cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Preußische G 10
Vobreitig
Zwûschè 1910 un 1924 sin gsamt 2.615 Loks für diè Preußischi Staatsbaan un diè Dütschi Rychsbaan gliferèt worrè, 35 sin a d Rychysebaanè im Elsaß un in Lothringè gangè (luèg Elsässisch-Lothringischi G10) un 27 a d Ysebaanè im Saargebièt. Witeri 350 sin a Baanunternemmè i d Türkei, Rumäniè, Polè un Litauè gangè.
Voblyb
Diè Dütsch Bundesbaan hèt 1950 öppè 649, diè Dütsch Rychsbaan i dè DDR 112 un d Saarbaanè 81 G 10 in irem Beschtand gha. D Bundesbaan hèt iri G10, wo ab 1968 als Baureiè 057 benamst worrè isch, bis 1970 uusgmuschterèt, als letschti isch d 057 070 am 22. September 1970 draacho. Bi dè Rychsbaan isch d Uusmuschterung vo sellèrè Baureiè 1972 abgschlossè worrè.
Im Ysebaamuseum Dyringhuusè söll d 57 1841, welli sich zwischèzitlich z Rumänien befundè hèt, widder betrièbsfähig uffgschaffèt wörrè. D Koschtè dõdefür wörred uff circa 300.000 Euro eschtimyrt.
Uran
Vorkommä
Di Wältwyt gröschtä bekannt Uranvorkommä liege i dä Provinz Saskatchewan in Kanada. Au in Australiä, Niger, Namibia, Usbekistan, Kasachstan, Russland, dr USA, Südafrika im Iran und z Gabun häts Uranvorkommä wo abbaut werded.
Pierrot (Begriffsklärung)
Pierrot isch dr Familienname vo dene Persone:
Lindre-Basse
Gschìcht
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Johannes Tzimiskes
Lääbe
Im Innere het er sich gege d Groossgrundbsitzer müesse duuresetze, in dr Ussebolitik het er sini Verbindige mit em Häilige Römische Riich usbaut und 972 si Niesse Theophanu zum Otto I. gschickt, wo si denn dr spööter Otto II. ghürootet het.
Ben Jonson
Läbe
Dr Ben Jonson isch z Westminster uf d Wält cho. Si Vater, won e protestantische Geistlige gsi isch, isch denn scho dod gsi. Dr Jonson het dr Bruef vo siim Stiefvater, won e Muurer gsi isch, glehrt. Spöter isch er Soldat und denn e fahrende Schauspiiler worde. Währed dere Ziit het er siini erste Stück gschriibe. Si Durchbruch as Autor het er 1598 mit Every Man in his Humour gha. Churz druf het er e Ma im ene Duell dötet und isch dr Dodesstroof entcho, isch aber für e Zitli im Gfängnis glandet. Mögligerwiis het er as Spitzel für d Regierig gschafft. Si Karriere as Autor het ihre Höhepunggt zwüsche 1603 und 1612 gha. 1616 isch d Folio-Usgob vo sine Wärk erschiine, wo mit grosser Sorgfalt ediert worden isch. In de letzte Johr vo sim Läbe isch er vom ene Schlagafall glehmt gsi. Er isch am 6. August 1637 gstorbe und isch in dr Westminster Abbey begrabe worde. Dr Jonson isch verhürotet gsi; sini Chinder si jung gstorbe.
Grosser Leuchtkäfer
Beschrybig
Bi de Männli isch nume en schwache Liechtpunkt z gseh, bi de Wybli sind’s es baar Lüüchtfälder. Mit em Liecht finde sech d Männli und d Wybli zum sech z paare, und gly drufabe legge d Wybli ihri Eier ufem Boden ab, und denn stärbe d Chäfer.
S chalte Liecht vo dene Chäfer entstoot dur en Mechanismus vo der Bioluminiszänz. Das goot eso, ass de Lüüchtorgan die beide Stoff Luciferin und Luciferase zäme mit Suurstoff chemisch reagiere. Me weiss noni gnau was do derby i de Molekül bassiert und au nid, wie d Insekte s Luciferin mache; uf all Fäll wird dä Stoff bi dere Reakzion elektronisch erregt und es wärde Fotone frei, und das isch s Liecht wo me gseht.
Digitalcomputer
Digitalcomputer (ängl. digit, Ziffer, aus lat. digitum, Finger) si Computer, wo ihri Berächnige uf der Basis vo diskrete Zahlerepräsentatione (meistens in ere binäre Form) durefüehre. Alli hützudag gebrüüchlige Personal Computer si Digitalcomputer.
Lothringen
Gschicht
Ìm Mìttelalter hän di lothringische Hèrzög Nancy zùr bolitische Hauptstadt vù Lothringe gmacht.
Ìm 15. Johrhundert hän sowohl Frankriich wie au vù de Burgunder Aaspruch ùf s Hèrzoogdùm Lothringe erhobe. De Karl de Kühn isch 1477 bi de Schlacht vù Nancy gege d'Lothringer ùmchùù.
Symbol
Di meiste vù denne Symbol finde sich ùf de Durmspìtze vùm Palais Ducal z Nancy (links) wìdder.
Ormont-Dessous
Ormont-Dessous (frankoprovenzalisch, dytsch veraltet Ormund ) isch e bolitischi Gmai im Bezirk Aigle im Kanton Waadt, Schwyz.
CNN
Cable News Network (kurz CNN ) ìsch a US-àmerikànischer Farnsahsander mìt Sìtz z’ Atlanta ìm Bundesschtààt Georgia. Ar gheert züa CNN Global, era Filiàla vu Warner Bros. Discovery. Grìnda worra-n-ìsch’r ànna 1980 vum Ted Turner un em Reese Schonfeld. Ar ìsch dr äärschta Noohrìchtakànààl ìn da Verainigta Schtààta gsìì.
Ìm Septamber 2018 hann 90,1 Millioona Hüüshàlta dr Kànààl CNN känna lüaga —dàs ìsch 97,7 Prozant vu da Hüüshàlta mìt Kààwelfarnsah gsìì. Noh dr Àgantüür Nielsen ìsch CNN ìm Jüüni 2021 noh Fox News un MSNBC dr drìtta Noohrìchtasander gsìì, wo àm maischta glüagt worra-n-ìsch, mìt ìm Durschnìtt 580.000 Züaschàuijer pro Tààg. Üsserhàlb vu da USA wìrd s’ CNN-Progràmm uff’m Kànààl CNN International üssgschtrààhlt, wo m’r ìn 212 Lander un Schtààtsgebiater känna sah.
Balzenheim
Gschicht
Im Drissigjährige Krieg sin fascht alli Inwohner ums Läwe kumme. 1636 het dr Ort grad no sechs Inwohner gha.
Dr Ort isch äu immer wiider Opfer vum Rhinhochwasser worre. Säll het erscht mir dr Rhinbegradigung im 19. Johrhundert ufghört.
1789 isch dr Ort unter franzeesche Zentralverwaltung kumme.
Lothar I. (Frankenreich)
Läbe
Freiji Übersetzig: ''In däm Grab si d Chnoche vom unvergesslige Kaiser, Lothars, em grosse und gottesfürchtige Herrscher, wo über d Franken, d Italier, und sogar d Römer gregiert het, het aber doch alles verschmäht und isch as Arme furtgange. As Mönch isch er jo grad no Sächzgi worde. Er het sich gänderet und isch drnoch selig gstorbe am 29. Septämber.'' (855).
Uf e Lothar goht dr latiinisch Spruch Tempora mutantur zrugg.
Lindre-Haute
Verwàltung
vun Lindre-Haute ìsch. Lindre-Haute ghert zem Kommünàlverbànd.
Jared Leto
För d Rolle vo de Transfrau Rayon im Film Dallas Buyers Club hät er im Johr 2014 de Oscar för de beschti Näbedarsteller öbercho.
Romanos II.
Lääbe
Die wichdigsti Kwelle über em Romanos sini Regierigsziit si d Historie vom Leon Diakonos. Au d Kaisergschicht vom Johannes Skylitzes het Bedütig.
Kirchheim unter Teck
Aus dor Gschiichd
Zomm ersda Mål wird Kircha em Jår 960 ärweend. S isch dåmåls durch on Dausch vom Bistum Chur an dor Keenich Otto I. komma, ond isch scho dåmåls on wichdichor Märktflägga gwäa.
St. Kitts und Nevis
Geographii
D Insle St. Kitts bestoht us drei Vulkangruppe, wo dur diefi Schluchte drennt si. Dr höchsti Bärg vo St. Kitts isch dr 1'156 m hochi Mount Liamuiga, früehner Mount Misery. D Hauptstadt isch Basseterre.
Kaiserstuhl
und wyters:
Habscht
Habscht (dt. Hobscheid, frz. Hobscheid) isch aini vu dr 105 Gmaine z Luxeburg.
Loki Schmidt
Läbe
No ihre gnännt sin d Bromelie Puya lokischmidtiae R.Vásquez & Ibisch un Pitcairnia loki-schmidtii Barthlott & Rauh, s Balsaminegwägs Impatiens loki-schmidtiae Eb.Fisch. & Raheliv. , s Rosegwägs Lachemilla loki-schmidtiae J.Gaviria un dr Skorpion Tityus lokiae
Habscht
Dialäkt
Dr luxeburgisch Dialäkt vu Habscht ghert zum Moselfränkisch.
Kloster Dhammapala
Gäst
S isch mögli as e Gast för e gwüssi Zitt im Chloster z lebe. De Gast, Mane wie Frau sind willcho, mue debi bestimmti Regle bifolge und em tägliche Tagesrhythmus tailnee und bi Arbete helfe. Em morge em halbisechsi isch Morgemeditation, denn werdet verschidnigi Arbete döregfüert. Em elfi gits z Mittag, nochem zwölfi isches nüm erlobt näbis z esse. Mengisch gits aber em füfi zum z Vieri echli Chääs oder schwarzi Schoggi. Em Oobe em halbiachti foot d Oobemeditation aa und abem zeni isch Nachtrue. De Nomitaag dient zum persönliche Üebe und Studiere vom Dhamma, de buddhistische Lehr.
Julirevolution
Verlauf
D Revolution isch am 26. Juli 1830 usbroche, nochdäm die königlichi Regierig die so-genannte „Juliordonnanze“ veröffentligt het, wo s Parlamänt ufglöst und d Meinigsfreiheit iigschränggt hai. Am 27. Juli si z Paris Barrikade baut worde und drei Dag spöter het dr Charles X. abdanggt und isch ins Exil noch Ängland gange. Die Bürgerliche hai d Macht fest in d Hand gnoh, und Unruehe unter em Proletariat unterdruckt.
Ormont-Dessus
Bevelkerig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Uusländeraadail isch 2010 bi 22,9 % gläge.
Liocourt
Geogràfi
Liocourt lijt àn dr Granz zem Département Meurthe-et-Moselle, zwìsche Metz un Château-Salins ìm Saulnois uf re Heche zwìsche 253 un 398 m ìwer em Meeresspiejel.
Ludwig der Deutsche
Läbe
Dr Ludwig isch dr dritt Sohn vom Ludwig em Fromme und dr Irmingard gsi. In dr erste Riichsdeilig vo siim Vater, dr sogenannte Ordinatio imperii vo 817, het er Baire und d Länder östlig drvo as Underkönigtum übercho. Vo 825 aa isch er in däm Riich datsächlich dr Herrscher gsi und het sich sälber „König vo de Baire“ gnennt. In de Striitigkeite vo siine Brüeder mit em Vater, wil dä siim jüngste Sohn, em Karl em Kahle au e Riichsdeil het welle ge, het isch dr Ludwig bis 831 kuum iigmischt. Erst 833 het er sich mit siine Brüeder Lothar und Pippin gege dr Vater erhobe. Nochdäm si en gstürzt und s Riich under sich ufdeilt hai, het dr Ludwig sich in Urkunde as rex bezeichnet. Er isch aber so entrüstet gsi über em Lothar siiner herte Behandlig vom Vater, ass er sich vo siim Brueder drennt und 834 dr Ludwig dr Frommi wider iigsetzt het.
Rätoromanen
D Rätoromane (au Bündnerromane oder eifach Romane; rätorom. Rumantschs, Romontschs, Rumauntschs oder Rumàntschs) sin e Minderheit in dr Schwyz, wo Rätoromanisch schwätze. Als Gsamtheit werde si au mangmool als Rumantschia (öbe: ‚Romaneheit‘) bezeichnet. Si läbe hauptsächlig, mit 35'000 Sprächer öpe 60 %, im Schwyzer Kanton Graubünde, di gröscht rätoromanisch Diaspora läbt z Züri, mit rund 1330 Rätoromane (Stand 2017). D Interesse vo de Rätoromane werde vo de Lia Rumantscha verträte.
Zaal ùn Verbreitig vo de Rätoromane
Wo Graubünde im Joor 1803 de Eidgnosseschaft byträtte isch, hen vo de öbe 73'000 Bündner öbe 36'600 Romanisch gschwätzt, also no über d Hälfti. Bi dr erschte Volchszäälig vo 1850 sin es 42'439 gsi, was 47,2 % vo de Bündner Bevölcherig ussgmacht het. Die Gegende, wo um die Zyt e romanischi Mehrheit gha hen, bezeichnet de Jean-Jaques Furer als „traditionells rätoromanischs Sproochbiet“. Des sin dertemool 121 Gmeie gsi (die entspräche wäge Fusione 116 hütige Gmeie ). In de Gmeie Samnaun, Sils im Domleschg, Masein ùn Urmein wo im 17. Joorhùndert no zum traditionelle rätoromanische Sproochbiet ghört hen, het d Germanisierig scho friener yygsetzt, ùn 1860 het es dört nùmme no e chlyni romanischi Minderheit gee. S Bùndesamt für Statischtik definiert s romanischi Sproochbiet aber zum Byspil allei dur d Mehrheitsverhältniss.
Crêt de la Neige
Geografy
Zum Bärgpass Col de Crozet i der Nöchi vo dene Gipfel chame mit Säilbaane vo beide Syte ufe, vo Crozet im Oschte und vo Làlex im Weschte. Der Bärgstock isch e Deil vo der Uusflugsregion vo Gämf.
Heuchlingen
Heichlenge (amtlich Heuchlingen) ischt a Gmoed em Oschtalbkroes en Bade-Wirttebärg. D Gmoed hot Eiwohner (Stand: ).
Verwaldong
Heichlenge hot sich mit dr Stadt Haebach ond dr Gmoede Bardlemäe, Bebenge ond Megglenge zom a Gmoedverwaldongsverband zammagschlossa.
Bernex GE
Politik
Bi dr Nationalrotswahle 2011 het s des Ergebnis gee: FDP 19,0 %, CVP 12,5 %, GLP 3,4 %, GP 16,3 %, MCR 8,0 %, SP 17,6 %, SVP 15,6 %, Sunschtigi 7,7 %.
Sproch
Dr alt frankoprovenzalisch Patois isch wahrschyns Ändi 19./Aafangs 20. Jh. uusgstorbe. Ergebnis us dr Volkszellige vu 1990 un 2000, wu zum Dail Lyt Patois as Sproch aagchryzlet hän, gälte in dr Sprochwisseschaft as Artefakt un hän ihre Ursprung ender in statistische Fähler oder ass d Lyt unter „Patois“ ihr Regionalfranzesisch verstehn.
Ueli
Ueli  isch e Schwiizer männlige Vorname.
Seebuck
Dè Seebuck isch èn hochè Buckel vom Fèldbärg-Massyv un isch, noch em Baldeweger Buck, dè dritthögschte Bärg im Schwarzwald. Er lyt wiè s Fèldbärg-Massyv im Zèntrum vo Südbaddè un im südweschtlichè Eggè vo Baddè-Württèbärg (Dütschland).
Winterschport
Am 9. Dezembèr 2015 isch am südöschtlichè Fuèß vom Seebuck è Parkhuus mit 1200 Blätz ygweyt worrè. Sèll isch mit 1300 Meter s högschtglègeni Parkhuus z Dütschland. Dè Bau von èm Parkhuus isch umschtrittè gsi; im Johr 2006 hèt d Bevölkerung vo dè Gmeind Feldbärg in èm Bürgerentscheid dèfür gschtimmt. Schu im Johr 2010 isch am Seebuck è knappi halbi Million in Schneekanonè inveschtyrt worrè, im Hèrbscht 2014 hèt dè Fèldbärger Gmeindrõt zuèdèm èn Uffdraag übber Geländemodelyrungsmaßnaamè für 125.000 EUR vogää, um Furchè, Dällè un Kantè vo aaltè Quèrwäg, Wasserleitungè sowiè füchti Stellè vo aaltè Drainagè am Seebuck wèg machè z lõ, un dõdemit s Beschneiè sowiè s Präpòryrè vo dè Pischtè zuèkümpftig z erlychtèrè.
Papua-Sprachen
Papua-Sproche wäre die Sproche z Neiginea un uf e Dail Insle, wu drum umme lige (Salomone, Halmahera, Timor), wu nit zue dr austronesische Sproche ghere. D Papua-Sproche sälber sin kai genetischi Ainhait (Sprochfamilie), s handlet sich vilmer um e Sammeluusdruck fir e baar Sprochfamilie un isolierte Sproche. S git rund 800 Papua-Sproche mit insgsamt rund 4 Millione Sprächer.
Elfenbeinküste
S Land, wu am 7. Augschte 1960 uuabhängig woren isch vu Frankryych, isch lang dur d Einheitsbartei PDCI vum Presidänt Houphouët-Boigny regiert wore. Exportgwinn us Kakao un Kaffee hän johrelang e relative Wohlstand garantiert. S Änd vu dr PDCI-Herrschaft un di wirtschaftlige Schwirigkeite noch em Verfall vu dr Kakaopryys hän zue innere Spannige gfiert, wu zuen em burgerchriegsähnlige Zuestand gfiert, wu s Land anne 2002 in zwe Deil verrisse het. Syt em Fridensverdrag vu 2007 wird an dr Versehnig un dr Widervereinigung vu dr Elfebeikischte gschafft. Im Human Development Index isch d Elfebeikischte hite uf Blatz 163 vu 182.
Bevelkerig
D Bevelkerig vu dr Elfebeikischte zeichnet sich dur e schnäll Wagstum uus, ähnlig wie in dr meischte Entwickligsländer. Zwische 1975 un 2005, also in nume 30 Johr, het sich d Bevelkerig verdreifacht vu 6,7 uf fascht 20 Millione. Des Wagstum goht zuen em gwisse Deil uf Yywandrig zruck, d Volkszellig anne 1998 het ergee, ass 26 % vu dr Bevelkerig Nit-Ivorer gsi sin. Die Yywanderer stamme zum Großdeil us dr Nochberländer un sin vor elm Burgerchrieg vu dr relativ hoche wirtschaftlige Entwicklig un dr soziale un bolitische Stabilitet aazoge wore. Insgsamt läben zwo Millione Mänsche vu Burkina Faso in der Elfebeikischte, wu dr grescht Uusländeraadeil stelle. Dernäbe sin vil Lyt yygwandret vu Mali, Guinea, em Senegal, Liberia un Ghana. Derzue git s Libanesen, wu allem Handel dryybe, Asiate un Europäer. Uusländer, wu yyburgeret wore sin, mache nur 0,6 % uus.
Vorkoloniali Zyt
Im 17. Johrhundert het dr Seku Wattara, e Ryterheerfierer us em Norde, dr Stadtstaat Kong eroberet un het sich sälber as Herrscher yygsetzt. Unter ihm un syyne Noofolger isch Kong zum mächtigschte Staat vu dr Region wore. 1725 isch e Ryterheer vu Kong sogar bis zem Nigerfluss chuu un het d Stadt Segu aagriffe. Kong isch e Zäntrum vu islamische Glehrte gsi, d Zersterig anne 1895 dur dr islamisch Heerfierer Samory Touré het in der islamische Wält vu Weschtafrika speter e großi Emperig uusglest.
Frieji Kontakt mit dr Europäer un koloniali Eroberig
Die Veryybarige zwische dr europäische Kolonialmächt hän vorgsähne, ass nume des Land as Bstanddeil vun eme europäische Kolonialbiet akzeptiert wurd, wu au faktisch vun ere europäische Macht bherrscht wird - d „Inbsitznahm“ dur e Zeremonii het nimmi glängt. D Kumferänz het dr sognännt „Scramble for Africa“ (Wettlauf um Afrika) aagfyyrt. Anne 1893 isch d Elfebeikischte zuen ere franzesische Kololonii erklärt wore. Dr erscht Guverner vu dr neje Kolonii isch dr Lieutenant Louis-Gustave Binger wore, wu vu Dakar fir d Uushandlig vu „Schutzverdreg“ abgordnet woren isch bzw. fir d Eroberig vum Ryych vu Kong, wu um 1890 wyti Deil vu dr nerdlige Elfebeikischte bherrscht gha het un Biet bis dief in s hitig Burkina Faso. Grand Bassam isch di erscht Hauptstadt vu dr neje Kolonii wore. Dr Binger, wu vu Stroßbeg gsi isch, het d Gränze vu dr franzesische Elfebeikischte uusghandlet mit dr eschtlig dervu glägene britische Kolonii Goldkischte un em uuabhängige Liberia im Weschte, derzue ne „Schutzverdrag“ mit em Ryych vu Kong. Dr franzesische Herrschaft isch aber bal heftige Widerstand entgegegsetzt wore, zuem Eine im usserschte Norde dur dr islamisch Fierer („Almamy“) Samory Touré, zem Andre au in dr Kischteregione. Vu 1891 bis 1918 sin allwyyl unterschidligi Landesdeil im uffige Chrieg oder im Ufstand gsi gege d Kolonialmacht Frankryych.
1944 bis 1948: Reforme un Grindig vu dr RDA
Dr Siig vum Freje Frankryych het e Wändi fir di gsamt franzesisch Kolonialbolitik brocht. In dr Kumferänz vu Brazzaville (dr Hauptstadt vu Franzesisch-Äquatorialafrika un zue däm Zytpunkt au d Hauptstadt vum „Freje Frankryych“) im Jänner 1944 hän uf Bedryybe vum General de Gaulle hochrangigi Verdrätter vu dr franzesische Kolonie z Afrika s Rächt vu dr Kolonie uf e Verdrättig in dr franzesische Verfassigsversammlig aagchännt, wu ne Verfassig fir s Nochchriegs-Frankryych het solle uusarbeite. D Kumferänz het unter anderem e greßeri Autonomii vu dr Kolonie empfohle, e barlemäntarisch Verdrättig vu dr wysse Sidler un vu dr Yyheimische, s Rächt vu dr Arbeiter sich gwerkschaftli z organisiere un d Abschaffig vum „Code de l'indigénat“ un vu dr Zwangsarbet.
Dr Félix Houphouët-Boigny het scho in syym erschte Wahlbrogramm gmeint: „Ich hää Frankryych gärn, ich verdank em alles ... S git niemer, wu mir chennt noowyyse, ass i gegeniber Frankryych nit loyal wär.“ Au wänn er e iberzygte Verdrätter vum freje Unternähmertum gsi isch, isch em Félix Houphouët-Boigny syy Bartei zwische 1946 un 1950 e Zwäckbindnis mit dr Kommunistische Bartei vu Frankryych yygange, wu bis anne 1947 an dr franzesische Regierig bedeiligt gsi isch un dr Guverneer vu dr Elfebeikischte gstellt het. In däre Zyt het d RDA d Streik vu dr Yysebahner un vu dr Märtfraue anne 1947 unterstitzt.
1978 bis 1993: Wirtschaftskrise un verstockti Reforme, Änd vu dr Ära Felix Houphouët-Boigny
Notwändigi Reforme sin bis dert einewäg nit duregfiert wore, au wänn internationali Gremie dodruf drängt hän – di ivorische Elite sin an Reforme nit inträssiert gsi. . D Bolitik het dodruf gsetzt, ass sich d Wältwirtschaft wider erholt un d Yynahme wider syyge. 1982/83 isch s zue bedrohlige Demonschtratione vu Studänte un Hochschuellehrer chuu. Dr Bresidänt isch us däre Krise chuu mit schyymber demokratische Maßnahme: är het e mehstindigi Färnsehred ghalte un isch dr Forderige noch ere „Ivorisierig“ zem Deil noochuu go dr Studänte d Angscht vor ere Arbetslosigkeit neh. 1983 aber het dr Houphouët-Boigny d Chleistadt Yamoussoukro, syy Geburtsstadt, zue dr Hauptstadt vum Land erklert un het sich dert fir 200, no andere Schetzige sogar 400 Millione US $ di grescht Basilika vu dr Wält böue loo - us syym Privatvermege, wien er versichert het.
Verdrag vu Ouagadougou un Machtdeilig
Am 4. Merz 2007 isch, no langwierige Verhandlige zwisch em Bresidänt Gbagbo, em Rebellefierer Guillaume Soro un em burkinische Bresidänt Blaise Compaoré, e neje Fridesverdrag unterzeichnet wore. Dää Verdrag siht, im Unterschid zue dr vorige Abchuu, näb ere Machtdeilig au ne ständige Konzertationsramme vor, wu näb em Gbagbo, em Soro un em Compaoré au dr Bédié un dr Ouattara verdrätte sin. Dr Soro isch zum Premierminischter vu dr neje Regierig ernännt wore. In däm Verdrag vu Ouagadougou het uusfierligi Veryybarige zue dr Uusgab vu Identitetsbabyyrer, zum Ufstelle vum Wehlerverzeichnis un zue dr Schaffig vun ere nationale Armee.
Dürrenenzen
Dìrrenànze (IPA: ; frazeessch Durrenentzen, hochditsch Dürrenentzen) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Owerelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem un zem Arrondissement. S Dorf isch Mitglid im interkommunale Zweckverband.
Elfenbeinküste
Literatur
D Elfebeikischte het, wie vil anderi afrikanischi Kulturryym au, e dichterischi Dradition, wu uusschließli mindli wytergee woren isch. Schriftliteratur dergege git s erscht syt em 20. Johrhundert uf Franzesisch.
D Elfebeikischte het e fir Afrika solidi Verlagslandschaft un zahlryychi Autore us verschidenschte Genres mit unterschidligschte Bekanntheitsgrad. Bsundersch läbig isch s Theater, wahrschyns wel s im draditionälle Drama verwurzlet isch un au wäg dr hoche Analphabeterot. Di beriemteschte Dramatiker sin dr François-Joseph Amon d’Aby, dr Germain Coffi Gadeau un dr Bernard Dadié, e Journalischt, Verzeller, Dramaturg, Romancier un Dichter, wu di ivorisch Literatur vu dr 1930er Johr dominiert gha het. Wichtigi Romanciers sin dr Aké Loba (Ein schwarzer Student in Paris, 1960) un dr Ahmadou Kourouma (Der schwarze Fürst), dr Bryysdreger vum Prix du Livre Inter anne 1998 fir syy Wärch Die Nächte des großen Jägers, wu ne Klassiker vu dr afrikanische Literatur isch. Zue dr nejere Generation vu ivorische Autore zelle d Véronique Tadjo, d Tanella Boni, dr Isaie Biton Koulibaly un dr Camara Nangala.
Chunscht
D Velker vu dr Elfebeikischte hän e langi Dradition, Alldagsgegeständ, Statue oder Larve us verschidene Materialie chinschtlerisch härzstelle. Us Holz, Bronze, Raphia, Rattan oder au Bambus wären Cherb, Skulpture, Mebel, Larve oder Statue gmacht.
Clarakirche (Basel)
D Clarakiirche stoot uf dr Liste vo de Kulturgüeter im Kanton Baasel-Stadt, wo für d Regioon vo Bedütig si.
Gschicht
Noch dr Reformazioon isch 1531 dr Nonnechor abbroche worde und an sim Blatz het mä e Bollwärk baut. Vo 1798 häi d Baasler Katholike s Gasträcht in dr Kiirche gnosse und 1853 het die waggsendi Gmäind dr Langchor überchoo.
Mensur (Musik)
Yfluss vo dè Mensur uff d Donhöchi
D Donhöchi wörd hauptsächlich durch d Roorlängi un d Temperadur vo dè Luft (Dichti) (wèg dè Schallgschwindigkeit) bschtimmt. D Witti vo dè Mensur vom Inschtrumènt hèt è bitzeli Yfluss uff d Donhöchi. Sèllè isch dè Inschtrumäntebauer woll bekannt, i dè Musigliterdur wörd er leider gèrn übbersää. Dè Mensuryfluss beschränkt sich uff d Form vom Schallbecher, welli diè akustischi Längi vom Inschtrumänt, also d Wèllèlängi vo dè Stehendè Wällè, definyrt. Diè phǜsischi Längi vo dè Röörè spillt nu vum Mundroor bis zuè dè Wurzlè von Schallbecher è Roll, dõdemit isch es klanglich völlig egal, wiè witt dè Durchmesser vom Schallbecher übber dè akustisch wǜrksame Durchmesser drübber usè gòt. Je nõch Mensur ergit sich è Längèdifferènz vo 6 bis 9 %. Sèlli Differènz lòt sich eifach darschtellè: - èn Gartèschluuch in B-Stimmung mit hundertbrozéntig zilindrischer Mensur isch 290 cm lang. - è Tenorbosuunè in B-Stimmung mit änger Mensur isch 270 cm lang, ergo 20 cm un 6,9 % chürzer. - èn Barydon in B-Stimmung mit witter Mensur isch 265 cm lang, ergo 25 cm un 8,6 % chürzer. Um s uff ei Satz z bringè: Je witter d Mensur, um so chürzer isch s Inschtrumènt, je änger d Menusr um so länger isch s Roor. Theoretischi Grundlääg für sèll akustische Phanomän sin d Besselfungtionè, i dè Praxis vo dè Inschtrumäntebauer isch d Mensur tradyrti Handwärchskunscht.
Helvetier
Name und Sprooch
D Helvetier sind e keltische Stamm gsii und hend noch Zügnis vo Orts- und Personenäme en Gallischi Sprooch gredt. Iri Sprooch hend si entweder mit Griechische oder mit Latinische Buechstabe gschribe. De Cäsar het brichtet, as d Helvetier Verzaichnis gha hend, wo d Aazal vo de Mensche agee hend, wo am Uuszug bitailigt gsii sind. Die Liste seied mit griechische Zaiche gschribe gsii. Die maiste helvetische Inschrifte sind i de latinische Sprooch gschribe und nu wenigi Text sind uf Gallisch, so s Berner Zinktefeli oder e Schwert womer z Port bi Biel gfunde het und de Manename ΚΟΡΙСΙΟС (Korisios) zaigt. Die baide Inschrift sind i de griechische Schrift gschrebe. Im Verlauf vo de Zitt isch s Gallische vom Galloromanische, em Vorgänger vom Französische, verdrängt wore.
Dr Gallisch Chrieg
Noch öppe zwoo Generatione, während däm d Helvetier fridlich gläbt händ, het si wider die alt Wanderluscht packt. De Ufbruch isch ene liecht gfalle: S isch immer schwiiriger worde, s Land z verteidige, denn vo Norde här hend Germane underem Ariovist in Süüde drängt. D Helvetier händ drum bischlosse uf Gallie is Biet vo de Santone (hüt: Saintonge) uszwandere und det e nöii Haimat z finde. De Orgetorix het si derzue überrede chöne.
Dr Cäsar verzelt, mä haig Lischte gfunde von erä Volkszellig. Noch dene siige 263.000 Helvetier, 36.000 Tulinger, 14.000 Latobriger, 23.000 Rauriker und 32.000 Boier uszoge, und under dene siige 92.000 bewaffneti Manne gsi. Noch däm si zruggange si, hai si uf emä Befähl vom Cäsar ä neui Volkszelig gmacht. Noch dere si nume 110.000 Mensche noch Helvetie zruggcho. Allerdings werdet die Zaal vo villne Historiker azwiiflet.
Im Römische Riich
Erst ane 15 v. Chr. im Alpechrieg underem Chaiser Augustus (27 v. bis 14 n. Chr.) sind d Helvetier endgütlig is Römischi Riich iglideret. De Feldherr Tiberius isch miteme Herr vo Gallie an Bodesee zoge, wos zunere Schlacht mit de binochburte Vindeliker cho isch. D Helvetier sind ane 12 v. Chr. a de römische Provinz Gallia Belgica zuegornnet wore.
Nordschwarzwald
Abgränzig
Dè Nordschwarzwald erschtreggt sich zwischè dè Linniè Karlsruè–Pforzè im Nordè un Renchdal–Freudèschtadt im Sûdè. Diè nördlich Begrenzig fallt witgehend mit èm Ufftauchè vom flächèhaft bewaldetè Buntsandschtei uss èm agrarisch bewûrtschaftetè Kraichgau zämmè, d Sûdgränz zum Mittlerè Schwarzwald (bzw. bi nèrè Zweideilig: zum Sûdschwarzwald) variyrt je nõch Definition odder dè naturräumlichè Glyderig (luèg dõdezuè au Schwarzwald). Früèner hèt als Nordschwarzwald diè gsamti nördlichi Hälfti vom Gebirgszùg bis zu dè Kinzigdallinniè goltè, wo dè Schwarzwald öschtlich vo Laar deilt. Weschtlich wörd er begränzt durch diè Obberrheinischi Düèfebeni, öschtlich durch d Gäulandschaftè.
Robert Burns
Dr Burns un d Fraüe
Dr Burns isch mit dr Jean Amour verhirate gsii un het nüü Kinder mit ere gha, s letsch isch am Dag uf d Wält kumme, wun er bierdig isch. Dr het aber näbehär ei Affär no dr andere gha un mindschtens viär unehligi Kinder. Noch em Norman Elrod heb er aber nit versuecht, üs siinere Verantwortig do drüs z vertlaüfe. Im Burns si letschti Liideschaft het in dr Grankeschweschter Jessie Lewars golte, wu ins Hüüs kumme isch go hälfe, dä dotgrank Dichter z pfläge. An diä sin sini letschte Gedichter gange.
Im Burns si gsprochini un si gschriibini Sproch
Änewäg isch aber dr schottisch Dialäkt guet durgschiine, dänn verschiidini Gritiker hän bedüürt, ass im Burns si Wärk unverständlig seig. So het dr William Copper anne 1787 gschriibe: „Poor Burns looses much of his deserved praise in this country [England] through our ignorance of his language. His candle is bright, but shut up in a dark lantern.“ Dr Burns diäg also z Ängland viil vu sinem verdiänte Lob iibiäße, well mer derte si Sproch nit verstoht. Si Kerz diäg wit schiine, si seig aber in ere dunkle Latärne iigsperrt. Schottischi Läser hän kenne (aber nit miäße) im Burns sini Text mit schottischen Glang vorläse. Anne 1873 het dr James A.H. Murray gschriibe: „… if a Scotchmen read Rurn’s poems to an English audience, not three [words] in a hundred would be heard as English.“ Zuedäm wird dr schottisch Charakter vum Burns sinere gschriibene Sproch in dr Morphologii, im Satzboi, im Stil un in dr Thematik dittlig.
Ibersetzige in ditschi Dialäkt
Scottish Dialect||Klaus Groth, noch 1849 Plattditsch||August Corrodi, 1870 Alemannisch
His lands and his money,
For better for waur –
Sweet Tibbie Dunbar !
Und uf di Verwandtschaft,
Bühel
Ußerdèmm sin diè alemannischè Begriff Bühl,Büel un Büèl Abchürzungè vo Bühel.
Sizilienexpedition
Die wichdigsti Kwelle für s Eräignis isch s Gschichtswärk vom griechische Historiker Thukydides (VI. und VII. Buech). Au dr Diodor und dr Plutarch und – as soziokulturelli Kwelle – D Vöögel vom Aristofanes und D Drojanerinne vom Öiripides befasse sich mit em.
Bezirk Laupen
Sit em 1. Jänner 2010 ghöre auui Gmeinde zum Verwautigskreis Bärn-Mittuland.
La Cluse-et-Mijoux
Uf der Oschtsyte isch im Gmeindbann vo La Cluse-et-Mijoux der Afang vo däm länge Tal, wo uf der französische Syte als Vallon des Verrières afoot und bim Dorf Verrières-de-Joux a d Landesgränze zu der Schwiiz chunt; änedra goot s Tal wyter durs Val de Travers im Kanton Nöieburg.
Dur d Klus bi La Cluse-et-Mijoux goot d Ysebaanlinie vo Nöieburg uf Pontarlier. Und do träffe sech au die alte Stroosse, wo kwer dur e Jura laufe; die vo Bärn und Nöieburg und die vo Lausanne über Jougne. En anderi Stroos goot is waadtländische Sainte-Croix übere.
Schweizer Heimatschutz
sis Zyl
Es goot em SHS trum, wärtvolli Bouwärch us alne Zyte z schütze und für d Zuekumpft z erhalte. Au hüt, wo d Kantöön Dänkmolpfleeger händ, isch d Arbet vom Heimetschutz no nöötig. Är seit dr Bevölkerig uf anderen Wääg, was für wärtvolli Bouwärch im Land z gsee sind, prichtet drüber mid sine Schrifte und erinneret dra mid dr Schoggidaalerakzioon, wo n er sid em 1946i jedes Joor macht.
Rooti Lischte
Wil au no witer söttigi Hüüser, wo für d Architektuurgschicht äigentlech wärtvoll sind, kabutt gmacht wärde und für immer us dr Kulturlandschaft verschwinde, schribt der Heimetschutz die bedüütendschte drvo uf ene Lischte, so dass me se wenn mögli doch no chönnt erhalte. Das Verzeichnis schtoot im Internet.
Luis Buñuel
Filmografii
Darsteller
Basileios II.
Lääbe
Bis zum Dood vom Johannes Tzimiskes 976 isch dr Basileios ywar Mitkaiser gsi, aber Macht het er käini gha. Wo dr Johannes gstorbe isch, het dr Bardas Skleros e Rebellioon aazettlet, wo aber rasch niidergschlaage worde isch. Dr Basileios het d Regierig aber erst chönne übernee, won er 985 si Groossunggle Basileios Parakoimomenos entmachdet het.
Es het denn en Ufstand vo de Groossgrundbsitzer gee (987–998), dr Wladimir I. vo Kiew het sich 989 lo daufe und im Basileios si Schwöster Anna ghürootet.
Hüttlingen (Württemberg)
Verwaldong
Dr Schuldes vo Hittlenge ischt dr Günter Ensle.
Felix Burckhardt
Si Lääbe
Dr Felix Burckhardt 1906 z Langebrugg uf d Wält ko. Er isch z Baasel uf s Gymnasium und het denn z Baasel, z Gämf und z Münche Rächt studiert. Denn het er z Baasel as Notar und Apfikaat gschafft. 1935 het er d Esther Elisabeth Schmid ghürootet. Er isch Sekretär vo dr Medizinische Gsellschaft Baasel worde und spööter vo dr Schwizerische Kräbsliga. Für sis Angaaschemang für d Medizin het er 1974 dr Eeredoggterditel vo dr Uniwersidäät Baasel griegt. Er isch au Bresidänt vo dr Allgemäine Lääsigsellschaft gsi, Vizebresidänt vo dr Sparkasse Baasel und isch im Verwaltigsroots vom Baasler Stadttheater gsässe.
Gilbert Bécaud
Lääbe
Im Becaud si L’opéra d’Aran (Die Oper von der Insel Aran. Drame lyrique in zwei Akten; Libretto vom Jacques Emmanuel noch Louis Amade und Pierre Delanoë) isch am 25. Oktober 1962 im Théâtre des Champs Elysées z Bariis under dr musikalische Läitig vom Georges Prêtre urufgfüert worde.
Verrières-de-Joux
D Nochbergemeinde vo Verrières-de-Joux sind z Frankrych Les Fourgs, La Cluse-et-Mijoux und Pontarlier und i der Schwiiz ääne Les Verrières und La Côte-aux-Fées.
Lixheim
Geogràfi
Lixhum lijt rund nin Kilometer nordeschtlich vun Sarrebourg uf re Heche zwìsche 268 un 336m ìwer em Meeresspiejel. D Nochbergemeine sìn Schalbach ìm Norde, Fleisheim ìm Nordoschte, Hérange ìm Oschte, Brouviller ìm Sìde un Vieux-Lixheim ìm Weschte.
Hügel
Ortsnammenskundi
Als Hèrkumpftsnamè isch Büchler, Bühler un Böhler i dè alemannischè Dialèkt odder Pichler, Bichler, Pichlarn i dè bairischè Dialèkt odder Formè wie un mengs Andres wit vobreitet.
Bundesgericht (Schweiz)
Stellig und Organisation
S Bundesgricht isch nitt, wie die meischte oberschte ussländische Gricht, es Verfassigsgricht, es darf Bundesgsetz nitt ändere oder überprüefe. Mehrheitlich isch me bisher in der Schwiiz der Meinig gsii, mit de Referendums-Abschtimmige vom Volk gäbs do derzue es uusreichends politischs Regulativ. Grundrächt allerdings chan me vor Bundesgricht probiere dure z setze, sogar auch bis zun ere europäische Instanz, em Europäisch Menscherächts-Grichtshof in Strassburg.
Orny VD
Religion
62,6 % vo dr Yywooner sin evangelisch-reformiert, 20,4 % sin römisch-katholisch (Stand 2000).
Wirtschaft
D Arbetslosigkait isch anne 2011 bi 3,0 % gläge.
Eritrea
Sproche
D Sproche vu Eritrea gheere zue zwoo vu dr große Sprochfamilie z Afrika Tigrinisch, Tigre und Arabisch sin semitischi Sproche, Saho, Bilen, Afar un Bedscha sin kuschitischi Sproche – boodi sin Näscht vu dr afroasiatische Sprochfamilie. Nara (Baria) un Kunama/Baza gheere dergege zue dr Familie vu dr Nilosaharanische Sproche.
Coeuve
Coeuve isch e politeschi Gmeind im Schwiizer Kanton Jura. D Gmeind ghört zum Bezirk Pruntrut.
Malireich
Pilgerfahrte vu dr Maliherrscher uf Mekka
Um 1200 het s di erscht Pilgerfahrt vun eme Mandinke-Firscht uf Mekka gee. Dr Noofolger vum Sundiata, Wali Keïta, het die chenne unternee ohni ass er im Sahel het mieße dur e Territorium vun eme Nochbarstaat. Am Aafang vum 14. Johrhundert isch au dr Mansa Sakura, e „Klient vu dr Chenig vu Mali“, wu schyns nit zue dr Keïta ghert het, uf Mekka ufbroche. Di wichtigscht Pilgerfahrt vu allne weschtafrikanische Chenig het aber dr Mansa Musa anne 1324 unternuu. Die het em no dr Bricht vum al-Umari in dr islamische Wält großes Aasää brocht. Mehreri egyptischi Chronischte hän brichtet, ass dur d Yychaif vum Chenig vu Mali eso vyl Gold uf dr Määrt vu Kairo chuu isch, ass dr Goldbryys drastisch aabegheit isch. Dr Bryyssturz mueß no modärne Noorächnige bi uugfehr 25 % gläge syy. Au soll dr Mansa Musa no sym Haddsch uf Mekka dr Bau vu dr Djinger-ber-Moschee z Timbuktu veraalosst haa, was em Islam in dr Region Ufdrib gee.
Rheinland-Pfalz
Bolitik
Friejer im Land, wu strukturäll ender ländlig un katholisch bregt isch, d CDU dominiert, vu 1971 bis 1987 mit ere absolute Meehait. Syter anne 1991 regiert d SPD.
Lischt vu dr Minschterbresidänte:
Sport
Sitt 2002 findet in Trier un Umgäbig jährlich e Lauf zue dr Rallye-Weltmeisterschaft statt.
Schwarzwaldmuseum Triberg
S  Schwarzwaldmuseum Triberg  en dr Wallfahrtstraße 4 z Triberg isch ois vo de Hoimedmuseea mo auf privade Grondlaga aufbaud.
Gschichd
S Schwarzwaldmuseum Triberg isch vom Hermann Schwer seim Hoimedord Triberg im Schwarzwald gschdifdad worra.
Steinbach
Steinbach  isch dr Name vu däne Ortschafte:
Schleswig-Holstein
Lixingen (bei Ruhlingen)
Geogràfi
Lixinge lijt uf hàlwem Waj zwìsche Forbach un Sarreguemines, in dr Neh vun dr Granz züe Ditschlànd, uf re Heche zwìsche 210 un 343 m ìwer em Meeresspiejel.
Gschìcht
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vun Lixinge ìsch. Lixinge ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr lothrìngisch Dialekt vun Lixinge ghert zem Rhinfrankisch.
Annemarie Pieper
D Annemarie Pieper (* 8. Januar 1941 z Düsseldorf) isch e dütschi Philosophin.
Schorndorf
Nochbergmeine
Die Stedt un Gmeine gränze an d Stadt Schorndorf (im Uhrzeigersinn vu Weschte uus): Wẽnderbach, Reemshalde, Bergle, Ruederschberg, Welze, Urbach, Bliiderhouse (alli Rems-Murr-Chreis), Adelberg, Wãnge un Uigne (alli Landchreis Geppenga) un Lichtewald (Landchreis Esslenge).
Tiger
Tiger (Panthera tigris; alemannischi Näme) si Großkatze, wo in Asie läbe. Ihr Fell het schwarzi Streife uf goldgelem bis rotbruunem Grund. Sälte chömme au Bengaltiger vor, wo blaui Auge und es wiisses Fäll mit schwarze Streife hai. Ganz wiissi Tiger si üsserst rar und mä sait enä Schneetiger. Me unterscheidet Tiger nach Rasse: dr Südchinesisch Tiger, dr Sibirisch Tiger, dr Javatiger, dr Balitiger, dr Kaspisch Tiger und dr Sumatratiger. Tiger sen vom Aussterbe bedroht, und der Kaspisch, der Java- und der Balitiger sind scho usgestorbe.
Grössi
Vo alle Raubkatze isch dr Tiger die größt und vo de Landraubtier si nume Bäre grösser. Die chliinste Tiger läbe z Indonesie; si si zwei Meter lang, drvo 60 cm Schwanz. D Wiibli wäge 90 kg, d Männli 120. Dr größt Tiger isch dr Sibirisch Tiger mit fast drei Meter vor Nase bis zum Schwanzspitz, dr Schwanz het ä Lengi vo 90 cm. Die Sibirische Tigerwiibli si 150 Kilo schwer, d Männli 250.
Ymir (Mond)
Entdeckig
Daift worre isch dr Mond schliesslich uf dr Ymir, em Urriis us dr nordische Mythologi
Ufbau un physikalischi Date
Mit ere schinbare Helligkeit vu 21,7m isch er e usserscht liechtschwachs Objekt.
Ungarischer Forint
Gschicht
Noch em Zweite Wältchrieg, am 1. August 1946, isch als Folg vo de Hyperinflation de hüttig Forint anstell vom Pengő ygfiehrt worre: de Forint isch nümmi uss Gold gsi. Er isch sällemols no in hundert Fillér underdeilt worre, sälle isch aber sit 1999 nümmi im Umlauf.
Schyn
Hütt sin Schiin zu 500, 1000, 2000, 5000, 10000 un 20000 Forint im Umlauf. Bis zum 15. Novämber 2009 sin au Zweihunderter im Umlauf gsi, sì sin abber scho vier Monet vorhär durch di gliichwärtigi Münze ersetzt wore.
SI-Einheitensystem
National sind di metrologischä Staatsinstitut zuäständig, für sie hät sich vor churzem d Abchürzig NMI (= national metrological institute) iibürgeret. NMI sind in Düütschland di Physikalisch-Technisch Bundesaastalt (PTB), i de Schwiiz s Bundesamt für Metrologii und Akkreditierig (METAS), in Österriich s Bundesamt für Eich- und Vermessigswesä (BEV), in Großbritannie s National Physical Laboratory (NPL) und i de USA s National Institute of Standards and Technology (NIST).
Kurt Furgler
Privats
De Kurt Furgler isch Gründer vom Handballclub TSV St. Otmar Handball z Sanggalle und döt au Spiller und Trainer gsi. 1950 hät er d Ursula Stauffenegger ghüroted. Si sind Eltere vo vier Maitle und zwee Buebe worde. Im 1971 isch de Kurt Furgler zum Oberstbrigadier befördered worde. Er isch Mitgliid im Club of Rome und Ehremitgliid vom Internationale Olympische Komitee gsi.
Die kleine Niederdorfoper
S Zürcher Bernhard-Theater zeigt die Gschicht, wo i dr Stadt Züri spilt, sid 2009 wider. Und au s Zäller Chortheater im Tösstal het’s ane 2012 wider ufgfüert.
Es baar vo de Musignummere us däm Musical sind i dr Schwiiz gly en Art Mundart-Evergreen worde. Die Lieder sind:
Johann Jakob Buser
Politik
Dr Johann Jakob Buser isch im Joor 1798 Mitglyd vo dr Basler Nazionalversammlig gsi. Är het sich als Volksröpresentant vo Lieschtel für d Abschaffig vo de Zäänte und de Bodezinse ygsetzt. Wärend dr Mediazion hat är sich gege d Ufhebig vo de Reforme gweert und isch dorum vo de schtedtische Behörde verfolgt und schigganiert worde. Das het yn im Baselbiet beliebt und populär gmacht. Als Grossrot vo 1813 bis 1830 und E`erichter ab 1815 het är sich für die rächtlichi Glychstellig vo de Land- mit de Schtadtbürger stark gmacht. Är isch es Mitglyd vo der erschte provisorische Baselbieter Regierig vom Jänner 1831 gsi und het vor de Basler müese ins Elsiss flüchte. Är het dr Reigoldschwilerzug vom 12. Septämbr 1831 aagfüert, dorum hei si ym «Gäneral Buser» gseit. Är isch au eine vo de Aafüerer vom Gälterchinderschturm am 5. Aprelle 1832 gsi. Bi dr Kantonsgründig isch är dr Alterspresidänt vom Verfassigsrot vo 1832 gsi. Im Landrot isch är vo 1834 bis 1838 und vo 1842 bis 1844 gsässe. Im In- und Usland isch är bekannt gsi als eine, wo schonigslos offe und unerschroke gseit het was är dänkt; e Volksmaa, wie me seit.
Federico García Lorca
dr Lorca als Autor
Si Häimetregioon spiilt e groossi Rolle im Lorca sim Wärk, aagfange bi Ersten Liedern (Primeras Canciones) bis zu Bernarda Albas Haus (La casa de Bernarda Alba), wo zämme mit Yerma und Bluthochzeit (Bodas de Sangre) e Drilogii bildet, wo d Stellig vo dr Frau in dr ländlige Bevölkerig zum Thema het. Im Lorca si Stiil isch dur e Kombinazioon us säkularer Dradizioon und em Modernismus vom 20. Joorhundert kennzäichnet.
Im Dalí het dr Lorca si Ode an Salvador Dalí (1926) gwidmet, und dä het in dr Litraturzitschrift (gallo), wo dr Lorca gründet het, si Manifesto anti-artistico catalán veröffentligt. Dr Romancero gitano isch nit num im Lorca sis erfolgriichste Wärk gsi, sondern au s erfolgriichste Wärk, wo irgend e Dichter vo dr Generación del 27 gschriibe het.
Anni Mathes
D Anni Mathes (* 1956 z Bludesch) isch e Chrankeschwöschter und Mundartautorin vom Vorarlbärg.
Computer
D Entwicklig vo mechanische Rächehilfe
Die meiste nit elektronische Computer si mechanisch gsi. Me het aber au nitmechanischi Rächner baut, wie dr Wasserintegrator.
Vom Afang vom 20. Johrhundert bis zum Ändi vom Zweite Wältchrieg
Währed em Zweite Wältchrieg het dr Alan Turing die entscheidende Hiiwiis zur Entschlüsslig vom ENIGMA-Code ge und het drfür e spezielle mechanische Rächner, d Turing-Bombe, konstruiert. 1941 het dr Konrad Zuse die ersti funktionsdüchtigi programmgstüürti, binäre Rächemaschine baut, wo us ere grosse Zahl vo elektro-mechanische Relais bestande het, d Zuse Z3. Die isch turingmächtig gsi und die ersti Maschine, wo – im Rahme vom verfüegbare Spiicherplatz – beliebigi Algorithme automatisch het chönne usfüehre. Ufgrund vo dene Eigeschafte wird si hüfig as dr erst funktionsfähig Computer vo dr Gschicht aagluegt. Die neggste Digitalrächner si dr amerikanisch Atanasoff-Berry-Computer (Inbetriibnahm 1941) und dr britisch Colossus (1941) gsi. Si hai spezielle Ufgobe dient und si nit turingmächtig gsi. Au Maschine uf ere analoge Basis si zu dere Ziit entwigglet worde.
Calypso (Mond)
Bahndate
Si beweggt sich debi, wie au dr Mond Telesto, uf eim vu dr Lagrange-Punkte vum grosse Mond Tethys um dr Planet.
Lixingen (bei Sankt Avold)
Lixinge (lothrìngisch; frànzeesch Lixing-lès-Saint-Avold, ditsch Lixingen) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Département Moselle ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Lothrìnge).
Geogràfi
Sìdweschtlich vun Lixinge lijt d 2.500 m làng Stàrt- un Làndebàhn vun dr Base aérienne Grostenquin, re Luftwàffebasis vun dr Royal Canadian Air Force, wie vun 1952 bìs 1964 bstànde ìsch.
Carouge
Carouge (frankoprovenzalisch [] ) isch e bolitischi Gmai im Kanton Gämf in dr Schwyz.
Geografi
Nochbergmaine sin Gämf, Veyrier un Lancy.
Höhe
Geowisseschafte
D ellipsoidisch Hechi isch de Abschtond vun nem Punkt vum Bezugsellipsoid, gmesse längs vun de Ellipsoidnormale.
Konrad II. von Württemberg
Noch em Dod vum Konrad I. dritt dr Konrad II. uf as Erb vu dr Burg Wirtemberg. Dr Konrad II. wird unter em Wirtemberger Name am 12. Mai 1110 mit syre Frau Hadelwig as Schänker vu Gieter bi Geppenge an s Chloschter Blaubeire un am 28. Dezämber 1122 as Zyyg vum Chaiser Heinrich V. z Speyer gnännt (s erscht Mol as Grof, in ere spetere Nännig ohni dää Titel, aber zmittse unter Grofe).
Stephan Rothlin
Bruefliche und wüsseschaftliche Iisatz
I de Schwiiz würkt de Stephan Rothlin under anderem mit regelmässigä, öffentlichä Vorträäg vom 2008 gründetä Ladanyi-Verein für Wirtschaftsethik, wo wirtschaftsethischi Vorträg mit bsondrem Schwärpunkt uf Theme über China verastaltet.
Communauté d’agglomération Portes de France-Thionville
D Communauté d’agglomération Portes de France-Thionville isch e Kommunalverband im franzesische Département Moselle, wu dryzeh Gmaine aaghere.
Richard Nixon
Eins vo siine dringendste Problem isch dr Vietnamchrieg gsi. Scho 1969 het er agfange die amerikanische Druppe us Vietnam zruggzzieh, het aber dr Chrieg au uf Laos und Kambodscha usdehnt. Nochdäm d Strategii vo schwere Bombardemänt vo Nordvietnam wie d Operation Christmas Bombing im Dezämber 1972 nüt gnützt het, het er 1973 mit de Nordvietnamese e Friide abgschlosse, wo schlussändlig ere Kapitulation gliich cho isch, und am 1. Mai 1975 si d Nordvietnamese z Saigon iimarschiert.
Jagstzell
Jagschtzell (amtlich Jagstzell) ischt a Gmoed em Oschtalbkroes en Bade-Wirttebärg. D Gmoed hot Eiwohner (Stand: ).
Ruanda
Umwältschutz
Zurzyt wird no d Helfti vum Strom mit Dieselgeneratore erzygt, di ander Helfti dur Wasserchraftwärch. Mer blant grad drei neii Wasserchraftwärch.
DR-Baureihe 50
Dütschi Bundesbaan
Trotz dè Chriègsvoluscht sin 1945 no èn Huufè Maschinnè übrig blibbè. Allei vo dè Dütschè Bundesbaan sin 2159 ysatzfähigi Lokomotyvè übbernõ worrè, wo langi Zit mit dè DR-Baureiè 44 s Rückgrõt vom Güètervokeer bildet hèn. Si sin abaer au im Personèzùgvokeer ygsetzt worrè.
Ruanda
Religione
Vom iiheimische Vorfahre- und Ryangombe-Kult gseht me zwar in dr Öffentlichkeit nit vil, er wird aber näbe de andere Religione vom ä bedrächtlige Deil vo dr Bevölkerig immer no praktiziert. Es handlet sich drbii au um ä monotheischdische Religion mit em ä Schöpfergott (Imana) und erä grosse Persönlichkeit (Ryangombe), wo ä Vermittler und irdische Vertdräter vo Gott gsi isch. Wäge de Parallele zum Jesus isch s vergliichswiis liicht gsi d Ruander für ä chrischdlige Glaube z gwünne. Im Norde vom Land – wie au z Uganda und im Kongo – git s no dr Nyabingi-Kult, in welem siim Mittelpunkt ä Frau schdoht.
DR-Baureihe 50
DB-Baureiè 050, 051, 052 un 053
Diè ehemòligi Baureiè 50 hèt sich dõmit vodeilt, wiè i dè Tabèllè im folgendè aagfüürt: Diè dõdeby neu entschtandeni „Quasi“-Baureiè 052 (mit èrè füürendè Null, DB nõch 1968) darf nit mit dè „èchtè“ Baureiè 52 (ohni füürendi Null, DB vor 1968, DR vor un au no nõch 1970, s. u.) vowechslet wörrè. D Baureiè 52 („Chriègslok“) isch è „vogröberti“ Version vo dè Baureiè 50 gsi, wa für Nit-Spezialischtè uffgrund vo dè nõchè technischè Vowandtschaft deilwys nu schwèr z unterscheidè isch.
Ruanda
Zsämmesetzig vo der Bevölkerig
D Tutsi ellai hai zerschd Zuegang zu de Kolonialschuele übercho mit de Ziil, ass si äso dr Kolonialverwaltig wurde diene. Vo dr Kolonialpolitik isch d Bevölkerig zu Abgabe und Zwangsarbet verpflichtet worde, und d Tutsi si zueschdändig gsi, die iizdriibe. All das het zu Unzufriideheit und Niid gfüehrt. Usserdäm het s immer meh Broblem ge, wil d Tutsi ihri eigene Gedanke sich gmachd hai und nit alli Aordnige vo der (belgische) Kolonialmacht hai welle umsetze. So het die belgischi Kolonialverwaltig und die katholischi Mission immer meh s Brinzip vo „divide et impera“ aagwändet und agfange d Hutu politisch z fördere. Wo d Hutu 1959 d Macht übernoh hai, hai si die ethnischi Segregation zunerä Art „schwarze Apartheid“ pervertiert. Si hai s rassischdische Gedankeguet vo de Europäer übernoh und agfange, d Tutsi as schbööter iigwandereti Fremdi z Ruanda z behandle.
Unabhängigkeit
Am 25. Septämber 1961 sin Barlemäntswahle abghalte wore, wu d Parmehutu mit 77,7 % vu dr Stimme gwunne het. Zue däre Wahl isch s Frauewahlrächt yygfiert wore. Im Oktober het d Nationalversammlig dr Hutu Grégoire Kayibanda zum Bresidänt gwehlt. Am 1. Juli 1962 isch Ruanda offiziäll unabhängig wore. Um die Zyt hän scho 350.000 Ruander, vor allem Tutsi, im Uusland gläbt.
Basler Fähren
Gschicht
1854 het dr Bresidänt vo dr Basler Künstlergsellschaft, dr Rootsherr Johann Jacob Im Hof-Forcart, e Gsuech an d Regierig vom Kanton Basel-Stadt grichdet, ass mä uf dr Höchi vom domolige Harzgrabe (bim ehemolige Kartüserchloster und hütige Bürgerlige Waisenhuus) e Rhiifähri möchti bewillige. Mit em Gwünn söll denn an eme geignete Ort e Huus für Versammlige und Usstellige baut wärde. Am 19. Juli 1854 het d Regierig dr Basler Künstlergsellschaft d Konzession für d Harzgrabefähri gee, wo uf dr Name «Rheinmücke» dauft worden isch. 1872 het us em Gwünn d Kunsthalle Basel am Steinebärg chönne iigweiht wärde. 1877 isch d Harzgrabefähri obsolet worde, wo mä d Wettsteibrugg het afo baue, aber im gliiche Johr isch d Münsterfähri in Bedriib gnoh worde.
Scho 1853 het e Fähri bim Birschopf z Birsfälde zum Chleibaslerufer an dr Gränzacherstrooss gfüehrt. Die het aber nit gnueg Passagier gha und isch dorum im Johr 1873 iigstellt worde. D Birsfälder Bevölkerig het aber doch e Fähri welle, und so isch 1906 e chli witer oobe wider e Fähri iigsetzt worde. Die isch noch em Bau vom Chraftwärk Birsfälde im Johr 1950 ändgültig verschwunde.
Wie si funktioniere
Noch em Abstosse vom Landigsstäg leit dr Fährimaa dr Schwänkhebel uf d Site vom Land und bringt mit Hilf vom Stüürrueder d Fähri in e Winkel vo öbbe 45° zur Strömigsrichdig vom Rhii. Mit ihrer gewaltige Chraft druckt d Strömig s Schiff uf d Site und schiebt s so über e Fluss. Churz vor em Aalege stellt dr Fäärimaa s Boot wider e chlii grader, so dass es sanft am Landigsstäg aaleit.
UTF-16
Bit 31           24|23           16|15            8|7             0| +-+-+-+-+-+-+-+-+-+-+-+-+-+-+-+-+-+-+-+-+-+-+-+-+-+-+-+-+-+-+-+-+ |0 0 0 0 0 0 0 0|0 0 0 z z z z z|x x x x x x y y|y y y y y y y y| +-+-+-+-+-+-+-+-+-+-+-+-+-+-+-+-+-+-+-+-+-+-+-+-+-+-+-+-+-+-+-+-+