cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
René Magritte
Lääbe
Sis ehemoolige Woonhuus in dr Rue Esseghem Nr. 135 z Jette isch sit 1999 s René Magritte Museum. Es het do näben e baar Kunstwärk d Originaaliirichdig, wo fast vollständig isch. Sit 2009 git s no s Magritte Museum im Brüsseler Stadtzentrum as Däil vo de Köönigliche Museä vo de Schööne Künst, wo sich em Wärk und Lääbe vom Künstler widmet. In däm Museum isch die grössti Sammlig vo Kunstwärk vom René Magritte uf dr ganze Wält.
Helike (Mond)
Entdeckig
Säller Mond isch am 6. Februar 2003 vu de Astronome Scott S. Sheppard, David C. Jewitt, Jan Kleyna, Yanga R. Fernández un Henry H. Hsieh entdeckt worre un het z'erst die provisorisch Bzaichnig S/2003 J 6 gchriegt. De Mond isch deno am 30. März 2005 uf de offiziell Namme Helike (noch de antike grichische Stadt Helike) vu de Internationale Astronomische Union IAU daift worre.
Wake
Wake heisst i der Sprooch, wo uf den Insle i däm Deil im Pazifik yheimisch isch, em Marshallesisch, Ānen Kio. D Regierig vo de Marshallinsle möcht Wake under ihri Hoheit zrugg nää; es isch e Fall vom ene internazionale territoriale Komflikt.
Lörrach-Hauingen
Hauge (au Hauinge un Hauige, amtlich Hauingen) isch de nördlichst Stadtdeil vo de Stadt Lörrach und hät fast 3000 Ywohner.
Rückholz
Religion
90,4 % vo dr Eiwohner sind im Johr 1987 remisch-katholisch gwesa, 6,2 % evangelisch.
Verwaltung
Rück hot mit dr Gmoanda Isebeärg, Hopfrau, Lengawang, Seag und Wald a Verwaltungsgmoaschaft vereibart. Dr Birgermaischter vo Rück isch dr Franz Erl.
Wahla
Ergebnis vo dr Landdagswahla seit 1986:
Estienne Roger
Lääbe und Wärk
Im Roger sini Usgoobe si sorgfältig editieirt und gschmackvoll gstaltet gsi und si dorum in ganz Öiropa gschetzt worde.
Sahara
Gschicht
Wu sich d Trope no 8500 v. Chr. um 800 Kilometer no Norde verschobe hän, het sich d Sahara, wu dervor wie hite ne Wieschti gsii isch, in dr sognännte „griene Sahara-Zyt“ in e fruchtbari Svannelandschaft verwandlet. No däre Klimaveränderig sin Jeger un Sammler us em Side ins Biet chuu. Di neolithisch Revolution het s Biet vu dr Sahara fascht zur glyche Zyt erfasst wie d Hochkulture am Nil, am Euphrat un am Tigris. Im 6. Johrdüöusert v. Chr. hän d Bewohner vu dr Region mit em Ackerböu aagfange. E Stadtkultur wie in sällene Hochluture isch aber nit bekannt gsii.
Christlich-soziale Partei
Lueg au:
Nellingen (Lothringen)
Gschìcht
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Monica Gubser
D Monica Gubser (* 17. Jänner 1931 z Züri; † 27. Februar 2019 z Soledurn ) isch e Schwyzer Bihne- un Filmschauspileri gsii.
Schwetzingen
Gschicht
Schwetzingen isch zum erschte Mol gnännt wore im Lorscher Codex in ere Urkund vum 21. Dezämber 766 as suezzingen.
Malbun
Malbun chan folgendes bedüte:
Eisingen (Baden)
Wahle
Ergebnis vu dr Landdagswahle syt 2006: 1 2006: WASG, syt 2011: Die Linke
Internationale Filmfestspiele von Cannes
Gschicht
Anne 1955 isch dr bescht Film zum eerschte Mool mit dr Guldine Balme uuszaichnet wore. D Trophäe, wu di franzesisch Juwelieri Lucienne Lazon entworfe ghaa het, het dr bis dert vergee „Grand Prix“ abgleest.
Wettbewärb un Pryys
Anderi Jury zaichne do au Wettbewärbsfilm uus. Am wichtigschte sin dr FIPRESCI-Pryys vu dr internazionale Filmkritik (Prix de la FIPRESCI) un dr Pryys vu dr Ekumenische Jury (Prix du Jury oecuménique).
Lörrach-Tüllingen
Z Oberdüllige isch s Chinderheim Dülligerhöchi. Träger vo sällem Heim isch di evangelischi Chirch. Zum Heim ghöre d Gebäude vo Verwaltig, Großkuchi und Schüel für Erziehigshilf, wo sich uss Grund-, Haupt-, Förderschüel und me Realschüelzwyg bis zu de sibte Klass zämmesetzt. Usserdem sin acht Wohngruppe, therapeutischi Agebot, e Sporthalle und e Sportplatz Deil vo de Yrichtig. Zwei vo de Wohngruppe, wo zum Chinderheim ghöre, sin z Underdüllige.
Salzturm (Basel)
Gschicht
Dr Naame het er vom Handel mit Salz bekhoo, wo in sinere Umgääbig driibe worde isch, zerst am Salzbärg und spööter im stedtische Salzhuus, wo grad näben em Durm baut worde isch. S Salz isch uf Schiff vom Niiderrhii und us Schwoobe brocht worde.
Rechtsufrige Zürichseelinie
Am 15. Mai 1926 sind's uf d'r Liniä Züri-Mäilä-Rapperschwil au mit d'r Fahrläitig fertig wordä. Näb de tannegrüenfarbige Personezüg vu de Schwiizerische Bundesbahne sind vor alem di dunkelrote RABDe 12/12, aber au d' RABDe 8/16 s' Erschiinigsbild vu derä Bahn gsii. Ussergwöhnlich isch i derä Ziit gsi, ass di mäischte Personäzüg nüd vu 'me Kunditör begläitet wordä sind. Nach em gliiche Syschtem wu hüt im ganze Regiunalverchehr vu d'r SBB üeblich ischt, hend's Schtichkontrolle duregfüehrt, und wer uhni Billett verwütscht wordä-n-ischt, het müese-n-ä Puess zale.
Engelsbrand
Engelschbrann (amtli Engelsbrand) isch e Gmai im Enzchrais z Bade-Wirttebärg. D Gmai het Yywohner (Stand: ).
Neufchef
Neufchef (lothrìngisch Néngsen, ditsch 1910-18 Neunhäuser, 1940-44 Neunhausen) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Département Moselle ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Lothrìnge).
Trey
Gschicht
Trey isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1142/46 as Treis.
Bevelkerig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Uusländeraadail isch 2010 bi 8,9 % gläge.
Bolitik
Bi dr Nationalrootswahle 2011 het s des Ergebnis gee: BDP 6,8 %, CVP 3,3 %, FDP 35,2 %, GLP 1,2 %, GP 8,2 %, SP 19,2 %, SVP 19,6 %, Sunschtigi 0,6 %.
Krankheit
Chranket und Gsundhäit
Die normali Funkzioon isch s Resultat vo dr Sälbstregulierig vo de Lääbensvorgäng; e Däil drvo isch d Fääigkäit sich in äim Maass oder eme andere an verändereti inneri und üsseri Bedingige aazbasse. Wie mä das beurdäilt hängt vo de Normvorstellige ab.
Bahnhof Hattingen (Baden)
Baanhofsgleisfäld
Nõch èm Abzwyg gablèt sich d Trassè vo dè Vobindungsschtrèggi in zwei Baanhofsgleis, wôrènd diè beidè Strèggègleis vo dè Schwarzwaldbaan ooni Weichè als eifachi Baanhofsgleis durrègfüürt sin. S Gleisfäld vum Baanhof bschtòt ergo us vyr barallel gfüürtè Baanhofsgleis mit èrè Längi vo öppè 900 m. D Perrons ligèd sit 1980 brach un sin zimli volottèrèt.
Treycovagnes
Bevelkerig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Uusländeraadail isch 2010 bi 9,1 % gläge.
Nikita Sergejewitsch Chruschtschow
Dr Nikita Sergejewitsch Chruschtschow (🇷🇺 [], wüss. Dransliterazioon Nikita Sergeevič Chruščëv, ängl. Dranskripzioon Nikita Khrushchev; * z Kalinowka, Ujesd Dmitrijew, Guwernemänt Kursk, Russischs Kaiserriich, hüte Oblast Kursk, Russland; † 11. Septämber 1971 z Moskau) isch e sowjetische Politiker gsi. Dr Chruschtschow isch vo 1953 bis 1964 Bardeischef vo dr KPdSU gsi und vo 1958 bis 1964 au no as Vorsitzende vom Ministerroot (Ministerbresidänt) au Regierigsschef vo dr UdSSR. Er het as e schlaue Machtpolitiker gulte und as Mäister vo dr sozialistische Rhetorik.
Johannes XIV. (Papst)
Dur e speteri Fählinterpretation vu syre „aktive“ Herrschaft un syre Haftzyt as zwai Pontifikat vu unterschidlige Personen isch er Verwirrig bi dr Zellig vu dr Päpscht mit Name Johannes entstande. Wäge däm isch dr Name Johannes XX. as Korräktur vum vermuetete Fähler nit brucht wore.
Sinsheim
Wahle
Ergebnis vu dr Landdagswahle syt 2006: 1 2006: WASG, syt 2011: Die Linke
Joseph Rossé
Lehrer, Journalischt un Politiker, z Frankrich erfolgrich un verfolgt
1927 isch er mit ere gwaltige Mehrheit zum Departementsrepräsentant vu dr Lehrervereinigung (association des instituteurs) gwehlt wore - do drmit hän d Lehrer gege si Rüswurf broteschtiärt.
D franzesisch Adminischtration het mehreri Versuch unternumme, dr Rossé üs em Fäld z schlage. Im Mai anne 28 isch er im Komplott-Brozäss zämme mit viär andere Aglagte zu einem Johr Gfängnis, fimpf Johr Ufenthaltsverbot un läbenslängligem Verluscht vu dr Birgerrächt verurdeilt wore. Zwee Monet speter sin si mit ere Begnadigung wider frei kumme - e Amneschtii isch 1931 kumme.
Elis
Elis isch de Name vo:
Joseph Rossé
Wanderung uf dr Schniide vum Mässer
Dr Rossé het des as e Opfer agsähne, wun er bringe mueß un het sich, wiän er schribt, „après des heures d’une douloureuse lutte intérieure“, „noch eme stundelange, schmärzlige innere Kampf“ drzue durgrunge. Dr Rossé het drno tatsächlig im Jülli 1940 z Milhüüse e Red ghalte, wun er einzelni Fähler vu einzelne Persone oder Institutione im Elsiss zwische 1919 un 1940 gnännt het, aber Frankrich nit agriffe un nit lächerlig gmacht het (so häns dr M. Karm un anderi Zitziige dargstellt). Diä Red isch vu dr Nazi-Prässi üsgschlachtet wore, un diä Nazi-Brichterstattung isch zum Bewiismatrial im Nochgriägsprozäss gege dr Rossé gmacht wore.
Dr G. Andres wiist druf ani, ass des aü d Liniä gsii isch, wu dr General de Gaulle in dr Franzose vu London üs empfohle het.
Verfolgti bikumme Arbet
Zu däne, wu bim Rossé Unterschlupf gfunde hän, ghert aü dr Rupert Gießler, dr ehmolig Chefredakteer vu dr Friiburger „Tagespost“, e Zittig, wu vu dr Nazi abgwurgt wore isch. Dr Gießler isch im Alsatia-Verlag Schef-Lektor wore, noch usse aber numme Sekreteer.
Wider franzesischi Haft; Prozäss 1946; Dot im Zuchthüüs
Bis er e Brozäss bikumme het, isch iber e Johr vergange. In dr Aklagschrift vum 5. 8. 1946, verfasst vum e Regiärungskummissar Schmitt, isch im Rossé schliäßlig d Schuld gä wore wäge „Iiverständnis mit em Feind un Kollaboration“. Im Brozäss sin e Hüffe Ziige ufdrätte, wu fir dr Rossé iidrätte sin. Im Rossé si Eigetum isch scho vor em Brozäss (!) bschlagnahmt wore, un bstimmti Ziige hän gar nit kenne areise, wel ene dr Rossé d Fahrt un d Unterkumpft nit het kenne zahle. D "Humanité" het d Entlaschtungsziige diffamiärt: "Alle diejenigen, die sich heute an die Zeugenbank wagen, sind Heuchler und dienen ebenfalls dem Verrat!" In däm Brozäss z Nancy het dr Vorsitz vum Gricht dr Jean Joly gha, Offiziär vu dr Ehrelegion; d Üssage vu dr Ziige, wu ditsch oder elsässisch gschwätzt hän, sin ibersetzt wore. S Gricht het am 12. Jünni anne 1947 dr Joseph Rossé mit Mehrheit fir dschuld gfunde un het-e verurdeilt zu:
Mit ere Verlegung vum Rossé uf Eysses (Südweschtfrankrich) ischs em arg schwär gmacht wore, mit sinene Freijnd vu dr UPR - jetze MRP gnännt - Kontakt z ha.
Reaktione uf si Dot
Dr "Républicain lorrain" heb e hassvolle Artikel uf dr Rossé gschriibe, aber d "Honneur et Patrie" e wirdige un ehrehafte; "Le Nouvel Rhin français" heb dr Rossé rächt bhandlet.
Lakritze
Nammè
Dè alemannische Nammè Bärèdreck git s au im bayrischè und fränggischè Dialèkt, im alemannischè Sprõchgebièt sowiè z Öschterrych. De Namme Bärèdrèck chunnt vom Ulmer Süèßwarèfabrikant Karl Bär, wo spôter z Nürnbärch aasässig gsi isch und uff vill Lakritzartè deilwys europawit Patent ghaaltè het. Mit dem Monopol hèt dè Barè Karlè au dè Markènammè Bärédreck im Merkt durrèdruggt.
Vobreitig un Vobruuch
Well s Süèßholz uss èm Vorderè Oriènt dõhèr karrèd wörrè hèt müèsè, isch Bärèdrèck vor allem in Küschtèregionè bekannt un gschätzt. Stark vobreitet isch sin Gnuss z. B. i dè Küschtèregionè vo Frankrych, z Norditaliè, z Skandinaviè un z Ängland.
Heinrich Bruppacher (Philologe)
Läbe
Wo de Fritz Staub 1862 syn Uufrueff useglaa hät, me sell für es schwyzertüütsches Wöörterbuech Woort samlen und yschicke, hät de Gimnasiascht Bruppacher sofort mitgmachet. 1868 ghäissts im Jaarespricht vom Idiotikon vo syne Byträäg, sie «zeugen von feiner Beobachtungsgabe, namentlich auf dem Felde der Phonetik. Obwohl aus der Nachbarschaft der Stadt schöpfend, bringt er manche Rarität unter Obdach, von deren Vorhandensein wir keine Ahnung hatten.» Nach der Uni hett de Bruppacher mee wie äimaal chönen e Stell as Huusleerer aanëë. Er hät aber alewyl en Fründ voorgschickt, wil er sälber ekäi Luscht ghaa hät, «Toilette z mache», wie-n-er gsäit hät, aso sys ländlich Wäse dur e stedtischs Verhalten abztuusche. 1874/1875 hät er am Chnabeninschtituut z Kornthal bi Stuegert gwürkt, aber s Häiwee hät en an Zürisee zruggtribe, und de Staub hät en a s Idiotikon gholt. Deet isch er aber scho es Jaar spööter wider furt.
Em Bruppacher syn Naachfolger am Idiotikon isch de Johann Ulrich Hubschmied woorde.
Mäntsch
De Bruppacher isch, wie s in Naarüeff ghäisst, e chreftigi und orginelli Persöönlichkäit gsy, en hööch bigaabte Gleerte mit groossem Wüsse, glychzytig aber au mit eme schlichten und bischäidene Charakter. Er isch en religiööse Mäntsch gsy und jede Sundig z Chile ggange. D Bible hät er guet gchänt, dazue au d Fluugschrifte, d Predigten und d Erbouigsliteratuur us em 16., 17. und 18. Jarhundert. Was in Chroonike vom Ägidius Tschudi, em Johannes Stumpf, em Valerius Anshelm, em Gerold Edlibach, em Heinrich Bullinger und em Johann Jakob Wick (d «Wickiana»), den Aktesamlige zur Zürcher Reformazioon und den Äidgnössischen Abschiid oder in natuurkundliche Wälzer vom Conrad Gässner staat, hät er au gwüsst – die hät er all für s Idiotikon exzërpiert. Zletscht hät er na aagfange, sich i d Schrifte vom Kultuurhischtooriker Jacob Burckhardt z vertüüffe.
Arnold Forrer
Schwinge
Mit nüni het de Forrer Nöldi mit em Schwinge aagfange und im 1996 bim Nordoschtschwiizerische Schwingfäst sin erschte Kranz gwunne. Insgsamt het er 110 Chränz (Stand: August 2012) gwunne und s vierti mol s Schwingfäscht uf de Schwägalp. Er ghört zum Nordostschwizer Schwingerverband und isch Mitglid vom Schwingclub Wattwil und Umgebig.
Münchhausen
Münchhausen isch dr Name vu däne Persone:
Erwin Monterin
Walsertitsch
Derzue het au Gedicht uf Greschoneititsch gschribe, nyyn dervu sin publiziert wore vum Walser-Kulturzentrum im Band Orizzonti di poesia.
Anna Haak
Verainskàrriar
D’ Saison 2019/20 hàt d’ Haak biim frànzeescha Verain Vandœuvre-Nancy Volley-Ball gschpììlt. D’ Verainsmànnschàft ìsch uff Plàtz Zwai ìm Tàball vu dr Nàzionààlmaischterschàft gsìì, vor äbb s’ Wättbewarb waga dr COVID-19-Pandemii àbgsajt worra-n-ìsch. Ìm frànzeescha Pokààlwättbwarb ìsch àwwer dr Verain uff Plàtz 5 ànakumma.
mìt dr Nàzionààlmànnschàft
Sitter 2014 schpììlt sa ìn dr A-Nàzionààlmànnschàft. Ànna 2015, 2017 un 2019 hàt sìch d’ Mànnschàft fìr d’ Öiropàmaischterschàft nìt kwàlifiziart. Bii dr Öiropàmaischterschàft 2021 ìsch sa uff Plàtz 8 ànakumma. Ànna 2019 ìsch sa uff Plàtz 12 vu dr öiropäischa Golden League ànakumma, un ànna 2018 un 2022 hàt sa d’ öiropäischa Sìlwerliiga gwunna. Ìm Wättbewarb vu dr Sìlwerliiga 2018 ìsch sa àls Bäschta Üssa-n-ààgriifera ärnännt worra. Ìn dr Nàzionààlmànnschàft hàt d’ Haak zamma mìt ìhrer Schwäschter gschpììlt.
Friolzheim
Gschicht
Frialza isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1105 as Friolesheim.
Corminboeuf FR
Spraach und Tialäkt
De aut frankoprovenzalisch Patois hii im Jaar 2000 na iigene Aagabe na 13 va de 1730 Yywohner ggredt.
Schwangau
Dialekt
Dr Dialekt vo Schwangga ghert zum Oschtschwäbisch.
Neufmoulins
Gschìcht
Ìm Johr 1661 ìsch d Gmein züe Frànkrich kumme. Vun 1871 bìs 1918 hàt sa zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Luerenzweiler
Luerenzweiler (dt. Lorentzweiler, frz. Lorentzweiler) isch aini vu dr 105 Gmaine z Luxeburg.
Verwaltig
Luerenzweiler ghert zum Kanton Miersch im Distrikt Lëtzebuerg. Dr Burgermaischter vu Luerenzweiler isch dr Jos Roller. Scheffe sin dr Jim Weis un dr Paul Bach. Gwehlt wird iber e Majorzwahl.
Gschicht
D Gmai Luerenzweiler isch entstande am 2. Oktober 1823 dur dr Zämmeschluss vu dr Gmaine Luerenzweiler un Hënsdref.
Andlauerhof (Münsterplatz)
Gschicht
Noch sim Dood und däm vo sinere Frau isch d Liigeschaft in d Händ vom Kaufmaa Johann Jakob Meriaa choo, äim vo de riichste Baasler zu sällere Zit und eltere Brueder vom Christoph Meriaa. Dr Meriaa isch mit sinere zwäite Frau, dr Henriette Wieland, im Andlauerhoof iizooge. Dr Hoof het denn lang de Meriaas ghöört, wo dört gwoont und vilmol au gschäfdet häi, usser wääred dr franzöösische Bsetzig, wo 1798 dr franzöösisch Blatzkommandant dr Andlauerhoof für si Amtssitz rekwiriert het. 1805 isch dr Lucas Briiswärk-Buurget mit sim Gschäft im Hoof iizooge.
Nutzig
Bi de spöötere Umbaute het mä die inneri Organisazioon mit dr grosse Stäägehalle und de Hauptrüüm uf e Münsterblatz zue bhalte. Im Barder het s hüt Iirichdige für s Publikum wie Lääde, Kaffee, Büro oder au dr Internazionaali Lyceum Club Basel, wo mänggisch Konzärt und Usstellige abghalte wärde. Dr Räst vom Huus, wo s Brivaatwoonige het, isch abdrennt und nid öffentlig zuegängig.
1. September
Dr '''1. Septämber''' isch dr 244. Dag vum Gregorianische Kalender (dr 245. in Schaltjohr), dodermit blybe no 121 Däg bis zum Änd vum Johr.
Le Perche
Touristischi Attraktionè
Landschaftlich hèt d Perche au öppis z biétè, s git èn Huufè Schlösser un Hèrrèhüser, frz.: manoir, wo übber diè ganz Perche voschtreut ligèd. Witterhy git s am Ufer vo dè Huisne pittoreski Uferabschnitt, z. B. mit aaltè Müllènè. Sèlli Gegènd biètet sich au für Radtourè uff èm voie verte vo Condé-sur-Huisne uff Alençon durch diè weschtichi Perche aa, wo èn Bähnleradwäg isch.
Corserey
Yywoner
Quela: Bundesamt für Statistik 2005 De Uusländeraateel isch 2010 bi 3 % gläge.
Uruguay
Uruguay (amtlich República Oriental del Uruguay, alemannisch: Republik Öschtlich vom Uruguay) isch en Schtaat z Südamerika zwüsche Brasilien und Argentinien. D Hauptstadt isch Montevideo. Wil d Region frühener e Schpanischi Kolonii isch gsi, schwätzt me z Uruguay au hüt no Schpanisch.
I Am (Monrose-Album)
I Am esch s drette Studio-Aubom vom dütsche Pop-Trio Monrose, veröffentlecht worde vo Starwatch ond Warner Music Group ond esch am 26. September 2008 ide Dütschsprochige Region ond am 29. September 2008 in Pole usecho.
Rezeption
I Am het houptsächlech negativi Beurteilige öbercho. LetMeEntertainYou betitlet s Aubom als "Geftschrank vom Timbaland" ond "Elektro-Möll". Laut.de nennts "es Aubom met weniger Nährwärt als es Tütli Studäntefuetter" ond CDStarts schriibid "vo Enttüschig zrede esch no meld usdröckt". Osserdem send ide Sängerinne ehri Stemme starch kritisiert worde als "krächze" ond "öberproduziert dor Technik".
Heimsheim
Verwaltig
Heimsa het si mit Frialza, Mẽẽsa, Wearscha, Wimsa un Wurmberg zum Gmaiverwaltigsverband „Heckegäu“ zämmegschlosse.
Eichhörnchen
Verhalte un Ernährig
Eichhörnli paare sich meischtens im Früelig un im Früesommer. Dorum bringe si zweimol im Johr Jungi uf d'Wält. D'Tragzit isch circa ei Monet lang un e Wurf bschtoht meischtens us 5 Jungi. D'Jungi bliibe mehreri Monet bi ihrer Muetter un sin mit 11 Monet gschlächtsryf. Numme 20% vo ihne überläbe s'erschti Johr.
Neufvillage
Gschìcht
S Derfel ìsch àm Ànfàng vum 16. Johrhundert grìndt woore. Ìm Drissgjehrige Kriej ìsch s ànne 1635 gschlìsse un erscht ànne 1666 wìderufgeböit worre.
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Dialekt
Dr tràditionell Dialekt (Patois) vun Neufvillage ghert zem Lorrain.
Seeg
Geografi
Seag leit nerdlich vo dr A7. Vo dr Gmarkung sin 61,8 % Landwirtschaftsfleche, 29,8 % Wald, 7,7 % Sidlungsfleche un 0,7 % sunschtige Fleche.
St. Leon-Rot
Verwaltig
Dr Burgermaischter isch dr Alexander Eger.
Lushootseed
d Sprooch
D Sprooch isch nach dr Sistematik vo de Linguischte e grossi Dialäktgruppe vo dr Familie vo de Salish-Sprooche. Bi de einzelne Stämm isch aber tradizionell jedi lokali Varietäät as en eigeti Sprooch aglueget worde. Für d Indianer sälber git’s drum au kei indigene Name für s Lushootseed als Ganzes.
Bergbieten
Gschìcht
Baribiete ìsch zem erschte Mol gnannt worre ìm 9. Jh. àls Buotenheim (1321 Bergbütenheim).
Sprachatlas von Unterfranken
Befrogig
D SUF-Ufnahme sin vor allem in dr Wintermonet durgfiert wore. Vili vu dr Gwehrspersone sin Bure gsi un hätten im Summer nit derzyt gha fir e sonigi ufwändig Befrogig.
Baar (Landschaft)
Gresere Städt i de Boor sen Eschinge, Villinge-Schwenninge, Leffinge, Bad Dürrheim, Drossinga und Blumberg.
Neunkirchen bei Busendorf
Geogràfi
Nongkérchen lijt direkt àn dr ditsch-frànzesche Granz uf re Heche zwìsche 188 un 268 m ìwer em Meeresspiejel.
Muse (Beziehung)
Härkumft
Dr Begriff Muuse goot uf d Muuse in dr griechische Müthologii zrugg. In dr antike Müthologii si d Muuse Kwellenümfe gsi – nüün Schwöstere, wo dr griechisch Vatergott Zeus mit dr Kwellegöttin Mnemosyne (Göttin vo der Erinnerig) zügt het. D Muuse begläite dr Apoll, dr Gott vo de schööne Künst. Dä dirigiert sä und huldigt em Zeus mit ene uf em griechische Bärg Helikon (latiinisch: Parnass).
Walldorf (Baden)
Gmaigliderig
Zue Walldorf ghere di glychnamig Stadt, d Ortschaft „Impex, Süddeutsche Metallwerke G.m.b.H.“ un dr Wohnblatz Haltestelle Walldorf.
Ispringen
Verwaltig
Dr Burgermaischter vu Ischbringa isch dr Thomas Zeilmeier.
Dialäkt
Dr Dialäkt vu Ischbringa ghert zum schwäbisch-sidfränkische Ibergangsbiet.
Israelisch-ägyptischer Friedensvertrag
Dr Jimmy Carter, wo zwüsche de bäide Bardeie vermiddlet het, het zerst en umfassendi Löösig vom Komflikt im Nooche Oste aagsträbt, wo au d Sowjetunion e Däil drvo gsi wer. Israel het aber e diräkte Kontakt mit Egüpte welle und het e separati Löösig vorzooge. Dr Carter het die Bemüejige öffentlig understützt und eso en umfassendi Löösig verhinderet und und d Sowjets muff gmacht, wil si s Gfüül gha häi, er häig sä iinegläit.
Courgevaux
Geografi
Courgevaux liit ùf, 2,5 km südlich vam Bezirkshùùptort Mùùrte im nördliche Fryybùrger Mittelland. Zue de Gmiin Courgevaux ghööre ds Nüübuugebiet uf em Büel Les Vignes. Va de Gmiinflechi si 61,9 % landwirtschaftlichi Flechi, 23,5 % Waud ù 14,7 % Sidligsflechi. Nachpuurgmiine va Courgevaux si Murten, Greng ù Villarepos im Kanton Fryybùrg, Münchenwiler ù Clavaleyres im Kanton Bärn ù Faoug im Kanton Waadt.
Hans Martin Sutermeister
Polemik und Vergässe
Dr Schwizer Psychoanalytiker Gustav Bally (1943–1944) uf der andere Site hed er welle, wi n er schribt, über s Buech Nomen atque omen vom Sutermeister e «Satire» schribe. Für ihn isch das Buech es «Dokumänt vo private Schwirigkeite» gsi; ihm hed net gfalle, dass der Sutermeister d Geischdeswüsseschafte n «as unwüsseschafdlech» bezeichnet het, wil si ned uf der «sichtbare Würklechkeit» berueie würde, und het s abglehnt, dass dr Sutermeister «di griechischi Philosophi, […] dr Christus und [s] Chrischdetum [und d] Kunschd» verurteilt het. Dr Bally het im Buech vom Sutermeister «dr hischdorischi Materialismus vom Marx i der These vo der herrschende Klass, wo dr Fortschritt zur Zerebration demagogisch hinderet» entdeckt, «d Klass, wo d Masse n i der Sklaveperschpektivemoral» wot zrüghalte n und das vor allem machi mit ihrne Diener, de Dichter wo n «e prälogischi Schproch im Dienschd vo der Sklaveperschpektivepropaganda» bruche und «dorum bis hüt vo der Regierigsschicht gschützt wärde». Der Bally het sini Kritik gäge Sutermeister wie folgt abgschlosse: «S het bis jetz no keine gä wo d Tabula Rasa gschaffe het, indäm er wie dr Zappelphilipp sech mit dr väterleche Suppe bekleckeret het, anschdatt sie – uszlöffle.»
Versuechti Karriereschbrüng
1957 hed er in Gsteig bei Gstaad e Berlinerin ghürote, mit dere n är i de folgende Jahr drü Döchtere bercho het. Trouzüge si der marxischdischi Psycholog Franz Keller und sini Frou gsi. Mit em Keller, wo politisch links vom Sutermeister gschdande n isch, isch er jahrzähntelang – under zuenähmend gschbanntere Verhältnis – befründet gsi. Mit der Gründig vo sinere Familie het sini Publikationstätigkeit schdarch abgno.
Wahl i Bärner Gmeindrat
Im Dezämber 1967 isch dr Sutermeister für en LdU i d Schdadtbärner Exekutive gwählt worde n und het dr Paul Dübi as Schueldiräkter vo der Schdadt Bärn abglöst. Sini Wahl isch unerwartet gsi, wil er, i de Wort vo sim Sekretärs Urs Marc Eberhard (1977), as «politische n Ussesiter» golte het. Mit em Sutermeister sim Izug i Bärner Gmeindrat isch dr LdU drittschderchschdi Chraft vo der Schdadt Bärn worde und isch zum erschde Mol in sinere Gschicht i däm Rat verdräte gsi. Sini Wahl sig «uf Chöschde vo der gmeinsame freisinnig-bürgerleche Lischde» passiert, wie me i der LdU–Zitig Die Tat grad nach der Wahl het chönne läse. «D Abwahl vom Gmeindrat Dübi Ändi 1967 nach 16 Jahr Amtszit het i de bürgerleche Parteie rächt vil Schdaub ufgwirblet. E Motion het für d Zuekunft Majorzwahle verlangt, um derigi Abwahle z verhindere», het 1997 d Bärner SP-Stadträtin Liselotte Lüscher in ihrer Dissertation über d Gschicht vo der Bärner Schuelreform gschribe.
Skandal ums chline rote schüelerbuech
As Unterstützerin vom Sutermeister sig no di Bärner Lehrerin und Liedermacherin Rosmarie Walter-Fahrer gnennt; in Läserbriefe het si sech für de Schueldiräkter igsetzt.
Hegau
Geologii
De Heegi isch e vulkanisches Piet mit villne markante Vulkanchegel, wo verlöscht sind. Di vulkanischi Aktivität het i de Mitti vom Miozän agfange, da isch vor 14 Millione Joor und het im End vom Miozän vor 6 Millione Joor uufghört. I dere Zitt sind e Dotzet Vulkän entstande. I de Rissiisziit (vor 230.000 bis 130.000 Joor) hend d Gletscher d Berge abgschliffe und ene s hüttige Uussie ggee. Die höchste Vulkanchegel sind: Hohehöwe (848 m), Hohestoffel (844 m), Hohetwiel (686 m) und Hohekraye (644 m). Uf all dene Höger hät men im Mittelalter Burge paue; hüt sinds zum Tail grandioosi Ruine.
Reformierte Kirche Aargau
Schtruktur
Obwohl s di stark Gmeindautonomie git, sin di bschtehende gmeinsame Gremie vo de Landeschile wichtig.
Diakoniekapitel
I de Aargauer Landeschile het me i de 1990er Johr d Diakon de Pfärrer gliichgstellt. Sie hei i de Gmeindleitig di gliich Stellig und werde vom Chilevolk gwählt. Wege dem gits hütztag au es Diskoniekapitel. Es wird vo de Andrea Kwiring-Suter präsidiert.
Alzheimer-Krankheit
Definizione
Im dütsche Sproochruum bruche d Laie d Begriff Alzheimer und Demänz vilmol sünonüüm, was aber nit richdig isch. Alzheimer, wie men em Morbus Alzheimer bzw. dr Alzheimer-Demänz mäistens säit, isch nume äi Form vo dr Demänz, wenn au die hüfigsti. Bi mindestens 60 Brozänt vo aller Fäll vo Demänz söll es sich um en Alzheimer-Demänz handle.
Vorböigig und Behandlig
Es gseet us, ass was s Ufdrätte vo Alzheimer bim Mensch verchliineret isch, ass mä sich gnueg bewegt und gsund ernäärt mit vile sekundäre Pflanzestoff wie em Antioxidans Quercetin, ungsättigte Fettsüüre, B-Vitamin – bsündrigs Folsüüri – uf Nikotin verzichdet. Es wird au behauptet, ass Koffein (Kaffi, Tee usw.) gege Alzheimer schützt. Es git Hiiwiis druf, ass wemm mä sich vo zwanzig bis fuffzig gäistig beschäfdigt, d Schansse Alzheimer überzchoo chliiner isch..
Planet
Definition
Durch d'Entdeckig vu immer mehr Objekte hinter dr Neptunbahn, wo in d'Grösseornig vum 1930 entdeckte Pluto falle, isch am 24. August 2006 het die International Astronomisch Union (IAU) e Nöidefinition vum Begriff Planet beschlosse. Im Pluto isch debi dr Planetestatus entzoge worre. Scherzhaft nenne d'Astronome d'Ifüehrig vu dr Neidefinition au Prager Planetesturz.
Stötten am Auerberg
Religion
95,8 % vo dr Eiwohner sind im Johr 1987 remisch-katholisch gwesa, 3,1 % evangelisch.
Dahlenheim
Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vun Dàhle ghert zem Owerrhinàlemànnisch.
Russische Sprache
Schrift
Noch ere Reform vu 1918 hät s Alphabet 33 Büechstabe. Dodevuu gänn 10 (а, е, ё, и, о, у, ы, э, ю un я) Vokal widder un 21 Konsonante. Übrig bliibe ъ un ь, wu de Konsonant vornedraa erhärte bzw. erweiche.
Rieterpark
Gschicht
Z Zöri het sich e starche Tütschehass entwicklet und d Villa Wesendonck isch under Polizaischutz gstellt wore. För d Famili Wesendonck isch aber de Ufethalt z Zöri immer problematischer wore und de Otto Wesendonck het em 31. Oktoober 1872 sini Ligeschaft em Bauwulefabrikant Adolph Rieter-Rothpletz (1817–1882) vo Winterthur verchaufft. D Famili Wesendonck isch denn uff Dreschde züglet. Nochdem de Adolph Rieter gstorben isch, het sii Soo, de Fritz Rieter (1849–1896), d Ligeschaft gerbt. De het s Wagnerhuus abriisse loo und dai för sini Schwigermuetter d Villa Schönberg baue loo und zmitzt im Park het er för sini aigni Muetter, d Ida Rieter-Rothpletz (1826–1896), d Villa Rieter anebaut.
Chunstwerch im Park
Im Rieterpark stönd verschidnigi Chunstwerch.
David
David cha si
Addition
Zo de addierte Elimänte sait mä Summande. Zum ganze Additionsausdruck (Additionsterm) seit mr Summ wia au zo sem Wert. Im Beispiil sind also 2 und 3 dia baide Summande, de Ausdruck 2+3 isch d Summ vo 2 ond 3 ond het de Wert 5. Also seit mr au kurz, da 5 d Summ vo 2 und 3 isch.
Bösingen (bei Rottweil)
Gmoedsgliderong
Zue Baisinga gheret d Gmoedsdoel Bösingen (mit em gleichnamige Dorf, em Weiler Kasperleshof ond dr Hef Herrenbühlhof ond Waldhof) ond Herrenzimmern (mit em gleichnamige Dorf ond em Gheft Stittholzhof).
König David
Dr David in dr Gschichtswüsseschaft
Ass dr David sovil Macht gha häig, wie s in dr Bible stoot, wird in dr nöijere Forschig stark bezwiiflet. Us dr Sicht vo de Egüpter und Assürer isch er sicher nume e Brovinzfürst gsi. Jerusalem het zu sällere Zit kuum mee as 1500 Iiwooner ghaa und vom ene Groossriich feele alli archeologische und historische Spuure.
Valeyres-sous-Montagny
Geografi
Valeyres-sous-Montagny lyt am linke Stade vu dr Brine nordweschtli vu Yverdon-les-Bains. D Gmaiflechi umfasst 61,6 % landwirtschaftligi Flechi, 22,3 % Wald un 16,2 % Sidligsflechi.
Bevelkerig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Uusländeraadail isch 2010 bi 14,5 % gläge.
Mamer
Gschicht
Mamer isch zum erschte Mol gnännt wore in eme Akt vum 8. April 960, wu d Grefi Liutgardis d Ortschaft Mambra an s Chloschter St. Maximin verschänkt het.
Wiesenbach (Baden)
Dialäkt
Dr Dialäkt vu Wiesenbach ghert zum Sidfränkisch.
Mousse Boulanger
D Mousse Boulanger (* 3. November 1926 as Berthe Sophie Neuenschwander z Boncourt, doodmool Kantoon Bärn; † 16. Jänner 2023 z Payerne; haimetberäächtigt z Langnau im Emmental) isch e Schwyzer Schriftstelleri un Raadioschurnalischti gsii.
Meilenstein
Gschicht
I dr antike Zyt het scho dr König Sargon dr Zwöit vo Assürie im achte Joorhundert vor Chrischtus Schteimarke a de Stroosse vo sym Rych lo ufstelle.
Im 17. Joorhundert het me z Brandeburg Meileschteine ufgstellt, z Sachse im 19. Joorhundert «Poschtsüüle» und au Meileschtei. Au in andere dütsche Länder und z Ängland, z Russland und z Holland het me Wäägsüüle könnt. Dr Kanton Bärn het im 18. Joorhundert i sym grosse Gebiet «Stundesüüle» ufgstelt, wo me gseht wie vil Stunde es z Fuess isch bis uf Bärn.
Deißlingen
Verwaltong
Deißlinge hot a Verwaltongsgmoeschaft mit dr Stadt Schramberg ond dr Gmoede Hardt ond Lutterbach vereibart.
Uetliberg
De Üetlibërg (/'ʏətlib̥ɛːrg̥/) – ofiziell Uetliberg gschribe – isch de Huusberg vo de Stadt Züri. Mit sine 873 Meter Hööchi büütet er a de Uusflügler e wiiti Uussicht über d Stadt und de Zürisee und au wiit i d Alpe ine. Im Herbst isch er hüüfig näbelfrei. Echli underhalb vo de Zuugstation Üetliberg träffed sich d Piet vo de Stadt Züri und de Gmäinde Stalike und Üüdike.
Roland Burtsche
Lääbe
D Waltraud Zähringer isch scho 1960 wider retuur uf Dytschland gange, anne 1964 isch au dr Burtsche uf Dytschland retuur chuu un het as Chuchischef im „Hotel am Notschrei“ aagfange.
Niederstinzel
Dialekt
Dr lothrìngisch Dialekt vun Nidderstinzle ghert zem Rhinfrankisch.
Valeyres-sous-Rances
Bolitik
Bi dr Nationalrootswahle 2011 het s des Ergebnis gee: BDP 0,3 %, CVP 1,8 %, FDP 14,4 %, GLP 4,9 %, GP 11,1 %, SP 17,0 %, SVP 37,8 %, Sunschtigi 2,1 %.
Cressier FR
Yywoner
Quela: Bundesamt für Statistik 2005 De Uusländeraateel isch 2010 bi 21,5 % gläge.
Spraach und Tialäkt
De aut frankoprovenzalisch Patois hii im Jaar 2000 na iigene Aagabe na 5 va de 729 Yywohner ggredt.
Die Mühle im Schwarzwäldertal
Handlong
Em Philipp sei jengrer Bruadr Paul kommt noch langr Kriagsgfangaschaft en d Hoimet zruck. En dr Mihle trifft’r uf d Gertrud, wo vor a baar Johr vo seira Muadr als Flichtlengs-Woisakend ufgnomma worra ischt ond jetzt als Hausdochtr d kaufmennische Gschäft erledigt. Dr Paul ond d Gertrud kommet sich bald näher. Schliaßlich nemmet se sich vor, en Belde mitnandr vôr da Altar zo tredda. Noch dr Hauzich dät dr Paul gern uf seira Bsitzhälfde a Tankstell mit ma Raschthaus baua. Mit deane Plee isch’s abr bald aus, wia dr Paul erfehrt, dass sei Bruadr an graußa Doil vom Grond ond Boda vorschbiilt hot. So kommt’s zo-ma Riisakrach zwischa deane Briadr. Dô druf helt’s da Paule nemme drhoim aus ond’r haut ab. D Gertrud abr bleibt e dr Mihle, om deam labila Philipp Kraft ond Halt gäa zo kenna, zomol-ra der vorschbrocha hot, dass’r sich bessra dät. Seine hartneggige Heirats-Ôôträg abr lehnt se ab. Wia nôô abr emmr ärgr d Muadr Kemper uf se neischwätzt, se soll doch da Philipp heirada, geit se schliaßlich nôch.
Krebs (Medizin)
Behandligsmethode
Au wenn mä hüfig Chräbs nid vollständig cha häile, sott mä dra dänke, ass zum Bischbil bim ene 75-jöörige Chräbspaziänt e Verlengerig vom Lääbe vo äim oder zwäi Joor scho as e seer guets Resultat cha aagluegt wärde, denn elteri Chräbspaziänte stärbe vilmol an öbbis anderem as am Chräbs. Bin ere 45-jöörige Brustchräbspaziäntin hingeege, wo vom Alter us e dütlig hööcheri Lääbenserwartig het, sött mä erst vom e seer guete Resultat reede, wenn si 10 Joor lang kä Rückfall ghaa het.
Poeninus
Gschicht
De Tempel isch ane 394 zerstört wore und de christlich Chaiser Theodosius (379–395) het d Plünderer riich biloont. Druf abe het de Kult uufghört. Trotzdem het de Gross Sankt Bernhard im Mittelalter no Mons Iovis (»Jupiterberg«; frz. Mont-Joux) ghaisse.
Volksinitiative
Volksinitiative chan folgendes bedüte:
Claudius
De Tiberius Claudius Caesar Augustus Germanicus (urschprünglich: Tiberius Claudius Nero Germanicus; * 1. Ougschte 10 v. Chr. z Lugdunum, † 13. Oktober 54) isch en römische Kaiser gsi. Er het vom Johr 41 bis zu sim Tod im 54i gherrscht. Er isch de viert Kaiser vo de julisch-claudische Dynaschtii gsi und de erschti Kaiser, wo nöd z Italie uf d Wält isch cho. Sini Ältere sind de Nero Claudius Drusus und d Antonia Minor gsi.
Unterthingau
Gschicht
Thinga isch zum erschte Mol gnennt worda im Johr 748 als Tiuoningouvue.
Ursus & Nadeschkin
Nach sächs abendlange Bühneproduktione ur e Saison bim Schwiizer Nationalcircus Knie ghöre sie inzwüsche zu de renommierteste Bühnepaar i der Schwiiz. Sie si unger anderem Priisträger vom Schwiizer Chlikunstpriis, vom Dütsche Chlikunstpriis, vom New York Comedy Award und vom Hans Reinhart-Ring, dr höchste Theateruszeichnig vor Schwiiz.
West Side Family
D Grupp isch bis 2008 aktiv gsi.
Angela Merkel
Schuelzyt (1961–1973)
1961 isch d Angela Kasner an dr Polytechnische Oberschule (POS) z Templin yygschuelt wore.
As Schuelchind un Jugedligi wird si vu Lehrer un Mitschieler as ender unuffällig, aber sozial guet integriert bschribe. Ufgfalle sin ihri exzellänte Leischtige in dr Schuel gsi, vor allem in Russisch un Mathematik. D Angela Kasner het nit an dr Jugendweihe vu ihrem Johrgang deilgnuu, si isch statt däm am 3. Mai 1970 in dr Sankt-Maria-Magdalene-Chilche z Templin komfermiert wore. Si het anne 1973 ihre Abitur an dr Erwyterete Oberschuel (EOS) z Templin mit eme Notedurschnitt vu 1,0 abgleit.
Bundesminischteri fir Fraue un Juged (1991–1994)
D Angela Merkel het wäg ihre DDR-Biografii nit di fir vil hochi weschtdytschi CDU-Mandatstreger gängig Sozialisation gha, zem Byschpel in dr junge Union. Ass si innerhalb vu dr Partzei eso schnäll het chenne ufstyyge, isch uusschließli uf d Gunscht vum Kohl zruckzfiere, us däre Zyt isch au Bezeichnig „s Maidli vum Kohl“ bekannt. Derwylscht ihri spetere innerparteilige Konkurränte in Karriere-Netzwärch wie em „Andepakt“ organisiert gsi sin, het si zerscht kei eigeni Huusmacht in dr Partei gha.
CDU-Spändenaffäre (1999)
Dr Wolfgang Schäuble, dr „ebig Kronprinz vum Kohl“, het syt dr Johr 1996/97 als emol d „Kandidatefrog“ thematisiert: D Frog, wele CDU-Spitzepolitiker as Kanzlerkandidat zue dr Bundesdagswahl aaträtte soll. Är het sich aber gege dr Helmut Kohl, dr „ebig Kanzler“, nit chenne dursetze. Scho vor dr Kandidatewahl het dr Schäuble in Interviews Kritik an dr Kohl-Kandidatur giebt. Uf em CDU-Bundesbardejdag z Bonn no dr Wahlniderlag isch er schließli am 7. Novämber 1998 zum neje Bundesvorsitzeri gwehlt wore. Uf Vorschlag vum Schäuble het d Angela Merkel s Amt vu dr CDU-Generalsekretäri iberchuu – eini vu dr wichtigschte Positione innerhalb vu dr Bundes-CDU in ihre neje Roll as Oppositionspartei ohni Minischterämter. Dr Helmut Kohl isch zum Ehrevorsitzer gwehlt wore, mit Sitz im Präsidium un im Bundesvorstand vu dr Bardej.
2002
Diräkt no dr verlorene Bundesdagswahl het d Angela Merkel dr CDU/CSU-Fraktionsvorsitz im Bundesdag fir sich welle, s bishärig Amt vum Friedrich Merz. Si het dr Regierig Schröder wellen im Parlamänt as Oppositionsfiereri gegeniberdrätte. Dr Merz het aber syy Amt nit wellen ufgee. Uf dr CDU-Präsidiumsitzig, wu die Frog entschide woren isch, soll s Votum vum Stoiber zuegunschte vu dr Merkel dr Uusschlag gee haa. S Verhältnis zwische dr Merkel un em Merz het scho dervor as konfliktbelaschteti Konkurränzsituation gulte. Am 11. un 12. Novämber 2002, uf em CDU-Bundesbardejdag z Hannover, isch d Angela Merkel mit 746 vu 796 Stimme (bi insgsamt 978 Delegierte) as Vorsitzendi widergwehlt wore.
Valeyres-sous-Ursins
Bevelkerig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Uusländeraadail isch 2010 bi 6,9 % gläge.
Bolitik
Bi dr Nationalrootswahle 2011 het s des Ergebnis gee: BDP 0,1 %, CVP 1,2 %, FDP 10,6 %, GLP 3,1 %, GP 9,1 %, SP 13,9 %, SVP 48,2 %, Sunschtigi 13,2 %.
Königsbach-Stein
Gschicht
Di hitig Gmai isch entstande zum 1. Juli 1974 dur dr Zämmeschluss vu dr Gmaine Königsbach un Stein. Stein isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1150, Königsbach anne 1252.
Verwaltig
Königsbach-Stein het si mit Oisinge un Kämpfelbach zum Gmaiverwaltigsverband „Kämpfelbachtal“ zämmegschlosse.
Wahle
Ergebnis vu dr Landdagswahle syt 2006: 1 2006: WASG, syt 2011: Die Linke
Cugy FR
Cugy (patois [kyˈdzi, kyˈdji]) isch a politischi Gmiin im Broyebezirk im Kanton Fryybùrg, Schwyyz. Zum 1. Jenner 2005 isch d Gmiin Vesin yygmiindet choo.
Nilvange
Geogràfi
Nilvange lijt e bààr Kilometer weschtlich vun Thionville uf re Heche zwìsche 193 un 376 m ìwer em Meeresspiejel. Die Anschlussstelle Nilvange an der Autoroute A30 liegt südlich des Kernortes.
Gschìcht
Nilvange ìsch e àlte Bargböistàdt. Zitter em Nìdergàng vum Bargböi z Lothringe nìmmt d Inwohnerzàhl àb. Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vun Nilvange ìsch. Nilvange ghert zem Kommünàlverbànd.
Wilhelmsfeld
Geografi
Wilhelmsfeld lyt im Dal vum Hilsbach im sidlige Odewald. Nochbergmaine vu Wilhelmsfeld sin Schriesheim, Heiligkreuzsteinach, Schönau, Heidelberg. Derzue gränzt d Gmai im Weschte an dr Centwald, en Exklave vu Weinheim.
Schüpfheim LU
Sprach ond Dialäkt
Dr hochalemannisch Dialäkt vo Schüpfe ghört zue dr Übergangsmundarte zwösche dr Weschtschwiizer ond dr Oschtschwiizer Dialäkt.
Radio SRF Musikwelle
Anne 2012 het d Redakzioon vo dr Musigwälle agfange, s ganze Tagesprogramm vo Moderatoore und Moderatorinne lo z leite, wo i dr Mundart rede. So isch druus erscht rächt eis vo dene Radiogfäss worde, wo für s Schwyzerdüütsche bsunders nützlech sind. Es git Gsprööch mit Musiker, wo von irere Kariere und irne Produkzioone rede. Beliebti und tradizionelli Momänt im Programm sind d Sändig Gratulazioone am Morge, s Wunschkonzärt am Mäntigobig und d Visite (s Wunschkonzärt för di Chranke) am Fritignomittag. Die beede Wunschkonzärt chömed au uf Radio SRF 1.
Maulbronn
Verwaltig
Maulbronn het mit dr Gmai Sternefels e Verwaltigsgmaischaft veryybart.
SLM Re 456
D' Ammital-Burgdorf-Thun-Bahn, wu hüt zum Beriich vu d'r BLS AG gchört, het ihre Güeterverchehr uusglidered, mit 're Gsellschaft mit em Name „Crossrail“. Da aber di beide Loggine net a Crossrail abgäh worde si, u au sälber ke Bedaf da gsi isch, het mä beidä a SOB vermietet.
Rances
Rancés isch de Familiename vo folgende Persone:
Kloster Hermetschwil
Vo 1083 bis 1798
S Chloschter Muri het im Johr 1083 nebem Mannechloschter au no en Frauekonvent übercho. Am End vom 12. Johrhundert sin d Nonne vo Muri denn uf Hermetschwiil züglet. S Chloschter het vo Muri Grundbsitz übercho un derzu verschidini Herrschftsrächt im Rüüsstal. Ab de Ziit um 1300 hei d Nonne sich sälber verwaltet, de Abt vo Muri het aber immer no d Leitig vom Chloschter gha.
Untrasried
Gschicht
Untrasried isch zum erschte Mol gnennt worda im Johr 1358.
Dialekt
Dr Dialekt vo Untrasried ghert zum Oschtschwäbisch.
Nitting
Gschìcht
Ìm Johr 1661 ìsch d Gmein züe Frànkrich kumme. Vun 1871 bìs 1918 hàt sa zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Landtag von Baden-Württemberg
Gebei
Gebei vum Landdag vu Bade-Wirttebärg sin s im obere Schlossgarte gläge quadratisch Huus vum Landdag vu 1961 (noch em Entwurf vum Horst Linde) un s 1987 yygweit Huus vu dr Abgordnete ääne an dr Konrad-Adenauer-Stroß. Di baide Gebei sin dur e Fueßgänger-Tunäll mitenander verbunde. Dr urspringlig Siigerentwurf vum Architekt Peter von Seidlein isch anne 1964 z Dibenge as Universitetsgebei verwirkligt wore. Innerhalb vu dr baide Gebei het K#Cunschtwärch vu namhafte Chinschtler.
Delley-Portalban
Yywoner
Quela: Bundesamt für Statistik 2005 De Uusländeraateel isch 2010 bi 9,2 % gläge.
Tumor
E Tumor (vo, -oris, m. ‚Wuecherig‘, ‚Gschwulst‘, ‚Schwellig‘) im witere Sinn isch alles, wo s Wolume vom ene Gwääb vom ene hööchere Lääbewääse gröösser wird, unabhängig vo dr Ursach. Sünonüüm in ere zwäite, ängere Bedütig, wo sich uf Gwääbnöibildige beziet, si d Begriff Neoplasii (‚Nöibildig‘) und „Gwäggs“.
Mönsheim
Gmaigliederig
Zue Mẽẽsa ghere s glychnamig Dorf, s Schloss un Gheft Obermẽẽsa un d Ort Grenzbachhof un Lerchenhof.
Raiatea
Geografii
Raiatea isch en Atoll und lit zämme mit dr Insle Tahaa nääbedraa im gliiche Koralleriff. Dr Ursprung vo dr Hauptinsle isch vulkanisch und si bestoot vor allem us magmatischem Gstäi. Uf em Riff zringshum und in dr Lagune si e Hufe Motus us wissem Korallesand und Korallestückli.
Joachim Gauck
Läbe
Dr Gauck isch e fierend Mitglid gsi vum Neue Forum z Rostock in dr Zyt vu dr fridlige Revolution in dr DDR. Im Summer 1990 het e d Volkskammer as Abgordnete zum Vorsitzende vum Sunderuusschusses fir d Kontrolle vu dr Uflesig vum Minischterium fir Staatssicherheit (MfS)/Amt fir Nationali Sicherheit (AfNS). Dr Gauck isch ein vu dr Hauptinitiatore vum Stasi-Unterlage-Gsetz vu dr Volkskammer gsi. As Bundesbeufdraite isch dr Gauck mit Vollzug vu dr dytsche Einheit am 3. Oktober 1990 Chef vu dr chimftige Bundesbeherde wore, wu dr Stasi-Noolass verwaltet un zuegängli macht. No dr zwo maximale Amtszyte isch er im Oktober 2000 vu dr Marianne Birthler abglest wore. Syterhär wirkt dr Gauck dur Vordreg un Medieaktivitete, au in syyre Eigeschaft as Vorsitzende vu dr Vereinigung Gegen Vergessen – Für Demokratie. Är isch ein vu dr Initiatore vu dr Prager Erklärig un vu dr Erklärig iber d Verbräche vum Kommunismus.
Am 6. Juni 2016 het dr Gauck aagchindet, ass er nimi zuen ere zwote Amtszit wett aadrätte. Sy Noofolger isch dr Frank-Walter Steinmeier.
Privats
Syt Aafangs 1990er Johr läbt dr Gauck vu syyre Frau Hansi drännt, wun er vier Chinder mit ere het. Beedi Sihn sin Ändi 1987 un e Dochter im Juni 1989 in dr Weschte uusgreist.
Vallorbe
Gschicht
Vallorbe isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1139 as de valle urbanensi (1148 de valle urbe).
Sproch un Dialäkt
Bi dr Volkszellig 2000 hän vu dr 3247 Yywohner 85,5 % Franzesisch as Hauptsproch aagee, 2,3 % Dytsch, 3,5 % Italienisch un 8,7 % anderi Sproche.
Dr alt frankoprovenzalisch Patois isch wahrschyns aafangs 20. Jh. uusgstorbe. Ergebnis us dr Volkszellige vu 1990 un 2000, wu zum Dail Lyt Patois as Sproch aagchryzlet hän, gälte in dr Sprochwisseschaft as Artefakt un hän ihre Ursprung ender in statistische Fähler oder ass d Lyt unter „Patois“ ihr Regionalfranzesisch verstehn
Alemannische Pflanzennamen (nach Systematik)
Saxifragales
Durwachs (Aargau); Donderbar (Aargau)
Epfendorf
Gschicht
Äpfedorf ischt zom erschte Mol gnennt worde em Johr 994.
Dialekt
Dr Dialekt vo Äpfedorf ghert zom Schwäbisch
Ankara
Ankara (offiziell Ankara) isch e Weltstadt im Norde vo de Türkei. Früehner het s Angora gheisse und in dr Antike Ancyra. Sit 1923 isch si d Hauptstadt vo der Türkei und vo dr Provinz Ankara. D Stadt het 4.104.387 Iiwohner (2008) und isch noch Istanbul die zweitgrössti Stadt vom Land.
Ronald Golias
Dr Ronald Golias (1929 - 2005) isch e brasilianische Film- und Färnsehschauspiiler gsi.
Kirchheim (Unterelsass)
Kìriche (frz. Kirchheim, dt. Kirchheim) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Unterelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Gschìcht
Kìriche ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 674.
Martin Winterhalter
Lääbe
Syt Ändi 1960er Johr isch dr Martin Winterhalter Mitglid im Schwarzwaldverain.
Neuenbürg
Geografi
Neuebürig lyt an dr Enz im Nordschwarzwald.
Gmaigliederig
Zue Neuebürig ghere d Stadtdail Arnbach, Dennach, Neuebürig un Waldrennach.
Dienstag
Dr Zischdi isch de zweit Dag in de Wuche (noch dr DIN 1355 sit 1976), noch dr christlich/jüdische Zellung dr dritt.
Neuenbürg
Dialäkt
Dr Dialäkt vu Neuebürig ghert zum schwäbisch-sidfränkische Ibergangsbiet.
Otto Borst
Aus seim Leaba
1974 hôt dr Borst d Arbeitsgemeinschaft Die alte Stadt e. V. ens Leaba gruafa. Vo sellem Vorei ischt a Zeitschrift rausgäa wôrra, wo da Nama Die alte Stadt kriagt hôt ond vom Borst als Herausgeaber bedreit wôrra ischt. Als Projektberader hôt’r au an maßgeablicha Ôdoil an dr Ereffnong vom landesgschichtlicha Museum Haus der Geschichte Baden-Württemberg an dr Stuegerter Kuldurmeile ghet.
Am 22. Auguscht 2001 hôt dr Otto Borst z Esslenga seine Auga fir emmer gschlossa. 77 Jôhr alt ischt der Môô wôrra.
Leo Trotzki
Wärchuusgabe
Neji dytschsprochig Uusgab vu dr Schrifte vum Trotzki, rusgee vum Helmut Dahmer u. a., syter anne 1988 im Verlag Rasch und Röhring, Hamburg. Bis 2001 sin sibe Dailbänd erschine:
Vaulion
Bevelkerig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Uusländeraadail isch 2010 bi 8,2 % gläge.
Waal (Allgäu)
Wahla
Ergebnis vo dr Landdagswahla seit 1986:
Noisseville
Geogràfi
Noisseville lijt àcht Kilometer eschstlich vun Metz uf re Heche zwìsche 183 un 254 m ìwer em Meeresspiejel àn dr Autoroute A4 (Stroßburi-Paris). Z Noisseville geht d Autoroute A314 àb uf Metz.
Kanton Metz-3
Dr Kànton Metz-3 ìsch e Kànton ìm Arrondissement Metz ìm frànzesche Département Moselle ìn dr Region Lothrìnge. Dr Kànton umfàsst e Deil vun dr Stàdt Metz, wie àui dr Hàuiptort vum Kànton ìsch.
Noiraigue
Noiraigue isch es Dorf i der Gmeind Val-de-Travers im Kanton Nöieburg.
Montancy
D Gmeind het d Ortsdeil Brémoncourt am Doubs unde uf und Montancy am Lomontbärg uf. Bi Brémoncourt uf dr Südsyte vom Doubs, chunt dr Bach Frénois in Fluss abe, und do isch au e Brugg übere Doubs, grad a dr Landesgränze zu dr Schwiiz. Montancy lyt ufem Bärg nördlech vom Doubs, und es git gar kei diräkti Fahrstrooss zwüschet de beide Gmeinddeil. Vo Pruntrut uus chunt me übere Montvoie-Pass uf Montancy; d Passtrooss goot derno wyter ganz is Taal vom Doubs abe und trifft z Glère uf d Taalstroos, wo em Fluss noo wyter abe uff Saint-Hippolyte goot. Vo Glère us füert d Strooss uf de lingge Site vom Doubs no ufe uf Brémoncourt und witer noch Saint-Ursanne übere.
Im Wald bi Brémoncourt, under em Frénois-Tobel, ligge d Ruyne vo dr alte Müli Moulin du Frénois.
Saint-Aubin NE
Es isch bis 1887 en eigeti Gmeind gsi. Dänn het’s mit der ehemolige Nochbergmeind Sauges fusioniert; das het d Gmeind Saint-Aubin-Sauges gää. Und die isch ane 2018 zu der grosse nöie Gmeind La Grande Béroche choo.
Marlenheim
Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vun Mààrle ghert zem Owerrhinàlemànnisch.
Aktiengesellschaft (Schweiz)
D Gründig
Zum en AG gründe brucht mä en Akziekapital vo mindestens CHF 100'000 (Obligazionerächt Art 621). Dr Naame vo dr Gsellschaft, wo as Firma bezäichnet wird, muess in dr ganze Schwiz äimoolig si (Obligazionerächt Art 951). D Gründig bassiert mit ere Öffentlige Urkunde, wo din d Statute, die äinzelne Iilaagwärt und d Organ zur Zit vo dr Gründig festgläit si (Obligazionerächt Art 629). Erst wenn d Firma im Handelsregister iidräit isch, gältet en AG as entstande – vorhär existiert si as Äifachi Gsellschaft mit deren iire Haftigsbedingige.
Schwäbisches Handwörterbuch
Dor praggdische Gebrauch vo demm Handwerdorbuach isch edd emmor oefach. Manche Werdor send schwär zom fenda. Z. B. tauchd närgeds a Sdichword "äbber/ebber" o. ä. uff. S brauchd scho on zemmlicha Spirsenn, omm ibor "jemand" zo "etwer" zom komma ond då zom läasa, dass dees abor edd "etwer" sondorn äba "ebber" håesa soll. Manche Alldagswerdor wia z. B. "Blume/Blümlein" = schwäbisch "Blåam/Bläamle" odor "Schlaf" = "Schlåf" fäled mergwirdichorweis.