cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Johann Jacob Fechter
Dr Johann Jacob Fechter (* 13. Juni 1717 z Baasel; † 7. Februar 1797 z Baasel) isch e Schwizer Bauääscheniöör, Baumäister und Geometer im Barock und Rokoko gsi, wo in Basel, Freiburg im Brisgau und dr Umgääbig gschafft het. Näben em Samuel Werenfels (1720–1800) und em Ulrich Büchel (1753–1792) gältet er as äine vo de bedütendste Baumäister vo dr Stadt Baasel im 18. Joorhundert.
Bergün Filisur
Gschicht
Im Amtliche Gmaindsverzaichnis vo de Schwiz isch i de Uusgob vom März 2016 aakündt worde, as uf Aafangs 2017 us Bergün und Filisur e neui Gmaind söll wärda (damals no «Bergün-Filisur» gschribe). A de Sitzig vom 10. Mai 2016 bschlüüsst d Regierig vom Kanton Graubünde en Förderbiitrag för di neu Gmaind im obere Albulatal i de Höchi vo 8,615 Million Franke.
Ludwigsburg
Stadtgliderig
Dernäbe unterscheidet mer zem Deil no wyteri Wohnplätz oder Wohngebiet, wu d Nämme sich im Lauf vu dr Zyt yyburgeret hän. D Gränze sin aber do zmeischt nit gnau feschtgleit. Doderzue ghere zem Byschpel dr Gugelberg, dr Magehof, Meirich, Mõnrepo, s Oschterholz un Schlesslesfeld.
Ruumplanig
Ludisburg bildet mit dr sidlige Nochberstadt Kornweschte ne Mittelzäntrum in dr Region Stuegert, s Oberzäntrum vu däre isch d Stadt Stuegert. Zum Mittelberaich Ludisburg/Kornweschte ghere no d Stedt un Gmeine im Side un Oschte vum Landchreis: Affelterbach, Aschberg, Bennenge, Biedge-Bissenge, Erdmeschhosue, Freiberg, Baodmer, Hemmenge, Marbach, Markgrẽänenge, Meglenge, Murr, Oberschtefeld, Bleidelse, Remseck, Schwiewerdenge,Schtõẽne un Tamm.
Freidorf (Muttenz)
Gschicht
Dr spöter Bauhaus-Architekt Hannes Meyer (1889-1954) het d Siidlig entworfe. Si isch in de Johr 1919 bis 1921 im Gnosseschaftsmodäll noch em Gartestadt-Vorbild baut worde. Dr Meyer sälber het s Freidorf as halb Chloster und Astalt, halb Gartestadt und Juradorf beschriibe. D Bebauigsplän si 1919 uf ere Sonderusstellig vom Zürcher Kunstgwärbmuseum, won e Katalog usege het, zsämme mit dene vo der Gämfer Gartestadt "Piccard, Pictet Co." zeigt worde.
Um s Baugländ git s e Muure. Es lit an der St. Jakobs-Stross uf em Schänzli am Rand vo Muttez. Si Dreieggform isch noch em Meyer die symbolischi Idealform für die "ersti schwizerischi Vollgnosseschaft". Der Architekt Rudolf Christ (1895-1975) haig grossen Iifluss uf d Planig vo dr Siidlig gha.
Ralph Giordano
Brivaats
Dr Giordano isch mit dr Roswitha Everhan vo 1994 bis dass si 2002 gstorbe isch, in zwäter Ee verhürootet gsi. Er het z Köln gläbt und isch e guete Fründ vom schwarze dütsch-amerikanische Schurnalist Hans Massaquoi gsi.
Liste der Mitglieder des Württembergischen Landtages 1928 bis 1932
Weblink
Quelle:
Clementia von Zähringen
Dr staufisch Chaiser Friedrich Barbarossa het wäge däm gege die Eh kämpft mit em Argumänt, ass d Clementia un dr Heinrich z noo verwandt seje un het des Ziil au anne 1162 erreicht. Us dr Eh mit em Heinrich sin zue däm Zytpunkt scho drej Chinder fiirigange:
McDonnell Douglas F/A-18
D F/A-18 Hornet esch es zwöistrahligs Mehrzwäckkampfflogzüg vom US-amerikanische Härstöuer McDonnell Douglas (set 1997 Teil vo Boeing). Dr Erstflog het im November 1978, d Idienststellig het im Januar 1983 statt gfonde.
D Schwizer Luftwaffe hät (noch je eme Verlust am 7. April 1998, am 23. Oktober 2013, am 14. Oktober 2015 ) und am 29. Augschte 2016 no 25 F/A-18C und 5 F/A-18D, wo ohni Luft-Bode-Fähigkeite uusglifered worde sind. Si underscheided sech vo de öbrige F/A-18C/D, wil e paar vo de Strukturbauteili us Titan gfertigt worde sind und dur en linkssitige Suechschiiwerfer vor em Cockpit (wie di kanadischi F/A-18A/B). Zäme mit de Flugzüg sind 164 Lenkwaffe vom Typ AIM-120A AMRAAM und 100 Lenkwaffe vom Typ AIM-9X Sidewinder gchauft worde.
Saint-Pierre (Aostatal)
Geografi
Zue dr Gmai ghere d Wyyler Bourg (Hauptort), Alleysin, Babelon, Bachod, Bercher, Bosses, Bressan, Breyes, Bussan Dessous, Bussan Dessus, Bussan du milieu, Caillet, Champrétavy, Chantel, Charrion, Château-Feuillet, Cognein, Combaz, Combellin, Creuzet, Étavel, Grandzettaz, Homené dessous, Homené dessus, Jacquemin, Jeanton, Jonin, La Barmaz, La Charrère, La Croix, La Grange, La Pièce, La Rosiére, Luboz, Méod dessous, Méod dessus, Montagnine, Ordines, Orléans dessous, Orléans dessus, Orléantson, Pelon, Perchut, Plan Châtelair, Pommier, Praulin, Praximond, Preille, Prieuré, Ronchaille, Roserettaz, Rossan, Rumiod dessous, Rumiod dessus, Séez, Tâche, Torrette, Véreytaz, Vergnod, Vermian, Vernes, Verrogne, Vétan dessous, Vétan dessus, Vétan Villette. Nochbergmaine sin Avise, Aymavilles, Gignod, Saint-Nicolas, Saint-Rhémy-en-Bosses, Sarre un Villeneuve
Adalbert I. von Teck
Dr Adalbert het di zährigische Bsitzige um d Burg Teck bi Aue gerbt. Noch em Dod vu syym Brueder Berthold IV. het er sich anne 1187 s erscht Mol Herzog vu Teck gnännt un het dodermit d Linie vu dr Herzeg vu Teck grindet, wu s bis 1439 gee het.
Facebook
De Name chunt vom änglischi Wort für d Johrbiecher mit de Gsichter vu dr Studänte, wo vil amerikanischi Colleges produziere.
EuroVelo
Gschìcht
Ànna 2009 hàt s Europäischa Pàrlamànt ìn dr EU-Kommission verlàngt, àss sa s Projakt EuroVelo un bsunderscht dr Wag EuroVelo 13 („Iron Curtain Trail“ uf Anglisch) unterstìtzt. Da EuroVelo 13 un dr EuroVelo 15 („Rhiiràdwag“) sìn d letschta vo ìns Netz derzüekumma sìn, ìm Septamber 2011.
Schwarzwald
Name
De hütig Name erschint zerstmol inere Urchund usem Joor 868 vom Chloster Sanggalle: juxta fluvium Melia in saltu Svarzwald („bim Fluss Meehlin im Waldgebirge Schwarzwald“).
Ugrische Sprachen
Merchmol
χot – 'eweg vo öbbis und anderi Abstufig vo de Aktionsintensität'
Dormettingen
Geografi
D Gmarkong setzt sich zemme ous 62,7 % Landwirtschaftsfleche, 17,1 % Wald, 16,9 % Sidlongsfleche ond 3,2 % sonschticher Fleche.
Gmoedsgliderong
Zue Doarmeddenga gheret koene weitere Ortsdoel.
Dialekt
Dr Dialekt vo Doarmeddenga ghert zom Schwäbisch.
Bedigliora
Geografi
Bedigliora lyt am Sidhang vum Monte Bedeglia im mittlere Malcantone. Zue Bedigliora ghere no d Wyler Nerocco, Beride un Banco. (1421 Bango).
Gemeinden des Kantons Luzern
Änderige im Gmeindsbestand sed 2000
Uf de 1. Jäner 2006 hets folgendi Änderige gäh:
Anuk Ens
D Anuk Ens (* 1965 z Fryburg) isch e dytschi Schauspiileri.
Hugo Jaeggi
Läbe und Wärch
Der Jaeggi isch 2018 im Alter vo 82 Jahre a Chräbs gstorbe. Der Dokumentarfilm vom Matthias Leupold und em Jérôme Depierre übers Läbe und Wärch vom Hugo Jaeggi (Zudem ist der Traum oft Realität genug, 2019) het grad no chönne fertiggstellt wärde.
Schlacht bei Winterthur (919)
Drufabe hetme d Gränze zwüsche Alemannie und Burgund im schwiizerische Middelland zmitzt dur s Aargäu, öppe vom Vierwaldstettersee bis uf Basel, zoge.
Rheinisches Wörterbuch
Spraachregioon
Wä me vo de hüttige staatliche Struktuuren uusgaat, gseets echli andersch uus: S Rhyynisch Wöörterbuech teckt die Mundaarten ab, wo im weschtlichen und im süüdliche Nordrhyy-Weschtfaale (Regierigsbizirk Düsseldorf und Köln, dezue na s Siegerland), im nördlichen und weschtliche Rhyyland-Pfalz (früenerigi Regierigsbizirk Koblenz und Trier), im gröössere Täil vom Saarland und i de Tüütschspraachige Gmäinschaft vo Belgie gredt wëërded.
Wöörterbuech-Tipus
Der Aasatz vo jedem Stichwoort (s Lemma) orientiert sich am Schrifttüütsch. D Grundwöörter sind nach em gwöndlichen Alfabeet aaggoordnet, aber Zämesetzige und d Abläitige schlüüssed a d Grundwöörter aa.
Theodor I. (Byzanz)
Lääbe
Dr Theodor isch Schwiigersoon vom Kaiser Alexios III. worde und het sich bi dr Verdäidigung vo Konstantinopel gege die christlig-latiinische Chrüzridder wääred em Vierte Chrüzzuug vo 1203 bis 1204 uszäichnet. Noch dr Erooberig vo dr Stadt het er sich z Bitünie mit ere Grubbe vo Flüchtling in dr Stadt Nikaia niidergloo, wo eso zum Sammelpunkt für sini Landslüt worden isch.
In de Joor druf het dr jungi Staat Find uf alle Site ghaa. Er het sich gegen e latiinisch Kaiser Heinrich vo Flandere müesse verdäidige, het si Rivaal Alexios I. vo Trapezunt gschlaage und het en erfolgriiche Geegenaagriff gege dr Kai Chosrau I., dr Sultan vo Rum gmacht, wo vom abgsetzte Alexios III. zum Chrieg gegen in aagstiftet worde isch.
Gege s Ändi vo sinere Herrschaft het er über e Gebiet regiert, wo öbbe de römische Browinze Asia und Bitünie entsproche het.
York University
Im Joor 2014 het si rund 7000 Mitarbaiter, 48.000 Studänte un 4800 Poschtgraduierti.
Quelle
Ydeilung nõch èm Ghalt aa glöstè Stoff
Quällè, wo èn bsunders hochè Ghalt a glöstè gasförmigè odder feschtè Stoff hén, benamst mò als Mineralquällè. Mit dè Wǜrkung vo Heilquällè bschäftigt sich d Balneology. Mineralquällè lôn sich witter unterdeilè in Solarquèllè, Schwefelquèllè, Süèrling, alkalischi Quällè, Bitterquällè, Iisèquällè un radioaktivi Quällè. Dräger vo dè Radioaktividät in radioaktivè Quällè isch s Edelgas Radon, wo bim Vokeiè vo uran- odder thoriumhaaltigè Mineralè meischtens in Granit- odder Gneisgschtei entschtòt (vgl. Radonbalneology).
Libyen
Dr Putsch vo 1969 und d Dikdatur vom Gaddafi
Dr Gaddafi het antiisraelischi und antiamerikanischi Terrorgruppe afo understütze, und s Verhältnis zu de USA isch immer schlächter worde. Im April 1986 het die amerikanischi Luftwaffe Tripoli und Bengasi (Operation El Dorado Canyon) bombardiert. 1988 het, noch em Gständnis vo de Libyer, dr libysch Gheimdienst dr Absturz vom ene amerikanische Passagierflugzüüg über Lockerbie verursacht und isch verantwortlig gsi für e Bombenaaschlag uf e französischs Flugzüüg im Johr 1989. Im Zweite Golfchrieg 1990 het sich Libye uf d Site vom Irak gstellt. 1993 het dr UN-Sicherheitsroot Sanktione gege Libye verhängt, wil es sich gweigeret het, zwei vo siine Agänte uszliifere. Erst 1999 si d Sanktione deilwiis ufghobe worde, wo dr Gaddafi sich vom Terror het afo distanziere und die beide verdächtigte Agänte uusgliiferet het. Nochdäm die westlige Forderige uf Entschädigung befriidgt worde si, het d UNO 2003 s Embargo ganz ufghobe.
Wallonische Sprache
Mehdüttigkeit
Wil s Wallonisch vyl Gmeinsamkeite mit em Pikardisch ùffwiist, werre dem sini Sprächer vylmol fälschligerwiss de Wallone züedeilt. Des wird no verstärcht durch d'Datsach, dass d'Sprächer vum Pikardisch z Belgie in de offiziälle „Region Wallonie“ läbe; s Gliich isch es mit de Gaumer, wuu e lothringische Dialäkt schwätze, un de Sprächer vum Champenais. Vu dem här verstönn vyli under em Begriff „Wallonisch“ alli Iiwohner vu de Region bis ùff di dütschsprochige.
Verbreitig un Variatione
Wallonisch wird draditionäll im Großdeil vum französischsprochige Belgie un öbbe zeh Gmeinde im französische Département Ardennes gschwätzt, in de Umgebig vu de Stadt Givet. Di lokale Variatione vu de Sproch sin im Wallonische Sprochatlas (Atlas linguistique de la Wallonie) ùffzeichnet, er beinhaltet gliichzittig di andere romanische Sproche z Belgie. Als Standardwallonisch isch e Chunschtsproch gschaffe worre, wuu vyli Dialäkt drùff Iifluss ghaa hän.
Abgränzig
E Underscheidig zwüsche de Regionalsproche z Belgie hät erscht am Änd vum 19. Johrhundert durch de dütsch Philolog Altenberg stattgfunde. Èr hät festgstellt, dass mer s Wallonisch weder ùff de Lièger Dialäkt bschränke no bis ùffs Pikardisch ussdehne cha:
Orthografii
Sitt 1100 wird s Wallonisch in geographische Eigenämme, bim nidere Gricht un ùff de Notariat gschribe. Di genaui Usssproch isch nit allewil uss em Schriftbild ersichtlig, esoo cha e u ändwäder als u odder als ü ussgsproche worre sii. Scho sällemols hän sich gwüssi typisch wallonischi Schribbwisse usebildet wie xh für e h, ea un eie. S xh isch au im 17. Johrhundert no in Verwändig gsìì. Im 19. Johrhundert degege hän eigeni Schribbwisse vorghèrrscht, während für einzelni Regione (Liège, preußischs Wallonie, Namur) scho Schribbvorschleg veröffentligt worre sin. Im 19. Johrhundert isch s Feller-System entstande, wuu vor allem ùff di genaui Usssproch vum Wort Wärt glèggt hät. Markant sin d'Kumbinatione dj un tch, d'Halbvokäl w un y wie au d'Zeiche î (langs i), oû (langs ou, ussgsproche als u), ô ùn å.
E eiheitligi Orthografii, d. h. e Übberiichomme vu alle Wallonischsprächer, dass des un säll Wort esoo gschribe wird, obwohl d'Usssproch in Abhängigkeit vu de Region variiert, hät sich erscht im 21. Johrhundert usebildet. Es handelt sich ums „rfondu walon“, säll verfolgt s Brinzip, dass e Wort übberall gliich gschribe wird, unabhängig devuu, wie's in de einzelne Regione gsait wird. Ähnlig wie im bretonische Schribbsystem werre d'Zeiche jee noch Region anderscht ussgsproche. Zudem soll's phonetischi Bsunderheite un alti Draditione (z. B. anhand vu de Widderiifiehrig vu xh, oi) in Eichlang bringe.
Geislingen (Zollernalbkreis)
Geislenga (dt. Geislingen) ischt a Stadt em Zollrealbkrois en Bade-Wirttaberg.
Basler Rappenkrieg
Der Rappechrieg het vo 1591 bis 1594 duurt, und isch e Konflikt zwüsche der Stadt Basel und der Landschaft gsi, e Buureufstand gege e Erhöhig vom Wiiumgäld, enere Umsatzstüür. Dr Name chunnt vo dr Münzeiheit Rappe. Dr Basler Rappechrieg sött nit verwächslet wärde mit em Frickdaler Rappechrieg vo 1612 bis 1614 im Frickdal und am Hochrhii, au wenn er ähnligi Ursache gha het.
Afghanistan
Afghanischtan (Afğānistān; ) isch es Land im Mittlere Oschte. Im Weschte gränzs an Iran, im Süde und Oschte a Pakischtan, und im Norde a Turkmenischtan, Usbekistan, Tadschikistan, und China. Afghanischtan isch eis vo de ärmschte Länder i de Wält.
Gschicht
Als Staat im moderne Sinn isch Afghanischtan 1746 underem Durrani Riich is Läbe gruefe worde. S Vereinigte Chönigriich vo Grossbritannie hat aber Afghanischtan bis 1919 kontrolliert.
Le Cours
Verwaltig
vu Le Cours isch. Le Cours ghert zum Kommunalverband.
Afghanistan
Wirtschaft
Afghanischtan isch sehr arm und läbt vor allem vo Viizucht. Chriegerischi Usernandersetzige und a Türri (1998–2001) händ de Wirtschaft zuegsetzt. Opium isch eis vo de wichtigschte Produkt.
Kultur
I de vile Chrieg z Afghanischtan sind vili Dänkmäler zerstört worde.
Bubulcus
Dr Bubulcus het ane 517 a dr Chilesynode vo Epao im Burgund deilgnoo.
Michael Müller (Politiker, 1964)
Bolitik
Seit 1996 ist er Mitgliid vum Abgordnetehuus vu Berlin, syt 2001 as diräkt gwehlte Abgordete fir dr Wahlchrais Tempelhof-Schöneberg 4. Vu Juni 2001 bis Novämber 2011 isch er Vorsitzer vu dr SPD-Fraktion gsii, as Nofolger vum Klaus Wowereit no däm syre Wahl zum Regierede Burgermaischter am 16. Juni 2001. Noch em Ruggdritt vum Peter Strieder im April 2004 het er zuesätzli dr SPD-Landesvorsitz ibernuu. Am 9. Juni 2012 isch dr Müller in ere Champfabstimmig um s Amt vum Landesvorsitzer mit 101 Delegiertestimme gege dr SPD-Linke Jan Stöß unterläge, wu 123 Stimmen iberchuu het. Dr Müller het as änge Verdröute vum Klaus Wowereit gulte.
Walburg (Unterelsass)
Gschìcht
Wàlburi ìsch entstànde um d Benediktineràbtei St. Walburg, wie ànne 1074 grìndet worre ìsch.
Höchst (Vorarlberg)
Höescht oder Hüüscht (amtlich Höchst) ischt a Gmoand in Öschteriich in Vorarlbearg im Bezirk Bregaz mit Iinwohner (Schtand ).
Erlenbach im Simmental
Sprach u Dialäkt
Dr Dialäkt vo Eerlebach ghört zum Hochalemannisch.
Vordemwald
Gschicht
D Siidlige im Pfaffneretaal sind s erschte Mol im Urbaar vo de Habsburger vo öpe ane 1308 gnännt.
Demons and Wizards
Demons and Wizards isch s vierte Studioalbum vo dr britische Rockgruppe Uriah Heep und isch 1972 erschiine.
Rudolf III. von Hachberg-Sausenberg
Dr '''Rudolf III. vu Hachberg-Suseberg''' (* 1343; † 1428) isch vu 1352 bis 1428 Markgrof vu Hachberg-Suseberg, Herr vu Röttele un Landgrof im Bryysgau gsi, bis 1384 as Mitregänt vu syym Unkel Otto I. vu Hachberg-Suseberg.
Läbe un Herrschaft
Vum Ritter Konrad Münch vu Münchestei het er 1368 d Derfer Wiil, Winterschwiiler, Welmlige gchauft, derzue Gieter z Haltige un d Burg un s Dorf Otlike (Fridlige). Dossebach het er vum Edelchnächt Wilhelm vu Hauestei un däm syym Suhn Henman vu Hauestei gchauft, wu speter as syy Ehvogt yygsetzt woren sich.
1394 isch er vum Basler Bischof Konrad der Münch mit Basler Stiftsläche „nämlich mannschaft, wildbännen und silberbergen im Breisgau, auf dem Schwarzwald und zu Tottnöw (Dodtnau)“ belähnt wore.
1400 het er d Herrschaft Neuestei mit dr Derfern Gerschbach, Schlechtbach, Raitbach, Kirnberg un Schwigmatt gchauft.
Saint-Vincent (Aostatal)
Saint-Vincent ghert zue dr Gmainschaft Unité de communes Mont-Cervin.
Ortler-Alpen
Gipfel
Dr Haupchamm drait di mit Abstand hegschte un bekannteschte Gipfel vu dr Gruppe, dr Ortler un d Königspitze, wu s Suldental dominiere, un dr Monte Cevedale. Insgsamt git s in dr Ortler-Alpe rund 25 Gipfel iber un iber 100 Dreidöuserder. Di maischte Gipfel wäre im Alpeverainsfierer mit zwoo verschidene Hechenaagabe aagfiert, aini no dr alte dytsch-eschtrychische Vermässig (zmindescht dailwys no vu 1854 ) un aini no dr neiere italienische. Di boode Hechenaagabe unterschaide si um wenig Meter, wu mer nume us dr unterschidlige Bezugssischtem nit cha erklere.
Flora
Uf Haale mit krischtallinem Untergrund driejt d Grienerle, bis zue dr Baumgränze ersetzt si vylmol d Latsche, wu s in dr Ortler-Alpe ni t seli vyl het.
Verschideni Arte vum Yysehuet hän gärn krischtallin Untergrund, wu si vylmol mit dr Grienerle vergsellschaftet sin.
Di nival Stapfle isch bregt vu Flächte un Miesch, ab un zue wagse Mannsschild- un Staibrächarte, dr Glätscher-Hahnefueß un e baar Enzianarte.
Dieffenbach bei Wörth
Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vun Diefebàch ghert zem Owerrhinàlemànnisch.
Goms VS
Spraach und Tialäkt
Dr heggschtalemannisch Tialäkt va Goms gcheert zen eschtlichu Tialäktu vam Wallisertiitsch.
Ziger (Begriffsklärung)
Ziger chan folgendes bedüte:
Besazio
Gschicht
Besazio isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1254 (1335 Besatio, 15.-18. Jh. Besaccio).
Dialekt
Dr lombardisch Dialäkt vu Besazio ghert zum Comasco-Lecchese.
Zuzwil SG
Geografii
D Nachbergmeinde sind Wuppenòu, Niderhelffetschwil, Ozwil und Wiil.
Ersigen
Eersige (amtlech Ersigen) isch e politischi Gmeind im Verwautigschreis Ämmitau im Kanton Bärn, Schwyz.
Le Faouët (Morbihan)
Geografi
Le Faouët lyt 68 km vu Vannes un 33 km vu Lorient uf ere Hechi zwische 53 m un 202 m iber Normalnull.
Dialekt
Dr traditionell Dialäkt vu Le Faouët ghert zum Bretonisch. Anne 2007 sin 13,5% vu dr Schueler in zwoosprochige Klasse unterrichtet wore.
Amt Sursee
Gmeinde
Ds Amt Sorsi hed us folgende Gmeinde bestande:
Karl Marx
Si Theorii
Karl Marx gältet as dr iiflussriichst Theoretiker vom Kommunismus, und sini Schrifte häi d Arbäiterbeweegige im 19. und 20. Joorhundert uf dr ganze Wält brägt, vo de sozialistisch-kommunistische Beweegige in Russland und Dütschland (SPD, KPD) bis zu dene in Latiinamerika und Ostasie. In dr modärne Volkswirtschaftsleer zelt men en zu de Nazionalökonome. Dr Marx het au d Filosofii und anderi Gäisteswüsseschafte und d Sozialwüsseschafte beiiflusst. D Aahänger vo sine Theorie in verschiidene Diszipline wärde vilmol under em Begriff vom Marxismus zämmegfasst.
Dr Marx het vom Hegel d Dänkfigur vo dr Dialäktik übernoo und ass d Gschicht sich noch Gsetz wurd entwiggle. Dr Hegel het do d Entfaltig vom „Wältgäist“ gsee, dr Marx het as Beweeggrund die materielle und soziale Bedingige und Usenandersetzige innerhalb vo dr Gsellschaft aagluegt. Dr Materialismus, bsundrigs dä vom Feuerbach, het en in däm beiiflusst. In sim „dialäktische Materialismus“ dänggt sich dr Mensch us em Materielle s Ideelle us.
Gewöhnliche Simsenlilie
Merkmol
D mehjehrige chrutig Bflanze chunnt uf e Wugshechi zwische 10 un 30 cm. Di flache, sattgriene Grundbletter sin rosettig-rytig aagordnet. D Laubbletter wäre fimf bis 10 Zäntimeter lang un vier bis acht Millimeter brait.
D Blietezyt isch vu Juni bis Augschte.
Vorchuu
D Simselielie wagst gärn uf Chalchbode, uf fyychte Matte, Quällflure, fyychte Felshäng un Niidermoos. Si giltet as Lädezaiger.
Sunschtigs
Dr Botaniker Karl Christian Gmelin het im zwete Band vu syyre Flora Badensis dr Simselilie dr Namme Hebelia allemannica gee as Ehrig fir dr Johann Peter Hebel.
Maselheim
Verwaltong
Maslhõẽm hot mit dr Stadt Bibra ond dr Gmoene Addaweiler, Hochdorf, Middlbibra, Õmmadorf, Waarthausa ond Zäll a e Verwaltongsgmoeschaft vereibart.
Alexandra Schmitt
D Alexandra Schmitt (* 30. Jänner 1861 z Fryburg; † noch em Juuni 1938 waarschyyns z Berlin; au Alexandra Schmidt) isch e dytschi Schauspiileri gsii.
Hausen am Tann
Geografi
D Gmarkong setzt sich zemme ous 35,9 % Landwirtschaftsfleche, 57,7 % Wald, 5,8 % Sidlongsfleche ond 0,6 % sonschticher Fleche.
Satellitenstaat
Dr Begriff grift s Bild vom ene Satellit uf, also vom ene künstlige oder natürlige chliinere Objekt, wo sich im Gravitationsfäld vom ene grössere Himmelskörper bewegt und ihm nit cha entcho.
Sarre (Aostatal)
Gschicht
Dr Grinder vum Huus Savoyen, dr Humbert I mit dr wysse Händ, het anne 1025 s Augschtdal as Leeche griegt. Mid Uusnahme vun e baar Johr (1691, 1704–1706, 1798–1814 zue Frankrych) het s Augschtdal derno zem Huus Savoyen gheert bis anne 1946, d. h. bis dr letscht italienisch Chenig abdankt ghaa het. Wu s italienisch Chenigrych anne 1861 grindet woren isch, isch s Augschtdal zue dr Provinz Turin chuu. Anne 1927 isch s derno ne aigestädnigi Provinz wore. Im Faschismus isch di franzesisch Sproch verbote wore un s het e starki Italienisierigsbolitik gee. Vu 1939 bis 1945 het Sarre dr italienisiert Name Sarra drait. Noch em Zweede Wältchrieg het s Augschtdal anne 1948 e autonome Sonderstatus griegt.
Sproch und Dialäkt
Dr frankoprovenzalisch Dialäkt vu Sarre ghert zum Valdostanisch (Valdôtèn).
Biasca
Verwaltig
Dr Gmaisbresidänt (Sindaco) vu Biasca isch dr Loris Galbusera.
Böttstein
Geographii
De Gmeindsbann isch 743 Hektare gross, dodervo sind 260 Hektare Wald und 154 Hektare überbout. De höchschti Punkt isch uf, der tüüfschti uf 318 Meter am Stausee vo Chlingnau.
Judentum
Die jüdische Gmeinde uff dr Wält
Es git uf dr Wält hützudag öbbe 13,3 Millione Jude. Nach dr Judevernichtig in Europa im 20. Joorhundert het sich s Schwergwicht i die Vereinigte Staate und vor allem nach Israel verlageret, wo die Überl$bende vo dr Schoah, aber au Juden us Oschteuropa, wo noch em Ändi vom Kommunismus hai chönne emigriere, uffgnoh hai.
Die jüdischi Religion
S Judedum zelt zue de Wältreligione, au wenn s nur a baar Millione gläubigi Jude git. Das chunnt drvo, ass s Chrischtedum und dr Islam sich uf s Judedum berüefe; d Chrischte hai eifach die jüdisch Bible as s Alte Teschtament übernoh und in ihrem Sinn interpretiert, während dr Islam die altteschtamentlige Gschichte verarbeitet in si Dradition uffgnoh het. Drzue chunnt no, ass es Jude sit dr Antike in de meischte Regione vo Europa, Nordafrika und em weschtlige Asie git, und ass si im Lauf vo de Johrhundert as Folg vo Verfolgig oder us wirtschaftliger Notwendigkeit sich über die ganzi Wält verschtreut hai.
wie s dr jüdische Kultur gangen isch
Mit de Jude, wo vor de Pogrom im 19. Johrhundert us dr Ukraine und Russland in die Vereinigte Staate und anderi Länder vo Nord- und Südamerika gflüchtet si, isch au die jiddischi Kultur is Exil gange und het z Amerika Wurzle gschlage, aber wäge dr Integration vo de Juden in die amerikanischi Gsellschaft isch s Jiddische as Sprooch dört hützudag braktisch usgschtorbe under de säkulare Jude. In Oschteuropa isch mit dr Schoah und dr Underdrückig von erä sälbständige jüdische Kultur in dr Sowjetunion die jiddischi Kultur vrschwunde.
Erster Kappeler Landfriede
Folge
D Bestimmige vo däm Friidensverdrag si im Zweite Chappeler Landfriide noch em Zweite Chappelerchrieg zum grosse Deil rückgängig gmacht oder ersetzt worde.
Mittelbiberach
Gschicht
Middlbibra ischt zom erschte Mol gnennt worde anne 1275.
Asbach-Bäumenheim
Geografi
Vo dr Gmarkong send 63,8% Landwirtschaftsfleche, 2,1 % Wald, 27,9 % Sidlongsfleche ond 6,2 % sonschtige Fleche.
Brittnau
Brittnou (amtlich Brittnau) isch e Gmeind im Bezirk Zofige vom Schwiizer Kanton Aargau. S Dorf ligt im Wiggertal a de Gränze zum Kanton Lozärn.
Hechingen
Wahla
Ergäbnis vo de Landdagswahla seid 2006: 1 2006: WASG, seid 2011: Die Linke
Quelle (Geschichtswissenschaft)
Als Kwelle bezeichnet me i der Gschicht alli Sache, wo me drus Informazione über früeneri Zyte cha gwünne.
Bellinzona
Verwaltig
Dr Burgermaischter (Sindaco) vu Bellinzona isch dr Mario Branda (Stand April 2017).
Moosburg (Federsee)
Moosburg (dt. Moosburg) ischt a Gmoe em Landkreis Bibra en Bade-Wirttaberg. D Gmoe hot Eiwohner (Stand: ).
Verwaltong
Moosburg hot sich mit dr Stadt Buacha ond dr Gmoene Allaschhausa, Allmãschweiler, Bätzaweiler, Dirrna, Duifabach, Kãnza, Ogglschhausa ond Seekirch zom Gmoeverwaltongsveband „Bad Buchau“ mid Sitz en Buacha zammegschlosse.
Dialekt
Dr Dialekt vo Moosburg ghert zom Mittelschwäbisch.
Colmarer Kreis
S Änd vum Colmarer Kreis
Fascht alli ditsche Verbindungslit vum Colmarer Kreis hän ihre Verstrickung im Staatsstreich vum 20. Jülli 1944 miäße mit em Läbe zahle. Des sin: Reinhold Frank († 23. 1. 1945), Eugen Anton Bolz († 23. 1. 1945), Alfred Delp († 2. 2. 1945), Friedrich-Dietloff Graf v. der Schulenburg († 10. 8. 1944)
Hadrian (Kaiser)
Im Hadrian si Häimet isch, wie die vo sim witlöifige Verwandte und kaiserlige Vorgänger Trajan, Hispanie gsi. As Kaiser het er sich vil drmit abgee d Äihäit vom Römische Riich z sterke, und het e Hufe vo de Browinze sälber bsuecht. Mit Zuewändige und administrative Maassnaame het er dr Woolstand und d Infrastruktuur vo de römische Browinze und Stedt gförderet. Mit em edictum perpetuum het er em Justizwääse e wichdige Stubbs gee. Er het nume wenig Chrieg gfüert und si Regierigszit isch fast für s ganze Riich en Epoche vo Friide gsi. Äini vo de Usnaame isch Palestina gsi, wo im Joor 132 dr Bar-Kochba-Ufstand usbroche isch, und die römische Legioone vier Joor brucht häi, zum en z underdrugge. Mee as a halbi Millioon Juude si in däm Chrieg umchoo und s Land isch verwüestet worde. Sust het dr Hadrian druf verzichdet, nöiji Gebiet z erobere, er het au d Gebiet ufgee, wo dr Trajan im Partherchrieg gwunne het. Uf em milidäärische Gebiet het er sich druf konzentriert, d Verdäidigung vom Riich effiziänt z organisiere. Für daas het er d Gränze befestigt, bekannt isch vor allem dr Hadrianswall, wo noch iim benennt isch. Er het en aagspannts Verheltnis zum Senat ghaa, won er e Hufe bitteri Find gha het.
Bioggio
Gschicht
Di Gmai Bioggio isch entstande am 4. April 2004 dur d Fusion vu dr alte Gmai Bioggio mit dr bishärige Gmaine Bosco Luganese (bis 1912 Bosco) un Cimo. Am 20. April 2008 isch au d Nochbergmai Iseo zue Bioggio yygmaindet wore.
Konrad III. (Burgund)
Dr Konrad het zwo Froue gha. Die erschti het Adelana gheisse und isch 963 gstorbe, die zwöiti, d Mathilde (943–982), het er anne 964 ghürootet. Dr eint Soon Rudolf dr Dritt het noch iim s Königrych Burgund regiert.
Le Guerno
Le Guerno (Gallo Le Guerno, bretonisch Ar Gwernoù) isch e franzesischi Gmai im Département Morbihan in dr Region Bretagne.
Verwaltig
vu Le Guerno isch. Le Guerno ghert zum Kommunalverband.
Talmud
D Gemara
D Underschiid in dr Argumentation und de Folgerige si wichtig in de schböötere Diskussione über Abassige vo dä Gsetz an verändereti Verhältnis.
Ochsenhausen
Gmoendsgliderong
Zue Oksahausa gheret d Ortsdoel Oksahausa, Haddaburg (Hattenburg), Middlbuach (Mittelbuch) ond Rõẽstedda (Reinstetten).
Dialekt
Dr Dialekt vo Oksahausa ghert zom Mittelschwäbisch.
Étienne (Kanadischer Musiker)
Étienne isch de Künschtlername vom kanadische Musiker Steven Douglas Langlois, won am 28. Hornig 1971 gebore worden isch. Er isch vor alem bekannt für sini Lieder won im Schuelunterricht de Chinde bim Lärne hälfed. Er häd nöd nume z Kanada, sondern au i de Vereinigte Staate, z China, z Neuseeland und z Australie Konzärt gee. Hüt schaffet er als Sekundarlehrer z Kanada.
Le Hézo
Le Hézo (bretonisch Hezoù) isch e franzesischi Gmai im Département Morbihan in dr Region Bretagne.
Jungingen
Geografi
D Gmarkong setzt sich zemme ous 35,4 % Landwirtschaftsfleche, 52,2 % Wald, 10,5 % Sidlongsfleche ond 1,9 % sonschticher Fleche.
Dialekt
Dr Dialekt vo Jõngenga ghert zom Schwäbisch.
Bissone
Bissone (dytsch veraltet Byssen) isch e Gmai im Kanton Tessin in dr Schwyz. Si ghert zum Chrais (circolo) Ceresio im Bezirk Lugano.
Verwaltig
Dr Burgermaischter (Sindaco) vu Bissone isch dr Ludwig Grosa.
Bevelkerigsentwicklig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005
Jamie-Lee O'Donnell
Karriere
2018 het si inere Theaterproduktion namens I Told My Mum I Was Going on an RE Trip vor Julia Samuels, ä Houptrolle als minderjährigs Meitschi wo bschliesst säch äre Abtribig z'unterzieh gspilt. Im folgende Jahr het si sech ar Bsetzig vo Girls and Dolls agschlosse, ds Stück isch vo dr Derry-Girls-Schöpferin Lisa McGee. D'Jamie het ou i Martin McDonaghs The Cripple of Inishmaan am Gaiety Theatre mitgspilt.
Privatläbe
D'Jamie wohnt mit ihrem Partner, em DJ Paul McCay, z'Derry. Si isch Patronin vor z'Liverpool asässige Jungendtheatergruppe 20 Stories High.
Balzers
Sähenswördegkeita
D Burg Guataberg isch s Wohrzaha vo Balzers. Bi Usgrabega hät ma vile interessante Fund gmacht. Ned no vo da Römer, sondern o scho us dr Jungstazit, bsundregs bekannt sind dr Eber und dr Hirsch und d Marsfigur "Mars von Gutenberg". S git am Dorfplatz an Marsbrunna met ara Kopii vo dera Statua. Ma ka d Burg o besichtiga, und s git Füarega.
dr Pföö
Hötzutag isches nümma so gföörleg, aber wenn dr Pföh goot, isch eigentleg am Schwizer Militär am Luzisteig verbota zom Schüssa. Ana 1985, dr 5. Dezember, amana Donnschteg, händ's trotzdem a Schüüssüabeg gmacht und der Funkaflug hät an Brand verursacht, wo schliassleg uf dr ganz Wald oberhalb vo Balzers öberggreffa hät. Untar dr vilna Füürweermänner isch oo dr David Vogt gse, wo met sim Heli trotz däm Storm zom extrem schteila Hang ahegfloga esch um s Löschwasser abzwerfa. Wega däm läbensgföhrlege Iisatz hät ma em d Fluglizenz entzoga, wel er gwössne Limits öberschretta hät. Das het dänn fascht an Volksufschtand gge, o wel dr Brand scho langsam gega Tresaberg zuahe isch. S Füür hät aber rechtziteg könna glöscht wöra, o dank am Löschheli und sim Pilot, wo berüahmt wora isch för sin Iisatz und för Vilne so an Art Volksheld. D Fluglizenz hän d Hüater vom Gsetz em Helipilot denn weder zrockge.
Bosselshausen
Gschìcht
Am 1. März 1974 hàt sìch Bosselshüse mìt dr Nochbergmein Kirrwiller zammegschlosse, zitter em 1. Janner 2007 sìn sa wìder eigestandige Gmeine.
Tübingen
Dibenga ( ausgsprocha; hochdeitsch Tübingen ) isch a Universidedsstadd en Bada-Wirddabärg ond Graesstadd vom Landgraes Landgraes Dibenga, ogfär 45 Kilomedor sidlich vo Sduagord, mid ebba 90.000 Aewonor (2019). Zsẽma mid dor Nåchborsdadd Reidleng bilded Dibenga a gemeinsams Oborzendrum.
Schwäbisch en Dibenga
Dibeng(a) ghaerd zomm zendralschwäbischa ond aldwirddabärgischa Dåel vo Wirddabärg. D aldaegsässene Dibengor hend bis nåch-m Zwåeda Wäldgriag emmor "Dibeng" gsaed. Dass-mor jezzd "Dibenga" said, isch haochdeidschor Aefluss. Sbeziäll fir Dibeng(a) gåd-s abor ao uffs honorazioraschwäbische "Dibenga" zrugg, dees må d Profässora emmor scho so gschwäzzd hend.
Basel
wo Basel isch
Dur s Stadtzäntrum lauft dr Birsig, e chlyne Fluss, wo im französischen Elsass afoot und dur soledurnischi und baselländischi Gmeinde flüsst, bevor er vo Binnige häär bim Zolli uff Basel chunt. Bi sym Wääg dur d Stadt isch er fasch uff dr ganze Streggi zueteckt und lauft dur e Rööre; eerscht bi der Schiffländi chunt er am Rhyufer wyter use.
Verkehr
D Stadt Basel dailt sich mit Milhuuse (z Frankriich) und Fryburg im Brysgau (z Dytschland) dr «EuroAirport». Dr Flughafe het Vrbindige zu allne greessere Stedt vo Europa und het vorallem dur d Fluggsellschaft Easy Jet en Uffschwung erläbt.
d Bischofsstadt
Uff Basel isch im sibete Johrhundert ä Bischofssitz hiikho, dr Bischof vo Augusta Raurica isch uf Basilia übere kho.
Anne 1010 het dr Neubau vom Münschter agfange und nüün Johr spööter isch d Bischofskiirche gweiht worde – drum het me anne 2019 s tuusigjöörige Jubileeum vom Münschter gfyyret.
s Basler Konzil und dr Bydritt zur Eidgenosseschaft
Im 14. Joorhundert het dr Root mit em Salzhuus und em Kaufhuus dr Handel sälber afo kontrolliere und Stüüre und Zöll uf d Yfuer vo Waare erhoobe.
Im Schwoobechrieg isch Basel de Eidgenosse nochgschtande. Dr Chrieg isch mit em Friide zu Basel 1499 z Änd gange. Eini vo de indiräkte Folge vom Chrieg isch gsi, ass Basel anne 1501 dr Eidgenosseschaft as «Stadtort» bydrätten isch. 1506 isch d Handfeschti vom letschte Bischof, wo z Baasel residiert het, vem Christoph vo Uteheim, no äinisch bestätigt worde. Aber scho 1516 het dr Root nümmen e Ridder zum Bürgermäister gweelt, wie s in dr Handfeschti gstanden isch, sondern e Bürgerlige, dr Jakob Meyer zum Haas, wo as letschte in däm Amt im Fürstbischof no Dröiji gschwoore het.
die reformierti Stadt
1529 isch noch eme Ufstand vo de Zümft z Basel d Reformation vom Johannes Oekolampad iigfüehrt worde. Es het e Bildersturm uf d Kunstwärk im Münster gee, aber dr Münsterschatz het vor dr Zerschdörig khönne grettet wärde. D Rööt und dr Bürgermäister hai am 1. April 1529 d Reformazioonsornig erloo und die Reformierte häi d Kiirche übernoo, d Klöster sin ufghoobe worde und no di no si d Mönch und d Nonne, wo Baasel nid verloo häi, gstorbe und d Stadt het d Klostergeböid für iiri Zwägg afo bruuche.
die modärni Stadt
Au im Soziaale isch Basel voruus gsi. D AHV (Alters- und Hinderbliibene-Versicherig) isch z Basel lang vor dr räschtlige Schwyz scho 1932 iigfüehrt worde, und wääred dr Wältwirtschaftskryse isch 1936 ä neui Stüür, dr Arbetsrappe, vo de Wehler agnoh worde, wo öffentligi Baubrojekt zahlt het und so Arbet für die Arbetslose gschafft het.
Alsachimie
Gschìcht
Àm 17. Janner 2022 ìsch dr frànzeescha Schtààtspresidànt Emmanuel Macron uff’m Produkzioonsschtàndort z’ Schàlàmpi kumma, wu-n-’r ìwwer d’ üüsslandischa Galdààleegunga-n-ìm Frànkrììch grädd hàt. Doo hàt’r d’ näija Galdààleegung vu 300 Millioona Öiro vu dr BASF-Grupp z’ Schàlàmpi vorgschtällt. ’S hàndelt sìch um a näija Kunschtschtofffàwrìk fìr Hexamethylendiamin, wo vun Alsachimie bwìrtschàftet wara wìrd. D’ Fàwrìk soll ànna 2024 gfärtigt wara.
Johannes III. (Byzanz)
Lääbe
Zämme mit de Bulgare het er 1235 ooni Erfolg Konstantinopel belaageret, het denn aber groossi Däil vo Thrakie und Makedonie iignoo und het de Despotat vo Thessaloniki (1246) und Epirus (1252) si Oberherrschaft ufzwunge. Ass Konstantinopel 1261 zruggerooberet worden isch, isch s Resultaat vo sine Aasträngige gsi.
Etzelkofen
Politik
Bi de Nationauraatswahle 2011 het s das Ergebnis ggää: BDP 24,3 %, CVP 0,7 %, EVP 0,7 %, FDP 4,7 %. GLP 5,6 %, GP 4,1 %, SP 6,1 %, SVP 44,2 %, Suschtigi 9,6 %.
Sprach u Dialäkt
Bir Vouchszeuuig 2000 hei vo de 358 Ywohner 99,2 % Dütsch aus Houptsprach aaggää u 0,3 % Französisch.
Fahrni
Faarni (amtlech Fahrni) isch e politischi Gmeind im Verwautigschreis Thun im Kanton Bärn, Schwyz.
Geografi
Faarni ligt uf dr Höchene zwüsch em Rotacher- un em Zulgtau. D Gmeindsflächi bsteit us 68,8 % langwirtschaftlecher Flächi, 25,5 % Waud, 4,6 % Sidligsflächi u 1 % süschtigi Flächi.
Mont Tendre
Dr Mont Tendre lyt im Kanton Waadt, ganz im Weschte vom Kantonsgebiet, nordweschtlech vom Gämfersee. Dr Gipfel isch uf em Gmäindpiet vo Montricher – früener het me däm Ort uf düütsch Rogersbärg gseit –, und näbedra chöme au d Gmäindbänn vo L’Isle, Mont-la-Ville, L’Abbaye, Le Chenit, Bière, Berolle un Mollens bis hööch ufe Bärg ufe. D Hööchi stoot zwüsche de Jurapäss Marchairuz un Mollendruz. Die ganzi Landschaft isch s Härzstück vom regionale Naturpark Réserve naturelle du Parc jurassien vaudois. Dr Mont Tendre isch meh e längzogni Bärgchetti odr e Bärgrügge mit es bar Hööchine und Gipfel näben enand weder en einzelne Bärg. Es isch, vom Middelland häär gseh, die erschti Bärgchetti vom Faltejura.
Dr Bärg us Jurachalch vo de Portlandschichte isch vom Wasser verwäsche und vercharschtet. Zwöiehalb Kilometer im Nordoschte vom Mont Tendre-Gipfel isch im Gebiet Risel im Wald Grande Joux d Hööli Grotte à Chenuz, eini vo de gröschte Waadtländer Hööline mit ere Lengi vo meh als zwöihundert Meter; es isch es töifs Schrattechemi, wo meh weder zwänzg Meter töif isch und undedra e grosse Ruum im Felse het. Ihre Name het d Hööli vom Pöschtler Eugène Chenuz (* 18. Dezämber 1899; † 16. Jänner 1973), wo öpen ane 1930 dr Hööleforscherklub vo Montricher, dr eerscht settig Verein im Waadtland, gründet het. D Grotte isch es beliepts Zyl vo Hööleforscher und andere Psuecher; me seit ere au Grotte aux Ours, wil me drin alti Chnoche vo Bruunbääre und no vo anderne Dier gfunde het. Anderi bekanti Hööline oben a Montricher sind d Balm Baume du Fourneau und s Loch Grotte ouest du Pré-Anselme.
Auhausen
Geografi
Ahausa leit am Rand vom Nearler Rias eschtlich vo dr Wörnitz.
Büsweiler
Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vun Büswiller ghert zem Owerrhinàlemànnisch.
Leubringen
Sport
Im Ortsteu Magglinge het s Bundesamt für Sport si Houptsitz, u ou di Eidgnössisch Hochschueu für Sport isch dört. Drum isch «Magglinge» ou es Sinonym für Spitzesport.
Rudolf II. (Burgund)
Drufabe het dr Burgunderkönig Italie verloo. Er het aber d Rychssymbol vo de iteliänische Könige mitgnoo. S wärtvollschte drvo isch die Heilegi Lanze gsi. Er het se no ane 926 em düütsche König Heinrich gschänkt, wo drfür Basel definitiv an Burgund überggä het. Sider ghört dä Speer zu de choschtbare Rychsinsignie vo de düütsche Herrscher. Hüt isch er i dr Schatzchammere vo dr Hofburg z Wien.
Kunst
Algemeins über d Kunscht
In vile Länder git s e gsetzligi Kunstfreiheit, wo d Künstler und iiri Kunst schützt, z Dütschland isch s e Grundrächt, wo im Ardikel 5 Absatz 3 vom Grundesetz verankeret isch.
Vo wo s Wort chunnt und wie s brucht wird
Kunst isch e dütschs Wort. Scho im Althoochdütsche het s kunst (Plural kunsti) ghäisse und im Middelhoochdütsche kunst (Pl. künste). Ursprünglig isch kunst e Substantivabstraktum zum Värb chönne gsi und het „daas, wo mä beherrscht; Kenntnis, Wüsse, Mäisterschaft“ bedütet. Wemm mä aso säit, „Kunst chunnt vom Chönne“ isch daas etümologisch, d.h noch em Ursprung vom Wort, richtig.
Dr Begriff Kunst wird brucht
Bernau im Schwarzwald
Lag
D Gmeind grenzt im Norde a d Gmeind Feldberg, im Oste a Menzeschwand und a d Stadt St. Blasië, im Süde an Ibach, im Südweste an Todtmoos und im Weste an d Stadt Todtnau (Lkr. Lörrach).
Gschicht
D Besiidlig vom hüttige Gmeindegebiet hät im spote 11. Johrhundert mit de Rodig und em Bau vo Höf durch Laiebrüeder vom Chloster St. Blasie agfange. Di erschti urkundligi Erwähnig isch im Johr 1157 gsi, wo e Kapelle im Ortsdeil Hof igweiht worde isch. Mit de Säkularisierig vom Chloster St. Blasie (1806) hät sich di johrhundertelangi Chlosterherrschaft und glychzitig d Züeghörigkeit zu Vorderösterrych gändet, de Ort isch zum neue Großherzogtum Bade cho.
Wirtschaft und Infrastruktur
Traditionäll hän d Bernauer vo de Land- und Forschtwirtschaft und de Holzverarbetig gläbt. Bsunders d Holzschnitzerei und Holzschneflerei hät e langi Tradition. Vor allem in de Wintermonet hät mer am Afang Gebruchsgegeständ wie Chochlöffel, Holzgfäß, Spanchörb und -schachtle hergstellt. Au Schindle, Holzchübel und Wii- & Bierfässer sind agfertigt worde. Spöter sin Holzspiilzüg und au kunschtgwerbligi Gegeständ dezuë cho. - Au Holz-Ski vo de Marke "Feldberg" sind sehr früe in Bernau gfertigt worde.
Library of Congress
D Library of Congress (LoC) isch die (inoffizielli) Nationalbibliothek vo de USA. Si lit z Washington, D.C., isch uf mehreri Gebäud verdeilt, und isch eini vo de grösste und bedütendste Bibliotheke uf dr Wält.
Gschicht
Am 24. Dezember 1851 si im ne Füür 35.000 Büecher und anderi Gegeständ, drunder en Originalporträt vom Christoph Kolumbus verbrennt.
Dr Ainsworth Rand Spofford het 1864 s Copyright Deposit widr für d LoC gwunne und het für d Bibliothek die finanzielli Unterstützig vo beide Kongrässparteie übercho. So het er si wäsentlig chönne vergrössere.
Meßstetten
Mäßsdedda (dt. Meßstetten) isch a Sdadt em Zollraalbgraes en Bada-Wirddabärg.
Geografische Sacha
D Gmarkong setzt sich zsẽma aus 51,5 % Landwirtschaftsfleche, 37,4 % Wald, 10,2 % Sidlongsfleche ond 0,9 % susdichor Fleche. Mässsdedda isch d haechsda Sdadt en Bada-Wirddabärg und håt an saenra haechsda Sdell, am Wassorturm em Haobtåart 990 m iborm Meer.
Dossenheim an der Zinsel
Gschìcht
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vun Duusne ghert zem Owerrhinàlemànnisch.
Rot an der Rot
Gmoendsgliderong
Zue Rot gheret d Ortsdoel Rot an der Rot, Ellwangen, Haslach ond Spindelwag.
Verwaltong
Rot hot sich mit dr Gmoe Dãna zom Gmoeverwaltongsveband „Rot-Tannheim“ mit Sitz en Rot zammegschlosse.
İznik
Gschicht
D Stadt lit i de antike Landschaft Bithünie in Chliasie. Nikaia isch 301 v. Chr gründet worde. Die hellenistischi Stadt isch ab 74 v. Chr. römisch gsi. Di antiki Stadtmuure und es römischs Theater chönd hüt no besichtigt wärde.
Valpelline
Valpelline ghert zue dr Gmainschaft Unité de communes Grand-Combin.
Gschicht
Dr Grinder vum Huus Savoyen, dr Humbert I mit dr wysse Händ, het anne 1025 s Augschtdal as Leeche griegt. Mid Uusnahme vun e baar Johr (1691, 1704–1706, 1798–1814 zue Frankrych) het s Augschtdal derno zem Huus Savoyen gheert bis anne 1946, d. h. bis dr letscht italienisch Chenig abdankt ghaa het. Wu s italienisch Chenigrych anne 1861 grindet woren isch, isch s Augschtdal zue dr Provinz Turin chuu. Anne 1927 isch s derno ne aigestädnigi Provinz wore. Im Faschismus isch di franzesisch Sproch verbote wore un s het e starki Italienisierigsbolitik gee. Vu 1939 bis 1945 het Valpelline dr italienisiert Name Valpellina drait. Noch em Zweede Wältchrieg het s Augschtdal anne 1948 e autonome Sonderstatus griegt.
Zudem ist der Traum oft Realität genug
Zudem ist der Traum oft Realität genug isch e Dokumentarfilm vom Matthias Leupold und em Jérôme Depierre über e Schwizer Fotograf Hugo Jaeggi.
Ingweiler (Unterelsass)
Verwàltung
vun Ìngwiller ìsch. Ìngwiller ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vun Ìngwiller ghert zem Owerrhinàlemànnisch.
Amt Willisau
Ds Amt Willisou esch bes Endei 2012 eine vo de föif Bezirk (Ämter) vom Kanton Lozärn i de Schwiiz gsee. Hauptort esch ds Städtli Willisou gsee. Uf e 1. Januar 2013 esch s Amt Wilisou i Wahlchreis Wilisou öber gange.
Buchdorf
Gschicht
Buachdorf ischt zom erschte Mol gnennt worda em 12. Jh.
Farnern
Sprach u Dialäkt
Bir Vouchszeuuig 2000 hei vo de 221 Ywohner 98,6 % Dütsch aus Houptsprach aaggää u 0,9 % Französisch.
Schwendi
Wahla
Ergäbnis vo de Landdagswahla seid 2006: 1 2006: WASG, seid 2011: Die Linke
Dialekt
Dr Dialekt vo Schwende ghert zom Mittelschwäbisch.
Franziskus (Papst)
Dr Franziskus (* 17. Dezämber 1936 z Buenos Aires, Argentinie; lat. Franciscus PP.; burgerli Jorge Mario Bergoglio SJ) isch syt em 13. Merz 2013 dr 266. Papscht un Oberhaupt vu dr remisch-katholische Chilche. Är isch dr erscht Latynamerikaner un dr erscht Jesuit, wu Papscht woren isch. Bis Merz 2013 isch er Erzbischof vu Buenos Aires gsii.
Läbe
Am 20. Mai 1992 isch dr Bergoglio vum Papscht Johannes Paul II. zum Weihbischof z Buenos Aires un Titularbischof vu Auca ernännt wore. D Bischofsweih het em dr Erzbischof vu Buenos Aires, dr Antonio Kardinal Quarracino, am 27. Juni 1992 gspändet. Mitkonsekratore sin dr Bischof vu Mercedes-Luján, dr Emilio Ogñénovich, un dr Apostolische Nuntius z Argentinie, dr Ubaldo Calabresi, gsii. Am 3. Juni 1997 isch er zum Koadjutorerzbischof ernännt wore un isch noch em Dod vum Kardinal Quarracino am 28. Februar 1998 Erzbischof vu Buenos Aires wore. Glychzytig isch er Bischof fir di Glaibige vum orientalische Ritus z Argentinie gsiides. Dr Papscht Johannes Paul II. het en anne 2001 mit dr Ernännig zum Kardinalprieschter mit dr Titelchilche San Roberto Bellarmino in s Kardinalskollegium ufgnuu. Är het unter anderem dr Kongregation fir dr Gottesdienscht un d Sakramäntenornig aaghert.
Näbe dr argentinische het er au di italienisch Staatsburgerschaft. Är schwätzt Spanisch un Italienisch as Muetersproche un cha au rächt guet Dytsch.
Linn
Linn isch de Familiename vo däne Persone:
Uetersen
D Stadt Uetersen (au Rosestadt Uetersen) isch e Stadt z Schleswig-Holstei / Dütschland, rund 30 km nördlich vu Hamburg und ghört au zude Metropolregion Hamburg. Obwoll sichs kulturell uf Hamburg richtet, zaigts en ussergwönlichi aigni kulturelli Aktivität. Bekannt isch Uetersen dur sis Rosarium, sis Chloster un de nazionalsozialistisch Arzt Kurt Borm.
Wikipedia
Gschiichd
Im Mèèrz 2000 hed dr Internet-Ùndernäämer Jimmy Wales mid em Larry Sanger, wù dèrd Filosofii-Doktorand gsii isch, iber d Firma Bomis e èèrschd Projäkt vùn ere änglischschbroochige Internet-Enzyklopedii aagfange, d Nupedia. Dr Redaktionsprozäss vù dr Nupedia isch änlig gsii wie dää vù bishäärige Enzyklopedia. Dr Sanger isch Chefredaktèèr gsii, Autore hän sich miese bewäärbe ùn iiri Artikle sin im e ùfwändige Peer-Review briefd woore.
Berthold IV. von Zähringen
Ehe un Chinder
Dr Berthold het (villicht) zweimol ghyrote. Syy erschti Frau isch d Heilwig vu Froburg († vor 1183) gsi, e Dochter vum Grof Hermann vu Froburg. Mit ihre het dr Berthold drej Chinder gha: S git Hiiwys druf, ass dr Berthold in ere zwote Eh d Ida vu Boulogne († 1216) ghyrote het, d Dochter vum Grof Matthäus vu Boulogne. Us däre Eh sin kei Chinder firi gange. Anderi Quälle gehn vun ere Eh vu dr Ida vu Boulogne mit syym Suhn, em Berthold V., uus.
Adolf Seger
Ditschi Maischterschafte
Aamerkige: allie Wettbewerb im freie Stil, OS = Olympischi Spiler, WM = Weltmaischterschaft, EM = Europamaischterschaft, Weltergwicht, bis 74 kg, Mittelgwicht, bis 82 kg Liibgwicht
Valsavarenche
Valsavarenche ghert zue dr Gmainschaft Unité de communes Grand-Paradis.
Valsesia
Ds Tseschrutol (wailschu: Valsesia) ist as alputol in dar italienischu provinz van Vercelli, im Piemont. Durch ds tol rinnt der fluss Tseschra (wailschu: Sesia), der dam tol sine nome gibt. Es streckt sich vam Gourner (Monte Rosa) bis zar ebendi van Vercelli und häd etlichi nebenteljini, deiru gebirgsbäche in di Tseschru usrinnend.
Finsterhennen
Geografi
Feischterhenne ligt im Grosse Moos im Bärner Seeland. D Gmeindsflächi bsteit us 71,1 % langwirtschaftlecher Flächi, 16 % Waud, 11,8 % Sidligsflächi u 1,1 % süschtigi Flächi. D Nachburgmeinde si Lüscherz, Sisele, Chaunech, Treite u Brüttele.
Gschicht
Feischterhenne isch zum erschte Mal gnennt worde im Jahr Um 1220 aus Freineshun, 1453 Veisten Hennen. Bis zum 31. Dezämber 2009 het d Gmeind zum Bezirk Erlech ghört.
Giulio Cesare
D Londoner Uffüerige
D Opere isch sofort en Erfolg gsi und isch in sällere Säsong z London uf drizää Uffüerige cho. 1725 isch si zäämol, 1730 elfmol und 1732 viermol wider ufgfüert worde: Under em Händel siner Läitig isch si 38 ufgfüert worde, nume dr Rinaldo, wo 53 Mol uf d Büüni choo isch, isch mee gspiilt worde.
Tannheim (Württemberg)
Wahla
Ergäbnis vo de Landdagswahla seid 2006: 1 2006: WASG, seid 2011: Die Linke
Luc Ravel
ainiga vu siina Mainunga
Nohdam àss d’ frànzeescha Regiarung wahrend dr COVID-19-Waltversöischung d’ religiöösa Versàmmlunga um 30 Persoona bgranzt hàt, hàt dr Ravel gsajt: „d’ gegawartiga Laiziteet ìsch kää Zwaigschprach-Laiziteet, àwwer a Laiziteet, wo duurasätzt wìrd (...). A Laiziteet, wo nìt d’ Religioonsfraihait hoch bewartigt, ìsch a gfoohrliga Laiziteet.“ Wahrend dr zwaita-n-Üssgàngschpärra ìm Nowamber 2020 hàt’r zamma mìt kàthoolischa Fàmìlia-n-orgànisàzioona a Iischpruch biim Schtààtsroot ghàlta, fìr d’ Granza vu 30 Persoona biim Gottesdianscht àbschàffa. Ìm gliicha Monet hàt’r d’ „àdminischtràtiiva Hàltlosikait“ vum Schtààt kritisiart.
Bogno
Geografi
Bogno lyt im obere Val Colla, am Sidfueß vum 2116 m hoche Gazzirola, wu d Quellbäch vum Cassarate zämmechemme. Iber dr Pass San Lucio (1541 m) chunnt mer in s italienisch Val Cavargna.
Ratshausen
Rotshausa (dt. Ratshausen) ischt a Gmoed em Zollrealbkroes en Bade-Wirttaberg. D Gmoed hot Eiwohner (Stand: ).
Daiting
Geografi
Duadi leit an dr Ussel en dr Region Donau-Rias.