cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Charlotte Böhler-Müller
D Charlotte Elisabeth „El“ Böhler-Müller (* 5. April 1924 z Buxa) isch e dytschi Autori, Chinschtleri un Schurnalischti. Mer chännt si au unter em Chirzel ChBM.
Naturpark Südschwarzwald
Geografii
De Naturpark isch im Schwarzwald im Südweste vu Bade-Württebärg. Er ersträckt sich übber di chreisfräii Stadt Friiburg im Briisgau un d Landchreis Briisgau-Hochschwarzwald, Emmedinge, Lörrach, Waldshüet un de Schwarzwald-Baar-Chreis.
De Naturpark goht im Norde bis in de Mittler Schwarzwald uff Elzach un Driiberg im Schwarzwald-Baar-Chreis, im Weste längt er in de Landchreis Briisgau-Hochschwarzwald un Lörrach wie au bi Friiburg bis an de Rhii. Sini östligi Gränze litt hinter em Südschwarzwald am Rhii, im Oste goht er bis ans Alb-Wüete-Gebiet um Eschinge un Villinge-Schwenninge.
Jürg Fleischer
syni Forschig
E groosses Projäkt isch «SyHD: Syntax hessischer Dialekte» gsy. Tialäktsintax, aso wie mer en Satz nöd i de Schriftspraach, sunder i de Mundaart bildet, isch eerscht i de letschte Zyt es Theema woorde, wo d Spraachwüsseschaft intressiert. Aagfange hät die Forschig z Holand, i de Schwyz isch si vo der Elvira Glaser für de «SADS: Syntaktischer Atlas der deutschen Schweiz» uufgriffe woorde, und ire Schüeler Jürg Fleischer hät die Idee mit i s hessisch Marburg gnaa. Fraage sind öppe: I welere Räiefolg stönd d Kasus – chunt der Akkusatyv vor em Daatyv oder de Daatyv vor em Akkusatyv? Wie wird en Relatyvsatz ygläitet? Woo gchänt me toppleti Negazioon? Wo flektierti Konjunkzioone? Woo s äifach Prëtëritum und wo nu s Përfäkt? Publiziert woorden isch de SyHD digital.
syni Publikazioone (nu e chlyni Uuswaal)
Jiddischtischs
SS (Begriffsklärung)
Lueg au:
Schneidemühl
Gschicht
Ab 1922 hätt Schneidemühl als Provinzialhuuptstadt zu de neue Provinz Grenzmark Pose-Weschtpreusse und nooch derre Ufflösung 1938 bis 1945 zu de Provinz Pommern khert.
Pfarrerin Lenau
Om was gôht’s en dera Serie?
Dui 33-jähriga Pfarrere Katharina Lenau tridd ihrn Denscht bei dr evangelischa Melanchthon-Kirchagmoind en Stuegert ôô. Ama Haufa vo ihre Gemeindegliider passt’s ibrhaupt et, dass-se uff oimôl a Frau kriaga sollet, wo des Amt doch viil besser vo-ma Môô ausgfillt werra kenna dät. Bisher ischt’s au so gwäa, dass em Pfarrer sei Frau viil en dr Gmoid mitgschafft hôt, abr dera nuia Pfarrere ihr Môô ischt voll beruafstätig als Archidekt ond hôt zom Mithelfa kaum Zeit. S dauret also a Weile, bis d Leit merket, dass au a Frau a guada Seelsorgere sei kôô. Ondrschditzong erfehrt d Pfarrere Lenau hauptsächlich durch ihr Sekredäre Klara Treutle, da Buechbender Karl Engstinger, wo au dr Leiter vom Posaunachor ischt, dui em Ruhestand befendlicha Diakonisse Anna-Lotte Ulmer ond durch d Krankaschweschder Anneliese Niedlich.
DVD ond s Buach zom Film
Seit Sebdember 2011 kôô-mr dui Serie au uff DVD beim SWR-Shop kaufa.
Uffnahma
D Ussa-Uffnahma send z Stuegert, en Ludwigsburg ond z Diibenga dreht wôrra, ond d Enna-Uffnahma en de Studios vom Siddeitscha Rundfunk en Stuegert.
Zäziwil
Gschicht
Zäziwiu isch zum erschte Mal gnennt worde im Jahr 1299 aus Cezzenwile. Bis zum 31. Dezämber 2009 het d Gmeind zum Bezirk Chonufinge ghört.
Martin Knobel
Lääbe
Anne 2006 het er bim Gerhard-Jung-Wettbewärb en Anerkännigsbryys in dr Kategory Lyrik gwunne un 2009 mit dr alemannische Gschicht „Hinderm Huus“ bim nämlige Dialäktwettbewärb e dritte Bryys in dr Kategory Prosa.
Grimmelshofen (Stühlingen)
Geography
Südlich vom Rychèbärg volauft èn Bachdobèl, dèm mò Seldègrabbè sait. Dört volauft nit nu èn Bach, sondern au d Landesgränz zwûschè Dütschland un dè Schwiz, wegèm früèner umdrybigè chylnè Gränzvokeer im Seldègrabbè bezeichnèt mò desebb au als Schmugglerschlucht. Dirèkt nördlich vom Seldègrabbè, im Dal unnè, lyt dè Sportblatz vo Grimmelzofè.
Ort
Èrschtmòls erwäänt worrè isch Grimmelzofè in èrè Urkundè vom Kloschter St. Gallè uss èm Johr 809, woby s Dorf dört no als Grimmelwaltshofen benamst worrè isch.
St. Martin GR
Gschicht
St. Martin isch vo Walser gründt worde und isch us dem Grund dütschsprochig. Bis ins 1878 het St. Martin zu de Gmeind Tersnaus ghört. D Gmeind isch erscht in de Johr 1972/73 ans s Schtromnetz aagschlosse worde, als letschti Gmeind vo de Schwiiz. Am 31. Dezember 2010 sind 37 Iiwohner zellt worde.
Phonologie der englischen Sprache
Vokäl
Received Pronounciation isch d'Standard Ussproch vo Grossbritannie un wird oft au als BCC English bezeichnet, es ähnelt am meischte dr Ussproch vum Süde vo England. Mit General American isch d'Ussproch vum Änglische gmeint wo im Weschte un im Zentrum vo de USA gsproche wird un oft als "US-Änglisch" schlechthi aagsehe wird. D'Dialäkt vum Oschte un Süde vo de USA unterscheide sich wiiderrum starch vum General American. RP het 12 Vokäl un 8 Diphthong (zwei Vokäl in einere Silbe); im General American fähle zwei vo denne Vokäl, bi viilne Sprächer fähle au drei; usserdäm het GA numme 5 Diphthong.
Diphthong D'Diphthong vum RP falle in drei Gruppe:
Betonig
Andri Wörter wo starchi un schwachi Forme hen sin z. B. and, them, as, a, of, I oder him. D schwache Forme sin debi im Änglische kei umgangssproochlichi Forme, si were au in formelli Situatione bruucht. D Sprooch vo öberem wo numme d starche Forme bruucht (zum Byspil en Fremdspröchler wo meint dass d uubetonte Forme falsch syge) wird deswege oft als gstelzt un uunatürlich wahrgnoo, oder im Extremfall missverstande.
Sonntag (Begriffsklärung)
Sonntag isch dr Name vu däne Wuchezytige:
16. Juli
Dr '''16. Juli''' isch dr 197. Dag vum Gregorianische Kalender (dr 198. in Schaltjohr), dodermit blybe no 168 Däg bis zum Änd vum Johr.
Longirod
Bolitik
Bi dr Nationalrootswahle 2011 het s des Ergebnis gee: BDP 4,3 %, CVP 4,6 %, FDP 20,4 %, GLP 7,8 %, GP 7,6 %, SP 12,8 %, SVP 31,9 %, Sunschtigi 1,6 %.
Kalliasfrieden
Dr Friide sig 449/448 v. d. Z. vom Athener Kallias as Verdräter dvo Attisch-Delische Seebund und em Perserriich under em Groossköönig Artaxerxes I. usghandlet worde. Noch de Bestimmige sige die griechische Stedt in Chläiasie autonom worde, sigs de persische Drubbe verbote gsi, nööcher an die griechischi Küste u choo as drei Daagmärsch, häig s e Sperrzoone in dr Egeis gee für persischi Schiff und häig Athen versproche, d Bsitz vom Perserriich z respektiere.
Truttikon
Religion
56,9 % vo de Iiwooner sind evangelisch-reformiert, 17,5 % sind römisch-katholisch (Stand 2011).
Hofstetten
z Dütschland:
Ohlungen
Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vun Ohlunge ghert zem Owerrhinàlemànnisch.
Rita Hayworth
Si isch am 14. Mai 1987 im Alter vu 68 Johr z New York gstorbe und denn z Los Angeles begrabe worde.
Johannes XIX. (Papst)
Dr Johannes XIX. (vorhär Romanus vu Tusculum; * z Rom; † Oktober 1032 au dert) isch zwische 1024 un 1032 Papscht gsii.
Lääbe
Fir s Pontifikat vum Johannes XIX. findet mer in dr Literatur unterschidligi Date, dr Aafang un au s Änd vu sällem variiere um e baar Monet. Fir dr Afang findet mer Date zwische Februar un Juli 1024, s Änd soll zwische April 1032 un Jänner 1033 gläge syy.
Alexej von Jawlensky
Dr Jawlensky zelt as Mooler vom Expressionismus zum Umfäld vo dr Redaktionsgemeinschaft Der Blaue Reiter, wo vom Wassily Kandinsky und vom Franz Marc gründet worden isch.
Bulgenbach
Buèrèchrièg
Bulgèbach isch zitèwys Deil vo dè Landgrõfschaft Stüèlingè gsi. Èn Untertan vom Landgrõf zu Lupfè, dè Hans Müller vo Bulgèbach, hèt sich im Buèrèchrièg 1524-1525 èn Nammè als Aafüürer von èm bis zu 18.000 Maa starkè Schwarzwälder Buèrèhuufè gmacht.
Kanton Illzach
Gmeinde bis März 2015
Die gröschte Gmeinde vum Kanton sin dr Hauptort Ìllzi mit ca. 15.000 un Sâise mit ca. 5.500 Inwohner. Beidi Gmeinde leije im Weschte vum Kanton un ghöre zue dr Milhüüsamer Agglomeration.
Oberrot
Geografi
Ewwerroad leit an dr Road, rond 12 km sidweschtlich vo Schwäbisch Hall. D Nochbergmoede vo Ewwerroad send Mainhardt, Schwäbisch Hall, Rosengarten, Gaildorf, Fichtenberg, Murrhardt ond Großerlach.
Zielebach
Geografi
Zielebach isch es Dorf im Ämmitau ar Grenze zum Kanton Solothurn. D Gmeindsflächi bsteit us 41,9 % langwirtschaftlecher Flächi, 48,7 % Waud, 7,3 % Sidligsflächi u 2,1 % süschtigi Flächi. D Nachburgmeinde si Utzischdorf, Wiuer u Bätterchinge im Kanton Bärn u Biberischt, Gerlafinge u Obergerlafinge im Kanton Solothurn.
Muntogna da Schons
Muntogna da Schons (romanisch au für de Schamserberg) isch e politischi Gmaind vom Kanton Graubünde. Sie isch am 1. Januar 2021 durch e Fusion vo de ehemals selbständige politische Gmainde Casti-Wegeschtai, Donat, Lohn und Mathon entstande. De Sitz vo de Gmeindkanzlei isch z Farde.
Grabeskirche
Under Grabeskirche verstoot me i erster Linie d Chirche i de Altstadt vo Jerusalem, wo noch de Überliferig a däre Stell stoot, wo Jesus krütziged und begrabe worde isch.
Arthur Waldron
Dr Waldron isch dr Gründer und Vizebresidänt vom International Assessment and Strategy Center z Washington DC. Er isch Mitgliid vom Root für Ussepolitik und Mitgliid vo Freedom House und dr Jamestown Foundation.
Gegauf
Fritz Gegauf AG isch dä Name vo dä Fabrik z'Steckbora im Kanton Thurgau, wo d'Nähmaschine BERNINA produziert
Lovatens
Gschicht
Lovatens isch zum erschte Mol gnännt wore anne 996-1017 as Lovatingis.
Antonio Vivaldi
Dr Antonio Lucio Vivaldi (* 4. März 1678 z Venedig; † 28. Juli 1741 z Wien) isch e venezianische Komponist und Violinist im Barock gsi.
Die früeje Joor
Dr Vivaldi het au s Orchester vom Ospedale gläitet, won en usgezäichnete Ruef gnosse het. Er het e Hufe Giigekonzärt und Sonate für s gschriibe, wo in de Gottesdienst gspiilt worde si. 30 Giigekonzärt het er für si Schüelere, d Giigere Anna Maria, gschriibe.
Dr Stilwandel zur Wiener Früeklassik
Um 1730 het e Stilwandel iigsetzt – vom Barock zum Style galant. Wääge däm si im Vivaldi sini Komposizioonen vor allem bim venezianische Publikum immer weeniger beliebt worde. Das isch woorschinlig dr Grund, ass er 1740 uf Wien gange isch. Dr Kaiser Karl VI. won er von em ghofft het, ass er en wurd understürzr, isch aber im Oktober 1740 gstorbe und dr Musiker, won emol in ganz Öiropa villicht dr bekanntist gsi isch, isch z Wien vo dr Muusigwält nit beachdet worde.
Universitätsbibliothek Basel
Gschicht
Au d Organisazioon vo de Beständ het sich im Lauf vo de Joorhundert immer wider gänderet. In de erste Joor het d Uniwersidäätsbibliothek im Vergliich zu de Bibliotheke vo de Klöster seer wenig Büecher ghaa. Wo sich 1529 	z Basel d Reformazion duuregsetzt het, si d Klöster ufghoobe worde und dr Root het beschlosse, ass d Beständ vo iire Bibliotheke in d Üniwersidäätsbibliothek chieme. Dr Jurisprudänzbrofässer Bonifacius Amerbach het s fertig brocht, ass d Baasler Buechdrucker dr Bibliothek vo jedem Ditel en Exemplar wurde abgee. Die früeje Druckschrifte ghööre mit de klösterlige Manuskript au hüte no zu de grösste Schetz vo dr UB.
Bestand
D Bibliothek het e riiche Altbestand mit umfangriiche historische Sammlige vo öbbe 175'000 middelalterlige Handschrifte, Früedruck, Musikalie, Charte und Bordret, hauptsächlig us de Baasler Chlöster und dr Baasler Uniwersidäät. Iiri Beständ wärde vo de Institutsbibliotheke vo dr Uniwersidäät, de Allgemäine Bibliotheke vo dr GGG (Gsellschaft für s Guete und Gmäinnützige Baasel) und ere Räije vo Spezialbibliotheke ergänzt.
Benutzig
D Uniwersidäätsbibliothek Baasel verfüegt über e Freihandmagazin und über e gschlossnigs Magazin. E baar Büecher chönnen sich in Semesterapparäät befinde. D Bibliothek isch offe für alli Persoone vo 14 Joor aa und für alli natürlige und juristische Persoone, wo iire Woon- beziejigswiis Gschäftssitz in dr Schwiz oder in dr gränzüberschritende Region isch, und de Aaghöörige vo dr Uniwersidäät Baasel und de EUCOR-Uniwersidääte. S Iischriibe und Benutze isch gratis, usser wenn öbbis anders vorgsee isch. S Usleene goot über Onläin-Bstellzeddel, wenn s Buech scho usgleent isch oder sich im gschlossnige Magazin befindet, oder über d Diräktuslei us em Freihandmagazin.
Sustigs
In dr Nietzsche-Forschig gältet d Uniwersidäätsbibliothek Baasel as die zwäitwichdigsti Sammligsstell noch em Weimarer Nietzsche-Archiv, wil sich do die mäiste Kwelle vo dr „Baasler Nietzsche-Dütig“ noch em Franz Overbeck befinde.
Simbabwe
Volksgruppe
Derzue git s hite no ca. 20.000 Noofahre vu europäische Sidler im Land un e chlaini Minderhait vum indische Subkontinänt.
Yysezytligi Kultur
E zwooti Yywanderig vu Bantu mit ere furtgschrittenere Yysezytkultur het Mitti vum erschte Johrdöusert Spuren am obere Sambesi hinterloo. Die Mänsche sin schyns weschtlig am Hochland vu Simbabwe duren an dr Limpopo zoge. Dert isch im 9. un 10. Johrhundert e Kultur mit große Sidlige vu mehrere Döusert Yywohner entstande (unter anderem Musina). Churz vor dr Johrdöusertwändi sich die Kultur nidergange, villicht dur ekologischi Erschepfig vu dr Region. Schyns hete große Dail vu Bewohner s Limpopobiet verloo un het si im 10. bis 15. Johrhundert vu Sidweschte här iber s Hochland vu Simbabwe uusbraitet.
Neizyt
Im Lauf vum 15. Johrhundert hän islamischi un portugiesischi Händler um dr Yyfluss an dr Chenigshef kunkerriert. Wu Portugal di mosambikanisch Kischte zue syre Kolony gmacht het un dr swahilisch Kischtehandel unterbunde het, het s Shona-Rych sy Bedytig verlore. Im 17. Johrhundert sin d Nguni-Velker, wu us em Kongo-Biet chuu sin un militerisch straff organisiert gsii sin, ins Biet sidlivum Sambesi eyygwanderet, am bekannteschte d Zulu z Sidafrika. Im hitige Simbabwe isch s Nguni-Volk vu dr Ndebele (Matabele) gsii, wu 1835 unter ihrem Chenig Mzilikazi s Land eroberet un d Shona unterworfe hän. Dr letscht Shona-Staat vu dr Changamire-Dinaschty isch dur Burgerchrieg gschwecht gsii un isch vu dr neie Akteur vu dr Bolitik, afrikanische wie europäische, aifach ibergange wore. S Biet vum Matabelerych isch fascht deckigsglych mit däm vu dr hitige Republik Simbabwe gsii. Hauptstadt sich Bulawayo gsii.
Kolonialherrschaft
S Zensuswahlrächt z Rhodesie het si im Gegesatz zue Sidafrika nit diräkt an dr Hutfarb orientiert, sunder an Yychuu un Bildig. Unabhängig vu dr Hutfarb isch e jede wahlbrächtigt gsii, wu s Regischtrierigsformular het chennen uusfillen un uf e bstimmt Yychuu chuu isch. In dr Praxis het des Wahlsischtem aber di afrikanisch Bevelkerig vu dr bolitische Bedailigung im Große un Ganzen uusgschlosse. Regischtriere loo hän si nume ne baar Döusert Afrikaner, drotz ass theoretisch e baar Zehdöusert wahlbrächtigt gsii wäre. Anne 1970 isch fir d Afrikaner en aige Wehlerregischter gschaffe wore un ihne 16 Abgordneti zuegsproche wore. Die Zahl hätt solle aastygemi em Styyraadail u dr schwarze Meehaitsbevelkerig. D Aaforderige sin aber eso hoch aagsetzt wore, ass e Machtibernahm vu dr schwarze Meehait „uf döusert Johr“ hätt sotte uusgschlosse blybe.
Guerillachrieg
Anne 1966 hän d Rebälle vu ZANU un ZAPU e Guerillakampf gege di Machtstrukture vu dr Wysse aagfange. Di militerische Aktivitete vu dr wenigen un unerfahrene Kämpfer sin zerscht gring un sporadisch blibe. Erscht zwische 1973 un 1974 hän d Aagriff, wu vu dr mosambikanische Provinz Tete uusgange sin, Wirkig zaigt. Doderudr het si zum Byschpel z sidafrika d Iberzygig duregsetzt, s aafellig Reschym vum Smith besser dur e alternativ, stabiler un vu Pretoria gstyrt Machtsischtem yyzbinde. Au in dr wysse Bevelkerig isch d Uuzfridehait mit dr Regierigbolitik greßer wore. As Reaktion uf d Verhandligsergebniss vu dr Rhodesie-Kumferänz z Gämf sin am 3. Juli 1977 Mitglider vu dr Regierigsbartei us dr Rhodesian Front uusdrätten un hän di ultrarächt Rhodesian Action Party grindet. Dr Smith het mit dr Uflesig vum Brlemänt reagiert un mit Neiwahle fir 85.000 Wyssi un eme seli chlaie Chrais vu schwarze Wehler.
Ufböu un Neiorientierig 1980–1990
No johrelange Gfächt het s schließlig 1987 e Fridesverdrag gee zwische dr ZAPU un dr ZANU un di boode Orgynisatione sin 1988 zue dr ZANU-PF verainigt wore.
Schlacht von Tanagra (457 v. Chr.)
D Schlacht vo Tanagra isch e bedütendi Usenandersetzig zwüsche Athen und Sparta im Erste Peloponnesische Chrieg (457–445 v. d. Z.) gsi, het im Joor 457 v. d. Z. stattgfunde und mit eme Siig vo Sparta gändet.
Simbabwe
Diktatur un Wirtschaftskrise 1990 – hite
Mitti vu dr 1990er Johr het dr Bresidänt Mugabe e Kampagne gege Homosexualitet aagfange, wun er as unnatytlig un „unafrikanisch“ darstellt. Homosexuälli – wu fir dr Mugabe „minderwärtiger wie Sei“ sin – chenne mi zeh Johr Gfängnis bestroft wäre.
George
und Georgeband heisst e Schwizer Rockband
Hanny Christen
Nachlass
D Notesammlig isch hüt uf öppe 5000 Siite als elfbändigs Wärch au im Handel.
Kalhausen
Gschìcht
Hutting ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 1594 àls Ettingen (1612: Hutting, 1751: Huttingen, 1773: Huting).
Tschechoslowakische Republik (1918-1938)
Gschicht und Politik
D Unabhängigkeit vo de Tschechoslowakei isch am 28. Oktober 1918, vom tschechoslowakische Nationalrat in Prag verkündet worde. Die verschiidene Volksgruppe und Gebiet mit unterschiidliche historische, politische und wirtschaftliche Traditione sind i de Staat integriert worde. De Ursprung vo de Erste Republik ligt im Erste Wältchrieg und de Verträg vo Versailles. D vollständige Grenze vom Land und d Organisation vo siner Regierig sind schliesslich in de neue tschechoslowakische Verfassig von 1920 gregelt worde. Dr Tomáš Garrigue Masaryk isch no während m Chrieg vo de Alliierte als der Führer vo de provisorische tschechoslowakische Regierig anerkännt worde und isch im Johr 1920 zum erste tschechoslowakische Staatspresidänt gwählt worde. Er isch 1925 und 1929 widergwählt worde und isch bis zum 14. Dezember 1935 Präsident ksi, bis er wäge sinere schlechte Gsundheit zuruckträte isch. De Dr. Edvard Beneš isch zu sim Nachfolger worde. Nach m „Anschluss“ vo Östriich het Dütschland im März 1938 d Annexion vom Sudeteland agstrebt. Als Vorwand sind angeblichi Übergriff uf d dütschi Bevölkerung benutzt worde. De Prozess, wo hüt als Sudetekrise bekannt isch, hät im Münchner Abkomme gipfelt.
Bevölkerig
In de Erste Tschechoslowakische Republik händ di beide Titularnatione Tscheche und Slowake nöd die gsamti Bevölkerig bildet – öpe es Drittel hät andere Nationalitäte akhort. De Vilvölkerstaat hät bi de Volkszählig 1921 näbe 8, 871 Mio. Tscheche und Slowake au 3,1 Mio. Dütschi (23 %) kha, mee as es Slowake kha hät, und großi Minderheite vo Magyare, Roma, Russine, Ukrainer, Jude (ca. 450.000) und Pole.
Ahorn (Baden)
Verwaltig
Dr Burgermaischter vu Ahorn isch dr Elmar Haas.
Wenkerbogen von Bad Hindelang
Weartr im Wenkerboge
Dytsch in Klammern:
Bahnhof Stühlingen
Gschichtè
Dè dägliche, faarblaanmässige Personèvokeer uff dè Wuètèdalbaan isch schlièßlich uss Rentabilidätsgründ am 26. Septembèr 1971 ygschtellt worrè, nõchdèm vo 1967 bis 1971 nu nò sognennte Alibi-Zugpärli uff dè Unterè Wuètèdalbaan vokeert hèt.
John of Gaunt
Zum John of Gaunt siine legitime Nochkomme, vom Huus Lancaster, hai die änglische König Heinrich IV., Heinrich V., und Heinrich VI. ghört. Zum John of Gaunt siine Nochfahre, wo zerschd illegitim, aber denn mit dr Hürot mit dr Catherine Swynford im Johr 1396 legitimiert worde si, het dr John Beaufort 1. Earl of Sommerset ghört, däm si Groossdochder Margaret Beaufort wo schböter ins Huus Tudor iighürotet het, und weles mit em Heinrich VII. zum Dron ufgschtiigen isch. Anderi legitimi Nochkomme vom Gaunt si d Döchter Philippa of Lancaster, wo an der Siite vom König Johann I. vo Bordugal gregiert het und d Mueter vom Eduard gsi isch, d Elizabeth, Herzogin vo Exeter, wo d Mueter vom John Holland, 1. Herzog vo Exeter worden isch, und d Katherine (Catalina) of Lancaster, wo an der Siite vom König Heinrich III. vo Kastilie dr schbanisch Dron bestiige het. Sie isch d Groossdochder vom Peter I. vo Kastilie und d Mueter vom Johann II. gsi.
Val-de-Ruz NE
Geografii
Im Weschte und im Norde goot s Gmeindpiet es Stück über d Wasserscheidi übere. Ännet de Kreete vo der Bärgchetti vom Mont Racine zum Tête de Ran und bis zum Mont d’Amin ghöre de Dörfer vom Val de Ruz schöni Bärgtäler und wytlöifigi Alplandschafte. Ganz im Weschte sin d Alpe La Grande Sagneule, La Grande Racine und Mont-Dar-Dessus im Yzugsgebiet vom Fluss Areuse, wo us em Val de Travers chunt und wie der Seyon au in Nöieburgersee flüsst. Hinder em Mont Racine isch im Gmeindbann vo Val-de-Ruz d Kwelle vom Fluss Grand Bied, eme Sytefluss vo der Areuse. Unden a der Vue des Alpes isch uf der Nordsyte s Taal, wo die oberi Kwelle vo der Schüss isch; die flüsst vo dört uus es Stück s Tobel ab und versickeret denn im Bode; wyter unde chunt si wider füre und flüsst dur s Sankt-Immer-Tal, und z Biel unde mündet si in Bielersee. Eso ghört alles zum Gwässersischteem vo der Aare.
Bahnhof
Nammensgäbig
In ländlichè Gebièt bschtönn mengmòl Doppelnömmè èn gmeinsamè Baanhof vo zweinè Ort, z. B. ''Hallau-Wilchingè a dè Hochrhybaan, wo d Benamsig vo dè Baanschtation i dè Blaanigsphasè no hèftig umschtrittè gsi isch, sogar übber d Bosition vo dè Ortsnämmè hèt mò sell Mòl im Chläggi gschtrittè..
Èndbaanhof
Èn Èndbaanhof lyt am Ènd von èrè Baanschtreggi odder è baar Streggè. Diè architektonischi Form odder witeri Eigèschaftè sin durch sellè Begriff nit feschtglait.
Lützelsee
Es isch en subere, stille See mit ere hübsche Badi. S bsundere a dem Moorsee sind sini schwümmende Insle, wo leider immer weniger werded, wil si niemert me pflägt. Er isch öppe 0,12 km² gross und sini tüüfsti Stell isch nur öppe 6,7 m. De Usfluss vom Lützelsee isch de Tobelbach, dä flüsst in Zürisee abe. Jede Herbscht sänkt mer dä Wasserspiegel um öppe m, das mer chan s Schilf abschniide, wos rund um dä Lützgi hät. Dä ganzi Lützelsee mit em Piet won en umgit isch im kantonale Schutzgebiet, wo für d Störch und villi anderi Vogelarte wo deet während em Summer wonet berüemt isch. Drum söttmer bim Bade dä markierti Bereich au nöd verlaa.
Bahnhof
Dunnelbaanhof
D Bezeichnig Dǜèfbaanhof wörd meischtens glychbedütend vowendèt, cha abber au ein Baanhof i eim nõch obbè offenè Wannèbauwärch benamsè, z. B. dè Baanhof am Köln-Bonner Flughaffè odder dè Bf. Züri-Stadèlhoffè.
Sischteemwechselbaanhof
In èm Sischteemwechselbaanhof wechslèt d Stròmvosorgig für elegtrischi Drybfaarzüüg (Sischteemdrènnschtellè). Wörd kei Meesischteemfaarzüüg ygsetzt, muè dõ für d Witerfaart d Beschpannig vom Zùg gwechslèt wörrè. Oft handlèt s sich um èn Gränzbaanhof. Byschpill für èn söttigè Sischteemwechselbaanhof isch d Station Brennero/Brènner uff dè Brènnerbaan a dè Gränz zwǜschè Öschterrych un Italiè.
France 3
Gschìcht
Àm 6. Janner 1975 ìsch "France Régions 3" àm Plàtz vum drìtter Sander kumma. D Àbkìrzung "FR3" ìsch vìel benutzt worra.
Kabinett Schrenck von Notzing
S Kabinett Schrenck von Notzing isch vum 1. Mai 1859 bis zum 4. Oktober 1864 di vum Chenig Maximilian II. gruefe Landesregierig vum Chenigrych Bayern gsii.
Tusculum über der Alb
Abriss
Uff Aaordnung vom Fabrikdirèktor David vo Eichthal isch 1824 dè Bau mit dè Begründung, dass es vpllig volotterèt sich, bis uff d Fundamènt abgrissè worrè. S Abrissmatriaal isch anderwittig bruucht worrè. È Widdervowendung vo ganzè Baudeil isch abber nit witter bekannt.
Wahlenheim
Verwàltung
vun Wàhle ìsch. Wàhle ghert zem Kommünàlverbànd.
Chassidismus
Chassidismus (hebr. חסידים Chassidim ‚die Fromme‘) isch dr Naame für verschiideni religiöösi Beweegige im Juudedum, wo von enander unabhängig si.
Litratuur
Ardikel
Kloster Fahr
S Chlooschter Fahr isch es Benediktinerinnechlooschter bi Underäigschtrige im Limettal.
d Gschicht
Em Chlooschter Fahr isch vo 1944 bis ane 2013 e Pürinneschuel aagschlosse gsii.
Albert Camus
Läbe
1957 hed er de Nobelpris för Literatur gwonne.
Kuss
Zum Grüesse
Formaler u meh zur Verehrig (vore Dame, oder z. B. vom Ring vom Papscht) aus e Gruess, isch der Handkuss, wo eigentlech drumm o nid Müntschi heisst.
Ds gschtoune
Es gschtounigs Müntschi isch eis, wo me ufdrückt oder abhout, ohni dases di angeri Person wott. Je nach Situation chan en aagmässni Reaktion e Wasche oder es Müntschi zrugg sy.
Ds Religiöse
Ds bi üs vermuetlech berüemtischte religiöse Müntschi isch das, wo gmäss der chrischtleche Mythologii der Judas der Jesus dermit verrate het.
Zuzwil BE
Gschicht
Züzwiu isch zum erschte Mal gnennt worde im Jahr 1249 aus Zuozwile. Bis zum 31. Dezämber 2009 het d Gmeind zum Bezirk Froubrunne ghört.
Sprach u Dialäkt
Bir Vouchszeuuig 2000 hei vo de 474 Ywohner 97 % Dütsch aus Houptsprach aaggää un 1,3 % Französisch.
Wolfenschiessen
Woufärschiässe oder ai Woufäschiässe (amtlich Wolfenschiessen) isch ä politischi Gmeind im Kanton Nidwaudä, Schweyz.
Lucens
Religion
39,2 % vo dr Yywooner sin evangelisch-reformiert, 38,1 % sin römisch-katholisch (Stand 2000).
Siegel (Begriffsklärung)
Siegel stoht fir:
Mauro Caviezel
Biografy
Bi dr Wältmaischterschaft 2017 z St. Moritz het er mit dr Bronzemedallie in dr Alpine Kombination sy bishär greschte Erfolg ghaa.
Irene von Athen
As Kaiserin het si nit grad vil Erfolg ghaa, d Armee het sä nume halbhärzig understützt, und d Minister häi zämme ghändlet. D Irene het d Stüüre gsänkt, zum mee Popularidäät überchoo, das het ere aber nume finanzielle Schwierigkäite gmacht.
Einzugsgebiet (Hydrologie)
Definitionè
Yzugsgebièt bezièned sich immer uff èn bschtimmtè Pungt, i dè Regèl èn Pegel (sött kei Pegelschtell vorhandè sy, wörd dè Bezugspungt degegè Gebiètsuuslass dauft). S Yzugsgebièt von èm chlynè Flièßgwässer bezièt sich somit meischtens uff dè Pungt, a dèm s Gwässer in è Gwässer vo höcherer Ornig mündet.
È wǜrksams Yzugsgebièt ergit sich uss èm natürlichè Yzugsgebièt unter dè Berüggsichtigung vo dè Zuè- un Ableitigè vo dè bedroffenè Gebièt. Es wörd bsunders für d Berechnig vo dè Abflussschpendè bruucht, um dènnè iri Voglychbarkeit z gwôrleischtè.
Tour de Suisse 2010
Mannschafte
D Tour de Suisse isch eins vo de ProTour Renne und dorum hai alli achzäh ProTour Mannschafte mitgmacht. Drzue si no drei Mannschafte iiglade worde, s amerikanische BMC Racing Team, s Schwiizer Cervélo TestTeam und s holländische Vacansoleil
Bernhard Fütterer
Lääbe
Dr Fütterer isch z Elzach ufgwachse. Noch em Abitur het er z Fryburg an dr Fachhochschuel studiertun as Diplom-Sozialarbaiter (FH) un Diplom-Verwaltigswirt (FH) absgchlosse. Är wohnt mit syre Frau Iris z Chrozige. Si hän zäme ne Suhn, Christoph, wu 2009 zum kadolische Brieschter gweit woren isch.
Sigl
Sigl isch bis 2006 au dr Namme vun ere Privatbrauerei gsi z Obertrum bi Salzburg, Eschtryych
Luins
Wirtschaft
D Arbetslosigkait isch anne 2011 bi 4,4 % gläge.
Zweisimmen
Zwüüsimme (amtlech Zweisimmen) isch e politischi Gmeind im Verwautigschreis Obersimmental-Saanen im Kanton Bärn, Schwyz.
Zürichsee
S Seewasser het Trinkwasserqualität. D Stadt Züri nimt bim Seewasserwäärch e grossi Teil vo iirem Wasser us em See.
Bad Mergentheim
Verwaltig
Dr Oberburgermaischter vu Bad Mergentheim isch dr Udo Glatthaar.
Zürichsee
Gschicht
I de Hallstattzit (Früeni Isezit; vom 8. bis zum 5. Jaarhundert vor Chrischtus) händ d Mensche agfange Grabhügel für iri Tote z boue und s Ise hät d Bronze als Werchstoff för Waffe und Werchzüg abglööst. I dere Zit isch s Gebiet vom Zürisee weniger starch besidlet gsii weder vorane. Drufabe isch d Latènezit cho (Spooti Isezit; vom 5. bis zum 1. Jaarhundert vor Chrischtus), wo d Kelte im Land a den Alpe gwoont händ. D Helvetier werdet im Gebiet vom Mittelland z erstmol vom griechische Schriftsteller Poseidonios gnennt. Er schribt na bsunders, as d Helvetier mit vorliebi us Flüss Gold wäsched. De Zürisee het dazmal zum Randgebiet vo de Helvetier ghört.
Schifffahrt
D Zürcher Tampfbootgsellschaft (ZDG) isch 1890 gründet worde und häd im undere Seebecki zwüsched de Schiffländi und Thalwil mit chline Schiff (Schwalbe) en Art en Tramvercher iigrichted. 1900 häd si dänn d Tampfbootgsellschaft Wädischwiil, wos sit 1894 gee hät, überna und 1903 d Schiff von de Nordoschtbaan. Sit 1957 häisst si Zürisee-Schiffahrtsgsellschaft (ZSG).
Wintershausen
Gschìcht
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Kappelkinger
D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Uetikon am See
Religioon
40,6% vo den Iiwooner sind evangeelisch-reformiert, 27,4% sind röömisch-katolisch (Stand 2011).
Kappelkinger
Verwàltung
vun Kappelkinger ìsch. Kappelkinger ghert zem Kommünàlverbànd.
Kanton Kaysersberg
Gschicht
Dr Kanton isch am 4. März 1790 im Zug vu dr Inrichtung vun dr Départements àls Teil vum domolige "Distrikt Colmer" grindet worre.
In dr ditsche Zit vu 1871 bis 1919 hàt s keni Kantoon gewe un s Gebiet isch e Teil vum domolige "Kreis Rappoldsweiler" (dt. fir Rappschwihr) gsin.
Kedingen
Geogràfi
Kedéngen lijt àn dr Canner, eme Züefluss vun dr Mosel, rund 14 Kilometer sìdeschtlich vun Thionvilleuf re Heche zwìsche 177 un 298 m ìwer em Meeresspiejel.
Flagge Israels
D Sümbolik
D Gstaltig vo dr Faane goot zrugg uf dr jüüdisch Gebätsschal Tallit; blau und wiss si d Farbe vo dr jüdische Ritualchläidig. Dr Wolffsohn het 1897 dr Entwurf erkläärt:
Kedingen
Gschìcht
Ìm Johr 1697 ìsch d Gmein züe Frànkrich kumme. Vun 1811 bìs 1902 ìsch Kedéngen Deil vun dr Gmein Hombourg-sur-Kaner gsin. Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Uitikon
Tieläkt
De züritüütsch Tieläkt vo Üüdike ghört zue de Ämtler Mundarte.
Steina (Wutach)
Vosickerig
Am Übbergang vo dè Steina i s Tal vo dè Wuètè, öppè 1 km vo dè Mündig, volauft s Flussbett übber è porösi un uusgwascheni Muschelkalch-Formation, in dèrè èn Deil vom Wasser vosickeret. Bi Nidrigwasser ka èn Abschnitt vom Fluss ganz drochè keiè. Dè Deil vom vosickerètè Wasser, wellè nimmi i dè Fluss zrugg flüèßt, wörd Deil vom großè Grundwasserschtrom im Chläggidal. I dè Kysablagerungè vom Chläggi-Rhydal ( Rhyvolauf i dè Mindel-Riß-Zwischeneiszeit ), wo uff dè Muschelkalch folgè düèn, trifft s Sickerwasser vo dè Steina uff s Grundwasser vo dè Wuètè un flüèßt unter dè yszitlichè Kysablagerungè vom Bürgerwald (ca. 400 m ü. NN) durrè, um i Ettikon, Gmeind Küssaberg, s hütigè Rhydal z erreichè.
Lully VD
Lully (frankoprovenzalisch ) isch e bolitischi Gmai im Bezirk Morges im Kanton Waadt, Schwyz.
Wappen Israels
S Wappe vo Israel zeigt a sibenärmigi Menorah, a Lampeschtänder, wie s im Tämpel vom Salomo eine gha het. Mä weiss nit wieso si sibeärmig isch, aber d Nummere Sibe chunnt in dr jüdische Kultur nit wenig vor. D Menorah isch in gschichtlige Ziite mänggisch abbildet worde, zum Bischbil of Münze vom Antigonus, em letzschte vo de Chaschmonäer König.
Schloss Schönau (Bad Säckingen)
S Schloss Schönau isch es Huus i der Stadt Säckinge im Landchrais Waldshuet vo Baade-Württebärg.
Rot am See
Dialekt
Dr Dialekt vo Roud ghert zom Oschtfränkisch
Zweiter Weltkrieg
De Aagriff uf Pole 1939
Am Morge vom 1. Septämber 1939 hät s dütsche Chriegsschiff „Schleswig-Holstein“ e polnischi Schtellig beschosse. E paar Schtund spöter hät de Hitler behauptet, d Pole heged de Chrieg aagfange. Jetzt händ Masse vo dütsche Truppe di polnisch Gränze überschritte. Pole hät zwar glychvil Soldate gha wi Dütschland, aber trotzdem isches wäge veralteter Technik und Infraschtruktur gäg di mit de modernschte Waffe usgrüschtet Wehrmacht chancelos gsy. Jetz aber händ s UK und Frankrych Dütschland – wi imene Vertrag mit Pole verybart – de Chrieg erchlärt. Aber de zweit Teil vo der Abmachig händs nöd yghalte: Si hetted spötischtens 10 Tag nach der Invasion z Pole e Offensive gäg Weschttütschland sölle schtarte. D Franzose händ zwar en schwache Aagriff ufs Saarland versuecht, aber di Tütsche händ sich äfach in Weschtwall zruggzoge, und dänn isch nüt meh passiert. Zuesätzlich isch jetz ä no di Rot Armee z Oschtpole ygfalle, das isch nämli au im Hitler-Stalin-Pakt beschlosse worde. Franzose und Brite händ sich etz nömenemal zunere Chriegserchlärig gäg d Sowjetunion chöne dureringe. Nachdäm di polnisch Regierig uf Rumänie gflohe isch, hät Warschau müse kapituliere. Em Hitler sin erschte Fäldzug isch üsserscht erfolgrych abgschlosse worde.
D Bsetzig vo Norwege und Dänemark 1940
Dur d Chriegserchlärig vo Frankrych a Tütschland händ di Tütsche logischerwys kä Ise meh vo däm Nachber chönne bezie. Jetz sind 40 % vo däm für d Rüschtig so wichtige Guet us em neutrale Schwede cho. Unds schwedische Erz isch alles über Narvik (Norwege) ygfüert worde. D Brite händ plant, Norwege z bsetze, zum di schwedische Erzlieferige uf Tütschland underbräche, was verheerend für di tütsch Induschtrie gsy wär. De Hitler hät also de Alliierte bi de Ynahm vo Norwege wele zvorcho. Für das hät er aber zersch Dänemark als "Sprungbrätt" bbrucht. Wil d Däne gar kä Widerschtand gleischtet händ, hät scho bald d Invasion z Norwege chönne gschtartet wärde. Di Alliierte sind uf das nöd vorbereitet gsy, so isches, wo dänn britischi Truppe z Narvik ytroffe sind, scho z schpat gsy. Es isch de Brite zwar no gglunge, mehreri tütschi Chriegs- und Handelsschiff z versänke, aber dänn händs wäge tütsche Erfölg im Weschte – dadezue im nächschte Kapitel – müse abzie, und ä di verblybende norwegische Truppe händ kapituliert. So isch also Norwege zum „Rychskommissariat“ gmacht worde, und mer hät e Marionetteregierig ygsetzt. Aber während em ganze Chrieg hät de Hitler vil Truppe z Norwege ggla, wel er Angscht vor ere britische – oder spöter amerikanische – Invasion gha hät, und so sind Norwege und Dänemark di einzige Uslandgebiet gsy, wo d Wehrmacht bis im Mai 1945 ghalte hät.
Rottenburg am Neckar
Raodaburg (dt. Rottenburg am Neckar, bis 10. Juni 1964 nume Rottenburg) isch a Mittelstadt im Landchreis Dibenga z Bade-Wirttebärg. Si lyt rund 50 Kilometer sidweschtli vu dr Landeshauptstadt Stuegert un eppe zwelf Kilometer sidweschtli vu dr Chreisstadt Dibenga. No Dibenga isch si di zwotgrescht Stadt vum Landchreis Dibenga un bildet a Mittelzäntrum fir d Umlandgmeine.
Katherine Sophie Dreier
D Katherine Sophie Dreier (* 10. Septämber 1877 z Brooklyn, New York; † 29. März 1952 z New York) isch e amerikanischi Moolere, Kunstmäzenin und Kunstsammlere gsi. Zsämme mit em Marcel Duchamp und em Man Ray het si d New Yorker Kunstvereinigung Société Anonyme Inc. gründet. Si isch au e Mitgliid vo dr Künstlergruppe Abstraction-Création gsi. Ihr Ziil isch s gsi, us ihrem Landhuus z Redding, Connecticut, e Museum für modärni Kunst z mache und d Sammlig vo dr Société Anonyme mit ihrer Privatsammlig zsämmezfasse. D Dreier isch e Verdrätere vo dr abstrakte Moolerei.
Eisenbahnbrücke (Basel)
D Iisebaanbrugg isch s Härzstück vo dr Baasler Verbindigsbaan und verbindet dr Badisch Baanhoof uf dr rächte Site vom Rhii mit em Schwizerische Bundesbaanhoof und em Streckenetz vo dr SBB linggs vom Rhii. Dr Persoone- und Güetervercheer vo Norde uf Süüden goot doo drüüber; si isch dorum e Däil vo äinere vo de wichdigste Iisebaanstreckene in dr Schwiz.
Damasus II.
Lääbe
Dr Poppo isch 24 Däg as Damasus II. uf em Stuel Petri ghockt, vorbe er z Palestrina – vermuetli an der Malaria – gstorben isch, s isch umstritte, eb er villicht vu Aahänger vum Benedikt IX. vergiftet woren isch. Vergrabe wore isch er in dr Basilika San Lorenzo fuori le mura z Rom.
Wuxia qi gongzhu
Kritik
Dr Sascha Garthof findet uf sinere Website Cinema Far East, dass der Film zwar einigi «hervorragende Actionszenen zu bieten» heigi, die aber «wieder im hinlänglich bekannten und wenig befriedigenden Chaos münden». Nach em Kampf am Afang, wo «allererste Sahne» sig, chömi für sibzg Minuten e Huufe «unglaublich dämlicher Kalauer», dur die me sich «mit aller Macht ... quälen» miessi, damit me dr Schlusskampf gniesse chöing. Im Garthof gfallt nid, dass s Talänt vo de Darschtellerinne Michelle Yeoh und Maggie Cheung verschänkt wärdi und di andere Darschteller findet er schlächt, mit dr Usnahm vom Ng Man-Tat, wo i sinere Rolle als gschpunnige Dokter für «den ein oder anderen wirklich heiteren Moment» sorgi.
Schönenbach (Schluchsee)
Infraschtruktur
È Dorf vo guèt übber 100 Ywooner hèt normalerwys nit vill Infraschtruktur im Bsitz. Um so erschtuunlicher isch es, dass z Schönèbach è Hallèbad baut worrè un bis hüt au bedribbè wörd. Sit 1902 bis zu dè Ygmeindung hèt Schönèbach übber è eigenes Rõthuus vofüègt, i dèm au è Füerweergräteraum iigrichtet worrè isch. D Füèrweerabteilunge vo Schönèbach un Schtaufè schaffèd bis hüt èng mitnand zämmè, diè alljöhrlichi Füèrweerüèbung findet immer mitnand statt. 1906 hèt mò s Dorf zwüschè Schwarza un Mettma an è ständigi Wasserleitung aagschlossè. Nõch èm Èrschtè Wältchrièg isch Schönèbach a diè elegtrischi Stròmvosorgung aagschlossè worrè.
St. Peter (Hochschwarzwald)
Gschicht
S Kloschter St. Peder uf em Schwarzwald isch 1093 vum Zähringerherzog Berthold II. als Huskloschter un Begräbnisstätte gründet worre. D Gmei hät sich allmälig um s Kloschter rum entwicklet.
Wahle
Ergebnis vu d Landdagswahle sit 2006: 1 2006: WASG, sit 2011: Die Linke
Kemplich
Dialekt
Dr lothrìngisch Dialekt vun Kemplech ghert zem Moselfrankisch.
Unterstammheim
Gschicht
Underschtamme isch zum eerschte Mòòl gnamset worde im Jòòr 761 als Stamhaim (1212 Stamheim … et inferiori). Bis Ändi 2018 isch Understamme en aagni politeschi Gmaand gsii. Uf de 1. Jänner 2019 hät si sich mit de früenere Gmaande Oberstamme und Waltelinge zu de Gmaand Stamme zametue.
Wirtschaft
D Arbetslosigkäit isch im Jòòr 2010 bi 2,2 % gläge.
Gemeinden des Kantons Graubünden
Fusione
2006: Splügen und Medels im Rhiiwald → Splüüge
Rheinaue Rietheim
A däre Stell het der Rhy früener en natürliche Sytearm gha, wo drumume en füechti Auelandschaft entstanden isch. Im 20. Joorhundert hät me das Areal ufgschüttet und entwässeret, wil vorhär immer wider s Kulturland näbedra überschwemmt worden isch. I de Joore 2014 und 2015 hät der Kanton zäme mit em Verein Pro Natura e Deil vom Land am alte Sytenarm bim Projäkt vom «Aueschutzpark Aargau» wider in en naturnoche Zuestand zruggbout, mit nöie Gwässer und mit Areal, wo’s früsches Chiis hät und wo sech mit der Zyt wider en Auelandschaft cha entwickle. S nöie Naturschutzpiet hät e Flechi vo 35 Hektare. Es isch is nazionale Verzeichnis vo de bedüütende Schwiizer Auelandschaften ufgnoo.
Kernenergie
Finanzielli Vorussetzige
Strom us Chernenergi isch extrem kapitalintensiv un erforderet e sehr hoche Sicherheitsufwand - au wäge dr Gfahr vu terroristische Aschläg.
Technologischi Vorussetzige
Es git bislang nur Chernchraftwerch, wo Energi us dr Chernspaltig beziege, un keini kommerzielle Fusionsreaktore. Zwar forscht mer scho sit eme halbe Johrhundert dra, s'Sternefir uf d'Erde z'hole, aber es heisst scho sit dert, dass mer noch mindischtens e Drittel Johrhundert vu eme kommerzielle Reaktor entfernt sei.
Freudenberg (Baden)
Gschicht
Anne 1159 wird zum erschte Mol dr Ort Lüllenseit gnännt. Zwische 1160 un 1200 wird d Burg Frouwedenberch böue, dr Name vun ere wird derno uf d Sidlig iberdrait. Zum erschte Mol as Burg un Stadt (castrum et civitas) wird Freudenberg anne 1287 gnännt.
Zwieselberg BE
Zwisubäärg (amtlech Zwieselberg) isch e politischi Gmeind im Verwautigschreis Thun im Kanton Bärn, Schwyz.
Freudenberg (Baden)
Wahle
Ergebnis vu dr Landdagswahle syt 2006: 1 2006: WASG, syt 2011: Die Linke
Zwieselberg BE
Gschicht
Zwisubäärg isch zum erschte Mal gnennt worde im Jahr 1345 aus der Zwiselberg. Bis zum 31. Dezämber 2009 het d Gmeind zum Bezirk Thun ghört.
Fahne
Gschicht und Bedütig
Wäge der grosse symbolische Bedüütig vo de Fääne lueget me ganz gnau druuf, wie me se macht und bruucht, und das wird i der Öfentlechkeit kritisch beobachtet; wenn do öpperem e Fääler bassiert, cha das unagnäämi diplomatischi Konsekwänze haa. Drum het sech us langer Gwoonet use s internazionale Faanerächt (hochdüütsch und ofiziell: «Internationales Flaggenrecht») entwicklet.
Es git tradizionelli Rituaal für wichtegi Momänt im «Läbe« vo de Fääne, zum Bischpiil tuet me se teils wenn si früsch gmacht si fyrlech daufe; und es gälte prezysi Protokoll derfüür wie me se uufhänkt, wie si am Morge ufzogen und am Oobig wider ygholt wärde und wänn as me Fääne darf bruuche, me stellt i vilne Fäll en Faanewach derzue, d Soldaate loot me der Faaneneid lo schwööre. Und die Tüecher siind a vilnen Oort es Elimänt vo de Dootefyre, wo me ne früener au «Seelefääne» gseit het. Es git Fääne sit der antike Zyt, grad bi der römischen Armee sind «Fäldzeiche» us Stoff wichtig gsi, me het ne «vexillum» gseit, und sid em Konstantin em Groosse au «labarum». Me gseht se uf Bilder us der römische Zyt, öppen uf em Relief vo der Trajanssüüle z Rom. Wemme sones symbolischs Zeiche verloore het, isch das e schlimmi Nöiigkeit gsi; der römisch Schriftsteller Ammianus het i sinere Römische Gschicht mol dervoo prichtet, d Alemanne heigen es Fäldzeiche von ere römische Einheit eroberet.
Baum
Definizioon und Verbräitig
D Botanik definiert Böim as usduuerndi, verholzti Soomepflanze, wo e dominierendi Sprossaggse häi, wo dur sekundärs Waggsdum vom Umfang immer dicker wird. Die Merkmol underschäide e Baum vo Strüücher, Farn, Palmen und andere verholzte Pflanze. Im Geegesatz zu iire entwiggligsgschichtlige Vorlöifer häi die mäiste Böim au wääsentlig differenzierteri Blattorgan, wo us meerfach verzwigte Sitedriib (Lang- und Churzdriib) waggse. Dr Stamm, d Est und d Zwiig verlengere sich jedes Joor dur Ändchnospe und Sitechnospe wo usdriibe, verholze und die ganz Zit am Umfang zuenämme. Im Geegesatz zum Struuch isch dominiere bi de Böim d Ändchnospe über d Sitechnospe («Apikaldominanz») und eso bildet sich e vorherrschende Hauptdriib uuse («Akrotonii»). Baumförmigi Lääbensforme chömme in verschiidene Pflanzegrubbe vor: „Ächti“ Böim si d Laubböim under de Bedecktsoomer und die baumförmige Nacktsoomer, wo d Noodelholzgwäggs wie die bekannte Noodelböim drzue ghöre, aber au Ginkgo biloba (as äinzige Verdräter vo de Ginkogwäggs, wo s hüte no git) und vili Verdräter vo de fiiderblettrige Nacktsoomer (Cycadophytina). Dr äigedümligsti Baum isch woorschinlig d Welwitschia mirabilis, wo z Namibia vorchunnt und wo dr Stamm von ere im Boode blibt. Au d Palme und d Baumfarn chönne baumäänligi Forme ha. Die Grubbe häi aber kä ächts Holz (sekundärs Xylem) und gälte doorum nit as Böim. E bsundrigi Stellig het dr Drachebaum (Dracaena). Dä ghöört zwar zu de Äikäimblettrige, het aber e atypischs sekundärs Dickiwaggsdum.
Berne (Indiana)
Demographischi Date
S jährleche Durchschnittsykome vomene Hushaut isch 2015 bi 45.897 Dollar gläge, s Durchschnittsykome vo dr Familie 61.550 Dollar.
Moksha-Patamu
Moksha-Patamu isch es Brettspiil wo ursprünglich us Indie chunnt. Es isch ähnlich wis Leiterlispiel, wo me i de Schwiiz kennt. S Brett isch iiteilt i 100 nummerierti quadratischi Fälder. Alli Spiiler started bim Feld 1 und gwunne het, wer zerscht s Feld mit de Nummere 100 erreicht.
Spiilablauf
Wenn en Spiler nach sim Zug uf eme Feld mit ere Leitere staht, denn zieht er sini Figur d Leitere duruf bis zum oberste Feld, wo d Leitere anezeigt. Zieht en Spiler nach eme Wurf uf es Feld mit em Chopf vonere Schlange, so gaht er entsprechend zrugg bis zum Feld mit em Schwanz vo de Schlange.
Portein
Wappe
S Wappe zeigt uffeme silbrige (wysse) Hintergrund en Bär wo uffrecht stoot, un en goldene (gääle) Baumstaim uffem Buckel drait. Des isch s Attribut vum heilige St. Gallus, wo de Patron vo de reformierte Chilch vo Portein isch.
Liechtensteinerisch
Gliderig
S Unter- und s Oberländische wered zum Nideralemannische oder Bodeseealemannische grechnet und sind erchennbar as im Wortaafang /k/ nöd verschoben isch (Khua), s Walsertütsch ghört natüürli zum Höchschtalemannisch mit Verschiebig (Chua). S Unter- und s Oberländische schtönd nööcher zu de Tielekt von binochbuurte Voradlbärg as zu de Tielekt im Werdebergische i de Schwiiz wo Hööchalemannisch gredt werd.
Marcel Duchamp
Dr Marcel Duchamp (* 28. Juli 1887 z Blainville-Crevon; † 2. Oktober 1968 z Neuilly-sur-Seine), eigetlig Henri-Robert-Marcel Duchamp, isch e französisch-amerikanische Mooler und Objektkünstler gsi. Er isch e Mitbegründer vo der Konzeptkunst und zelt zu de Wägbegleiter vom Dadaismus und vom Surrealismus. Noch ihm het män e Briis, dr Prix Marcel Duchamp gnennt.
The Dude (Band)
The Dude isch e franzöösischi Bänd us Rennes, wo im Joor 2000 gründet worde isch.
Adler
Adler (vu mittelhochdt. adelare, aigetli „edle Aar“) stoht unter anderem fir:
Großrinderfeld
Dialäkt
Dr Dialäkt vu Großrinderfeld ghert zum Oschtfränkisch.
Prognose
En Prognose isch en Voruussag von ere erscht zuekünftig schtattfindende Situation oder Entwicklig. Das chann en Chrankheits-Verlauf sii, en Wätterprognose, en Wahl-/Abschtimmigsprognose oder en Wirtschafts-Prognose und viiles meh.
Wettsteinhaus
S Nöije Wettstäihuus, wo sit 1662 au im Wettstäi ghöört het, isch e historischs Landguet in dr Nööchi an dr Baaselstrooss 30 z Rieche. Es häisst au Lüscherhuus und het usser em Wettstäi emol au em Balthasar Meigel, wo s in de 1560er Joor kauft het und dr erst Baasler Bsitzer gsi isch, em Baasler Rootschriiber Hieronymus Menzinger und non e Hufe andere ghöört.
Abhar
Abhar lit zwüsche Qazvin und dr Stadt Zanjan in dr Nööchi vom Fluss Abhar. Es isch die zwäitgrössti Stadt in dr Browinz noch Zanjan.
Staat
d Wüsseschaft vom Staat
De Max Weber definiert i siinere Herrschaftssoziologie der Staat als en politische Betriib, wo mit sinere Verwaltig erfolgriich s Monopol vo legitimem physischem Zwang (also s Gwaltmonopol) duresetzt.
d Länder im Völkerrächt
Wer aber en Sitz i dr UNO-Vollversammlig möcht haa, muess mindeschtens di vier Kriterie vo dr Konvention vo Montevideo erfülle, demit dr Uufnahmeaatrag überhaupt e Chance hät.
Volken
Politik
Bi de Kantonsraatswaale 2011 hät s das Ergebnis ggee: BDP 8,9 %, CVP 2,4 %, EDU 2,8 %, EVP 7,6 %, FDP 14,6 %. GLP 3,7 %, GP 8,5 %, SP 3,3 %, SVP 48,3 %.
Wohlfahrtsausschuss
Dr Wohlfahrtsusschuss isch ä politischi Institution vo dr Französische Revolution gsi. Währed dr sogenannte Terrorherrschaft (La Grande Terreur) vom September 1793 bis zum Juli 1794 het er praktisch diktatoriali Gwalt über Frankriich gha.
Gschicht
Dr Wohlfahrtsusschuss het denn ä groosse Deil vo siim Iifluss verlore und siini Vollmachte si uf d Ussepolitik und d Chriegsfüehrig beschränkt worde. Im Oktober 1795 isch er ufglöst worde.
Französische Präsidentschaftswahl 2017
Emmanuel Macron
Dr Emmanuel Macron (* 21. Dezamber 1977 z Amiens) hàt ìm Parti Socialiste ààgfànga. Ànna 2016 ìsch'r àwer drüsgànga fer sina eigena Pàrtèi grìnda. Ar hàt àn da Primaires-Wàhla vu da Lìnka-Pàrtèi nìt wälla mìtmàcha.
Chnodomar
De Chnodomar isch vum Chaiser Constantius II. ermuetigt wore, de Usurpator Magnentius z Galie aazgryfe. De Chnodomar hät mehreri Siig gage de römischi Usurpator erunge; aber noch synim Sieg im Bürgerkrieg hät de Constantius syn Neffe Julian un de Heerführer Barbatio gage de Chnodomar gschiggt. De Chnodomar hät de Barbatio bi Rauracum (Chaiseraugscht) chönne zruggschlo. De Römischi Hischtoriker Ammianus Marcellinus macht e Ufschtand bzw. Plündrigszug vo de Läte un em Barbatio sin Ergeitz für d Niderlag verantwortlig.
Zhou-Dynastie
Staat und Wirtschaft, Entwicklige
Im 4. und 3. Jhd. v. d. Z. isch d Wirtschaft gwaggse und es het technischi Erfindige gee. D Landwirtschaft isch intensiver worde, mä Dünger afo bruuche, gosseni Iisewärkzüüg (Gussiise isch sit 513 v. d. Z. noochgwiise) und s Brustgurtgschirr, wo de Zuugdier d Luftrööre nid zuedruckt het. Mä het zwüsche verschidnige Arte vo Bööde afo underschäide, und groossi Aalaage für d Bewässerig und d Entwässerig baut.
Tschechoslowakische Sozialistische Republik
Obwohl s Land ab 1969 offiziell e Föderation us zwei sozialistische Teilrepublike gsi isch und es im slowakische Teil au e eigene Zwiig vo de Partei, d Kommunistische Partei vo de Slowakei, gäh hät, isch d ČSSR vo ihrere Gründig 1960 bis zu ihrem Ändi 1989 de facto e Staat ksi, wo vo de KSČ vo Prag us halbzentralistisch regiert worde isch. D ČSSR isch Mitgliid vom Warschauer Pakt und vom Rat für gägesitigi Wirtschaftshilf ksi.
Grünsfeld
Grünsfeld (oschtfränkisch Grünsfeld) isch e Stadt im Main-Tauber-Chrais z Bade-Wirttebärg. D Stadt het Yywohner (Stand: ).
Ruine Münchenstein
Gschicht
D Burg und s Dorf si nume churz Äigeguet vo de Münch gsi. Scho um 1270 häi si s de Groofe vo Pfirt gee und häi s as Lääche zruggüberchoo. Das isch in sällere Zit, wo s käi äihäitligs, rächtligs System im hütige Sinn gee het, esom üüblig gsi, wil mä so in dr rächtlig und militärisch Schutz von ere sterkere Macht choo isch. In däm Fall isch s woorschiinlig um d Usenandersetzig gange zwüsche de Habsburger und em Bischof vo Basel, wo vo de Münch understützt worde isch. D Münch si zitwiis au mit dr Stadt Basel in offener Fehde gsi, so zum Bischbil 1409, wo Münchestäiner Underdaane uf Basel züüglet si.