt. Wemma des noch zruckrachnad, moss vor ogfähr 13 Milliarda Johr des Universum en Punkt gsei sei. Wemma aber dia Energie vom ganza Universum auf so en kleine Raum zammabrengd, noch wird drzua allas unendlich hoiß. Des Ereignis isch physikalisch gmoind, wemm vom Urknall schwätzd.
Burg Neudingen
Die Wasserburg isch im 12. Johrhundert s erscht Mol gnännt wore. Bsitzer vu dr Burg sin d Herre vu Reckebach gsi. D Burg isch e Läche vu dr Firschtebärger gsi, no im 15. Johrhundert isch si in dr Hand vum Hans vu Reckbach gsi
Vu dr ehmolige Burgaalag isch hite nyt me erhalte.
Obersaxen
Geographi
En Ortschaft Obersaxe gits nöd. Obersaxe isch e typischi Walser Streusiidlig, mit 29 verstreute Höf: Valààta, Platanga, Egga, Afeiar, Misananga, Miraniga, Marggààl, Meiarhoff, Chlinga, Tobal, Pradamaz, Zarzààna, Jànggahüss, Tusa, Miira, Ggeraniga, Pilawààrda, St. Joosef, Ggàntardüü, Tschappiina, Friggahüss, St. Mààrti, Runggli, Chriaggli, Plàtta, Palààwa, Axastei, Hàntschahüss un Tomahüss. Die Höf gliidre sich in fümf sognannti Pirte. De Hauptort isch de Meiarhoff. Di Siidlige sin zwüsche (Axastei) un 1430 m ü.M. (Miraniga).
Wappe
S Wappe vo Obersaxe zeigt rächts s Wappe vo de Freiherre vo Rhäzuns, zwei silbrigi (wyysi) Streife uff eme blaue Grund, un links uff eme rote Grund en uffrechte goldene Schlüssel. De Schlüssel isch s Symbol vum Apostel Petrus.
Marcel Luipart
Dr Marcel Luipart – mit-em richdiga Nama hôt’r Marcel Alfons Fenchel ghoißa – (* 8. Sebdembr 1912 z Milhausa, † 23. Okdobr 1989 z Wien) ischt a elsässischer Choreograf, Denzer ond Danzlehrer gwäa.
Mönthal
Müendl (amtlich Mönthal) isch en Iiwohnergmeind im Bezirk Brugg im Schwiizer Kanton Aargau.
Gschicht
S erschti Mol taucht Muenuntal in ere Urkund us em Johr 1273 uf. Im Mittelalter isch Müendl im Bsitz vo de Habsburger gsi und het zum Gricht Bözberg ghört. Derte hei d Habsburger di höchi Grichtsbarkeit gha, z Müendl au di nidrig. Ab em 1348 hei d Bsitzer vom Gricht immer mol wider gwächslet, wils verpfändet worde-n-isch. Ab em 1377 het s Dorf dann zu de Herrschaft Schänkebärg ghört. Im Johr 1460 hei d Bärner d Herrschaft Schänkebärg, eroberet. D Reformation isch, wi überall z Bärn, im 1528i iigführt worde. Müendl isch bis ins 1566i bim Grichtsbezirk Bözberg blibe. Dann sind d Grichtsfäll z Stilli verhandelt worde. Im März 1798 sin d Franzose in d Schwiiz iimarschiirt u-n-hei di Helvetisch Republik usgruefe. Müendl ghört sither zum Kanton Aargau.
Sein oder Nichtsein, das ist hier die Frage
Alemmanischi Tägscht
I de alemannische Übersetzig vom Benutzer:Greifensee heisst äs: Sy oder Nödsy; das isch hie d' Frag:
Öb edle im Gmüet, d' Pfil und Schlüdere
Sich waffnend gäge en See vo Plage,
Dur Widerschtand sie ände? Schtärbe - schlafe -
Jussy GE
Sproch
Bi dr Volkszellig 2000 hän vu dr 816 Yywohner 643 Franzesisch as Hauptsproch aagee, 36 Dytsch, 14 Italienisch un 123 anderi Sproche.
Dr alt frankoprovenzalisch Patois isch wahrschyns Ändi 19./Aafangs 20. Jh. uusgstorbe. Ergebnis us dr Volkszellige vu 1990 un 2000, wu zum Dail Lyt Patois as Sproch aagchryzlet hän, gälte in dr Sprochwisseschaft as Artefakt un hän ihre Ursprung ender in statistische Fähler oder ass d Lyt unter „Patois“ ihr Regionalfranzesisch verstehn.
Auswil
Gschicht
Ousu isch zum erschte Mal gnennt worde 855-860 aus Ouvistwilare. Bis zum 31. Dezämber 2009 het d Gmeind zum Bezirk Aarwange ghört.
Guénin
Guénin (bretonisch Gwennin) isch e franzesischi Gmai im Département Morbihan in dr Region Bretagne.
Wickerschweier
Verwàltung
vun Wickerschwihr ìsch. Wickerschwihr ghert zem Kommünàlverbànd.
Nordchinesische Dialekte
Hauptdialäkt
Wenn mä s Hoochchinesische zu de nördlige Dialäkt drzuezelt, isch s Verbräitigsgebiet no grösser, wil d Standardsprooch überall im chinesische Ruum in dr Schuel gleert wird und as Vercheerssprooch dient. Altiigsässeni uslandschinesischi Gmäinde schwätze mäistens südchinesischi Dialäkt, jüngeri Uswanderer us dr Volksrepublik verbräite hützudags die nördlige Dialäkt sterker.
Euryanthe
Driddr Uffzug
D Jäger kommet mit dr Euryanthe. Em Nu gôht-se uf ihrn Breidigam zua ond fellt-em om da Hals. Boide strahlet vor Glick. Jetzt endlich kô au em Adolar sei vrstorbena Schwester Ruah en ihrem Grab fenda.
Guido Westerwelle
Partei
Vu 1994 bis 2001 isch er unter dr Parteivorsitzer Klaus Kinkel un Wolfgang Gerhardt Generalsekretär vu dr FDP gsi. In däre Funktion het er e wichtige Aadeil gha an dr Nejformulierig vum Parteiprogramm (Wiesbadener Grundsätze) un het d Kummission gleitet, wu des Programm gschribe het.
Abgordnete
Am 2. Juli 2005 isch dr Westerwelle mit 48 vu 49 abgäbene Stimme zum FDP-Kandidat vum Wahlchreis Bonn gwehlt wore, wun er bi dr Bundesdagswahl 2002 rund 14 Prozänt vu dr Erschtstimme iberchuu het. Am 10. Juli 2005 het di nordrhyy-weschtfälisch Landeswahlversammlig z Gütersloh dr Westerwelle mit 93,1 Prozänt vu dr Stimme uf Platz 1 vu dr Landeslischt gwehlt. Bi dr Bundestagswahl 2005 het er im Wahlchreis Bonn 8,7 Prozänt vu dr Erschtstimme iberchuu, bi dr Bundestagswahl 2009 im glyche Wahlchreis 19,1 Prozänt vu dr Erschtstimme. No dr Bundestagswahl 2005 het er mit em Wolfgang Gerhardt uusgmacht, ass er im Mai 2006 syy Noofolger as Vorsitzende vu dr Bundestagsfraktion wird. Die Entscheidig isch vu dr Fraktion in ere „Vorratswahl“ bstetigt wore, dr Westerwelle het doderby aber e dytlig schlächter Ergebnis iberchuu wie dr Wolfgang Gerhardt bi däm syyre Widerwahl zum Fraktionsvorsitzende. Am 1. Mai 2006 het dr Westerwelle s Amt aadrätte un het s am 26. Oktober 2009 im Zug vu syym Wächsel in s Bundesusseminischterium an d Birgit Homburger abgee.
Familie un Privats
Dr Westerwelle isch dr erscht bundeswyt bekannt Politiker, wu d Homosexualität vun em e uffig Gheimnis gsi isch. Noch em Berliner SPD-Politiker Klaus Wowereit un em Hamburger CDU-Politiker Ole von Beust isch er dr dritt dytsch Spitzepolitiker, wu sich goutet het, ohni ass er doderdur an Aasäh verlore hätt.
Übergabezug
Hützudaag isch sebbi klassischi Aufdeilig vo dè Güèterzüüg nimmi aktuèll, diè hütigè „regionalè Züüg vom Einzelwagèvokear“ öppè bi dè Dütschè Baan (DB) hèn mit dè klassischè Übbergaab ehnder wènig z duè un stellèd ehnder è Gmisch uss Üg un Ng dar. Si wörred vo dè DB mitunter als Cargobediènig benamst un mit CB abchürzt.
Universidade Estadual de Feira de Santana
D' Uni vo Feira de Santana (port.: Universidade Estadual de Feira de Santana, abkürzt UEFS) isch di gröschti Universität vo Feira de Santana, Bahia, Brasilie. Si isch 1976 gründet worde und isch bis in d 1990er Joor die einzigi Universität in dr Stadt gsi.
Bern (Begriffsklärung)
Bern bezeichnet:
Gemeindeversammlung
Vereinigti Staate vo Amerika
Die amerikanischi Form vo dr Gmeindiversammlig isch s Town meeting. Mä kennt s vor allem in de Neuängland Staate, wo s zruggoht uf die koloniale Zite. In e baar Weststaate isch s im 19. Johrhundert iigfüehrt worde. Mit em Begriff «Town meeting» si aber hüfig au anderi lokali Regierigsorgan gmeint, wie d Schuel- oder d Wasserbezirk. D Gsetz si verschiide vo Staat zu Staat, aber im Allgemeine chunnt s «Town meeting» as die lokali Legislative einisch im Johr zsämme, wo s denn über s Budget, Gsetz und anderi Aaglägeheite entscheidet.
Synthetic Aperture Radar
E Synthetic Aperture Radar (SAR) ghört ebeso wie e Real Aperture Radar (RAR) o. (SLAR) zue dr Klasse vu dr abbildende Radare. Es lieferet e 2-dimensionali Darstellig vume Geländesusschnitt dur Abtastig vu ere planetare Oberflächi mit elektromagnetische Welle. Die vu eme SAR erzügte Abbildige sin ufgrund vu ihrer Ähnlichkeit mit photographische Ufnahme verhältnismässig liicht interpretierbar un werre fer planetari Erchundig-, Chartierigs- un Ufchlärigszwecke verwendet. E SAR isch im Gegesatz zue optische Sensore bi nohezue allene Witterigsbedingige isatzfähig, wil Trüebige vu dr Atmosphäri dur Näbel, Räge oder Schnee d'Mikrowellestrahlog im Vergliich zue Liechtstrahle wittus wäniger schwächn. Düryber nus cha e SAR, wie jeder aktiv Radarsensor, au z'Nacht igsetzt werre.
Laconnex
Laconnex (frankoprovenzalisch [] ) isch e bolitischi Gmai im Kanton Gämf in dr Schwyz.
Geografi
Nochbergmaine sin Bernex, Soral, Avusy un Cartigny.
Bevelkerigsentwicklig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005
Sproch
Bi dr Volkszellig 2000 hän vu dr 1.107 Yywohner 995 Franzesisch as Hauptsproch aagee, 35 Dytsch, 14 Italienisch un 63 anderi Sproche.
Gustav (Musiker)
Musikalischi Kariere
De Pascal Vonlanthen hät sich scho 1998 als Pseudonym Gustav gnännt. Er spillt verschidnigi Instrumänt und singt, wil er us em zweisprochige Kanton Fryburg chunnt, uf Mundart (Seislertütsch) und Französisch. Er singt in es paar Lieder au Hochdütsch.
Tele Tell
Empfangsbereich
Tele Tell und Tele M1 chönnd aber au wältwiit übers Internet empfange wärde. Live via ihri Siite, mit em Media Player-Streaming. (Mindischtens 100kb Bandbreiti, ADSL oder Hispeed-Aaschluss isch erforderlich)
Η
Eta (Majuskel Η, Minuskel η) isch de 7. Buechschtab vum Griechische Alphabet.
Rust (Baden)
Geografii
Ruscht lit öschtlig vom Rhi zmizt i de Rhinische Tiefebeni. Dur s Dorf flüsst di alti Elz, wo gli drufabe in Rhi mündet. Ruscht hät sit 2002 en aigne Aschluss a d Autobahn A5, wo vo Karlsrue her chunnt und witers über Friburg im Brisgau noch Basel fiert. Dr Bann bstoht us 59,5 % Landwirtschaftsflechi, 19,2 % Wald, 16,5 % Sidlungsflechi un 4,8 % sunschtiger Flechi.
Horburg-Weier
Verwàltung
vun Horwrig-Wihr ìsch. Horwrig-Wihr ghert zem Kommünàlverbànd.
Bangerten
Bangerte (amtlech Bangerten) isch es Dorf un en ehmalegi politeschi Gmeind im Verwautigschreis Seeland vom Kanton Bärn ir Schwyz.
Ywohner
Quäuue: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Uusländeraateil isch 2010 bi 4,4 % gläge.
Maltesische Sprache
Bispil
qamar /ʔamar/ (ar. qamar) "Moo"
Gressoneydeutsch
Konjugations-Chlase
Bi dr Verbkonjugation chaa mer drèi Chlase ùnderschaide:
Woordbildig
S Suffiv –ti chùnd bi Grùndwèèrder voor, wù ne l in dr Ändig hän.
Tzipi Livni
Läbe und politischi Laufbahn
Im Jahr 2000 isch si as Likud-Mitgliid in d Knesset gwehlt worde. Politisch isch si moderat und het hüfig zwüsche de „Duube“ und de „Falke“ in der Partei vermittlet und isch 2004 bekannt worde, wo si s fertig brocht het e Mehrheit für e Rückzug us Gaza z organisiere.
Schönstattbewegung
Zentral für d Beweegig isch s Liebesbündnis mit dr Maria und d Bindig, wo vo däm Bündnis chunnt, an s Urhäiligdum z Schönstatt.
Arabische Sprache
Arabisch (اللغة العربية : al-luġatu l-ʿarabīya) isch aini vode wichtigste Sprooche uf de Welt. Es isch d Sprooch vom Islaam und werd i rund 25 Staate as ofizielli Sprooch anerchennt. As Weltsprooch ghört si zu de sechs Amtssprooche vode UNO. S Arabische werd inere aigne Schrift gschribe und ghört zude semitische Sprochgruppe innerhalb vode afro-asiatische Sprochfamili. Es tailt sich i zwo Variante, s klassische Arabisch vom Koran (mit em moderne Hocharabisch) und de verschidnige Dialekt, wo zum Tail recht starch vom klassische Arabisch abwiiche chönet.
Konsonante
S klassische Arabisch het 28 Konsonante (und ai Allophon). I de Dialekt git s Unterschid, so het s Maltesische weniger, s Marokkanische mee Konsonante (bzw. Allophon).
Verb
Typisch för s Verbsystem sind d Stämm. De erst Stamm vom Typ faʕala bildet Grundverbe (qabila "akzeptiere, zueloo"); de zwait Stamm faʕʕala maist verstärchti oder regelmässige Handlige (qabbala "küsse"), de dritt Stamm degege fāʕala bezaichnet e ziilgrichteti Handlig (qābala "begegne"). De viert Stamm git e transitiveri oder kausativi Bedütig (aqbala "anecho, sich zuewende"), de föft und de sechst Stamm sind gegesitig reflexiv (taqabbala "entgegne, aanee"; taqābala "anenand begegne"). Gebrüchlich sind zee Stämm, aber s git öppe nomol sovill, wo aber nu selte brucht werdet. Da System erlaubt de Sproch bi Bedarf noiji Forme z bilde, au us Näme.
Lokaali Dialekt
S Arabisch vo de sesshafte Bevölkerig cha geographisch unterschide werde i:
Lancy
Lancy (frankoprovenzalisch Lanci) isch e bolitischi Gmai im Kanton Gämf in dr Schwyz.
Hebelhaus (Basel)
Mä het lang glaubt, ass dr Hebel im ene Gardehüüsli an dr Nöije Vorstadt uf d Wält khoo sig, und het 1861 wäge däm die Nöiji Vorstadt zu Hebelstrooss umdauft. Dr Mundartdichter Fritz Liebrich het im Joor 1926 aber uusegfunde, ass s richdige Geburtshuus am Dootedanz stoot.
Κ
Kappa (Majuskel Κ, Minuskel κ) isch de 10. Buechschtab vum griechische Alphabet.
Liste der Kreolsprachen
Da entwickelt sich a Lischte vo Kreolschprocha, wo untatoalt isch noch Herkunft vom Wortschatz. Des isch bi manchana Schprocha a bizle schwierig, will sich da Wortschatz ziemli schnäll ändra ka. Ußadäm hond vieli Kreolschprocha scho per definitionem an ziemli gmischta Wortschatz. Usgeschtorbene Sprocha hond a (†).
Heinrich Baumgartner
De Heinrich (Henri) Emil Baumgartner (* 16. Juli 1889 z Biel; † 21. Februar 1944 z Bëërn) isch en Schwyzer Profässer und Spraachwüsseschafter gsy. Zäme mit em Ruedolf Hotzeköherli hät er de Spraachatlas von de tüütsche Schwyz gründt.
Kormakiti
Phonologi
E paar Wörter: šimps (ar. šams) "Sune"; kamar (ar. qamar) "Moo"; nažme : ntžum (ar. nağm : nuğūm) "Stern : Sterne"; sama (ar. samāʔ) "Himmel".
Zaale: 1 exen; 2 xnayn; 3 tlaxe; 4 arpaʕa; 5 xampse; 6 sitte; 7 sapaʕa; 8 xmenye; 9 tisʕa; 10 ʕašra.
Bannwil
Sprach u Dialäkt
Dr Dialäkt vo Baau ghört zum Hochalemannisch.
Littau (Begriffsklärung)
Nöd verwächsle mit:
Μ
Verwendung
De Kleibuechschtab μ wird benutzt:
Christine Iselin-Kobler
En Uswaal vo iire Mundartkolumne, wo si vo 1994 bis 1999 für e ‹Kleiner Bund› verfasst het, isch 2006 in Buechform under em Ditel ‹Drygumpe› im Zytglogge Verlag veröffentligt worde. Au ‹I sött langsam›, e Sammlig vo Kolumne us de Joor 2000 bis 2006 isch in däm Joor uusechoo.
Gressoney
S Chreemerdaal
Wel d Mane vù Greschonei as Händler ùnderwägs gsii sin, isch d Landwirdschafd, v. a. Alpwirdschafd in dr Händ vù dr Fraue glääge.
Dialekt
Dr Rùggang vùm Hoochdydsch z Greschonei hed in dr Haubdsach drèi Grind ghaa:
Le Grand-Saconnex
Sproch
Dr alt frankoprovenzalisch Patois isch wahrschyns Ändi 19./Aafangs 20. Jh. uusgstorbe. Ergebnis us dr Volkszellige vu 1990 un 2000, wu zum Dail Lyt Patois as Sproch aagchryzlet hän, gälte in dr Sprochwisseschaft as Artefakt un hän ihre Ursprung ender in statistische Fähler oder ass d Lyt unter „Patois“ ihr Regionalfranzesisch verstehn.
Feuerlilie
D Bergilge (Lilium bulbiferum; alemannischi Näme) isch e hööchi uuffäligi Alpeblueme mit zündroote Blüete. Si ghört zo de gfördete Blueme und isch drum au gschützt.
Ϙ
D Latiner hen s Q-Zeiche noch (iber Vermittlung vun de Etrusker) usm alte Altgriechisch ibernumme un hen des Zeiche fir d Buechstabekombination QV (=QU) fir d gsprocheni Luutfolg [kw] gnumme. Wil s Zeiche V glichzitig de Vokal // un de Konsonante // doogstellt het, hets gsprocheni kw (= gschribe "QV") vum gschprochene ku (= gschribe "CV") unterschide werre miesse. Im Ditsche un vili ondre Sproche mit latinischer Schrift wird "QU" bis hit fir [kw] vowendet, un so isch de Buechstab "Q" im Alphabet erhalte bliebe.
Tellgau
Dr Tellgau, französisch Tellgovie, (s Land vom Wilhelm Tell) isch dr Name gsi vo einere vo de drei Dochderrepublike, wo s revolutionäre Frankriich 1798 blant het, uf em Gebiet vo dr ehemolige Eidgenosseschaft z errichde. Er hätt us de Waldstette und de drei graubündnerische Bünd bestande. Si politischi Struktur wär, im Gegesatz zu de beide andere blante Republike, dr Helvetische und dr Rhodanische Republik, wo as zentralistischi Eiheitsstaate blant gsi si, föderalistich gsi, und Schwyz wär si Hauptort worde.
Aspach (Oberelsass)
Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vun Ààschpi ghert zem Owerrhinàlemànnisch.
Φ
Phi (Majuskel Φ, Minuskel \phi isch de 21. Buechschtab vum griechische Alphabet.
Bargen BE
Politik
Gmeindspresidänt vo Baarge isch dr Hansjörg Weber (Stang 2021).
Schloss Bottmingen
Drotz dr Barockisierig vom Schloss isch si mittelalterlig Charakter vor allem am Grundriss z erkenne. Im Gegesatz zu de Wasserschlösser Hallwyl oder Hagewil fehlt em Schloss e Bärgfriid. So isch s verwandt mit em burgundisch-savoyische Burgetypus mit eme durmbewehrte Vieregg. Dr Johannes Deucher het 1720 s Schloss Bottmige in e Landsitz im Stil vom französische Früehbarock verwandlet, wo fast ganz erhalte bliiben isch. Näbe dr Ussenarchitektur zügt au s Stägehuus vo däm Baustil. Under em Martin Wenk het sich 1780 s Rokoko duregsetzt, was me am chostbare Stuck im Steisaal cha gseh. Dr Wenk het au dr Südostegge bis uf s Niveau vom Hof lo abbräche. Er dient hüte as Gardeterrasse.
Schlesisch (Slawisch)
In de polnische Volchszäälig vo 2011 hen über 509 000 Mänsche ihri Muettersprooch als Schlesisch aagee, di Gsamtzaal vo de Sprecher isch warschynts höcher.
Allein (Aostatal)
Allein ghert zue dr Gmainschaft Unité de communes Grand-Combin.
Krim
Noizitt
Noch de Oktoberrevolution ane 1917 isch uf de Krim e Börgerchrieg uusbroche, well vili d Revolution as Tat vo Verbrecher aaglueget hend. Aber scho im Jänner 1918 hend d Bolschewike Sewastopol iignoo und afange di Iihaimische underdrucke. Im Märze 1918 hend si di Sozialistischi Republik Taurida uusgrueffe. S isch aber zum Uufstand vo de Krimtatare choo und im Juni isch d Krim under e brutals Militärregime cho. Mitem Iimarsch vo de Rote Armee ends 1920 isch denn jegliche Widerstand definitiv broche wore und 1921 isch d Krim as Autonomi Sozialistischi Sowjetrepublik direkt as sowjetischi Russland agschlosse wore.
Seldschuken
D Seldschuke (1040–1194) (au seldschukischi Türke, Seldschuk-Türke, Groossseldschuke , Seldschuqe; , persisch سلجوقيان Saljūqiyān, arabisch سلجوق Salǧūq oder السلاجقة as-Salāǧiqa) si e türkischi Fürstedünastii gsi, wo s Riich vo de Groossseldschuke gründet het. Zu däm Riich häi Middelasie, dr Iran, Irak, Sürie, Anatolie und Däil vo dr arabische Halbinsle ghöört.
Frankreich
Topografii
Frankriich hät e viilsitigi Topografii. Im Norde herrscht in Chüstenöchi s Flachland vor, im Süde un Südoste findet mer Gebirgszüg wie s Französisch Mittelgebirg, d'Pyrenäe un nördlech vo de Französische Riviera d'Alpe. Dört isch au de höchst Punkt vu Europa, de 4808 Meter hoch Mont Blanc.
Gwässer
D'Vogese un di südlig glägene Cévennes deile Frankriich hydrographisch gseh in zwei Deil. Östlig vu de Gränze sammle d'Rhone un d'Saône s Wasser vu de ostfranzösische Flüss ii un fließe in s Mittelmeer. De rästlig Deil vu Frankriich ghört zum Iizugsgebiet vum Atlantik: Im Norde fließe d'Oise, d'Marne un d'Yonne in d'Seine un witer in de Ermelkanal, d'Loire, wu im Mittelgebirg entspringt, fließt durch d'Bretagne in de Ozean. Z Aquitanie isch d'Garonne de wichtigst Fluss, är entspringt in de Pyrenäe un sammelt au s Wasser vu de Westhäng vum Mittelgebirg ii. Anderi Gwässer us em Mittelgebirg fließe in d'Dordogne un in d'Gironde. S Wasser vu de Flüss us de Ardenne un de Hochebeni vu Lothringe lauft übber de Rhii in d'Nordsee. Dr Doubs bildet es Stück wyt d Landesgränze vo Frankriich zu de Schwiiz.
Gschicht
Drotz em Napoleon sinem Fall isch sälli Zit e neui Blietezit für Frankriich gsi un e französischs Nationalgfiehl isch uffchuu. Gege d'Monarchii, wu 1815 widderhärgstellt wore-n-isch, hät's im Johr 1830 e zweiti Revolution gee, wu d'Iifiehrig vu-n-ere Verfassig zur Folg gha hät.
Noch em Zweite Wältchrieg isch di Vierti Republiik entstande, 1958 di Fümfti Republiik, wu unter em Charles de Gaulle e neui Verfassig usgarbeitet hät.
1998 – so wie au wider 2018 – isch Frankriich mit ere multikultürelle Nationalmannschaft Füeßballwältmeischter worde, vili Spiiler hänn iri Wurzle in de ehemolige Kolonie gha, vor allem us Nordafrika. Trotzdäm isch di migrantischi Bevelkerig siithär no nid ganz integriert worde: 2005 hät's Jugenduurüehje in de Banlieues, de Ussequartiär vo Großstädt, gee und am 13. Novämber 2015 sin z Paris Terroraaschleg verüebt worde.
Religione
E staatligi Statistik übber d'Religionszüeghörigkeit vu de Iiwohner wird keini gfiehrt. Lut em CIA World Factbook sin abber 83-88 Prozänt römisch-katholisch, 5-10 Prozänt Musliim, 2 Prozänt Protestante un 1 Prozänt Jude. Lut ere Umfrog vu 2003 halte 41 Prozänt d'Existänz vu'me-ne Gott für usgschlosse odder uuwohrschinlig, 33 Prozänt behaupte vu sich, zu atheisdische Aasichte z neige, allerdings sin 51 Prozänt Christe.
Frankriich behärbärgt di gröschti Gmeinschaft vu Musliim z Westeuropa. Eins vu ihre wichtigste Zäntre isch d'Pariiser Moschee (Grande mosquée de Paris).
Gymnasium Bäumlihof
D Schuel het au es chliis Computer Museum iigrichdet, wo d Rächner, wo in de letschte drei Johrzähnt im Informatikunderricht bruucht worde si, und anderi elektronischi Grät wie Videoschbiil, Terminal usw. usgeschdellt wärde. Uf em Dach vom Schuelgebäud het s ä Wätterstation und ä Webcamera.
Wilhelm Tell (Begriffsklärung)
Wilhelm Tell stoht für:
Schloss Pratteln
Beschriibig
Die üsseri Fassade isch gwiissget. Der oberi Deil vom Iigangsdor isch as Fachwärk baut, grad wie d Innesiite vo de Näbeträkt und Deil vo dr Fassade vom Chuchiaabau. An dr Doraalag isch früehner e Ziehbrugg agmacht gsi. Dr Hauptbau het am üssere Rand zwei rundi Eggedürm und e Chrüppelwalmdach. E Durm, wo näbe dr Doraalag stoht, verbindet dr Hauptbau mit em südlige Drakt. Währed dr Durm am undere Deil no rund isch, het dr oberi Deil e polygone Grundriss.
Hemberg SG
1989 hät de Meteorolog Jörg Kachelmann e alts Buurehuus im Bächli kauft, da zunere High-Tech-Wetterstation umbaut und hät so de privat Wetterdienscht Meteomedia AG gründet. Hemberg isch so schwyzwyt bekannt worde. D Meteomedia AG hät de Hauptsitz spöter uf Gais volegt.
Bikini
De Bikini isch e zweiteilig Badebekleidungsschtick fir Fraue, wu meischtens zum Schwimme un Sunne trait wird.
Bikini-Hos
D Hose sind entweder „om Stuck“ oder sytlig bunde..
Gymnasium Kirschgarten
S Gymnasium Kirschgarte (GKG) isch ä Gymnasium in der Schdadt Basel.
Bezirk Boudry
Gmaine
Zum Bezirk händ die 12 Gmaine ghert: (Stand: 31. Dezember 2017)
Aosta
Geografi
Aosta lyt im Augschtdal uf dr linke Syte vu dr Dora Baltea.
Obst
Begriffsklärig
Im Handel wird d Iideilig vo Obschd in Chärnobschd, Schdeiobschd usw., wie s unde noche beschriibe isch, bruucht. In der Botanik aber fasst mä under em Sammelbegriff Obschd alli kultivierte oder wild waggsende Some und Frücht zsämme, wo im allgemeine roh gässe wärde und wo än agnähme, meischdens süesslige odr süürlige Gschmack hai. Somenobschd isch wäge siim Kalorieghalt meischdens sehr nahrhaft, währed Frücht, d Some vo wele hüfig nit gässe wärde, im allgemeine nume Fruchtfleisch si, won ä hoche Wasserghalt het. Si hai dorum meischdens numen ä chliine Nährwärt, hai aber meischdens ä hoche Ghalt vo Vitamin und Mineralsalz.
Humboldt
Humboldt stoht für:
Ellen Ringier
D Ellen Renée Ringier-Lüthy (* 7. Dezämber 1951 z Lozärn) isch e Schwyzer Mäzeni. D Ringier isch Bresidänti vu dr Stiftig „Elteresyy“ (dt. Elternsein) un git s Eltere-Magazin Fritz + Fränzi uuse.
Lääbe un Karriere
D Ringier engaschiert si in dr Beraich Kultur, Antirassismus, Fraue un Pfadfinder. Si schafft in dr Stiftig Humanitas un het 13 Johr lang as Stiftigsrotsbresidänti vum Museum Huus Konschtruktiv z Züri gamtet. Anne 2001 het si d Stiftig Elteresyy grindet, wu s Eltere-Magazin Fritz + Fränzi uusegit. Die Zytschrift soll no dr Aagobe vu dr Ringier bi Eltere un au bi dr Bevelkerig e Bewusstsyy schaffe fir Erzieigsufgobe. Derzue isch si Co-Broduzänti vum Dokumäntarfilm #Female Pleasure vu dr Reschisseeri Barbara Miller.