cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Fritz Keller (Winzer)
Fueßballfunktioneer
Am 17. Mai 2021 isch dr Keller noch eme Stryt im DFB-Bresidum zruggdrätte. Är het uf ere Sitzig vum DFB-Bresidum am 23. April 2021 dr DFB-Vizebresidänt Rainer Koch, wu friejer Richter am OLG Minche gsii isch, mit em NS-Richter Roland Freisler vergliche ghaa.
Vitalian
Lääbe un Wiirke
En ander Thema im Pontifikat vum Vitalian isch, ass dr Erzbischof Maurus vu Ravenna het welle autonom wäre, d. h. autokephal, un si nimi dr päpschtlige Macht unterorne. Dr Konstans II. het dr Maurus dodin unterstitzt un en Anornig erloo, wu Ravenna us em päpschtlige Machtberaich uusegnuu het. Des het emänd zuen ere gegesytige Exkommunikation vum Papscht un em Erzbischof gfiert. Erscht unter em Papscht Leo II. het säll Bischtum wider in di remisch Chilche chenne yyglideret wäre.
Dr Vitalian isch am 27. Jänner 672 gastorbe un isch in dr Basilika St. Peter vergrabe wore. Sy Mahndag isch dr 27. Jänner.
Die Unabhängigen (Liechtenstein)
Gschiicht
Vu 2015 bis 2019 sin di Unabhängige mit je aim Abgoordnete in dr Gmaireet vu drei Liachtaschtaaner Gmaine verdrätte gsii. Syter anne 2019 isch d Bartei nume no om Gmairoot vu Schaa verdrätte.
Vaterländische Union
Zytig
Dr Vaterländische Union stoot d Zytig Liechtensteiner Vaterland nooch, wu us dr Zytige Liechtensteiner Nachrichten un Liechtensteiner Heimatdienst im Jänner 1936 entstanden isch. D Liechtensteiner Nachrichten (1924–1935) sin us dr Oberrheinische Nachrichten (1914–1924) fiirigange un boodi Zytige sin scho vorhäär dr chrischtli-soziaale Beweegig/Bartei noochgstande.
Noch em Schefredakteer Günther Fritz heeb si s Liechtensteiner Vaterland vun eme „parteipolitischen Kampfblatt“ zue ere „modernen Forumszeitung“ gwandlet.
Die Unabhängigen (Liechtenstein)
Posizioone
Di Unabhängige setze si fir e Sänkig vu dr Stroombryys vu dr Liachtaschtaanische Chraftwäärch yy.
Susanne Eberle-Strub
Lääbe
Vu 1967 bis 1972 isch si z Vaduz uf d Primaarschuel gange un derno vu 1972 bis 1977 uf s Inschtitut St. Elisabeth z Schaa, wu si dr Handelsabschluss gmacht het. Vu 1977 bis 1979 isch si uf d Arztghilfineschuel z St. Galle gange un het deert as Diplomierti Arztghilfi DVSA abgschlosse. Ab 1979 bis 1987 het si Tresa un z Schaa as Arztghilfi gschafft. Vu 1988 bis 1996 isch si Mitinhaaberi un Gschäftsfiereri vun ere Videothek z Mels (SG) gsii, ab 1996 derno Huusfrau un Mueter.
Bi dr Landdaagswaal 2017 isch si fir di Fuurtschrittli Buurgerbartei in Landdaag vu Liachtaschtaa gweelt woore. Si isch Laiteri u dr liachtaschtaanische Delegation bi dr Barlemäntarische Versammlig vum Europaroot z Strooßburi.
Graziadio Isaia Ascoli
sys Lääbe
Der Ascoli het au e Luutschrift uustänkt, wo mer mit ere d Tieläktluutige chan uufzäichne. Si isch spööter vom Eduard Böhmer wyterentwicklet woorde und ghäisst drum hüt «Böhmer-Ascoli». I de romanistische Sproochwüsseschaft wird die vil bruucht; si isch s Pendant zur germanistische «Teuthonista».
Harderbahn
D Strecki fangt z Inderlache, in dr Neechi vum Baanhoof Inderlache Oscht, uf aa. Uugweendli isch bi dr Harderbaan, ass d Strecki fascht halbchraisfeermig am Bäärg gfiert isch un nit wie bi Standsailbaane gängig graad. Mit ere maximaale Styygig vu 64 % iberwindet si bi re Glaislengi vu 1447 m en Heechenunterschiid vu 755 m bis zur gläägene Bäärgstazioon.
D Harderbaan faart nume im Summer. Derwyylscht d Daalstazioon in dr Gmai Inderlache lyt, isch d Bäärgstazioon uf e Baan vu dr Stadt Unterseen. Si isch dodermit dr ainzig Baanhoof vu Unterseen.
Tresl Gruber
s Lääbe
D Gruber het die eerschte Schuelbüecher uf Ladinisch und e Grammatik, Mi fibla, vo dr Gröödner Sprooch gschribe. Es git von ere es paar Schrifte uf Ladynisch und au zwöi- und drüüsproochigi.
Im Doorff Sankt Christina in Gröde het me dr lokale Biblioteek nach dr Künschtlerin dr Name Bibliothek Tresl Gruber ggää.
Dorothée Aquino
ires Lääbe
D Dorothée Aquino het a dr Uni Nöieburg und bim «Zäntrum für Dialäktology und s Regionalfranzösisch» scho sit 2002 mit vil Fachgebiet vo dr romanische Mundartforschig z tue gha. Si het für d Base de données lexicographiques panfrancophone, s Lexikon der schweizerischen Gemeindenamen und d Documents linguistiques de la Suisse romande und bi dr Redakzioon vo dr romanistische Zytschrift Vox Romanica gschaffet. Bi dr langfrischtige Redakzioon vom Mundartwörterbuech vo Bangis het si zäme mit anderne Glossaire-Redaktoore, öppen em Maurice Casanova un dr Gisèle Pannatier, ghulfe, und für s Glossaire het si als Informatikspezialischtin gschaffet. Es nöis Forschigsprojäkt vo iire häisst Les idéologies langagières des patoisants suisse romands au tournant du XXe siècle.
Rudolf Engler
Dr Rudolf Engler (* 25. Oktober 1930 z Tüüffe; † 5. Septämber 2003) isch e Schwiizer Romanischt gsi.
Conteur vaudois
Wo dr Monnet im Joor 1901 gstorben isch, hän dr Journalischt Julien Monnet, em Louis Monnet sy Soon, und em Louis Favrat si Soon Victor Favrat mit dr Redakzioon wytergmacht bis anne 1934. Zum iine z hälfe isch dr Veräin Société des amis du Conteur uf d Bäi gstellt woorde.
Ladinische Literatur
Gschicht und Forschig
Dr Angelo Trebo (1862–1888) luegt men als eerschte würkliche ladynische Dichter aa. Me het von im Gedicht und au Theaterstück. Im 19. Joorhundert het me eerschti ladynischi Büecher trukt; s allerieerschten isch d Gschicht vo dr häilige Genoveva (Storia d’S. Genofefa) vom Jan Matî Declara gsi, wo anne 1879 usecho isch.
Liste der Gemeinden im Département Ain
D Lischt vun dr Gmeina im Département Ain zellt 393 àlla Gmeina ìm Département Ain uf.
Veranderunge sit 2015
2019:
2018:
Ferrovia Monte Generoso
Brojèktyrig
Für d Schwyzerischi Lokomotyv- un Maschinnèfabrik (SLM) z Winti hèt sich uff dè Grundlaag vo dè MG rasch d Möglichkeit ergää, näbb dè Etablyrig i dè Marktnischè vo dè Dampfdrämli-Lokomotyvè sich i dè Marktnischè vo dè Bärgbaan-Zaarad-Dampfloks wältwit mit zwei voschiddènè Standbei erfolgrych feschtzsetzè.
Liste der Gemeinden im Département Vosges
Veranderunge sit 2015
2016:
François Isabel
Er het z Lausanne s Leereseminaar bsuecht und isch einedryssg Joor lang Lehrer z Villars-sur-Ollon i de Wadtländer Voralpe gsi. Me het em döört au eifach dr Régent Isabel gseit.
Liste der Gemeinden im Département Somme
D Lischt vun dr Gmeina im Département Somme zellt àlla 772 Gmeina ìm Département Somme uf.
Rapport Grégoire
Dr Abbé Grégoire isch nach dr französische Revoluzioon dr Mäinig gsi, die standardisierti französischi Sprooch i dr Aart vo dr Langue d’oïl, so wie me se z Paris schwätzt, sig im ganze modärne Frankrych als äinzegi offizielli Umgangssprooch durezsetze. Es sig doch d Sprooch vo dr Revoluzioon und vo dr modärne Fräihäit. Alli andere regionaale oder soziale Sproochforme, d Minderhäitesproochen und Dialäkt – me het ne abschetzig Patois gsäit – sige für d Zuekumft vom Land schädlech und müesste unbedingt «vernichtet» wärde.
Und vo dr würkliche Sproochelandschaft säit er: «Ainsi, la France en est encore, pour le langage, à la Tour de Babel, tandis que, pour la liberté, [elle est] à l’avant-garde des nations.»
Denkmalschutz
Wemmen es alts Huus oder en anderi Sach wott gäge grobi Veränderige oder s Abrysse schütze, so bruuchts drfüür gueti Gründ. Bi de mäischte Bouwäärch isch es normaal, ass si irgendwenn wider verschwinde, sig’s das me sen abrysst zum öppis nöis uf dä Platz z stelle oder das me so staarch veränderet, bis men iiri Form vo früener nümme gseht, und es chunt au immer wider voor, ass es Unglück es Geböid kabut macht.
Derno macht me so gnau wie möglech Dokumäntazioone vo dene Hüüser, ass me bi spötere Bouarbete oder nach emene Schaade, wo s us irgendemene Grund gääg het, cha sääge, was me jetz drmit sell mache. Bi kabut gmachten Objäkt, wo men als psunders wichtig aluegt, chunt’s sogar vor, ass me se wider vo Grund uuf nöi bout, das sind «Rekonschtrukzioone», wo mit nöiem Boumaterial so gmacht wäärde ass si usgsee wie das wo früener dört gstanden isch; ma cha denn gnau gnoo äigentlich nümme von originale Tänkmööler rede au wenn si zum Adänken an öppis Historischs wider funkzioniere.
Etymologie
Dr Begriff chunt vom altgriechische ἐτυμολογία etymología, wo «usglehnt» bedüütet. Dr eerscht Worttäil chunt vo ἔτυμος étymos, und das häisst «woor, ächt». Scho i dr antike Zyt het me d Wortzämesetzig öppen im hüttige Sinn bruucht.
Es berüemts spootantiks Wäärch, wo d Idee vo dr Etimology wytume bekant gmsacht het, isch s Universallexikon vom Bischof Isidor vo Sevilla. Dr spanisch Enziklopädischt het am Afang vom sibete Joorhundert i zwänzg Bänd under em Titel Originum seu etymologiarum libri XX s ganze Wüsse vo synere Wält zämeträit und d Gschicht vo Wörter und anderne Sachen ufgschrybe.
Me cha bin ere Umgangssprooch sääge, weli Wörter zum alte tradizionelle Bestand von ere Sprooch ghööre und was für Usdrück i dr jüngere Zyt i dr Sprooch bruucht wärde und wohäär die chöme. Früener het men i dr Sproochwüsseschaft gäärn druuf glueget, wie d Wörter vo dr Umgangssprooch mit der Sachkultur vo de Lüüt zämehange; es het vor hundert Joor e sproochwüsseschaftlichi Richtig gää, wo under em Naame Wörter und Sachen de Bezieige zwüsche de sproochlichen Artefakt und dr materielle Kultur nochegangen isch. Es grosses Ergäbnis vo dere Forschig isch dr Sprooch- und Sachatlas vo Itaalien un dr Süüdschwiiz gsi. D Chartewäärch mit em geografische Bild vom Ruum, wo d Wörter vorchöme, hälfe de Dialäktolooge bim Underscheide vo de Mundarte. Und me cha sääge, was us gwüssne Wörter i dr Sproochegschicht worden isch.
Exil
was s Exil isch
Als Exil bezeichnet men au de neui - nöd freiwilligí - Uufenthaltsort vo so Persone. Es anders Wort drfür isch s «Asyl». De Unterschíd zur Deportazion (Abschiebig) isch, das sich d Persone oder Lüüt im Exil frei dörfed bewege und wenig Yschränkige händ, im Gegèteil zum Land wo si druus gflüchtet sind.
Es alts Wort für s befolene Exil isch d «Verbannig».
Für diè meischte «Exilantè» isch t'Flucht is Exil nur für e gwüssi Zyt dänkt. Die meischte möchtet í ihres Heimtland wieder zrugggaa, wänn sich t'Situation í ihrem Land spöter wider würd verbessere.
Wänn dr Wächsel vom Läbensruum öpis definitivs isch, so redt men au vo dr Migrazioon.
Johann-Peter-Hebel-Denkmal (Karlsruhe)
wie s Dänkmool usgseht und wie me s gmacht het
Uf dr Süüle unde het’s uf allne vier Syte Inschrifte, deils uf hochdüütsch und deils im alemannische Dialäkt. Die beide Mundartvärs sind uf dr einte Syte: «Und wenn de amme Chrüzweg stohsch und nümme weisch, wo’s ane goht, halt still, und frog di G’wisse z’erst, ’s cha dütsch, Gottlob, und folg si’m Roth!» und uf dr andere Syte: «und ischs so schwarz und finster do, se schine d’Sternli no so froh und us der Heimeth chunnt der Schi, ’s muß lieblig in der Heimeth sy.» Die beide Sprüüch sind us Wärch vom Hebel, dr erscht us em Gedicht Der Wegweiser und dr zwöit us em Der Wächter in der Mitternacht.
Germania superior
D Provinz isch im spoote 1. Joorhundert ygrichtet worde und es het se bis im 3. Joorhundert gää. S Land vo der grosse Provinz isch hüt i de Piet vo dr Schwiiz, vo Frankrych und vo Düütschland.
Louise Odin
D Odin-Pilliod het sech wyters s Lääbe lang mit dr lokale Mundart vo Blonay beschäftiget. Si het es halbs Joorhundert lang d Wörter und Gschichte vo dämm frankoprovänzalische Patois ufgschribe. Iires grosse Glossaar het zletscht öppe zwölftuusig Nummere gha, und drzue no öppe füüfhunderet Sprüüch und Redewändige, und me findet drin au Gschichtli, Sache vom lokalen Alltagslääbe, Chindersprüüch, Verzellige vo den alte Brüüch und Spuure vom alten Aberglaube. I dr Sproochwält vo däm Winzerdoorff oben a Vevey und am Fuess vo de Wadtländer Voralpe chunt au öppis vo dr Terminology vo dr Arbet im Räbbäärg und am Bäärg Les Pléiades vor.
Romania
Me het so au dr ganze römisch-latynische Wält gseit.
România isch der Eigenaame vom Land Rumänie.
Magui Bétemps
Dr Marie Rita Maquignaz, wie si vo ledig ghäisse het, iiri Familie het früner z Votornèntse gläbt, si isch aber z Ivrea im Piemont unden uf d Wält cho. Si isch em Alexis Bétemps syni Frou gsi; dää isch e bedüütende Gschichtsforscher und Volchskuntler gsi und het s Zäntrum für frankoprovänzalischi Forschig «René Willien» gläitet. Das Huus z Sen-Nicolà isch für d Sprooch und d Kultur vom Augschtal doo und maanet mit sym Naamen an grooss Augschttaler Kulturaktivischt René Willien (1916–1979).
Hebel-Wanderweg
Der Hebel-Wanderwääg isch e Wääg, wo em Aadänke vom Mundartdichter Johann Peter Hebel gwidmet isch. Er goot dur d Landschaft vom Markgräflerland im Südweschte vom Schwarzwald und uf Basel.
Hanf
Näbed dè industriellè Verwendig wirds au als Medizin, oder Ruuschmittel ígsetzt. Ús de Hanfpflazè laht sich verschiddènès Herstellè: Seili und Fasere zum Stoff mache (ús de Stängel), Spísöl (ús de Samè), Marihuana (us de trocknetí Blüetè).
Verbreitig
Höchschtwarschinlí isch de Hanf ús Zentralasiè cho. Er isch im Lauf vo de letschte Johrtúsig wega sim hohe Gebrúch wít verbreitet worde, deswege laht sich sin Wèg nöd genau noverfolgè. Hützutags wachst er fasch uf de ganzè Wèlt vertèilt í allnè gmässigtè sowí tropischè Klimazonè.
Diè gröschte Exporteur vo Hanf für uf Europa sin Afghanistan und Marokko.
Michelle Steinbeck
D Steinbeck läbt z Züri und z Basel. Si isch Redaktöörin vo dr Fabriggzytig bi dr Roote Fabrigg z Züri-Wolishofe, und si organisiert kulturelli Aaläss. Was si bis jetz gschribe het, sind Prosategscht und Gedicht und au Schrifte fürs Radio und s Theater.
Isolde Schaad
D Isolde Schaad (* 9. Oktober 1944 z Schaffuuse) isch e Schwiizer Journalistin und Schriftstellerin.
Salomon Tobler
s Läbe
Em Salemaa Tobler sini Söön sind bekanti Wüsseschaftler woorde: Dr Ludwig Tobler Germanischt, dr Adolf Tobler Romanischt und dr Wilhelm Tobler Historiker.
Böztal
Geografy
Bööze, Efige und Elfige hend vor de Fusion zum Bezirk Brugg ghörd, Hornusse isch scho vorher im Bezirk Lauffeburg gsi.
Hans Stricker
Wäärch
En Uswahl us de me weder hundertfüfzg Schrifte vom Hans Stricker:
Konon (Papst)
Lääbe un Wiirke
Wu dr Paapscht Johannes V. im Augschte 686 gstoorben isch, isch s zue Stryt zwisch em un dr Birgermiliz chuu. Boodi Fraktione hän si au kai gmainsame Kandidate chenne ainige. Wu si dr Konflikt zwische dr boode Fronte zuegspitzt het, d Militeerbartei dr Presbyter Theodor II. zum Paapscht gwehlt ghaa het un em Klerus dr Wääg zue dr Lateranbasilika verspeert het, hän di Gaischtlige noogee unmer het noch eme neie Kompromisskandidat gluegt.
Dää Kompromisskandidat isch dr alt Prieschter Konon gsii. Wel er e Suhn vun eme General gsii isch, het mer au d Miliz fir där Kandidat chenne gwinne un eso isch er 21. Oktober 686 ohni Gegestimme gwehlt woore.
Noch eme elfmoonetige Pontifikat isch dr Konon z Rom gstoorbe.
Campell
Campell bedüütet:
Rote Fabrik (Zürich)
Gschicht
Sit 1981 staat s Fabrikgiböid under Tänkmaalschutz.
Liedli ab em Land
«Grüeß Gott! Mer chömen ab em Land, Hei nit so fyn Maniere; Doch für nes Stündli chönnt ders jo Emol mit üs proberie.
Au vo anderne Komponischte het me usem 20. Joorhundert Liederbüechli mit em Reinhart sine Gedicht:
Rudolph Bolo Mäglin
Lääbe
Dr Rudolph («Bolo») Mäglin isch am 26. Dezämber 1898 als vierts von insgsamt säggs Kinder am Herrengrabenweg 22 in Basel uff d’ Wält koo.
In Binnige, wo-n-är syt 1947 mit synere Frau Elsa «Elsy» Mäglin (* 1904) und syne Kinder Marie-Louise «Marly» (* 1938) und em Urs Beat (* 1941) sy Wohnsitz ghaa het, isch är dääglig mit eme Bindel Zyttige underem Arm und synere Schryybmappe aazdräffe gsii. Zem Schryybe het är sich gärn in e stille Winggel im «Letschte Batze», im «Räbstock» oder im «Jägerstübli» zruggzooge. Aber nadyyrlig isch är fir e gsellig Gsprääch au gärn bymene Gleesli Wyy mit e baar interessante Lyt uus em Dorf und dr neechere Umgääbig zämmegsässe.
Lonza Arena
Bilder
Es paar Bilder vo der Lonza Arena bi der Tag der offenu Porte am 7. September 2019.
Johannes VII. (Papst)
Lääbe un Wiirke
Am 1. Merz 705 isch dr Johannes zum Paapscht gwehlt woore. Us Furcht vor em Chaiser Justinian II. het er d Bschliss vu dr Trullanische Synod vu 691 indirekt anerkännt. Zue dr Langobarde het er gueti Beziehige unterhalte. Z Rom het er e baar Chilche böue un reschtauriere loo. D Chilche Santa Maria Antiqua uf em Forum Romanum het er mit eme marmorne Ambo (inschriftlich belait) un mit Freske uusstatte loo, wu wäg ihre Qualitet e großi chunschtgschiichtligi Bedytig hän.
Unterstrass (Stadt Zürich)
Architektuur
Understraass hät de Fridhoof Nordheim mit ere Samlig vo hischtoorische Graabmonumänt und de Fridhoof Stäichluppe; das isch en alte jüüdische Fridhoof vo Züri, wo vo 1900 bis 1936 vo de Israelitische Religionsgmäinschaft Züri pruucht woorden isch zum iri Toote z begrabe. Die alte Grabschtäi sind schööni Dänkmööler us de Afangszyt vo dère jüdische Gmäind.
Stephan (II.) (Papst)
Lääbe un Wiirke
Vum 16. Johrhundert bis anne 1961 isch dr Stephan (II.) in dr Pontifikatslischte gstande. Mit em Annuario Pontificio vu 1961 isch di friejer Siichr wider bsteetigt woore. No dr Neierige vu dr Paapschtwahl dur dr Paul VI. isch die Siicht (Bischofswei as Voruussetzig) in Codex Iuris Canonici vu 1983 yygange (Can. 332).
Paul I. (Papst)
Lääbe un Wiirke
Am 28. Juni 767 isch dr Paul I. gstoorbe. Är isch aafangs in dr Basilika St. Paul vor de Muure vergraabe wore, aber bal dernoo no St. Peter iberfiert woore.
Sy kadoolische Maandaag isch dr 28. Juni, sy Doodesdaag.
Leo II. (Papst)
Dr Leo II. (* z Sizilie; † 3. Juli 683) isch vum 17. Augschte 682 bis zue sym Dood Paapscht un Bischof vu Rom gsii.
Archiv
s Wort und was es bedüütet
Im hüttige Sproochgebruuch isch s Wort Archyv nid äidüütig. Me säit de Hüüser, wo men äxtra für grossi Dokumäntesamlige bout het, eso, und au de separaate Archiyvrüüm innerhalb von ere Ligeschaft; und dr Naame chan au gsamthaft en Inschtituzioon oder e Verwaltigsabtäilig bedüüte, wo drfüür doo isch, e Dokumäntesamlig z pfleege. I dr Umgangssprooch bruucht me dr Name sogar au für gwöönlichi und nid wyters organisierti Lager vo Schriften und andere Sache. I dr jüngschte Zyt chunt dr Begriff non e vil e wyteri Bedüütig über, wo me nen i dr Wält vo dr Informatik für verschideni Forme vo dr digitaale Dokumänteverwaltig oder sogar au äifach für s technische Spychere vo Datäie bi dr elektronische Dateverarbeitig bruucht. Mit dr rasante Veränderig vom Internet, wo Milioone vo Websyte nach relativ churzer Zyt wider glöscht wäärde, het me gmerkt, ass me vil Inhält äigentlich au spöter no chönt bruuche, und drum het scho anne 1996 s Projäkt «Internet Archive» agfange (Lueg do drzue au: Web Archive, e-Helvetica, e-archiv.li).
us dr Gschicht vo den Archyv
Es separaats Archyv bruucht men i jedere Schriftkultur, wemme sövel Dokumänt het, ass bin ere Verwaltig nümme jedes Schriftstück am Arbetsplatz vom Schryber Platz het. Ganz früeni Archyv sind die, wo men im Morgeland und am Mittelmeer bi gwüssne Königspaläscht gfunde het. Agfange het’s bi de Sumeerer im vierte Joortuusig vor Chrischtus i dr Stadt Uruk und z Kreta bi de Minoer im dritte Joortuusig. Vil Samlige vo so Dokumänt, wo me mit dr Keilschrift uf Ton- und Metalldafele oder uf Sigel gschribe het, sind im Bode lang nach em Ändi vo denen alte Rych erhalte blibe.
Sit 1948 lueget dr Internazionaal Archyvroot, änglisch International Council on Archives, e nidstaatlichi Organisazioon, für d Aglägehäite vo den Archyv und den Archyvlüüt und iirne Fachveräin. Er het dr Sitz z Paris. Me wott hälfe, d Arbet i den Archyv praktisch und effiziänt z organisiere und d Gschichtskwelle guet z hüete. Anne 1992 het d UNESCO mit em Programm Memory of the World agfange zum «s dokumäntarischen Eerb vo dr Mönschhäit» z erhalte, wo i dr Schwiiz d Schrifte vom alte Chlooschterarchyv und dr Chlooschterbiblioteek z Sanggallen und s Archyv vom Völkerbund z Gämf drzueghöre.
Ladina Heimgartner
s Läbe
D Heimgartner isch im Vorstand vo dr Schwiizerische Gselschaft für Komunikazioons- und Meediewüsseschaft und d Vizepresidäntin vom Museumsroot vom Schwiizer Nazionalmuseeum und au no i dr Äiggnössische Meediekomission.
Jurasüdfuss
isch es e geografischi Linie oder e Landschaft?
I dr Umganggssprooch fallt äim uuf: Me redt nit vom Striich i dr Landschaft, me mäint eender e längzogni Landschaft, ooni gnau z sääge wie bräit si sig; es isch äifach das Land under em Bäärg. Psunders schöön zäigt sech daas bi de Sache vo der Wirtschaft un dr Infrastruktuur, wo me mit em Naame vrchnüpft: Es isch d Reed vom Wiirtschaftsruum Jurasüdfuess; i dr Meedielandschaft het me dr Begriff Jurasüdfuess-Kombi ygfüert;. Und für öppis, wo gar nit gnau am Bäärg sälber lyt, isch dr Naame guet etabliert: dr Jurasüdfuesslinie vo dr Ysebaan.
wo dr Jurafuess isch
Bi Lauffohr, wo zu Brugg höört, isch denn also eerscht dr gwoont Afang vom Jurasüdfuess. Und me chunt uf de Bärgwääg doo au grad oben a Felswänd dure und zun es paar guete Ussichtspünkt, wo me chan ufs Mittelland useluege und d Ortschafte am Bärgfuess undedra gseht. Brugg isch dr Passfuess vom Böözbrg, wo me drüber is Fricktal und uf Basel goot.
Wyter im Weschte chunt am Jurafuess s bärnische Bipperamt mit Wiedlischbach, wo s sit churzem füre nöi organisiert Rettigsdienscht von es paar Gmäinde dr Naame Füürweer Jurasüdfuess git. Und scho gly isch men im soledurnische Bezirk Läberbäärg und z Soledurn sälber. Vo Gränche chunt men under em Bäärg wider is Bärnbiet mit Pieterle, Biel, Nidau, de Bielerseedöörffer und Nöiestadt. Im Nöieburgische sind s Hauterive, Nöieburg, Colombier, Boudry und no anderi Gmäinde zwüschem Bäärg und em Nöieburgersee.
Zurich Film Festival
Me luegt druuf, ass me jewyls Wäärch vo junge Filmreschissöör us vilne Länder, bsunders us em tüütschsproochige Ruum, chan zeige. Es git drüü Kategorye füre Weppewäärb, und d Gwünner überchöme als Pryys noch dr Meinig von ere internazionale Schüry s «Guldigen Aug»; die Kategorye sind:
Walter Buser
Dr Walter Emil Buser (* 14. April 1926 z Lause; † 17. Augschte 2019; haimetbrächtigt z Bättwil un z Lause (Ehreburger)) isch e Schwyzer Rächtswisseschaftler un Beamte gsii. Vu 1981 bis 1991 isch er Bundeschanzler vu dr Schwyzerische Aidgnossenschaft gsii un s eerscht Mitgliid vu dr SP in däm Amt.
Liste der Gemeinden im Département Loir-et-Cher
Veranderunge sit 2015
2018:
Zurich Insurance Group
1955 het s Undernääme wider dr Naame ggänderet uf «Zürich» Versicherungs-Gesellschaft. Und i dr nöchschte Zyt het s wyters anderi Versicherigen im Ussland uufgchauft, bis sech d Zürcher Firma ane 1998 mit dr Finanzsparte vo dr Gselschaft British American Tobacco zämetoo het; ane 2000 isch do druus s nöie Undernääme Zurich Financial Services woorde. Sit 2012 heisst s Zurich Insurance Group.
Liste der Gemeinden im Département Marne
Veranderunge sit 2015
2018:
Karl Geiser
No im Joor wo dr Künschtler gstorben isch het’s über sys Wäärch en Uusstellig i dr Kunschthalle z Basel ggää.
Liste der Gemeinden im Département Dordogne
Veranderunge sit 2015
2016:
Georg Herwegh
s Läbe
Dr literarisch Nachlass vom Dichter und dää vo synere Frau isch z Lieschtl im Dichter- und Stadtmuseum.
Liste der Gemeinden im Département Eure-et-Loir
Veranderunge sit 2015
2016:
Liste der Gemeinden im Département Rhône
Veranderunge sit 2015
2018:
2016:
2015:
Hardturm (Stadion)
Er isch es Stadion gsy, wo ane 1929 für meh weder 27tuusig Lüüt bout worden isch. Uf däm Platz het me d Spiili vo de Grasshopper chönne goge luege.
Liste der Gemeinden im Département Corrèze
Veranderunge sit 2015
2019:
Markus Gasser (1966)
s Läben und d Arbet
Er het a dr Uni Basel d Germanistik un d Gschicht studiert. Als chly heig er a de Lieder vom Mani Matter Bärndüütsch gleert, seit er. A dr Uni isch er zu dr Forschig vo de Fluernääme choo, und so het en syni Heimetgmeind Nunnige im Schwarzbuebeland trum bätte, d Namenslandschaft vo döört aazluege. Drno het er für syn Profässer Rolf Max Kully ane 1990 grad au bim Projäkt vom Soledurnische Namebuech chönnen afoo, und er isch Läiter vo dr Forschigsstell vom Namebuech vom Kanton Basel-Stadt gsi. Er het am Düütsche Seminaar vo dr Uni Basel underrichtet; d Schwäärpünkt vo syne Forschige sind d Dialäktology, d Wortgschicht und d Forschig über d Nääme.
Liste der Gemeinden im Département Hautes-Alpes
Veranderunge sit 2015
2016:
Glis
Glis (von ‚ Kirche) isch en Pfarrgemeind vom Dekanats Brig und en ehemals sälbständigi politischi Gemeind vom Bezirk Brig im ditschsprachigu Teil vom Kanton Wallis iner Schwiz. Z Dorf isch sit 1972 Teil vo der Stadtgemeind Brig-Glis, wa insgesamt rund 12'000 Iwohner (2008) zellt. Derva fallunt ca. 7'000 uf der Stadtteil Glis.
Ulrich Campell
syni Schrifte
Drzue ane isch dr Engadyner Pfaarer au a dr Natuur und dr Gschicht vo sym Heimettaal inträssiert gsy. 1573 het er s latynische Wäärch Raetiae alpestris topographica descriptio trukt; das isch uf tüütsch «d Landesbeschrybig vom alpyne Räzie».
Heinrich Federer
s Lääbe
Sit 1900 het er bi dr katolische Zytig Neue Zürcher Nachrichten gschaffet. 1902 het en s Gricht wäge bhauptetem sexuellem Umgang mit eme Schüeler zun ere Chefistroof und ere Gältbuess verurteilt. D NZZ het scho vor em Grichtsurteil gäge iin gschribe, drby het s Nidwaltner Obegricht 1903 denn d Stroof starch vrchlyneret. Aber dr Arbeetsplatz bi dr Zytig het er scho vrloore gha.
Jo Mihaly
D Jo Mihaly oder Elfriede Steckel isch mit em Name Elfriede Alice Kuhr am 25. April 1902 z Schneidemühl i dr pröissische Provinz Poosen (hüt isch das s polninsche Piła) uf d Wält cho; am 29. März 1989 isch si z Seeshaupt, Bayern, gstoorbe. Si isch e Tänzere, Schauspilere und Dichtere gsy.
Liste der Gemeinden im Département Deux-Sèvres
Veranderunge sit 2015
2018:
Jo Mihaly
ires Lääbe
D Mihaly het vo dr Stadt Züri ane 1948, 1958 und 1930 für iires Schaffe dr Prys usem Literaturkredit überchoo.
IBM
Gschicht
D IBM isch z Armonk im US-Bundesstaat New York dihei. Si ghöört zu dr grööschte Firmene wältwyt i dr Branche vo dr elektroonische Datevrarbeitig und vo dr Hardware und dr Software für Computer.
Johannes II. (Papst)
Lääbe un Wirke
Sy Geburtsname isch Mercurius gsii. Är isch e Suhn vum Projectus gsii un isch z Rom uf d Wält chuu. Är isch dr erscht Papscht gsii, wu no syre Wahl sy Name gänderet het, wel er as Papscht nit welle dr Name vum remische Gott Mercurius drage. Vor syre Wahl zum Papscht isch er Prieschter an dr remische Chilche San Clemente gsii. Bis är gwehltworen isch, het s lengeri Ussenandersetzige gee, wel sy Vorgänger Bonifatius II. aigetli dr Vigilius zum Noofolger bstimmt ghaa het.
Novatian
Lääbe
Dr Novatian het in syne Schrifte as ain vu dr erschte remische Theologe noch em Tertullian di latynisch Sproch bruucht. Zwoo vu syne nyyn Abhandlige, wu mer chännt, sin erhalte: Iber d Trinitet un Iber Jidischi Spyyse. In dr Briefsammlig vum Cyprian sin zwee Brief vum Novatian (Cyp. ep. 30 un 36) erhalte.
Margrethe Vestager
Si ghört zu dr sozialliberale Partei Radikale Venstre vo Dänemark. Ane 2014 isch si d Komissaarin vo dr EU füre Weppewärb worde.
Tübinger Debatte
Zweck
D Dibengr Debatt soll d Schdreidkuldur en Debatta em politischen Leba, s 'Debating', vrbessra.
Konstantin I. (Papst)
Lääbe un Wiirke
Di guete Beziehige zue Oschtrom sin aber nume chuurzi Zyt gange, wel dr Justinian II. vun ere Gruppe Soldaten am 4. Novämber 711 dood gschlaa wooren isch. Si hän dr Philippikos Bardanes, en iberzygte Aahänger vum Monotheletismus, uf dr Chaiserdroon gsetzt. Wu dr nei Chaiser em Exarch vu Ravenna ufdrait ghaa het, dr Monotheletismus z Rom yyzfiere, isch s zue reegelräächte Strooßeschlaachte chuu. Dr Paapscht Konstantin het doodruf e grooßi Zaal Prieschter in d Stadt ghoolt, wu si dr antichaiserlige Demonschtrante mit Chryz un Evangelien in Wääg gstellt un zum Friide gmahnt hän.
Di reemisch Zahl I. no sym Name isch optional, wel sy ainzige Noofolger mit em nämlige Name, dr Konstantin II., en Geegepaascht gsii isch.
Europafahne
Dr Öiropafahne isch ane 1955 vom Öiroparoot ygfüert worde als nöis Sümbool vo dere Ländergmeinschaft, wo 1949 entstanden isch.
Bonifatius II.
Dr Bonifatius II. (* z Rom; † 17. Oktober 532) isch vum 22. Septämber 530 bis zue sym Dod Papscht un Bischof vu Rom gsii.
Lääbe un Wirke
Im Johr 531 het dr Bonifatius sälber versuecht sy Noofolg z regle zuegunschte vum Vigilius, het die Reglig aber uf Druck vum Klerus wider mieße retuurnee. Dr Vigilius isch ainewäg e baar Johr speter zum Bischof vu Rom gwelt wore.
Damasus I.
Lääbe un Wirke
In dr Zyt vum Damasus isch dr Trend ufchuu, s Latynisch allmee as Kultsproch z bruuche. Är het em Hieronymus dr Ufdrag gee, d Bibel nei uf Latynisch z ibersetze, wu emänd d Vulgata drus woren isch. Bis si die Ibersetzig wirkli allgmain z Rom duregsetzt ghaa het, isch s aber bis ins Mittelalter gange.
Landmauer Gamsen
«Stiftig Landmüra Gamsu»
D Stiftig fiehrt zer Sanierig vo der Landmüra verschideni Projekt durch. Entlang voner Landmüra gäbunt acht Infotafle detaillierti Üskunft uber d ehemalig Talsperri und d renoviert Suste isch es didaktischus Zentrum gewordu, in wellum Besüecher Informatione zer Landmüra, Grüngürtel und dum Dorf Gamsu berchämunt.
Landtag des Fürstentums Liechtenstein
Dr Landdaag vum Fiirschteduum Liachtaschtaa isch s Barlemänt vum Fiischteduum Liachtaschtaa un bstoot us 25 Abgoordnete. Dr Landdaagsbresidänt un dr Landdaagsvizebresidänt wäären in dr eerschte Sitzig vom Landtag fir s laufig Joor gweelt.
Verfassig vu 1921
Glyychzytig isch e Speerhuurd vu 18 Brozänt im Waalgsetz yygfiert woore, wu di extreeme Chreft us em Landdaag het soll dusse halte. Die Speerhuurd isch 1962 vum Staatsgriichtshoof ufglupft woore, wel si kai verfassigsmääßigi Grundlaag ghaa het. Anne 1973 isch e neii Speerhuurd vu 8 Brozänt in d Verfassig ufgnuu woore. Iniziative fir d Abschaffig oder Sänkig vu däre Huurd sin bishäär fäälgschlaa.
Mit dr Verfassig vu 1921 isch dr Staat Liachtaschtaa uf e neii Grundlaag gstellt woore. S monaarchisch un s demokraatisch Prinzip steen enander glyychwäärtig gegeniiber. Vyyl staatligi Funkzioone chenne syterhäär nume uusgiebt wääre, wänn verschiideni Staatsorgaan zämewiirke.
Gschiicht
Dr Landdaag as Inschtituzioon isch dur di absolutistisch Verfassig vu 1818 gschaffe woore. Di beede Ständ, d Gaischtligkait un d Gmaine, hän s Räächt uf e Verdrättig dur «Deputierti» iberchuu. D Gaischtligkait het drei Bfaarheere in Landdaag gweelt. D Gmaine sin dur di elf Gmaivorsteher un d Säckelmaischter (des d Gmaikassier) verdrätte gsii.
Verfassig vu 1921
Ganz nei im Verglyych zue dr Verfassig vu 1862 isch dr Gedanke gsii, ass dr Staat e «demokraatischi un barlemäntaarisch Grundlaag» het. S Volk het grooßi diräktdemokraatischi Räächt iberchuu. Dr Landesfiirscht het uf s Räächt verziichtet, drei Abgoordneti z ernänne, des haißt, dr Landdaag scih zuen ere raine Volksverdrättig woore.
Aktuälli Zämesetzig
Us dr Landdaagswaalen am 5. Februar 2017 isch d Bartei, wu bishäär dominiert het, as grooße Verlierer fiirigange. Di Fuurtschrittli Buurgerbartei (FBP) het 4,8 Brozäntpinkt verloore. As zwootsteerkschti Chraft het di Vaterländisch Union (VU) 0,2 Brozänt vu dr Weelerstimme derzue gwunne. Dr Weelergruppierig Die Unabhängigen (DU) het ire letsche Ergeebnis um 3,1 Brozäntpinkt uf 18,4 Brozänt vu dr Stimme verbesseret un dodermit fimf statt vier Mandaat gwunne. Di chlai Opposztioonsbartei Freii Lischt (FL) het au chenne zueleege un haltet wyter drei Sitz im Landesbarlemänt. Noch em Uusdritt vum Johannes Kaiser us dr FBP 2017 isch äär as barteiunabhängige Abgoordnete Mitgliid vum Landdaag. D Mandaatssteerki vu dr FBP isch dodermit uf aacht Mandaat gsunke.
Mandaatsduur
D Mandaatsduur isch vier Joor. No dr Verfassig finde di oordelige Landdaagswaale im Februar oder Meerz vum vierte Joor statt.
Propoorzwaalverfaare, Waalberäächtigti
S Waalverfaare isch allgmain, ghaim, glyych un diräkt. Waalberäächtigt sin syter 1984 alli Landesaagheerige, wu zmindescht 18 Joor alt sin un im Land woone.
Leo der Große
Pontifikat
Dr Leo het zue vyl theologische Streitfroge sy Mainig gsait, är het gege verschideni konkurrierendi Lehre im Chrischtendum Verbannige un Amtsenthebige kämpft, wie dr Monophysitismus un dr Pelagianismus. Im Weschte het dr Leo dr Hilarius vu Arles (401–449) as Metropolit vu Arles abgstetzt, het gschafft, ass dr Valentinian III. s Primat vu Rom anerkännt het, wu dää d Dekretal mit dr Rychsgsetz glychgstellt het, un het dr Aaspruch vum Patriarch vu Konstantinopel uf Glychrangigkait mit Rom verworfe (451). Wu Rom anne 452 vu dr Hunnen unter em Attila bedroht woren isch, het si dr Leo vor Mantua em Hunnechenig entgege gstellt un het wahrschyns dur Zahlig vun eme hoche Gäldbedrag s Vordringe vu dr Hunne in Richtig Rom verhinderet. Dr Attila isch aber faktisch scho uf em Ruckzug gsii un ga nit uf em Wäg uf Rom, wäge däm sin e Dail vu dr Brichiber d Rollvum Leo wohl ender iberdribe. Di gnaue Hintergrind vu däre Gsandtschaft sin in dr Forschig umstritte, derzue chunnt ass ere au hochrangigi chaiserligi Beamti aaghert ghaa hän (zem Byschpel dr Prätorianerpräfekt Trygetius un dr Gennadius Avienus, Konsul vu 450), dodermit het dr Leo au gar nit ellai ghandlet. Drei Johr speter het dr Leo d Gwalt bi dr Blinderig vum Rom dur d Vandale unter em Chenig Geiserich chenne mäßige.
EHC Visp
Der EHC Visp isch en Schwiizer Ischhockeyclub üs Visp, wo d Profimannschaft uner der Füehrig vo EHC Visp Sport AG iner Swiss League spilt. Der grescht Erfolg vom Club isch der Gwinn vom Meistertitel iner NLA im Jahr 1962. Zudem het mu der Meischtertitel 1960, 2011 und 2014 iner zweit hechschte Spiilklasse NLB gholt.
Neuzit
Sit 2001 bsteit der EHC iner Form vora Aktiengesellschaft, wo der Spiilbetrib vo 2 Mannschafte (ca. 50 aktive Spiler) organisiert und finanziert. Fer d Saison 2009/10 plant mu mit ma Budget vo Fr. 2'250'000.
Am Afang vo der Saison 2013/2014 isch es neus Club-Wappu präsentiert wordu.
Main
Hochwasser
Uus früènèrè Johrhundert sin wituus größeri Hochwasserschtänd übberlifèrèt. S schlimmschte je regischtryrte Hochwasser isch im Juli 1342 vorchò, wo so gnennte Magdalenèhochwasser s Dal gfluètèt hèt. Dörtzmòl isch s Wasser i dè Wyßfrauèkirchè sibbè Schuè hochgschtandè, sèll sin ca. 2 m. Sèlli Markè zeigt èn Pegel aa, wo mit 785 cm am Pegel suscht niènèmòl z Stand chò isch. S Hochwasser vum 17. Januar 1682 isch mit ca. 690 cm eins vo dè gröschtè un glychzitig s èrschte gsi, wo s èn druggtè Augèzeugèbericht vorlyt. Demnõch isch d Frangfurter Altschtadt vom Faardor bis zuè dè Neuè Chrômi übberfluètet worrè, dè Römerbärg, Großè Hirschgrabbè, d Faargassè un zaalrychi andri Gassè mit èm Nachè befaarbar gsi un s Wasser isch in meerèrè Kirchè gschtandè. S Hochwasser 1784 isch vum 27. Januar bis 4. März 1784 gangè. S gehört mit èrè Höchi vo ca. 659 cm ebbèfalls zuè dè gröschtè Hochwasserereignis un isch zuèdèm durch zitgnössischi Bricht uusfüürlich dokumentyrt. Anderscht wiè in früènèrè Beschriibungè wörd s Hochwasser nǜmmi wiè-nè Gottesgricht gschildèrèt, dè Volauf wörd sachlich beschribbè, ebbèso wiè d Schutzvokeerungè un d Hǜlfsmaßnaamè für d Fluètopfer, wo vom Frangfurter Rõt droffè worrè sin.
Wyßè Main
Dè 41 km lange Wyße Main isch dè rächte un nördliche Quällfluß vum Main. Er entschpringt im Fichtelgebirge – 20 km Luftlinniè nordöschtlich vo Bayreuth, nordweschtlich vo Fichtelbärg. Sini Quällè, wo in Granit gfasst isch, lyt uff a dé Oschthaaldè vum 1024 m hochè Ochsèchopf. Dè Wyße Main flǜèßt znägscht durch s 679 m hoch glègène Bischofsgrüè durrè, denn am Heilbad Bèrneck, a Himmelkron vorby, wo durch s bekannte Zischterziènserinnèkloschter bekannt isch, un schlièßlich nördlich vo Plassèburg en passant vo dè Byrschtadt Kulmbach. Dõ volauft er in èrè schu i dè 1930er Johr aaglaitè Fluètmuldè, wo wèg èm Hochwasser-Schutz aaglait worrè isch.
Dè Untermain
Uff èm rächtè Ufer folgt Großauheim, hüt èn Stadtdeil vo dè Induschtryschtadt Hanau, wo fascht 100.000 Ywooner hèt. Stadtdeil links vum Main sin Chly-Auheim un Staiheim, wo gegèübber vum Hanauer Mainhaffè lyt. Dè Hanauer Mainhaffè isch einer vo dè gröschtè Binnèhäffè am Main.
Nüü Bruggè übberschpannèd uff sèllè guèt vyr Kilometern dè Fluß, un zwei Streggè vo dè Frangfurter S-Baan Rhy-Main un dè U-Baan gön i dè beidè einzigè Maindunnel. Vo Oschtè hèr bǜetet sich s bekannte Bild mit dè Dürm vom Kaiserdom un dè Altstadtkirchè im Vorder- un dè Hochhüser vo dè Skyline im Hintergrund. Uff èm rächtè Ufer lyt d Frangfurter Altschtadt,uff èm linkè dè Bezirk Sachsèhuusè mit èm Museumsufer. Uff Höchi vo dè historischè Aaltè Brugg lyt è Inslè im Main; zwǜschè m Saalhof am Römerbärg un dè Sachsèhüser bi dè Dreikönnigskirchè chrützt dè Iiserne Steeg dè Main. Kurz vor Ändi vum Innèschtadtabschnitt lyt uff dè rächtè Sitè dè Yachthaffè vo Frangfurt, wo früèner als Beggi vum stillglaitè Frangfurter Weschthaffè diènt hèt; uff èm ehemòligè Haffègländ isch è neues Woon- un Gewerbegebièt entschtandè.
Nõch dè Übberfüürung vo dè A 3 un dè Neubauschtrèggi Frankfurt-Köln isch links èn witterè Ölhaffè stationyrt. Unterhalb vo sèllèm stôn uff beidè Flußbankett widder mòl Bäum; è baar sandigi Abschnitt wörrèd zum Bädèlè bruucht. Bi Raunheim volauft uff èm linkè Ufer d B 43. Diè ehemòligi Stauschtufè Raunheim isch Quartyr vum Yachtclub Untermain mit Haffè un Schiffsaalegèr.
S git Hywyys uff èn altè Mainarm, wo sich zwǜschè Raunheim un Rüsselsheim am Main vom Hauptarm drènnt hèt, a dè Rüsselsheimer Stadtdeil Haßloch un Könnigschtädtè durrè gangè isch un schlièßlich zämmè mit èm früènèrè Neggarlauf bi Ginsheim i dè Rhy gmündet hèt. Dè Horlachgrabbè, wo öschtlich un südlich vo Haßloch volauft, lòt sèll no hüt eraanè.
Eigèschaftè vum Main
Dè Main volauft am Obber- un Mittellauf durch s Bundesland Bayern, am Unterlauf durch Hessè. Baddè-Württèbärg hèt im Berych vo dè Städt Freudèbärg un Wärtheim uff öppè 25 km Längi Aadeil am linkè Mainufer, s rächte Ufer ghört zuè Unterfròngn.
Hochwasser
In Würzburch ligèd sit èm 14. Johrhundert Informationè übber diè wichtigschtè Würzburger Hochwässer vor. Dè Schaddènsvolauf von èm Main-Hochwassers cha zimli unterschydlich sy. So isch zum Byschpill dè Wasserschtand am Pegel Würzburch bim Januarhochwasser 2003 um ca. 30 cm übber sèllèm vom Januar 1995 glègè, wôrend s z Frangfurt gnau anderscht ummè gsi isch. Diè folgèndè Uusfüürungè beziènèd sich uff dè Pegel Frangfurt. Bi Mittelwasser bedrait dè Wasserschtand am Pegel Frangfurt am Main 177 cm, bezogè uff dè Pegelnullpungt am Frangfurter Oschthaffè (+90,64 m ü. NN). Wenn dè Wasserschtand a d 300 cm Hochwassermarke I hèrrè odder drübber gòt, wörd d Schifffaart ygschränkt, ab 370 cm, im Högschtè Schifffaartswasserschtand (HSW) – Hochwassermarkè II, ist kein Schiffsvokeer mee möglich. Sèll gildèt für d Strèggi Haffè Aschèburch bis Stauschtufè Grysheim, bi dèrrè dè Frangfurter Pegel dè Richtpegel isch. I sèllèm Fall fangt dè Main aa, übber s Ufer z drèttè. Söttigi Übberschwemmungè chömmèd im Mittel öppè alli drei Johr vor.
Maindreiegg
Südlich vo Kitzingè chömmèd diè bedütènde Wiiort Sulzfäld (rächts Ufer) mit sinèrè komplètt erhaaltènè Ortsbefeschtigung un diè chly Stadt Marktschteft (linkes Ufer).
Häffè
Laag un Schiffsgüèterumschlag in Tonnè a dè Mainhäffè:
D Kilometryrung fangt a dè Mündung i dè Rhy mit 0 km aa un stygt flussobsi. L = in Flǜèssrichtung links, R = in Flǜèssrichtung rächts
Mainvyregg
Diè südweschtlichi Eggè vum Mainvyregg markyrt d Fachwärchschtadt Miltèbärg a dè Mündung vo dè Mud. Villi mittelalterlichi Kirchè im Maindal, wiè öppè z Frangfurt odder z Mainz, sin us Miltèbärger Buntsandschtai baut worrè, wo me vo dè Staibrüch bis zuè dè Bauschtellè voschifft worrè het.
S Landschaftsbild wörd isch fascht glych wiè sèll a dè öschtlichè Sitè vum Vyregg. Im gwundèné, waldrychè Dal, wo d Südgränzè vum Spessart bildèt, ligèd diè zwei vo Burgè überragtè Städtle Stadtbrozältè un Freudèbärg sowiè mit Dorfbrozältè diè älteschti Sidlung i dè Gegènd.
Maindreiegg
Öppè 10 km flussabsi lyt uff èm linkè Ufer d Abtei Münschterschwarzach, wo vo Benediktinermönch bewoont isch, mit èrè monumentalè Kirchè. Churz druff chunnt uff dè andrè Sitè s Wiischtädtle Dettelbach mit Stadtbefeschtigung un mittelalterlichem Charme.