cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Kloster Wettingen
Vo 1227 bis zum Chloschterbrand
Im Johr 1220 het de Heinrich vo Rapperswil z Wettige Güeter un s Patronatsrächt vo de Dorfchile kauft. Wil de Heinrich – so jedefalls d Lengende – bi ere Rettig us Seenot verschproche het, es Chloschter z gründe, het er sini Wettiger Bsitztümer em Chloschter Salem gschenkt. Vo derte sind zwölf Mönch uf Wettige cho, unter ihne de Konrad, wo de erscht Abt worde-n-isch, und hei s Chloschter gründt. Es het de Name Maris Stella übercho, Maria Meerstern, wo sit em 1244 in Urkunde bruucht wird. Di noi Chile isch im März 1256 gweiht worde und het acht Altär gha. Schnell isch s Chloschter zu Grundbsitz cho, bsunders im Limmattal, aber au usserhalb vom Aargau. So isch es bis im 16. Johrhundert glunge, es zämehängeds Herrschaftsgebiet um s Chloschter umme z schaffe, wo näbem Grundbsitz, wo em Chloschter ghört het, de Abt au di nideri Grichtsbarkeit usgüebt het. So hei ab em 1541i di Dörfer Noiehof, Killwange, Schpreitebach, Dietike (mit de Berghöf, also em hütige Bärgdietike), Schliere, Würelos und Wettige im Limmattal und Fislisbach und Staretschwil ennet em Heitersbärg zum Herrschaftsbriich vom Chloschter ghört. Au d Patronatsrächt in de Pfarreie Wettige, Bade, Würelos, Dietike, Höngg, Chlote und Thalwil het s Chloschter gha, so dass de Abt bstimmt het, wer in dene Pfarreie Prieschter wird. Z Höngg, z Thalwil und z Chlote het de Abt di Rächt au nach de Reformation bhalte, so dass er die reformierte Pfarrer het dürfe bschtimme. Nach de Gründig het s Chloschter versuecht, nöd unter d Landesherrschaft vo eim vo de Adelsgschlächter in de Umgebig z cho, wa am Aafang au klappet het. Mit re Urkunde vom König Heinrich VII., wo im 1227 isch usgschtellt worde, und ere Protektionsbulle vom Papscht Gregor IX. us em Johr 1231 het s Chloschter Wettige zunächscht wichtigi geischtlichi und wältlichi Freiheite bestätigt übercho. Wo aber de Rudolf vo Habsburg im 1273 zum König gwählt worde-n-isch, isch es nüm lang gange und s Chloschter het d Landesherrschaft vo de Habsburger müesse akzeptiere, dadefür hei d Habsburger s Chloschter Wettige als Territorialherr aaerkennt. Mit de Eroberig vo de Grafschaft Bade durch d Eidgenosse 1415 isch s Chloschter mit de ganzi Gägend zum Untertanegebiet vo de Eidgnosseschaft worde un die acht alti Ort hei d Schirmherrschaft übernoh. D Chlosterschuel isch vermuetlich unter em Abt Ulrich I. Wolleb (1304-1308) iigrichtet worde. Er het au dafür gsorgt, dass de König Albrecht nach sinere Ermordig im Mai 1308 z Königsfelde zunächscht in de Chloschterchile isch biigsetzt worde. Am 11. April 1507 het en Brand grossi Teil vom Chloschter verwüeschtet, d Chloschterchile bis zum Chor, beidi Sitekappele und au en grosse Teil vo de andre Gebäud. Erscht im 1517 het me d Chile und de Friedhof wider chönne weihe.
Badische Stahlwerke
Produktion
D Jooresschdoolproduktion isch 2008 bii circa 2,2 Millione Tonne glaaije, was circa 5 % vo de ditsche Schdoolproduktion äntschpricht. Gmesse am Verhältnis vo de Jooresproduktion zu de Blägschoft vo knapp 800 Mitarbaider zääle d BSW weltweit zu de Stoolwärke mit de häkschde Produktivität. 1968 hät d Jooresproduktion nur circa 150.000 Tonne betraan.
Meckesheim
Geografi
Meckesheim lyt an dr Elsenz im nerdlige Kraichgau in dr Metropolregion Rhy-Necker. Nochbergmaine vu Meckesheim sin Mauer, Wiesenbach, Lobbach, Spechbach, Eschelbronn, Zuzenhausen, Dielheim un Wiesloch.
Migiandone
Es isch en Ortsdeil vo dr Gmeind Urnafaasch, wo uf iteliänisch Ornavasso heisst, und lyt es baar Kilometer oben am Dorf Ornavasso im undere Eschetaal am Fluss Ryyss.
Sache zum aaluege
Migiandone het:
Muri AG
Statistik
86,4 Prozänt hend ggsäit si heigid Tütsch als Hauptschbbrooch, 4,2 Prozänt Albanisch, 2,7 Prozänt Italienisch, 2,2 Prozänt Serbokroatisch, 1,1 Prozänt Portugiisisch.
Johannes Paul II.
Hailigsprächig
Am 1. Mai 2011 isch dr Johannes Paul II. vu sym Noofolger Benedikt XVI. z Rom seliggsproche wore. Am 27. April 2014, am Barmhärzigkaitssunntig, isch er innere Fyr uf em Petersplatz im Vatikan zur Ehr vo de Altär erhobe worde. Glichzytig isch au de Konzilspapscht Johannes XXIII. hailiggsproche worde. Die Zeremonie hät de Papscht Franziskus glaited und isch vo hundertuusige vo Gläubige vor em Petersdom und Millione vo Zueschauer vor em Färnsee verfolgt worde. Es isch s erschtmol i de Chilegschicht, dass zwai Päpscht glichzytig hailiggsproche worde sind und au, dass zwai Päpscht bi däre Fyr aawäsend gsi sind, de amtierend Papscht Franziskus und de zruggträtteni, emeritierti Papscht Benedikt XVI., de diräkti Nochfolger vom Johannes Paul II..
Hochdeutsche Dialekte
Begriff
Hoochdütschi Dialäkt wärde in de middlere und südlige Gebiet vom dütsche Sproochruum gschwätzt, nämlig in Dütschland, Ööstriich, dr Dütschschwiz, Liechtestäi, Luxeburg, im Elsass und z Lothringe (Frankriich), im Süddäil vo Ostbelgie und im Süddirool (Itaalie). Es git oder het hoochdütschi Sproochinsle gee, zum Bispil in Norditaalie au usserhalb vom Süddirool (Zimbere, Südwalser), Poole (Ooberschleesie), Rumäänie (Siibebürger Saggse, Banater Schwoobe, Sathmarer Schwooben), Ungarn, Russland, de USA und Kanada (zum Bispil Pennsylvaniadütsch und Hutterisch) und in Brasilie (Riograndenser Hunsrückisch).
Komárom-Esztergom
Komárom-Esztergom (IPA:, ungarndütsche Name: Komorn-Gran) isch e Komitat im Nordweste vo Ungarn. 'S gränzt im Norde an d Slowakei, im Oste an Pest, im Süde an Fejér und Veszprém und im Weste an Győr-Moson-Sopron. De Komitatssitz heißt Tatabánya. Flächemäßig isch Komárom-Esztergom s chleinschte Komitat vo Ungarn; d Bevölkerigsdichti isch aber (noch derre vo Pest) di zweithöchsti.
Geografy
Komárom-Esztergom bstoht uss zwei geografische Deil, de Chleine Ungarische Diefebeni und Transdanubie. S isch vom Ungarische Mittelgebirge prägt, wo vor allem d Bärge Bakony, Vértes-Velencei-hegyvidék und Dunazug-hegység dezüeghöre. De höchst Punkt isch im Pilis-Gebirge uff 710 Meter, de diefst z Dömös an de Donau (108 Meter).
Gschicht
In de letschte Johr isch d Azahl an Gmeinde mit Stadträcht uff 11 gstyge, do säll an Bábolna (2003), Lábatlan (2004) und Ács (2007) verge worre isch.
Bevölkerig
Was d'Nationalitäte vo de Ywohner bedrifft, isch Komárom-Esztergom zimli eiheitlig, 2001 sin 94,1 Brozänt vo de Mänsche Ungare gsi, was zum Deil d'Uswanderige und d'Urbanisation bewirkt hän. Allerdings git's vor allem im Chleigebiet Dorog no ungarndütschi und slowakischi Minderheite. Vo de Roma-Bevölkerig isch numme no wenig übrig blybe, wyl si fast vollständig in de Yheimische uffgange isch.
Pius VI.
Dr Pius VI. (mit bürgerligem Name Giovanni Angelo Graf Braschi; * 25. Dezämber 1717 z Cesena, Chillestaat; † 29. August 1799 z Valence) isch vo 1775 bis 1799 Pabst gsi.
Er isch 1758 Priester und  1773 Kardinal worde. Dr Pius VI. het d Erklärig vo de Mensche- und Bürgerrächt als Unsinn verurdeilt. 1796 isch dr Chillestaat vo französische Druppe bsetzt worde. Dr Pius isch in französischer Gfangeschaft gstorbe, anderthalb Johr nochdäm d Franzoose im Februar 1798 z Rom d Republik usgrüeft hai.
Tityos
Nochem Pindar isch de Tityos de Vatter vo de Europa. Die isch d Muetter vom Euphamos.
Rench
D Ränch isch e rechter Näwefluss vum Rhin in de Ortenau (Mittelbade). Sii entschbringt am Siidrand vum Nordschwarzwaldes am Kniebis bii Bad Griisbach im Schwarzwald. Aa de mindungsfernschde Quäll bim Ortsdail Zuflucht vu de Schwarzwaldgmiind in de Nää vu de ehemalige Jugendhärberg entschbringt s Schöngrundbächle uf rund, wo noch m Durchluffe vun sinnare schdaile Hang kling mit anderi Bäch erscht zu de Alde, dann zu de Wilde Ränch zsammefliißt, wälli no ärscht unterhalb vo Bad Griisbach ändlich Rench genonnt wird. D Ränch verluuft insgsamt imme markante Siidbouwe durch de Mittlare Schwarzwald un tritt, wäärend se s buggelige Ortenauer Obscht- un Winnbaugbiet quärend, in d Rhinäwene us. Nooch knapp 57 km mindet se bim Rhin-km 314,700 zwische Hälmlinge (Rhinau) un Lichtenau in de Rhin.
Montois-la-Montagne
Geogràfi
Montois-la-Montagne lijt uf re Heche zwìsche 174 un 330 m ìwer em Meeresspiejel, uf me Plateau ìwer em Ornedàl, rund 18 Kilometer nordweschtlich vun Metz un sìwe Kilometer sìdeschtlich vun Briey àn dr Granz zem Département Meurthe-et-Moselle.
Melchior Josef Martin Knüsel
De Melchior Josef Martin Knüsel (* 16. November 1813 z Lozärn; † 15. Januar 1889 ebd.), heimatberechtigt z Lozärn, isch en Schweizer Politiker (FDP) gsii.
Als Minister in fünf verschiedene Ämter isch er derjenigi Bundesrat, wo di meischte verschiedene Departement gleitet hät.
Theodosius II.
Religionspolitik
Dr Theodosius het zwar d Häide und d Juude as Persone gschützt, het aber iiri Religione bekämpft. 426 het er s Zeushäiligdum z Olympia zuedoo, wo scho si Groossvater die Olympische Spiil dört offiziell verbote gha het. De Juude het er verbote, Synagoge z baue, het 415 dr letscht jüdisch Patriarch, dr Gamaliel VI., abgsetzt und het s 438 gsetzlig gmacht, us Synagoge Chille z mache. Jüdischi Richder häi nid über Christe döfe richde und Juude häi käni christlige Sklave döfe ha.
Hans-Peter Pellet
Privats
De Pellet Hans-Peter isch mit sine elf Gschwischterte uf eme Buurehof z Oberschrot im Friburgsche ufgwachse. Sini sächs Brüedere sind au alli Schwinger, aber er isch de erfolgriichscht. Vo Bruef isch er Schriiner.
Ripieno
Senza ripieno (au senza ripieni) häisst, ass nume d Soliste bzw. die erste Pult vom ene Orchester sölle spiile. In dr Spiilbraxis vom barocke Concerto grosso bedütet daas aber nit, ass s begläitende Ripieno müess stumm bliibe, vilmee wird s solistische Concertino denn nume von ere chliine Grubbe vom Ripieno begläitet.
23. August
Dr '''23. Augschte''' isch dr 235. Dag vum Gregorianische Kalender (dr 236. in Schaltjohr), dodermit blybe no 130 Däg bis zum Änd vum Johr.
Kryszina Kicka
ìhra Kàrriar
Ànna 2016 ìsch d’ Kicka zem tìrkischa-n-Äärschtligìschta İdmanocağı SK Trabzon gànga ge schpììla. Doo ìsch sa Zwälfta ìn dr Nàzionààlmaischterschàft worra. Ìn dr Saison 2017/18 hàt sa z’äärscht fìr dr CSM Bukarest gschpììlt. Ìm Dezamber 2017 ìsch sa ìn Süüdkoreà züa da Incheon Pink Spiders gànga ge schpììla. Doo hàt sa d’ Àmerikànera Taylor Simpson ärsätzt, wo verlätzt gsìì-n-ìsch. Ànna 2018 ìsch sa zem Siodemka Legionovia z’ruckgànga. Ànna 2020 hàt sa a Vertrààg biim diitscha Bundesligìschta Ladies in Black Ààcha unterzaichent. Mìt Ààcha-n-ìsch sa ìm DVV-Pokààl 2020/21 bis ìn d’ Viartelfinààla glunga. Ìm gliicha Joohr ìsch sa Àchta ìn Hàuiptrunda vu dr Bundesliga worra — d’ Viartelfinààla vu da Playoffs hàt sa geega dr Dresdner SC verloora.
Archiv für das Studium der neueren Sprachen und Literaturen
S Archiv für das Studium der neueren Sprachen und Literaturen isch e wüsseschaftlichi Fachzytschrift ufem Gebiet vo der Sproochforschig und der Literaturwüsseschaft.
Einfamilienhaus Erlacher, Widmer
S Huus isch 1912/13 vom Baasler Archidekturbüro Widmer, Erlacher und Calini as Äifamiliehuus baut worde. Es het zwäi Stöck und e Walmdach mit Mansarde und isch im Juugedstiil baut. Bsundrigs fallen uf d Lisene oder Pilaster an de Huusegge, äänlig wie bim Calini-Huus nääbedraa. In dr Middi vo dr Stroossefassaade het s e gröössers Fänster mit eme verzierte Booge drüber.
Spätzle
Zueberaitig
De fertig Taig werd mit eme Mässer vome Chuchibrättli abe, i fine Schnittli, diräkt is schtrodlig haisse Salzwasser ine gschabed. För d Chnöpfli gits es äxtrigs Chnöpflisiib, wo de Taig i chlinne "Tröpfli" is Wasser ghait.
Servion
Bolitik
Dr Burgermaischter vu Servion isch dr Gilbert Cuttelod (Stand Merz 2014).
Taminabrücke
Bau
Aafangs Oktober 2012 isch mit de Vorarbeite för de Bau vo de Zuefahrtsstroossene aagfange wore. De offizielli Spatestich isch am 28. März 2013 gsi. De Hochsailartischt Freddy Nock hät a däm Aalass d Schlucht uf eme 417 m lange Sail öberquärt.
Ewald Weibel
Lääbe un Wärch
Noch em Medizinstudium an dr Universitet Züri (Staatsexame 1955, Dr. med. 1956) isch e meejehrige Studienufenthalt in dr USA an dr Yale University z New Haven, un an dr Columbia University un am Rockefeller Institute z New York, zletscht as Career Investigator vum Health Research Councils vu dr City of New York. Anne 1963 isch er as Assischtänzbrofässer an s Anatomisch Inschtitut vu dr Universitet Züri retuurchuu un isch 1966 em Ruef as ordelige Brofässer un Diräkter vum Anatomische Inschtitut an d Universitet Bärn gfolgt, bis zue syre Emeritierig 1994. Är isch Räkter vu dr Universitet Bärn vu 1984 bis 1985 gsii. Vu 1979 bis 1996 isch er Visiting Agassiz Professor un Associate in the Museum of Comparative Zoology vu dr Harvard University gsii. No syre Emeritierig isch er bis 2000 Vizebresidänt un Sektreteer vu dr Fondation Maurice E. Müller fir Orthopedischi Chirurgy gsii. Är isch Grindigsbresidänt vu dr Union vu dr Schwyzerische Gsellschafte fir Experimentälli Biology (1969–1972) gsii, Bresidänt vu dr Schwyzerische Akademy vu dr Medizinische Wisseschafte (1996–2000) un Bresidänt vu dr International Union of Physiological Sciences (1997–2001) gsii.
Montoy-Flanville
Gschìcht
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Nesslau-Krummenau
Nesslau-Chrummenau isch vom 1. Jänner 2005 bis Endi 2012 ä politischi Gmeind vom Kanton San Gallä i dä Schwiz gsi.
Päpstliche Schweizergarde
Dr Bestand
D Gardisten si in drei Gschwader ufdeilt; wobii im erste Gschwader mehrheitlig dütschsproochigi, im zweite Gschwader mehrheitlig französischsproochigi und im dritte Gschwader Gardiste mit verschiidnige Muetersprooche Dienst verrichde. Alli Mitgliider vom Gardespiil si im dritte Gschwader iideilt.
Nesslau-Krummenau
Gschicht
Ab äm 12. Johrhundärt isch s Gebiät vo dä Grafä vo Toggäburg und dä Fürstabtei San Gallä kolonisiert. Us äm 13. Johrhundärt stammät di erschtän urkundlichän Erwähnigä vom änä Hof namens Nesselove und ämä Guet namens Crummenouve. Im 16. Johrhundärt het sich dä Marktfleckä Sidwald als bedütändä Vech- und Warämart agfangän entwicklä. Noch äm Brand und dä Zerschtörig vom Chloschtär St. Johann im hütigän Alt St. Johann het mä 1626 met äm Bau von ärä nöiä Chloschtäralag bi Sidwald agfangä, wo sit do Neu St. Johann heisst. Dör d Säkularisation vo dä Fürschtabtei San Gallän isch s Chloschtär zor Pfarrei wordä. Än Teil vo där Aalag diänt hüt as heilpädagogischs Zentrum Johanneum, won ono zom gröschtän Arbeitgeber vo dä Gmeind wordän isch.
D Reformation het 1524 z Chrummenau und 1528 z Nesslau agfangä. D Gmeindä sind bis 1806 paritätisch blebä; nochänä sind dör d Gründung vo dä katholischä Pfarrei Neu St. Johann di katholisch und di reformiertä Cherchgmeindä trennt wordä. Noch dä Gründig vom Kanton San Gallä sind 1803 di politischä Gmeindä Chrummenau und Nesslau gründät wordä. Nesslau isch vo 1831 bis zo där Ifüärig vo dä Wahlchreis (2002) Hauptort vom Bezirk Obärtoggäburg gsi.
Päpstliche Schweizergarde
Schutzpatrön
Dr Ardikel 2 vom Reglemänt nennt as Schutzpatron vo dr Schwiizergarde die Heilige Martin vo Tours (11. Novämber), Sebastian (20. Januar) und Niklaus vo Flüe (25. Septämber).
S Schwiizergardemuseum
Im Johr 2006 isch zum 500-jöhrige Jubileum im Kanton Wallis in dr Festig vo Naters, wo nüme bruucht wird, e Museum über d Schwiizergarde iigrichdet worde.
Dalai Lama
Dalai Lama (us em Mongolisch: Ozeanglyche Lehrer, vu Dalai – mong. Ozean; au: Gyelwa Rinpoche; wylie: rgyal ba rin po che) isch dr Titel vum hegschte buddhistische Maischter in dr Hierarchii vu dr Gelug-Schuel vum tibetische Buddhismus. Är isch hit s religies un wältig Oberhaupt vu dr Tibeter. Dr Titel Dalai Lama isch s erscht Mol as Ehretitel anne 1578 vum mongolische Firscht Altan Khan an dr Sönam Gyatsho verlihe wore.
Caracalla
Im Caracalla si Vater Septimius Severus, wo die severischi Dünastii gründet het, het en 197 zum Mitherrscher erhoobe. Noch em Dood vom Vater am 4. Februar 211 isch er zämme mit sim jüngere Brueder Geta dr Noochfolger worde. Scho im Dezämber 211 het er dr Geta lo umbringe. Denn het er z Rom e groosses Massaker an de Aahänger vom Geta aagstellt und het vo denn aa as Eläiherrscher regiert.
Dr Caracalla het sich vor allem um militärischi Belang kümmeret und d Soldate begünstiget. Das het au scho si Vater eso gmacht, und het schliesslig zu de Soldatekäiser gfüert. Er isch gege jedi Opposizion seer brutal vorgange und isch dorum vo dr zitgenössische senatorische Gschichtsschriibig seer negativ beurdäilt worde. Bi de Soldaten hingege isch er seer beliebt gsi, au noch sim Dood.
Hans Stocker (Maler)
Lääbe
Druf isch er bis 1924 uf Positano und het sich no e baar Mööned z Tunis ufghalte. 1925 het er sich z Frankriich niidergloo und im Summer z Montigny-sur-Loing bi Fontainebleau und im Winter z Bariis gwoont.
Fällanden
Geografi
S Gebiet isch liächt hügelig, zum Teil aber au flach. S het einigi Gaschtstettä, Landwirtschafts- und anderi Chliibetrieb. S Eleggtrizitätswärch vu Züri und di Nordoschtschwiizerische Chraftwärch händ uf dr weschtliche Siite, a dr Dübädorfstrass äs Underwärch. Det isch s nördlech Ändi vo de 380-kV-Läitig Sils-Fällande.
Hans Stocker (Maler)
Wärk
In sinere Daafelmoolerei het s Motiiv vom Mensch und dr Landschaft, wo immer wider vorchömme: Mueter und Chind, d Familie-Gmäinschaft dinne und dusse, Wasser- und Waldbilder, Meer- und Flusslandschafte. E Hufe vo sine Öölbilder und Akwarell befinde sich in Schuele, Häim, Museum und andere öffentlige Geböid.
Guido Thürig
De Thürig Guido (* 14. Oktober 1981) isch en Schwiizer Schwinger. Er het e Körperlängi vo 185 cm und es Gwicht vo 116 kg. Bisher het er 58 Kränz gwunne, dodervo ein Eidgnössische im 2007.
Nesselwang
Gschicht
D Nesselburg isch zum erschte Mol gnennt worda im Johr 1302.
Einwohnerzahl
D Iiwoonerzaal isch d Zaal vo de Persoone, wo im ene definierte Gebiet woone, sig s e Gmäind, e Dorf, e Stadt, e Regioon usw.
Geografischi Iiwoonerzaale
D Bevölkerigsdichdi, also d Zääl vo de Iiwooner bro Kwadratkilometer, bechunnt mä, wemm mä Zaal vo de Iiwooner vom ene Gebiet dur d Gsamtflechi vo däm Gebiet diwidiert. As Standortfaktore im Beriich vo dr Bevölkerigsdichdi cha mä die vier Bedingige aagee:
Neuhausen ob Eck
Dialekt
Dr Dialekt vo Neihousa ob Eck ghert zom Schwäbisch.
Fahrzeug
Sischtemaatik
Technigg
Oper
As Opere (vo ital. opera in musica, „musikalischs Wärk“) bezäichnet mä sit 1607 e musikalischi Gattig vom Theater, won e szenisch-dramatischi Handlig dur Muusig daargstellt wird. Usserdäm wird au s Operehuus (s Theater, wo Opere ufgfüert wärde) oder d Theaterkompanii, wo Opere uffüert, as Opere bezäichnet.
Euphemos
De Euphemos isch de Soo vom Poseidon und vo de Mekionike. Er hett a de Argonautefaart tailgnoo und chöne öbers Wasser lauffe. Verhürootet isch er mit de Laonome gsii, ennere Schwöster vom Herakles.
Amerikanische Jungferninseln
Gschicht
Uf de Jungfereninsle hät es Arawak-Volch gläbt, wo de Christoph Kolumbus 1493 det glandet isch. D Ängländer, d Holländer, d Spanier und d Franzose händ sich dänn abgwächslet, bis 1666 die Insle für 250 Jahr dänisch worde sind. Wil d Däne au z Indie und im Indische Ozean Bsitz gha händ, hät me zwüsched Dänisch Weschtindie und Dänisch Oschtindie underschide. Nach 1900 händ d Däne mit de Jungfereninsle nüme vil chönne afaa. Z eerscht isch d Regierig mit eme Verchauf dihäime nöd durchechoo, aber 1917 sind s dänn glych für 25 Millione Dollar (nach hütigem Wärt gäge 500 Mio. Dollar) a di Veräinigte Staate ggange.
Châtel-Saint-Denis
Geografii
Châtel-Saint-Denis liit uf der Wasserscheide zwische de Yzugsgebiet vo dr Rhone und em Rhy. Der Bach Veveyse de Châtel flüsst gäge Südweschte in Gämfersee und do dermit is Gebiet vo dr Rhone, und dr Bach Tatrel, wo en Sytebach vo der Broye isch, flüsst gäge Norde is Gebiet vo der Aare und dodrmit vom Rhy. I de Hügel weschtlech vom Dorf liit der See Lac de Lussy. I de Bärge uf der Südsyte isch s Naturschutzpiet midem See Lac des Joncs.
D Nochbergmeinde vo Châtel-Saint-Denis sind Semsales, Haut-Intyamon und Remaufens im Kanton Friburg und Blonay, Saint-Légier-La Chiésaz, Corsier und Maracon im Kanton Waadt.
Spraach und Tialäkt
Bi de Vouchszelig 2000 hii va de 4389 Yywoner 89,1 % Franzöösisch aus Hùùptspraach aaggää, 2,7 % Tüütsch ù 8,2 % anderi Spraache.
Neckargemünd
Verwaltig
Neckargemünd het sich mit dr Gmaine Bammental, Gaiberg un Wiesenbach zuen eme Gmaiverwaltigsverband mit Sitz z Neckargemünd zämmegschlosse.
Mörchingen
D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Muri
Muri ggheissid ferschidnigi Oort:
Pius VII.
Em Pius VII. si Vorgänger, dr Pius VI. isch in französischer Gfangeschaft gstorbe und dr Chiaramonti isch vo de Östriicher und vo de Franzoose akzeptiert und zum Pabst gwehlt worde. Am Aafang vo siim Pontifikat isch si Hauptufgoob gsi, die französischi Chille wider zum Läbe z erwecke. Er het mit em Napoleon Bonaparte s Konkordat vo 1801 abgschlosse, wo s Verheltnis vo dr katholische Chille zum französische Staat für die neggste hundert Johr festgleit het. In ihm het dr Pabst müesse anerkenne, ass die katholischi Chille nümme d Staatschille gsi isch, au wenn die meiste Franzoose katholisch gsi si. Er het ohni Erfolg brobiert, ass dr Chillestaat widerhärgstellt wurd, het sich aber gweigeret, am Chrieg vom Napoleon mitzmache. Dr Napoleon het schliesslig dr Chillestaat annektiert. Dr Pabst het druf dr Napoleon exkommuniziert und dä het en zerst z Savona in Ligurie und denn z Fontainebleau iiglocht. 1814 hai die Alliierte dr Pius befreit und uf em Wiener Kongräss het er 1815 dr Chillestaat zruggüberchoo. Im gliiche Johr het er dr Jesuiteorde restauriert, won er as Wärkzüüg gege d Ufklärig het welle iisetze.
Ebringen
Antike
Us de Keltezitt sin keini archäologische Zügnis bekannt, degege het mer z'Dalhüse bi eime Hüsbau anno 2015 Scherbe und Stei us dr Römerzitt gfunde. Die archäologisch Uswertig dezue isch no nit abgschlosse.
Völcherwanderig
260 nooch Christus iberrenne d'Alemanne de Limes. D'Römer ziege s'Miltär an d'Rhigränze zruck, beherrsche aber witerhi d'Rhibeni bis an dr Schwarzwald ani. D'Alemanne gründe chleineri Sidlige. Ebringe dürft nit bloss ufgrund vu dr Nammeendig -inge zue dr erste alemannische Sidlige ghört ha, denn im südwestliche Beriich vum Ort lege d'Alemanne e grössers Gräberfeld a, wo vu circa 300 bis 700 nooch Christus als Fridhof benutzt werre duet.
Reformation 1520 - 1618
In dr Reformation isch Ebringe - anderscht wie d'Noochberortschaft Wolfewiler - katholisch blibe, was zue ere Nejornig vu dr Pfarreigrenze gfüehrt het. Vor dr Reformation isch s'Ebringer Underdorf pfarrlich Wolfewiler zuegordnet gsi. Die als Resultat vum Augsburger Religionsfride gfunde Formel cuius regio eius religio het no z'Ebringe as Uswirkig gha, dass numme die Biete vu dr weltliche Herrschaft un vu dr Pfarrei deckigsgliich worre sin. Dr Dorfvogt isch dodezue högschtselbscht mit em Ross an dr Ortsigang gstande un het d'Underdörfler under Adrohig vu Waffegwalt dra ghinderet, witter uf Wolfewiler in d'Chilche z'go.
Ufchlärig 1648–1789
Währendem Holländische Chrieg wird Ebringe vum 16- bis 18. Oktober 1676 vu eschtrichische Truppe (strenischs Regiment) plünderet, wil d'Fürschtabtei St. Galle sich mit dr Franzose verbindet het. Däbi chummt's au zue Beschädigunge an Bauwerche un zue Vergewaltigunge, wo ei Frau däbi stirbt. Kurz druf muess aber Eschtriich Friburg an Frankriich abträtte.
Flueghäfe
Nächstglägener internationaler Verchehrsflueghafe isch Basel/Mulhouse, circa 50 km südsüdwestlich vu Ebringe.
Persischer Golf
Bolitik un Wirtschaft
D Schtoote, wo an de Persische Golf gränze, sin (vo Norde nooch Siide entlang vo de Kischt): Vo denni acht Stoote sin siwe Mitgliider vo de Arabische Liga, s achte – un säll mit dr längschte Kischteandail – isch de Iran. Mit de Usnoom vum Iran un em Irak bilde d andere sechs Stoote de Golfkooperationsrat. Iran, Irak, Kuwait un Saudi-Arabie sin sit 1960 Grindungsmitgliider vo de Organisation erdölexportierender Länder (OPEC). Katar (1961) un d VAE (1967) sin etwas später äwefalls de Organisation bigeträtte.
Bodio
Bodio isch de Familiename vo folgende Persone:
Aliance culturèla arpitanna
D Aliance culturèla arpitanna oder Aliance culturâla arpetana isch e internazionali Kulturorganisazioon z Frankrych, i dr Schwiiz un z Itaalie.
Süddeutsche Zeitung
Die Süüddütschi Zitig (SZ) isch e dütschi überregionaali Abonnement-Daageszitig. Si wird sit 1945 vo dr Süddeutsche Zeitung GmbH, wo zum Süüddütsche Verlaag gehöört, z Münche uusegee. Dr Süüddütschi Verlaag ghöört sit em 29. Februar 2008 zu 81,25 Brozänt dr Süüdwestdütsche Medie Holding (SWMH) mit Sitz z Stuegert, wo d Hauptgsellschafter von ere d Medien Union und d Grubbe vo de Württebärgische Verleeger si. Aaddäil het au d Verleegerfamilie Friedmann.
Brofiil und Usrichdig
Die Süüddütschi Zitig het im Inland Redakzioone z Berlin, Düsseldorf, Frankfurt am Main, Hamburg, Karlsrue, Leipzig und Stuttgart.
Korinthischer Krieg
Im Korinthischi Chrieg (395–387 v. d. Z.) häi Argos, Athen, Thebe und Korinth gege Sparta kämpft. Dr Chrieg isch ooni Entschäidig bliibe und d Perser häi de Grieche e Friide diktiert.
Ton
vo altgriechisch tónos „Spannig, Ton, Klang“:
Lueg au:
Josef Munzinger
Privatlebe
De Munzinger isch in Olte als Sohn vonere wohlhabende Chaufmaasfamilie gebore worde.
Komplexe Zahl
Dr Ursprung vo dr Theorii vo de imaginääre Zaale, das häisst vo alle Zaale, wo s Kwadrat von ene e negativi reelli Zaal isch, goot uf die italiänische Mathematiker Gerolamo Cardano und Rafael Bombelli im 16. Joorhundert zrugg. D Uufüerig vo dr imaginääre Äinhäit \mathrm i as nöiji Zaal wird im Leonhard Euler zuegschriibe.
Der Beriich vo de komplexe Zaale, wo so konstruiert wird, bildet e Körper und het e Räije vo vordäilhafte Äigeschafte, wo in vile Beriich vo de Natur- und Ääscheniöörwüsseschafte üsserst nützlig si. Äine vo de Gründ für die positive Äigeschafte isch dass die komplexe Zaale algebraisch abgschlosse si. Das bedütet, ass jeedi algebraischi Gliichig vom e Graad gröösser as Null über de komplexe Zaale e Löösig het, was für reelli Zaale nit gältet. Die Äigeschaft isch dr Inhalt vom Fundamentalsatz vo dr Algebra. En witere Grund isch dr Zämmehang zwüsche trigonometrische Funkzioone und dr Exponenzialfunkzioon, wo über die komplexe Zaale cha härgstellt wärde. Usserdäm isch jeedi Funkzioon, wo uf ere offnige Mängi äimol komplex differenzierbar isch, dört vo sälber differenzierbar so vil mä will, andersch as in dr Analüüsis vo de reelle Zaale. D Äigeschafte vo Funkzioone mit komplexe Argumänt wärde in dr Funkzioonetheorie behandlet, wo au komplexi Analüüsis häisst.
Josef Munzinger
Politischi Karriere
Er isch Bundespräsident gsii im Jahr 1851 und Vizepräsident im Jahr 1850.
Alfred Widmer
Dr Alfred Widmer isch 1879 z Bärn uf d Wält cho. Er isch uf Baasel, won er sich 1907 mit em Emanuel Erlacher zämmedoo und d Firma Widmer und Erlacher gründet het, wo 1910 au dr Richard Calini Partner worde isch. 1920 isch er Bürger vo Baasel worde. 1942 isch er z Baasel gstorbe.
Rückenmark
Farblegende:
Gliederig vom Rüggemarch
Entsprechend de Uustritsstelle vo sine Spinalnerve wird s Rüggemarch i foif Abschnitt unterteilt wo jewiils i mehreri Segment chönd unterteilt werde:
D Azahl Segment bezieht sich i dere Uflischtig uf d Schpezies Mensch und richtet sich amel nach de Azahl Wirbel.
Klaus Groth
Der Klaus Johann Groth isch am 24. April 1819 z Heide, ere Stadt im dänische Herzogtum Holschtei, uf d Wält cho und am 1. Juni 1899 z Kiel gstorbe. Er isch e berüempte plattdüütsche Mundartschriftsteller, Lehrer un Dialäktoloog gsi und er zelt zu de Pionier vo der nöie niderdüütsche Literatur.
Schriftdeutsch
Schriftdütsch isch e gschribni Version vo de Dütsche Sprooch.
Klaus Groth
sis Läbe und Schaffe
Sid 1962 wird der Quickborn-Pryys setige Lüüt gää, wo me vonne en wichtegi Leischtig für di niderdüütschi Sprooch und Literatur oder Volchskund känt.
es Gedicht usem “Quickborn”: Min Jehann
Es Lied, wo bsunders vil verdoont worden isch und au i der Anthology 1400 Deutsche Gedichte und ihre Interpretationen vorchunt.
Neidenstein
Gmaigliderig
Zue Neidenstein ghere kaini wytere Ortsdail.
Wörterbuch der Banater deutschen Mundarten
S Werterbuech vu dr Banater dytsche Mundarte (dt. Wörterbuch der Banater deutschen Mundarten) erfasst dr Wortschatz vu dr dytschsprochige Bevelkerig im hitige rumänische Banat (derzue au dr Kreis Arad) in syyre lutlige, grammatische un bedytigsmäßige Eigeart un no wisseschaftlige Grundsätz. Des Werterbuech vun ere dytsche Sprochinsle, wu an dr Universitet Temeswar dra gschafft wird, unterscheidet sich vu dr meischte andere große Dieläktwerterbiecher doderdur, ass es seli verschideni Dieläkttype, wie si im Banat bis hite näbenenander bstehn, gmeinsam bhandlet. S handlet sich um zwo Gruppe vu Dieläkt:
Felix Huby
Dr Felix Huby (* 21. Dezembr 1938 z Deddahausa em Landkreis Diibenga; † 19. August 2022 en Berlin) isch a deitscher Schriftsteller, Drehbuachautor ond Journalischt, wo hin ond wiidr au Theaderstickla ond Heerschbiil em schwäbischa Dialekt schreibt. Abr au viil vo seine andre Werk hend oft a starka schwäbischa Färbong. Felix Huby ischt a Pseidoniim. Mit-em richdiga Nama hoißt’r Eberhard Hungerbühler.
Juliette Binoche
Lääbe
Scho ase chlai het d Juliette Binoche Theater gspiilt. Anne 1985 het si ne chlaini Roll im Film Je vous salue, Marie (Maria und Joseph) vum Jean-Luc Godard iiberchuu. Bal sin anderi Film in dr unterschiidligschte Genre chuu. Iri eerscht Uuszaichnig het si anne 1986 mit em Romy-Schneider-Bryys iiberchuu. Anne 1997 het si ire änglisch Theater-Debüt im Londoner Almeida Theatre in dr Roll vu dr Ersilia Dei in Naked (Vestire gli ignudi) vum Luigi Pirandello ghaa.
Schwäbischer Städtebund
Konschtanzer Bund
Dr Konschtanzer Bund isch aber im Johr dernoo scho wider ussenander gheit. Wu sich im Winter drei aidgnessischi Stedt Ibergriff uf Ortschafte im habsburgische Bsitz erlaubt ghaa hän, het dr Herzog Leopold III. vu Eschtrych reagiert. Lozärn, wu no dr Unabhängigkait gsträbt het, het d Bindnispartner zur Unterstitzig ufgforderet, aber di schwebische Stedt hän am 22. Februar 1386 e Waffestillstand mit em Adlige vermittlet. D Aidgnosse hän ihre Stryt aber bis zue dr Schlacht bi Sempach am 9. Juli 1386 wytergfiert. Di siddytsche Stedt, wu am e Chrieg nit inträssiert gsii sin, hän sich dergege mit em Leopold am 15. Mai vergliche, was zum Bruch vum gegesytige Bystandspakt vu Konschtanz gfiert het.
Tausendundeine Nacht
Dr Inhalt vo dr Raamegschicht
In andere Fassige bechunnt si käni Chinder, überzügt dr Köönig, ass si Morde unrächt sig, und hürootet en schliesslig.
Saiteninstrument
Klassifizierige
Saiteninstrumänt cha mä uf e baar Arte süstematisch iiordne.
Renquishausen
Geografi
Housa leit uf em Grauße Heibärg, ere Hauchfleche vo dr Schwäbische Alb em Naturpark Obere Donau. Nochbergmoede send Kingsa em Norde, Bäradal em Oschte ond Kolbinga em Sidweschte.
Verwaltong
Housa hot sich mit dr Städt Mihla ond Friddinga ond dr Gmoede Bäradal, Buacha, Irndorf ond Kolbinga zom Gmoedverwaltongsverband „Donau-Heuberg“ mit Sitz en Friddinga an der Donau zammegschlosse.
Hajnówka
Ortsdail
Bielszczyzna, Borek, Borysówka, Chytra, Czyżyki, Dubicze Osoczne, Dubiny, Kotówka, Lipiny, Łozice, Mochnate, Nowoberezowo, Nowokornino, Nowosady, Orzeszkowo, Pasieczniki Duże, Postołowo, Puciska, Progale, Rzepiska, Stare Berezowo, Topiło, Trywieża, Wasilkowo, Wygoda
Signy-Avenex
Sproch un Dialäkt
Dr alt frankoprovenzalisch Patois isch wahrschyns aafangs 20. Jh. uusgstorbe. Ergebnis us dr Volkszellige vu 1990 un 2000, wu zum Dail Lyt Patois as Sproch aagchryzlet hän, gälte in dr Sprochwisseschaft as Artefakt un hän ihre Ursprung ender in statistische Fähler oder ass d Lyt unter „Patois“ ihr Regionalfranzesisch verstehn
Urban VII.
Lääbe
1578 het en dr Papscht Gregor XIII. as usserordelige Legat uf Köln gschickt, no syre Rugchehr vu Köln het en dr Papscht zum Konsultor vum Hailign Offizium gmacht. Am 12. Dezämber 1583 het en dr Papscht Gregor XIII. schließli zum Kardinal vu San Marcello ernännt.
Neulußheim
Verwaltig
Neulußheim het e Verwaltigsgmainschaft veryybart mit dr Stadt Hockene un dr Gmaine Altlußheim un Reilingen
Wirtschaftsordnung
Klassifikationskriterie vo Wirtschaftsordnige
Wichtigi Kriterie zu de Iiteilig vo de richtige Wirtschaftsordnig isch d’Schtüürig vo Wirtschaftsprozäss, d‘ Froog nach de Eigentumsrächt, der Ort vo de Priisbildig, d‘ Forme vo de betriebliche Ergebnisrächnig und z’lescht no Forme vo de Finanzwirtschaft.
Innere demokratische Gsellschaft sind de Staat und diä vo ihm feschtgleite Sälbstverwaltigsorgan (Gwerkschafte etc.) vo de Wirtschaft d'Träger vo dr Marktwirtschaft. D'Wirtschaftsordnig isch meischtens ganz nöch mit de Wirtschaftspolitik, Finanz- und Sozialpolitik verbunde. Die früeheri sozialistischi Planwirtschaft existiert hüüt fascht nur no in Nordkorea, teils no in Kuba.
Blasonierung
Kwelle
Dr Ardikel «Klimatologie» uf dr dütsche Wikipedia
Brotmuseum Ulm
Ziel
D Museumsmachr wellad
Brandenburg-Berlinisches Wörterbuch
Publikation
Aafang vu dr Publikation: 1968
Mathias Gnädinger
Läbe
De Gnädinger isch am 3. April 2015 im Alter vo 74 Johr im Uni-Spitol z Zöri gstorbe.
Osterzell
Gmoandsdail
Zua Zell gheret d Derfer Zell, Ödwang und Stocken und d Gheft Feldschuster und Salabeuren.
Wahla
Ergebnis vo dr Landdagswahla seit 1986:
Georg Cornelissen
Dr Georg Cornelissen (* 1954 z’ Kevelaer, Nordrhii-Westfààla) ìsch a diitscher Schproochwìssaschàftler un a Schpeziàlìscht fìr d’ nììderrhiinischa Mundàrta. Ar hàt zàhlriicha Biacher verfàsst ìwwer d’ Diàläka un Regioläkta vum Rhiilànd, d’ regionààla Schproochgschìcht un d’ diitsch-nììderlandischa so wia d’ rhiilandisch-westfäälischa Schprooch- un Diàläktforschung.
Suchy
Bevelkerig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Uusländeraadail isch 2010 bi 10,6 % gläge.
Morville-lès-Vic
Gschìcht
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Victor Ruffy
Er isch am 6. Dezember 1867 in Bundesrat gwählt worde. Vor sinere Wahl isch er Regierigsroot und Richter z'Waadt und Nationalrot gsi. Er isch bis hüt dr jüngscht Bundesrot, wo im Amt verschtorbe isch. Während siinere Amtsziit isch er de folgende Departement vorgschtande:
Nordsiebenbürgisch-sächsisches Wörterbuch
Gschicht
Dr Friedrich Krauß (1892–1978) het 1957 mit dr Abfassig vum Werterbuechmanuskript aagfange, wun er gstorben isch, sin d Buechstabe A, B un C fertig gschribe gsi, derzue ne baar Syte vu D. Im Jänner 1980 isch d Gisela Richter Bearbeiteri vum Werterbuech wore. Anne 2003 isch s Projäkt abgschlosse un d Arbetstsell ufgelst wore. Dr letscht Band isch 2006 erschine.
Verband Oberrheinischer Narrenzünfte
Ufböu
D Mitgliderschaft isch – wie d Fastnetstradition im Verbraitigsbiet – vylgstaltig un goht vu chlainere derflige Naarezimft mit ere ainzelne Heesdregergruppe bis zue stedtische Dachverbänd wie z Ämmedinge, z Fryburg, z Rhyfälde, z Schopfe, z Dodtnau, z Wäär, z Wyyl oder z Zäll, wu alli e Hufe Naaregruppe un Clique umfasse.
Dr Verband isch in Form vun eme yydraite Verain organisiert. Gschäftsfierende Vorstand (Naaremaischter) isch dr Klaus-Peter Klein vu Wyyl am Rhy.
D Vogteie un dr Gsamtverband dien regelmäßigi Naaredräffe veraastalte. D Verbandszytschrift Oberrheinischer Narrenspiegel chunnt zwaimol im Johr uuse.
Demokratische Republik Kongo
Flora un Fauna
S Brobläm vum Artestärbe git s au bi andere Suuger. Im Gegesatz zum Affeflaisch wäre andri draiti Dierarte vor allem zum Ässe gjagt, wel d Bevelkerig dur di hoch Fertilitetsrate schnäll wachst. Viilmol isch d Jagd uf gschitzti Dierarte fir Landesbewohner wichtig fir s Iberläbe. Uf die Art schrumpfle d Bständ vu mänke Wilddierarte eso arg, dass e Dail Arte no Forschigsprognose scho in rund 50 Johr chennte uusgstorbe syy.
Stedtentwicklig
D Stadtbevelkerig stygt in fascht allne Großstedt vum Staat dur d Landflucht stark aa. 2008 hän 34 % vu dr Yywohner in stedtische Biet gläbt, d Zuewagsrate isch zwische 2005 un 2010 bi iber 5 % im Johr gläbe. Im Oschte vum Land chenne d Yywohnerzahle dur Flichtlingsbewegige arg schwanke, 2008 sin dert no UN-Aagobe zwische 500.000 un aire Million Mänsche uf dr Flucht gsii.
Upemba-Kulture
Im fimfte Johrhundert het die Tradition aagfange mit em Entstoh vu dr Kultur um Kamilamba am Kabambasee, wu mit em Aafang vu dr Yysezyt in dr Region im achte Johrhundert vu dr kisalische Kultur um d Stedt Sanga un Katongo am Kisalesee abglest worejn isch. Die Kultur het in dr erzryche Region aagfange mit em Verschaffe vu Chupfe un Yyse. Vor allem in dr Spotphase sin die Rohstoff mit großem Gschick verschafft wore, derzue au Elfebai un Laime.
Kuba-Federation
Syt dr 1880er Johr hän d Belgier versuecht ghaa, Zuedritt zum Rych vu dr Kuba z finde, aber ihri Gschänk sin alliwyl abglähnt wore un dr Chenig Kot aMbweeky aMileng het mit dr Enthauptig vu jedem Yydringling droht. Anne 1892 aber het dr afro-amerikanisch presbyterianisch Missionar William Henry Sheppard as erschte Uusländer in d Hauptstadt chenne vordringe, wäge syre schwarze Hutfarb isch er am Läbe blibe un het vier Monet unter dr Kuba chenne läbe.
Chenigrych Kongo
Wu dr Antonio I. anne 1665 verchindet het, ass d Verdreg, wu mit Portugal abgschlosse wore sin, uugiltig seie, un d Ruckgob vu allne vu Portugal annektierte Biet gforderet het, het e portugiesischi Armee s kongolesisch Heer bsiigt, het dr Antonio enthauptet un het ändgiltig d Kontrolle iber s Land ibernuu. S Rych isch in Ainzelprovinze zerschlaa wore un d Chenig, wu derno dr Räscht vum Kongorych regiert hän, sin machtlosi Marionette gsii.
Schlacht bei St. Jakob an der Birs
Erinnerig
Zur Erinnerig an d Schlacht stöhn z Basel e Schlachtdänkmol, wo vom Ferdinand Schlöth baut worden isch, und d St. Jakobskapälle. Au s Siechehuus z St. Jakob het mä erhalte. Bis ins 19. Joorhundert isch z St. Jakob e Rootwii aabaut worde, wo wit über Basel uuse bekannt gsi isch und wo men em Schwizerbluet gsäit het as Aaspiilig uf d Schlacht.
In dr marzialische Schwizer Nazionalhymne, wo bis 1961 gültig gsi isch, «Rufst du mein Vaterland», wärde die Doote vo St. Jakob besunge: «Heil dir, Helvetia! Hast noch der Söhne ja, Wie sie Sankt Jakob sah, Freudvoll zum Streit!»
Königsfrieden
De Spartaner het mä vorgworfe, ass si die chläiasiatischen Grieche an d Perser verroote häige und eso s Brinzip vo dr Autonomii, wo si wägen em im Peloponnesische Chrieg gege Athen und si Seebund kämpft häi. Dr Friide het denn d koiné eiréne nit brocht, wie mä ghofft ghaa het. Spööter het sich dr Philipp II. vo Makedonie uf d Idee vom allgemäine Friide gstützt, zum si Expansionspolitik z rächtfertige.
Demokratische Republik Kongo
Kongochrieg
In dr Biet Kivu un Ituri im Oschte het s au wyter bewaffneti Konflikt gee, wel di dertige lokale Milize nit bi dr Fridensverhandligen derby gsii sin. Zwische Augschte 2007 un Jänner 2009 isch dr Konflikt eskaliert: Im „dritte Kongochrieg“ hän z Nordkivu di kongolesische Strytchreft, UN-Druppe vu dr MONUC un Mai-Mai-Milize gege d Rebelle vum „Nationalkongress zur Verdaidigung vum Volk“ (CNDP) unter dr Fierig vum Tutsi Laurent Nkunda, eme ehmolige General vu dr Rebelleorganisation RCD kämpft. Dr Nkunda het bhauptet, är diei di lokal Tutsi-Bevelkerig gege d Hutu-Extremischte vu dr „Forces Démocratiques de la Libération du Rwanda“ (FDLR) verdaidige, wu uf kongolesischem Biet operieren un wun ene vum Nkunda vorghalte wird, si dieje mit dr kongolesische Regierig zämmeschaffe.
Ändi 2008 het d CNDP all greßeri Biet z Nordkivu eroberet, Verhandlige zwische dr Regierig un dr Rebellen unter Vermittlig vu dr UN sin erfolglos blibe. Im Dezämber 2008 hän di kongolesisch Regierig un Ruanda e Abchuu abgschlosse iber e gmainsami Bekämofig vu dr FDLR. Ruandischi Soldate sin in dr Kongo yymarschiert un hän dr Nkunda verhaftet, wu e baar Däg dervor vu dr CNDP fir abgsetzt erklert woren isch. Im Merz 2009 hän d Regierig un d CNDP en Fridensabchuu unterzaichnet. Noch em Änd vu dr CNDP un dr Zämmearbet zwische dr kongolesische Regierig un Ruanda im Kampf gege d FDLR schynt jetz au ne Befridig vu dr Oschtprovinze megli.
Albert Streich
Würkig
Im Magazyn Bruchtuum vo dr Musigwälle vom Schwiizer Radio het dr Redakter Christian Schmutz zäme mit m Moderator Eric Dauer am 30. Dezämber 2015 dr gross Schwiizer Mundartdichter porträtiert. I dere Sändig, wome uf dr Website vo SRF cha lose, redt dr Musiker Paul Am Acher übere Albert Streich; füre Am Acher isch dr Streich dr wichtigscht Mundartdichter gsi, und er het vo iim und anderne Schriftsteller e CD Kindertröime useggä, zum dr Kultur im Bärner Oberland wider meh Bedütig z ggä.
Paula Hollenweger
Lääbe
Anne 1967 het d Hollenweger as zwooti Frau d Johann-Peter-Hebel-Plakette vu dr Gmai Huuse iberchuu. Am 15. Septämber 1980, churz vor ihrem Dod, isch ere Bundesverdienschtchryz am Band verlihe wore. Derzue isch si im Lauf vu dr Johr Ehremitglid in verschidene Haimetverain wore.
Rietheim-Weilheim
Geografi
D Gmarkong setzt sich zemme ous 45 % Landwirtschaftsfleche, 39,2 % Wald, 15,4 % Sidlongsfleche ond 0,3 % sonschticher Fleche.
Christine Tröstrum
Lääbe un Beruef
Syter anne 2004 schafft si im Rame vu dr Internazionaale Filmfeschtspiil Berlin fir Berlinale Talents. Im Septämber 2008 het si d Gsamtlaitig ibernuu, wu si si syter 2014 mit em Brogrammlaiter Florian Weghorn dailt. Si het d Dachmaarke Berlin Film Residencies mit iniziiert, wu vu dr Berlinale as Kooperazioonspaartneri unterstitzt wird. Kooperazioone mit em Uusland sin ere bsundersch wiichtig. Doodrus sin d Talents-International-Brogramm z Sidafrika (Talents Durban), dr araabische Wält (Talents Beirut) un z Sidoschteuropa un em siidlige Kaukasus (Talents Sarajevo) entstande, wu in Kooperazioon mit andere Filmfeschtiwäl stattfinde. S Talents-Guadalajara-Brogramm fir Mexiko git s syter 2008. Anne 2011 isch z Tokio zum eerschte Mool bim Filmfeschtiwäl TOKYO FILMeX dr Talänt Campus Talents Tokio fir junge asiaatischi Filmmacher aabote woore. Där het d Christine Tröstrum fir d Berlinale zäme mit japaanische Kooperazioonspaartner iniziiert ghaa.
Mecklenburgisches Wörterbuch
Gschicht
Wu 1970 au s Archiv uusglideret woren isch us dr Akademii, wu sich mittlerwyyli Akademii vu dr Wisseschafte vu dr DDR gnännt het, isch di Sächsisch Akademii vu dr Wisseschafte z Leipzig Rusgeberi vum Meckleburgische Werterbuech wore un d Arbetstsell z Warnemünde ne Abteilig vu dr Sprochwisseschaftlige Kommission vu dr Sächsische Akademii.
Avry FR
Geografi
Avry liit ùf, 7 km westsüdweschtlich va de Kantonshùùptstadt Fryybùrg ùf em Rügge zwüsche de Täler va de Glâne ù de Sonnaz. Zue de Gmiin Avry ghööre d Ortsteel Avry-Bourg ù Avry-Centre ù de Wyyler Corjolens. Va de Gmiinflechi si 75,2 % landwirtschaftlichi Flechi, 11,7 % Waud, 12,9 % Sidligsflechi ù 0,2 % schüschtigi Flechi. Nachpuurgmiine va Avry si Corminboeuf, Matran, Neyruz, La Brillaz, Prez-vers-Noréaz ù Noréaz.
Karl Lehmann
Studium, Brieschterwei, Brofässur
Dr Karl Lehmann isch z Semmerenga as eltschte vu zwee Sihn uf d Wält chuu un isch z Verenga ufgwachse, wu sy Vater Karl Lehmann (1903–1986) Volksschuellehrer gsii isch. D Mueter Margarete Lehmann (1911–1997) isch e uusbildeti Buechhändleri gsii. Sy jingere Brueder isch dr Reinhold Lehmann (1939–1998) gsii. Vu 1942 bis 1945 isch dr Karl Kehmnann uf d Volksschuel Liggersdorf gange. Mit em Yydritt in s Staatli Gimnasium Semmerenga isch er au ins domolig Erzbischefli Studiehaim St. Fidelis z Semmerenga yydrätte. No dr Schuelzyt het dr Lehmann vu 1956 bis 1964 Filosofy un Kadolischi Theology an dr Universitet Fryburg un an dr Päpschtlige Universitet Gregoriana z Rom studiert, wun er im dertige Germanicum-Hungaricum gläbt het. Är het am 10. Oktober 1963 z Rom dur dr Julius Döpfner d Prieschterwei empfange. Sy Primiz het er zerscht z San Saba gfyrt un derno au z Verenga.
Anne 1968 isch er uf dr Lehrstuel fir Dogmatik II an dr Kadolisch-Theologische Fakultet vu dr Johannes-Gutenberg-Universitet z Mainz gruefe wore. Wel dr Lehmann z Dytschland nit promoviert woren isch un si au nit habilitiert ghaa het, isch dä Ruef mit eme rächtlige formale Brobläm verbunde gsii. Mit Hilf vun eme extärne Guetachte vum Dibenger Dogmatikbrofässer Joseph Ratzinger isch d Lehrbefähigung vum Lehmann, d Venia Legendi, an dr Mainzer Fakultet bstetigt wore. Syt 1971 isch dr Lehmann Brofässer fir Dogmatik un Ökumenischi Theolofgy an dr Albert-Ludwigs-Universitrt Fryburg gsii. Am 26. Merz 1979 het em dr Papscht Johannes Paul II. dr Titel Ehrebrelat vu syre Hailiogkait verlihe. Im Dezämber vum nämlige Johr het dr Lehmann dr Entzug vu dr chilchlige Lehrbefugnis vum Hans Küng dur Johannes Paul II. kritisiert un het die Entschaidig e „rabeschwarze Dag fir d Theology“ gnännt.
Komponist
Allgemäins
Dr Komponist schafft e Muusigwärk, wo ooni Teggst as Instrumentalmuusig gältet und mit Teggst as Wokaalmuusig bezäichnet wird. E Komponist cha glichzitig au Teggster si, aber au anderi Persoone chönne as räini Teggstdichter ufdräte. In bäide Fäll muess dr Teggst vo dr Frasierig, vomVärsmaass und vo dr Doonart us zur Muusig basse. Dorum schaffe d Liedteggster und d Muusikkomponiste mäistens äng zämme, zum dr Teggst und d Muusig zun ere harmonische Äihäit z verschmelze. Es cha sich doodrbii um d Teggstierig von ere vorhandene Melodii handle wie au um d Verdoonig vom ene bestehende Teggst.
Oftersheim
Geografi
Dr Baan bstoht us 30,4 % Landwirtschaftsflechi, 49,4 % Wald, 19,6 % Sidligsflechi un 0,6 % sunschtiger Flechi.
Eduard Presser
Lääben un Wäärch
Drotz dr Empfählige vum Pfaarer un vum Schuellehrer vu Riede isch dr Eduard Presser Buur wore, wäge dr Blän vu sym Vater. Mit 17 Johr het er dr Hoof vu Vater ibernuu. Ai Johr vorhär (1858) het het er mit syne "orts- und heimatchronikalischen Aufzeichnungen" aagfange. Vu 1875 bis 1910 isch dr Eduard Presser Rootsschryber vu sym Haimetort gsii. Zue syne Läbzyte het er 1894 Ländliche Gedichte aus dem Höhgau (52 Gedicht) und Ländliche Gedichte aus dem Hegau (65 Gedicht) vereffetligt. No sym Dood sin anne 1911 nomol 48 Gedicht uusechuu. En andere Dail vu sym schriftlige Nooloss isch im Spotjohr 1911 dur d Brunscht vum Presser-Huus verlore gange. Anne 1932 isch ihm z Ehre ne Dänkmol yygweit wore.
Oratorium
Bischbil
Dr "Hallelujah" Chor vom Händel sim Messias Oratorium, ufgnoo 1916:
Pforzen
Geografi
Pforza leit nerdlich vo Kaufbeire an dr Wertach. Vo dr Gmarkung sin 36,1 % Landwirtschaftsfleche, 53 % Wald, 6,4 % Sidlungsfleche un 4,5 % sunschtige Fleche.
Religion
84,7 % vo dr Eiwohner sind im Johr 1987 remisch-katholisch gwesa, 11,3 % evangelisch.
Postum
S Wort postum („noch em Dood“) oder posthum  wird as Adjektiv oder Adverb brucht im Zämmehang mit dr Veröffentligung vo Wärk vom ene Autor oder Künstler wo scho gstorbe isch, und mit Eerige, wo noch em Dood von ere Person stattfinde.
Sullens
Bevelkerig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Uusländeraadail isch 2010 bi 10,3 % gläge.
Wirtschaft
D Arbetslosigkait isch anne 2011 bi 2,7 % gläge.
Vulgärlatein
Gschicht un Entwicklig
]] Am Aafang isch s Latiin no uff eme zimmlig chleine Gebiet gschwätzt wore, näbe Kultuure mit ere größere Usdehnig wie de Etrusker odder de Grieche. Bis hütt isch nit chlärt, wie sich d'Latiiner gege di andere Völcher hänn chönne duuresetze un sich so witt usbreite. Es hätt au s Gegedeil chönne bassiere, nämmli dass s Latiinisch zum Bispil vum Etruskisch verdrängt wore wär.
Opfikon
Bevölkerigsentwicklig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005 De Uusländeraatäil liit bi 43,3 % (Stand 2011).
Politik
Bi de Kantonsraatswaale 2011 hät s das Ergebnis ggee: BDP 3,5 %, CVP 6,0 %, EDU 0,8 %, EVP 4,3 %, FDP 10,9 %. GLP 10,3 %, GP 4,5 %, SP 16,2 %, SVP 41,7 %, Suschtigi 1,9 %.
Vulgärlatein
Merchmol
D'Unterschid zum Latiinische hänn sowohl d'Phonologii wie au d'Morphologii un d'Syntax umfasst.
Flüeli-Ranft
Dr Orts-Chärn vom Fliäli gilt als «Ortsbild vo nazionaler Bediitig».
Mykenisches Griechisch
S Mykenische isch nume vo wenige Orte bikannt. Di wichtigste Archiv, womer uusgrabe hett, sind die vom Palast vo Ano Englianos (myk. Pulos) uf de Peloponnes und vo Knossos uf Kreta. Anderi Fundort sind Thebe z Boiotie und Mykene. Dezue chömet no Fundort mit nume wenige Inschrifte.
Robert Jolidon
Der Robert Jolidon, wo am 24. Dezämber 1909 z Sankt Brix im Bäärner Jura uf d Wält choo und am 22. Novämber 1953 z Züri gstorben isch, isch e Schwiizer Pfaarer und Dialäktoloog gsi.
Kanal (Wasserbau)
Sitèkanaal
Èn anderè Tùp vo Sitèkanaal zwygt im Unterlauf vom Fluss ab un mündet in è andres Gwässèr, byschpillswys folgendi:
Sabine Wölfle
Lääbe
Syter 1978 läbt d Wölfle im Landchrais Ämmedinge. Si isch ghyrote un het zwai Chinder.