cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Eichen (Schopfheim)
Verchehr
Eie wird vu de Bundesstroß 317 umfahre, wu vu Norde noch Süde goht un s Dorf beriehrt. E Busverbindig schließt Eie mit em Schopfemer Bahnhof un dodemit mit em Nochverchehrsnetz vu de Iisebahn aa.
Eduard Paulus
Zitat
Wenn des d Leit heret, wo koine Schwoba send, no werfet se meischtens de Schwoba vor, se seiet a ganz arrogants Velkle, so zom Beisbiil dr Peter Bamm, wo aus Nordrhei-Weschtfala stammt. Koi andrer Volksstamm en Deitschland dät sich selber so loba. Andre abr, ond do ghairt dr Thaddäus Troll drzua, wia-nr en seim Buach „Deutschland, deine Schwaben“ schreibt, send ibrzeigt drvo, dass dr Eduard Paulus des au gar et so gmoint hot. Viilmeh häb’r des so vorstanda han wella, dass d Schwoba ihre Dichter ond Denker ibrhaupt et beachtet, oder no krassr ausdrickt, dass se se missachtet. Schliaßlech stammet au de folgende Vers von-em:
Landévant
Gschicht
Landévant isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1330 as Landecvan (1387: Landevant, 14. Jh.: Lendevant, 1481: Landevan, 1630: Landenen).
Altheim (bei Riedlingen)
Verwaltong
Alda hot mit dr Stadt Riadlenga ond dr Gmoene Aedenga, Dirrmadenga, Ẽslenga, Õlenga ond Uddaweiler a Verwaltongsgmoeschaft vereibart.
Diessbach bei Büren
Sprach u Dialäkt
Dr bärndütsch Dialäkt vo Diessbe ghört zum Hochalemannisch.
Béganne
Dialekt
Dr traditionell Dialäkt vu Béganne ghert zum Gallo.
Sevogelplatz
Dr Sevogelblatz isch e Blatz in dr Dalbe im Südoste vo dr Stadt Baasel. D Dramlinie 14, wo dur d Hardstrooss goot und Muttez und Brattele mit dr Stadt verbindet, het e Haltstell am Blatz.
Runeninschriften (Kontinent)
Nöd zu de epigraphische Inschrifte ghöret Ruune und Ruuneraije, wo i mittelalterliche Büecher (Manuskriptruune) gschribe wore sind.
Stabreim
De Stabreim isch e stilistisches Element um enere sprochliche Üsserig e bsundrige Ton zverlaije, indem me verschidnigi Wörter, wo eng zunenand ghöret, mit de gliiche Luut lot lo afoo: "Woors Wüsse wurzlet im Lebe." S Gegestuck isch de Endraim wo d Wörter uf e Silbe endet, wo gliich "lutet und tutet". Seltener isch de Binneraim, wo de Raim im Wort ine stoot: "Wer under Böim tröimt, tuet nünt versöime".
Kanton Saarunion
Gschìcht
Zum 22. März 2015 ìsch dr Kànton ufglest wora.
Alexander Salomon
Bolitischi Laufbahn
Bi dr Landdagswahl 2011 isch er iber s Zwaitmandat fir dr Wahlchrais Charlsrue II in Landdag gwehlt wore. Zum Zytpunkt vu dr Wahl isch er dr jingscht Abgordnete im bade-wirttebärgische Landdag gsii.
Kanton Saarunion
Geografii
Dr Kànton hàt ìm Nordweschte, Norde un Nordoschte àn dr Kànton Saaralbe granzt, Kànton Saargemind-Lànd und dr Kànton Rohrbach ìm Arrondissement Saargemind im Département Moselle (Lothringe), ìm Sidoschte àn dr Kànton Drülìnge, ìm Side àn dr Kànton Fénétrange ìm Arrondissement Saarburi ìm Département Moselle (Lothringe) un ìm Sidweschte àn dr Kànton Alstroff im Arrondissement Kànton Sàlzburi ìm Département Moselle.
Gmeine
Ìnsgsàmt hàt s ìm Kànton Buckenum 20 Gmeine ghet:
Rimelladeutsch
Foorschigsgschiichd
1924 ùn 1930 hed dr Emil Balmer Remmalju bsuecht. 1949 chùnd sy Buech iiber d Siidwalser uuse, wù s au ne Kapitel iiber s Remmalljertittschu din hed.
Dr Marco Bauen hed fir syyni Dokteraarbed „Sprachgemischter Mundartausdruck in Rimella (Valsesia, Piemont)“ zwische 1965 ùn 1971 Ùfnaame ùn Befroogige z Remmalju gmachd. Dooderzue hed er ali Yywoner vù Remmalju gfrogd (insgsamd 168). Au d Fluurnäme vù Remmalju hed er gsamled.
Ab ane 2003 hed d Maria Concetta Di Paolo an ere Dokteraarbed mid em Aarbedstitel „Lehnwortschatz und Code-Switching in Rimella“ iber s Remmaljertittschu an dr Universideed Züri gschafd. 2018 isch s in ere weng andere Foorm ùnder em Titel „Il tittschu di Rimella. L’evoluzione di un dialetto alemannico in Italia“ bublizierd woore – e Gsamdschau iber dr Dialäkt vù dääre Walsersiidlig.
Schryybwyys
In däm Artikel sin di remmaljertittschä Dialektbyyschbel in Dieth-Schryybig gschriibe. Dooderbyy wird dr Buechschdaab <k> fir d Fortis [k] bruucht, fir d Affrikata [kx] wird gschriibe. D Schdimhafdigkaid vù s [z] oder sch [ʒ] wird mid eme Pùnggd ùnder em s gchänzaichned: <ṣ>, <ṣch>.
Dativ ùn Akkusativ vù dr Substantiv
Im Plural goot dr Dativ uf -u us: Denääbe gids au d Form vùm Nominativ Plural:
Yyflis us em Romanisch
Au im Sazböu gid s Yyflis us em Idalieenisch. D Inversion vùm Subjekt ùn em Prädikat finded nid schdad bi nominale Subjekt, glyych wie im Idalieenisch.
Liliput (fiktive Insel)
Dr Autoor Jonathan Swift verzellt vo dr Insle Liliput i sym satirische Romaan Gullivers Reisen.
Dr änglisch Kartograf het usegfunde, ass Liliput im Indischen Ozeaan müssti sy.
Artio
Anderi keltischi Bäregotthaite
Im französische Departement Drôme sind meriri Inschrifte vode Göttin Andarta ("Grossi Bäärin") gfunde worde und i de Nööchi vo Grenoble (Frankriich) isch degege de Bääregott Artaios vereert worde und mitem römische Gott Mercurius gliichgsetzt worde: MERCVRIO AVG ARTAIO. Vo England stammt degege en Inschrift, wo de Bäregott Matunus (air. math »Bär«) nennt.
Johann-Peter-Hebel-Medaille
Die Medallie isch jeedes Joor vergee woore. Bryysdreeger sin "Persönlichkeite, wo sich bsunders um unsere alemannische Mundart vedient gmacht händ“. Di maischde Bryysdreeger sin us dr Region Hegau, s gid aber au soonigi us andere Bied. Dr Bryys isch am Wyynäächdshog vù dr Gruppe Hegau vergee worde, wù tradizionäll z Singe im „Kulturzentrum GEMS“ schdadfinded.
Runenkästchen von Auzon
S Runetrückli vo Auzon oder Franksscher Schrein (engl. Franks Kasket) isch e mittelalterlichs Trückli, wo d Totebai vo Hailige ufbewaart worde sind. Es isch us Walrossbai gschnitzt und ghört zu de bidütendste Runedenkmöler, isch aber au e üsserst interessants Objekt us religionshistorische Sicht. Jedi Site vo dem Trückli zaigt e Szene, wo mit Rune im angelsächsische Futhark kommentiert sind, wobi d Vokal zum Tail i Ghaimrune gschribe worde sind. D Sproch vom Trückli isch Altenglisch.
Lanester
Dialekt
Dr traditionell Dialäkt vu Lanester ghert zum Bretonisch. Dr Gmairot het am 13. Juli 2006 d Charta Ya d’ar brezhoneg unterzaichnet. Anne 2007 sin 5,8% vu dr Schueler in zwoosprochige Klasse gange.
Kanton Zabern
Gmeine
Ìnsgsàmt hàt s ìm Kànton Zàwra 49 Gmeine:
Daniel de Roche
Politik
Im März 2000 isch de Daniel de Roche in de Verfassigsrat vom Kanton Fryburg gwählt worde. Derte het er sich vor allem defür iigsetzt, dass es bi de öffentlich rechtliche Aerkennig vo de Chilene bliibt. Au d Möglichkeit andere Religionsgmeinschafte e öffentlich rechtlichi Aerkennig zu z erkenne isch uf sini Initiative hi i de noie Verfassig, wo im Mai 2004 vom Fryburger Stimmvolk isch aagno worde, verankeret. Bi de Grossrotswahle am 5. November 2006 isch er für d EVP i de Grosse Rot vom Kanton Fryburg gwählt worde. Will er s einzig EVP-Mitgliid im Grossrot isch, het er sich de Fraktion "Mitte-Links-Bündnis" (MLB) aagschlosse, wo au di Grüene un CSP derbi isch. Bi de Grossrotswahl am 13. November 2011 het d EVP im Seebezirk mit numme 3,3% kei's Mandat übercho und de Daniel de Roche wird mit em Ablauf vo de Amtsperiode us em Grosse Rat usscheide. De Daniel de Roche isch Mitglid bim VCS, ProNatura und ProFribourg.
Irene Fischer (Schauspielerin, 1959)
Lääbe
Vu 1987 (Folg 61) bis 2020 (Folg 1758) het d Irene Fischer d Roll vu dr Anna Ziegler in dr Fäärnseeseerine Lindenstraße gspiilt. Vu 1999 bis 2016 het si au Draaibiecher fir d Seerine gschriibe. Zäme mit dr Dorothee Schön het si vorhäär scho d Draaibiecher fir dr Kinofilm Bumerang-Bumerang (1989, Reschy: Hans W. Geißendörfer) un dr Fäärnseefilm Dr. Mad (1997, Reschy: Jürgen Bretzinger) gschriibe.
D Fischer, wu in dr Lindenstraße d Mueter vun eme Bue mit Down-Syndrom gspiilt het, engaschiert si syt vyl Joor zäme mit irem friejere Lindenstraße-Kolleeg Joachim Hermann Luger fir Mänsche mit däre geneetische Veraalaagig. 2013 isch si Bootschafteri vu dr Antidiskriminierigsstell vum Bund fir Mänsche mit Behinderig.
D Irene Fischer isch mit em Dominikus Probst, eme Reschiseer vu dr Lindenstraße, ghyroote. S Baar het drei Chinder un woont z Kilchzaarte.
Martin Neukom
Em Neukom sini Inträsse i dr Politik sind öpe: s Klima schütze, e nachhaltigi Energytechnik usboue, d Stedt wyter entwikle, em Kulturland luege, s soziale Zämeläbe pfläge, de Vercheer bsunders i de Stedt z verbessere. Er isch im Vorstand vom Verein Fuessvercheer Schwiiz.
Alexander Schoch
Dr Alexander Schoch (* 14. Augschte 1954 z Friburg) isch e dytsche Bolitiker (Bindnis 90/Di Griene).
Mediationsakte
D Staatsornig vo dr Helvetik isch drmit abgschafft und dur öpis neus ersetzt worde. D Mediationsakte isch bis zum Ändi vo dr französische Herrschaft 1813 in Chraft gsi; drum seit me dere Zit d «Mediation». Die Urkunde isch eini vo de bedütendschte Kwelle vo dr Schwizer Gschicht.
Bad Schussenried
Gmoendsgliderong
Zue Schussariad gheret d Ortsdoel Schussariad, Odderschwãng (Otterswang), Reichabach (Reichenbach) ond Schtõẽhausa (Steinhausen).
Wahla
Ergäbnis vo de Landdagswahla seid 2006: 1 2006: WASG, seid 2011: Die Linke
Mneme (Mond)
Physikalischi Date
Mneme besitzt ä Durmesser vu etwa 2 km. D'Dichti wird uf 2,6 g/cm3 gschätzt, sofern d'Annahm vu eme Ufbau us iberwigend silikatischem Gstai zuetreffend isch. Si wiist ä sehr dunkli Oberflächi mit ere Albedo vu 0,04 uf, d. h., bloß 4 % vum igstrahlte Sunneleecht werre reflekteert. Ihri schinbar Helligkait betrait 23,3m.
Diesse
Geografi
Diesse ligt uf dr Hochflechi Montagne de Diesse (dt. Tessenberg) oberhaub vom Bielersee, im südleche Jura am Fuess vom Mont Sujet. D Gmeindsflächi hät us 48 % langwirtschaftlecher Flächi, 48,5 % Waud, 3,3 % Sidligsflächi u 0,2 % süschtigi Flächi bstange. D Nachburgmeinde si Prêles, Lamboing u Nods gsi.
Marie-Marguerite Brun
D Brun het beidi alte Regionalsprooche vo dr Freigrafschaft chönne: Coligny lyt im Süüde, wo me Frankoprovänzalisch redt, und Bisanz isch e Stadt im Norde, im Piet vom Franc-comtois.
Dryops
De Dryops ( „Aichemaa“) isch i de griechische Mythologii de Eponym vom Volch vo de Dryoper. Er isch de Soo vom Flussgott Spercheios und vo de Polydora oder noch anderne Quelle de Soo vom Gott Apollon und vo de Arkaderin Dia. Die söll en inere Aiche (altgriech. δρῦς, drys) versteggt haa.
Alerheim
Geografi
Alera leit an dr Wörnitz em Nearler Rias en dr Blanongsregion Augschburg.
Enceladus (Mond)
Innerer Ufbau
Dr Inner Ufbau vum Enceladus isch vor allem bi dr Vorbiflüeg vu dr Cassini-Mission sit 2004 erfrscht worre. Uf dr Dategrundlag vu dr Uswirkige vu im Enceladus' sinere Schwerchraft uf d'Flugbahn vu dr Cassini-Sonde bi Vorbiflüeg het d'Masse vum Enceladus zue 1.08 kg bestimmt werre chänne. In Verbindig mit dr bekannte Dimensione ergit des ä middleri Dichti vu 1.61 g/cm3 (Turtle et al. 2005). Sälli Dichti isch höcher als vu dr andere middelgrosse Iismond vum Saturn. Des losst druf schliesse, dass Enceladus ä höchere Silikat- un Iise-Adeil wie die andere Mond (usserem Titan) het. Sälli zuesätzliche Element hän viilliicht defir gsorgt, dass uf Enceladus meh inneri Wärmi dur radioaktive Zerfall frigsetzt worre isch wie uf andere Iismönd. Trotzdem dät die Wärmi bi wittem nit usreiche. d'Energi fer die beobachtet geologisch Aktivität z'lifere.
Dennis Ritchie
Lebe
2007 isch de Ritchie in Ruehstand gange und het ab un zue mal witerhin als Berater gschaffet.
Uuszeichnige
Zeme mit em Ken Thompson het er 1983 de Turing Award erhalte, 1990 d Richard-W.-Hamming-Medaille vum IEEE, 1999 d National Medal of Technology. 2005 isch de Ritchie mit em IRI Achievement Award vum Industrial Research Institute uuszeichnet worde. 2011 het er de Japan-Priis für d Entwicklig vo Unix und C übercho.
Alto Malcantone
Alto Malcantone isch e Gmai im Kanton Tessin in dr Schwyz. Si ghert zum Chrais (circolo) Breno im Bezirk Lugano.
Charlotte Schneidewind-Hartnagel
Bolitischi Laufbahn
Bi dr Bundesdagswahl im Johr 2009 isch si Kandidati fir dr Dytsch Bundesdag im Wahlchrais Rhy-Negger un uf dr Landeslischt gsii, isch abwer nit gwehlt wore. Im nämlige Johr isch si Mitglid vum Barteirot vu dr Griene vu Bade-Wirttebärg wore un ai Johr speter Mitgliid vu dr Programmkommission. Anne 2011 isch si fir dr Wahlchrais Sinsheim in Landdag gwehlt wore. Wu si hätt chenne in Bundesdag noorugge, het si dodruf verzichtet.
Dotzigen
Geografi
Dotzige isch es Dorf uf dr rächte Site vor Aute Aare am Westfuess vom Dotzigebärg. D Gmeindsflächi bsteit us 55,9 % langwirtschaftlecher Flächi, 26,3 % Waud, 15,4 % Sidligsflächi u 2,4 % süschtigi Flächi. D Nachburgmeinde si Büetige, Schwaadernou, Schüüre, Meieried, Büüre u Diessbe.
Gschicht
Dotzige isch zum erschte Mal gnennt worde im Jahr 1182 aus Tocingen. Bis zum 31. Dezämber 2009 het d Gmeind zum Bezirk Büre ghört.
Berkheim
Bärga (dt. Berkheim) ischt a Gmoe em Landkreis Bibra en Bade-Wirttaberg. D Gmoe hot Eiwohner (Stand: ).
Geografi
D Gmarkong setzt sich zemme ous 62,8 % Landwirtschaftsfleche, 25,3 % Wald, 10,7 % Sidlongsfleche ond 1,3 % sonschticher Fleche.
Gödelscher Unvollständigkeitssatz
Wemm mä s gnauer nimmt git s äigentlig zwäi Unvollständigkäitssetz. Dr Ersti Unvollständigkäitssatz sait, ass es in widerspruchsfreie Süsteem, wo gnueg stark si, immer Ussaage git, wo mä nid cha bewiise. Dr Zwäiti Unvollständigkäitssatz säit, ass widerspruchsfreiji Süsteem, wo gnueg stark si, iiri äigeni Widerspruchsfreihäit nit chönne bewiise.
YouTube-Lizenzsystem
Lizenza
YouTube isch emmr 'secondary copright owner' ohne dass se drfir zahla miassad – des isch en de Nudsungsregla feschdglegd.
Standard YouTube Lizenz
D Standard-YouTube Lizenz fir s Nauflada isch d Regel-Uploadlizenz
Kanton Schwyz
Gschicht
Zäme mit de Kantön Uri, Underwalde und Lozärn isch er eini vo de vier Waldstätte vo de «Achtörtige Eidgenosseschaft» (1353–1481). Die vier Waldstett si au spööter e Zentrum vom Konserwatismus bliibe und häi in dr Äidgenosseschaft bis zu iirer Niiderlag im Zwäite Villmergerchrieg 1712 e Hegemoniistellig gha.
Bevölkerig
D Bevölkerig zellt öppe 150'000 Iiwonner.
Samuel Werenfels
Frankriich
1786 het er z Hagene (Elsass) d Pfarrkiirche Saint-Rémy baut.
Esslingen (Begriffsklärung)
Eßlingen stoht fir:
Burg Lichtenberg (Oberstenfeld)
Lag
Si isch e Wohrzeiche vom Bottwardal und lit uf em Gebiet vo Oberstefäld.
Hütigi Bedütig
D Höcheburg stammt us der Ziit um 1200 und isch nie zerstört worde. Dr Palas isch spotromanisch, d Kapälle (1220 bis 1230) het Wandmolereie us der Ziit wo si baut worden isch und vo 1350, der Dorbau isch gotisch. S hütige Erschiinigsbild stammt hauptsächlig us em 15. Johrhundert, wo d Familie Weiler e grosse Umbau gmacht het.
Fritz Stehlin
Lääbe und Wärk
Vo 1901 bis 1903 het er mit em Emanuel La Roche s De-Wette-Schuelhuus z Baasel baut. Si Muusigschuel an dr Lienerdstrooss us em Joor 1903 existiert hüte no. 1907–09 het er s alte Stadttheater wider härgstellt, wo 1904 aabebrennt isch.
Anzonico
Gschicht
Anzonico isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1226 as Ançonego.
Liestal
Bevölkerig
5500 Lyt i dr Stadt sin reformiert, 3500 katholisch, und es het e chlini Gruppe Chrischtkatholike, wo i der Chrischtkatholische Chilegmeind Baselland organisiert sin. Ei Drittel vo de Iiwohner und Iiwohnerinne vo der Stadt sind bi anderne Glaubensrichtige, zum Bischpiil bis der anne 1871 gründete jüdische Gmeind, bi der Orthodoxe Chile oder bi de Freichile vo Lieschtel oder konfessionlos. Es het au Buddhischte und Hindu z Lieschtel. Die islamischi Gmeinschaft Lieschtel, wo 1976 gründet worden isch und wo vor allem Lüüt us der Türggei derbi sin, het e Gebätsruum i dr Stadt.
d Römerstrooss
Usgrabige an dr Burg- und dr Langhagstrooss hän belegt, dass d Römerstroos vo Augusta Raurica über dr Hauestai dur Lieschtel gange isch. Klari Spure, wie z. B. z Langebrugg, gitts aber nid. Woorschiins hett die Stroos bim hyttige Steinebrüggli d Fränke quert, ob die hyttig Brugg uff d Röömer zrugg goht, loot sich nymmi feschtstelle.
UN-Resolution
Resolutione vom UN-Sicherheitsroot
Resolutione com UN-Sicherheitsroot si völkerrächtlig bindend. In ihne wird meistens an d Erreichig und Erhaltig vom Wältfriide appelliert, e Ziil wo in dr UN-Charta festgleit isch. Si wärde gege Staate oder Komfliktbarteie usgsproche, wo d Handlige von ene e Gfährdig vo dr internationale Sicherheit oder e Verletzig vom Völkerrächt, beziehigswiis vo de Menscherächt si. In de Resolutione het s meistens eidütigi Fordrige, wo, wenn si nid erfüllt wärde, repressive Massnahme (UN-Embargo, UN-Sanktion o. ä.) noch sich ziehn oder mit Waffegwalt duuregsetzt wärde. Drbii wärde d Mitgliidstaate vo de Vereinte Natione ufgrüft, mit z hälfe.
Liestal
uss em römische Kaschtell wird e Stadt
Woorschiins im 7. oder im 8. Joorhundert isch in dr Mitti vom Kaschtell d Stadtchile St. Martin baut worde und s Kaschtell hett sich zunere alemannische Siidlig entwicklet, äänlig wiene Dorf, aber vill stercher befeschtigt wäg de römische Ursprüng. Woorschiins hett sich öppe im 11. Joorhundert die Siidlig über d Kaschtellmuure usbreitet mit emene sogenante Freihof (curtis) bis öppe dört, wo hytte s Regierigsgebäude stoot. Gnaueres weiss me nid, will im 14. oder im 15. Joorhundert s Gebiet rund um dr Kirchhof abtöift worde isch und dodrby die friehmittelalterlige Spure kabut gmacht worde sin. Sini wyteri und starche Entwicklig verdankt Lieschtel sinere verkehrsgünschtig und strategisch wichtige Lage a dr Strossegabelig vo de beide Hauesteipäss. Zuedäm isch dr Ort uff emen natürlige glaine Terrassesporn gläge.
Versoix
Geografi
Versoix lyt am weschtlige Stade vum Gämfersee, an dr Gränz zue Frankrych. Zue dr Gmai ghere Ecogia, La Pelotière, Montfleury, Pont-Céard, Richelien un Sauverny. Dr Bann umfasst 29 % landwirtschaftligi Flechine, 38 % Wald, 24 % Sidligsflechine, 9 % Vercheersflechine un 1 % Gwässerflechine.
Liestal
die mittelalterlig Stadt unter dr Herrschaft vo Basel
1501 leit dr Schultheiss vo Lieschtel uffem Basler Märtplatz im Name vo sine Mitbürger und Nochberdörfer dr Eid uff dr Schwizerbund ab. Druff abe kunnts immer widr zu heftige Gschleigg mit dr habsburgische Stadt Rhyfälde.
dr Napoleon z Lieschtel
Noch dr Revolution vo 1789 z Frankriich verlange d Lieschtler als erschte Ort vom Baselbiet scho 1790 d Wiederhärstellig vo de alte Rächt. Begeischteret fiire d Lieschtler 1797 dr Napoleon, wo durch Lieschtel durereist. «Liestal bien patriote» nennt er s Stedtli, wo zem Mittelpunkt vo dr endgültige Baselbieter Befreigsbewegig wird. Z Lieschtel stoht dr erscht Freiheitsbaum vo dr Dütschschwiiz. Im Januar 1798 verrisse rebellischi Lieschtler d Fahne vo dr Obrigkeit und setze d Tricolore. Unter dr Fierig vo Lieschtel erlangt s ganze Baselbiet i dr Helvetik d Freiheit. Doch dr Napoleon hett nid numme d Freyheit, sondern au d Armuet noch Lieschtel broocht, hett d Stadt in nur 273 Wohnhyyser 4'000 Soldate miesse beherbärge. Erscht dr Sturz vom Napoleon hett däm en Änd gmacht. Aber Basel hett au sini alte Rächt als Herr über d Landschaft widr gältend gmacht und vili Errungeschafte vom Napoleon sin ruckgängig gmacht worde.
Die ney Hauptstadt
E grosse Teil vo der alte Stadtbefeschtigung isch im 19. Joorhundert abbroche worde. Scho im 18. Joorhundert het me agfange d Alaage z verchlinere, d Weergäng uf de Stadtmuure het me wägggnoo, und a d Stell vo der alte Muur sind d Huusfassade vo nöie Geböid koo. 1770 het me der Stadtgrabe gfüllt. 1827 isch s Untertoor gschlisse worde, 1850 der Koschtentzerturm und 1897 au der gross Wasserturm. S «Törli» hätti au selle verschwinde, no anne 1874 het’s do drzue e politische Vorstoss gee, wo aber denn abgleent worde isch.
Z Lieschtel kasch guet ikaufe, es hett Läde us allne Sparte. Will Lieschtel dr einzig schwizerischi militärische Stützpunkt nördlig vom Jura isch, hett’s doo au bsunders viel Beize und Reschtorang. Für Unterhaltig sorge zwei Kinos und e Glaitheaterszene. Wil Lieschtel Sitz vo dr kantonale Verwaltig isch und vieli Schuele hett, isch s Stedtli vor allem übere Mittag stark durch Agstellti vom öffentliche Dienscht und Schieler prägt.
Dr Bahnhof Lieschtel
Syt de 1990er Joor plant d SBB en Us- und Umbau vom Bahnhof, wo zerscht uff grosse Widerstand gstosse isch. So hett Lieschtel unter anderem ultimativ verlangt, dass en Neubau en Tiefbahnhof (also unterirdisch) sy muess, was d SBB wäg de Köschte abglehnt het. Erscht öppe 2010 isch widr Bewegig in d Aglägeheit kho. Syt em Joor 2019 isch d SBB dra, dr Bahnhof Lieschtel bis ca. ins Joor 2025 komplett neu zbaue. Bim em sogenannte "Vierspurausbau Liestal" wirds neu vier durchgehendi Gleis vo dr SBB geh, und derzue es Stumpegleis vo dr SBB Richtig Basel Syte Altstadt und 1-2 Stumpegleis vom Waldeburgerli Syte Oristal. S gyt neu also en Syteperron (Gleis 1) an glicher Lag wie hütte, zuesätzlig bi däm Syteperron aber nu e Stumpegleis Richtig Basel (Gleis 0), und denne Syte Oristal 2 Mittelperron mit de Gleis 2/3 und 4/5-6 (5-6 WB). Dur das brucht dr Bahnhof vil me Platz Richtig Oristal, was grösseri Umbauarbeite an Stroose, Abriss vo Hüser etc. verlangt. Wil au d Zuefahrte zum Bahnhof verbreiteret wärde müen, verteile sich d Bauarbeite fascht dur ganz Lieschtel dr Bahnlinie entlang uff mehrere Kilometer. Zuesätzlig zue däm Vierspurusbau isch au en komplette Neubau vo de Bahnhofsalage, also em Bahnhofsgebäude und de Näbegebäude, plant und söll au bis 2025 umgsetzt wärde. Nume s Poschtgebäude vo 1891/1892, hütte Palazzo, blibt stoh.
Individualverkehr
Bis id 1950er Joor isch der Autiverkehr no zmitzt durs Stedtli dure gange; denn het men en rings um d Altstadt umegfiehrt, im Einbahnverkehr. Öppe zwänzg Joor spööter isch d Autibahn A 22 koo, wo durs Ergolztal und au durch Lieschtel durefiehrt. Z Lieschtel isch si au grad d Umfahrigsstross und goot der Ergolz noche; si heisst döört au Rhystrooss. Bi der Stadt sind grad zwei Aschlyss a d A 22: Lieschtel-Nord bim Kreisel vo dr Rhystrooss und dr Schaueburgerstrooss und Lieschtel-Süüd bi dr Ymindig vo dr Fränke i d Ergolz mit dr komplizierte Verzweigig zu dr Waldeburgerstrooss, dr Roosestrooss un dr Gasäärnestross.
Museeè und Tänkmööler
Im alte Züüghus ischs Kantonsmuseum, hytte Museum.BL, z finde, wo näbe ständig wächselnde Sonderusstellige Duurustellige zue Naturkund, Archäologi, Volkskund und zur Sydebandwäberei, wo friener im Baselbiet sehr wichtig gsi isch, hett.
Gmeiniverwaltig
Zmittst in dr Rothuusstross im alte rote Rothuus isch sich d Verwaltig vo dr Stadt Lieschtel. Dr Igang isch syt em Umbau vor es paar Joor aber nymm a dr Rothusstross, sondern versteckt in dr Salzgass.
Sportstette
Z Lieschtel gitts mit em Stadion Gitterli es Multifunktionsstadion mit Tribüne und total 5000 Plätz sowie mehreri Näbeplätz und e Tennishalle. Unwyt drvo isch s Halle- und Freibad Gitterli, die greescht staatlichi Badealag vo dr Region noch em Joggeli z Basel. Bir Kasärne gits e grossi Sporthalle. Lieschtel verfiegt au iber zwei Kunstturnhallene. Zuedäm gitts vieli Raseplätz und Turnhalle bi de Schuelhüser.
Hotel
Wär wott, ka z'Lieschtel au ibernachte. Grad vis-a-vis vom Törli stoot dr alteerwyrdig Ängel mit dr greeschte Bettekapazität. No besser und scheen im Griene usse ka me im 2018 renovierte ****Hotel Bad Schaueburg (38 Zimmer) nächtige – deert ka me au sehr guet ässe (lueg obe). En eifachers Hotel (typische Gaschthof) isch s Radacker mit 51 Gäschtebett.
Sport
Z Lieschtel het’s zaalrichi Sportklüb. Zue de greeschte gheere dr Turnverein, dr Sportclub und dr FC Lieschtel. Überregional bekannt isch dr Inlineskateclub Red Wings.
Banntag
Dr Banntag isch e Gmeini-Fyrtig, will heisse dass d Gmeinibetriib zue sin und d Gmeinischüeler (also alli wo z'Lieschtel in d Primar- oder Sekundarschuel geehn) frei hän, dass si drfür am Banntag kenne mitmache. Allerdings isches scho au so, dass sich d Jugend zum Teil a däm Mäntig morge am Bahnhofplatz trifft wo denn über es Dutzend grossi Reisebüss anefahre und die ganzi Schar in Europa-Park uf Ruescht bringe.
Uffertswegge, Maisinge, 1. Auguscht, Räbeliechtliumzug
Am 1. Mai tanzt e Trachtegruppe vor em Roothus um dr Maibaum und begriesst dr Friehlig. In dr hyttige Form gitts dr Bruch sit knapp sächzg Joor.
Wie jedi Schwizer Gmeind fiirt au Lieschtel dr Nationalfiirtig am 1. Auguscht. Lieschtel hett sich dodrby fyr e volkstimligi Variante entschide. Wärs modärner wott ha, goot noch Basel.
Lanouée
Gschicht
Lanouée isch zum erschte Mol gnännt wore anne 820 as Lanoes (1124: Lanniou, 1130: Lannois, 1131: Lannou, 1132: Lannoix, 1171: Lannois, 1221: Lannoie, 1239: Lannoez).
Messmocken
Gschicht
D Mässmögge si bis in d 1960er Joor vor allem in Gläibaasler Konditoreie härgstellt worde, aber äi Broduzänt noch em andere het s ufgee, Mässmögge z mache, bis hützudags nume no äine übrig bliibe isch mit em tüpisch mundartlige Naame «Sweet Basel AG».
Übersetzerschule von Toledo
Die middelalterligi „Übersetzerschuel vo Toledo“
Dr Begriff isch im früeje 19. Joorhundert vom franzöösische Historiker und Orientalist Amable Jourdain brägt worde und wird hüte in dr Forschig no mit kritische Vorbehalt verwändet.
Csongrád
Kultur
Under de Musee sin s Móra-Ferenc-Museum z Szeged, s Tornyai-János-Museum z Hódmezővásárhely, d Alföldi Galéria (frei übersetzt: Galery vo de Große Ungarische Diefebeni) und s Elmékpont. Im Komitat Csongrád litt au s Museum vom Johr 2005, s József-Attila-Museum.
Betzenweiler
Bätzaweiler (dt. Betzenweiler) ischt a Gmoe em Landkreis Bibra en Bade-Wirttaberg. D Gmoe hot Eiwohner (Stand: ).
Dürrenroth
Wirtschaft
D Arbetslosigkeit isch im Jahr 2011 bi 0,6 % gläge.
Sprach u Dialäkt
Bir Vouchszeuuig 2000 hei vo de 1032 Ywohner 99,6 % Dütsch aus Houptsprach aaggää u 0,3 % Französisch.
Dr Dialäkt vo Düreroot ghört zum Hochalemannisch.
Betzenweiler
Dialekt
Dr Dialekt vo Bätzaweiler ghert zom Mittelschwäbisch.
Brunsli
Gschicht
S eltiste bekannte Brunslirezäpt us em Joor 1750 het dr Eugen A. Meyer in sim «Das süsse Basel» veröffentligt, aber au us em Züribiet wäiss mä, ass Brunsli scho früe gässe worde si, wie 1725 am e Fest z Winterthur, wo für 59 Persone 330 Pfund Fläisch, aber au fümf Pfund Brunsli serviert worde si.
Biblisheim
Geogràfi
Bìwelse lijt ìm Norde vum Forêt de Haguenau.
Gschìcht
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Schweizerhalle
Der Name
Der Name chunnt vo "Schwiizer Halle", ere eltere Bezeichnig vo de Schwiizer Rhiisaline. „Halle“ isch dr Plural vo „Hall“, e Wort für Saline, wo me nüm bruucht. Wo me em Undernähme si Name ge het, het me dänggt, ass „Hall“ e keltische Usdruck für Salz siig.
Mediation
Lueg au:
Lemmy Kilmister
Trotz sim Läbensstil, sim Diabetes undem Bluetdruck hed dr Lemmy bis 70i trotzdem immer witer gmacht. Dadrzue hed er gseid, aser nid tod umghiie wird, sondern verpufft und är läbi sin Traum, wiso sötter verwache wölle? Zwei Täg vor sim Tod hed er vonere Chräbserchrankig erfahre. A dere isch vier Täg nachem 70. Geburi gstorbe.
Musig
Näbe Motörhead hed er au ide Rockabilly-Band The Head Cat gspilt. Sie sind entstande, wo dr Slim Jim Phantom es Lied fürd Elvis-Gedänkplatte hed wölle ufnä. Nachdem sie sLied aufgno hend, hends eifach nochli witergspilt und ufgrund vo gmeinsame Inträssene und durs kenne vodr gliche Songs isch denn es Album entstande. Sini musikalische Iflüss sind eh und je die gliche guete, alte Sache, wie dr Little Richard, The Beatles, und dr Elvis gsi. Unter anderem heder en Vorliebi für Country gha, wo nachem Lemmy die beschte Harmoniä vo Counrty-Sängerinne wie dr Buddy Holly chömid.
Dr Lemmy isch au als Autor und Produzänt für anderi Musiker tätig gsi. So heder unter anderem Liedtext füre Ozzy Osbourne, dLita Ford, Girlschool und für dRamones gschribe.
Saint-Denis (Aostatal)
Politik
Dr Burgermaischter vu Saint-Denis isch dr Franco Thiébat.
Aranno
Verwaltig
Dr Burgermaischter (Sindaco) vu Aranno isch dr Mauro Destefani.
Margrit Winter
Theater (Uuswaal)
am Theater am Neumarkt in Züri
20. Dezember
Dr '''20. Dezämber''' isch dr 354. Dag vum Gregorianische Kalender (dr 355. in Schaltjohr), dodermit blybe no 11 Däg bis zum Änd vum Johr.
21. Dezember
Dr '''21. Dezämber''' isch dr 355. Dag vum Gregorianische Kalender (dr 356. in Schaltjohr), dodermit blybe no 10 Däg bis zum Änd vum Johr.
Veyrier GE
Geografi
Nochbergmaine sin Chêne-Bougeries, Thônex, Troinex, Plan-les-Ouates, Carouge un Gämf un di franzesisch Gmai Étrembières.
Verbrechen gegen die Menschlichkeit
Definition im Rom-Statut
Im Ardikel 7 vom Rom-Statut, wo 2002 as Rächtsgrundlag vom Internationale Stroofgrichtshof in Chraft dräten isch, het s die Definition:
Willi Friedrich Koerbel
sii Laawa
Dr Willi Friedrich Koerbel ìsch ànna 1910 z’ Hàbsa bii Mìlhüüsa-n-uff d’ Walt kumma. Àn dara Zitt hàt s’ Elsàss zem Diitscha Kaiserraich gheert. Dr Koerbel hàt àn dr Üniwärsitäät vu Haidelbarg un Mìncha Ärziihungswìssaschàft, Seelakunda, Gsällschàftsforschung un Gschìcht gschtudiart. Ìm Septamber 1931 ìsch’r Mìtglìed ìn dr NSDAP worra (Mìtglìedsnummer 644.652).
Sezessionskrieg
Vorgschicht un Ursache
In de 1850er-Johr hätt sich denn im Norde die Republikanischi Partei bildet. Si isch für hochi Schutzzöll und gege d Sklaverei gsi un hätt wäge däm im Süde praktisch keini Stimme kriegt. Trotzdem isch 1860 de Kandidat vo de Republikaner, de Abraham Lincoln, zum Präsident gwählt worde, praktisch nur mit Stimme us em Norde (in viile Südstaate isch de Lincoln gar nit erscht atrete, well klar gsi isch, dass n keiner wählt). Für vili Südstaatler isch des e sichtbares Zeiche gsi, dass dr Norde jetz endgültig d Übermacht in de Vereinigte Staate hätt. Agfange mit South Carolina am 20. Dezember 1860 hän dorum siibe Staate ihre Ustritt us de USA erklärt und d CSA, die „Konföderierte Staate vo Amerika“, gründet. Zu ihrem neue Präsident hän si Jefferson Finis Davis, ä Senator vo Mississippi, gwählt.
Verlauf
Im Mai 1864 hän dann beidi, de Grant un de Lee, ihri Offensive gliichzitig gstartet. De Grant hätt de Lee in mehreri bluetigi Schlachte verwickelt und schließlich nach Richmond und Petersburg abdrängt und dört belagert, und de Sherman isch in Georgia immer wiiter vorgruckt, hätt Atlanta und Savannah erobert und isch witer nach Norde marschiert un in South Carolina iimarschiert. Mittlerwiil isch im Lee sini Armee in de Gräbe vo Petersburg immer schwächer worde, und im April 1865 hätt si kapituliere muesse. Druf hän dann au die reschtliche Armee vo de Südstaate kapituliert.
Ei Opfer hätt de Krieg aber no gfordert: Kurz noch de Kapitulation vom Lee hätt de Südstaatler John W. Booth de US-Präsident Abraham Lincoln im Theater z Washington verschosse. De Lincoln isch dodemit eins vo im Ganze rund 600.000 Opfer gsi, wo der Krieg koschtet hätt.
Dürmentingen
Wahla
Ergäbnis vo de Landdagswahla seid 2006: 1 2006: WASG, seid 2011: Die Linke
Eschbach (Unterelsass)
Verwàltung
vun Eschbàch ìsch. Eschbàch ghert zem Kommünàlverbànd.
Rzeszów
Rzeszów esch en Stadt im süüdleche Pole. Es het 167.000 Iiwohner und isch ä wichtigs Zentrum und d Hauptstadt vo der Woiwodschaft Karpatevorland. Es lit in der Flussebeni vo der Wisłok am Rand vom Dalchessel vo Sandomierz nit wiit vo de Karpate. Wäge dr Nöchi zur Gränze mit dr Ukraine (öbbe 90 km) und mit dr Slowakei (100 km) isch d Stadt ä wichtige Verkehrschnotepunkt worde. Rzeszów isch ä römisch-katholische Bischofssitz, und het ä Universität und ä polytechnischi Hochschuel (Fachhochschuel).
Erzabtei Beuron
Auguschtiner-Chorherrestift Beira
In dr Zyt, wu s s Rych no gee het, bis 1803/1806 het die nei Rächtslag schyns kaini großen Uuswirkige me ghaa. Beira wird kai rychsständisch Terrorium im Rychsdag un au kai chraisständisch Territorium im Schwebische Chrais oder im Eschtrychische Chrais. Villicht het dr munzig Beiremer Staat mit rund 500 Untertane as rychsuumittelbar ohni Rychs- un Chraisstandschaft gulte. Uf alli Fäll isch er aber nimi as Dail vu dr Herrschaft Mühlheim aagluegt wore, wel Beira isch 1802/1803 an d Grofschaft Hauezollre-Semmergenge chuu, derwylscht d Herrschaft Mühlheim 1806 zum Herzogdum Wirttebärg gangen isch Dr Dominikus Mayer isch vu 1790 bis 1802 dr letscht Abt vum Auguschtiner-Chorherrestift Beira.
Benediktiner-Erzabtei St. Martin
In dr Zyt vum Kulturkampf hän d Mench vu 1875 bis 1887 Beira mieße verloo. Doderdur sin anderi Chleschter grindet oder nei bsidlet wore. Speter hän si Chleschter, wu vu Beira uus bsidlet wore sin, in dr Beiremer Kongregation zämegschlosse.
Näb dr Paschtoralarbet in Nochbergmaine un em Geschthuus vum Chloschter isch d Wisseschaft e wichtig Arbetsfäld vu dr Mench. D Erzabtei Beira het mit rund 405.000 Wärch di grescht Chloschterbibliothek z Dytschland. Schwärpinkt bilde Theology, Gschicht vum Benediktinerorden un d Chunschtgschicht vum Mittelalter. D Bibliothek cha no Voraamäldig fir wisseschaftli S haffe bruucht wäre, si macht mit bim Dytsche Leenverchehr (Färnleene).
Arbedo-Castione
Gschicht
Uf dr 2. April 2017 het d Gmai Arbedo-Castione zäme mit Lumino us em Chrais Bellinzona in Chrais Arbedo-Castione gwechslet, wo neu grindet woren isch.
Dialekt
Dr lombardisch Dialäkt vu Arbedo-Castione ghert zum Ticinese.
Arogno
Arogno (lombardisch Arögn) isch e Gmai im Kanton Tessin in dr Schwyz. Si ghert zum Chrais (circolo) Ceresio im Bezirk Lugano.
Geografi
Arogno lyt am Fueß vum Monte Sighignola uf ere Hochebeni acht km sidlich vu Lugano. Zue dr Gmai ghere d Wyler Berretta, Ca del Feree, Ca Nova, Devoggio un Pugerna. Nochbergmai isch Campione d’Italia, e italienischi Exklave am Stade vum Luganersee.
Berthold III. von Zähringen
Läbe
Z Fryybeg sin di zäntral Bertoldstroß un dr Bertholdsbrunne no ihm gnännt.
Dürnau (Landkreis Biberach)
Gschicht
Dirrna ischt zom erschte Mol gnennt worde anne 1171 als Dornon.
Forstheim
Verwàltung
vun Forschem ìsch. Forschem ghert zem Kommünàlverbànd.
Grenoble
Geografii
S Stadtzentrum befindet sich uf ere Hööchi vo 212,5 m über em Meer an dr Isère, geografischi Bräiti 45° 10′ Nord, geogr. Lengi 5° 43′ Ost. D Stadt lit öbbe 150 Kilometer südlig vo Gämf, 100 Kilometer östlig vo Lyon und 350 Kilometer nördlig vo dr Côte d’Azur.
Marion Zimmer Bradley
Achtung Fans: D Marion Zimmer Bradley hot o unta andra Nama Büacha gschriba: Hinta Lee Chapman, John Dexter, Miriam Gardner, Valerie Graves, Morgan Ives und John J. Wells steckt all dia gliich Fro!
Anthologiia
ussagea vo dr Marion Zimmer Bradley. In deana Anthologiia hot se o a paar Gschichta vo era seäl dinna.
ussagea vo dr Marion Zimmer Bradley
Eberhardzell
Dialekt
Dr Dialekt vo Zäll ghert zom Mittelschwäbisch.
Fröschweiler
Verwàltung
vun Freschwiller ìsch. Freschwiller ghert zem Kommünàlverbànd.
Bisingen
Bisenga (dt. Bisingen) ischt a Gmoed em Zollrealbkroes en Bade-Wirttaberg. D Gmoed hot Eiwohner (Stand: ).
Erlenmoos
Gmoendsgliderong
Zue Ärlamoos gheret d Ortsdoel Erlenmoos, Edenbachen, Eichbühl ond Oberstetten.
Dialekt
Dr Dialekt vo Ärlamoos ghert zom Mittelschwäbisch.
Vocabolario dei dialetti della Svizzera italiana
Was es isch
Ab em 1995i hät me paralell zum VSI am Lessico dialettale della Svizzera italiana (LSI) gschaffet. Das isch e föifbändigi, räin läxikaalischi Wërsioon vom Vocabolario, wo scho vo A bis Z gaat und 2004 abgschlosse woorden isch. En umgcheerts, aso standarditalienisch – lombardisch aagordnets, zwäibändigs Wöörterbuch mit em Name Repertorio italiano – dialetti (RID) isch 2013 useggëë woorde.
S Zäntrum für Tieläkt und Etnografyy
S VSI isch hüt es Projäkt vom Centro di dialettologia e di etnografia z Belänz, wo me 2002 ggründet hät. Ussert em Vocabolario git das au anderi spraachlichi und volchskundlichi Publikazioonen use, öppe Verzäichnis vo den Oorts- und Fluernäme. Es koordiniert au d Oortsmusee vom Tessyyn, reschtauriert alti Sache vo dënen irne Sammlige, macht Inwäntaar vo Kultuurgüeter im Tessyyn, füert Sumerkürs i Dialäktologyy dure und hät e groossi Biblioteek und e Fototeek.
Karl-Theodor zu Guttenberg
Bundesminischter vu dr Verdaidigung (syt 2009)
Am 1. Septämber 2010 het dr Guttenberg d Verdaidigungsuusschiss vu Bundesdag un Bundesrot iber dr aktuäll Sachstand vu dr Ergebnis vu dr Strukturkommission unterrichtet. Dr Zwischebricht vum Generalinspekteur het ergee, ass d Bundeswehr soll chlainer wäre. 163.500 Soldatinne un Soldate – 156.000 Beruefs- un Zytsoldaten plus zmindescht 7.500 bis 23 Monet freiwillig Wehrdienschtlaischtendi– sin dr „absolut Mindeschtumfang“ gnännt wore. Derzue isch d Uussetzig vu dr Wehrbflicht empfohle wore. Im Grundgsetz soll d Wehrbflicht aber wyter din blybe.
E Aadrag, d Wehrbflicht uuszsetze, wu dr CSU-Vorstand uf e Initiative vum Guttenberg uf em CSU-Barteidag gstellt het, isch am 29. Oktober 2010 mit großer Mehrhait aagnuu wore. Au dr CDU-Barteidag het däm am 15. Novämber 2010 mit großer Mehrhait zuegstimmt. Dr Guttenberg het dodervor in ere Red bi dr Delegierte fir syyni Bundeswehrreform gworbe.
Am 1. Merz 2011 isch er as Verdaidigungsminischter zruckdrätte. Zum Noofolger sich dr bishärig Inneminischter Thomas de Maizière ernännt wore.
Axolotl
Beschribig
Diä adultä, meischtens 24-28 cm (sältener bis 30 cm, sältenst über 40 cm) langä Axolotl, wo tatsächlich zitlebens wachse, wies alli Larve mache, verfüge über en kräftige, sitlich abgeflachte Ruderschwanz mit Flossesäumen. Am breite Kopf findet me beidsitig jewils drei Kiemenäschte. Er hät es großes Muul, en abgerundete Schnauz und lidlosi, wit useinander stehende Auge. D Gliedmaße sin verhältnismäßig kurz. Diä gwöhnlichi Wildfärbig isch grau oder bruun.
Glossaire des patois de la Suisse romande
Syyni Gägewaart
Zale tüend s GPSR di ganz oder täilwyys französischspraachige Kantöön Gämf, Wadt, Nöieburg, Juura, Fryburg, Walis und Bëërn und di Schwyyzerisch Akademyy vo de Gäischtes- und Soziaalwüsseschafte.
Schanzengraben
Verlauf
Uff de ganze Längi goot e Spazierweg em Schanzegrabe noo, wobii under de vile Stroossebrugge Fuessgängerunderfüerige gönd. Im obere Tail isch de Weeg asphaltiert, im undere Tail isch e Holzsteeg, wo bi Hööchwasser au öberfluetet were cha. De under Tail isch schattiger und parkäänlich gstaltet.
Ascona
Kultur
D Fondazione Marianne Werefkin het ihre Sitz z Ascona.
Freiamt
Freiamt isch de Name vo däne geografische Objekt:
Villa Liebegg (Männedorf)
Pächterhuus
S isch 1527 als Chlipuurehuus poue worde. Später isch es immer wider vergrösseret und 1752 starch umpoue worde. Nachane isch s Huus als Woonhuus prucht worde. Nach 1960 bis 1977 isch de alti Hof s Domizil vom komunale Bouamt gsi. S Huus isch immer mee verlotteret. Später isch es läär gstande. Erscht 2008/09 isch s Pächterhuus muschtergültig restauriert worde – vo me private Bourächtsnemer.
Saint-Étienne
Desäin
Im Novämber 2010 isch Saint-Etienne vo dr UNESCO as City of Design anerkennt worde und isch sit denn e Mitgliid im UNESCO Creative Cities Network.
Astano
Bevelkerigsentwicklig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005
Erolzheim
Gmoendsgliderong
Zue Ärazhõẽ gheret d Ortsdoel Erolzheim ond Edelbeuren.
Wahla
Ergäbnis vo de Landdagswahla seid 2006: 1 2006: WASG, seid 2011: Die Linke
Amerdingen
Eiwohner
Dr Ausländeraadoel isch 2011 bei 2,5 % gleäge.
Hegeney
Hajenai (frz. Hegeney, dt. Hegeney) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Unterelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Mediation (Geschichte)
D Schwiz währed dr Mediationszit 1803–1813
Zwüsche 1804 und 1813 het d Schwiz e Zit vo üsserem und innerem Friide erläbt. Im Gegesatz zur turbulänte Zit vo dr Helvetik zwüsche 1798 und 1803 isch d Mediationszit dorum as positiv empfunde worde. D Wirtschaft und dr Zuestand vom Land hai sich erholt. Innepolitisch isch vor allem in de alten Ort e wiitgehendi Restauration duregfüehrt worde. Die aristokratischi Schicht het ihri Landsitz und ihri Ämter wider iignoh und het witgehend wider die politischi Macht übernoh, nume dass si sich drin mit dr neue Elite vo dr ländlige Aristokratii und de helvetische Notable het müesse deile. D Güeter vo de Chlöster sin ene zruggge und ufghobeni Chlöster widerhergstellt worde. En Usnahm isch d Fürstabtei Sanggalle gsi, wil e Widerherstellig vo dr Abtei d Substanz vom neu gründete Kanton Sanggalle gfährdet hät. Theoretisch si d Rächtsgliichheit, d Niiderlassigs-, Handels- und Gwärbfreiheit, wo d Helvetik iigfüehrt het, gwährleistet bliibe, in dr Praxis si si aber vo de verschiidnige Massnahme vo de Kantön wider iigschränggt worde.
D Struktur vo dr Schwizerische Eidgenosseschaft in dr Mediationszit
Die sächs Vorort Freiburg, Bärn, Solodurn, Basel, Züri und Luzärn hai jöhrlig in dere Reihefolg abgwächslet und dr Landamma vo dr Schwiz gstellt. Dr Schultheiss oder Bürgermeister vom jewiilige Kanton het mit däm Amt dr Vorsitz über d Dagsatzig übernoh, het dr diplomatisch Verchehr mit em Usland gleitet und d Ufsicht über d Kantön gha. D Bundeskanzlei isch die einzigi ständigi Organisation vom Bund gsi und isch jedes Johr in dr neu Vorort züglet.
S Milidärwäse vo dr Schwiz währed dr Mediationszit
D Armee vo dr Schwiz het sich währed dr Mediation uf de kantonale Kontingänt ufbaut. Si isch uf 15'203 Ma beschränkt gsi, d Usgobe für s Milidär hai 490'507 Schwizerfranke nit sölle überstiige. In dr Bundesverfassig Art. 2 isch genau greglet gsi, wele Kanton wie vil Druppe het müesse stelle bzw. wie vil Gäld er in d Chriegskasse het müesse iizahle. Die grösste Kontingänt und Gäldmittel si us Bärn, Züri, Waadt, Sanggalle, Aargau und Graubünde cho (über 1000 Ma).
Währed dr fast zähjöhrige Mediationszit isch zum erste Mol en eidgenössischi milidärischi Elite entstande, wenn au dr eidgenössisch Generalstab erst noch 1815 definitiv iigrichtet worden isch. Wo dr Oberst Jakob Christoph Ziegler in sim «Allgemeines Militärreglement für den Eidgenössischen Bundesverein» 1804 d Schaffig von ere zentrale Milidärbehörde vorgschlage het, het dr Napoleon e sonigi Iirichtig verbote, wohrschiinlig für dass s schwizerische Milidär wurd schwach bliibe. Die eidgenössisch Armee isch in dr Mediationszit dreimol under em General Niklaus Rudolf vo Wattewyl mobilisiert worde, 1805, 1809 und 1813. (→Liste vo de Schwizer Generäl) Währed em Bockechrieg het dr Oberst Jakob Christoph Ziegler die eidgenössische und zürcherische Druppe kommandiert.
Regula Heller
Biografie
D Anna-Regula Heller isch z Humbrächtike uf eme Puurehof ufgwachse. Si hät a de Höchere Töchterschuel vo de Stadt Züri e kaufmännischi Usbildig gmacht. Si hät de Alfred Heller ghürate. Si hät drü Chind gha, zwäi devo sind aber tot uf Wält cho. Die Ee isch aber spöter ufglöst wurde. Im Alter won anderi sich pensioniere lönd, hät si de Paul Marthaler käneglärnt und isch mit im 22 Jaar glückli zäme gsi.
Mediation (Geschichte)
S Milidärwäse vo dr Schwiz währed dr Mediationszit
Dr Napoleon het s Milidärbündnis e baar Mol usgnützt. Im Summer 1806 het er zum erste Mol verlangt, ass d Schwizer vier Regimänt mit 16'000 Ma wurde stelle, zum se im Chrieg gege Preusse iizsetze. D Wärbige si aber weniger erfolgriich gsi as erwartet. Am 13. Januar het dr Napoleon dorum dr Schwiz es Ultimatum gstellt, ass si bis zum 1. Mai 16'000 Söldner müess stelle, so dass er d Druppe im 4. Koalitionschrieg chönn iisetze. Trotz grosse Asträngige vo de Kantön hai si aber nume 12'000 Ma zsämmebrocht. D Schwizer Kontingänt si denn vor allem im Chrieg gege Portugal uf dr Pyrenäähalbinsle iigsetzt worde. Spanie, wo denn e Koalitionspartner vo Frankriich gsi isch, het am 2. August 1804 au e Milidärkapitulation mit dr Schwiz abgschlosse. Wo denn dr spanisch Unabhängigkeitschrieg usbrochen isch, si d Schwizer Söldner in spanische Dienst plötzlig im Chrieg mit Frankriich gsi. Die Schwizerregimänt hai sich noch em Usbruch vom Volksufstand für dr legitim König Ferdinand VII entschiide. Dr Siig, wo dr Schwizer General Theodor vo Reding in dr Schlacht vo Bailén über d Franzose errunge het, het vil Ufsehe gmacht.
D Franzose si mit dr Awärbig vo Schwizer Söldner nit zfriide gsi und das het s Verheltnis zwüschen em Napoleon und dr Schwiz ständig belastet. Vom Dezämber 1811 aa het me d Milidärallianz neu verhandlet, und es isch am 28. Merz 1812 veriibart worde, ass d Schwiz nume no 12'000 Ma müess stelle. Öbbe 9000 Schwizer hai schliesslig in dr Grossen Armee kämpft, wo am 24. Juni in Russland iimarschiert isch. Bim Rückzug über d Beresina hai d Schwizerregimänt 80% vo ihrem Bestand verlore. Nume 700 Schwizer si vo Russland zruggcho, die meiste si schwer behinderet und arbetsumfähig gsi. Au wo sich dr Niidergang vom Napoleon scho het afo abzeichne, si d Schwizerregimänt bis zum bitteren Ändi in siine Dienst bliibe.
D Wirtschaft vo dr Schwiz währed dr Mediationszit
D Schwiz isch stark vo dr französische Wirtschaftspolitik abhängig gsi. Zum einte hai die französische protektionistische Massnahme bewirkt, ass dr Export vo schwizerische Textilie noch Frankriich stark erschwert worden isch. Zum andere het d Kontinentalsperri gege Grossbritannie e stimulierendi Wirkig gha. Dr Import vo britische Roh- und Kolonialware isch zwar stark erschwert gsi, d Usschaltig vo dr billige britische Konkurränz het aber d Entwicklig vo dr schwizerische Textil- und Maschineindustrii im ene gschützten Umfäld möglig gmacht. Dr stark Konkurränzkampf und dr Druck zur Effizienzsteigerig hai e Konzentrationsprozess und d Iirichdig vo de erste grössere Fabrike zur Folg gha. D Iifüehrig vo dr Spinnmaschine isch dr erst Schritt zur Abschaffig vom traditionelle Verlagssystem in dr erste Helfti vom 19. Johrhundert gsi. As Folg vo dr Restrukturierig isch d Arbetslosigkeit in bestimmte Regione stark aagstiige. Die schwizerischi Industrialisierig het in dr Mediationszit agfange.
Christoph Ahlhaus
Dr Christoph Ahlhaus (* 28. Augschte 1969 z Heidelberg) isch e dytsche Bolitiker (CDU). Är isch vum 25. Augschte 2010 bis zum 7. März 2011 Erschte Burgermeischter vu dr Frejen un Hansestadt Hamburg im schwarz-griene Senat gsii.
Avegno-Gordevio
Gschicht
D Gmai isch entstande am 20. April 2008 dur d Fusion vu dr bishärige Gmaine Avegno un Gordevio.
Avegno isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1189 as Vegno, Gordevio anne 1200 as de gordauio, 1335 de Gordavio.
Bevelkerigsentwicklig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005
Epsach
Gschicht
Epse isch zum erschte Mal gnennt worde im Jahr 1244 aus Ebza. Bis zum 31. Dezämber 2009 het d Gmeind zum Bezirk Nidou ghört.
Politik
Gmeindspresidäntin vo Epse isch d Daniela di Paolantonio (Stang 2013).
Liberia
Naturryym
Liberia lyt in ere geologische Zone us ärdgschichtli seli alte Gstai vum Paläozoikum (vor allem Granit un Gneis), wu d Oberflechi dervu vun ere starke Verwitterig un Sedimentation bregt isch.
Zone
Liberia lyt in dr Nechi zum Äquator. S git die Klimazone:
Fauna
Zue dr sältene Arten, wu im Land vorchemme, ghere au no:
Bern
Geografy
Im Breiterain hets di katholischi Mariachiuche und di proteschtantische Johanneschiuche und d Markuschiuche. Es het im Wyler ou e schiitischi Moschee. Dr Breiterain isch es rächt rueigs Quartier, aber trotzdäm hets mängisch ide Zytige verschideni Artikle vo Vandalenakte im Breitsch.
Wirtschaft
Au hüt si no vil Industrii- und Gwärbbetriib z Bärn. S Wirtschaftsamt vo dr Stadt het e grossi Wirtschaftslischte über s Gebiet vom «Wirtschaftsruum Bärn».
Sprach u Dialäkt
Z Bärn redt me Bärndütsch, e hochalemannische Dialäkt. Zum d Sprooch lehre het d Romanischtin Ursula Pinheiro-Weber es Lehrbuech gschribe, wo grosse Erfolg het.
Süschtigs
Im Gägesatz zu Züri oder Basu si d Tram z Bärn root.
Burladingen
Gmoedsgliderong
Zue Burrladenga gheret d Stadtdoel Burrladenga (Burladingen), Gaoslfenga (Gauselfingen), Hausa (Hausen im Killertal), Heerschwog (Hörschwag), Killer (Killer), Mälchenga (Melchingen), Rengenga (Ringingen), Salamadenga (Salmendingen), Schdaazla (Starzeln) ond Schdedda onder Holschdőẽ (Stetten unter Holstein).
Theodor I.
Theodor I. isch dr Naame vo dene Persoone:
Buch (Begriffsklärung)
Buch isch dr Naame vo dene Gmäinde:
Thüringe:
Buch isch dr Naame vo dene Ort z Östriich: