cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Saint-Coulitz
Saint-Coulitz (bretonisch Sant-Kouled) isch e franzesischi Gmai im Département Finistère in dr Region Bretagne.
Péry
Geografi
Péry ligt am öschtleche Änd vom St. Immertau un umfasst ou na d Wiiler Rondchâtel u La Reuchenette. D Gmeindsflächi hed us 22,3 % langwirtschaftlecher Flächi, 67,2 % Waud, 9,8 % Sidligsflächi u 0,6 % süschtigi Flächi bstange. D Nachbergmeinde si La Heutte, Orvin, Sauge (ehmols Vauffelin u Plagne), Romont, Sorvilier, Bévilard, Malleray, Reconvilier u über e Spitz Tavannes gsi.
Communauté de communes du Pays d’Iroise
Gmaine
Zum Kommunalverband ghere die Gmaine:
Pieterlen
Religion
60,8 % vo de Ywohner si evangelisch-reformiert, 18,3 % si römisch-katholisch (Stang 2000).
Politik
Bi de Nationauraatswahle 2011 het s das Ergebnis ggää: BDP 14,5 %, CVP 2,0 %, EVP 4,0 %, FDP 12,1 %. GLP 3,4 %, GP 5,8 %, SP 18,3 %, SVP 31,8 %, Suschtigi 8,1 %.
Wirtschaft
D Arbetslosigkeit isch im Jahr 2011 bi 3,1 % gläge.
Felix Weingartner
Si Lääbe
Dr Weingartner het zwar zimlig vil komponiert, aber sini Wärk wärde kuum no gspiilt. As Dirigänt het er mit sinere dütlige wie eligante Schlaagtechnik Generazioone vo Musiker brägt.
Oberriet SG
D Gmõand i Zaala
S Gmõandgebiat ischt 3456 ha, davõa 292,2 ha Bouzõana, 234,7 ha ischt schõ übrbout.
Gschiacht
Ir französischa Revolutioa ana 1798 hõnd d Rhintaler uf da schwizar Siita, fo da eidgenœssischa Tagsatzig di foll Unabhängigkeit überkõa, aber da Hõf ischt denn gad koaz ir Rebuplik Rhintl gsii. Föar die nœgschta füüf Jõõr hõnd d Bsatzer da Hõf in Kantoa Säntis zwunga, d Grenza zum Kantoa Linth ischt genau übar da Blattabäarg ganga. Us am freia Riichshõf Kriassara ischt ana 1803 di politisch Gmõand Oberriet entschtanda.
La Tène NE
Gschicht
Thielle-Wavre isch anne 1888 entstande us dr Fusion vu dr Gmaine Thielle (frankoprovenzalisch ) und Wavre. Im nämlige Johr hän sich au d Gmaine Marin un Epagnier  zämmegschlosse.
Religion
40,7 Prozänt vo dr Yywooner sin evangelisch-reformiert, 35,4 Prozänt sin römisch-katholisch (Stand 2000).
Niederham (Lothringen)
Gschìcht
Niederham ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 1375 àls Ham bassa oder Ham superior.
Burg Horburg
D Burg Horburg isch e abgangeni Burg bim Etzebach gsi, eme Wyyler, wu hite zue Staufe im Landchreis Bryysgau-Hochschwarzwald, Bade-Wirttebärg ghert. Die Hecheburg isch uf dr Etzebacher Hechi gläge bim hitige Uussichtsdurm.
Warbeck (Burte-Drama)
Hischtorischs Vorbild
Im Burte si Warbeck-Drama het e hischtorischs Vorbild. Dr Richard vu York isch eine vu dr zwee Siihn vum änglische Kinnig Eduard IV. gsii, bedi solle ase jung im Gfängnis (im Tower) umbrocht wore sii. E ehmolige Fischer mit Namme Perkin Warbeck het behaüptet, ass er dr Richard isch un dä Mordversuech iberläbt het. Des isch umstritte un wird meischtens bstritte. Uf diä Umstritteheit wird aü uf em hintere Buechdeckel vum Burte-Drama ani gwiise; aber dr Burte goht in sinem Drama drvu üs, ass dr Warbeck tatsächlig dr Richard un dr rächtmäßig Tronerb isch.
Publikationsgschicht
Dr Dichter Hermann Burte git im e Prolog a, ass d Quälle zu sinem Warbeck im Francis Bacon si "Gschicht vum Heirich VII." gsii isch. Diä heb er z London gläse - des isch 1906 gsii. Scho im Johr 1915 miän einzelni Deil oder villicht s ganz Wärk entworfe gsii sii, dänn dr het an si Frejnd Walther Rathenau am 29. 3. 1915 gschriibe gha:
Theobald Baerwart
Dr Theobald Baerwart (amtlig Ludwig Theobald Bärwart; * 14. Mai 1872 z Baasel; † 5. Oktober 1942 z Liestel) isch e Baasler Mundartdichder gsi.
D Familie und Brivaats
Dr Theobald Baerwart het 1907 d Elsa Layh (1882–1967) us Karlsrue ghürootet. Si häi zwäi Döchder ghaa. Vo 1908 aa het er in dr Villa Tannhäuser z Bottmige gwoont.
Der Sozialdemokraat Wilhelm Bärwart isch si Gusäng gsi.
Communauté de communes du Pays Léonard
Gmaine
Zum Kommunalverband hän die Gmaine ghert:
Kirchhaslach
Gmoendsgliderong
Zua Hasla ghered d Derfer Hasla, Greimeltshofen, Herretshofen, Hörlis, Olgishofen ond Stolzenhofen ond d Weiler ond Einöden Beblinstetten, Halden ond Härtlehof.
Gschicht
Hasla haut friar zom Firschtetom Fugger-Babahausa ghert. Mit dr Rheibondakte (1806) isch dr Ort zom Kenigreich Bayern komma.
Wahla
Ergebnis vo dr Landdagswahla seit 1986:
Saint-Derrien
Gschicht
Saint-Derrien isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1663 as Sainct Derchan.
Knorpelfische
D Chnorpelfisch (Chondrichthyes, vo altgr. Chondros = Chnorpel, Chorn + ichthyes = Fisch) si e Klass vo de Wirbeldier (Vertebrata). Zu ihne ghöre d Haifisch (Selachii) mit mehr als 500 Arte, d Roche (Batoidea) mit über 600 Arte, und die weniger bekannte Seechatze (Chimaeriformes) mit 34 Arte. Dodrmit si öbbe 4 % vo de Fischarte, wo hüt läbe, Chnorpelfisch. Fast alli Chnorpelfisch läben im Meer, nume e baar Haifisch und d Süesswasserstächroche chömmen im Süesswasser vor.
Sutselvisch
Syt de 1940er Joor het s Sutselvisch e eigni normierti Schriftsprooch. Devor isch im sutselvische Biet entweder di surselvischi Schriftsprooch bruucht worde, oder d Lüt hen sowiiso nùmme Dütsch gschriibe. Im Imbode wird au hüt no Surselvisch oder inzwüsche au s Rumantsch Grischun als Schriftsprooch bruucht.
Traditionelli ùn hütigi Verbreitig
S ursprünglichi Sproochbiet vùm Sutselvische isch im Hinterrhydaal vùm Kanton Graubünde. Ab öbe em 16. Joorhùndert bis zum 19. Joorhùndert isch d Sproochgränz zimli stabil bliibe. Vo Norde uss het mer bis grad vo Chur Sutselvisch gschwätzt, also im Imbode (sut. il Plàn) z Domat/Ems, Bonaduz, Rhäzüns ùn Trin. Mit Flims im Weschte vùm Imbode fängt scho s Surselvisch aa, ùn Felsberg ùn Tamins sin wohl scho im Mittelalter dütschsproochig worde. Gäge Süde goot s sutselvisch Biet deno wyter längs em Domleschg (sut. la Tumleastga) ùff de weschtliche Daalsyte ùn em Heinzeberg (sut. la Mantogna) ùff de öschtliche Syte vùm Daal. Wyter im Süde het es scho syt em Mittelalter e paar dütschsproochigi Sproochinsle gee. Z Thusis het mer syt em Mittelalter Bündnerdütsch gschwätzt, ùn Rongelle isch dur d Walser germanisiert worde. Fürstenau grad näbe Thusis isch öbe im 18. Joorhùndert germanisiert worde, aber es hät dörte ällewell e chlyni romanische Minderheit gee. Wyter gäge Süde ghöre no s Schamserdaal (sut. la Val Schons) ùn s Ferreradaal (sut. la Val Ferrera) zum sutselvische Sproochbiet.
Yyornig innerhalb vùm Romanische ùn Ùntergliidrig
D Ùnterschid zwüsche dänne Mùndarte gseet mer zum Byspil in däm Satz, wo „Ich ha Glügg gha“ bedütet.
Im Sutselvische wird de glych Satz Jou ve gieu cletg gschriibe, ùn eso ussgsproche:
Historischi Entwigglig vùm sutselvische Sproochbiet
Vergliche mit andre Gegende vo Romanischbünde isch s Sutselvisch bsùnders starch verdrängt worde, so dass vorallem s Domleschg ùn de Heinzeberg hüt praktisch rein dütschsproochigi Regione sin. Im Engadin zum Byspil, wo di wirtschaftliche Veränderige ùn d Zuewandrig au sehr hooch gsi isch, isch s Romanisch bis hüt au Sprooch verankeret, ùn wird vo de Schuel ùn de Yyheimische pflegt ùn au no regelmässig gschwätzt. Luut em Mathias Kundert het des viil mit em soziale Stellewärt z due, wo s Romanisch im sutselvische Biet gha het. Am Domleschg ùn Heinzeberg isch d Elite scho syt Joorhùnderte dütschsproochig gsi, so dass Dütsch mit Macht, Bildig ùn Wohlstand in Verbindig brocht worde isch, au wenn di meischte Lüt es nit sälber gschwätzt hen. Mit de wirtschaftliche Veränderige im 19. ùn 20. Joorhùndert, isch es deno au für di eifachi Bevölcherig nützlig worde, Dütsch z chönne. Im Engadin dergäge, oder au in de Surselva, isch au d Elite romanischsproochig gsi, ùn wäge däm meint de Kundert: „Die Muttersprache war dort also nicht nur die Sprache, die man mit Kindern und Kühen redete, sondern zugleich jene des Landammans, des Pfarrers und des Lehrers.“ Am Hinterrhy isch s Romanisch au im Gägesatz zum Engadin ùn de Surselva nit scho als Schuelsprooch etabliert gsi, sùndern d Schuel het dörte änder grad d Ùffgab gha, s Dütsch z vermittle.
Verschriftigsgschicht ùn di sutselvischi Deggmantelorthografi
<references group="Ort." />
Christophorus Clavius
Yber si Jugend isch nit viil meh wie si Burtsstadt Bamberg bekannt. S'Burtsjohr isch wohrschinlich 1538, chännt aber ufgrund vu domols underschidlich ghandhabte Johrafäng au 1537 gsi si.
Elektrizität
Vorgäng, wo s käini oder fst käini zitlige Änderige git, ghööre zur Elektrostatik. Vorgäng, wo die zitligi Änderig e wääsentligi Rolle spiilt, zelt mä zur Elektrodynamik.
Elektrizideet im Alldaag
Elektrizideet in natürliger Form isch bi Blitz seer spektakulär, vil weeniger merkt mä von ere im Närvesüsteem vo Lääbewääse, wo d Spannige bim Überdrääge vo Informazioon munzig si, bis öbbis schief goot. Je noch däm wie stark si isch, het Elektrizideet underschiidligi Uswirkige uf e menschlig Körper. Für Stromumfäll isch d Sterki und d Zit, wo dr Strom dur e Körper fliesst, wääsentlig. Elektrischi Strööm vo äbbe 30 mA aa chönne gföörlig si und s Schnuufe leeme und s Härz aahalte. Uf dr äinte Site wird dr elektrischz Stroom iigsetzt, zum Mensche umzbringe, wie mä s mit em elektrische Stuel macht, uf dr andere Site chönne bim ene Härzstillstand d Ärzt mit eme elektrische Schlaag s Härz mänggisch wider zum Schloo bringe.
D Elektrizideet vo Festkörper
Festkörper, wo Elektrizideet kuum oder gar nid läite, wärde noch iirem Verhalte in elektrischi und magnetischi Fälder iigordnet. Wie sich d Materie im ene Fäld benimmt, hängt drvo ab öb s entsprächendi Dipol het und wie die sich verhalte.
Plagne BE
Sprach u Dialäkt
Dr alt Patois (Franc-comtois) vo Plagne isch wahrschynlech ir erschte Heufti vom 20. Jh. uusgstorbe.
Ungarndeutsche
Di Ungarndütsche (uff Ungarisch Magyarországi németek) sin e Gruppe vo Ywanderer, wo in mehrere Wälle in di mittlere und südlige Deil vo Ungarn und sällem sini südlige Gränzländer cho sin. Ihr Adeil an de Bevölcherig vo Ungarn wird uff 2,5 Brozänt (200.000-220.000 Persone) gschätzt.
Migration
As Migrazioon wird e rüümligi Veränderig vom Lääbensmiddelpunkt vo äinere oder meerere Persoone verstande, wenn die e lengeri Zit duurt. Migrazioon, wo über Landesgränze äwäg goot, wird as internazionaali Migrazioon bezäichnet. D Migrazioon wird vo meerere wüsseschaftlige Diszipline undersuecht, drunder de Gsellschaftswüsseschafte, dr Rächts- und dr Wirtschaftswüsseschaft. Vo doo chunnt s ass spezielli Perspektiive und Differenzierige vom Begriff git, sodass es in dr Fachliddratuur kä äihäitligi Definizioon git.
Nieder-Rentgen
Gschìcht
Nidder-Rentgen ìsch zem erschte Mol gnannt worre àm And vum 9. Johrhundert àls Reginoldingas (1413: Ryntche, 1615: Basse-Ringten, 1790: Niederrencten). Ìm Johr 1769 ìsch d Gmein züe Frànkrich kumme.
Bassing
Geogràfi
Bassing lijt ìm Saulnois eschtlich vun Metz uf re Heche zwìsche 220 un 283 m ìwer em Meeresspiejel.
Theobald-Baerwart-Schulhaus
Gschicht
Ursprünglig het s 24 Klassezimmer gha und isch as Brimaarschuel brucht worde, denn für Chläiklasse und schliesslig vom Institut Kunst vo dr Fachhochschuel Nordwestschwiz (FHNW) und ere Primaarschuel. 2014/2015 isch s umfassend renowiert worde und isch sit denn e Sekundaarschuelhuus. Bi dr Renowierig het mä in Betracht zooge, ass dr Bedarf an Ruum gwaggse isch und au nöiji Standard in Ärdbeebesicherhäit, Energiieffizienz und Hindernisfreihäit umgsetzt. Doorum het mä dr Dachstock usbaut und e Lift installiert.
Le Cerneux-Péquignot
Geografi
Le Cerneux-Péquignot umfasst näb em glychnamige Dorf d Wyler Bas du Cerneux, Le Gigot  un dr sidli Dail vu Le Prévoux.
Gschicht
Le Cerneux-Péquignot isch zum erschte Mol gnännt wore im 13. Johrhundert.
Africa
Die isch noch de Punische Chrieg im Joor 146 vor dr Zitwändi iigrichdet worde. Si het s hütige Tunesie und Däil vo Libie umfasst. D Gränze zwüsche dr römische Browinz und em numidische Köönigriich si d Fossa regia gsi, e Demarkazioonslinie wo dr Scipio dr Jüngeri zooge het. Wil d Römer Karthago völlig zerstöört gha häi, isch Utica d Hauptstadt vo dr nöije Browinz worde. 105 vor dr Zitwändi si noch em Siig vom Gaius Marius über e Jugurtha westligi Däil vo Numidie zum römische Gebiet gschlaage worde, und noch em Siig vom Caesar bi Thapsus 46 vor dr Zitwändi het dr Caesar us em Gebiet vom numidische Köönig Jubas I., eme Aahänger vom besigte Pompeius, d Browinz Africa nova („nöis Afrika“) gmacht. Zu dere häi groossi Däil vo Numidie (im hütige Algerie) und Tripolitania (im hütige Libie ghöört). Dr Browinz Africa, wo s scho gee het, het mä vo denn aa Africa vetus („alts Afrika“) oder au Africa propria („äigentligs Afrika“) gsäit.
D Browinz het allgemäin as äini vo de riichste im Römische Riich gulte und as Chornkammere vom Westriich. Karthago isch sogar die zwäitgrössti Stadt im Weste gsi grad noch Rom, und die ganzi Browinz isch stark urbanisiert gsi. Iiri höggsti Blüetezit isch ins 2. und früeje 3. Joorhundert gfalle; e nöiji Blüete het um 300 aagfange und isch bis ins 5. Joorhundert gange. Die römische Kaiser us em Huus vo de Severer häi ursprünglig us Leptis Magna gstammt, ere Stadt in dr Browinz Africa. Au meereri bedütende christliche Persönligkäite wie dr Lactantius und dr Marius Victorinus häi us dr Browinz gstammt bzw. häi e Zitlng dört gläbt (Augustinus von Hippo), und dr spootantiki Dichder Corippus. Es isch umstritte wie lang sich die punischi bzw. karthagischi Sprooch as Umgangssprooch näben em Latiinische het chönne halte.
Bahnübergang (Deutschland)
Sicherheit
Jöhrlich inveschtyred Baan, Kommunè, Länder un Strõßèbaubetrièb öppè 500 Millionè Euro i d Besitigung vo Baanübbergäng un i d Vobesserig vo dè Sicherigstechnig. Dõby wendet diè Dütsch Baan au 170 Millionè Euro uss Eigèmittel uff.
Sicherigsartè
Sell gildet für Haupt- un Nebbèbaanschtreggè glychermaßen.
Lichtzeichè
Befindet sich è Baanübbergang i dè uumittelbarè Nôchi von èrè Chrützig odder Ymündig, bschtòt d Gfòòr von èm Rüggschtau i dè Gfòòrèberych vom Baanübbergang iè. Sellèm w$rd uff zwei Artè begegnèt: Isch d Chrützig/Ymündig mit ènèrè Lichtsignalaalaag (LSA) uusgrüschtet, wörred d Baanübbergangssicherigsaalaage (BÜSA) technisch mit sellèrè vobundè un d Signalisyrig vo dè LSA uff d Baanübbergangssicherig abgschtimmt. Mò sait demm è BÜSTRA-Aalaag.
Halbschrankè
Halbschrankè un diè i sellèm Fall technisch identischè Haltlièchtaalaagè vo dè DR-Bauartè vofüèged immer übber Fèrnübberwachig un Lokfüürersignalisyrig, entwedder durch Übberwachigssignaal odder mittels Deckig durch geigneti Hauptsignal.
Akustischi Warnig
Neueri Aalaagè mit Lichtzeichè hèn glegèntlich è Lutschprècheraalaag, wo èn elegtrisch sinthetisyrtè Gloggèdòn widdergit. Graad bi neuè Aalaagè, bi dennè au Fuèßgänger d Gleis chrützed, wörred si immer öfter vowendet. Dè Dòn isch i dè Modùl vo einigè Hèrschteller apassbar, z Dütschland abber einheitlich. Mit dè Zit isch er è wèngele gänderèt worrè: Èn Zweidònklang isch durch èn Einzeldòn ersetzt worrè, wo widderum bi nèm Hèrschteller durch èn düèfèrè abglöst worrè isch. Aalaagè mit Lichtzeichè un Wecker sin seltener z findè, selli gäbed au èn Intervalldòn ab. In ganz seltenè Fäll, zum Byschpill am Bü Schiffaarter Damm z Münschter wörd für d Warnig è automatischi Durchsaag abgschpillt, dõ: „Bitte Bahnübergang verlassen! Schranke schließt!“. Diè akustischi Warnung endèt i dè Regèl, wenn d Schrankè gschlossè sin. Im Berych vo dè ehemòligè Bundesbaan wörred d Wecker èrscht nõch dè Zùgfaart gmeinsam mit dè Strõßèsignaal uusgschaltet, s Glyche gildet bi unbeschranktè Aalaagè für dè elegtronische Dòn. Bi Haltlichtaalaagè i dè neuè Bundesländer wörred degegè d Wecker abgschaltet, wenn s èrschte Faarzüüg diè Uusschaltschtell befaarè hèt.
Zugbediènti Aalaagè
S Uusschaltè lauft bi allnè zugbedièntè Aalaagè ähnlich. D Uusschaltschtell bschtòt bi Aalaagè vo dè ex-DR uss zwei in Reiè gschaltetè Schinnèkontägt, odder, wenn mit haltendè Züüg z rechnè isch, aus eim Schinnèkontagt in Vobindig mit eim bsunderè Gleisschtròmchreis odder uss eim Faarzüügsensor. Im èrschtè Fall befinded sich d Uusschaltkontägt eisitig nebbè m Übberwäg. Wörred selli vom Zug mit dè èrschtè Achsè übberfaarè, zièt je ein öppè 6 Sekundè abfallvozögerts Relais aa. Dõdurrè erfolgt znägscht d Löschig vom Wyßlicht am Übberwachigssignaal. Bi jeddem Achsimpuls erhaalted selli Relais erneut Spannig. Volòt diè letscht Achsè dè Uusschalter, keied d Relais nõch Ablauf vo dè Abfallvozögerig widder ab, dõdruff öffned, wenn vorhandè, d Schrankèbäum un d Aalaag schaaltet uus. Bi Aalaagè mit Gleisschtròmchreis (linnièförmigs Uusschaltkriterium) erfordert d Uusschaltig s Befaarè vo sellèm Gleisschtròmchreis, s Uuslösè vo dè Schinnèkontägt un s Freifaarè vom Gleisschtròmchreis. Bi mengè älterè Aalaagè i dè aaltè Bundesländer befindet sich am Übbergang nu ein Kontagt, wellè mit Vozögerig ähnlich wûrkt wiè bi dè ex-DR-Aalaagè.
ÜS-Aalaagè
S Übberwachigssignaal wörd ygeschaaltet, wenn beschtimmti für d Sicherig bruuchtè Komponentè vom Baanübbergang (z. B. Blinklichter, Lichtzeichè usw.) ordnungsgmäß wûrked; welli sell sin, isch je nõch Bauart un Aalaagètûp zimli unterschydlich.
Schnellfaartè an Baanübbergäng (1977 bis 1992)
Diè Dütsche Baan AG hèt 1994 vorgschlagè, diè Uusnaamezuèlassig uffuhebbè un d Entscheidig für s Befaarè von Baanübbergäng mit übber 160 km/h èm Vorschtand vom Unternää z übberlõ. S Unternemmè ht sin Vorschlag mit dè Attraktivyrig vom Schinnèvokeer durch diè dòmit ermöglichti Gschwindigkeitserhöhungè begründet. Durch technischi Sicherungsmaßnammè könned bi mit Hochgschwindigkeit befaarenè Übbergäng dè glyche Sicherheitsgrad erreicht wörrè wiè bi dè übbrigè Übbergäng erreicht wörrè hèt könnè. Sit 1977 hèt sich fèrner kein Uufall an eim mit Hochgschwindigkeit befaarenè Baanübbergang mee ereignet. Èn alternativè Vorschlag vo dè DB hèt vorgsää, zumindescht bi söttigè Baanübbergäng Schnellfaartè witerhy zuèzlõ, dennè iren Abbau planerisch odder wûrtschaftlich bsunders komplizyrt sig, byschpillswys an untergordnetè Straõßè ußerhalb vo gschlossenè Ortschaftè. Derartigi Übbergäng hettet mit zuèsätzlichè technischè Sicherigselemènt uusgrüschtet wörrè könnè. È Arbètsgruppè vom Bundesvokeersminischterium, unter Beteiligung vo dè DB AG un vom VDV, hèt dè Vorschlag vom Unternemmè abglèènt.
Vohaaltè a Baanübbergäng
Demit èn Baanübbergang vo dè Vokeersdeilnèmmer rächtzitig bemerkt wörrè cha, wörd er durch Vokeerszeichè aakündigèt. Öppè 240 m vor èm Baanübbergang sin i dè Regel beidsitig vo dè Strõß dreischtreifigi Baakè uffgschtellt, uff dennè s Gfòòrèzeichè „Baanübbergang“ (früèner au „beschranktè Baanübbergang“) aabrocht isch. Dehinter folged im Abschtand vo 160 m zwei zweischtreifigi un 80 m vor èm Andreaschrütz zwei einschtreifigi Baakè. D Abschtänd vo dè Baakè könned au abwychend sy; sell isch denn mit dè entschprechendè Meteraagaabè uff dè Baakè aagää. Dè Strõßèvokeer darf sich èm Baanübbergang nu vorsichtig, bremsbereit un mit mäßiger Gschwindigkeit näherè. Es darf nu übberholt wörrè, wenn dè Übberholvorgang in sicherer Entfèrnig vor èm Andreaschrütz abgschlossè isch un no gfòòrlos aaghaaltè wörrè cha, wenn eini vo dè folgendè Situationè ydritt. (Wiü uss dè vorigi Absätz z entnèè isch, wörd uusschlièßlich bi Vollschrankèabschluss brüèft, ob èn Baanübbergang tatsächlich frei issch, bevor èn Zug durrèfaarè cha.)
Zu Bsunderheitè bi nèrè Aaruèfschrankè luèg dört.
Knoppix
Knoppix gits i verschidenä Versione, es gits zum Bischpiu uf CD oder uf DVD, uf der DVD isch natürläch umso me drufä. Es het au ä groossi Uswahl an Sprooche.
Kirchheim in Schwaben
Gmoendsgliderong
Zua Kirchhoem ghered d Derfer Derndorf, Hasberg, Spöck ond Tiefenried ond d Gheft Diepenhofen ond Ölmühle.
Burgrest Kastelberg
Dr Burgräscht Kaschtelbärg isch e Burgruine bi Ballrächte-Dottige im Landchreis Bryysgau-Hochschwarzwald z Bade-Wirttebärg. Si lyt uf em Kaschtelbärg 500 Meter nerdlig vu Sulzburg.
Flaxlanden
Verwàltung
vun Flàxlànde ìsch. Flàxlànde ghert zem Kommünàlverbànd.
Nordsee
D'Nordsee isch e geologisch extrem jungs Meer. In de ledschte Iiszitt isch si im Norde vume kilometerhoche Iispanzer bedeckt gsi. An dem sinem Südrand isch ä große Süesswassersee gläge.
Saint-Eloy (Finistère)
D Gmai ghert zum un zum Arrondissement.
Dialekt
Dr traditionäll Dialäkt vu Saint-Eloy ghert zem Bretonisch.
Eingemeindung
In dr Schwiz reedet mä vilmol vo Gmäindzämmeschluss wenn sälbständigi Gmäinde mit iirem Gebiet, iirer Bevölkerig und iirer Organisazioon zun ere nöije Gmäind mit ere rächtlig strukturierte Gmäindiornig fusioniere. Mit ere Iigmäindig cha au dr Aaschluss von ere Gmäind an e Zentrumsgmäind wien e Stadt gmäint si, wo alli Rächt und Pflichte übernimmt.
Iigmäindige git s scho mindestens sit em Middelalter. Mänggisch si si freiwllig gsi, mänggisch aber von ere Oobrikäit befoole. Im 19. und 20. Joorhundert häi vilmol Stedt nume chönne waggse, wenn sie Vorortsgmäinde iigmäindet häi. E groosse Druck in dr Richdig vo Iigmäindige si die hooche Chöste bro Iiwooner, wo chliini Gmäinde müesse zaale für iiri Äigeständikäit. Was gege Fusioone spricht, isch vilmol dr Lokalpatriotismus und dr Verlust vo dr Autonomii.
Kirsten Mahlke
Uusgläseni Schrifte
Syt 2006 isch d Mahlke Redakteri un Rusgeberi vu dr „Zeitschrift für Kulturwissenschaften“.
Wappenscheiben des Klosters Wettingen
D Figureschiibe vom Hans Scherer
De Hans Scherer, wo di Schiibe gstiftet het, isch vo 1519 bis ins 1524 Mitglied vom Grosse Root vo de Stadt Züri gsi. Vo Pruef isch er Schäärer gsi, und er het de Mitgliider vom Wettiger Konvänt regelmässig d Tonsur erneueret und d Bärt gschnitte.
D Figureschiibe vo de Barbara Trinkler
D Figureschiibe us em Johr 1517 zeigt die heiligi Anna und die heiligi Barbara. Zwüsche de beede isch im undere Teil vo de Schiibe s Wappe vo de Barbara Trinkler z gesh. Si isch d Frau vom Badener Lampfogt Konrad Baachme vo Zug gsi. Im obere Boge, wo d Süüle rächts und links vo de beide Heilige duet überspanne, isch e gotischi Schrift:
D Figureschiibe vo de Stadt Briisach
«contegit · vos · alti · reclusos · urna · brisachi · scandere vos patriam» (Übersetzig: De Schrein vom höche Briisech duet euch [= oiri Relikwie] umschlüsse, ass Dir s Vaterland priiset.)
D Figureschiibe vo de Anna Luchsinger
«O HELGE FROW SANT ANA» und «O SANT VRSEL bIT GOT FVR V»
«· Anna · luchnerin · von · glaris · 1519·»
Doppelschiibe vom Abt Augustin Hofmann z Äisidle
D Inschrift uf dere Schiibe isch: «Augustinus von Gotteß gnaden = Abbte des Fürst(lichen) Gotteshauß / Einsidlen Anno = 1623».
Doppelschiibe vo Bärn
D Figureschiibe vo Bärn de Heilige Vinzenz und de Heilige Laurenz. De Vinzenz isch mit Harnisch und Helm dargschtellt, de Laurenz in de Kleidig vo eme Diakon. In de obere Ecke vo de Schiibe gseht me d Martyrie, an dene di beide Heilige nach de Tradition gschtorbe sind, de Vinzenz uf de linke Siite an es Grüscht gfesslet, wo er grad vo mit Iisehacke verrisse wird und uf de rächte Siite de Laurenz, wo uf eme Roscht verbrannt wird. D biblische Gschichte in de beide untere Ecke zeiget de Noah, wo er d Arche baut, un d Sintflut. D Kartusche-Inschrift isch: «Die Kinder Adams läbten Schandtlich Drum Gott Sÿn ärger machte Kanntlich. Dem Noah, der Noch zgrechtem läbt, Nach Sy Gebott syn Thun besträpt, Befiellt Er, eine Arch zu Bouwen, Zu retten Sÿch mit Kind und Frouwen; Von Allem Thier ein par inbrächt; Wil Gott verdarb der Mendtsche Gschlächt.» D Wappeschiibe zeigt zwei Bärnerwappe und s Riichswappe mit Krone. Begelitet sind si vo zwei Engel, wobi de Gabriel an sim Attribut, ere Lilie, z erkenne isch. Di beide Ecke obe zeiget d Bärejagd vom Herzog Berthold em Füüfte vo Zähringe und d Verleihig vo de «Guldige Handfeschte» durch de Kaiser Friedrich dr Zwöit. Au hiir findt sich e Kartusche-Inschrift, wo d Gründig vo de Schtadt Bärn und d Bilder duet erlütere: «Als Herzog Berchtold Regiert zwar, Buwt er die Statt Jn Disem Jar ·1191· ''Und Nampt die Bern. Nach dem er hatt'' Gfangen Ein Bär uff der Waldstat. Er hatt sÿ Noch bÿ Sÿnem Läben Mitt Frÿheiten dem Rÿch Ergäben 1209. Demnach sÿ Sich in Pünnt verhafft Und Ward Eÿn Ortt der Eydgnoschafft 1352.» Di beide untre Ecke zeiget d Noah, wo bsoffe und blud schloft und vo sine Söhn Sem und Jaffet bedeckt wird und de Turmbau zu Babel. Zwüsche de beide Bilder isch folgendi Kartusche-Inschrift: «Als Noa Druf Gebauwt den Wÿn Und Truncken lag bim Zellte Sÿn, Sach in der Eltist Sÿner Knaben; Der Wolt Sÿn Spott Und Fröüd dran Haben. Die Andern Kamendt rück Gewanndt Zu decken ires Vaters Schanndt. Uß Hoch Mutt ward der Turm Gebauwt, Mit Zorn dann Gott druf Nider Schauwt. Drum Jnen Gott die Sprach Verstellt, Zerstreuwet Sÿ in Alle Wellt.»
Doppelschiibe vo Schaffuse
D Figureschiibe vo Schaffuse zeigt de Heilig Alexander, eine vo de thebäische Legion mit Harnisch, Sturmhuube und Mantel. In de linke Hand het er en Palmzweig und in de rächte het er es Schwert, uf das er sich schtützt. In de obere Zwickel gseht me Engel, wo Bassgiige spile und in de untere isch links d Schaustellig vo Jesus dargschtellt, rächts Jesus am Ölbärg. Daderbi isch d Reihefolg durenand cho, wil d Verhaftig am Ölbärg in de Chronologie vor d Schaustellig ghört. D Kartusche-Inschrift lutet: «Die Erlösung durch Jesum Christ Am Oelberg Hie Angfangen ist. Da Er deß schröklichen gschwitzt hat Blutt, Das ward für uns das höchste Gůtt. Vor Pilatus ward er Gstellt, Am End gar noch zum Crütz gurtheillt.» D Wappeschiibe vo Schaffuse zeigt wider, wi alli usser em Baslerwappe, näbem doppelte Schtandeswappe au s Riichswappe mit de Krone. D Schildhalter rächts und links sind Engel in römische Gwänder. Di obere Zwickelbilder zeiget Szene us em Schwobechrieg mit ere Schrifttafle dazwische. D Inschrift isch: «Tschaffhuser Hand Ein Roub Erbütt, Jnn Jagten Nach deß Keÿßers Lütt. Alls Aber sÿ Erhielttenn Das, Die Keiserschenÿn Mer Und Bas ''Wurden Erzürnntt, detten Er Kännen, ''Das Stettlÿ Dengen Zů Verbrennen.» Di untere Zwickelblider zeiget links, wi de Pilatus sini Händ «in Unschuld» duet wäsche und rächts d Chrüzigung. D Inschrift zwische de Bilde lutetisch: «Pilatus Wolt Unschuldig Sÿn, Gab Doch Zumm Todt den Willen drin; Dem Herren Ward sÿn Crütz uff gleÿt. Jnn Dürst Nach Smentschen Seligkeÿt, Opfertt Am Crütz Sin Lÿb und Blutt Und starb Doran, der weltt zů Gůtt. · 1579 ·»
Di witere Schiibe im Oschtflügel
Di nächschte viir Schiibe sind vo Schtädt us de Region gschtiftet worde. Di erschte beide Schiibe, wo vo de Schtädt Mellige und Brämgarte sind, stammed us em Johr 1623. D Schtadt Bade het e Doppelschiibe gschtiftet, bi dene s Johr nöd exakt bekannt isch, aber si sind au um s Johr 1623 umme entschtande. Alli viir Schiibe sind von Zuger Glasmoler Christoph Brandenberg hergschtellt worde.
D Wappeschiibe vo de Schtadt Brämgarte
D Inschrift in de untere Kartusche isch: «Die Statt Bremgartten 1623».
D Doppelschiibe vo de Schtadt Bade
D Wappeschiibe isch im architektonische Ufbau de Figureschiibe sehr ähnlich. Wie au di andere Wappeschiibe, zeigt au di vo Bade es dopplets Schtadtwappe über dem es krönts Riichswappe dargschtellt isch. Rechts und links vo de Wappepyramide sind Wächterengel z gseh. In de obere Zwickel sind Allegorie vo Herbscht und Winter dargschtellt, de Herbscht mit Räbmesser, Truube und Wiibottich, de Winter mit Pelzmüze und Füürkessel. Dazwische isch de Bsuech vo de drei König us em Morgeland bim noigeborene Jesus z gseh, wobi di Szene durch e Süüle zweiteilt isch. In de untere Schrifttafel schtoht: «Die Statt Baden +».
Region Stuttgart
D Region Schduegerd (dt. Region Stuttgart) isch aini vù zwelf Ruumornigs- ùn Blaanigsregione z Baade-Wiirdebäärg. Si hed bis 1992 Region Midlere Necker (dt. Region Mittlerer Neckar) ghaise ùn ùmfasd dr Schdadkrais Schduegerd, dr Landkrois Beblenge, dr Landkrois Esslenge, dr Landkrois Geppinge, dr Landkrois Landkrois Ludwigsburg ùn dr Rems-Murr-Krois mid insgsamd 179 Schded ùn Gmaine.
Liste der Oberflächenstrukturen der Io
Regiones
Ionischi regiones (Regione) sin hauptsächlich daift uf Gegende us dr grichische Mythologi mit ere Verbindig mit dr Nymphe Io.
Kronburg
Religion
86,9 % vo dr Eiwohner send em Jaur 1987 remisch-katholisch gwea, 11,1 % evangelisch.
Verwaltong
Krõburg haut mit em Markt Legau ond dr Gmoend Lautra a Verwaltongsgmoeschaft vereibart.
Dialekt
Dr Dialekt vo Krõburg ghert zom Weschtschwäbisch.
Bébing
Bébing (ditsch Bebingen) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Département Moselle ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Lothrìnge).
Ljubljana
Laibach (uf Slowenisch: Ljubljana) isch d Houptstadt vo Slowenie. D Stadt het fascht drühunderttuusig Ywooner und isch di gröschti Stadt im Land.
Saint-Évarzec
Gschicht
Saint-Évarzec isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1038 as Sent Defridoc (1182 Sendefaduc, 12. Jh. Sent Defridec, 12. Jh. Sent Defridoc, 1330 Sancto Fredec, um 1330 Sandevardec, 1368 Sainct Effredeuc).
Dialekt
Dr traditionäll Dialäkt vu Saint-Évarzec ghert zem Bretonisch.
Wählergruppe
E Wählergruppe (anderi Bezeichnige: Wählergmeinschaft, Wählervereinigung, Parteifreie, Rathuuspartei) isch e Vereinigung, wo zu Kommunalwahle aatritt, ohni de Schtatus vonere politische Partei z haa. Es handlet sich debii um en Zämeschluss vo engagierte Bürger zur Kandidatur bi Wahle uf kommunaler Ebene (Gmeinds-, Bezirks- und Kantonsebeni i dr Schwiiz). Oft entschtönd Wählergruppe us Bürgerinitiative use. Sehr oft - aber nöd zwingend notwendig - sind Wählergruppe örtlich organisiert in Form vomene iitreite Verein (e. V.) (Düütschland).
Freie Wähler Bayern e. V.
Gründer und Landesvorsitzende vo de Freie Wähler in Bayern isch bis am 25. März 2006 de Armin Grein gsii wo die Gruppierig 28 Jahre lang gfüehrt hät. Sit denn füehrt de Hubert Aiwanger die Freie Wähler.
Wehrkirche St. Arbogast
Gschicht
In dr Middi vom 19. Johrhunderto het d Gemeindiversammlig vo Muttez dr Abbruch vo de Befeschdigungsalage beschlosse, aber dank em Iisatz vo denkmolbewusste Bürger, vor allem vom Zürcher Kunschdhischdoriker J.R. Rahn, isch s verhinderet worde.
Le Locle
Gschicht
Syt 1648 isch Nöieburg Firschtetum un ab 1707 dur Personalunion mit em Chenigrych Preuße verbunde gsii. Anne 1806 isch s Biet an Frankrych unter em Napoleon em Eerschte abdrätte wore. Im Zug vum Wiener Kongress isch s anne 1815 an d Schwyz chuu, doderby sin d Chenig vu Preuße aber bis zum Nöieburgerhandel 1857 au Firschte vu Nöieburg blibe.
Concarneau Cornouaille Agglomération
D Concarneau Cornouaille Agglomération (bretonisch Konk-Kerne Tolpad-kêrioù) isch e franzesischi Communauté d’agglomération im Département Finistère in dr Region Bretagne. Dr Gmaiverband isch am 30. Juli 1994 grindet wore un bstoht us nyyn Gmaine. Dr Verwaltigssitz isch z Concarneau. Bresidänt isch dr André Fidelin.
Gmaine
Zum Kommunalverband ghere die Gmaine:
Le Pâquier NE
Sproch un Dialäkt
Dr alt frankoprovenzalisch Patois isch wahrschyns Ändi 19./Aafangs 20. Jh. uusgstorbe. Ergebnis us dr Volkszellige vu 1990 un 2000, wu zum Dail Lyt Patois as Sproch aagchryzlet hän, gälte in dr Sprochwisseschaft as Artefakt un hän ihre Ursprung ender in statistische Fähler oder ass d Lyt unter „Patois“ ihr Regionalfranzesisch verstehn.
Radius (Kreis)
As Radius (vo lat. radius; „Straal“) (dütsch: Halbmässer) bezäichnet mä in dr Geometri dr Abstand zwüschen em Middelpunggt M vom ene Kräis und dr Kräislinie. Allgemäiner häisst au bin ere dreidimensionale Chugele oder ere n-dimensionale Sfääre dr Abstand zwüsche em Middelpunggt und dr Chugeleflechi bzw. Sfääre eso. Gläägentlig wird au e Strecki, wo dr Middelpunggt vo dr Figur mit iirem Rand verbindet, as Radius oder Halbmässer bezäichnet.
Béchy
Gschìcht
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verbrennungskraftmaschine
Ströömigsmaschine (Turbomaschine)
Bi Turbomaschine laufe die vier Schritt die ganz Zit parallel ab und dorum si bliibe Druckverheltniss konstant. D Turbineschuufle vo dr erste Stuefe bestimme wie hooch d Tämpratuur vo de Brenngas cha si.
Wiesenkreis
Gschiicht
Im Novämber 1815 isch verchindet woore, ass dr Wiisechrais ufgleest un em Draisamchrais zuegschlaa wird. Per 11. Novämber 1815 sin d Gschäft vum Diräktoorium vum Wiisechrais an säll vum Draisamchrais iibergange. Dr bishäärig Chraisdiräkter Staatsroot von Kalm isch pänsioniert un zum wiirklige Staatsroot ernännt woore.
Luxemburgische Sprache
Luxeburjerisch, lux. Lëtzebuergesch, ésch e moselfränkisch'r Dialekt un de Nàtionalsprooch vum Grossherzogtum Luxeburi - newe Frànzeesch un (Hoch-)Ditsch de offiziell Sprooch vum Ländel. Luxeburjerisch od'r eng v'rwàndti moselfränkischi Dialekte redd' m'r öi én de Noochber'sregione, b'sundersch ém Oschte vun de belgisch Provinz Luxembourg, én de Nordwescht-Moselle, Lothringe, Frànkrich, un ém Nordwescht-Saarlànd un de oweri ditschi Moselländ'r.
Wolfram Wette
Dr Wolfram Wette (* 11. November 1940 z Ludwigshafe) isch e dydsche Gschiichdswiseschafdler ùn frèie Autor.
Luxemburgische Sprache
Klassifikation
Di Europäischi Union definiert's als Minderheitesprooch.
Verbreitig
Durch Uswanderige am Änd vom 19. und am Afang vom 20. Johrhundert wird Luxeburgisch au z Nordamerika gschwätzt, vor allem im Norde vo de USA und z Kanada.
Staat
Gsetztekscht sin uff Französisch gschribe. Uss em Parlamänt isch s Französisch aber meh und meh verschwunde und isch jetz gegenüber em Luxeburgische numme no sälte bevorzugt. Jede Politiker cha aber wähle, welli Sprooch er bevorzugt. Im administrative luxeburgische Staat git's e "Glychgwicht", wo s Französisch eher gschribe und s Luxeburgisch eher gschwätzt wird. Im Johr 1996 hät aber de Jean-Claude Juncker àls Premierministre zem erschte mol d Johresasprooch uff Lëtzebuergesch ghalte.
Lùxeburgisch am Ussstèrbe?
Au s Lùxeburgisch Linguistik- ùn Kulturlabor (Laboratoire de linguistique et de littératures luxembourgeoises) zeichnet e anders Bild vùm Lùxeburgisch: vergliche mìt de 70er- ùn 80er-Johr hätt Lùxeburgisch an Bedüttig gwùnne ùn deet vù all meh Lütt gschwätzt ùn gschrìbe wèrre. Au ìn neue Beriich wie de elektronische Bost ùn em Internet findet's hüffiger Verwändig. Zùdem säi d'Landessprooch, wie de Fernand Fehlen z bedänke gìt, no ìn de Entwìcklig ùn ihr Blatz ìn de kulturälle ùn soziokulturälle Landschaft vù Lùxeburg chönnt sich erhalte.
Artikel
Wie's in vyle Alemannische Dialäkt mit em Artikel d' bassiert, verändert sich de wyblig, sächlig und Blural-Artikel, wenn e Adjektiv zwüsche-n-em und em Nome stoht: d' [wyblig] wird zu di oder déi, d' [sächlig] zu dat und d' [Blural] zu déi.
Prinzip von Cavalieri
S Brinzip vom Cavalieri (au bekannt als dr Satz vom Cavalieri oder s Cavalierische Brinzip) isch en Ussaag us dr Geometrii, wo uf e italiänisch Mathematiker Bonaventura Cavalieri, wo vo 1598 bis 1647 gläbt het, zrugggoot.
Gesellschaft (Soziologie)
Dr Begriff Gsellschaft cha sich aber au uf e Zämmehang zwüsche Mensche bezie, wo rüümlig abgränzt und strukturiert isch (zum Bischbil „die schwedischi Gsellschaft“), oder uf e Chnöiel (cluster) im soziale Netzwärk vo dr Menschhäit, wo mä dur d Netzwärkdichdi und d Multiplexidäät vo de Interakzione cha abgränze.
Exhaustionsmethode
Dr griechisch Gleerti Archimedes (287–212 v. d. Z.) het das Verfaare 260 v. d. Z. brucht und mithilf vom ene 96-Egg uusegfunde, ass 3 + 10/71 < π < 3 + 10/70 isch, und s bestimmte Integral von ere Parable usgrächnet.
Prêles
Gschicht
Prêles isch zum erschte Mal gnennt worde im Jahr 1179 aus Prales (Fäuschig 12. Jh.), 1185 Preles. Bis zum 31. Dezämber 2009 het d Gmeind zum Bezirk La Neuveville ghört.
Wirtschaft
D Arbetslosigkeit isch im Jahr 2011 bi 1,7 % gläge.
Saint-Goazec
D Gmai ghert zum un zum Arrondissement.
Bourgogne-Franche-Comté
Scho ànna 2009, hàt dr comité Balladur a Fusion vu dr Burgund un dr Franche-Comté vorgschlàga. Noh dr Reform vu 2014 sìn dia zwei Gegend ohna Miaih zammakumma.
Dr Nàmma „Bourgogne Franche-Comté“ ìsch definitiv ààgnumma worra àm 18. März 2016, noh'ma Wàhl wo da Nàmma üssakumma ìsch.
Lachen (Schwaben)
Wahla
Ergebnis vo dr Landdagswahla seit 1986:
Radelfingen
Geografi
Radufinge ligt am rächte Stade vom Aare-Stausee. 58,5 % vor Gmeindsflächi si landwirtschaftlech gnutzte Bode, 31,5 % Waud, 6,3 % Sidligsflächi u 3,8 % süschtigi Flächi. D Nachburgmeinde si Mülibäärg, Chaunech, Baarge, Arbäärg, Seedorf u Wole. Bis Ändi 2018 häts ou a Golate gränzt, wo sit em 1. Jänner 2019 zu Chaunech ghört.
Gschicht
Radufinge isch zum erschte Maau im Jahr 894 aus Ratolingun gnennt worde.
Othmar Schoeck
Dr Othmar Schoeck (* 1. Septämber 1886 z Brunne; † 8. März 1957 z Züri) isch dr wichtigscht Komponischt vu dr Ditschschwiz im 20. Johrhundert gsii. Dr het e baar hundert Klaviärliäder, acht Wärk fir uf Bihnene, Orcheschterwärk, Instrumentalkonzert un Kammermüssik gschaffe.
Im Schoeck si Kindheit, Jugend un Üsbildig
Mit sinere Begabig het er aü kenne z Züri ufs Konservatorium goh, mit Abschuss 1907. Derte het er Bekanntschaft mit em ditsche un alemannische Dichter Hermann Hesse gmacht un Freindschaft gschlosse. Ebefalls anne 1907 het er dr Max Reger känne glehrt. Wu dr Reger z Leipzig Kompositionsprofässer wore isch, het er dr Schoeck e Johr lang unterrichtet; in däm Leipziger Johr het dr Schwyzer scho e Hüffe Liäder gschriibe.
Geografische Breite
Koordinatebiischpiil
D Koordinate vo
Ermittlig vo dr Breiti
Uf dr Nordhalbchugle vo dr Erde git d Höchi vom relativ helle Polarschtern (Polaris) über em Horizont ziemlich gnau de Breitegrad aa: Am Äquator erschiint dr Polarschtern am Horizont, am Nordpol staht er fascht senkrecht am Himmel. Tatsächlich isch Polaris knapp 1° vom Himmelspol entfernt; dr Fehler, wo wege dem entstoot, betreit wege dr Erddrehig zweimal täglich 0°, zweimal 1,5° und chann dur einfachi Formle oder mit em Durchschnitt nee verringeret werde.
Les Brenets
Wirtschaft
Z Les Brenets git’s es baar Gwärbbetriib und au verschideni Reschtaurant, öpe s Les Rives du Doubs am Fluss unde.
Matthias Zschokke
Läbe
Dr Litratur-Brockhuus het 1995 im Zschokke siis Wärk in eim Satz uf e Punkt brocht: «Auf witzig-ironische Weise stellt Zschokke die Gesellschaft in Frage, wobei er sämtliche Normen und formale Grenzen traditioneller Erzählliteratur überschreitet.» Bedütend für e Zschokke isch noch em Heinz F. Schafroth d «Verweigerung als Stil». Dr Zschokke hinderdribt eligant-charmant draditionelli Kunstmuster und Kunsterwartige: «…ein durchtriebener Kannitverstan» (Der Spiegel).
Frequenz
D Frekwänz (vo lat. frequentia, Hüfigkäit) isch in dr Füsik und dr Technik e Määss drfür, wie schnäll bim ene periodische Vorgang d Widerholige ufenander chömme, z. B. bin ere Schwingig. D Frekwänz isch dr Cheerwärt vo dr Periodeduur.
Elektrischer Strom
Definizioone
Fliessendi Laadigsdrääger sin tüpischerwiise Elektroone im ene Metall oder im ene Vakuum, oder öppen au Ione, wo sech z. B. im ene Elektrolüt oder in ere Haasentlaadigslampe beweege. Zu de Wirkige vom Stroom ghääre magnetischi, thermischi und elektrochemischi Effekt und derzue au d Lüüchterschiinige in Gaas, wo aagregt sind.
Gliichstroom
Braktisch alli elektronische Gräät im Hushalt wie Radio- und Färnseeempfänger, Kompiuter oder au d Stüürige vo modärne Wöschmaschine bruche für iiri Stroomversorgig Gliichstroom. Für das näme d Apparäät Wäggselstroom us em Stroomnetz uf und wandlen en in Gliichstroom um. Au in dr Energiitechnik wärde Gliichströöm iigsetzt, zum Bischbil in dr Schmelzflusselektrolyse bim Aluminiummache, für Gliichstroommotör, wo mä d Dräizaal von ene guet cha regle, as Zwüschekräis in Stromrichder, in Sänderaalaage und in elektrische Auti-Bordnetz.
Wäggselstroom
Bim Wäggselstroom (ENS alternating current, abkürzt AC) git s periodischi Ändrige vo dr Stromrichdig. Jedi Periode bestoot us ere Zitspanne mit eme positive Augeblickwärt und eme negative, und die ergänze sich zun ere middlere Stroomsterki vo null. Dr Erfolg vom Wäggselstroom isch drvo choo, ass mä d Spannig mit Hilf vo Transformator seer äifach cha ändere. Alli öffentlige Stroomversorgigsnetz wärde mit Wäggselspannig betriibe, – das isch in Öiropa so und au in e Hufe andere Länder mit dr Netzfrekwänz 50 Hertz, in andere Däil vo dr Wält pruucht me d Frekwänt vo 60 Hertz.
Dr Zämmehang züsche dr Spannig und dr Stroomsterki
Dr Proborzionalidäätsfaktor R wird as elektrische Widerstand bezäichnet.
Lauben (Unterallgäu)
Wahla
Ergebnis vo dr Landdagswahla seit 1986:
Vogelwarte Radolfzell
Gschicht
Anne 2011 het d „Vogelwarte Radolfzell“ s Wasserschloss Megginge verloo un isch in Inschtitutsneiböu „Am Obstberg“ in dr Nechi umzoge. Fir d Verbesserig vu dr Effetligkaitsarbet isch bi däre Glägehait im eemolige Hienerstaal vum Schloss e Mediezäntrum yygrichtet wore, wu Bsuecher*ne Film un Diashow zur Vogelforschig zaigt.
Saint-Hernin
D Gmai ghert zum un zum Arrondissement.
Gschicht
Saint-Hernin isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1330 as Sanctus Eherninus (1368 Sanctus Huerninus, 1516 Sanctus Herninus, 1536 Sainct Hernyn, 1630 Sermin).
Landeskommissärbezirk Konstanz
Näb em Landeskommissärbeziirk Konschtanz het s no d Landeskommissärbeziirk Fryburg, Charlsrue un Manne gee.
Kanton Hennebont
Dr Kanton Hennebont (franzesisch Canton d'Hennebont, bretonisch Kanton Henbont) isch e Kanton im Arrondissement Lorient im franzesische Département Morbihan in dr Region Bretagne. Dr Hauptort isch Hennebont.
Roger Federer
Siner 20 Grand-Slam Title
Im Olympiafinal 2012 in London hät är sich äm Andy Murray müssä gschlagä ge.
Freyja
Quelle
Bsunders bekannti Quelle über d' Freyja sind zwei Gedicht vu dr Lieder-Edda. I de Lokasenna („Schmährede vum Loki“) wirft ihre de Gott Loki vor, mit jedem Gott und jedere mythologische Gstalt Vercher gha z ha. I de Þrymskviða („S' Lied vom Thrym“) het si en Wuetuusbruch, als d Forderige vum Riise Thrym (aisl. Þrymr) luutet, ihn hürate z sölle, um am Thor sin Hammer vu de Riise uuszlöse, de wichtig für de Fortbestand vu dr Götterwelt isch. Au i de Gylfaginning und im Grímnismál tritt d' Freyja uuf.
Obersäckingen
Obersäckinge isch e ehemoligi Gmeind im Landchreis Waldshüet und sit 1935 e Ortsdeil vo de Stadt Bad Säckinge. Es hät ca. 2000 Ywohner.
De Bau vo-n-re Chirch z Obersäckinge durch de Chonschtanzer Bischof Ulrich II. im Johr 1135 isch schriftlig nochgwyse. D'Grichtbarkeit hän d'Grafe vo Habsburg usgiebt, bis sich im 14. Johrhundert s Hus von Schönau-Wehr als Herrscher hät chönne behaupte. 1628 isch d'Ortschaft an s Hus Schönau-Oeschge gfalle, wo in de Stadt asässig gsi isch. Sälli Züeghörigkeit, wo bis zum Ussterbe vom Hus Schönau-Oeschge im 19. Johrhundert durt hät, wird im Wappe durch zwei Ring under re Danne vermittelt.
Feuer
dr chemisch-füsikalischi Hindergrund
Chemisch gsee isch Füür en Oxidazioonsreakzioon, wo vo Flamme begläitet isch. Es isch en «exothermi Reakzioon», das häisst, Reakzioone mit Füür gäbe mee Energii in dr Form vo Wermi an d Umgääbig ab as me zum Aazünde bruucht.
Wil in dr Schwääriloosikäit d Underschiid in dr Dichdi käi Konwekzioon verursache, isch d Zuefuer vo nöijem Suurstoff gstöört. Das isch dr Grund, ass sich zum Bischbil bin ere brennende Cherze im ene Ruumschiff nume e relativ schwachi Flamme uusebildet, wo öbbe d Form von ere Chuugele het.
Einschlagkrater
E Ischlagkrater (Impaktkrater) isch e Senki oder Verdiefig uf dr Oberflächi vume planetare Körper, wo dur Kollision mit eme Asteroid, Komet oder dur e Meteoriteischlag entstoht.
Allgmeins
Dr amerikanisch Geolog un Astronom Eugene Shoemaker het no in dr 1960er Johre s'Nördlinger Riis zwifelsfrei as e Ischlagskrater erchläre chänne un inzwische sin Ischlagskrater als geologischi Phänomene au uf dr Erde allgmein akzeptiert.
Niklaus Leuenberger
Dr Leuebärger het noch em unentschiidene Gfächt bi Wohleschwil mit em Christian Schybi am 4. Juni 1653 dr Melliger Friide underschriibe.
Ort
Ort (ahd. ort ‚Spitz, Platz‘) stoht für:
Landeskommissärbezirk Karlsruhe
Beziirksämter
Em Landeskommissärbeziirk Charlsrue sin die Beziirksämter unterstellt gsii:
Ming-Dynastie
Gschicht
Er het China wirtschaftlig wider ufbaut, het Bewässerigsbrojekt usgfüert und eso jeedes Joor bis zu fümf Millione Hektar Land erschlosse. D Iinaame us dr Stüür uf Chorn het sich in säggs Joor verdreifacht.
Saint-Jean-du-Doigt
Verwaltig
vu Saint-Jean-du-Doigt isch. Saint-Jean-du-Doigt ghert zum Kommunalverband.
Samische Sprachen
Ydeilig
Di samische Sproche lönn sich in drei Hauptgruppe ydeile (in Chlammere isch jewyls agee, wo si gschwätzt werre):
Sprächerzahl
Es git mehreri Radio- und Fernsehbrogramm uff Samisch wie zum Bispiil s finnisch Fernseh YLE und diversi Radiosänder z Schwede und Norwege.
Les Geneveys-sur-Coffrane
Geografi
Wie men em Name agseht, lyt s Dorf chly oberhalb vo der Ortschaft Coffrane. Es het zu der alte Pfarrei vo Coffrane ghört.
Gschicht
Syt 1648 isch Nöueburg Firschtetum un ab 1707 dur Personalunion mit em Chenigrych Preuße verbunde gsii. Anne 1806 isch s Biet an Frankrych unter em Napoleon I. abdrätte wore. Im Zug vum Wiener Kongress isch s anne 1815 an d Schwyz chuu, doderby sin d Chenig vu Preuße aber bis zum Nöueburgerhandel 1857 au Firschte vu Nöueburg blibe.
Sproch un Dialäkt
Bi dr Volkszellig 2000 hän vu dr 1409 Yywohner 89,9 Prozänt Franzesisch as Hauptsproch aagee, 3,3 Prozänt Dytsch, 2,6 Prozänt Italienisch un 4,1 Prozänt anderi Sproche.
Landeskommissärbezirk Mannheim
Gschiicht
Mit sällem Gsetz sin di bishäärige vier Chrais ufgleest un di jetz 59 Bezirksämter diräkt em Minischterium vum Inner unterstellt woore. As Ufsiichtsbeheerd sin dr staatlige Beziirksämter un dr neie as Sälbschtverwaltigsorganisazioone uusbildete Chrais vier Landeskommissär im Rang vu Minischterialreet as Ufsiichtsorgaan voorgsetzt woore. D Ufgaabe vu dr Landeskommissär sin in dr Vollzugsverordnung zum Gesetze über die Organisation der Inneren Verwaltung; insbesondere die Einrichtung und Zuständigkeit der Behörden und das Verfahren betreffend vom 12. Juli 1864 feschtglait woore.
Messenische Kriege
Öberliferig
De Heloteuufstand isch zimmli gnau und historisch zueverlässig vom Thukydides bischribe wore.
Eurytos (Oichalier)
s Lebe
Glii drufabe sind d Stuete vom Eurytos verschwunde, und de hett de Herakles verdööchtigt. De Iphitos isch die Ross goge Sueche go und isch im End uf Tiryns choo, wo de Herakles gwonnt hett. De Herakles hett en uf d Muur vo de Burg gfüert und abegschupft, so ass de Iphitos umchoo isch. Wege dem Mord hett de Herakle as Magd bi de lydische Königi Omphale müsse tiene.
Lautrach
Gmoendsgliderong
Zua Lautra ghered d Derfer Dilpersried, Neuwelt, Schnall ond Schrofen ond d Weiler ond Gheft Heiligenbauer, Illermühle, Loch, Wies, Wigelis ond Zürs.
Tallinn
Architektur
S alte Zäntrum vo Tallinn isch sid 1997 uf der Lischte vom Wältkulturerb vo de UNESCO.
Saint-Jean-Trolimon
Gschicht
Saint-Jean-Trolimon isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1389 as Treff Rumon (1389 Treffrumon, 1395 Treffrumon, 15. Jh. Treff de Treff Rumon, lieu de saint Rumon, 1536 Trolymon, 1690 Saint Jean Rumon, 1815 Saint Jean Succ.).
Jaun
Klima
S Klima in de Frybùrger Voralpe, wo Jaun lait, isch e füüchts atlantischs Klima mit relativ chlyne Temperaturschwankige. Näbel git's z Jaun numme sälte, wyl s Jauntal meischt ob de Näbelgränz lait. Im Durchschnitt het Jaun 151,5 Dääg mit Niiderschläg (Räge oder Schnee) im Joor. Öbe 30% falle als Schnee Am drochenschte isch de Oktober mit 9.0 Dääg ùn 113mm Niiderschlag, ùn am füüchteschte de Mai mit 15,5 Dääg bzw. de Juni mit 184mm. D Wätterstation vo Jaun lait ùff.
Flora ùn Fauna
lueg au: Pflanzename vo Jaun
Mittelalter
Zitlichi Iornig
D'Bizeichnig Mittlaltär biziäht schich in erschtär Linia uf d'Gschicht vam chrischtlichu Abundland vor där Reformation. Där Bigriff wird chüm im Zämmuhang mit üssäröiropäischu Kulture verwändut. Im Grobu Ordnut mu z'Mittlaltär inni Ziit vam 500 odär 600 Jahrhunnärt bis ungfähr 1500 i. Gnauär sind nu folgundi Merkmal :
Z'Mittlaltär erstreckt schi va ungfähr vam Ändi va där Völkärwandrig (375-568) odär vam unnärgang vam weschtrömischu Chaisärrich 476 bis zum Ziitaltär vannär Renaissance (mitti 15. jahrhunnärt).