cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Moustoir-Ac
Verwaltig
vu Moustoir-Ac isch. Moustoir-Ac ghert zum Kommunalverband.
Sardinien
Gschichdlichs
Um 6000 v. Chr. isch Nordsardinie vo Korsika us bsidled worde.
Apache OpenOffice
Writer
Dr Writer isch es vollwertigs Textbearbeitigsprogramm, zum Erstelle vu Brief, Dokument, Visitechartene oder grössere Sache wie Büecher. Es hät e Rechtschriibprüefigsfunktion, Silbetrennig und e Teamfunktion. In'd Dokument chame Tabelle, Grafike, Spaltene und Weblinks ihfüege. Es existiert e WYSIWYG-Funktion, so dass me via Chnopf-Drugg en beliebige Text fett/kursiv oder farbig mache chan. D'Dokument chame ins PDF-Format oder ins HTML-Format umwandle. Dr Writer chan au -Dateie öffne, wo'me mit'm Microsoft Word erstellt hett.
Fusspilz
Ursache
Äigentlig isch dr Erreeger vom Fuessbilz für e Mensch ungföörlig. Wenn aber e Befall nid behandlet wird, cha die natürligi Abweer vo dr Hut so wit gschwecht wärde, ass es zun ere Streptokokkeninfekzioon chunnt, wo sich dur e Wundrose bemerkbar macht. Das isch denn aber e schweeri Hutinfekzioon, wo mänggisch vo hoochem Fieber begläitet wird und stationär behandlet wärde muess. Dr Fuessbilz macht au d Infekzioon mit eme Naagelbilz äifacher, wenn s zur Zit vo dr Chrankhet am Fuess an de Zeecheneegel Riss oder offnigi Stelle het.
Geschichte der Technik
D Gschicht vo der Technik isch so alt wie d Gschicht vo der Menschheit. Vo siine Afäng aa het der Mensch versuecht, siis Läbe dur Hilfsmittel z erliechtere. D Technik isch en wichtige Beschtandteil vo der menschliche Kultur- und Zivilisations-Gschicht. Do unde sind einigi wichtigi Meileschtei vo der Technik-Entwicklig:
Welden
Gmoendsgliderong
Zua Wälda gheret dr gleichnamig Markt, s Pfarrdorf Reutern ond dr Weiler Ehgatten.
Konstantin II. (Gegenpapst)
Lääbe un Wirke
Am 12. April 769 het dr Stephan e vor allem vu fränkische Bischef bsuecht Laterankonzil ufgmacht, wu s unter anderem um di us ire Sicht uurächtmäßig Ernännig vum Konstantin zum Papscht gangen isch. Konstantin het aagee, är sei gege sy Wille zum Papscht glupft wore, s heb aber eber brucht go d Brobläm lese, wu dur dr Dod vum Paul I. ufdrätte sin. Am negschte Dag het er aber sy Gständnis widerruefe, wel d Vorgäng bi vorige Papschtwahle us syre Sicht nit vyl andersch gsii seie. Doderby het er si nametlig uf syni Vorgänger Sergius I. un Stephan II. beruefe, wu wie är vu dr Synod hätte mieße as Laie aagluegt wäre. Vu däre Argumentation wietig, het s Konzil nit nume d Absetzig vum Konstantin bstetigt un ihn exkommuniziert, mer het au aagornet, ass ihm d Zunge uusegrisse wird. Syni Ufzaichnige un Erloss sin vor dr versammlete Synod verbrännt wore. Dernoi isch dr Konstantin wider ins Chloschter gsteckt wore, ab do waißt mer nyt me vun em.
Lothey
Lothey (bretonisch Lotei) isch e franzesischi Gmai im Département Finistère in dr Region Bretagne.
Verwaltig
vu Lothey isch. Lothey ghert zum Kommunalverband.
Lorze
D Lorze isch de gröschti Fluss, wo dur de Kanton Zug flüüsst.
Posament
Posamänt: Worthäärkumft und Verwändig
Ass mä vilmol nume Faasere brucht, wie s hüte gläägentlig bassiert, isch e spööteri Entwicklig und drennt s Posamänt äigentlig vo sim ursprünglige Wärkstoff. Hüte umfasst dr Begriff fast alles, was zur Dekorierig vo Chläider brucht worde isch.
Bermont (Territoire de Belfort)
Verwàltung
vun Bermont ìsch. Bermont ghert zem Kommünàlverbànd.
Silbenschrift
E Silbeschrift isch e Schrift wo Symbol für ainzelni Silbe, nid aber für ainzelni lut odr Phonem hed. Nordamerikanischi Indianer und Inuit hän Silbeschrifte; in Japan sin sogar zwai Silbeschrifte in Gebruuch (Hiragana und Katakana). Umschtritte isch, ob au Konsonantenalfabeet zu de Silbeschrifte ghöre.
Albert Fritz (Radsportler)
Dr Albert Fritz (* 30. Merz 1947 z Jestette; † 1. Septämber 2019 z Züri ) isch e dytsche Radrännfahrer gsii.
Sportligi Laufbahn
Anne 1968 isch dr Albert Fritz mit dr Mannschaft vum Stuttgarter SC dytsche Maischter vu dr Amateur in dr Mannschaftsverfolgig wore. Wun er nit fir di Olympische Spiil 1968 z Mexiko-Stadt nominiert woren isch, isch er Profi wore.
Holzgau
Holzga (amtlich Holzgau) ischt a Gmoand im Bezirk Raete im Tirol, Eeschtraich.
Landtagswahl in Baden 1947
Am 29. Mai 1951 isch di urspringli uf vier Johr aagsetzt Wahlperiod abglofe. Wäge dr blante Länderfusion isch d Wahlperiod aber bis zum 31. Merz 1952 verlengeret wore. S nei Land Bade-Wirttebärg isch am 25. April 1952 bildet wore, wäge däm het s Land Bade zwisch em 1. un 24. April 1952 praktisch kai Volksverdrättig ghaa.
Staatsanleihen
Es git Reitingsagentuure wie Standard & Poor’s, Moody's oder Fitch, wo sonigi Risiko bewärte. Es het sich aber in dr Finanzkriise, wo 2007 usbroche isch, zäigt, ass mä sich uf deene iiri Iischetzige nid allzuseer sött verloo. D Bonitäät, wo si berächne, cha aber äinewääg groosse Iifluss ha uf d Zinse, won e Staat muess zaale, für zum Chöifer für sini Obligazioone finde.
Landkreis Freudenstadt
Schded ùn Gmaine
Zem Landchrais Freideschdad ghèère vier Schded ùn 12 Gmaine.
Marie de France
Öpis anders sind d Faable, wo d Marie de France ufgschribe het; die Gschichte chöme ursprünglech vom alte Dichter Aesop.
ETH Zürich
Organisation
De ETH het im Johr 1855 mit 68 Studente agfange, sit denn isch ihri Zahl die ganz Ziit grösser worde. Sit 1968 het d Zahl vo de Studentinne stark zuegno und hüte si fast 30 % vo de Studierende Fraue.
Sant’Antonio TI
Dialekt
Dr lombardisch Dialäkt vu Sant’Antonio ghert zum Ticinese.
Schu
Rolle
Dr Schu isch noch em Atum dr zweit Herrscher vo dr Schöpfig gsi, wo s no kei Ärde und Himmel ge het. Noch ihm het si Sohn Geb gherrscht. Usser dass är und si Frau, d Tefnut, d Ärde und dr Himmel uf d Wält brocht hai, het er dr Himmel, wo mänggisch d Gschdalt vo dr Himmelschueh gha het, au gschdützt. In dere Rolle wird er as Ma abbildet. Au em Re het er ghulfe gege däm siini Find und isch dorum, wie ander Chriegsgottheite au, mit emä Löiechopf abbildet worde.
Rheinbrücke Koblenz–Waldshut
s Bauwärk
S Bauwärch lyt öppè 100 m unterhalb vo dè aaltè Ysèbaabrugg vo 1859 un öppè 200 m obberhalb vo dè Strõssèbrugg a dè Aarèmündig zwǜschè Koblänz un dè Felsènau, d Rhybrugg isch i dè Johr 1931 bis 1932 baut worrè. Èrschti Blaanigè von èrè feschtè Brugg als Ersatz für è Fäärvobindig sin schu vor èm Èrstè Wältchrièg gmacht worrè. D Strõßèbrugg isch für zwei Fahrbaanè un beidsitigi Trottoir uusglait gsi. Si voknüpft im Strõßènetz diè dütsch B 34 uff am rächtè Rhyufer mit dè linksrheinischen schwizer H 7 uff dè linkè Sitè. Für d Schifffaart exischtyrt i dè mittlerè Öffnig è Passagè mit 6,0 m Höchi bim högschtè schiffbarè Wasserschtand. Diè dütsch Gränzabfertigung un diè schwizer Uusgangsabfertigung vum Warèvokeer findet sit 1978 in èrè gmeinsamè Gränzabfertigungsschtell uff dütschem Gebièt statt. 1981 isch è umfangrychi Inschtandsetzig vo dè Brugg für oppè 1,9 Millionè Schwizer Frankè durrègfüürt worrè.
Alemannisches Institut
Gschicht un Struktur
S Alemannisch Inschtitut wirkt as Verbindig vu Fachwisseschaft un dr interessierte Effetligkait dur landeskundligi Publikatione, d Veraastaltig vu wisseschaftlige Fachvordreg un Dagigen un dur d Organisation vu landeskundlige Vordragsraien un Exkursione. Dernäbe duet dr Verain d Zämenarbet mit andere landeskundligen un landesgschichtlige Inschtitutione ferdere.
Giovanna d’Arco (Oper)
Giovanna d’Arco isch e Opere vom Giuseppe Verdi, über s Läbe vo de Jeanne d'Arc. S Libretto chunnt vom Temistocle Solera und isch de Nachfolger vom Truurschpiel Die Jungfrau von Orléans) vom Friedrich Schiller. D Opere ghört zue de darschtelligswiis Dramma lirico und hät en Prolog und drü Äkt. Sie isch am 15. Februar 1845 im Teatro alla Scala in Mailand zum erschte Mal uufgfüehrt worde.
Griechisches Alphabet
Gschicht
I de Bronzezitt hend d Grieche e Silbeschrift bruucht, d Linear B (14.–12. Jhd. v. Chr). Die Schrift het sich usem ältere Linear A entwicklet, wo uf Kreta för e Sprooch brucht woren isch, womer bis hüt nöd het chöne entziffere. Mitem Undergang vo de mykenische Kultur isch isch de Bruuch vo de Schrift z Griecheland vergesse gange.
Westendorf (Landkreis Augsburg)
Verwaltong
Dr Birgermoeschter vo Wöschtedorf ischt dr Steffen Richter.
Afrika Islam
Dr Afrika Islam (* 1967 als Charles Glenn), au bekannt als 'Son of Bambaataa', isch en amerikanische HipHop- und Techno-DJ und -Broduzänt. Är isch bekannt für si Zämenarbet mit em Ice-T und em Westbam. Sy Gruppe - zäme mit em WestBam - haisst Mr. X & Mr. Y. Dr Afrika Islam hed di erschte zwai LPs vom Ice T kobroduziert. Zäme mit em WestBam hätt dr Afrika Islam au fasch Dütschland am Concours Eurovision 2004 verdrätte.
Naizin
Dialekt
Dr traditionell Dialäkt vu Naizin ghert zum Bretonisch.
Fußball-Weltmeisterschaft 1990
Spiilort
D Spiil vu dr Wältmaischterschaft sin in zwelf verschidene italienische Stadie uusdrait wore.
Spiilplan
1 Siig no Verlengerig 2 Siig im Elfmeterschieße
Rätoromanische Sprache
S Rätoromanisch (au Bündnerromanisch oder eifach Romanisch; rm. rumantsch, oder rumauntsch) isch e romanischi Sprooch, wo im Kanton Graubünde, em sognannte „Romanischbünde“ (rm. il Grischun romontsch), gschwätzt wird. Es isch syt 1938 di vierti offizielli Nationalsprooch vo de Schwyz. In de Schwyzer Volchzäälig vo 2000 isch es für 35'095 Mensche die Sprooch gsi, „wo si am beschte hen chönne“. Insgsamt hen öbe 60'000 Lüt aagee, dass si in de Familie oder im Alldaag Romanisch schwätze. Es isch demit mit öbe 0,5 % die Amtssprooch vo de Schwyz, wo em wenigschte Sprecher het. Im wytere Sinn meint mer mit Rätoromanisch au die romanische Sprooche, wo im Nordoschte vo Italie gschwätzt werde (Furlanisch un Dolomiteladinisch), sich aber dütlich vo de norditalienische Dialäkt unterscheide. Es isch hüt no umstritte, ob die Sprooche e engi Verwandtschaft mit em Bündnerromanische hen (Questione Ladina).
Dialäkt
Die Idiom bilde e Kontinuum, gönn also inenand über ohni scharfi Trennlinie. Am vitalschte vo de fümf Idiom sin s Surselvisch un s Vallader, wääred s Putèr un s Sutselvisch bsunders starch vum Ruggang vum Romanische betroffe sin. Im Biet vum Vallader hen bi de Volchszäälig vo 2000 6'448 Lüt s Romanisch als Umgangssprooch aagee (79,2 % vo de Bevölcherig vo dere Gegend), im Surselvische sin es 17'897 Lüt gsi (54,8 %), Putèr hen 5'497 Lüt gschwätzt (30 %) un im Biet vum Sutselvische hen 1'111 Lüt (15,4 %) s Romanisch aagee. Dur des isch s Dialektkontinuum inzwüsche dur s Dütschi zerrisse.
Phonologi
D Vokal // un // (in de Schrift <ü> un <ö>) chömme numme im Engadinische vor. In de übrige Dialäkt sin die Vokal zue // un // entrundet worde, un chömme höggschtens in dütschi Lehnwörter vor. De Vokal // (z. B. cudisch ‚Buech‘) isch im Surselvische änder marginal, un wird vo mangi Sproochwüsseschaftler nit als e eiges Phonem aagluegt. D Betonig isch meischt uff de letschte, sunscht au uff de vorletschte Silbe. In nit-betonti Silbe wärde d Vokal //, // un // zumene Schwa abgschwächt (z. B. in casa ‚Huus)‘, wo als [] oder [] ussgsproche wird.
Morphosyntax
Bi de Personalpronomina git's im Surselvische drei Persone Singular un Plural: Im direkte Objekt unterscheidet sich di 1. un 2. Person Singular: mei un tei bzw. mi un ti nooch de Präposition a: dai a mi tiu codisch ‚gib mer dyn Buech‘
Sproochkontakt
Im Wortschatz finde sich Wörter, wo scho ganz frie uss em Dütsche entlehnt worde sin. E Byspil defür isch s Wort glieud ‚Lüt‘, wo vo ahd. Liut chunt. E wytres Byspil isch s Verb ‚schaffe‘, surselvisch scaffir, engadinisch s-chaffir, wo vo germ. skafjan chunt. Im Surselvische finde sich als wytri Byspil malegiar ‚moole‘, schenghegiar ‚schenke‘ oder schazegiar ‚schätze‘. Bsunders im Sursilvan sin Wörter wie schon, aber oder halt Deil vum Alldagswortschatz. Für viili Germanisme finde sich au Ableitige devo. So gits näbem Wort buob ‚Bueb‘ un pur ‚Buur‘ au buoba ‚Maidli‘ un pura ‚Büürin‘, oder Verchlynerigsforme wie buobet, puret oder puranchel. Ussem Adjektiv flissi ‚fliisig‘ isch flissiadad ‚Fliis‘ bildet worde. S Wort für „Buur“ isch im Vallader in de bairische Form paur überno worde, im übrige Romanische aber in de alemannische Form als pur.
Usser im Wortschatz loot sich de dütsch Yfluss au in grammatischi Konstruktione noochwyse, wo mangmool em Dütsche Muschter folge. So isch s Bündnerromanisch di einzig romanischi Sprooch, wo d indirekti Rede mit Konjunktiv bildet. E Byspil defür isch de Satz El di ch'el seigi malsauns ‚Er sait, dass er chrank syg‘ uff Surselvisch. D Ricarda Liver vermuetet dass des en Yfluss uss em Dütsche isch. Bsunders im Surselvische werde neui Verbe viilmool eifach ussem Dütsche übersetzt (Lehnübersetzig). E Byspil defür isch s Verb mirar suenter, wo e direkti Übersetzige vum Dütsche „noochluege“ isch oder far cun für „mitmache“.
Ursprüng un Mittelalter
Dertemool het sich de romanisch Sproochruum no viil wyter in de Norde, in di hütige Kantön Glarus un St. Galle, ussdännt. Im Nordweschte isch s Romanisch bis zum Walesee gange, im Nordoschte bis uff Rüthi im St. Galler Rhytal, un im Oschte sin Deil vo Vorarlberg romanischsproochig gsi (Arlbergromanisch). Noochwyse cha mer des vorallem durch romanischi Orts- un Fluername, wo au nooch de Germanisierig erhalte blibe sin. Unterrätie isch e zitlang zweisproochig gsi, un im 12. Joorhundert ganz dütschsproochig worde. Ab em 15. Joorhundert isch s St. Galler Rhytal un d Gegend um de Walesee ganz dütschsproochig. Ussglööst worde isch des durch de sproochlichi Yfluss vo de dütschsproochige Oberschicht un vo de Zuewandrer ussem Norde. De Sproochweggsel isch debi en langsame, graduelle Prozess gsi; s Dütsch het sich vo eim regionale Zentrum zum näggschte ussbreitet, un weniger zentrali Gegende übersprunge. D Ortschafte um die Zentre ume sin lenger romanisch blibe, un in denne Kontaktzone het no lang e Zweisproochigkeit gherscht. Usserdäm het sich s Dütsch je nooch Bevölcherigsschicht verschide schnäll duregsetzt.
S Romanisch im 19. un 20. Joorhundert
Graubünde het im Joor 1803 e Bevölcherig vo öbe 73'000 Ywohner gha. Vo denne hen öbe 36'600 Romanisch gschwätz, wo usserdäm gschlosse in de romanische Täler gläbt hen, un wo viilmool au numme Romanisch gschwätzt hen. Noochdäm d Sproochgränz syt em 16. Joorhundert relativ stabil blibe isch, het am Aafang vum 19. Joorhundert d Germanisierig wiider aagfange. Gründ für de Ruggang vum Romanische ab 1800 gits mehreri. Ei wichtige Faktor isch de Bytritt vo Graubünde zur Eidgnosseschaft im Joor 1803 gsi. Dur de Bytritt zur Schwyz sin d Romane in sterchere Kontakt mit em Rescht vo de Schwyz groote, wo s Dütsch notwändig defür gsi isch. Usserdäm isch di hööcheri Verwaltig vo de drei Bünd immer dütschsproochig gsi, im Gägesatz zur Lokalverwaltig, wo in de Regel in de Lokalsprooch gsi isch. Wyl d Zentralverwaltig immer stercher worde isch, isch s Dütschi all mee in de Alldag vo de Romane vordrunge. E wytre Faktor isch d Usswandrig vo Romane ussem romanischsproochige Biet, un spööter d Zuewandrig vo Dütschsproochige, gsi. Un schliessli hen wirtschaftlichi Verändrige dezue gfiert, dass di romanischsproochige Buuredörfer, wo devor zum grööschte Deil Sälbschtversorger gsi sin, all mee in sterchere Usstuusch mit de dütschsproochige Noochberschaft groote sin. Glychzitig isch des dur di verchehrstechnisch Erschliessig vum Kanton erlyychert worde.
Im spööte 19. Joorhundert isch Graubünde usserdäm vercheerstechnisch besser erschlosse worde, was zumene sterchere Kontakt mit de dütschsproochige Regione gfiert het. Schliessli het s Uffcho vum Tourismus d Kenntniss vum Dütsche in viili Gegende zunere wirtschaftliche Notwändigkeit gmacht. So isch de Ruggang vum Romanische au dört am sterchschte, wo de Tourismus am friehschte ygsetzt het. Glychzitig isch d Landwirtschaft, e Domäne wo s Romanische traditionell verankert gsi isch, weniger wichtig worde. Die Faktore hen dezue gfiert, dass z Romanischbünde d Mehrsproochigkeit e Deil vum Sproochalldag worde isch, was in viile Gegende deno zum Verschwinde vum Romanisch gfiert het. Au d Sprecher vo verschidni romanischi Idiom hen im 19. Joorhundert schynts viilmool Dütsch mitenand gschwätzt. Als Uffruef gäge die Praxis isch s Motto „Tanter Romanschs be Romansch!“ (unter Romane, numme Romanisch!) entstande, wo uff de Peider Lansel zruggoot.
Romanisch in de Schuel
Usserhalb vo Romanischbünde fiert au no Chur syt em Schueljoor 2000/2001 e zweisproochig dütsch-romanischi Schuel. Uff de Hochschuelebeni bietet d Universität Fryburg/Schwyz Bachelor- un Masterstudiegäng für rätoromanischi Sprooch- un Literaturwüsseschaft aa. De Lehrstuel für Rätoromanisch z Fryburg git's syt 1991. Z Züri hen d Universität Züri un ETH syt 1985 gmeinsam en Viertel-Lehrstuel für Rätoromanisch.
Romanischi Literatur un Kultur
Im Engadin sin de Gian Battista Tschander uss Samedan un de Conradin de Flug (1787–1874) di erschte moderne Lyriker. Zue de Epoche vo de Romantik ghöre im Engadin bsunders de Siméon Caratsch (1826–1891) un de Gian Fadri Caderas (1830–1891), wo zum Deil au gmeinsam Werch verfasst hen, wie zum Byspil d Komödie Ils duos poets. Bsunders bekannti Lyriker un Liederdichter sin de Andrea Bezzola (1840–1897) uss Zernez wo s „Engadiner Nationallied“ Ma bella Val, mi' Engiadina verfasst het oder de Gudench Barblan (1860–1916) vo Vnà, Verfasser vum Lied a la lingua materna
Romanisch in de Medie
E wichtige Stellig wird vo de Radio e Televisiun Rumantscha ygno, wo Radio un Fernsehsendige uff Romanisch usstraale duet. S Radio Rumantsch sändet 24 Stunde e Program, wo Informationssändige un Musikprogramm dezueghöre. D Mitarbeiter verwände in de Sändige ihr eiges Idiom, was für zum gägesytige Verständiss vo de Idiom unterenand bytrait
Umweltschutz
Wo s Bewusstsy feelt
Ville arme Schwelle- und Entwickligsländer feele d Mittel zu effektive Umwältschutzmassname. S billige, aber höchschtgiftige DDT wird dorum witerhy grossflechig zur Bekämpfig vo de Insekte ygsetzt. Globali Uflage wie si im Kyoto-Protokoll verlangt wärde, wärde vo dene Länder meist nit aagno, mit dr Begründig dass nit sy, sondern d Induschtrynazione zum gröschte Teil für d Umwältschäde verantwortlich syge. Bis zum Juli 2010 hai 191 Staate s Kyoto-Protokoll underschriibe und ratifiziert, d USA, wo pro Chopf dr gröscht CO2-Usschdoss het, het erst underschriibe aber nit ratifiziert. D Uswirkige vom Protokoll si aber minimal bliibe.
Schloss Sargans
Underdanegebiet vo de Äidgenosse
Däm Ruum säit mä dorum s «Landvogteistübli». Meereri Wabbe erinner a Landvögt, won emol regiert häi: Zwyssig, Ceberg, Balthasar und Göldin vo Diefenau. Denn chunnt e Gang und denn d Woonrüüm vo de Vögt, wo mit spootgotische Wand- und Deckidääfeli usgstattet si, mit Bettegge und em gschnitzte Wabbe vom Landvogt Johann Caspar Meyer vo Baldegg. Dört isch au d «Agnesstube», wo iire Naame vo dr zwäitletschte Grööfin, dr Agnes von Matsch, het. Hüte isch d Stube e Däil vom Restorant.
1611 het dr Landvogt vo dr Daagsatzig dr Ufdraag öberchoo, d Wabbe vo de Ort, vo wo d Vögt chömme, an dr Ussemuure vom Palas aazmache, so dass mä sä vo witem cha gsee, au hüte no: Züürii, Luzärn, Uri, Schwyz, Obwalde, Nidwalde, Zug, Glarus und, noch em Toggeburgerchrieg, vo 1712 aa, au Bärn. 181 Vögt häi nochenander immer für zwäi Joor vom Schloss us regiert.
Stefan Mappus
Bolitischi Arbet
Am 24. Oktober 2009 het dr Mappus erklärt, ass er bereit sej, dr Noofolger vum bade-wirttebärgische Minischterbresidänt Oettinger z wäre, wu im Zug vu dr Bildig vu dr neje schwarz-gele Regierigskoalition z Berlin as neje EU-Kommissar nominiert woren isch. Zwe Däg speter hän s Landesbresidium un dr Landesvorstand vu dr CDU gschlosse fir d Nominierig vum Stefan Mappus fir s Minischterbresidänteamt gstimmt. Derzue isch dr Mappus as Spitzekandidat fir d Landdagswahl 2011 nominiert wore un am 20. Novämber 2009 zum neje Landesvorsitzende vu dr CDU Bade-Wirttebärg gwehlt wore. Am 10. Februar 2010 isch er im bade-wirttebärgische Landdag mit 83 vu 139 Stimme zum Minischterbresidänt gwehlt. Dodermit het er ei Stimm weniger iberchuu wie di schwarz-gel Koalition Stimme im Landdag het.
Bi dr Landdagswahl z Bade-Wirttebärg 2011 het d CDU unter em Mappus mit 39 Brozänt 5,2 weniger as 2006 iberchuu un wäg em guete Abschnyyde vu dr Griene zem erschte Mol syt fascht 58 Johr d Regierigsmehrhait verlore, wel di Griene mit dr SPD zäme ne Koalition bildet hän. As Konsequenz het dr Mappus aagchindet, syy Amt as Landesvorsitzende vu dr CDU ab Mai z Verfiegig z stelle, aber au syy Landdagsmandat behalte z welle.
Kontroverse
Im Johr 2003 het dr Mappus z Pforze versuecht, d Uusstellig Neofaschismus in der BRD z verhindere, wel dert e baar Bolitiker e inhaltligi Nechi zum Rächtsextremismus unterstellt wore isch.
Laichinger Tiefenhöhle
Der Nama ischd a bissle kurios; heid däd ma zo so ara Hehle Schachdhehle saga, aber dui Hehle ischd 1892 enddeggd wära ond war oina von de älleraischde sodegge Hehla wo ma domols kennd hot, ond weils hald duif na ganga isch hod ma duifa Hehle oder Diefahehle gsaid.
Rumänien
Geografi
Ùf s Gsamt gseh bstoht Rumänie zù 40 Brozänt ùs Ackerland, zù 20 Brozänt ùs Wììse- odder Weideland ùn zù 25 Brozänt ùs Wald. Erwähnenswärt sìn usserdèm d'Sumpfzone ìm Donaudelta, wùù e Flächi vù 5'600 km² hät, ùn d'Karpate.
Bevölcherig
Doo d'Verdeilig vù de Aadeil ùf d'Bevölcherigsschichte nooch Alter:
Sementina
Geografi
Sementina lyt weschtli vu dr Kantonshauptstadt Bellinzona am Uusgang vum glychnamige Dal uf eme Schuttchaigel am rächte Stade vum Ticino. Zue dr ehmolige Gmai het no d Fraktion Piancalardo ghert. D Nochbergmaine sin Cugnasco-Gerra, Giubiasco, Gudo und Monte Carasso gsi.
Bethonvilliers
Gschìcht
S Gebiet um Bethonvilliers hàt ìm Mìttelàlter dr Herre vun Montbéliard ghert und ìsch ìm 14. Johrhundert an d Habsburger kumme. Zàmme mìt em Sundgäu ìsch s mìt em Weschtfälische Frìde 1648 frànzesisch worre. Zitter ànne 1793 hàt s zum Département Haut-Rhin ghert, ìsch àwer 1871 àls Deil vum Territoire de Belfort im Gegesàtz zem iwrije Elsàss bi Frànkrich bliwe.
Leissigen
Sprach u Dialäkt
Bir Vouchszeuuig 2000 hei vo de 898 Ywohner 93,7 % Dütsch aus Houptsprach aaggää, 1,2 % Französisch u 0,4 % Italienisch.
Hugo Pratt
s Läbe
1949 isch dr Hugo Pratt uf Buenos Aires gange, won er für dr argentinischi Verlag Editorial Abril gschafft hed. Är hed au südamerikanischi Comic-Künschtler wi dr José Luis Salinas und dr Solano López kennegleert. 1962 isch är zrugg uf Italie; 1964 isch är uf Grossbritannie gange, won er für dr Daily Mirror und d War Picture Library/Sunday Pictorial gschafft hed. 1965 hed är – wider z Italie – für dr Corriere dei Piccoli zaichnet. 1967 isch s erschti Obetüür mit em Corto Maltese erschine, und zwor zersch im neue Magazin Sgt. Kirk, denn au im französische Heftli Pif. Schliesslig hed sich dr Verlaag Casterman aabotte, em Pratt sini Comics z veröffentlige und so isch er immer erfolgyrcher worde, vor allem z Franggrych. Är hed unter anderem mit em Milo Manara zämgeschafft und e Comic über di letschte Dääg vom Antoine de Saint-Exupéry kreiert.
Lechaschau
Aiwohner
Quella: Statistik Austria: Bevölkerung seit 1869 für Gemeinden. STATcube
Neulliac
Neulliac (bretonisch Neulieg, Gallo Nivilhac) isch e franzesischi Gmai im Département Morbihan in dr Region Bretagne.
Mellac
Verwaltig
vu Mellac isch. Mellac ghert zum Kommunalverband.
Melanie Mettler
Uusbildig un Beruef
D Melanie Mettler het Literaturwisseschafte, analytischi Philosophy un Sproochwisseschafte studiert un derno in Anglischtik mit ere kulturwisseschaftlige Untersuechig zue kosmobolitische Wäärt in dr Literatur promoviert.
Verkehrsbetrieb der Landschaft Davos
De Verkehrsbetrieb der Landschaft Davos (VBD) betrib sit 1990 ds jetz siba Linie umfassend Davoser Ortsbusnetz. Dezua hets momentan an eigena Fuahrpark vo 13 Büs, wo vo Fahrzüg vo mehrerera Konzessionär ergänzt wird.
Rundkursline 3 und 4
Im Summer wird tagsüber uf da Promenada ebafalls en 15-Minuta-Takt pro Richtig abota. Nu jeda zweiti Kurs fahrt witer uf da Talstrass und uf Stilli, wos det an 30-Minutea-Takt git.
Monstai (Linia 10)
D Linia 10 verbindat de Endpunkt vu der Linia 1 ds Glaris mitam Dorf Monstai, wo sich hoch überam Landwassertal befind.
Fahrzüg
De Wageapark umfasst momentan 13 Niderfluarbussa. Alli sind mit Partikelfilter usgrüschtat, di besitiga 99 % vum Russ- und Finstaub us de Abgasa. Durchschnittlich fahrt jeda Bus ca. 35'000 Kilometer im Jahr, d Spitzaleischtig isch ca. 70'000 km, en Linieabus isch 12–13 Jahr in Betrib. (Stand: 22. November 2021)
Lermoos
Sproch und Dialekt
Bai dr Volkszellung 2001 hond vo 1061 Aiwohner 950 Daitsch als Umgangsproch aagea, 47 Daitsch und andere Sproche und 64 nur andere Sproche.
Dr Dialekt vo Lärmuus ghert zum Bairisch.
Karl Carstens
Dr Karl Carstens (* 14. Dezämber 1914 z Bremen; † 30. Mai 1992 z Meckenheim) isch e dytsche Bolitiker (CDU) gsii. Är isch vu 1976 bis 1979 Bresidänt vum Dytsche Bundesdag un vu 1979 bis 1984 dr fimft Bundesbresidänt vu dr Bundesrepublik Dytschland gsii.
Burg Berauerhorn
S Wappè vo dè Ritter vo Berau wyst drei Bärègrind uff. È Vowandtschaft mit dè Hèrrè vo Sellèbürè, wo ebbèfalls èn Bärègrind im Wappè füürèd un Bsitzungè a s Kloschter St. Bläsy voschenkt hèn, isch aaznää. Reginbärt vo Seldèbürè gildèt als Gründer vom Kloschter St. Bläsy.
Karl Carstens
Abgordnete
Vu 1972 bis 1979 isch er Mitglid vum Dytsche Bundesdag gsii. Do isch er vu Mai 1973 bis Oktober 1976 Vorsitzer vu dr CDU/CSU-Bundesdagsfraktion un Oppositionsfierer gsii. No dr Bundesdagswahl 1976 isch dr Carstens am 14. Dezember 1976 zum Bresidänt vum Dytsche Bundesdag gwehlt wore.
Gesetz vom abnehmenden Grenzertrag
S Gsetz vom abnehmende Grenzertrag oder Gsetz vom abnehmende Bodenertrag het dr physiokratisch Ökonom Turgot im 18. Jahrhundert formuliert. Es schtammt uus dr ökonomische Marginalanalyse, wo mit mathematische Grenzwert operiert und besagt, dass im Ackerbau bi gliichbliibender Flächi zuenehmende Dünger-Iisatz zu abnehmende Ertragszuewächs füehrt. Dr Punkt defür wird allerdings erscht nach ere Phase vo anschtiigende Ertragszuewächs erreicht. Da dr Turgot en früehe Ökonom gsii isch, isch das Gsetz urschprünglich no nit mathematisch formuliert gsii.
Franz von Stuck
Dr Franz Stuck, sit 1906 Ritter von Stuck (* 23. Februar 1863 z Tettenweis, Landkreis Passau, Niiderbayre; † 30. August 1928 z Münche) isch e dütsche Zäichner, Mooler und Bildhauer gsi.
Bradley Cooper
Biografi
Dr Cooper isch vu Dezämber 2006 bis Mai 2007 mit dr Schauspileri Jennifer Esposito ghyrote gsii. A em Spotjohr 2009 bis Merz 2011 isch er mit dr Schauspileri Renée Zellweger liiert gsii un vum Merz 2013 bis Merz 2015 mit em Model Suki Waterhouse.
Mespaul
D Gmai ghert zum un zum Arrondissement.
Dialekt
Dr traditionäll Dialäkt vu Mespaul ghert zem Bretonisch.
Yggdrasill
Yggdrasil in da Edda
D‘Asen hond da Ur-Riese Ymir umbrocht undgär alls us sinem Körpaerschaffa. D’Esche Yggdrasil isch da erschte Bom gsi, wo se pflanzt hond, da gröschte und schönschte Bom in da Geschichte. Sine Äschte gänd Schatta uf nü vaschiedene Wälta und gond uffe bis in Himmel. Uf da Schpitze dom hockt an Adla ohne Nama, und zwüschat eam sina Oga hockt n Habischt, wo Vedrfölnir hoaßt.
Semione
Semione isch bis Endi Merz 2012 e Gmai im Kanton Tessin in dr Schwyz gsii. Si hät zum Chrais (circolo) Malvaglia im Bezirk Blenio ghert.
Liebe
Dr Dude definiert dr Begriff as uf dr einte Siite e starks Gfüehl vo Zueneigig zun ere Person, wo eim nooch stoht, uf dr andere Siite e Bindig an e bestimmte Mensch, wo uf ere starke körperlige, geistige und seelische Aaziehig wurd beruehe, wo verbunden isch mit em Wunsch sich hiizgee und mit ihm zsämme z si. Noch em dtv-Lexikon isch d Liebi die ursprüngligsti menschligi Gmeinschaftsbindig, wo in naturhafte Driibstrukture, wo s au in dr Dierwält git, s Fundamänt für e Bau vom menschlige Sozialläbe bildet.
Lengnau BE
Sprach u Dialäkt
Dr Dialäkt vo Längnou ghört zum Hochalemannisch.
Alternative für Deutschland
D Alternative für Deutschland (churz: AfD, alem. Alternativ fir Dytschland) isch e rächtspopulistischi dytschi Bartei mit rächtsextreme Tendänze.
Literatur
Bydreg in Sammelbänd
Wahl zur Verfassunggebenden Landesversammlung in Baden-Württemberg 1952
Bildig vum Land un erschti Landesregierige
Im neie Bundesland hän zerscht FDP/DVP, SPD un BHE e Regierigskoalition unter em Reinhold Maier bildet, wu vorhär Minischterbresidänt vu Wirttebärg-Bade gsii isch. Am 7. Oktober 1953 isch unter em Gebhard Müller (CDU) e Allbarteiekoalition (ohni d KPD) bildet wore. Dr Müller isch bis 1952 dr Regierigsschef („Staatspräsident“) vu Wirttebärg-Hauezollre gsii.
Schramberg
Iigmoendunge
Di folgende Gmoende sind i d Stadt Schramberg iigmoendet worre:
Beggingen
Politik
Gmaandspresident isch de Mike Schneider (Stand 2012).
Gustav Klimt
Lääbe
1890 het dr Klimt dr Kaiserbriis überchoo und im Joor druf isch er e Mitgliid vo dr Gnosseschaft Künstlerhuus Wien worde. 1897 isch er us em Künstlerhuus usdräte, het ghulfe d Wiener Secession gründe uns isch deren iire erst Bresidänt worde. Im Klimt sini Entwürf für Fakulteetsbilder für d Uniwersidäät Wien si vo dr Uni as pornografisch abgläänt worde, aber s erste Bild, Philosophie, het bi dr Bariiser Wältausstellig e Goldmedallie überchoo. 1905 isch dr Klimt us der Secession usdräte, wil si dört z „naturalistisch“ wurde moole. Dr Klimt het vili Ustellige ghaa und isch 1912 Bresidänt vom Bund vo de Ööstriichische Künstler worde.
Wetter
D Erwärmigs-Grade vom Meer oder vom Feschtland variiere bekanntlech mit de Johresziite. Grund drfür isch der astronomisch Uusrichtigs-Schtand vo der Aerde zur Sunne, wo uufgrund vo der schiefe Aerdachse übers Johr variiert: Im Summer uff der Nord-Halbchugele isch der Iischrahligs-Winkel vo de Sunnestrahle do ungefähr rächtwinklig; dodermit dringe d Strahle optimal tief in de Bode iine und wärme ne soo verglichswiis starch uuf. Dodermit bliibt d Wärmi au z Nacht bode-noch erhalte, die warme Täg stelle sich - au wenn s glägentlich rägnet - relativ konschtant ii. Im Winter vo der Nord-Halbchugele hingäge isch der Iischrahligs-Winkel uffgrund vom ene andere Sunnestand zur Aerde spitzwinklig - was bedüütet, dass die Strahle uf em Bode ziemlich stark reflektiert wärde, also nümm so stark in de Bode iidringe; d Folg: s Klima wird, dr Johresziit entsprächend, chüeler, will sich der Bode nümm so stark ufwärmt. Doderdur ergitt sech natürlech au e schtercheri Abchüelig vo de Niederschleg, was sech im Krischtallisiere vom Rägewasser manifeschtiert - es schneit.
Moldawien
D Aamtsproch vu Moldavie isch Rumänisch. Bis 2013 hot ma s Rumänisch offiziell Moldawisch gnennt, zum d Oagastendigkeit vum Laand und vom Volk ussazheba.
Formale Semantik
Die modärni formali Semantik het iiren Ursprung in Aarbede vom Alfred Tarski, Richard Montague, Alonzo Church und andere.
Leuzigen
Gschicht
Löizige isch zum erschte Mal gnennt worde im Jahr 1235 aus Loxingen, 1270 Loexigen. Bis zum 31. Dezämber 2009 het d Gmeind zum Bezirk Büre ghört.
Milizac
Verwaltig
Dr letscht Maire vu Milizac isch dr Bernard Quillevere gsii.
Botans
Botans ìsch e frànzeesche Gmein ìm Département Territoire de Belfort ìn dr Region Bourgogne-Franche-Comté (bìs 2015 Region Franche-Comté).
Hauptpost (Basel)
Baugschicht
S Geböid isch vo 1376 bis 1378 as stedtischs Kaufhuus entstande. Zwüsche 1559 und 1596 het mä e Doorbooge baut, wo men em Daniel Heintz zueordnet. Wo s Kaufhuus im Joor 1853 zum Bostgeböid umbaut worde isch, het män en an die Freiji Strooss versetzt. 1881 het dr Wiener Dombaumäister Friedrich von Schmidt s Geböid erwiteret. 1886-1888 het mä im Börsesaaldrakt gege d Gärbergass zue Bildnismedallion vo Manne us dr Wüsseschaft und Technik ufghänkt (Rowland Hill, Heinrich von Stephan, Samuel Morse, Alessandro Volta, George Stephenson, Louis Favre, Joseph Munzinger, Johann Heinrich Speiser, Wilhelm Eduard Weber, Daniel Bernoulli), wo dr Achilles Schlöth gmacht het. Dr Burkhard Mangold het 1909/1910 d Wandbilder gmoolt und dr Coghuf am Ändi vo de 1920er Joor s Bild „Beweegig“; 1973 bis 1977 si si restauriert worde.
Delphine Klopfenstein Broggini
Bolitik
D Klopfenstein Broggini isch Voorstandsmitgliid vu dr Griene Schwyz, dr Berootigsstell fir Fraue un Familie F-Information z Gämf un vu Pro Natura Gämf.
Ruhesystem
Zum Bischbil dräit sich s Ruesüsteem vo dr Ärdoberflechi mit dr Ärdrotazion mit, und vo doo chömme Zentrifugal- und Coriolischreft, won e dütlige Iifluss (u. a.) uf d Ozeanströöm und s Klima häi.
Goldene Horde
Bis öbbe 1342 häi d Khan in dr Stadt Alt-Sarai im Wolgadelta residiert. Denn isch Nöi-Sarai (au Berke-Sarai), wo witer nördlig an dr Wolga lit, dr Sitz vo de mongolische Herrscher worde. Allerdings häi d Khan nume im Winter in dene Stedt gwoont, wil si im Summer mit iire Rosshärde in de witen Steppegebiet vo dr Ukraine, vo Russland und vo Kasachstan ufghalte häi, so wie s iire alte, nomadische Dradizioone entsproche het. In dere Zit si si vo bevollmächtigte Statthalter verdräte worde.
Pisoni-Brunnen
Usgsee
Dr Brunnedroog isch us Stäi und het grundeti Site. Linggs und rächts het s e niidrigs Sudeldröögli für d Hünd. Uf em viereggige Brunnestogg het s Rölief vo zwäi Uristier, wo d Brunneroor us de Müüler von ene chömme. D rundi Süüle uf em Stogg isch verziert und het oobedruff e Bluemechnopf.
Sobrio
Gschicht
Im Friejohr 2004 hän d Stimmburger vu Sobrio in ere Volksabstimmig gege d Fusion vu ihre Gmai mit dr Gmaine Anzonico, Calonico, Calpiogna, Campello, Cavagnago, Chiggiogna, Faido, Mairengo, Osco un Rossura gstimmt. Am 10. April 2016 het Sobrio mit Faido fusioniärt.
Noyal-Muzillac
D Gmai ghert zum un zum Arrondissement.
Basel-Gasfabrik
Mä het zwäi Friidhööf gfunde, aber Dooti si e chli überall im Gebiet vo dr Siidlig begraabe worde.
D Laag vo dr Siidlig
D Rauriker häi Baasel-Gaasfabrik woorschinlig im Joor 58 v. d. Z. ufgee, wo d Kelte uf Gallie zooge si. Noch dr Niiderlaag in dr Schlacht bi Bibracte si si in iir ursprüngligs Siidligsgebiet zruggzooge und häi uf em Münsterhüügel e befestigts Oppidum gründet.
Benedikt Staehelin
Si Lääbe
Dr Stäächeli isch as dr Soon vom Brofässer Johann Heinrich Stäächeli und dr Ursula Battier, dr Dochder vom Händler Lukas Battier uf d Wält choo. Er het vo 1707 bis 1710 z Baasel Künst studiert und denn wie si Vater Medizin. 1714 isch er z Bariis gsi, won er under anderem bim Arzt und Botaniker Sébastien Vaillant studiert het. 1716 het er z Baasel dr Dokter gmacht. 1719 isch er e Zitlang z Stroossburg und Leiden gsi. 1727 isch er Brofässer für Füsik an dr Uniwersidäät Baasel worde und zwar dank eme Entschäid dur s Loos, wo dr Leonhard Euler verloore het. Vo 1736 bis 1737 isch dr Stäächeli Räkter vo dr Uni gsi. Dr Stäächeli het im nöie Südflüügel vom Stachelschützehuus e Labor iigrichdet, won er Experimentalfüsik driibe het und het eso sim Fach zum ene Ufschwung verhulfe. Er isch au Brofässer für Botanik gsi und het sich für Moos und Bilz intressiert. Er het sini mikroskopische Undersuechige under anderem dr Bariiser Académie royale des sciences vorgläit.
Frauenfeld (Begriffsklärung)
Frauenfeld isch
Frauenfeld isch gsi
Schloss Tarasp
Gschicht
D Familie Hesse häts Schloss 1919 für d Öffetlichkäit uuftaa. 2016 hät sis em Ängadyner Künschtler Not Vital verchaufft. Dää hät versproche, s Schloss kultuurturistisch uufzwärte, und chunt drum im Gägezuug Gält vo de Gmäind Schuls über.
Elsass Cola
Dr Inhalt vum Elsass Cola esch: Wasser vu dr Soultzmattquàlla, Zucker vu Erstein (beida regionala Produkta), un natürella Aroma. Im Summer 2008 hat s Rezàpt a betsi gchangiert: 6% Zucker weniger, jetzt sen 10,5 gram Zucker / 100 ml Cola. S gitt oï a "Elsass Cola light", ohna Zucker, met Sucralose als Ersatz.
Ulrich Maurer (Politiker)
Dr Ulrich Maurer (* 29. Novämber 1948 z Stuegert) isch e Rächtsaawalt un dytsche Bolitiker (SPD, speter Die Linke).
Muhen
Architektur
Z Muè stoot no es uralts Purehuus, wo mid Strau tekt isch. Hüt isch do drin s Dorfmuseum.
Meşale Tolu
Lääbe
Si isch z Ulm ufgwachse un het dert s Abitur am Anna-Essinger-Gymnasium gmacht. Z Frankfurt am Main het si uf Lehramt fir Gimnasie mit dr Fächer Ethik un Spanisch studiert. Anne 2007 het si di dytsch Staatsburgerschaft iberchuu un derno di tirkisch ufgee. D Tolu het ehrenamtlig as Schurnalischti un Ibersetzeri fir di sozialistisch Nochrichtenagentur ETHA gschafft. Vorhär het si fir dr Radiosänder Özgür Radyo gschafft, bis dää am 4. Septämber 2016 dur e Dekret vum Staatsbresidänt Recep Tayyip Erdoğan verbote woren isch. D Tolu isch ghyrote mit em Schurnalischt Suat Corlu un het mit ihm e Suhn (* 2014). Wu dr Suhn uf d Wält chuu isch, isch d Familie in d Tirkei zoge.
Liste der Mitglieder des Schweizerischen Bundesrates
Die Tabelle lischtet alli Mitglieder vom Schwiizerische Bundesrat sit 1848 auf.
Frieden zu Basel
Die wichdigschte Verdragsbedingige si gsi:
Zwei Johr schböter hai sich d Riichsschdedt Basel und Schaffhuuse der Eidgenosseschaft aagschlosse.
Gregor X.
D Waal zum Babst
Noch em Dood vom Babst Clemens IV. het s fast drei Joor lang käi Babst gee. Am 1. Septämber 1271 isch denn schliesslig dr Tebaldo Visconti, wo nie Briester gsi isch und zur zit vo de Waale uf eme Chrüzzuug z Palestina gsi isch, zum Babst gweelt worde. Es wird verzellt, ass er z Akkon im Niccolò, Maffeo und Marco Polo offiziell dr Ufdraag gee het, zum Herrscher vo de Mongole z räise, iin zum Christedum z bekeere und mit em e Bündnis gegen e Islam abzschliesse.
Frauenfeld
Stross
Mit drüü Autobahnaaschlüss i de Umgebig isch d Stadt vo verschidene Siite erraichbar; vo Sanggale öber de Aaschluss Matzinge (A1) im Süde, vo Winterthur öber de Aaschluss Frauefäld West und vo Chrüzlinge öber de Aaschluss Frauefäld Ost, beedi nördlich vo de Stadt und a de A7. Im underirdische Chraisel diräkt under em Bahoofsplatz träffed sich d Hoptstrosse 1 und 14.
Die unwürdige Greisin
Die unwürdige Greisin ischt a Kurzgschicht vom Bertolt Brecht, wo-nr 1939 gschriiba ond zäa Jôhr schbäter en sei Sammlong Kalendergeschichten uffgnomma hôt.
Noyal-Pontivy
Noyal-Pontivy (bretonisch Noal-Pondivi) isch e franzesischi Gmai im Département Morbihan in dr Region Bretagne.
Geografi
Noyal-Pontivy lyt 47 km vu Vannes un 51 km vu Lorient uf ere Hechi zwische 54 m un 162 m iber Normalnull. Nochbergmaine sin Neulliac im Nordweschte, Saint-Gérand im Norde, Gueltas im Nordoschte, Pontivy im Weschte, Kerfourn im Oschte, Saint-Thuriau im Sidweschte, Moustoir-Remungol im Side un Naizin im Sidoschte.
Landkreis Calw
Dor Graes Calb (amtlich Landkreis Calw) isch a Landgraes en Bada-Wirddabärg. Är ghaerd zom Regirongsbezirk Karlsrua ond isch on Dåel vo dor Regio Nordschwarzwald.
Gabun
Gabun (frz.: Le Gabon) lit in Zentralafrika. Es gränzt an Kamerun, Äquatorialguinea und d Republik Kongo, und an dr Golf vo Guinea. Gabun lit zwüsche 4° S -2° N und 9°-14° O. Der Äquator lauft dur s Land. Dr Nationalfiirtig isch der 17. August.
Oberentfelden
Oberämpfälde , offiziell Oberentfelden, isch e Gmeind im Bezirk Aarau im Kanton Aargau.
Gabun
Di unabhängig Republik Gabun (syt 1960)
Bi dr erschte freie Wahlen im unabhängige Gabun het kani vu dr boode große bolitische Barteie ne, Meehait chenne gwinne. Dr Regierigsschef Leon M´Ba vu der BDG het zuen ere Zämmenarbet vu dr Barteien ufgruefe. Wun er versuecht het, d Verfassig in Richtig vun ere Bresidaldemokraty no franzesisch-gaullistischem Vorbild z ändere, isch er im Barlemänt uf Widerstand gstoße. Är het derno s dr Uusnahmzuestand uusgruefen un het s Barlemänt ufglest. Sy grescht innerbarteilige Konkerränt Paul Gondjout het er zue zwai Johr Gfängnis verurdaile loo. Mit em UDSG-Fierer Aubaume het er si uf Neiwahlen anne 1961 gainigt, wu syni Bresidalverfassig bstetigt het. Dr Aubame isch Usseminischter wore.
Roman Herzog
Bartei
Syter anne 1970 isch dr Herzog Mitglid vu dr CDU. Vu 1978 bis 1983 isch er er Bundesvorsitzer vum Evangelische Arbetschrais vu CDU un CSU. Um des Zyt het er ab ab 1979 au em Bundesvorstand vu dr CDU aaghert. Syt syre Amtszyt as Bundesbresidänt ruet sy Barteimitglidschaft.
Land Rhyland-Pfalz
Anne 1973 isch dr Herzog as Staatssekretär un Bevollmächtigte vum Land Rhyland-Pfalz bim Bund in Landesregierig vum Minischterbresidänt Helmut Kohl gruefe wore. In däre Funktion isch dr Herzog glychzytig au Mitglid vum Bundesrot gsii. Des Amt het er au unter em Minischterbresidänt Bernhard Vogel wytergfiert.
Bundesverfassigsgricht
Nodäm er s Landdagsmandat niderglait het, isch dr Herzog am 20. Dezämber 1983 zum Vizebresidänt un Vorsitzer vum erschte Senat vum Bundesverfassigsgricht ernännt wore. Wu dr Wolfgang Zeidler in Ruestand gangen isch, isch dr Herzog am 16. Novämber 1987 sy Noofolger im Amt vum Bresidänt wore. Är het des Amt ghaa bis zum 30. Juni 1994. Sy Noofolgeri isch d Jutta Limbach.
Morlaix
Geografi
Morlaix lyt am glychnamige Fluss am Atlantik, 68 km vu Quimper un 53 km vu Brest uf ere Hechi zwische 0 m un 104 m iber Normalnull. D Nochbergmaine sin Plouezoc’h, Garlan, Plouigneau, Plougonven, Plourin-lès-Morlaix, Saint-Martin-des-Champs, Taulé un Locquénolé.
Geltwil
Geografy
S Dorf lyt im Bünztaal. Es isch uf dr Oschtsyte vom Lindebärg. Zu dr Gmeind ghört au dr Wyler Ysebärgschwyl.
Morlaix
Verwaltig
vu Morlaix isch. Morlaix ghert zum Kommunalverband.
Schwul
Überblick
Mit schwul cha au alles bezeichnet wärde, was charakteristisch zum ene Schwule ghört und was für Schwuli und deren ihri Inträsse bestimmt isch (Bischbil: „schwuli Zitschrift“, „schwuli Bar“, „schwules Lokal“, „schwuli Sauna“ ). In dene Zsämmehänge het dr Begriff vor allem e kulturelle bzw. gsellschaftlige Bezug und isch nid uf e sexuelle Kontext begränzt.
Charles Dickens
Schurnalist und Schriftsteller
Dr Dickens isch äine vo de populärste Schriftsteller in dr änglische Litratuur. Scho zwüsche 1857 und 1892 het d Verlagshandlig Chapman & Hall (London) eläi 700'000 Exemplar vo sine Wärk verchauft.
Kallern
Geografy
S Dorf lyt uf ere Gländterrasse uf dr Weschtsyte über em Bünztaal ganz im Norde vom Lindebärg. Derzue ghöre d Wyler Challere, Hinderbüel, Underniesebärg, Underhöll und Oberhöll.
Augsburger Puppenkiste
Gschicht
Nach em Chriegsändi het de Walter Oehmichen es nüüs Puppetheater plant. Im ehemalige Heilig-Geist-Spital het er e ständige Uffüehrigsort gfunde. D Eröffnig vo de Augschburger Puppechiste isch am 26. Februar 1948, also gnau vier Jahr nach de Zerstörig vom Puppenschryyn gsi. Mit em Stuck Der gestiefelte Kater isch s Theater uufggange. Als Puppespiler und Sprächer sind jungi Augschburger Schauspiler uf de Bühni gstande. De Manfred Jenning, eine vo ine, isch schnäll zum Huusautor vo de Puppechiste worde und het am 31. Dezämber 1950 mit em jährlich wächselnde Silvästerkabarett für Erwachseni e Tradition erschaffe, wo s bis hüt git.
Hammurapi
D Eroberig vo Mesopotamie
Siini Vorgänger hai d Nochberschdedt Borsippa, Kisch, and Sippar eroberet, und vo dere Machtbasis uus het dr Hammurapi, wo Elam 1766 in Mesopotamie iigfallen isch und s Riich vo Eschuna eroberet het, mit dr Underschdützig vo Larsa chönne besiige. Wil aber dr Hammurapi nid zfriide gsi sich mit dr Hilf vom König vo Larsa het er en agriffe und bis öbbe 1763 s ganze südlige Mesopotamie eroberet. Währed er im Süde beschäftigt gsi isch, hai siini Nochbere im Norde Unrueh gschdiftet. Dr Hammurapi het druf Eschuna agriffe und d Schdadt eroberet. Denn isch er im Euphrat noch gege Nordweschde zoge und het ganz Mesopotamie bis Mari under si Herrschaft brocht. In Syrie si Aleppo und Qatna unabhängig bliibe.
Schule (Begriffsklärung)
Schule bezeichnet:
Soziale Klasse
Dr Begriff (Soziali) Klass bezäichnet in de Sozialwüsseschafte e Klass vo Lüt wo gmäinsami soziali Merkmol häi, vor allem wirtschaftligi.
Pfafflar
Gschicht
Pfafflar ischt zum erschte Mol gnennt worda im Johr 1284 Pavelaers.
Péaule
D Gmai ghert zum un zum Arrondissement.
Geografi
Péaule lyt 31 km vu Vannes un 78 km vu Lorient uf ere Hechi zwische 0 m un 92 m iber Normalnull.
Der Tunnel
Handlig
Doch uf däre Strecki, wo är oft fahrt, fallt ihm uf, dass de Zug ungwöhnlich lang durch en eigentlich sehr churze Tunnel raset, wo är suscht nie sonderlich bemerkt het. D’Unruhe vom Schtudänt wachst, während die Mitreisende nid beunruhigt sind. De Schaffner versicheret uf Aafrag, dass alles in Ordnung sig. De 24-Jährigi schtosst zum Zugführer dure, wo sich de langi Tunnel nid erkläre cha. Gmeinsam schaffed sies, zur Lokomotive z’chlättere. De Füehrerruum isch leer, de Lokomotivfüehrer scho nach füüf Minute abgschprunge, de Zugfüehrer aber an Bord blibe (Är seit, är hetti scho "immer ohne Hoffnung gelebt") D’Lok ghorcht nümme, d’Notbräms funktioniert nümme, und de Zug rast immer schnäller und schnäller in dunkle Abgrund. Am Änd luegt de Schtudänt - wo am Aafang no Watte und Sunnebrülle treit het - em kommende Tod muetig is Auge, wändet de Blick nid ab: "Was sollen wir tun" - "Nichts (…) Gott ließ uns fallen, und so stürzen wir denn auf ihn zu."
14. Jahrhundert
S '''14. Jahrhundert''' hät am 1. Januar 1301 aagfange und am 31. Dezember 1400 uufghört. Es isch d Epoche vom Spaatmittelalter in Europa.
Rottenschwil
Geografy
Dur Roddeschwyl isch früener der alt Houptkanal vo der erschte Entwässerig vo dr Rüüssebeni ggange. Im Biet vo Roddeschwyl ligge grossi Sümpf und Wasserflechene, au der ehemolig Flusslouf vo dr Rüss, wo hüt Stilli Rüüss heisst. Die Deil vo dr Landschaft und psunders dr Flachsee sind die wichtigschte Naturschutzpiet i dr Rüssebeni, wo bim grosse Projäkt vo der Sanierig vom Rüsstaal ygrichtet worde sind.
Sorengo
Gschicht
Sorengo isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1189 as Sourengo.
Annett Louisan
Läbä
D Annett Louisan isch als Einzelchind bi ihrnä Grosselterä z Sachsen-Anhalt uifgwachse und hed dett imne Chor erschti Erfahrigä mit Gsang gmacht. Wo si 13ni gsi isch, isch si mid ihrerä Mueter uf Hamburg zogä. Det hed si a der Kunschthochschuel schtudierd. Aafangs hed sie das Schtudium nu als Studio-Musikeri zahld, jetz aber isch d musikalisch Karrierä i Vorgergrund grückd.
Tour de Romandie 2016
Etappe
Di erscht Etappe het wäge schlächtem Wätter erscht z Mathod aagfange un isch uf 100,5 km gchirzt wore.
Töss (Fluss)
Nebbèflüss vo dè Tööss sin d Eulach un d Kempt.
Pflach
Sproch und Dialekt
Dr Dialekt vo Pflòch ghert zum Schwäbisch.
Dieth-Schreibung
Gschiichd
Mid dr Joore isch d Dieth-Schryybig ùf vyyl Schwyzer Dialägd iberdraid woore, z. B. fir Züri (Weber/Bächtold 1948/1987), fir Fryybùrg i. Ü. (Schmutz/Haas 2000), fir Lùzärn (Fischer 1960), fir Baasel (Suter 1976/1992).
Sälbschdlud
Gschloseni Sälbschdlud schrybd mer ooni Accent.
S ä schdood fir e iiberùfig e, d. h. dää Lud, wù in vyyle Dialägd in dr weschdlige Schwyz, im Elsis ùn im e schmaale Schdraife am Ryy z Ooberbaade in Wèèrder wie Gäld dt. 'Geld', lääbe dt. 'leben' gsaid wird.
Ordnung (Biologie)
D Ornig (latiinisch: Ordo) isch e Rangstuefe in dr biologische Systematik. Si dient zur Iideilig und Benennig vo de Läbewäse (Taxonomii).
Dieth-Schreibung
Verschlùslud
Baaseldytsch Thee
Schdimlud
ng + k schrybd mer nk: züritüütsch dänke dt. 'denken'
Aaglyychige
Bärndütsch d Sou dt. 'die Sau', nid: Zou
Zämeschryybig
Obfige ''Hed er em si gee? '' dt. 'Hat er ihm sie gegeben? ' Nid: Hederem si gee?
k - gg
ng + g schrybd mer ngg (schdad no Dieth nng).
Konsonanteschwechig
Di binnedütschi Konsonanteschwechig, also der Zämefall vo Fortis u Lenis i der Lenis, betrifft di alemannische Dialäkt i verschidnigem Maass.
Im Keiserstüelische cha me genauso weni wi im Baseldütschen säge, öb d Ussprach scht oder schd isch. En Underschid zwüsche d u t lat sech nur i Wörter wi baseldütsch Schatte, keiserstüelisch Schad[d]e la beobachte, wo zringsetum stimmhafti Lut stöh. I söttigne Fäll het ds Keiserstüelischen immer e d. Der Grund, werum das men im Keiserstüelische oft Boschd u Schdai schrybt, isch e Verallgemeinerig vo der Regle, das es i Wörter wi Schad[d]e ‘Schatten’ ke t het. Me chönnt aber vor Ussprach här grad so guet Boscht u Stai schrybe. Zuesätzlech markiere Schrybige wi Boschd u Schdai e müglechst groossen Underschid zwüsche der Dialäkt-Schrybig u der hochdütsche Schrybig – verglychbar mit Schrybige wi liäb oder liab statt lieb.
Buchberg SH
Geografi
Buechbärg, wo sälber zwee Exklave hät, bildet zäme mit Rüdlige en Exklave vom Kanton Schafuuse am Rhiichnüü. D Gmeindsflächi umfasst 52,4 % landwirtschaftlichi Flächi, 34,3 % Wald, 8,2 % Sidligsflächi und 5,1 % sustigi Flächi.
Sproch und Dialekt
De hochalemannisch Dialekt vo Buechbärg ghört zue de Nordoschtschwizer Dialekt.