cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Klaus (Vorarlberg)
Geografii
Kluus liet uf anara Seehöhe vo ebba 450 m im Zentrum und ebba 510 m bi da Kircha und hot a Fläche vo 524,46 Hektar. Vom Gmuandsgebiet siand im Johr 1996 32,8 % Landwirtschaftsfläch, 50,3 % Wald, 9,9 % Sidlungsfläche und 7,0 % sunschtige Fläche gsi. D Nochburgmoanda sind Fraxra, Wiiler, Röötis, Kobla und Götzis.
Würtschaft und Infrastruktur
Im Früahjohr würd da Ort vo da Obschtbomm-Kultura prägt, wo denn i dar Blüte stond. D'Iiwohner honds gschafft, dass Kluus bi na paar nationala und internationala Bewerb für Bluamaschmuck und guate Umwealt mehrere Priis übrkoh hot. As git einige Lehrweag, wo d'Flora und d'Forschtwürtschaft erklärend.
Saicourt
Ywohner
Quäuue: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Uusländeraateil isch 2010 bi 3,7 % gläge.
Politik
Gmeindspresidänt vo Saicourt isch dr Markus Gerber (Stang 2013).
Wirtschaft
D Arbetslosigkeit isch im Jahr 2011 bi 1,0 % gläge.
Rust
Rust isch de Name vo folgende Ort:
Bex
Gschicht
Bex isch zum erschte Mol gnännt wore anne 574 as in Baccis.
Religion
40,3 % vo dr Yywooner sin evangelisch-reformiert, 33,2 % sin römisch-katholisch (Stand 2000).
Heilbronn
D Stadt ligt am Neckar und isch Freie Reichsstadt gsi, hütte isch si Stadtkreis und au no Sitz vom Landkreis mit em gliiche Name. Vo däm isch si au komplett umschlosse. Drnäbe isch si Oberzentrum vo dr Region Heilbronn-Franken, wo dr Nordoschte vo Bade-Württebärg umfasst.
Gschicht
1933 isch de Emil Beutinger, bis dörthy Bürgermeister vo Haalbrunn, durch de nationalsozialisdisch Bürgermeister Heinrich Gültig ersetzt worre. Zwüsche 1938 und 1942 sin d'Jude verfolgt worre und 238 jüdischi Haalbrunner sin umcho. D'Synagoge vo Haalbrunn isch 1938 abbrännt worre. 1944 hät e änglische Luftagriff öbbe 62 Brozänt vom Stadtgebiet zerstört und es sin 6.500 Persone um s Läbe cho. 1945 hän US-amerikanischi Druppe d'Stadt bsetzt. 1953 isch s Roothus widder uffbaut worre.
Meerwalnuss
Das Dier isch öppe zää Santimeter gross. Es frisst s Zooplankton und d Larfe und d Eier vo de Fisch. Mit dr Bioluminiszänz cha s Dier im Dunkle lüüchte.
Wochentag
Reihefolg
Im germanische Kulturchreis sind di Näme nöd so offesichtlich erhalte wie i de romanische Schprache, dr Heimet vo de klassische, latinisierte Planete- bzw. Götter-Näme. Di Germanische Götternäme entschpreched aber i ihrer Bedüütig de romanische; so sind z. B. Freya (für Friidig) und Venus (für venerdi, vendredi) „inhaltlich“ Verwandti.
Berechnig
Beschtimmig vom Wuchetag mit Hilf vom Sunndigsbuechschtabe
Langenau
Gschichd
En dr Zeid drnôôch hôd abr dr jetzdige Schdadtdoil Albeck moischdens de greesr Roll gschbiild. Dô hôds â kloinâ Burg ghed, ond de Frei Reichsschdadt Ulm hôd von dô aus ihrân Bsitz en dr Gegend vrwaldet, wo au älle 4 heidige Langnauer Schdadtdoil drzuâ gheerd hend. An â 1802 isch s ganze Gebiâd an Bôirâ ganga, ond seid 1810 gheerâd d Schadt Langenau ond d Derfr zu Wirddâberg. Von 1810 bis 1819 hôds â oiges Obramt Albeck geâ, seidher isch d Obramts- (ond schbädr Krois-)Vrwaldong en Ulm.
Helsinki
Helsinki ( [], []) isch d Hauptstadt vu Finnland. Si lyt in dr Landschaft Uusimaa im Side vum Land an dr Kischte vum Finnische Meerbuese. Mit Yywohnern (Stand ) isch Helsinki mit Abstand di grescht Stadt vu Finnland. Zäme mit dr Nochberstedt Espoo, Vantaa un Kauniainen bildet s di sognännt Hauptstadtregion, e Balligsruum mit rund 1,4 Millionen Yywohner. Helsinki isch s bolitisch, wirtschaftli, wisseschaftlig un kulturäll Zentrum vu Finnland. Rund sechs Brozänt vu dr Yywohner vu Helsinki sin schwedischsprochig, d Stadt isch offiziäll zwoosprochig.
Communauté de communes de la Porte d’Alsace
D Communauté de communes de la Porte d’Alsace (aui La Porte d’Alsace-Communauté de communes de la Région de Dannemarie) ìsch bìs 2016 a Kommünàlverbànd ìm Owerelsàss (Frànkrìch) gsìì. Sa ìsch àm 26. November 1992 grìnda worra. Zum Kommünàlverbànd han 32 Gmeina ìn dr Elsassische Pforte gheert. Dr Hauiptort vum Verbànd ìsch Dàmmerkìlch gsìì, Präsidant dr Pierre Schmidt. Zum 1. Janner 2017 ìsch sa mìt dr Communauté de communes de la Largue zum neie Verbànd Communauté de communes Sud Alsace Largue füsioniert wore.
Saint-Imier
Wirtschaft
D Arbetslosigkeit isch im Jahr 2011 bi 3,6 % gläge.
Sepp Blatter
Uusbildig
Dr Blatter isch z Vischp uf d Primarschuel gange un uf d Sekundarschuel un s Gymnasium z Sittu un z Saint-Maurice. Derno het er an dr HEC Lausanne Volkswirtschaftslehr studiert un het 1958 mit em Diplom abgschlosse. Dr Blatter isch Alte Herr vu dr Schwyzerische Studänteverbidnig Helvetia, wun er uf dr Vulgo Mi-temps (alem. Halbzyt) daift woren isch.
FIFA
Syter anne 1999 isch dr Blatter au Mitglid im Internationale Olympische Komitee.
Buochs
Geografii
D Gmeind ligt am Siiduifer vom Vierwaldschtettersee, am Nordabhang vom Buächserhorn und i dr Äbeni nördlech drvo, wo d Ängubärger Aa uifgfillt het.
Rupert Gießler
Noch em Griäg
Noch em Zweite Wältgriäg isch dr Gießler Rupert Schefredakteer vu dr „Freiburger Nachrichten“ wore. Diä Zittig isch dr Vorlaifer vu dr Badische Zittig gsii un in sällere ufgange, wu si anne 1946 grindet wore isch. Derte isch dr Gießler dr Leiter vu dr Feuilletonredaktion wore, Theatergritiker un bis zu sinem Üsscheide 1965 prässirächtlige Verantwortlige. Dr isch braktisch Chefredakteer gsii, wänn aü derte des nonit so gheiße het.
Handwerk
Z Dütschland isch s handwärklige Gwärb in dr Handwärksornig greeglet.
Kammmachr
Kammmachr hots scho ganz friah geba.
Heinrich Roth
Ehrige
1970 het dr Roth dr Kulturpriis vom Dütsche Gewerkschaftsbund übercho. Sit 1987 het d Heinrich-Roth-Gsamtschuel z Boodefäld si Name.
Kattenhofen
Gschìcht
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Zell LU
Wirtschaft
D Arbetslosigkeit esch im Jahr 2011 bi 0,8 % gläge.
Max-Planck-Institut zur Erforschung von Kriminalität, Sicherheit und Recht
Forschigsprofil
Im Zug vu dr Neibsetzig vu dr Laitigsebeni vum Inschtitut anne 2019 sin di programmatische Laitlinie vu dr Forschungsagenda ganz nei uusgrichtet wore. Im Zäntrum vu dr Arbeite vu dr strofrächtlige Abdailig stoht d Entwicklig vun ere transnationale Strofrächtstheory. Dur d Analys vu dr unterschidlige nationale Strofrächtstraditione un dr praktische Aschpäkt vu dr Strofverfolgig soll, uf dr Basis vu konkrete Frogestellige, e Kartografy vu dr vylfältige Inschtrumänt, Kunzäpt un Leesigsaasätz uusgschafft wäre. D Forschigsagenda vu dr Abdailig Rächt vu dr effetlige Sicherhait adressiert sicherhaitsrelevanti Sachverhalt, wu nit oder nit elai mit Inschtrumänt vum Strofrächt chenne gfasst wäre. Näbe allgmaine theoretische un dogmatische Frogestellige wäre di aktuälle rächtlige, tächnische un gsellschaftlige Entwicklige – Internationalisierig, Digitalisierig un Fragmentierig – ufgriffe un di dodermit verbundene normative Rusforderige vu dr Gfohrepreväntion im Rame vu Grundrächtsschutz, Rächtsstaats- un Demokratyprinzip analysiert. S Forschigsprogramm vu dr kriminologische Abdailig isch fokussiert uf di theoretisch un empirisch Erklerig vum Verhalte, wu vu dr Norm abwycht oder normkonform isch. Uf dr Grundlag vor allem vu psychologische Theorie soll mit innovative Forschigsmethode, wu au computergstitzti Experimänt mit virtual reality-Programm yyschließe, gforscht wäre, wie si individuälli Verhaltesablaif ad hoc darstelle, lengerfrischtig (wyter-)entwickle oder verändere, un wie die chenne erklert wäre.
Christoph I. (Baden)
S Röttelsche Gemächt un dr Erbfolgstryt
Dr Christoph het di gerbte Biet waidli bsetzt un het si huldige loo. Dodermit het er d Versplitterig vu dr Bsitzige vum badische Huus ruggängig gmacht het het sy Biet abgrundet.
Borträt
D Devise vum Herrscher isch TRIW VND STET EWIG (uf eme 1/8 Guldener vu 1501) bzw. T.S.O.E. gsii, was wahrschyns TRIW STET ON END maint (eso im Stundebuech).
Eh un Chinder
Dr Markgrof Christoph het am 30. Jänner 1469 z Koblenz d Ottilie vu Katzenelnbogen ghyrote, d Änkeli vum Grof Philipp vu Katzenelnbogen.
Ruine Alt-Biederthal
D Laag
D Ruine befindet sich uf eme Felschopf am westlige Ändi vom Felsgroot Schönebärg. Gege Süüde het s e stotzige Felsabsturz, uf de übrige Siite isch e diefe Graabe, wo us em Fels ghaue isch.
Chailly-lès-Ennery
Chailly-lès-Ennery (ditsch 1915–18 Kettenchen, 1940–44 Kettingen) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Département Moselle ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Lothrìnge).
Nordpol
Arktische geomagnetische Pol
Dr arktisch geomagnetisch Pol (3) uf dr nerdlige Halbchugele isch e theoretische Pol vum uuregelmäßig Ärdmagnetfäld unter Aanahm, s gäbt im Ärdmittelpunkt e Stabmagnet. Är isch anne 2005 bi im Inglefield-Land eschtli vu Etah un nordeschtli vu Qaanaaq glääge.
Erforschig
Au dr Frederick Cook het fir sich in Aaschpruch gnuu as Erschte am Nordpol z gsii syy, un zwor scho am 21. April 1908, also ai Johr vo em Peary. Dr Peary het dodruf derno e Kampagne aagfange go d Glaubwirdigkait vum Cook z untergrabe. E wichtige Punkt bi däre Kampagne isch s gsii, dass ussechuu isch, dass dr Cook schyns doch nit dr Erscht gsii isch, wu uf dr Mount McKinley gstiige isch.
Bière
Bière (frankoprovenzalisch ) isch e bolitischi Gmai im Bezirk Morges im Kanton Waadt, Schwyz.
Stirnbein
Bi Wiiderchäuer mit Hörner bildet s Stirnbei e Hornzapfe us Chnoche (Processus cornualis) wo s Horn drufsitzt. In dä Fortsatz chunnt au d Stirnhöhli iine, so dass bim Enthorne vo erwachsene Wiiderchäuer d Stirnhöhli ufgmacht wird.
Winfried Kretschmann
Boltitisch Wiirke
Anne 1988 isch dr Kretschmann wider in dr bade-wirttebärgisch Landdag gwehlt wore, 1992 het er syy Mandat verloore un isch wider in dr Schueldienscht gange. 1996 isch er wider in dr Landdag gwehlt wore un isch syterhär beurlaubt vum Schueldienscht. Vu 1996 bis 2001 isch er Vorsitzer vum Uusschuss fir Umwält un Verchehr im Landdag gsi. No dr Wahl vum Dieter Salomon zum Oberburgermaischter vu Fryybeg isch dr Kretschmann 2002 zum Fraktionsvorsitzer vu dr Griene gwehlt wore.
Gsellschaftlig Engaschment
Syt em Johr 2000 ghert er em Zäntralkomitee vu dr dytsche Katholiken aa, derzue isch er Mitgliid im Diözesanrot vum Erzbischtum Fryybeg.
Familie un Privats
Dr Kretschmann isch Mitgliid im Laizer Chilchekoor un im Schitzeverain.
Schmied
Dr Wärkstatt vom ene Schmiid säit mä Schmiidi, Schmitti oder Schmitte.
Stiller Has
Stiller Has isch es Bärner Ensemble mit em Sänger Endo Anaconda. Si hei bärndütschi u öschtrychischi Texte. Musikalisch sy si vilsytig; ire Stil lat sech vilech am ehndschte mit de Wort vom Endo als eine Art helvetischer Bluesform la beschrybe.
Auguste Lustig
And vu sim Lawa
Ànna 1889 hàt'r a Grippe bikumma, wo-n-ìhm vìel gschàda hàt. Schwàch un miad, hàt'r noh dam müeßa hàlta mìt schàffa. Àm 2. Janner 1895 ìsch'r gstorwa; fer ìhn ìsch's a Erleesung gsìì.
Dorfkirche Riehen
D Dorfchille St. Martin isch e evangelisch-reformierti Chille in dr Schwizer Gmäind Rieche im Kanton Basel-Stadt. Si lit an dr Baselstrooss im historische Dorfkärn vo Rieche. S Ansamble vo dr Chille, em Meierhoof und dr Ringbebauig gältet as as äins vo de Kulturgüeter im Kanton Baasel-Stadt, wo nazionali Bedütig häi.
Kanton Miersch
Verwaltigsgliderig
Zum 1. Jänner 2018 hän si d Gmaine Béiwen-Atert un Tënten zue dr neie Gmai Helperknapp zämegschlosse.
Gamsen VS
Schüäl
Gamsu hed es eiguns Schüelhischi, wa mit dem vo Brigerbad zämoarbeitot. Allerdings wird d Schüäl va Gamsu abdum Schüäljahr 2009/2010 mit dera va Glis zämogleit. So wird in dem Schüäljahr nurno d 5. und 6. Klass z Gamso unerrichtot, ab 2010/2011 wird d Schüäl z Gamso gschlossni blibo.
Vercher
Gamsu isch güät ans regional Verchersnetz agibunus. So fahrt all halb Stund es Poschtauto uf Brig und uf Saas-Fee via Visp. Mim Auto isch Gamsu problemlos erreichbar uber d Kantonstrass vo Visp oder Brig üs.
Chavannes
Chavannes isch dr Name vu däne Ortschafte:
z Frànkrich:
Gommersdorf (Begriffsklärung)
Gommersdorf isch dr Namme vu däne Oetschafte:
Palmrainbrücke
D Palmrainbrugg übberschpannt bi Stròmkilometer 171,33 dè Rhy un vobindet s badische Weil am Rhy un s elsässische Hüningè mitènand. I dè Mitti vo dè Brugg volauft d Staatsgränz vo Dütschland un Frankrych. Vo 1878 bis 1937 isch si è Ysèbaanbrugg gsi, um s Elsass mit Südbaddè z vobindè. Sit 1979 isch d Palmrainbrugg è Strõßèbrugg.
Grosser Preis des Kantons Aargau
Rekordsiiger mit je zwee Siig sin dr Niderländer Adrie van der Poel (1987, 1990) un dr Schwyzer Pascal Richard (1994, 1995).
Cédric Wermuth
De Cédric Wermuth (* 19. Februar 1986 z Jegischdorf) isch en Schwiizer Politiker. Er isch Präsident vo de JungsozialistInnen Schweiz gsi und jetz Co-Präsidänt vo de SP.
Widnau
Gschichtlichs
Ab 1924 hät sich mit dr Asidlig vur Société de la Viscose Suisse, kurz Viskose, a Alternativa uftoa. As hät kum a Famili geh, wo nö ai oder zwo Miglider ir Viskose gschaffat hond. Zersch isch Kunstsida produziert wora, spöter Zellwulla und zum Schluss synthetischi Polyestergarn. Mitti vu da 1970er Johr hät d Viskose fast 1500 Beschäftigti ka. Im Zug vur Globalisierig hät sich dr Grossbetrieb für textili Massaprodukt in Widnou nümm behopta könna. Noch etlicha schmerzhafta Stellaabbauta hät d Viskose im Summer 2005 iri Tor für immer gschlossa.
Widnou isch hüt an vitala Wirtschaftsstanort und a beliebti familiafrüntlichi Wohngmeind. D Bevölkerig und d Behörda setzid sich dafür ih, dass die bsundrig Läbansqualität erhalta blibt.
Niederlande
Holand isch an Staat im weschtlicha Europa, wo a Belgia und Dütschland gränzt. Aigetlich isch Holand nu a bstimmti Region vom Land. Im Alemannisch werd aber grundsätzli immer de Name Holand fürs ganz Land bruucht. De holändisch Name Nederland kunt dodevoo, dass an Toal vom Land echt undahalb vom Meeresspiegl liit. Holand (mit de Karibische Niiderlande) isch en Teil vom Königriich vo de Niderlande, wo au no Aruba und Curaçao und Sint Maarten in d Niderländischa Antilla (Nederlandse Antillen) drzuaghörend.
Holand hät eppa 16 Mio. Iwohner und isch ungefähr aso groß wia d Schwitz. D Amtsspracha sind Holländisch und Friesisch. Dezue häts eppa 10 % Usländer, wo vor allem im gröschta Ballungsruum, in der Randstad leaband.
Zämme mit Belgie und Luxeburg ghört Holand zu de Beneluxstaate.
Geografii
Di wichtigste Flüss sin de Rhii, d Maas un d Schelde. Si deile Holland in e Norde un e Süde un finde sich widder im Rhii-Maas-Delta, wu di gröschti un di zentrali Landschaft vum Chönigriich isch. De Namme vum Rhii goht do uff weniger wichtigi Deltaerm übber, während de Hauptstrom am Aafang Waal, spöter Merwede, deno Noord un am Änd Neui Maas heißt. Witeri großi Deltaström sin Niderrĳn, Lek un Issel. D Maas isch friehjer bi Gorinchem in d Waal gflosse, 1904 isch ihri Mündig abber chünstlig verlëggt wore un hät sithär kei Verbindig meh zum Rhiisystem. Si fließt hütt übber Bergse Maas un Amer in di ehemoligi Meerbucht Hollands Diep („Holländischi Diefi“). Vu de Schelde litt numme de Mündigsberiich nördlig vum belgische Antwerpe z Holland.
Sproche
Witer were verschideni germanischi un französischi Dialäkt gschwätzt wie s Nedersaksisch im Nordoste un Limburgisch z Limburg (Südoste). Au si hänn e gwüssi Aaerkännig. Als Iiwanderersproche sin vor allem Arabisch, Türkisch un Chinesisch wie au Malaiisch un anderi indonesischi Sproche verbreitet.
1564
gstorbe
Datum nit bekannt:
Krementschuk
Krementschuk (ukrainisch Кременчук, russisch Krementschug bzw. Кременчуг, polnisch Kremeńczug) isch e Handels- un Induschtristadt in de zentralukrainische Oblast Poltawa. Si lit ugfähr 300 km südöschtlich vo Kiew uf beide Siite vom Dnepr. De Name vom Ortes chunnt vom ukrainische Wort kremin (Flinte).
Gschicht
Uf em Gebiet vo de Stadt Krementschuk het ma Sidligsspure bis ins 5. Jh. v. Chr. gfunde. S genaue Gründigsdatum vo de hütige Stadt isch umschtritte. S git es polnischs Dokument us em Johr 1571, wo de polnisch König Siegismund II. drin befihlt, an dere Stell, wo hüt Krementschuk isch, es Fort z baue. Dodemit het er im öschtliche Grenzberiich vom polnische Iiflussgebiet d Region gege Überfäll vo de Tatare schütze welle. S git aber Zwifel, ob s Fort wirklich je bauet wore isch. Viliicht het ma die Feschtig erst 1596 bauet.
Wettingen
Sehenswürdikeite
Uf em Sulperg isch e Mariekapälle und am Sidligsrand d Chrüzkapälle. Die Roti Trotte, der Gaschthof Stärne und s Gluri-Suter-Huus sind schöni alti Bouwärch.
Wettige het en huffe Hüüser vo der modärne Architektur, wo gueti Bischpiil vo däm Boustil sind. Do dezue ghöred öppe s Wettiger Roothuus, d Bezirksschuel, di modärni Antonchile und der alt Schlachthof. D Brugg vo de Autobahn A 1 über d Limmig isch es schöns Bischpiil für en grossi Stroossebrugg, und d Staumuur vom Limmigwärk isch es bedüütends Objäkt vo de technische Infrastruktur.
Wirtschaft
Im Tägerfäld isch es groosses Chiiswärk.
Peter Bürger (Literaturwissenschaftler)
Dr Peter Bürger (* 6. Dezämber 1936 z Hamburg; † 11. Auguscht 2017) isch e dütsche Literatuurwüsseschaftler gsii.
Läbe
1959 het er an dr Universidäät Münche bromoviert und 1970 an dr Universidäät Erlange habilitiert. 1971 isch er as Brofässer für Litratuurwüsseschaft (Romanistik) an d Breme gange. 1998 isch er in Ruestand drätte. 2006 het er d Carl-Friedrich-Gauß-Medaille vo dr Braunschweigische Wüsseschaftlige Gsellschaft „für sini bsundrige Verdienst uf em Gebiet vo dr Litratuur, Esthetik und Filosofii vo dr Modärne“ überchoo.
Bürgle (Köndringen)
Die Hecheburg isch wahrschnys vu dr Herre von Köndringen böue wore un isch s erscht Mol anne 1111 as Sitz vu dr Herre vu Kendringe gnännt wore. In dr erscht Herlfti vum 14. Johrhunderts wird si im Dännebacher Gieterbuech gnännt. D Burg isch im 14. Johrhundert gschlisse un derno ufgee wore. S Birgli isch eini vu dr friejeschte Burge im Bryysgau
Die Zeit
Die Zeit (si schribt sich sälber DIE ZEIT) isch en überregionaali dütschi Wuchezitig, wo zum erste Mol am 21. Februar 1946 erschiine isch. Sit em 1. Juli 1996 ghört Die Zeit zur Verlagsgruppe Georg von Holtzbrinck. Si erschiint jeede Donnschdig; an Fiirdig chunnt si in dr Reegle e Daag vorhäär uuse.
Haifa
Usdehnig vom Stadtgebiet
Will Haifa amene Berghang lit, het's e bsunderi schtädtischi Gliedrig. Di verschideni Schtadtdeil schtiige vom Meer us uffe bis uf öbbe. Meh cha drbi drei Bebauigsgebiet unterscheide:
Indischer Schriftenkreis
Thaana
D Thaana (Tāna) isch e Schrift, wo uf de Maledive entstanden isch und di alti Schrift abglöst het. D Thaana het achtzee Konsonantezaiche, wo us de nüü arabische Ziffere und nüü iihaimische Ziffere bistönd. D Vokääl wered äänlich wie i de Arabische Schrift under oder öber de Konsonant gsetzt. D Schriibrichtig goot vo rechts geg links.
Judo
Dr Kanō Jigorō (1860–1938) het s Judo am Aafang vom 20. Joorhundert us verschiidene alte Ju-Jitsu Stil (Koryu) entwigglet, won er vo chlii uf gleert gha het.
Absenker
D’r Àbsanker kummt vu d’r Verwurzlung har vu ma Näschtla, wu vum Hurscht har àwa hangt, bis àn d’r Booda, wu d’r noh tailwis schpontàn Wurzla düat fàssa. Wänn ma vu Hurscht düat reeda, esch’s will sina Näschtla vu-n-allai bis àn d’r Booda hancka, so dàss noh n’ra gwessana Zitt, ohna äbbis gmàcht z’hà, àm Untertail vu ma-n-Aigla sech fànga Wurzla-n-a belda.
Der Alemanne
Folge
Im Elsiss isch in dr Johrzehnt noch em Krieg vu intressierte Kreis s Ditschtum un s Alemannetum mit Nazitum glichgestzt un mit großem Erfolg as Totschlag-Argumänt gege d Pfläg vum elsässische Alemannisch un vu dr ditsche Standardsproch iigsetzt wore. Bsunders progressiv iigstellti Mänsche sin do druf niighejt.
Charleville-sous-Bois
Gschìcht
Charleville-sous-Bois ìsch ànne 1618 vum Àbt vum Zisterzienserkloschter Villers-Bettnach grìndet worre. Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditscha Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
LuK Challenge
Vor dr LuK Challenge het d LuK Gruppe dr LuK-Cup gsponseret, e Stroßeränne, wu vu 1996 bis 2003 z Biil uusdrait woren isch.
Christoph Merian Stiftung
Gsetzligi Grundlaage und administrativi Struktuur
D Stifdig isch öffentlig-rächtlig und e sälbständigi Körperschaft. Si stoot allerdings under dr Oberufsicht vo dr Bürgergmäind, und fast alli Brojekt vo dr Stifdig müesse vo politische Gremie (Bürgerroot vo dr Stadt Basel, Bürgergmäindroot vo dr Stadt Basel, Regierigsroot vom Kanton Basel-Stadt) bewilligt wärde. D Bürgergmäind git d Bewilligung im Raame vom New Public Management und verabschiidet Läistigsufdreeg und Globalbüdsche. Für d Läitig vo dr Stifdig isch d Stifdigskommissioon zueständig, dr Vorsitz über die operativi Läitig (Gschäftsläitig) het dr Diräkter, wo men em bis 1975 Verwalter gsäit het. Wil die äigeni Stifdigsaktividäät usbaut worden isch, het mä dr Personalbestand vo ursprünglig drei Persone müesse vergröössere und d Däätigkäitsberiich müesse iidäile. 1958 isch en äigeni landwirtschaftligi Läitig iigrichdet worde, 1966 e Liigeschaftsverwaltig und 1974 e Bauverwaltig; 1976 isch dr Christoph Merian Verlag as Abdäilig drzue choo und 1985 s Ressor Stedtischi Ufgoobe. Sit Aafang 2007 isch d Stifdig in d Abdäilige Personal & Services, Immobilie, Finanze, Natuur, Landwirtschaft & Umwält, Sozials & Stadtentwicklig und Kultuur iidäilt. D Stifdig het im Joor 2008 89 Persone in 73,3 Stelle beschäfdigt, no 26 Persone si in dr Dreispitz-Management AG, e 100-prozäntigi Dochdergsellschaft, aagstellt gsi.
Fuessnoote
<References/>
Phonem und Allophon
Bimene Allophon sin sich d Sprecher vo dere Sprooch meischt gar nit bewusst, dass es de Luut in ihrer Sprooch git. So wisse Sprecher vum Alemannische meischt nit dass es de Luut git, un Sprecher vum Änglische wisse in dr Regel nit dass s Phonem  in pot un spot nit glych isch.
Hamburg
De Tourismus
Dezu bsuechet Hamburg im Johr so 111 Millione Tagesgäscht wege de Messe, Uusstellunge, Veranstaltunge, Tagunge, Kongress, Konzert und it zletscht um eppes bsundres iiz'kaufe.
Schiffbau
De Schiffbau verlegt sich etzet uf Spezialschiff, Megayachtbau und Offshore-Induschtrie.
Dr Haffe
Innegange sind im Güeterumschlag 82,5 Millione Tonne und ussegange 57,8 Millione Tonne. In de Binneschifffahrt sind 12 Millione Tonne bfördert worre.
Iikaufe z Hamburg
Nebbe em Uußehandel mit Uin- und Uusfuhr, em Großhandel, gitts no de Einzelhandel. Die Geschäft fir de Massekonsum ligget in de Spitaler Stroß und in de Mönckebergstroß. E bsunders Wareaagebot findet mer in de Stroß „Neuer Wall“. Wege em nasse Wetter z Hamburg gitts e Netz vu Iikaufspassage. Die verlaufet immer de Nas lang vu der Shoppingpassage bim Mönckebergbrunne zur Europa-Passage, zum Kaufmannshaus, zum Hanseviertel bis zur Gänsemarktpassage. Uf sellem Weg kaa mer mit em Passantestrom mitgange. D Tourischte kaufet au gern in Hamburg ei.
Verkehr
Bsonders isch Hamburg natürlich für sin öffentliche Hamburger Verkehrsverbund HVV bekannt. Zu dem ghöret U-Bahne, Busse, S-Bahne und e paar vu de Hafefähre. Der goht au in de sogehossene Hamburger Speckgürtel, des sind die Gmeinde für d´ Häuslebauer z Niidersachse und Schleswig-Holschtein. Im öffentliche Nahverkehrsverbund sind im Johr 2007 618 Millione Persone bfördert worre.
Denn gibts au Fahrradweg. E Bsunderheit sind d Veloroute.
Bildung
Es git allgmeinbildende Schuele (Grund- Haupt- und Realschuele, Gymnasie, Gsamtschuele, Sonderschuele, Rudolf-Steiner-Schuele und Abendschuele/Kollegs). Denn hotts au Brufsbildende Schuele (Brufs-, Brufsfach-, Fachoberschuele, Fachgymnasie, Fachschuele und Schuele firs Gsundheitswäse). D Hamburger Volkshochschuel gitt Kurse fir d Weiterbildung vu de Lernwillige.
Bibliotheke
D Staats- und Universitätsbibliothek Hamburg Carl von Ossietzky hot ibber 2,8 Millione Biecher us alle Fachgebiet, aber au ibber Indianer- und Eskimosproche, Fischerei aan de Küste und uff Hochsee. Dees isch e Universalbibliothek und en Informationszentrum. Alles was in Hamburg aan Schrifte und Biecher erscheine tuet, liggt det im Archiv. Sie hot au alte Schrifte vu Hamburger Schriftsteller und Glehrte.
D Musee weiter dusse
S Altonaer Museum hot im Johr rund 92.000 Bsuecher. Es stellt usse Kunscht zwische Oscht- und Nordsee und vu de Elbe. In em bsundre Raum sind Galionsfigure vu Seggelschiff und de Alltag vum Walfang.
Gedenkstätte
Denn gitts au no d KZ-Gedenkstätte Neuengamme, Jean-Dolidier-Weg 75, wo zwische 1938 und 1945 über 100.000 Mensche us ganz Europa unter unmenschliche Bedingunge bi der Herstellig vu Backsteine geschuftet hond und Zehntausende im Hauptlager und in de ibber 80 Außenlager umbracht worre sind. Über dees Geländ kaa mer en Rundgang mache, d Gebäud und d Gedenkschtätte bsichtige. Vu de Gebäude sind no 15 erhalte, und wenn mer d Nutzung verstande tuet und d Namenslischt vu de ermordete Mensche versuecht zu erfasse, denn frogt mer sich scho, wie dees so nah bei Hamburg hot gschehe könne und ville Angscht ghabt hond, mehr dribber zu wisse.
Veranschtaltunge
De Haffegeburtstag wird jeds Johr um de 7. Mai rum an drei Tog gefeiert zwische Kehrwiederspitz, Baumwall und de Landungsbrugge. Vor allem gitts Imbissbudde, aber me ka au am erschte Tag d Einlauf- und am letschte Tag d Auslaufparade vu 300 Schiff, bi denne au vill Seggelschiff mit drei und vir Maschte und graue Marineschiff sind, agucke und uf manche au mitfahre. Meischt isch au s russische Seggelschiff „Mir“ und de schnellschte Großsegler vu de Welt d „Sedov“ und s Schwesterschiff vu de gsunkene Pamir d „Kruzenshtern“ (d friehere Padua) debi. Bi der Schiffbsichtigung („Openship“) ka mer Segler, Marineboot, Rettungsboot und Zollschiff besueche. Zum Haffegeburtstag kummet ibber eine Million Mensche und es isch e dichts Gwühl.
So um die fünf Kreuzfahrtschiff treffet sich alle zwei Johr am Aafang vum Auguscht/Aafang vum September („Hamburg Cruise Days“) z Hamburg. Zum Schluss gitts e Auslaufparade vu mehrere Kreuzfahrtschiff, und 200.000 Interessierte schauet zu. De Haffe isch bsunders bleuchtet. Im ganze Johr kummet so 80 Kreuzfahrtschiff nach Hamburg. Drunter isch au d Queen Mary 2.
Es Hamburger Esse
Es Hamburger Esse us de alte Zite gitts kaum in de Gaststätt. En altes Hamburger Esse isch es „Rundstück warm“. Uffn Brötle („Rundstück“) leggt mer Schweinebrote und gießt e warme braune Soß dribber. Vielleicht stammt devo es Rezept vum „Hamburger“ ab. „Labskaus“ isch en rötliches Gemenge us rote Rüebe, Kartoffle und Corned Beef. Es „Franzbrötchen“ isch en Blätterteig mit Zimt und Zucker in de Form vunnere Lilie und soll us de Franzosezeit am Aafang vum 19. Johrhundert stamme.
Eppes aazluege
Bekannt isch Hamburg durch sin Fischmarkt und em Viertel St. Pauli, wo sich au de Hamburger Berg befinded.
Haffe- und Elbstimmung
In de Deichstroß hot es alte Speicher und Restaurants. In de Deichstroß Nummer 42 hot de „Große Brand“ vu 1842 aagfange.
Es alte Zollenspieker Fährhaus liggt im äußerschte Südde vu Hamburg im Stadtteil Kirchwerder am Elbufer zwische Hamburg und Geesthacht. D Grundmauere sind no vu 1252, also um die 750 Johr alt. Dett hond die Hamburger innere Art vu Wehranlaag Zoll kassiert. Im Johr 1870 isch es umgwidmet worre und heut isch dees a Restaurant mit ener schöne Terrasse. E neus Hotel mit erre Ussichtsplattform schließt sich aa. Am Wochenende treffet sich d Motorradfahrer bim Fähranleger. Seit der Mitte vum 13. Johrhundert gitts det e Fährverbindig. D Überfahrt mit der Elbfähre goht uf Hoopte in Niddersachse.
Us vergangene Zite
S Denkmol vum William Lindley aan de Stroß Vorsetzen erinnert aan die Zit nachm Große Brand. Do hot der William Lindley (1808–1900) us England ab 1842 en Trink- und Abwassernetz baue losse und danoch hots konne Cholera mehr gäbbe.
Lauschige Plätzle in de Stadt
Park Fiction bei de Hafenstroß: Dees isch en kleine Park mit künschtliche Palme und em weite Blick uff de Haffe in d Richtung vu de Elbphilharmonie.
Bioley-Orjulaz
Sproch un Dialäkt
Dr alt frankoprovenzalisch Patois isch wahrschyns aafangs 20. Jh. uusgstorbe. Ergebnis us dr Volkszellige vu 1990 un 2000, wu zum Dail Lyt Patois as Sproch aagchryzlet hän, gälte in dr Sprochwisseschaft as Artefakt un hän ihre Ursprung ender in statistische Fähler oder ass d Lyt unter „Patois“ ihr Regionalfranzesisch verstehn
Les Reines Prochaines
Gschicht
Les Reines Prochaines si im Joor 1987 vo dr Teresa Alonso, Regina Florida Schmid und dr Muda Mathis gründet worde. E Joor spööter si d Fränzi Madörin und d Pipilotti Rist drzuechoo und spööter d witere Bändmitgliider Gabi Streiff, Sus Zwick, Sibylle Hauert, Michèle Fuchs und d Barbara Naegelin.
Mit verschiiidene Künstlerinne häi si Wideoaarbäite, Performances und Büünibrogramm entwigglet wie zum Bispil für d Gränzgmäind Gottliebe Die Gottlieber Revue, d Büünibrodukzioone 2019 Let's sing Arbeiterin* und 2020 Alte Tiere hochgestapelt,   as Brodukzioon vom Theaters Basel mit dr erwiterete Formazioon Les Reines Prochaines and Friends* mit em Lucas Acton, dr Sibylle Aeberli, dr Michèle Fuchs, dr Sibylle Hauert, em Chris Hunter, em David Kerman, em Chris Regn, em Marcel Schwald, dr Dorothea Schürch.
Stil
Usser em Gsang isch am Afang e Synthesizer s äinzige Instrumänt gsi, wo d Fraue in ire Brogramm brucht häi. Hüte spile d Musikerinne, wo vilmol au bildendi Künstlerinne si, au Bass, Schlagzüüg, Akkordeon, Gitarre, Klarinette, Drumbeete und Saxofoon. Iri musikaalische Arrangschemänt si aber immer no minimalistisch und diene as Basis für iri multimediaale Darbietige. Iri Songs si poetisch, politisch und browoziere. Jeedi Muusikere inszeniert im Konzärtbrogramm ire äignig Däil, d Instrumänt wärde duscht, es wird rezitiert, gsunge und danzt.
Jochbein
S Jochbei (au Backebei, Backechnoche oder Jugale) (lat. os zygomaticum, os jugale) isch e Chnoche vom Gsichtsschädel am siitlige Rand vo dr Augehöhli, wo as Baar vorchunnt. Si Schlööfefortsatz (Processus temporalis), wo noch hinde grichtet isch, bildet dr vorderi Deil vom Jochboge (Arcus zygomaticus). Usserdäm isch s Jochbei e Deil vo dr Wand vo de Auge- und de Nasehöhlene.
Langendorf SO
Bevöukerig
De Uusländeraateil isch 2010 bi 13,5 % gläge.
Engelschwand
Am 1. Januar 1975 isch Engelschwand zämme mit Nyderwihl, Oberwihl, Rüeßell, Segete und Strittmatt uff Gerbel ygmeindet worre.
De Ortsdeil isch im Gerbeler Gmeindroot sit de Kommunalwahl vo 2004 mit de Monika Gerspacher verdrätte. Usser ihre ghöre no 18 Gmeindröt und de Bürgermeister zum Root.
Roubaix
Gschicht
Roubaix isch in ere Urkund vo 863 mit em Näme Villa Rusbaci uftaucht. Sit dr Middi vom 19. Johrhundert bis Aafang 20. Johrhundert, hät sisch d Stadt stark entwikelt. Wäred dr Industrielle Revoluzioon isch Roubaix e Zentrum vo dr französische Wulla- un Textilindustrii un s „Manchester vu Frankriich“ gnannt worde. Zwüsche 1846 un 1896 isch d Zaal vo de Iiwooner vo 31,039 uf 124,661 gwaggse. Wäge de Wirtschaftskrise vo de 70er-Johr het d Stadt vile soziale Brobleem beschäfdigt.
Alexander Sergejewitsch Puschkin
D Verbannig
1824 isch dr Puschkin us em Staatsdienst entloo worde, wil er im ene Brief positiv über en Atheismus gschriibe het. Er het denn uf em Guet Michailowskoje vo sine Eltere müesse go lääbe, won en d Behörde die ganz Zit kontrolliert häi. Er het am ene Gedichtband gschafft und d Dragödie Boris Godunow fertig gschriibe.
Macugnaga
Geografii
Bäärg: Aalt Wisstoor (Altes Weisstor, 3566 m), Faadrùhuore (ital. Punta Fadro), Faller Huore (ital. Corno di Faller, 3128 m), Jazi / Jäzihuore (ital. Cimi di Iazzi, 3804 m), Jegerhuore (Jägerhorn, 3815 m), Jooderhuore (ital. Corno S. Joder, dt. Joderhorn, 3036 m), Mittaaghuore (ital. Pizzo Nero, 2738 m), Niw Wisstor (Punta del Nuovo Weisstor, 3636 m), Roothuore  (ital. Corno Rosso, dt. Rothhorn, 3237 m)
Dialäkt
Ane 1881 sin di ganze Wyyler vù z Magganaa user Zèr Bùrfùkù ùn Ìn der Mattù no walsertitschschbroochig gsii. Im Lauf vùm 20. Jh. isch dr Aadail al mee zrùggange ùn hid sin s nùme noo weenig Yywoner, wù Magganaatitsch chene schwäze. Jùngi Walsertitschsprecher gid s gar kaini me.
Schboord
Am 27. Mai 2011 isch Magganaa s Zyyl vù der 19. Etappe vùm Giro d’Italia gsii. Dr italienisch Raadfaarer Paolo Tiralongo hed die Etappe gwùne.
Laupersdorf
Löupeschdorf (amtlich Laupersdorf) isch e Iiwohnergmein im Bezirk Thal im Kanton Soledurn, Schwiiz.
Waldshut-Tiengen
Düenge
Im Johr 1812 isch Düenge ans Großherzogtum Bade cho. E Ysebahn-Aschluss a d Hochrhybaan git's sit 1862.
Saderlach
Vum Mittelalter bis zue de Tirkeherrschaft
In de Zitt vu de Tirkeherrschaft isch de Ort veschwunde, nume ain chlaine Fleck mit Name Szallas (Praedium = Niderlassung) werd gnennt, wo villaicht 30 Litt glebt hen un wo villaicht in de Näächi vum hittige Sallaschberg gsi isch. D Nemme „Zigeunergasse“ un „Zigeunerberg“ im Dorf hen zu de Vermuetung gfiert, dass es e Romasiidlung chennt gsi sii. Mer het doo bi Uusgrabunge en Huufe Topferware gfunde, wege dem vermuetet mer, dass d Litt um die Zitt vum Topfre glebt hen.
Entwicklig vu 1775 bis 1848
Im Johr 1844 sin insgsamt 28 Familie vu Saderlach furtzooge un hen de Ort Kowatschi bi Temeschwar grindet, s Alemannisch isch dort aber schnell dur s Fränkisch vu de andre Siidler vedrengt wore.
Religion
Di ditschsprochige Iiwohner vu Saderlach sin traditionell katolisch gsi.
Bruuchdum
Am Palmesundig het mer d Palme us Ruete mit Wiidechätzli segne loo, die was mer bis an de Oschtre im Freije gloo het. D Wiiber hen am Palmesundig au Ruete uf d Gräber im Fraidorf gsteckt. An de Ooschtre hen d Chinder d Palme haimbroocht un defiir gwaiti Epfel kriegt.
An Silveschter hen d Männer znacht um zwelwe gassewiis s Neijohr aagsunge. An Nejohr sin d Chinder zu de Gfraint gange un hen fir s Ufseege vum e Neijohrssprichli Geld kriegt.
HOG Saderlach
Vorstand vu de HOG Saderlach im Dezember 2015
Sportverain
De Fueßballverain vu Saderlach Asociativa Sportiva Muresul Zădăreni spiilt in de Saison 2017/18 in de fimpfte rumänische Liga. Dezue het s in Saderlach au mol de Fueßballverain Petrolul Zădăreni gee, wu 1983 grindet wore isch un zittwiis in de Division C gspiilt het. Endi 1990er Johr isch de Verain ufgleest wore. Im Stadion in Saderlach het denoo in de Saison 1999/2000 d ACU Arad e Zittlang sini Haimspiil uusdrait. Ain dritte Verain isch Foraj Zădăreni gsi.
Götzis
Iiwohner
Quella: Statistik Austria: Bevölkerung seit 1869 für Gemeinden. STATcube
Politik
Bürgermoaschtr isch sit 2014 dr Christian Loacker.
Migros
Zahle & Fakte
D Zahle und Fakte vo de Migro-Gruppe im Johr 2011 (i Chlammere d Veränderig gegenüber em Vorjohr): Uuftäilig vo de Migro-Läbesmettelmärt i dr Schwiz 2011:
Katja Riemann
Läbe
Noch em Abitur an dr Kooperative Gsamtschuel (KGS) Leeste anne 1983 het si z Hamborch e Semeschter Tanzpedagogik studiert, derno isch si vu 1984 bis 1986 uf d Hochschuel fir Musik un Theater Hannover gange un vu 1986 bis 1987 uf d Otto-Falckenberg-Schuel z Minga. In ihrem dritte Semschter z Hannober het si ihri erscht Filmroll iberchuu. Si het am Weschtfälische Landestheater z Castrop-Rauxel hoschpitiert un isch no vor em Änd vu ihre Uusbildig zum Ensemble vu dr Minchner Chammerspiil chuu.
Michael Rich
Dr Michael Rich het insgsamt fimf dytschi Meischtertitel im Zytfahre chenne erringe, zletscht im Juni 2005. Bi dr Olympische Spil 1992 z Barcelona isch er mit em 100km-Stroße-Vierer Olympiasiiger wore.
Holzbrücke
D Holzbrugg isch diè älteschte Bauart im Bruggèbau. Mit èm Baumschtamm, wo übber è Schlucht odder èn Bach odder Fluss glait worrè isch, hèt d Holzbaukunscht aagfangè, mit dè Jochbrugg odder Fachwärchbrugg hèt si èn Höepungt erreicht. Well Holz è zimli niddrigs spezifisches Gwicht hèt, eignèt s sich bsunders für dè Bruggèbau. Mò unterschydet zwǜschè deggtè un undeggtè Holzbruggè.
Gschichtè
Diè ältescht Holzbrugg vo dè Römer isch dè Pons Sublicius. Si hèn sowoll reini Holzbruggè wiè au Bruggè mit Steipfyler un hölzernèm Übberbau baut, wo mò als Steipfylerbruggè benamst. Luèg au bi Lischtè vo dè römischè Holz- un Steipfylerbruggè. Diè reinè Holzbruggè sin jewyls als Jochbruggè uusgfüürt worrè.
Beschtmarkè
Diè 1999 in Bedryb gangèni Vihantasalmi Brugg isch diè längscht Holzbrugg, wo für dè Strõßèvokeer gmacht worrè isch, si stòt in dè Nôchi vom finnischè Mäntyharju. Si isch 168 m lang un hèt è maximaali Stützwitti vo 42 m.
Dietrich Michael Weidmann
Dietrich Michael Weidmann (* 23. Mai 1960 z Züri; au bekannt als Didi Weidmann) isch en Schwizer Sprachwüssenschaftler, Esperantist, Übersetzer und Schriftsteller.
Lemuel D. Evans
si Laawa
Vum 4. März 1855 bis àm 3. März 1857 ìsch dr Evans ìm 34. àmerikànischa Kongress dr Represantànt gsìì fìr dr ärschta Wàhlbezirk vum Texas, fìr d’ Àmerikànischa Pàrtäi. Zwai vu sina Reeda vor em Kongress sìn schrìftlìch veräffentligt worra. Dr Evans hàt sìch àn dr Wàhl fìr dr 35. Kongress ufgschtällt, àwer ìsch vum John Henninger Reagan gschlààga worra. Dr Reagan hàt d’ Salbschtverwàltung vu da Bundesstààta unterstìtzt. Ìm Gegatail ìsch dr Evans a ìwerzigter Unionischt gsìì. Noh sinera Àmtszitt ìm Kongress hàt’r d’ Unionischta vum Oscht-Texas gfiahrt. Ànna 1860 isch’r a Vetratter vum Texas gsìì bi dr Versàmmlung vu dr Constitutional Union Party z’ Baltimore. Àn dr Kongresswàhl vu 1860 hàt’r dr Kàndidàt John Bell vu dr Constitutional Union Party àktiv unterstìtzt ìn dr Gejend vu Dallas.
Dr Evans ìsch ànna 1868 Mìtglìed gsìì vu dr Versàmmlung fìr dr Wìderuffbàui. Vu 1870 bis ìm Septamber 1873 ìsch’r Owerrìchter gsìì àm Ìwerschta Gerìchtshof vum Texas. Ànna 1872 ìsch’r àui republikànischer Kàndidàt gsìì àn dr Wàhl fìr dr Gouverneur, àwer ärfolgloos. Ànna 1875 ìsch’r US-Màrschàll gsìì z’ Galveston fìr dr äschtlischa Gerìchtsbezirk vum Texas.
Blonay
Geografi
Zu Blonay ghere d Derfer Tercier un Cojonnex un es goht bis uf 1400 m i. M. (Pléiades) uffe.
D Gmaiflechi umfasst 35 Prozänt landwirtschaftligi Flechi, 45 Prozänt Wald, 17 Prozänt Sidligsflechi un drüü Prozänt sunschtigi Flechi.
Sproch un Dialäkt
Dr alt frankoprovenzalisch Patois isch wahrschyns aafangs 20. Joorhundert uusgstorbe. Ergebnis us dr Volkszellige vu 1990 un 2000, wu zum Dail Lyt Patois as Sproch aagchryzlet hän, gälte in dr Sprochwisseschaft as Artefakt un hän ihre Ursprung ender in statistische Fähler oder ass d Lyt unter „Patois“ ihr Regionalfranzesisch verstehn.
Dom St. Blasien
Pantheon im Schwarzwald
Mit èrè Spannwitti vo 36 Metèr ghört diè Kuppel vom Dòm vo St. Bläsy im Voglych zu anderè Kuppelkirchè z Europa zu dè gröschtè. Dè Scheitelpunkt vo dè üßerè Kupplè isch 50 Metèr hoch, inklusiv èm Knauf un èm Chrütz erreicht d Kirchè è Gsamthöchi vo 62 Metèr un isch dõmit dè högschste Kirchèbau im Landchreis Waldshuèt. Witeri Maaß sin:
Dè Innenruum vom Dòm wörd hüt vo dè Farb Wyß dominyrt. Innèsüüle, Innèkupplè, Fuèßbodè un diè wyß lackyrti Beschtuèlig vom Dòm dräget zum hellè Gsamtbild by. Im Originalzuèschtand vom 18. Johrhundert hèn farbigi Akzènt bi dè Altäär un bi dè hölzerne Uusschtattig dè kaalte Wyßdon è wengili uffglockerèd.
Gregor VII.
Dr Gregor VII. (* um 1023 vermuetlich z Sovana i de Toskana; † 25. Mai 1085 z Salerno) isch Papscht vo 1073 bis 1085 gsi. Är gilt als eine vo de bedüütendschte Päpscht.
Käseherstellung in der Schweiz
Gschicht
Im 21. Johrhundert hai d Schwiizer Cheesproduzänte sich im freie Wältmärt müesse afo behaupte, was d Qualität wichdiger gmacht het. So hai zäh Schwiizer Cheessorten s AOC-Siigel übercho und d Produktion vo Bio-Chees isch versterkt worde. Es si e Hufe neui Sorte entstande, hüfig in chliine, lokale Cheesereie.
Château-Bréhain
Geogràfi
Château-Bréhain lijt ìm Saulnois àn dr Frànzesche Nied, 34 Kilometer sìdeschtlich vun Metz, 34 Kilometer nordeschtlich vun Nancy und 26 Kilometer sìdweschtlich vun Saint-Avold uf re Heche zwìsche 238 und 335 m ìwer em Meeresspiejel. D Nochbergmeine sìn Bréhain ìm Nordoschte, Chicourt ìm Nordweschte und Vannecourt ìm Sìde.
Burg Hünersedel
D Burg Hienersedel isch e abgangeni Burg bi dr Stadt Elzach im Landkreis Ämmedinge z Bade-Wirttebärg.
Dynastie
Afghanistan
Ghilzai, Durrani, Baraksai
Armenie (Hayassa, Nairi, Ararat/Urartu, Hayastan)
Haykazuni, Urartu-Dynaschdi, Orontide (Jerwanduni), Artaxide (Artashesyan), Arsakide (Arshakuni), Bagratide (Bagratuni), Arzruni, Rubenide, Hethumide, Lusignan
Öschdriich
Babenberger, Habsburger
Türkei
Seldschuke, Osmane
Dieter Vogellehner
Dr Vogellehner isch dùr zaalryychi Schrifde ùn Biecher international bekand woore.
Karl V. (HRR)
Dr Karl V. (* 24. Februar 1500 z Gent; † 21. September 1558 im spanische Chloschter San Juste) isch eine vo de bedüütendschte Kaiser vom Heilige Römische Riich gsi. Dr Habsburger het im Zenit vo siinere Macht 71 Fürschtetitel ghaa. Dr Höhepunkt gsii isch 1516 dr Erwerb vo dr schpanische Königschrone für Habsburg. Eine vo siine wichtige Berater isch dr Walliser Kardinal Matthäus Schiner gsi. Dr Karl isch uf dr weltliche Ebeni dr wichtigscht katholisch Gegeschpieler vo dr Reformation gsi.
Parlament
Im überdragene Sinn wärde hüte au anderi politischi Versammlige mit däm Begriff bezäichnet. So Versammlige si aber nid immer Volksverdrättige, wie die wo vom Volk legitimiert worde si.
Im ene Land wo d Regierig dur d Verfassig oder eifach wäge de Machtverheltnis als Diktatur funkzioniert, het s Parlemänt i vilne Fäll kei Möglechkeit mee, d Gsetz sälber z mache.
Proteste infolge des Todes von Mahsa Amini
D’ Protäschtàkzioon hàt sìch vor àllem geega s’ theokràtischa Reschiim ìm Iràn grìchta, bsunders geega d’ islàmischa Klaiderordnung, wo vu dr Regiarung verordent wìrd. Àls Zaicha vu dr Solidàritäät mìt dr Amini un üss Protäscht geega d’ Fràuijarachtslààg ìm Iràn hann manka Demonschtràntinna bewusst geega d’ Klaiderordnung gschtoossa, wu sa ìhra Kopftiacher àwaggnumma odd’r sìch äffentlig d’ Hààra gschnìtta hann.
Burg Kastenbuck
Die Durmhigelburg isch im 12. Johrhundert böue wore. S erscht Mol gnännt wore isch si in ere Urkund vum 16. Juli 1203, wu ne Rudolf von Castilhoven im Zämmehang mit ambo cellerarii domni Bvrchardi de Osinberc (Burkhard von Üsenberg) gnännt wird. D Burg wird Castri Chornbere gnännt. Im Johr 1403 wird si as Castilhovin gnännt. Die Burg isch dr Stammsitz gsi vu dr Meier von Kastenhofen. Si isch anne 1999 dur Vermässige uf eme Burgareal vu 60 mol 40 Meter noogwise wore mit eme Durmhigel am sidlige Eck. Wahrschyns isch si e Vorgängeraalag vu dr Kirnburg gsi. Im 19. Johrhundert sin no Räscht vun eme Durm z sähne gsi. Hite isch vu dr ehmolige Burgaalag nyt me erhalte.
Bet Sche'an
Name
D Etymologii vom hebräische Name Bet Sche'an isch ungsicheret. Mögligerwiis sott men en as «Huus vo dr Gottheit Sche'an» interpretiere. Sit in dr Zit vom Ptolemaios' II. skythischi Riterdrubbe in dr Stadt stationiert worde si, het män ere Skythopolis (Σκυθοπολις aus Σκυθων πολις) gsait. Erst under em Antiochos IV. het si dr Biiname Nysa überchoo noch dr Nysa, dr Amme vom Stadtgott Dionysos, wo noch ere Legände us em 1. oder 2. Johrhundert n. Chr. z Skythopolis begrabe worden isch. Dr Name Skythopolis chunnt im biblische Buech Richter 1,27 vor, in ere Glosse vo dr Septuaginta, und im Buech Judit 3,10. In dr talmudische Überliiferig het dr Ort immer Bet Sche'an gheisse. Dr alt semitischi Name het im arabische Dorf Baisan witergläbt.
Troistorrents
Religion
79,3 % vannu Iwonru sint im Jaar 2000 remisch-katholischi gsii, 9,4 % evangelisch-reformierti.
Christian Gottlob Barth
Aus seim Leaba
Em Barth langt’s et, was’r en seira Hoimet siht; er macht grauße Reisa em In- ond Ausland ond helt ibrall Vorträg. D Leit hoißet-en bald da Missions-Barth. Vo seine Reisemitbringsel stifdet’r s meischde de Naturaliakabinedd en Diibenga, Stuegert ond Mincha. Wia der Môô nô em fortgschriddna Alder nemme kô, wehlt’r da Hermann Gundert, da Graußvadder vom Hermann Hesse, zo seim Nôchfolger. Am 12. November 1862 schließlich schliaßt dr Christian Gottlob Barth z Calb seine Auga fir emmer. 63 Jôhr alt ischt’r wôrra.
Rothendorf (Lothringen)
D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Beatus Rhenanus
Lawa
Vu 1503 bis àn 1507 hàt'r z'Pàris gstudiart, ar hàt àls Lehrer dr Theologe und Humànischt Jacques Lefèvre d’Étaples ghàà.
Ànna 1507 ìsch'r uf Schlettstàdt zruckkumma, noh ìsch'r uf Stroßburi, wo-n-'r Drucker bim Mathias Schurer worra ìsch un beriahmta elsassischa Humànischta hàt lehra kenna: dr Jakob Wimpfeling, dr Johann Geiler von Kaysersberg, dr Sebastian Brant.
Bofflens
Wirtschaft
D Arbetslosigkait isch anne 2011 bi 2,5 % gläge.
Liste der byzantinischen Kaiser
Erläuterungen
Rot hinterlegt sind Gegenkaiser und Usurpatoren. Das gilt nicht für Gegenkaiser in Konstantinopel, deren Herrschaft vom Senat oder der Kirche anerkannt wurde, auch wenn der legitime Herrscher auf Reichsterritorium weiterhin eigene Regierungstätigkeit entfaltet und dem Rivalen Widerstand geleistet hat (siehe oben). Unter „Gegenkaiser“ werden Usurpatoren bzw. Prätendenten im engeren Sinne verstanden, die sich den Kaisertitel selbst zugelegt haben oder von ihren Truppen bzw. Unterstützern akklamiert worden sind. Als „Usurpator“ werden in der Liste Gestalten bezeichnet, für die entweder der formale Akt der Kaisererhebung nicht sicher überliefert ist, die sich aber de facto kaiserliche Befugnisse angemaßt bzw. illoyal verhalten und eine nicht unbedeutende territoriale Machtbasis oder dynastische Position innegehabt haben oder bei denen die Empörung geografisch so begrenzt (maximal eine Provinz/ein Thema) und so kurzzeitig (maximal wenige Tage) war, dass de facto keinerlei Gefährdung des legitimen Herrschers bestanden hat.
Château-Salins
Château-Salins (ditsch 1915–18 Salzburg, 1940–44 Salzburgen) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Département Moselle ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Lothrìnge).
Gschìcht
Château-Salins ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 1195 àls Castrum Sallum (1346: Chastel-Sallin, 1347 Saltzburg, 1348 Chastelsalin).
Luxemburg
D’Hoiptstàdt het de namligi Nàmme wie’s Lànd: Luxemburg, frieh’r Lützelburg (analog: Lutzelbourg, F.). De Nàmme vum Lànd stàmmt vun de Herrsch’rfàmeli un där vun d’Stàdt od’r viilmeh vun e klein Buri, de Lucilinburhuc (Lützelburg), wo sich de Nàmme vun de Hoiptstàdt drüss entwicklet het, un de Stàmmsitz vun de feudale Dynaschtie gsin ésch. Luxeburi ésch e Grossherzogtum – ’s einzigi, wie àls e Staat exischtiirt én de Walt – un het sich àls selles durch d’G’schicht d’Unabhängigkeit als a Nàtionalstaat erhalte. In mànchi Bereiche lehnt’s si àww’r àn de „gross Brüed’r“, ’s Künnijrich Belgie àn – vor d’Infiehrung vum Euro zuem Bispiil monetär.
D’Grofschaft un s Herzogtum Luxeburg
Luxeburg isch bis 1354 e Grofschaft gsì un bis 1815 e Herzogtum. 1437 isch s Huus Luxeburg usgstorbe un s Herzogtum isch e Deil vum Burgund wore, churz druff vu de Burgundische Niderland. Sälli sin 1477 an d’Habsburger gange, vu 1556 aa hänn si zù de Spanische Niderland zellt. Noch de Konfessionschrieg, im Johr 1581, hänn sich sälli deilt un Luxeburg isch e Deil vu de Südlige Spanische Niderland wore. Wiil Frankriich die Landstrich hät wölle bsitze, isch es immer widder zum Chrieg chuu, bis 1659 infolg vum Verdrag vu de Pyrenäe Deil vum südlige Herzogtum Luxeburg an Frankriich gange sin. 1684 hät de Louis XIV. d’Festig Luxeburg erobert un bis 1659 hät s ganz Herzogtum zù Frankriich ghört. Zämme mit em Räst vu de Spanische Niderland isch es 1714, noch em Spanische Erbfolgechrieg, an d’Habsburger gange un Luxeburg isch e Deil vu de Östriichische Niderland gsì. Sälli Züeghörigkeit isch erscht mit de Eroberig durch di Französische Revolutionsdruppe im Johr 1795 z Änd gange; deno isch Luxeburg als Département des Forêts e Deil vu Frankriich wore.
S Großherzogtum
1867 isch z London widder e Verdrag übber Luxeburg gschlosse wore. Er hät e Chrieg zwüsche Frankriich un Breuße solle verhindere un Luxeburg sällewääg als für immer uuabhängig erchlärt. Wu s holländisch Herrscherhuus Oranien-Nassau 1890 kei Nochchomme für de luxeburgisch Dron gha un s Großherzogtum hät mit Nassau-Weilburg e eiges Herrscherhuus griegt.
NN
NN stoht für:
Franz Josef Degenhardt
Läbe
Dr Degenhardt isch e Kusäng vum 2002 verstorbene Paderborner Kardinal Johannes Joachim Degenhardt gsii un e Schwoger vu dr Illustratori Gertrude Degenhardt, wu fir ihn au ne baar Plattecover illuschtriert het.
Burg Kenzingen
Gschicht
Anne 1094 isch d Burg as „castrum Cancingen“ s erscht Mol gnännt wore. D burg isch im Bsitz vu dr Herre von Üsenberg un vu dr Herre von Kenzingen gsi.