cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Dreiseenbahn
Bau
I dè Johr 1913 un 1914 isch dè Baanhof Titisee, vo dem uus diè Streggi vo dè Höllèdalbaan abzwygè hèt söllè, erheblich umgschtaltet worrè; dōdèby sin d Gleisaalaagè entschprechend erwiteret worrè. Diè Vomessigsarbetè hèn im April 1914 aagfangè, allerdings hèt dè Erschti Weltchrièg znägschst dè Baubeginn vo dèrè Streggi vohinderet. Im Früèjohr vo 1919 hèttet diè Bauarbetè endlich aafangè söllè, dèm isch abber znägscht diè wirtschaftlichi Krisè entgegè gschtandè, wo sich nōch èm Erschtè Weltchrièg besunders in Form von èrè Inflation nydergschlagè hèt. Im Herbscht 1920 hèt diè inzwischè gründeti Dütschi Rychsbaan dè Bau doch no in Aagriff gnō.
Il-Khanat
Dr Dschingis Khan het vo 1219 und 1224 Persie und d Gebiet drum ume underworfe. Dr Hülegü het sich vom Groosskhan unabhängig gmacht und s Riich won er gründet het, het wo s am grösste gsi isch, Däil vo Persie und Mesopotamie und vo de hütige Staate Turkmenistan, Armenie, Aserbaidschan, Georgie, Afghanistan, Pakistan und dr Türkei umfasst. Am Aafang häi d Ilchane e Hufe Religione understützt, mit em Ghazan häi si sich 1295 em Islam underworfe. Wo dr Abu Said gstorbe isch, isch s Riich usenanderbroche.
Schlacht bei Marathon
Dr Ablauf vo dr Schlacht
D Gschicht vom Marathon-Löifer, wo noch em Siig zrugg uf Athen grennt sig, de Lüt dört verkündet häig, ass d Schlacht gwunne sig, und denn gstorbe sig, isch im 4. Joorhundert v. d. Z. erfunde worde und chunnt bim Herodot nid vor.
Bewärtig
Für d Perser isch Marathon e nääbesächligs Gfächt am Rand vo iirer Iiflusssfääre gsi. Für d Athener hinggeege isch s zum ene Schlüsseleräignis worde, wo sich die attischi Demokratii und s Strääbe noch dr Hegemoniistellig in Griecheland mit Hilf vom Attische Seebund druf gstützt het. Für vili anderi Grieche isch s aber, wie für e Historiker Theopomp im 4. Joorhundert v. d. Z., en umbedütends, churzes Gfächt am Strand gsi.
Spezielle Relativitätstheorie
Gliichzitigkäit
Die Definizioon vo dr Gliichzitigkäit schiint klaar z si, mit dr Lorentz-Invarianz bechunnt mä aber e paradoxe Effekt über: D Gliichzitigkäit vo zwäi Eräigniss an verschiidene Ort isch abhängig vo wie und öb sich dr Beobachder bewegt.
D Zitdilatazion
Dr Beobachter uf em Gläis gseet also an de Uure, ass dr Beobachter im Zug e chürzeri Zit misst als är sälber. Wil noch sim Gliichzitigkäitsbegriff d Start- und Stoppzit vo dr Uur vom Beobachter im Zug und vo dr Uur am vordere Ändi vom Gläis gliich si, sin noch sim Gliichzitigkäitsbegriff au di Zite, wo vergange si, gliich lang. Dorum dänggt er, dass d Uur vom Beobachter im Zug z langsam goot. Noch em Gliichzitigkäitsbegriff vom Beobachter im Zug si aber d Zite, wo d Uure gstarte worde si, nit die gliiche, und är macht die Beobachtig nit.
Die relativistischi Gschwindigkäitsaddizioon
Wenn im Zug dr Kondikdöör immer gliich schnäll zur Loki vüre lauft, denn isch si Gschwindigkäit für e Beobachder uf em Berong noch dr klassische Mechanik äifach d Summe vo wie schnäll er lauft und vo dr Gschwindigkäit vom Zug. In dr Relatiwidäätstheorii chunnt bi sonere äifache Addizioon nit s richtige Resultaat uuse. Vom Berong us gsee isch d Zit, wo dr Kondukdöör z. B. vo äim Waage zum neggste brucht, wäge dr Zitdilatazioon lenger als für öbber, wo im Zug sitzt und zueluegt. Usserdäm isch dr Waage sälber vom Berong us gsee Lorentz-verchürzt. Derzue chunnt no, ass dr Kondukdöör vüre lauft, also s Eräignis „im neggste Waage aachoo“ witer vorne im Zug stattfindet: Wäge dr Relatividäät vo dr Gliichzitigkäit bedütet das, ass s Eräignis für e Beobachder uf em Berong spööter stattfindet as für öbber im Zug. S Resultaat vo alle dene Effekt isch, ass dr Gschwindigkäitsunderschiid vom Kondukdöör zum Zug für e Beobachder uf em Berong chliiner isch als für e Beobachder im Zug. Andersch gsäit: Dr Kondukdöör isch vom Berong us gsee langsamer underwägs, as wemm mä d Gschwindigkäit vom Zug und d Gschwindigkäit vom Kondukdöör vom Zug us gsee wurd zämmerächne. D Formle, wo mä mit ere die Gschwindigkäit berächnet, häisst relatiwistischs Addizionstheorem für Gschwindikäite.
Impuls, Masse und Energii
In dr klassische Mechanik isch dr Impuls vom ene Objekt definiert as s Brodukt us Masse und Gschwindigkäit vom Objekt. Dr Gsamtimpuls, wo s Resultat isch, wemm mä alli Äinzelimpuls äifach zämmezellt, isch en Erhaltigsgröössi. Bi däm Butsch im Baanhoofspiilsalon blibt dr Impuls us dr Sicht vo öbberem uf em Berong erhalte: wil sich d Chuugele vor und au noch em Zämmebutsche mit dr gliiche Gschwindigkäit in entgeegegsetzte Richdige beweege, isch dr Gsamtimpuls, wo eso definiert isch, vor und au noch em Zämmebutsche gliich null.
Dr Dopplereffekt
Bi Wälle, wo sich im ene Dräägermedium fortpflanze, wie d Schallwälle, anderet sich d Frekwänz, wo mä misst, wenn sich d Kwelle oder dr Empfänger gegenüber em Dräägermedium bewegt, und es isch nit s gliiche, öb sich d Kwelle oder dr Empfänger bewegt. Generell wird d Frekwänz gröösser, wenn sich d Kwelle und dr Empfänger ufenander zue bewege, wil denn dr Empfänger in dr gliiche Zit mee Wällebärg woornimmt. Entsprächend wird d Frekwänz chliiner, wenn sich d Kwelle und dr Empfänger usenander bewege. Dere Frekwänzverschiebig säit mä Dopplereffekt. Bi Schallwälle cha dr Empfänger schnäller si as d Wälle, so dass die iin nie iihoole, und d Kwelle cha sich au schnäller as iir äignigs Signal bewege, und denn ghöört mä en Überschallknall.
D Kwantetheorii
Im Gegesatz zur allgemäine Relatiwidäätstheorii, wo mä nonig wäiss, wie mä sä mit dr Kwantefüsik zun ere Theorii vo dr Kwantegrawitazioon chönnt verschmelze, ghööre speziell-relatiwistischi Kwantetheorie zu de Standardwärkzüüg vo dr modärne Füsik. Mä cha d Resultat vo vile Versüech gar nid verstoo, wenn mä nit d Brinzip vo dr Kwantetheorii und vom Verständnis vo dr Ruum-Zit us dr spezielle Relatiwidäätstheorii duet berücksichtige.
Sizilianische Fußballauswahl
Gschicht
In dr Vergangeheit hät’s in Sizilie sittens Journalischte und Sizilianischte immer wieder Forderige ge, dass e sizilianische Fuessballteam sötti etabliert wärde. 2019 isch es denn sowit gseh, nachdäm durch e Gründigskommittee, bestehend us de drei sizilianischi Großstädt Palermo, Catania und Messina, die erschte Kontakte mit der CONIFA g’knüpft worde sin. Am 15. Mai 2020 isch denne d'Sicilia F.A. offiziell g’gründet worde und ihri öfentlichi Aktivitäte hänn im 2021 aagfange.
Spezielle Relativitätstheorie
D Äthertheorie
D Äthertheorii vom Lorentz hingeege, wo vom Hendrik Antoon Lorentz und vom Henri Poincaré vor und gliichzitig mit dr spezielle Relatiwidäätstheorii entwigglet worden isch, macht Vorussage, wo mit dr spezielle Relatiwidäätstheorii idäntisch si. Si nimmt aber aa, ass es e Bezugssüsteem git, wo absolut in Rue isch, wo mä aber dur s Beobachde nid vo alle andere Bezugssüsteem cha underschäide. Die Theorii gältet hüte as veraltet, wil s Postulat vom unbeobachtbare Ruesüsteem s Sparsamkäitsbrinzip verletzt. Usserdäm isch nonig bewiise, öb sich d Äthertheorii vom Lorentz mit dr allgemäine Relatiwidäätstheorii verdräit.
Anderi konkrete Aawändige
Die mäiste diräkte relatiwistische Effekt merkt ma erst, wenn d Gschwindikäit nooch bi dr Liechtgschwindikäit lit. Aber es git umso mee indiräkti Aawändige, vo dene si do nume e baar erwäänt:
Randa VS
Spraach und Tialäkt
Dr heggschtalemannisch Tialäkt va Randaa gcheert zen weschtlichu Tialäktu vam Wallisertiitsch.
Ő
De Büechstabe ő (o mit Doppelakut) isch e Zeiche vom ungarische Alphabet. Er stoht in de alphabetische Ordnig zwüsche ö und p an 27. Stell. Usser de ungarische verwände keini andere Sproche dä Büechstabe. Dört stoht er für de Lut [ø:] (im Gegesatz zum ö, wo für e churzes [ø] stoht).
Uff Internetsite wird oft de Büechstabe õ ersetzt, do er zu Darstelligsproblem fiehre cha. Bi korräkter Codierig trättet des Problem aber nit uff.
Ű
Lüeg au: Ő
Duelem
Ortsdail
Zue Duelem ghere d Ortschafte Duelem (Dalheim), Fëlschdref (Filsdorf) un Welfreng (Welfrange).
James Fenimore Cooper
Dr James Fenimore Cooper (* 15. Septämber 1789 z Burlington, New Jersey as James Cooper; † 14. Septämber 1851 z Cooperstown, Nöi York) isch en amerikanische Schriftsteller vo dr Romantik gsi.
Kyburg ZH
Bevölkerigsentwicklig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005 De Uusländeraatäil liit bi 12,4 % (Stand 2011).
Wirtschaft
D Arbetslosigkäit isch im Jaar 2010 bi 2,3 % gläge.
Avestische Sprache
Avestisch (früener au: Awestisch) isch di ältisti und am beste öberlifreti Sprooch vo de altiraanische Sprooche. Si isch d Sprooch vom Avesta, em hailige Buech vom Zoroastrismus. S Avestische isch im 5.Jh.v. Chr. uusgstorbe, werd aber bis hüt no as Liturgiisprooch bruucht. Anderi altiranischi Sprooche sind s Altpersische und e paar anderi nu wenig guet bikannti Sprooche, wie Skythisch oder Medisch.
Eurykratidas
De Eurykratidas oder Eurykrates II. isch e König vo Sparta gsii usem Gschlecht vo de Agiade.
Frankfurt am Main
Gschicht
1220 isch Frankfurt freii Rychsstadt worde. Ab 1147 sin di römische Kaiser dört gwählt worre, 1356 hät mer des bestätigt und 1562 bis 1792 au d Könige z Frankfurt krönt.
In de Zit vom Nationalsozialismus sin meh wie 10'000 Jude uss de Stadt vertrybe worde. 70 % vo de Gebäude insgsamt und fast alli in de Innestadt sin im Zweite Wæltkrieg zerstört worre. Di historisch einzigartige Gebäude sin au jetz noch em Widderuffbau in de 50er-Johr nümmi so wie vorher, wyl mer sich dört nit an de alte Strukture orientiert hät.
Sehenswürdigkeite
Usserdem werre d Mainufer und Mainbrucke meh und meh zu de attraktivste Orte vo Frankfurt. Di alti Bruck (1222 zum erschte Mol erwähnt), so sait mer, isch s bedütendste Bauwerch vo Frankfurt. Usserdem sin d Wolkechratzer und de Hauptbahnhof zu-n-re Touristeattraktion worde.
Dionysos
Giburt und Juget
De Dionysos isch de Soo vom Zeus und vo sinere Gliebte Semele, de Töchter vom Kadmos. Well d Hera, d Frau vom Zeus, iifersüchtig woren isch, het si a de Semele de Floo is Oor gsetzt, as si umsverode de Zeus ase gsie wöll, wien er sich a de Hera zaigi. De Zeus het die Bitt aber zruggwise. Well d Semele aber nöd ufghört hett bettle, het er sich im End ere i sinere woore Form zaigt, under Blitz und Tunder. D Semele, wo scho schwanger gsii isch, isch gstorbe. De Zeus het aber de Embryo us de tote Semele gnoo und i siin Oberschenkel iignaiit, demit das Chind nöd ono umchöm, und het ase de Dionysos uustrait.
Zagreus
Noch de orphische Traditio, hets zwee Dionysos ggee. De erst isch de Soo vom Zeus und vo de Persephone und werd au Zagreus oder Sabazios gnennt. De erst Dionysos isch aber vo de Titane umbroocht wore. Spööter hett den de Zeus mit de Semele de zweet Dionysos zügt. Drum werd de Dionysos au Demetor ("vo zwo Müettere") gnennt oder Digenes ("zwaimoll giboore"). De zweet Name werd aber seget anderi, het er, well er zerscht vo de Semele und denn usem Oberschenkel vom Zeus giboore woren sai. De Zagreus und de Sabazios stamed us nödgriechische Kulture und hend sich den z Griecheland mit em alte Dionysoskult vermischt.
L’Allegro, il Penseroso ed il Moderato
S Libretto
Dr Charles Jennens het us dene Dichdige s Libretto für die erste bäide Däil vom Oratoriums zämmengstellt. Dr Händel het vorgschlaage, ass er drzue e dritte Däil Il Moderato (Määssigung) wurd schriibe, wo aber seer vil chürzer uusechoo isch as die bäide erste Däil.
Trachselwald
Politik
Gmeindspresidänt vo Trachsuwaud isch dr Christian Kopp (Stang 2013).
Berlingen
Berlingen isch de Familienname vo folgende Person:
Istein
Religione
Ufgrund vu dr bis zue dr Säkularisation bischöfliche Herrschaft isch dr Ort überwiged katholisch prägt un Sitz vu ere katholische Pfarrei.
Sprooch
As e typischi Ortschaft vu dr Region zellt Istein zum hochalemannische Dialektgebit.
Formelzeichen
Es Formelzeiche isch es Symbol für de Name vomene Objekt zur Verwendig in Formle.
Gondrexange
Geogràfi
Gondrexange lijt elf Kilometer sìdwestlich vun Sarrebourg àm Rhin-Marne-Kànàl. Dr Bànn ghert zem Regionàle Natürpàrk Lothringe.
Mont Ventoux
Topografii
Dr Gipfel isch äine vo de wenige Blätz, wo mä bi seer guetem Wätter gliichzitig s Middelmeer und die höggste Gipfel vo de Alpe und vo de Püreneä cha gsee. Hüte stoot anderem en Observatorium obe druf und verschiideni Sänderaalaage.
Landtagswahl in Liechtenstein 2017
Uusgangslag
Bi dr Landdagswahl 2013 het di chrischtsozial Vaterländisch Union (VU) vum Regierigsschef Klaus Tschütscher 14 Brozäntpinkt verlore. Di ander groß Bartei, di liberal-konservativ Furtschrittli Burgerbartei (FBP), wu au in dr Regierig isch, het 3,5 Brozäntpinkt verlore. D Stimme sin vor allem an di nei Bartei Bartei Die Unabhängigen (15,3 %) vum friejere VU-Abgordnete Harry Quaderer gange. Au di grien-sozialdemokratisch Frei Lischt het lycht chenne derzuegwinne. D Koalition vu VU un FBP, wu s syt 2005 git, d FBP het aber derno mit em Adrian Hasler dr Regierigsschef gstellt.
Gorze
Dialekt
Dr tràditionell Dialekt (Patois) vun Gorze ghert zem Lorrain.
Rheinbrücke Kaiserstuhl–Hohentengen
Gschichtè
Schon im Mittelaalter isch a einè vo dè èngschtè Stellè vom Hochrhy è Holzbrugg gschtandè.
Liste der Bischöfe von Sitten
Bischöf im Wallis
Ane 999 het der Bischof Hugo vo Sitte vom Chönig vo Burgund au s Amt vom Graf im Wallis übercho. D Bischöf vo Sitte sind den bis ane 1798 als Fürschtbischöf d Landesherre a dr Roone bis an Gämfersee gsi. Die poltischi Macht isch allerdings zytewys mee bi Persone usem Walliser Adel und bi de Zäände gläge, und s Underwallis het vo 1260 bis ane 1475 zu Savoie ghört.
I der Zyt vo dr grosse Oobeländische Chiletrennig, wo z Avignon Gägepäscht gsi sind, het au s Bischtum vo Sitte immer zwee Bischöf gha, wo gägen enander kämpft hend, die wo vom Papscht z Rom ygsetzt worde sind und d Gägebischöf under am Gägepapscht z Frankriich.
Hermann Hesse
Buechhändler (1893–1903)
1899 isch de Hermann Hesse uf Basel züglet und het im dai zerst bim Antiquariat Reich gschaffet, nochene bim antiquar Wattenwyl. Au do het er wiiter publiziert. 1903 het er mit sim Roman Peter Camenzind de Durchbruch gschafft und ab denn chöne as fraie Schriftstelle lebe.
Brünisried
Yywoner
Quela: Bundesamt für Statistik 2005 De Uusländeratüu isch 2010 bi 0,6 % gläge.
Religion
76,8 % va de Yywoner si im Jaar 2000 römisch-katholisch gsii, 16,6 % evangelisch-reformiert.
Langnau am Albis
Langnau am Albis isch e politischi Gmäind im Bezirk Horge im Kanton Züri, Schwiiz.
Bevölkerigsentwicklig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005
De Uusländeraatäil liit bi 24,6 % (Stand 2011).
Emil Beurmann
Lääbe
Dr Emil Beurmann isch dr Soon vom ene Dapezierer gsi und isch z Baasel ufgwaggse. No won er chlii gsi isch het er gmoolt, gschriibe und dichdet. Bi Moolstunde, won er bim Hans Sandreuter gnoo het, hwt er d er Lisa Ruutz kennegleert, die spööteri Dichderw Lisa Wenger und het lieber mit ere gschwätzt as z zäichne. 1881 isch dr Emil ins Künstlermekka Bariis gange, het im Quartier Latin e Zimmerli gfunde und het rasch dr Aaschluss an so bekannti Künstler wie dr Albert Anker, dr Lovis Corinth, dr Cuno Amiet und dr Giovanni Giacometti gfunde. 1894 isch er uf Kairo und het dört mit sine bäide Modäll Nebiha und Chadiga gläbt. Noch eme Joor z Egüpte isch er wider in d Schwiz und het d Chadiga und iiri Fründin, d Buuchdänzere Amina mitgnoo und non e ganzi Drubbe vo Füüerschlugger, Drummler, Zauberer und Schlangebeschwörer. Dr Beurmann isch deren iir Impresario worde und het ene Ufdritt im «Palais des Fées» an dr zwäite Schwizer Landesusstellig vo 1896 z Gämf verschafft.
Echichens
Religion
58,9 % vo dr Yywooner sin evangelisch-reformiert, 24,6 % sin römisch-katholisch (Stand 2000).
Bolitik
Dr Burgermaischter vu Echichens isch dr Daniel Meienberger (Stand Merz 2014).
Friedel Bohny-Reiter
Lääbe
D Friedel Bohny-Reiter isch anne 1914 mit andere Chinder vu Wien uf Melk an dr Donau evakuiert wore. Ire Vater isch im Erschte Wältchrieg an dr Front gstorbe. Anne 1919 isch si uf Wien retuurgange un 1920 vu dert uus in d Erholigsverschickig mit eme Chinderzug in d Schwyz, wu vun eme Schwyzer Hilfskomitee organisiert woren isch. Si isch bi ire Pfläägfamilie z Kilchberg blibe, isch dert uf d Schuel gange un het z Züri Chrankeschweschter glehrt. Mit zwanzg Johr isch si in dr Schwyz yyburgeret wore.
Wu Frankrych im Dezämber 1944 frei woren isch, isch si in d Schwyz retuurchuu. Si het mit em August Bohny z Baasel gläbt un isch Mueter vu vier Chinder (Jörg, Verena, Hansruedi un Christoph) un aim Pfläägsuhn (Ralph) wore.
Dr Nochloss isch im Archiv fir Zytgschicht z Züri.
Nördlingen
Eiwohner
Dr Ausländeraadoel isch 2011 bei 8 % gleäge.
Kanton Châtenois-les-Forges
Dr Kànton Châtenois-les-Forges ìsch ìm Johr 1967 grinde worre, wie dr ehmoli Kànton Belfort ufgedeilt worre ìsch.
Veränderunga sitt 2016
2019: Füsion Meroux un Moval → Meroux-Moval
Pylos (Messenien)
Pylos isch en antike Ort z Messenie gsii und isch nördlich vo e Bucht vo Navarino glege. De Ort litt bim staile Kap Koryphasion (Κορυφάσιον »Nolle«). D Stadt Pylos isch erst noch de Noigründig vom Messenische Staat im 4. Jh.v. Chr gründet wore.
Oberschrot
Oberschrot isch a ehemaligi Gmiin im obere Seisebezirk vom Kanton Fryburg.
Diplomat
E Diplomat isch e Staatsbeamte, wo dr Ufdraag het, si Staat uf dr Regierigseebeni usländische Staate oder internazionale Organisazione gegenüber völkerrächtlig z verdrätte. Er cha dr Schef von ere diplomatische Mission si oder e Däil von ere Mission.
Moses L. Broocks
si Lawa un sina Kàrriar
Dr Moses Lycurgus Broocks ìsch àm 1. Novamber 1864 uf d’ Walt kumma, bi dr texanischa Schtàdt San Augustine. Ar ìsch ìn d’ äffentliga Schüala vu siner Haimet gànga. Ar hàt schpeeter Racht gschtudiart àn dr University of Texas z' Austin. Ànna 1891 hàt ma ìhn àls Rachtsànwàlt züagloo. Àls Ànwàlt hàt’r z’äärscht z’ San Augustine gschàfft. Glichzittlig hàt ar sina politischa Làuifbàhn ààgfànga, àls Mìtglìed vu dr Demokràtischa Pàrtäi. Vum 1. Oktober 1893 bis àm 1. Àuigscht 1895 ìsch’r Mìtglìed gsìì vum Represantàntahüss vum Texas, ìn dr 23. Legislàtürperioda. Dernoh ìsch’r uf Beaumont gwàndelt. Ànna 1896 ìsch’r Schtààtsànwàlt worra vum ärschta Gerìchtsbeziark vu sim Bundestààt.
Vereinigung Schwäbisch-Alemannischer Narrenzünfte
Gschicht
Im Juli 2012 isch mit dr Narrezumft Schnabelgiere Meersburg zum erschte e Zumft uussgschlosse wore. Noch eme Bschluss vu 1988 losst d Verainigung kkai neji Häxegruppe me zue. D Meersburger hän anne 1995 en Aadrag gstellt, ass e Burghäxegruppe zuegloo wird, hän sich aber nit chenne ainige mit dr Verainigung.
Gravelotte
Geogràfi
Gravelotte lijt àn dr Granz zem Département Meurthe-et-Moselle, rund 15 Kilometer weschtlich vun Metz uf re Heche zwìsche 221 und 325 m ìwer em Meeresspiejel. Dr Bànn ghert zem Regionàle Nàtürpàrk Lothringe.
Julius I.
Är isch z Rom scho frie as Hailige verehrt wore. Sy (katholische) Gedänkdag isch dr 12. April. Är giltet as Schutzpatro] vu dr Latrinerainiger.
St. Jakob-Park
Für d Europameischterschaft 2008 si d Sitzblätz nöcher zämmegruggt worde, sodass 42'500 Zueschauer Blatz gha hai.
Geschichte der Mani (Peloponnes)
Antiki
Im Chrieg zwöschet Sparta und Athen het de athenischi Feldheer Tolmides Gythion (hütt: Jithio) agriffe, wo dozmol d Hafestadt vo Sparta gsii isch. Spööter wäred em Peloponnesische Chrieg (430–404) hend d Athener d Chüste plünderet, iri Flotte isch aber vo de Spartaner bsisigt word. 394 v. Chr. het de athenisch Feldherr Konon mit Hilf vo de Perser d Spartaner bi Knidos bisigt.
Osmane & Venediger
Erst um 1460, nochdem d Osmane underem Mehmed II. Mystra ignoo hend, werd d Mani wider i Dokument gnennt. D Maniote hend nämli zwösched 1463 und 1479 sich mit de Venezianer zämetue und gege Törke gchämpft und zwoor under de Brüderer Korkódeilo und Manli Kladá.
1699 isch d Mani zo de Republik Venedig choo und es isch zomene wertschaftliche Uufschwung choo. D Maniote hend aber witterhii wie früener Piraateri trebe und Handelsschiff öberfale.
s moderni Griecheland sitt 1821
Nochem Mord isch de Otto I. vo Bayre 1833 zom erste griechisch König usgrueffe wore. Um d Maniote z zivilisiere, hett de e bayrisches Heer i d Mani gschickt, da isch aber ine Fale glockt wore und d Regierig hett di gfangne Soldaate för tüürs Chopfgeld müesse fraichauffe. Au spööteri Feldzüüg vo de griechische Regierig sind vo de Maniote uufgribe wore.
Aragon-Rundfahrt
D Aragon-Rundfahrt isch zem erschte Mol anne 1939 uusdrait wore, aber erscht syter 1965 regelmäßig. Dr erscht Siiger isch dr Spanier Antonio Sancho gsii. Bi 35 vu dr insgsamt 42 Uusdragige het s spanischi Siiger gee. Rekordsiiger isch dr Italiener Leonardo Piepoli mit drei Siig zwische 2000 un 2003. Dr ainzig Siiger us dr Schwyz isch dr Stephan Joho 1986 gsii. Dytschi Siiger het s kaini gee.
Krone Aragon
Noch ere churze Zit wo d Maure d Regioon bsetzt ghaa häi, häi 812 d Franke D'il vom Gebiet erooberet. Dr Karl dr Grooss het d Groofschaft Aragon iigrichdet und wo dr Groofe usgstorbe si, isch im 10. Joorhundert Aragon an dr Käänig vo Navarra gfalle. Under em Ramiro I. isch Aragon e sälbständigs Köönigriich worde und dä het sis Riich uf Chöste vo de Maure vergröösseret. 1118 häi d Aragonier Saragossa erooberet und zur Hauptstadt gmacht. 1162 het dr Groof Alfons I. Katalonie übernoo und isch 1164 au Köönig vo Aragon worde. S Köönigriich isch witer gwaggse und isch noch Katalonie s zwäite wichdige christlige Köönigriich uf dr Iberische Halbinsle gsi. 1283 häi d Stönd vo Aragon im Köönig s Generalprivilegium vo Saragossa abdrotzt, wo sie königligi Gwalt iigschränkt het und spööter no erwiiteret worden isch. Aragon het sich uf Italie (Sizilie, Sardinie), uf Griecheland (s Herzogdum Athen) und anderi Gebiet im Middelmeerrum usbrätet. Es isch drbii in Komflikt mit Frankriich, Genua und andere verwigglet.
Wintersweiler
Gschichte
Anno isch 909 Winterschwiler erschtmols urchundlich erwähnt worre. Es het später ebefalls zue dr Herrschaft Röttle ghört. Aber scho 1386 hän d'Markgrafen von Hachberg-Sausenberg dr Ort erworbe.
Laufen-Uhwiesen
Politik
Bi de Kantonsraatswaale 2011 hät s das Ergebnis ggee: BDP 8,3 %, CVP 3,2 %, EDU 3,9 %, EVP 1,3 %, FDP 11,7 %. GLP 9,0 %, GP 12,6 %, SP 12,6 %, SVP 37,2 %, Suschtigi 0,2 %.
Eclépens
Bevelkerig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Uusländeraadail isch 2010 bi 22,7 % gläge.
Greningen
Greninge (lothrìngisch; frànzeesch Gréning, ditsch Greningen) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Département Moselle ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Lothrìnge).
Verwàltung
vun Greninge ìsch. Greninge ghert zem Kommünàlverbànd.
Sedisvakantismus
Dr Sedisvakantischmus (vu làtiinisch sedes ‚Sìtz‘ un vacans ‚laar‘), àui àls Sedisvakanztheesa bezaichent, ìsch a theologischa Ufffàssung, wo ainiga tràdizionàlìschta Kàthoolika sitter da Joohra 1960 vertratta. Ìn ìhra Àuiga gìtt’s sitter’m Tood vum Piüs XII. ànna 1958 —bzw. vum Johànnis XXIII. ànna 1963— kää rachtsmaassiger Pàpscht. Ìm Unterschììd züa era nàdììrliga Sedisvakanz vum Hailiga Schtüahl durs Schtaarwa odd’r Rucktrìtt vu’ma Pàpscht säjg dàs a üsserordentliga Sedisvakanz, wu dr hìttiga-n-àmtierenda Pàpscht kää gìltiger Àmtstraager säjg, wial’r Ìrrlehra gnaamigt hatt.
Maugenhard
Gschicht
Maugehard het bis 1863 noch zue Egrige ghört un isch no nooch eme lange Stritt um Weiderächte mit em gröschte Deil vu sinem Bann an Mappä gfalle.
Florence Arthaud
Wark
Ànna 1990 hàt d mìt em frànzeescha Sanger Pierre Bachelet s Liad Flo gsunga un a Album veräffentligt.
Riederalp
Spraach und Tialäkt
Bi dr Volchszellig 2000 heint vannu Iwonru 95,6 % Titsch als Höiptspraach aagigää, 0,8 % Franzeesisch, 0,4 % Talienisch und 3,2 % anneri Spraache.
Dr heggschtalemannisch Tialäkt va Riederalp gcheert zen eschtlichu Tialäktu vam Wallisertiitsch.
Agarn
Agaaru isch e Munizipalgmeind (politischi Gmeind) im Bezirk Leik im Kantoon Wallis i dr Schwiiz.
Geografii
S Dorf Agaaru ligt am südleche Rand vo dr Ebeni im Roonetaal zwüsche Turpma und Leik. Im Taalbode hed d Gmeind nume e chlyni Flechi bis an Altlouf vom Rottu. D Houptstrooss und di neui Umfaarigsstrooss gönd nid durs Dorf, si sind e chly undedra.
Zum Dorf ghöre au d Kwartier Meretschi und Burgere.
Muttenz
Sehenswürdigkeite
D Gmeind het 1983 dr Wakkerbriis becho für ihri Asträngige, gschichtligi Gebäud und s Ortsbild vom Dorfkärn z erhalte.
Güttingen
Güttingen isch de Name vo folgende Ort:
Aragonien
Die politischi Gliiderig
Aragonie umfasst die drei Browinze Huesca, Saragossa (Zaragoza) und Teruel, und die si in 33 Bezirk (Comarcas) iidäilt.
Naupaktos
Geographii
Naupaktos litt bim Weste vom Korinthische Golf a de Noordchüste i de Ozolische Lokris, öppe nüü Kilometer östlich vo de Meerengi vo Rhion. De chlii guet gschützti Natuurhafe litt strategisch günstig, wa d Gschicht vo de Stadt zimmli prägt hett. Im Hinderland hets fruchtbari Ebine, wo d Stadt mit Chorn und Oliive versorget. I de Antiki hend d Wälder vo de nööchglegne Berge s Holz för de Schiffbau botte.
Nordkorea
Geografii
Im Norde gränzt s Land an d Volksrepublik China, derzue chunnt e rund 19 km lange Gränzstreife zue Russland am Fluss Tumen lang. D Weschtkischte vu Nordkorea lyt an dr Bucht vu Korea, eme Deil vum Gele Meer. Im Oschte lyt s Japanisch Meer, wu vu dr Nordkoreaner Koreanischs Oschtmeer gnännt wird.. In dr Namesstryt um s Japanisch Meer isch au Sidkorea verwicklet.
Kabinett Stabel
S Kabinett Stabel isch vum 2. April 1860 bis zum 24. Juli 1866 d Landesregierig vu Bade gsii.
Xerxes I.
Si Lääbe
Won er uf e Droon cho isch, het er Ufständ in Egüpte, wo sich under em Psammetich IV. vom Perserriich glööst het, und Babylonie müesse niiderschloo, bevor er 483 v. d. Z. Griecheland ins Aug gfasst het. Er het für d Inwasioon Schiffbrugge über e Hellespont und dr Xerxes-Kanal lo baue. Bi de Thermopyle het er d Spartaner under em Leonidas gschlaage, in dr Seeschlacht vo Salamis aber gegen die griechischi Flotte under em Themistokles en entschäidendi Niiderlaag erlitte. Die antike Kwelle reede von ere persische Armee vo 100'000 Maa, mä nimmt hützudags aber aa, ass es nume öbbe 20'000, sicher aber seer vil weniger as 100'000 gsi si.
Buchmalerei
D Buechillustrazioon in dr öiropäische Antike isch zwüschen em 2. und 4. Joorhundert noch dr Zitwändi mit dr Erfindig vom bundnige Kodex ufchoo, si het aber e Dradizioon vo aagmoolte Schriftrolle, wo bis ins zwäite Joorduusig vor dr Zitwändi zrugggoot. Noch em Undergang vom Römische Riich het die büzantinischi Buechmoolerei s antike Erb witergfüert. Zwar het sich dr Stiil gänderet, aber im wääsentlige isch d Dradizioon umbroche bis an s Ändi vom büzantinische Riich im 15. Joorhundert wiitergange. Zum Iiflussgebiet vo dr büzantinische Kunst häi im Middelalter groossi Gebiet in Vorderasie,dr Balkan, Russland ghöört und, mit Abstrich, wird au die koptischi Kunst drzuezelt.
Häiligi Büecher vom Buddhismus si z Indie und Tibet uf Palmebabbiir sparsam illustriert worde und mä het sä zwüsche Buechdeckel ufbewaart.
Grindorf-Bisingen
Geogràfi
Gréinsdroff-Béiséngen lijt rund 25 Kilometer eschtlich vun Thionville in dr Neh vun dr Granz zem Sààrlànd uf re Heche zwìsche 230 und 298 m ìwer em Meeresspiejel.
Münchingen (Wutach)
De Ort isch uss me einzelne Hof entstande, wie e Urkunde uss em Johr 1110 agit. Sälli Urkunde isch di erschti bekannti schriftligi Überlieferig, wo Münchinge vorchunnt. De Kaiser Konrad II. bstätigt in re, dass er s Gottshus Münchinge stiftet. Witeri Dokumänt erwähne d'Ritter Peter (1270) und Diethelm (1298) von Münchingen.
Schweizerisches Idiotikon
Idiotikon isch en alts Wort für es Wörterbuech, wo die Wort drinstönd, wo für e bistimmti Landschaft tipisch sind, aber nöd au die, wo glych sind wie i de Schriftsprach. S Schwyzerisch Idiotikon isch aber öppe syt de Mitti vom vierte Band, wo der Albert Baachme s Rueder übernaa hät (lueg une), ekäi söttigs Idiotikon me, sondern e vollständigs Wörterbuech. Daademit isch Schwyzerischs Idiotikon zum reine Name vom Wärch worde – und hüt isch es au de Name vo däm Inschtitut, wo am Wörterbuech gschaffet wird.
Gustav II. Adolf von Schweden
Dr '''Gustav II. Adolf vo Schwede''' (* 9. Dezämberjul./19. Dezämbergreg. 1594 z Stockholm; † 6. Novämberjul./16. Novämbergreg. 1632 bi Lützen) isch vo 1611 bis 1632 dr König vo Schwede gsi. Er isch as Sohn vom Karl IX. z Stockholm uf d Wält cho. 1620 het er d Maria Eleonora vo Brandeburg ghürotet. Si hai zwei Döchter gha, d Christina Augusta, wo 1623 uf d Wält cho, aber scho s Johr druf gstorbe isch, und d Christina, wo am 18. Dezämber 1626 uf d Wält cho und Königin vo Schwede worden isch. Dr Gustav II. Adolf isch am 16. November 1632 in dr Schlacht bi Lütze gfalle.
Geodät
D Usdrück „Geometer“ und „Geodät“ stamme us em Griechische und bedüte öbbe „öbber, wo d Ärde vermisst“ bzw. (in Grundstück) „iidäilt“. S Wort „Geometer“ wird in e baar dütschsproochige Gebiet bevorzugt, in andere gilt s – grad wie Landvermässer – as veraltet, in dr Umgangssprooch drifft mä au uf d Bezäichnig Fäldmässer. D Bruefsbezäichnig Vermässigstechniker oder au Geomatiker chönne die verwände, w e dreijöörigi duali Bruefsusbildig absolviert häi.
Internet Movie Database
Bsuecher chönns zu Filme Bewertige und Kommentar abgee, wo dänn nach eme uf dr Bayessche Wahrschiinlichkeitsverteilig beruehende Syschtem uusgwertet werded. Zum eine wird ab 5 abgehne Schtimme en Durchschnittswert berechnet, zum andere nach eme wiitere Berechnigssyschtem e Lischte vo de 250 (i dr IMDbpro-Version 500) beschte und 100 schlechtischte Film. Sit Juli 2006 chann mer nümme nur einzelni Film, sondern au Fernsehserie bewerte.
Granit Xhaka
Aafäng bi Concordia und em FC Basel
De Xhaka isch mit vier Jahr vo sym Vater und sym Brüeder zum Training vom FC Concordia Basel mitgnuu worde. Ab em Jänner 2003 het er zur Jugendabteilig vom FC Basel ghöört. Drüü Jahr spööter het er für d Basler U-21-Mannschaft gspilt. I de Jahr 2008 bis 2010 het er bi 37 Spil mitgspilt und ölf Gool gschosse.
Internet Movie Database
Gschicht
D Wurzle vo dr IMDb sind au hüt no erkennbar. D Datebank lebt zu grosse Teile nach wie vor vo dr Mitwürkig vo dr Netzgmeind und git ihri komplette Beschtänd nach wie vor choschtefrei a d Netzgmeind zrugg, nöd nur über d Portalsiite, sondern au in Form vo Rohdate.
Granit Xhaka
FC Arsenal
Am 25. Mai 2016 het de Xhaka bim FC Arsenal en Vertrag bis zum 30. Juni 2021 underschribe. Sys Premier-League-Debüt het er am 14. August bi de 3:4-Heimniderlag gäge de FC Liverpool gä. Under em Cheftrainer Unai Emery isch er im Septämber 2019 de Mannschaftskapitän vo Arsenal London worde. Scho im Novämber 2019 isch de Xhaka nach eme Zerwürfnis mit de Fans wider als Kapitän abgsetzt worde.
Nationalmannschaft
Für d Schwiizer U-17-Nationalmannschaft het de Granit Xhaka 12 Spil gspilt und zwei Gool gmacht. Sys Debüt het er am 24. Septämber 2008 bim 2:1-Heimsiig im WM-Qualispil gäge Island gä. Mit dere Mannschaft isch er bi de U-17-Wältmeisterschaft 2009 z Nigeria Wältmeister worde.
Fink
Fink chan folgendes bedüte:
Großblittersdorf
Verwàltung
vun Groschbliderschtroff ìsch. Groschbliderschtroff ghert zem Kommünàlverbànd.
Schwende
Schwende isch de Name vo folgende Ort:
Epalinges
Bevelkerig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Uusländeraadail isch 2010 bi 24,9 % gläge.
Schwendi (Begriffsklärung)
Schwendi isch de Name vo däne Ort:
Politische Gemeinde
Wänn vo dr Gmeind d Reed isch, dänn isch i dr Regle di politisch Gmeind gmeint. Au die Ort, wo en Stadt sind, händ als Gebietskörperschafte d Rächtsform von ere Gmeind. E Stadt isch i dr Schwiiz also immer au e politischi Gmeind.
Isteiner Schwellen
D' Isteiner Schwelle sin Stromschnelle im Rhi bi dr Ortschaft Istei, wo zue dr Gmei Efrige-Chilche ghört.
Si zelle zue eim vu dr beliebtischte Nackigbadestränd im Dreiländereck.
Eisenbahn
Versione
Di bishär schterchscht Zahradloggi vu de Welt, isch anne 2012 vo de Stadler Rail us em Turgi für Brasilie baut worde.
Schwändi
Lueg au:
Alain Claude Sulzer
Lääbe
Dr Sulzer läbt hüte z Baasel, im elsässische Vieux-Ferrette und z Berlin.
Lena Meyer-Landrut
Unser Star für Oslo
Scho vor em Final het d Meyer-Landrut as Favoriti gulte un isch in Online-Abstimmige dytli vorne gläge. Si het dr Vorentscheid gwunne geg di glychtaltrig Schueleri Jennifer Braun vu Eltville mit em Lied Satellite, wu extra fir dr Wettbewärb gschribe woren isch. Si isch no dr Wyn Hoop 1960 di zwot dytsch Verdrätteri vu Hannover gsi.
Noch em Song Contest
Im Oktober 2010 isch dr belgisch 3D-Animationsfilm Sammys Abenteuer – Die Suche nach der geheimen Passage in d Kino chuu, wu d Meyer-Landrut an dr Syte vum Matthias Schweighöfer mitgmacht het un em Schildchrottemaidli Shelly d dytsch Stimm glehnt het. D Synchronarbete hän im Juni 2010 z Berlin stattgfunde un sin zwee Däg gange.
Kurt Meyer
Läbe
Vo 1951 bis 1968 isch de Meyer Redakter am Schwyzerischen Idiotikon z Züri gsy. Vo 1968 bis zu synere Pänsionierig 1986 hät er dän as Läiter vo der Aargauer Kantonsbiblioteek z Aarau gschaffet; syn Naachfolger am Idiotikon isch im Jaar drufabe de Peter Ott woorde.
Großrederchingen
Gross-Rederschinge (lothrìngisch; frànzeesch Gros-Réderching, ditsch Großrederchingen) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Département Moselle ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Lothrìnge).
Säuren
Äigeschafte
D Äigeschafte vo Süürene, und bsundrigs wie si chönne gföörlig wärde, si seer underschiidlig. Zum Bischbil duet d Salpetersüüri äätze, d Blausüüri isch e starks Gift und d Pikrinsüüri e Sprängstoff.
Litratuur
Historischi Entwigglig vo de Süürene:
Dippech
Ortsdail
Zue Dippech ghere d Ortschafte Betten op der Mess (Bettange-sur-Mess), Dippech, Dippech-Gare, Schuller (Schouweiler), Sprénkeng (Sprinkange).
Peter Welti
De Peter Welti (* 1799/1800 z Ittethal, † 4. September 1834 z Ännetbade) isch en Priester, Posträuber un Brandstifter gsi.
Großtänchen
Verwàltung
vun Tensching ìsch. Tensching ghert zem Kommünàlverbànd.
Saas-Fee
Geografi
Saas-Fee ischt en Oortschaft uf emene Platoo oben a Saas-Grund. Vom Taal nidsi chunt dr Bäärgbach Feeru Vischpa.
Uf Saas-Fee geit sit anne 1951 e Strooss für Auto. Va Vischp underufä chunt s Poschtauto.
Saas-Grund
Iwoner
Quella: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Üsländeraateil ischt 2010 bi 12,4 % glägu.
Spraach und Tialäkt
Bi dr Volchszellig 2000 heint vannu 1167 Iwonru 91,5 % Titsch als Höiptspraach aagigää, 0,3 % Franzeesisch, 0,9 % Talienisch und 7,3 % anneri Spraache.
Lindau ZH
Tieläkt
De züritüütsch Tieläkt vo Lindau ghört zue de Oberländer Mundarte.
Dmitri Iwanowitsch Mendelejew
Är het, unabhängig vum Lothar Meyer, e Syschtematik vu dr chemische Elemänt uusgarbaitet, wun er periodischi Gsetzmäßigkait gnännt het. Si het e tabellarischi Anornig, hite Periodesyschtem oder Periodischs Syschtem vu dr Elemänt (PSE) gnännt, un d Vorhärsag vu drei neie Elemänt megli gmacht. Dodermit het dr Mendelejew vorlaifig e Antwort gfunde ghaa bi dr 50-jehrigi Suechi noch eme Zämmehang zwische dr Atommasse un dr chemische Aigeschafte vu dr chemische Elemänt. Zue syne Ehre het s Elemänt 101 dr Name Mendelevium iberchuu.
Chindhait un Juged
Zwische 1859 und 1861 het dr Mendelejew z Paris iber d Dichti vu dr Gas gforscht un het sich in syre Wohnig e aige Laboratorium yygrichtet. An dr Universitet Haidelberch het er sich bim Gustav Robert Kirchhoff mit dr neie Untersuechigsmethod vu dr Spektroskopi bscheftigt.
Dr Mendelejew isch zwaimol ghyrote gsii un het mehreri Chinder ghaa. Är het russisch, dytsch un franzesisch gschwätzt.
Uuszaichnige
Noch em Medelejew sin s 101. chemisch Elemänt Mendelevium gnännt, e Vulkan, e Gebirgskrischt un e Mondkrater.
In dr Zyt vu dr Sowjetunion sin mehreri Stedt un Derfer noch em Mendelejew gnännt wore, derzue au ne Moskauer U-Bahn-Station.
Bernard Maris
Lääbe
Dr Maris isch 1992 Mitgrinder vum widerbeläbte Satiremagazin Charlie Hebdo gsii un syterhär Mitinhaber vu dr Zytschrift. Dernäbe het er au fir d Zytschrifte Marianne, Le Nouvel Observateur, s Wuchemagazin vu Le Figaro un fir Le Monde gschribe.
Erika Buhr
Lääbe
Anne 1995 isch ihre erschte Gedichtband mit alemannisch Gedicht uusechuu: „Wa i am Weg no gfunde ha“. Di Badisch Zytig het 2004 iber ihre erschte Gedichtband gschribe:
Murten
Murte (dütsch: Murten, frz. Morat, Patois ) isch e Schtadt im Schwiizer Kanton Fryburg. S isch de Hauptort vom Seebezirk un het e wünderschöni Altschtadt. Es historischs Ereignis, d Schlacht bi Murte, isch für d Gschicht vo de Eidgnosseschaft wichtig gsi. Doderbi hei d Eidgenosse de Burgunderkönig Karl bsiegt un de Machtglüscht vo de Burgunder in de Region es End gsetzt.
Gschicht
S erschti Mol isch Murte in ere Urkund im Johr 515 gnennt. Derte isch vo eme Hof mim Näme Muratum d Red, wo em Chloschter vo Saint-Maurice gschenkt worde-n-isch. Us em Johr 1228 isch d Bezeichnig Murat überlifert.
Vo 1255 bis 1475 isch Murte mit wenige Usnahme unter de Schutzherschaft vo de Savoyer gsi, het sich aber es Schtück Selbschtändigkeit könne erhalte. Ei Grund defür isch sis Bündnis mit de Schtadt Bärn im 1351 gsi. So het Murte sit 1353 als Zugwandter Ort vo de Eidgenossenschaft ghört.
Mit dr Mediationsakte isch d Schtadt 1803 gege de Wille vo de meiste Schtadtbewohner zum Kanton Fryburg cho.
Fidget Spinner
Wär das Gräät erfunde het, isch umstritte. Me brichtet immer wider von ere erschte Form, wo d Catherine Hettinger, e Cheemikerin, ane 1993 gmacht und wo si derfür es Patänt übercho het. Das Objäkt het aber noni ganz so usgsee wie die aktuelle Fidget Spinner. Ane 2014 het dr Scott McCoskery es Metallobjäkt, wo sech es Deili dräit, erfunde, und är het s derno afo verchoufe. Und gly sind vo anderne Broduzänte äänlechi Sache usecho.
Töpferei
Formtechnike
Hüt wärde Doongfääss, vor allem Gebruuchsgschiir, mäistens industriell häärgstellt. Die handwärkligi Hafnerei het in de westlige Kultuure hüfiger zu künstlerische Zwäck brucht, zum d Dradizioon pflääge oder as Hobby. In de Hafnergebiet z. B. vom Westerwald (Kannebeckerland), dr Oberlausitz, vom Elsass usw. git s immer no e Hufe Hafnereie, wo s Handwärk dradizionell pflägt wird.
Für indigeeni Völker aber isch s Verchaufe vo Hafnerwaare und anderem Kunsthandwärk e wichdigi Kwelle vo Iinaame. In de weeniger entwicklete Länder, wo s elektrische Stroom nit immer git oder won er z düür isch, schbiile d Hafnerwaare immer non e wichdigi Rolle zum Naarigsmittel ufbewaare.
Dora Baltea
Flusslauf
Uf irem Wäg flüüsst d Dora Baltea ostwärts dur s ganzi Aostatal, büügt hinder Saint-Vincent nach Südoste ab, durbricht d Talängi vo Montjovet und erreicht nach em Ustritt us em Alpetal bi de Stadt Ivrea d Region Piemont. Bi Ivrea wird ires Wasser für d Spysig vom Kanal Naviglio di Ivrea entnuu. Vo det flüüsst si dur d Region Canavese und mündet nach eme Lauf vo 160 km bi Crescentino vo linggs i de Po.
Lembach
Lembach isch zuedem de Name vo mehrere chlinne Flüss und Bäch
Christian Friedrich Daniel Schubart
Wärch
In syym lyrische Schaffe isch dr Schubart zuem eine dr Sensibilität vum Klopstock verbunde gsi, aber au dr volksliedhafte bis pathetische Verdrätter vum Sturm un Drang. Dur syy improvisatorisch Talänt un wel er syy Meinig alliwyl frej gsait gha het, isch syy Beliebtheit bi dr untere Sozialschichte weidli aagstige. Är isch sogar e Art Sprochrohr vu dr Unterdruckte wore wäg syyre Lyrik, wu d Herrscher din aagchlagt wore sin, zem Byschpel im Gedicht Die Fürstengruft vu 1783 oder im Kaplied vu 1787, un wäg syyre Detigkeit as Schurnalischt. Är het nie ne Gheimnis drus gmacht, ass er despotisch un obskurantistisch Handle abglähnt het.
Oberwangen (Stühlingen)
Ort
Obberwangè isch 955 èrschtmolls als (villa Lutwanga in pago Albegou) erwäänt worrè un hèt im Bischof Gebhard II. vo Konschdanz ghört. Als Deil vom Albgau isch Obberwangè 1806 a s Großherzogdum Badè übbergangè.
Kanton Neu-Breisach
Gschicht
In dr Zit von dr Zueghörigkeit zue Ditschland vo 1871 bis 1919 het es degege keini Kantone im domolige „Kreis Kolmar“ gewe.
Benedikt XIV. (Papst)
àls Pàpscht
Ànna 1745 hàt dr Pàpscht Benedikt àn d’ hooha Gaischtliga vun Itàlia d’ Enzüklika Vix pervenit gschrììwa, wu-n-’r sìch geega Zìns un Wüacher ämpoohrt hàt. Ìn dr Bülla Beatus Andreas vu 1755 hàt’r d’ Verheerung vum Anderl vu Rinn ärlàuibt un hàt domìt d’ antijìddischa Ritüààlmordleganda um ìhn legitimiart.
HAP Grieshaber
Freundeskreis HAP Grieshaber
Fascht uff da Dag gnau sechs Jôhr nôch-em Kinschtler seim Ableaba kommet en dr Aula vo dr Enenger Achalmschual oinige Leit zamma, wo grauße Bewondrer vom Grieshaber seira Konscht send. Se grendet an nuia Vorei mit-em Nama Freundeskreis HAP Grieshaber. Enenga als Grendongsort ischt bloß dô drom ausgsuacht wôrra, weil en deam Dorf sei Grab ischt; d Bedeidong vom Vorei selbr ischt ibrregional. Dr oinzich Enenger, wo sellra Grubbe ôôgheert, isch dr Birgermoischtr Jürgen Steinhilber. Zor erschda Vorsitzenda wuud em Grieshaber sei Nôchlassvrwaldere gwehlt, d Margot Fürst (1912 bis 2003) vo Stuegert. Der Vorei nemmt sich vor, em Grieshaber sei Werk zo erforscha ond jonge bildende Kinschtler mit-ma Stipendium zo ferdra. S Ledschdere ischt au em Grieshaber selbr emmr wiidr au grauß Ôliaga gwäa. Drom hôt’r zo deam Zweck fenf Jôhr vôr seim Ableaba zamma mit seim Freind ond Kinschtlerkollega Rolf Szymanski a Stifdong ens Leaba gruafa, wo-nr nôch-em Jerg Ratgeb (1480 bis 1526) benannt hôt. Seller Môô ischt – wia dr Grieshaber au – a schwäbischer Kinschtler gwäa, wo sich em Baurakriag (1524 bis 1526) mit de Landwirt vrbendet hôt ond drom vo de dômôliga Machthaber ombrôcht wôrra ischt. Sella Stifdong will dr Freundeskreis nui belaba, endem’r-se krefdich ondrstitzt.
José Luzán
Er isch dr Soon vom Mooler und Retablevergolder Juan Luzán gsi und vo dr Teresa Zabalo, ere Dochder vom Mooler Juan Zabalo. Er het z Neapel bim Giuseppe Mastroleo studiert und eso dr italiänisch Barock kennegleert. Öbbe 1730 isch er zrugg uf Saragossa und het dört en Moolakademii ufdoo. 1741 het en dr Filip V. zum Hoofmooler ernennt. Er isch denn vo Madrid wider uf Saragossa, won er 1784 gstorbe isch.
Kanton Grandvillars
Dr Kànton Grandvillars ìsch e Kànton ìm Arrondissement Belfort ìm frànzesche Département Territoire de Belfort ìn dr Region Franche-Comté. Dr Höiptort ìsch Grandvillars.
Schubart-Literaturpreis
Dr Schubart-Literaturpryys vu dr Stadt Oole (dt. Schubart-Literaturpreis der Stadt Aalen) isch e Literaturpryys, wu d Stadt Oole 1955 zue Ehre vum Christian Friedrich Daniel Schubart gstiftet het. Är ghert zue dr eltschte Literaturpryys im Land Bade-Wirttebärg.
Kraftwerk Schaffhausen
Maschinnèhuus un Stauweer
Bild:Schaffhausen-Rhein.JPG|Bligg uff s Chraftwärch Schaffhuusè, ganz unnè diè nägschtè beidè Schaffhuuser Rhybruggènè Bild:Schaffhausen - Feuerthalen 2010-06-24 17-46-22.JPG|S Maschinnèhuus Bild:Kraftwerk-Schaffhausen-1.JPG|Obberwasser </Gallery>
Ivana Andrés
ìn dr Nàzionààlmànnschàft
Mìt ìhrer Nàzionààlmànnschàft hàt d’ Ivana Andrés àn dr U-17-Waltmaischterschàft 2010 mìtgmàcht; doo ìsch sa uff Plàtz 3 ànakumma. Ìn àlla säcks Andrundaschpììler ìsch sa vum Ààpfiff àà uff’m Schpììlfald gsìì. Ìm Joohr druff hàt sa zamma mìt dr U-17 àn dr Öiropàmaischterschàft mìtgmàcht; dàsmol hàt Schpània d’ Guldiga Medàlia bikumma, mìt’ra 1:0-Siig ìm Andschpììl geega Frànkrììch. Ìn dr Hàlbfinààla wia àui ìm Andschpììl ìsch d’ Ivana Andrés vum Ààschpììl àà uff’m Schpììlfald gsìì. Ànna 2012 ìsch sa zamma mìt dr U-19 Nàzionààlmànnschàft vu Schpània bis ìm Andschpììl vu dr Öiropàmaischterschàft glunga, wo sa nooh Verlängerung geega Schweeda verloora hann.
Ìhr äärscht Schpììl ìm A-Kàder hàt d’ Ivana Andrés àm 11. Hornung 2015 gaa. ’S ìsch a Frììndschàftsschpììl geega Belgia gsìì. Ìm saalwa Joohr ìsch sa àls Mìtglììd ìm Andrundakàder fìr d’ Waltmaischterschàft ärnännt worra; ìm Làuif vum Turniar ìsch sa àwwer nia uff’m Schpììlfald z’ sah gsìì. Ìhr äärschter wìchtiger Gwìnn mìt dr Nàzionààlmànnschàft ìsch biim Algarve-Cup 2017 gsìì, wu d’ Schpànierinna sìch mìt 1:0 ìm Andschpììl geega Kànàdà duuragsätzt hann —vorhar hann sa sìch ìm Làuif vum Turniar geega Jàpàn un Norweega duuragsätzt ghàà. Doo ìsch d’ Ivana Andrés bii àlla viar Schpììler z’ sah gsìì. Àn dr Öiropàmaischterschàft 2017 hàt sa jedoch waga’ma Schlìsselbaibruch nìt känna mìtmàcha. Bii dr Waltmaischterschàft 2019 ìsch sa nochamol d’rbii gsìì, àwwer via Joohra z’vor ìsch sa nìt uff’m Schpììlfald z’ sah gsìì.
Lufingen
Bevölkerigsentwicklig
De Uusländeraatäil liit bi 18,6 % (Stand 2011).
Politik
Bi de Kantonsraatswaale 2011 hät s das Ergebnis ggee: BDP 5,0 %, CVP 2,8 %, EDU 6,8 %, EVP 3,1 %, FDP 10,8 %. GLP 10,6 %, GP 6,8 %, SP 13,1 %, SVP 40,5 %, Suschtigi 0,5 %.
Tieläkt
De züritüütsch Tieläkt vo Lufingä ghört zue de Unterländer Mundarte.
Laos
Bevölkerig
D Bevölkerig vo meh weder säggs Millione Lüüt verdeilt sich sehr ungliich über s Territorium. Die gröschti Bevölkerigsdichti het’s i der Ebeni am Mekong, drunder bsundrigs d Region um d Hauptstadt.
Communauté de communes du Pays de Fénétrange
Gmaine
Zum Kommunalverband hän die Gmaine ghert:
Schlettstadt
Schlettstàdt ìsch a frànzeesche Stàdt ìm Arrondissement  im Unterelsàss (Bas-Rhin). As lìegt ìn dr Mìttla vum Elsàss, àm Ìll entlàng. Do ìsch ungfahr d Sprochgranza zwìscha Unterelsassisch ìm Norda un Owerelsassisch ìm Süda.
Gschìcht
D Hildegarde von Büren, d Müeter vum Erschta vu da Hohenstaufen un d Grossmüeter vum Kaiser Friedrich Barbarossa, hàt do ànna 1087 a Heilig-Gràb-Kàpalla grìnda. Ànna 1094 hàt ìhra Suhn dia Kàpalla ìm Kloschter Conques gschankt. D Mìncha han Sànkt Fides (Sainte Foy) verehrt. Da Propstei, grìnda ànna 1905, hàt d Stàdt dirigiart bis 1216. Ànna 1216 hàt Friedrich II vu Hohenstaufen üs Schlettstàdt a frèia Stàdt gmàcht un ar hàt a Müüra drum umma bàuia.
Dr Keenig Rudolf vu Habsburg hàt vu Schlettstàdt a Reichstàdt gmàcht (vorhar ìsch's teilt gsìì zwìscha Riich un Propstei).
Amerikanische Besatzungszone
Bolitischi Organisation
Dur d „Proklamation Nr. 2“ sin am 19. Septämber 1945 im Rame vun eme federalistische Kunzäpt di erschte Länder in dr amerikanische Bsatingszone entstande.
Us däre Zone het d Militerregierig vu dr Verainigte Staate 1945 bzw. 1946 d Länder Bayern, Wirttebärg-Bade, Groß-Hesse un Bremen bildet, wu im Länderrot vum amerikanische Bsatzungsbiet zämegschafft hän un am 23. Mai 1949 Dail vu dr Bundesrepublik Dytschland wore sin. Am 1. Jänner 1947 isch di amerikanisch mit dr Britische Bsatzigszone zur Bizone zämegschlosse wore.
Militergouverneur
Noch em Änd vum Zweete Wältchrieg isch zerscht dr speter Bresidänt Dwight D. Eisenhower Oberbefählshaber iber di amerikanische Druppe z Europa wore un het au s Amt vum Militergouverneur in dr amerikanische Zone ibernuu.
Messiah
S Wärk ghöört bis hüte zu de populäärste Bischbil vo gäistliger Muusig im christlige Oobeland. In sine drei Däil umfasst s die christligi Häilsgschicht und alttestamäntligi Brofezeijige vo Brofeete wie em Jesaja, s Lääbe vom Jesus, wo as Erfüllig vo de Brofezeijige gsee wird, si Geburt, si Dood am Chrüz und si erhoffts zwäits Choo. S Lääbe wird zwaar vor allem im Nöije Testamänt beschriibe, dr Teggst vom Oratorium goot aber vor allem uf s Alte Testamänt zrugg. S Halleluja aus dem Wärk isch des bekannteschte Stügg draus ond wohl au s bekannteschte vom Händel ieberhaubt.
E. T. A. Hoffmann
Si musikalischs Schaffe
Dr Hoffmann isch im Septämber 1808 uf Bambärg, und isch dört as Muusigdiräkter gschiteret. Er het druf für d Leipziger Allgemeine musikalische Zeitung, as Muusigkritiker gschafft. 1810 isch er am Bambärger Theater Diräkzionsghilf, Dramaturg und Dekorazionsmooler gsi. Er het druf d Stell vom Muusigdiräkter bim Joseph Seconda sinere Operegsellschaft, wo z Dresde und Leipzig ufdräte isch, überchoo. Aber scho 1814 isch fertig gsi mit däm, und dr Hoffmann isch zrugg in dr pröissisch Staatsdienst.
Communauté de communes de Pange
D Communauté de communes de Pange isch e Kommunalverband im franzesische Département Moselle gsii, wu 17 Gmaine im Kanton Pange im Arrondissement Metz-Campagne aaghert hän.
Kim de l’Horizon
Lääbe
S de l’Horizon het verschideni Prys gwunne, dodrunter 2015 dr Trybhuus- un dr OpenNet-Wettbewärb vu dr Soledurner Literaturdäg fir Prosa, dr Täxtstraich-Wettbewärb fir Lyrik, dr Ferderprys Drameprozässer 2020 vum Theaters Winkelwise un e Churzfilmwettbewärb vu dr Hannoversche Allgemeine Zeitung. S het derzue au ne Stipändium vi dr Ernst Göhner Stiftig fir Chunschtschaffendi in Uusbildig iberchuu.