cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Nordirland
Wirtschaft
Syt 1997 wird meh inveschtiert un d Wirtschaft wachst sterker. Syt 1999 erläbt ds Land e Aastieg bim Tourismus. E wichtigs Undernääme isch Premier Power.
Harold Haefner
Dr Harold Haefner (* 21. Novämber 1933 in Tääinge; † 10. Oktober 2022 ) isch e Schwyzer Brofässer fir Geografy an dr Uniwersitet Züri gsii.
Fürstenberg (Baar)
Dr Firschteberg (dt. Fürstenberg) isch e 918,2 m hoche Zyygebärg uf dr Boor z Bade-Wirttebärg. Är lyt iber em glychnammige Ortsdeil vu Hiifeinge, as dr vorderscht Bärg vu dr „Lengi“, wu zum Boorjura ghert zwische dr Schwebische Alb un em Schwarzwald bzw. em Rande un em Schwyzer Jura. Dr Namme vum Bärg (un au vu dr Adelsfamilie) leitet sich also nit vu dr spetere Firschte vu Firschteberg ab, sunder vu däm „fürderste“ Bärg.
Poebene
Geografii
D Poebini isch seer fruchtbar und di wichtigste landwertschaftliche Produkt sind Wii, Waisse, Mais, Zuckerrebe und Riis.
Klingen (Adelsgeschlecht)
D Burg Alteklinge bi Wigoltinge isch dr Stammsitz vo dr Familie, wo dezue ane au d Burg Hoheklinge und vo 1239 a d Burg i dr Stadt Chlingnau gha het.
Franz Hotz
s Läbe
Won er zrugg cho isch, het er zerscht bim Escher-Wyss z Örlike als Dräjermäischter gschaffet und spöter bim Sulzer z Wintertuur. Denn isch er wider uf Baar i d Spinnerei zrugg.
Heidelberger Akademie der Wissenschaften
Gschicht
D Akademy isch anne 1909 dur e Stiftig vum Induschtriälle Heinrich Lanz as großherzogli-badischi Akademy grindet wore. Die Grindigisch dodmol as Neigrindig vu dr 1763 grindete, aber scho 1803 wider verleschte Kurpfälzische Akademy Mannem verstande wore.
Mauren (Begriffsklärung)
Mauren meint:
Mauren heissed folgendi Ort:
Rueyres VD
Bolitik
Bi dr Nationalrootswahle 2011 het s des Ergebnis gee: BDP 0,3 %, CVP 2,2 %, FDP 19,5 %, GLP 6,3 %, GP 8,0 %, SP 11,0 %, SVP 41,5 %, Sunschtigi 6,2 %.
Baritonhorn
Unterschyd zwischè Bariton- un Tenorhorn
Èn Unterschyd zum Tenorhorn ergit sich uss dè Mensur vom Bariton, welli wesentlich witer, d. h. stärker konisch isch als sebigs vom Tenorhorn. Dè Mensurunterschyd zwischè dè beidè Hörner isch öppè voglychbar mit sellem zwischè Kornett un Flügelhorn, wenn au nit ganz so uusprägt.
Altweltaffen
Merkmol
D Altwältaffe häi e schmaali Naaseschäidewand mit Naaselücher, wo parallel gege vorne oder unde zäige. Usserdäm häi alli Arte e lange, chnöchrige Ghörgang und nume no zwäi vorderi Backezeen; im Ganze häi si maximal 32 Zeen, vier weniger as d Nöiwältaffe (maximal 36). Die mäiste Arte häi Sitzhornhut am Füüdle und dr Duume cha im Gegesatz zu de Nöiwältaffe de andere Finger gegenüber gstellt wärde, er isch opponierbar. D Lengi vom Schwanz isch verschiide, cha aber nid as Grifschwanz iigsetzt wärde. An de Finger und Zeeche het s flachi Neegel.
Altwältaffe si middelgroossi bis groossi Primate und im Durchschnitt gröösser as Nöiwältaffe. Die chliinsti Art si d Zwärgmeerchatze mit 0,8 bis 1,3 Kilogramm, wäärend männligi Gorilla bis zu 200 Kilogramm chönne wääge.
Baritonhorn
S änglische Bariton
Im anglophonè Sprõchruum vostôt mo unter èm baritone horn (oder kurz baritone) è düèfs Mitglyd vo dè Saxhorn-Familliè, welles ebbèfalls in B gschtimmt isch un dômit èm dütschè Tenorhorn entschpricht. Analog dezuè lott sich dè änglisch Begriff euphonium mit èm dütschsprachigè Baritonhorn voglychè.
Down-Syndrom
D Verdreifachig vom entsprächende Erbguet bassiert wäärend dr Zälldäilig im Stadium vo dr Meiose oder Mitose. Das füert in underschiidligem Maass zun ere verzögerete kognitive und körperlige Entwicklig.
Mühle im Weiler
Vokeerswäg
D Mülli lyt graad obberhalb vo dè Luusämer/Blomegger Landschtrõß, welli vo Grimmelzofè bzw. im Blomegger Wyler uff dè rächtè Sitè vom Wuètè- un èm Wylergrabbèbachdal dèhèr chunnt, un mit ènèm Brüggle uff Höchi vo dè Museumsmülli uff diè ander Sitè vom Wylergrabbèbachdal wechslè duèt. Vo dè Mülli wäg gòt d Landschtrõß öppè 200 m witter uèzuès un gablèt sich in è Schtrõß uff Luussä graaduus un eini uff Blomegg nõch rächts dè Bärg dèruff. Bim Blomegger Wyler git s sit 1899 è Baanhöfle a dè Sauschwänzlebaan, wo urschprünglich Station Im Wyler (hochdt.: Station im Weiler) gheißè hèt un spôter in Bhf. Luussä-Blomegg (hochdt.: Bhf. Lausheim-Blumegg) umbenamst worrè isch. Uumittelbar unterhalb vo dè Museumsmülli un èm Brüggle stòt sit 1890 s Untere Bortal vom Wyler-Keerdunnel. Vom Gaschthuus im Blomegger Wyler èwäg gòt obberhalb vo dè Landschtrõß am Waldrand nõch èn uusgschildertè Wanderwäg zuè dè Museumsmülli. Sèllè Wäg isch für Wanderer au dütlich besser geignèt, well d Landschtrõß kei Trottoir hèt un zwǜschè Stützmüerle un Leitblankè dè Fuèßgänger kein Blatz lót. Well dè Schluchtèschteig uff dè 1. Etappè durch dè Blomegger Wyler durrè gòt, bǜètet sich für Wanderer èn Abstecher vom Wyler zuè dè Museumsmülli (Dischtanz: 650 m) definiv aa.
Bubsheim
Geografi
Bubbse leit uf em Grauße Heibärg em Naturpark Obere Donau, am Kirchbärg. Nochbergmoede send Wäniga em Norde, Reichabach em Nordoschte, Egesa em Oschte, Kingsa em Side, Bettinga em Sidweschte ond Gausa em Nordweschte.
Merten
Gschìcht
Ìm Johr 1661 ìsch d Gmein züe Frànkrich kumme. Vun 1815 bìs 1827 hàt sa züe Preuße ghert. Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert. Vun 1974 bìs 1981 ìsch dr Nochberort Villing züe Méerten ingmeindet gsin.
Rorschach
Geografy
S Stadtgebiet isch ganz chly, es het nume wenig meh als anderthalb Kwadratkilometer. Roosche isch drfüür es starchs Zäntrum von ere Agglomerazioon em Seeufer noo, wo öppe 25'000 Ywooner het. Do drzue ghöret die diräkte Nochbergmeinde, wo ringsume sind: Rorschacherbärg und Goldach, und dänn no Alterhy, Tübach und s tuurgauische Dorf Hoorn, wo als tuurgauischi Exklaafe im Sanggaller Kantonsgebiet lyt..
Römische Republik
D Verfassig
Dr cursus honorum isch langi Zit nit gsetzlig festgschriibe gsi. Er het d Ämter undenooche umfasst, vom niidrigste zum höggste (in Chlammere d Bezäichnig für en Amtsdrääger):
Sagliano Micca
Sagliano Micca isch en iteliäneschi Gmeind i dr Provinz Biella.
Es isch e Gmeind im Piemont. Es git se erscht sid 1699 als eigeni Gmeind. Dr erscht Deil vom Ortsname chunt vom latynische Personename Sallius und dr zwöit Deil het d Gmeind zu Erinnerig an Pietro Micca übercho, wo als savoyische Held im Abwehrkampf gäge d Franzose ane 1706 s Läbe glo het. S Huus, wo dr Pietro Micca drin ufgwachsen isch, gilt als Sehenswürdikeit vo dr iteliänische Gschicht; au dr Giuseppe Garibaldi het’s psuecht. Im Dorf stoot derzue au es Dänkmol füre Freiheitsheld.
Görisried
Geografi
Gealesried leit am Waldbach eschtlich vom Kempterwald. Vo dr Gmarkung sin 58,5 % Landwirtschaftsfleche, 33,6 % Wald, 5,4 % Sidlungsfleche un 2,5 % sunschtige Fleche.
Eschelbronn
Eschelbronn (sidfränkisch Eschlbrunn) isch e Gmai im Rhy-Necker-Chrais z Bade-Wirttebärg. D Gmai het Iiwohner (Stand: ).
Verwaltig
Eschelbronn het sich mit dr Gmaine Lobbach, Mauer, Meckesheim un Spechbach zuen eme Gmaiverwaltigsverband mit Sitz z Meckesheim zämmegschlosse.
Hemberg
Hemberg isch de Familienamme vu:
Mark Tobey
Dr Mark George Tobey (* 11. Dezämber 1890 z Centerville, Vereinigti Staate; † 24. April 1976 z Basel, Schwiiz) isch e amerikanische Mooler gsi.
J. R. R. Tolkien
Biografii
Dr Tolkien isch uf d King Edward's School z Birmingham gange und het denn am Exeter College z Oxford gstudiert. 1915 her er dr B.A., vier Johr spöter dr M.A. gmacht. Im Erste Wältchrieg isch er iizoge worde und het an dr Somme kämpft. Noch em Chrieg het er churzi Ziit am The New English Dictionary mitgschafft, wo spöter The Oxford English Dictionary worden isch. Er het die änglisch Sproch und Literatur an de Universitete Leeds (vo 1920 bis 1925) und Oxford (1925 bis 1959) underrichdet und isch Spezialist gsi für Alt- und Middelänglisch. Er isch sehr beschäfdigt gsi mit siine akademische Pflichte und het au an andere Universitete examiniert, so het er numen e baar Publikatione gmacht in dere Ziit, wo aber in siim Fäld bedütende Iifluss gha hai. Drunder si gsi Sir Gawain and the Green Knight (1925; mit em e. V. Gordon), d Standardusgob vo däm Wärk, Beowulf: The Monsters and the Critics, e Vorläsig won er 1936 ghalte het und richdigswiisend worden isch, und en Usgob vom mittelalterlige Handbuech für Eisiidlere Ancrene Wisse (1962).
Robert Gerwig
Dè Robert Gerwig (* 2. Mai 1820 in Karlsruè; † 6. Dezember 1885 am glychè Ort) isch èn dütschè Bauingenieur un Bolitiker z Baddè gsi.
Maurice Evard
Er isch denn vo Pruef Lehrer worde und het vo 1958 bis 1969 z Fontainemelon, emene andere Dorf vom Val de Ruz, Schuel ggää, und derno het er a der Uni Nöieburg d Gschicht studiert.
Ühlingen-Birkendorf
Gschicht
Z Üehlinge-Birkedorf sin Sydligsspure uss de Römerzit z finde; oberhalb vom Breitwysehof isch sälli Römersydlig, wo in derre Region am diefste in de Schwarzwald ydrunge isch.
Wahle
Ergebnis vo dr Landdagswahle sit 2006: 1 2006: WASG, sit 2011: Die Linke
Bibracte
Schlacht bi Bibracte
D Schlacht zwüschet em Julius Cäsar und de Helvetier isch nöd bi Bibracte uustrait wore, sondern öppe 25 Kilometer südlich devo bi Montmort (Dép. Saône-et-Loire). Nochdem d Helvetier im April 58 v. Chr. vom Cäsar ghinderet wore sind, d Rhone bi Gempf z öberquere, hend die sich e Weg dör s Piet vo de Sequaner gsuecht und sind denn zu de Häduer cho. Scho afangs Juni het de T. Attius Labienus a de Saône d Tiguriner abegmacht. Am 20. Juni hend denn d Helvetier s Römische Heer aggriffe, wo underwegs uf Bibracte gsii isch, um dai Lebesmittel abzhole, wo ine d Häduer, as Römischi Fründ, versproche hend. D Schlacht het em spoote Vormittag agfange und isch bis i d Nacht ine gange. D Römer hend nöd nu s Heer vo de Helvetier vernichtet, sondern hend au d Wageburge gstürmt und gege Fraue und Chind chämpfe müese. Wemer a de Zaale vom Cäsar globe tar, sind debi mindestens dopplet sovil Ziviliste umchoo. De Cäsar het den de Helvetier bifole, wider i iri Haimat zuruggcheere und d Sidlige wider uufzbaue.
Quelle
Hoptquelle: C. Julius Cäsar: De bello Gallico 1,21–26
Stefan Sonderegger
Lääbe
Dr Stefan Sonderegger isch e Suhn vum Albin Sonderegger, eme Stickereifabrikant, un dr Frieda geb. Weiss gsii. Är isch uf d Kantonsschuel St. Galle gange un het derno germanischi Filology an dr Universitete Züri un Uppsala studiert. Anne 1955 het er in dr Fächer Gschicht vu dr dytsche Sproch un Literatur, Verglychendi Gschicht vu dr germanische Sproche un Historischi Hilfswisseschafte (Paleografy un Diplomatik) mit ere Dissertation iber Die Orts- und Flurnamen des Landes Appenzell promoviert.
Forschig
En nöie Wääg gwise hät er au i de Nameforschig. Sys appezälisch Oorts- und Fluernamebuech isch wäge synere Gnauigkäit de Maassstaab woorde für ali Namebüecher, wo spööter usechoo sind. S Bsundrig a dëm Buech isch au gsy, das er die Fluernäme nöd nu dokumäntiert und erchlëërt hät, näi, er hät au probiert, mit dëne d Sidligsgschicht vom Land Appezäll naazzäichne. De Sonderegger hät tank dëm Opus as de Doyen vo de Schwyzer Nameforschig ggulte. Am Zürcher Namebuech, wo-n-er vom Bruno Boesch übernaa hät, hät er aber weniger Inträssi zäiget – s hät nu uf chlynem Füür wytergchöcherlet und isch eerscht i de letschte Jaar vo synere Naachfolgeri uf em Leerstuel, der Elvira Glaser, zäme mit em Martin Graf wider uufgnaa woorde. Au de gërmanistisch Täil vom Sanggaller Namebuech, wo-n-er sälber mit em Romanischt Gerold Hilty uufzoge hät, isch nöd vom Fläck choo, und eerscht vil spööter händ der Eugen Nyffenegger und d Elvira Glaser mit dëm Namebuech wider nöi aagfange. Und d Räie Studia Onomastica Helvetica, wo-n-er der eerscht Band von ere 1983 useggëë hät, häts nu uf zwee Bänd praacht.
Alewyl wider hät er au über Appezälischs und d Appezäler gschribe – syni Häimet.
Verwaltungsgliederung Liechtensteins
Wahlkrais
D Uuftailig vom Liachtaschta is Undr- und Oberland isch gschechtlech gwachsa und goht bis is 14. Johrhundert zrogg. Dia Struktur isch ono hüt ir Bevölkerig verworzlet wil jeda Wahlkrais a bestimmte Aazahl vo Abgordnete im Landtag (Parlamänt) hät. S Oberland hät 15 und s Untrland 10 Mandat im Landtag.
Shoppi Tivoli
S Shoppi Tivoli isch es Iikaufszäntrum z Schpreitebach im Schwiizer Kanton Aargau. Es isch durch d Fusion vo de beide Iikaufzäntre Shoppi und Tivoli entschtande und isch hüt s gröschti Iikaufszäntrum vo de Schwiiz.
Flüsse der Schweiz
D Schwiiz als Wasserschloss und Hauptwasserscheidi
Die andere prägende Flüss vor Schwiiz sin d Saane, dr Doubs, d Birs, d Thur und dr Inn. Birs, Aare, Saane, Reuss, Linth/Limmat und Thur sin dodrby Teil vom Flusssyschtem vom Hochrhy. Die Flüss sprudle bi Kwele a ganz verschiidene Ort ir Schwiiz us em Bode.
Innerhalb vo dr Schwiiz het dr Rhy mit 375 km dr längscht Lauf, gfolgt vo dr Aare mit 295 km und em Rotte mit 264 km
Rüüss
D Rüüss (158 km / 3'425 km²) isch dr Fluss vor Zentralschwiiz. Er fliesst vom Gotthard här stetig noch Norde, bildet dodrbi s Urnertal, dur das die transeuropäischi Gotthardroute füert, und dr Vierwaldstettersee. Z Lozärn verloot d Rüüss dr See. Schliesslig mündet si im Wasserschloss bi Brugg in d Aare.
Birs
Ganz churz vor Basel schliesslig fliesst d Birs (73 km / 924 km²) in Rhy. D Birs entspringt im Berner Jura, durfliesst die jurassisch Hauptstadt Dälschberg und bildet im Nordweschte vor Schwiiz innerhalb vom Jurahöhezug verschiideni Kluse und e markants Tal – s Laufental.
Entwässerige vor Schwiiz näbe Rhy, Rotte, Tessin und Inn
Rhy, Rotte, Tessin und Inn entwässere zämme mit ihrne Zueflüss fasch die ganz Schwiiz. Es paar ehnder glaini Gebiet wärde aber no über anderi Flüss entwässeret. Im Nordweschte d Umgäbig vo La Chaux-de-Fonds und St. Ursanne und au d Ajoie dur dr Doubs (Richtig Mittelmeer); ganz im Südoschte vom Land s Münstertal (dur Rom und Etsch in d Adria), d Bündner Südtäler Puschlav (dur Poschiavino) und Bergell (dur Mera) über de Comersee dur Adda; im Süde die südliche und östliche Teil vom Mendrisiotto (dur Breggia und Comersee bzw. dur Gaggiolo und Olona) und s Zwüschbärgetal südlich vom Simplonpass (durs Grosse Wasser und d Diveria) – di letscht gnennte gönd ali via Po i d Adria.
Chauvinismus
Das Wort isch benännt nam Soldat Nicolas Chauvin. Syni absoluti Higab a de Napoleon wird im Französische Volkstheater vaam früehe 19 Jaarhundert regelmässig verspottet, wodür är e halb-mythische Status beko het.
Peter Paul Rubens
Z Italie
Im Mai 1600 isch er uf Italie gange, zum dört dr Tizian, dr Veronese und anderi Mooler studiere, und isch dr Hoofmooler vom Herzog Vincenzo Gonzaga vo Mantua worde.Dr Herzog het en 1603 mit chostbare Gschänk an dr schbanisch Hoof uf Madrid gschickt. 1604 isch er zrugg in Mantua gsi und het e Triptychon mit dr häilige Dreifaltigkäit für d Jesuitechille gmoolt. 1605 isch er uf Rom won er en Altaarbild für Santa Maria in Vallicella aagfange het, wo 1608 fertig worden isch. 1607 het er z Genua d Marchesa Spinola gmoolt.
IKEA
Gschichte
Bsunders dur die sitt dr 1990er Johre verstärcht igsetzt, humorvoll Fernsehwerbig, wo vor allem an s jüngere Publikum grichtet isch, isch d Popularität vu IKEA weltwitt gwaxe.
Aker
Rolle
As Akeru, e Mehrzahl vo Ärdgötter, isch er elter gsi as dr Ärdgott Geb, si wärde im Papyrus Juja as em Geb siini Vorfahre und au as Die-wo-vernichte bezeichnet, und hai mit magische Sprüch müesse bändiget wärde. Wenn en achu, en Art Seel, vom ene König zum Himmel ufgstiige isch, hai d Chnoche vo de Akeru zitteret, das heisst, ass das es ärderschütternds Ereignis gsi isch.
Günzach
Gmoandsdail
Zua Genza gheret d Kirchderfer Genza, Immenthal und Sellthüren, d Derfer Albrechts, Autenried, Mittelberg und Rohr, d Weiler Allgay, Eggenbühl, Rudwarz, Schöllhorn, Stockach und Upratsberg und d Gheft Dillian, Grettler, Grünten, Heimenhalden, Hintersalach, Hirn, Lang, Marxer, Mindel, Ohneberg, Schobermühle, Schübel, Schuster, Steig, Thal und Ziegelhütte.
Religion
86,9 % vo dr Eiwohner sind im Johr 1987 remisch-katholisch gwesa, 8,6 % evangelisch.
Diphthong
Diphtong em Hochdejtsche ond Alemannische
S Hochditsch (d Standartsproch) het hauptsechlich drej Diphthong:
Mettingen (Lothringen)
Geogràfi
Metting lijt rund 15 Kilometer nordeschtlich vun Sarrebourg un àcht Kilometer nordweschtlich vun Phalsbourg àn dr Granz zem Krumme Elsàss uf re Heche zwìsche 238 un 316 m ìwer em Meeresspiejel.
Robert Comtesse
Er isch Bundespräsident gsii i de Jahre 1904 und 1910 und Vizepräsident i de Jahre 1903 und 1909.
Schimpansen
Merkmol
Schimpanse häi e maximali Chopfrumpflengi vo 64 bis 94 Santimeter und häi kä Schwanz wie alli andere Menschenaffe au. Wenn si ufrächt stöön chönne si uf e Hööchi vo 1 bis 1,7 Meter cho. Bim Gwicht git s e dütlige Gschlächtsdimofismus: wäärend Wiibli öbbe 25 bis 50 Kilogramm schwer wärde, sich s Gwicht vo Männli zwüsche 35 bis 70 Kilogramm. D Bezäichnig „Zwärgschimpans“ für e Bonobo isch äigetlig falsch, wil bäidi Arte öbbe gliich grooss wärde. Allerdings het dr Bonobo e grazilere Schäadel und lengeri und dünneri Ärm und Bäi.
Ronald
Ronald isch e männlige Vorname. Er isch um 1960 bsundrigs beliebt gsi und me het ne vilne Buschi ge.
Mettingen (Lothringen)
Dialekt
Dr lothrìngisch Dialekt vun Metting ghert zem Rhinfrankisch.
Cologny
Geografi
Nochbergmaine sin Collonge-Bellerive, Vandœuvres, Chêne-Bougeries un Gämf.
Diphthong
D neihochditsch Diphthongiärung
In allene drei Muschterwerter hets Diphthong aü z Linn un z St. Peter im Graubündner Schanfigg un zuedäm z Eischeme am Monte Rosa (Italiä).
Cologny
Bevelkerigsentwicklig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005
De Uusländeraateil isch anne 2011 bi 38,6 % gläge.
Diphthong
Altalemannischi Unterscheidunge
Diä Werter, wu ii gha hän, also zum Biispiil d Werter Wiib, Liib, Ziit, schniide hän hit im Schwebische meischtens ej [ei] - Wejb, Zejt usw. Wäge däm ka eber, wu guet Schwebisch ka, in dr Regel licht erkänne, wu im nit-schwebische Alemannisch ii un wu ei [ai] ani ghert, also z. B. mai Floisch = mii Flaisch. Eber, wu numme vum Hochditsche ka üsgoh, ibersetzt villicht "mein Fleisch" = "miin Fliisch" - er meint, er mueß numme alli ei zu ii mache, no ischs Alemannisch. So kunnts zu hyperkorrekte (iberdriibe korrekte) Schriibunge: "Ich bin in miiner Kindhiit viil griist."
Kei Regel ohni Üsnahm: Im südlige Berner Mittelland, deilwiis im weschtlige Berner Oberland un im Seisebezirk (Seislertütsch) het e Monophthongiärung stattgfunde, sodass dert s
Cologny
Sproch
Bi dr Volkszellig 2000 hän vu dr 4.697 Yywohner 3.575 Franzesisch as Hauptsproch aagee, 225 Dytsch, 93 Italienisch un 804 anderi Sproche.
Diphthong
Bsunderi alemannischi Diphthongiärunge
Näbe de Hiat-Diphthongierige git's ou Diphthongierige als Resultat vo Kontraktion oder vo Vokalisierig:
Berner Oberland
Turismus
Im Summer hed mu en huufen Wanderer, Biker oder Basejumper, wan die herrlichi Bärgwält chemen chon bewunderen. Dire Winter chemen den ender Schifahrer, Snowborder, Langleiffer, Schlittler, Schliifschueleifer, Ischchlätterer u settigs alls. Z Grindelwald natirli o d Gemelfahrer.
Waldersbach
Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vun Wàlderschbàch ghert zem Owerrhinàlemànnisch.
Wildersbach
Gschìcht
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Kinetische Kunst
Die kinetischi Kunst isch in de 1950er und 1960er-Johr populär gsi. Ihri vormodärne Ursprüng lige in de kunstgwärblige mechanische Apparät und esthetische Wasserspiil vo dr Barockzit. In dr Modärne findet mä ihri Aafäng in de kinetische Liecht- und Bewegigsobjekt vom Marcel Duchamp und Man Ray wie au in de konstruktivistische Maschine vo de Künstler Wladimir Tatlin, Naum Gabo, Alexander Rodtschenko und László Moholy-Nagy.
Hochschule Kehl
Informazionszäntrum
S Informazionszäntrum vu dr Hochschuel Kaal (IZ) isch e zäntrali Yyricxhtig vu dr Hochschuel Kaal, dr Bibliotheksberraich isch effetli zuegängli, d Dienschtlaischtige vum IZ-Rächezäntrum chenne Hochschuel-Extärni aber nit bruuche. In syre jetzige Form git s s Informationszentrum (IZ) syt 2008, wu d Hochschuelbibliothek un s Hochschuelrächezäntrum no § 28 Landeshochschulgesetz Baden-Württemberg fusioniert hän. Syterhär sin Bibliothek un Rächezäntrum „Kumpetänzzentre“ innerhalb vum Informationszentrum (IZ).
Zugewandter Ort
D Alt Eidgenossenschaft isch ä zimli heterogens Gebilde gsii. Usser de Tagsatzung het s kei zentrali Institutione ghet, si isch viel meh usem komplexe Gflecht vun bi- un multilaterali Bündniss un Herrschaftsvohältnis zommegsetzt gsii. Mit zuegwandti Ort sin alli eidgnössische Biet bezeichnet worre, wo kei Vollmitglidr (wiä d drüzehn alti Ort) gsii sin, ondrersyts abr ä inneri Autonomie ghet hen, also kei Untertanebiet gsii sin.
D zuegwandti Ort sin gsii:
Ferdinand Magellan
Lääbe
Er isch zrugg uf Portugal, isch 1513 uf Marokko gschiggt worde und isch dört in dr Schlacht vo Azamor verwundet worde. 1514 isch er us em portugiisische Staatsdienst entloo worde. Er isch denn uf Spanie und het 1517 em spanische Köönig Karl I. (ab 1519 as Karl V. Kaiser com Häilige Römische Riich) sini Dients aabote.
Alfred Escher
sis Läbe
As Bundespolitiker hät der Äscher 1852 au glueget s Ysebaangsetz durezbringe, wo gsäit hät, i de Schwiiz sölle d Baane vo Private gmacht wèrde. Na im glyche Jaar isch uf syni Iniziative d Nordoschtbaan uf t Bei gstelt woorde und 1856 dänn d Kreditaastalt, wo bsunders au für s Gält vo de grosse Ysebaanprojäkt glueget hät. Wo men uf ere Internazionale Komferänz ane 1869 abgmacht hät, e grossi Baan kweer dur t Alpe z boue, wo dure Gottert sell gaa, isch d Läitig vo de 1871 ggründete Gottertbaan au bim Äscher gsii. Dèè schwirig Bou isch tüürer cho as am Afang tänkt, und so het men am Änd em Äscher d Fääler id Schue gschobe und en vom Projäkt wider usgschlosse und en 1880 nöd emal zu de Fyyr vom Durchstich vom Gottertdunäll yglade.
Metz
Metz (frànzeesch Metz [], daitsch un lothrìngìsch []) ìsch e frànzeesche Stàdt ìm Arrondissement ìm Département Moselle ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Lothrìnge).
Koreanisches Alphabet
Form
Die modärni alfabetischi Räijefolg vo de koreanische Buechstaabe und iiri Nääme si in Nordkorea und in Südkorea e chli andersch.
Silbeblöck
D Buechstaabe verändere bi dr Zämmesetzig iiri Form e chli, so dass d Silbe öbbe in e Kwadrat basst.
Ernest Hemingway
Dr Ernest Miller Hemingway (* 21. Juli 1899 z Oak Park, Illinois; † 2. Juli 1961 z Ketchum, Idaho) isch eine vo de erfolgriichste und bekanntiste amerikanische Schriftsteller im 20. Johrhundert gsi. 1953 het er dr Pulitzer-Briis und 1954 dr Literaturnobelbriis für si Novälle «Der alte Mann und das Meer» übercho.
Nobelbriis
Am 28. Oktober 1953 het dr Hemingway dr Pulitzer-Briis und 1954 dr Literaturnobelbriis für «Der alte Mann und das Meer» überchoo. D Novälle spilt im Hemingway siiner Wahlheimet Kuba; s Vorbild für e Held vo siim Buech, dr kubanisch Fischer Gregorio Fuentes, isch in siim Heimetdorf im Johr 2002 im Alter vo 104 gstorbe. Dr Hemingway het Kuba 1960 noch dr Revolution verloo, wil si Frau chrank gsi isch und sich in de Vereinigte Staate het welle lo behandle.
Hemingway (Begriffsklärung)
Hemingway stoht für
Hemingway isch dr Name vo dene Undernähme:
Halblech
Eiwohner
Dr Ausländeraadail isch 2011 bei 2,4 % gleage.
Kennedy Space Center
Lag
Direkt agrenzend uf ere südöstlich vorglagerte Halbinsle isch s'Glände vu dr Cape Canaveral Air Force Station (CCAFS) vu dr U.S. Air Force. Dert werre Satellite fer militärischi, aber au kommerzielli Zwecke gstartet. Bis im Oktober 1968 sin vu dert au die bemannte Weltruummissione vu dr USA (Mercury, Gemini un Apollo- VII) gstartet.
Shuttle Landing Facility
3,2 km nordwestlich vum Vehicle Assembly Building befindet sich d' Shuttle Landing Facility, wo im Wesetliche us dr 4572 Meter lange un 91 Meter breite Landebahn bestot. Es isch mit dr Orbiter Processing Facility iber e Asphaltstrecke verbunde. Sott s'Space Shuttle ame andere Ort glandet si, wird's Huckepack mit ere umbaute Boeing 747 zum KSC brocht un direkt an dr Landebahn mit dr Mate/Demate Device vum Transportfluegzüg trennt.
Benito Mussolini
De Benito Mussolini, volle Name Benito Amilcare Andrea Mussolini (* 29. Juli 1883 in Dovia di Predappio, Provinz Forlì; † 28. April 1945 in Giulino di Mezzegra, Provinz Como) isch vo 1919 bis 1945 als „Il Duce“ de politischi Füehrer vo de italiänische Faschiste und vo 1922 bis 1943 als Ministerpresidänt a de Spitze vo de Regierig vom Königriich Italie gstande. Er isch usserdäm ziitwiis au Usse- und Inneminister ksi.
Als Gründer vo de Italiänische Kampfbünd und de Faschistische Partei, wo 1921 us de Kampfbünd entstande isch, isch de Mussolini 1922 nach em Marsch uf Rom vom italiänische König Viktor Emanuel III. zum Ministerpräsidänt ernännt worde und hät ab 1925 e faschistischi Diktatur errichtet und die andere politische Parteie 1928 verbote. Ab 1936 hät er sich em nationalsozialistische Dütsche Riich aglehnt und isch 1938 zum Oberbefählshaber vo de Königlich-Italiänische Armee worde. Im Juni 1940 isch Italie a de Site vo Dütschland i de Zweite Wältchrieg iträte. S Land isch aber militärisch und wirtschaftlich nöd druf vorbereitet ksi und hät ab 1941 ei empfindlichi Niiderlag nach de andere erlitte. Ab 1942 hät sich d Lag zuegspitzt und s faschistische Regime isch 1943 gstürzt worde. Drufabe isch de Mussolini verhaftet worde, aber scho anderthalb Möned spöter isch er am 12. Septämber vo dütsche Einheite befreit worde. In Norditalie hät er die churzläbigi Italiänischi Sozialrepublik proklamiert und si bis zu sim Tod im April 1945 regiert.
Kraftwerk Häusern
S Unterbeggi vom Chraftwärch Hüsèrè isch s Schwarzabeggi, wo è baar Meter unterhalb vom Chraftwärch s Stauzyl hèt. S Schwarzabeggi isch glychzitig au s Obberbeggi vom Chraftwärch Witznau, wo èbbèso im Schwarzatal, abber churz vor èm Uusgang lyt. Bis dè Druggschtollè vom Schwarzabeggi zum Witznauer Chraftwärch fèrtig gsi, hèn d Schluchseewärch zwütschgè innè s Chraftwärch Eichholz bedribbè un s Schwarzabeggi isch sèllmòl s Obberbeggi vom Chraftwärch im Eichholz gsi. Mit èm Druggschtollè hèt mò abber èn Bypass um s Eichholzer Wärch ummè glait un sèll denn ußer Bedryb gnõ. D Schièberkammèrè vom Hüsèmer Chraftwärch wörd barallel zuè dè Druggroor mit èrè einschpurigè Standseilbaan vom Fabrikat Von Roll, Wärch Bärn, zuègänglich gmacht. I dè Dalschtation bim Chraftwärch un gegèübber vo dè Schwarzabruggschtrõß stòt dè Windèaadryb, am Bärg obbè nu d Umlenkung. D Seil, wo dè Aadryb un d Umlenkung vobindè düèn, laufèd übber Stützè durrè.
La Coudre NE
Im Piet vo La Coudre, wo im Nordoschte vom Stadtzäntrum am Jurafuess lyt, sin d Wyler und di hüttige Stadtkwartier Monruz und La Favarge am Nöieburgersee unden und s Chlooschter Fontaine-André, wo in ere Liechtig ufeme chlyne Platoo am Bärghang obe stoot. .
Vo La Coudre uus goot s Standsäilbaan ufe Chaumont.
Gabi Rolland
Bolitik
D Rolland ghert syter 1984 dr SPD aa. Aafang s isch si bi dr Jusos aktiv gsii, speter isch si stellverdrättendi Vorsitzeri vum Chraisverband Ämmedinge gsii. Noch em Umzug uf Fryburg isch si in dr SPD-Ortsverain im Stielinger aktiv wore, zerscht as Bysitzeri, speter as Kassiereri un derno au as Vorsitzeri. Anne 1997 isch si in Fryburger Gmairot gwehlt wore.
Heddesheim
Verwaltig
Dr Burgermaischter isch dr Michael Kessler.
Sainte-Croix VD
Sainte-Croix (frankoprovenzalisch, dytsch veraltet Heilig Kreuz ) isch e bolitischi Gmai im Bezirk Nyon im Kanton Waadt, Schwyz.
Hochschule der Medien
Gschicht
D Hochschuel isch am 1. Septämber 2001 entstande us dr Fusion vu dr Hochschule für Druck und Medien (grindet 1903) un dr Hochschule für Bibliotheks- und Informationswesen (grindet 1942).
Sainte-Croix VD
Bolitik
Dr Burgermaischter vu Sainte-Croix isch dr Franklin Thevenaz (Stand Merz 2014).
Response (Judentum)
Response (hebr. She'elot uTeshuvot „Frooge und Antworte“, vo lat. responsa „Antworte“) si im Middelalter und in dr Nöizit Frooge vo dr rächtlige Art an e jüdischi halachischi Autoritäät gsi mit em Ziil, e normativi Entschäidig (Psak din) uf d Froog überzchoo.
Tagsatzung
De mit de Durchfyhrung bufftragt Kanton het au de Vorsitz ghet un isch als Vorort bezeichnet worre. 1848 het d Tagsatzung die ärscht Schwizer Bundesvofassung gschaffe. Domit het si de modern Schwizer Bundesstaat gschaffe un sich selber, bzw. de Bundesvotrag vun 1815 uffghobe.
Universität Konstanz
D Universitet Konschtanz (dt. Universität Konstanz) isch mit unter 10.000 Studänte eini vu dr chleinere dytsche Universitete. Si lyt sidlig vu dr Insle Mainau am Bodesee un isch 1966 as Reformuniversität „uf dr griene Matte“ as kompakti Campus-Universitet böue wore. Konschtanz isch dodermit di sidligscht Universitetsstadt vu Dytschland wore. D Universitet isch in dr Exzellänzinitiative in allne drej Ferderlinie erfolgryych gsi.
Organisatorisch
Di 13 Fachberaich vu dr Universitet sin in die drej Sektione zämmegfasst:
Cabaret Voltaire
Gschicht
Z Züüri häi in dere Zit e hufe Exilante gläbt, wo us iire Länder, wo Chrieg gsi isch, gflüchdet si. Dr Hugo Ball het spööter gsäit, si Idee bi dr Gründig vom Lokaal sig s gsi, ass alli die junge Lüt nid nume iiri Freihäit und Unabhängigkäit chönne uslääbe, sondern si au lut häi welle broklamiere.
Züüri giltet as dr Oort, wo dr Dadaismus agfange het, aber scho gly häi sich d Gründer verströit und nöiji Dada-Grubbe gründet, wo underenander Ideä usduscht häi. Näbe de Metropole Bariis, Berlin und Nöi Zork het s wichdigi Dadaiste z Köln, z Hannover und z Gämf gee. D Akzioone vo de Dadaiste, wo zum Däil immer brovokativer worde si, häi sich afo abnütze. Allgemäin goot mä drvo us, ass 1922 s Ändi vo dr Beweegig aagfange het. E baar vo de Dadaiste häi sich drnoo de Surrealiste aagschlosse.
Sarah Springman
D Sarah Springman (* 26. Dezämber 1956 z London) isch en änglischi Ingenieurin, Profässorin vom Poly z Züri und e Spitzesportlerin.
Brugga (Dreisam)
St. Willelmer Dalbach
Dè St. Willelmer Dalbach flǜèßt durch è dǜèfes Wannèdal mit beidsitig steilè Haaldè. S Dal isch nordweschtlich uusgrichtet un lyt fascht gnau uff dè Vobindungslinniè vo dè Gipfel vom Schauinsland (1284 m) un èm Fèldbärg (1493 m). Dè Bach entschpringt in èrè Höchi vo 1305 Meter in èrè karartigè hochè Muldè nordweschtlich vom Fèldbärg un keit, nõchdèm èn alpinè Wäg quer durrè gòt, übber 200 Meter gäch i s Loch Napf abbè. Im Napf gòt s St. Willelmer Dal los. Dè Wald a beidè Steilhäng isch als Bannwald gschützt.
Armin Lang
Schaffa
Bekannd worra isch dr Armin Lang mid Äffle und Pferdle, ama Werbetrenner, des isch a klois Trennschdickle zwischa oinzlne Werbonga mo n r fir da Siddeitsche Rondfonk (heid hoißd r Siweschtrondfonk) produziert hot. Drvo hod s 1500 Folga gea. Gschbrocha hod r d Texd au.
Durchhausen
Geografi
Durchhousa leit uf dr Boor zwisch em 977 m hauche Lupfa ond em 912 m hauche Hoakarpfe. Nochbergmoede send Gunninga, Seidinga-Oberflaht, Dalla, Doaninga ond Drossinga.
Gmoedsgliderong
Zue Durchhousa ghert nur s gleichnamig Dorf.
Stephan Siegrist (Bergsteiger)
De Stephan Siegrist (* 17. Dezember 1972 bi Bern ) isch e Extrembergstiiger und Bergfüerer.
De Stephan Siegrist het au meriri Berge z Patagonie, im Himalaya und i de Staate bestige. Ane 2008 het er zwee Berge i de Antarktis besitige.
Übersetzung (Linguistik)
Zum s besser underschäide, wird s Brodukt vom ene Übersetzigs- oder Dolmetschvorgang (ere Dranslazion) in dr Fachsprooch au as «Dranslat» bezäichnet.
Hopferau
Dialekt
Dr Dialekt vo Hopfrau ghert zum Oschtschwäbisch.
Übersetzung (Linguistik)
In dr Sproochdidaktik schwätzt mä hüfig vo Mediazion. Im Underschiid zur Dranslazion isch bi dr Mediazion dr Mediator e Übersetzer oder Dolmetscher, wo zwüsche zwäi Persoone vermiddlet, wo kä gmäinsami Sprooch häi. Dolmetsche zwüsche Lüüt vo verschiden Völker isch also gwüss scho nötig gsi, lang bevor d Möntsche d Schrift erfunde hei.
Heiligkreuzsteinach
Verwaltig
Heiligkreuzsteinach het sich mit dr Stadt Schönau un dr Gmaine Heddesbach un Wilhelmsfeld zuen eme Gmaiverwaltigsverband mit Sitz z Schönau zämmegschlosse.
Indischer Ozean
Meeresbode
Im Indische Ozean het s uf em Meeresbode e hoche un langgstreckte Mittelozeanisch Rucke, e Huffe nidereri Schwelle, Diefseebeckine, Diefseerinne un verschideni Meerediefine.
Babylonisches Exil
As babylonischs Exil (vilmol au babylonischi Gfangeschaft) wird en Epoche in dr jüdische Gschicht bezäichnet. Si het 597 v. d. Z. aagfange wo dr babylonisch Köönig Nebukadnezar II. Jerusalem und s Köönigriich Juda erooberet het.
Metzingen (Lothringen)
Gschìcht
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Dialekt
Dr lothrìngisch Dialekt vun Metzinge ghert zem Rhinfrankisch.
Irsee
Verwaltung
Ischa hot mit dr Gmoanda Pforze und Riada a Verwaltungsgmoaschaft vereibart. Dr Birgermaischter vo Ischa isch dr Andreas Lieb.
Wahla
Ergebnis vo dr Landdagswahla seit 1986:
Pete Seeger
Dr Peter „Pete“ Seeger (* 3. Mai 1919 z Nöi York; † 27. Januar 2014 z Nöi York) isch en amerikanische Folk-Musiker gsi, wo mit sine Lieder e Hufe Friidens-, Gwärkschafts- und Freihäitsbeweegige inspiriert het.
Lääbe
Zämme mit de Weavers het er komponiert bzw. arrangschiert:
Gartenbahn (Begriffsklärung)
Gartèbaan stòt für:
Saint-George
Gschicht
Saint-George isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1153 as Sancti Georgii de Essartinis.
François Fillon
Privàtlawa
Dr François Fillon ìsch zitter 1980 mìt dr Penelope Kathryn Clarke, wo üs Wales stàmmt, ghirota. Sa han mìtnànder fìmf Kìnder bikumma: Marie (1982), Charles (1984), Antoine (1985), Édouard (1989) un Arnaud (2001).
Liselotte Reber-Liebrich
D Liselotte Reber-Liebrich (* 1941 z Basel) isch e Schwiizer Bibliotekaarin und Germanischtin.
Egesheim
Verwaltong
Egesa hot sich mit dr Gmoede Bubbse, Deilinga, Gausa, Kingsa, Reichabach ond Wäniga zom Gmoedverwaltongsverband „Heuberg“ mit Sitz en Wäniga zammegschlosse;
Dr Birgermoeschter vo Egesa ischt dr Josef Bär.
Oscar Müller
Aus seim Leaba
Ab 1972 hot’r 20 Johr lang beim SDR dui wechentlicha Radiosendong Fröhlicher Feierabend moderiirt, wo bald druf a richdigs Margezoiche vo-nem worra ischt. Ondrem Titl Meine Tante Mechthild – Die nettesten Geschichten aus dem „Fröhlichen Feierabend“ hot’r 1984 a Buach rausbrôcht.
Photosynthese
Allgmaini Photosynthesglychig
E Dail Bakterie verwände Chohlehydraat as Reduktans, wie zem Byschpel Lactat, s Anion vu dr Milchsyri:
Oxigeni Photosynthes
In dr Gsamtbilanz wären in dr Liechtreakzion ai Molekil Suurstoff bildet, zwai Molekil NADP zue NADPH reduziert un rund drei Molekil ADP zue ATP phosphoryliert:
Lineari (nit-zyklischi) Photophosphorylierig
Mit ere Quantenuusbyti vu rund 85 % vu dr Aaregigsenergy wird in dr uffige Reakzionszäntre vu Photosyschtem II e Ladigsdrännig durgfiert, doderby wird e Elektron vu dr baarige Chlorophyll-a-Molekil (special pair, P680) uf e primere Akzäptor, e Phäophytin (Phe) vu dr D1-Unterainhait, transferiert. Vu dert uus s iber s fescht bunde Plastochinon QA (D2-Unterainhait) uf e lugg bunde Plastochinon (QB) (D1-Unterainhait). No Ufnahm vu zwai Elektronen un Protonierig dur H+ us em Stroma wird QB as Plastochinol (au Plastohydrochinol, PQH2) in d Membranmatrix entloo, wu si frei din cha diffundiere. E dritt Plastochinon (QC) vermittlet doderby dr Uusdusch vu QB mit dr Chinonpool vu dr Membran.
S verblibe oxidiert P680•+-Radikal, wu mit eme Redoxpotenzial vu iber +1 V e seli stark Oxidazionsmittel isch, wird dur e Tyrosinräscht (Tyrz) reduziert. Dää wird derno dr Mangan-Cluster vum Kompläx, wu Wasser spaltet regeneriert.
Anoxygeni Photosynthes
Vyl phototrophi Bakterie mache ne anoxygeni Photosynthes. Doderby isch ai ainzig Photosyschtem involviert, entwäder mit eme Reakzionszäntrum vum Typ I (PS I) oder vum Typ II (PS II). Im Gegesatz zue Cyanobakterie un phototrophe Eukaryote het s in däne Reakzionszäntre Bakteriochlorophyll. Wie bi dr oxygene Photosynthes wird des Chlorophyllbaar (special pair) dur Liechtenergy aagregt, syy Redoxpotential fallt doderdur stark ab. Dur des git s aagregt Bakteriochlorophyllbaar sy Elektron an e primäre Akzeptor ab. Je no Reakzionszäntrum isch dr erscht stabil Elektronenakzeptor entwäder en Yyse-Schwäfel-Protein (PS I) oder e Chinon (PS II). Von dert us wird s iber e Q-Zyklus schließli zruck zum Reakzionszäntrum glaitet (zyklische Elektronetransport). Bi däm Vorgang wird e Protonekonzäntrazionsunterschid ufböue, wu ne ATPas derdur bedribe wird. Wel ATP, derfir aber kai Redukzionsmittel ufböue wird, mueß des us extärnen Elektronedonatore (anorganischi oder organischi Verbindige) bildet wäre.
Anoxygeni Photosynthes vum Typ II
Grieni Nitschwäfelbakterie (Chloroflexi) un Purpurbakterie (Schwäfelpurpurbakterien un schwäfelfreji Purpurbakterie) verwände bi dr anoxygene Photosynthes e Reakzionszäntrum vum Typ II. S Absorpzionsmaximum vum Bakteriochlorophylls a bzw. b im Zäntrum lyt bi 870 nm. Chunnt des dur Liechtenergy in e aagregte Zuestand, gheit sy Standardredoxpotänzial E'0 vu +0,6 V uf −0,8 V stark ab. S git syn Elektron uf e Bakteriophäophytin ab. Vu dert uus chunnt s iber e fescht bunde Menachinon (QA) schließlig uf e assoziiert Chinon (QB, E'0=+0,0 V). Wänn des imfall dur zwai Elektrone zum Chinol reduziert wird, verlosst s dr PS II-Kompläx un diffundiert in dr Membran zuen eme Cytochrom bc1-Kompläx. Im Q-Zyklus wäre d Elektronen uf dää Kompläx iberdrait, doderby wird e Protonegradiänt (ΔμH+) ufböue. Dää bedrybt e ATPas, wu ATP derdur generiert wird. S Elektron im Cytochrom bc1-Kompläx chunnt vu dert us uf e Cytochrom c (Cyt c2), wu membranassoziiert im Cytoplasma zum Reakzionszäntrum retuurdiffundiert. Dert wird d Elektronelucke dur Oxidazion vum Cyt c2 zuegmacht, e neie zyklische Elektronetransport cha aafange.
Bi Rhodopseudomonas viridis, eme Purpurbakterium, sin d Kinetike vu dr Elektroneniberdragig bekannt. No Aaregig vum Bakteriochlorophyllenbaar chunnt s Elektron no 3 ps uf s Bakteriophäophytin. Vu dert uus wird s no 200 ps uf s Menachinon QA transferiert un chunnt vu dert uus relativ langsam (6 µs) zum Ubichinon QB. D Elektronelucke im Bakteriochlorophyllbaar vum Reakzionszäntrum wird dur Cytochrom c2 no 0,27 µs zuegmacht.
Wirkigsgrad
Experimentäll isch an dr Quantenuusbyti aber e Bedarf vu 9 bis 10 Photonen ermittlet wore. Wel 6 Mol Wasser gspalte woren isch go 1 Mol Glucose bilde, lyt di absorbiert elektromagnetisch Energy däge däm zwische:
Chohledioxid
E zue hochi CO2-Konzäntrazion (iber 0,1 Vol.%) cha dr Pflanze schade.
Liecht
As Prozäss, wu vu Liecht dribe wird, hangt d Photosynthes natyrlig in dr Hauptsach vu dr Liechtsterki ab. Je hecher die isch, umso hecher isch au d Photosynthesroot vun ere Pflanze. Wöäge däm gehen d Bletter vun ere Pflanze em Sunnestand noo un sin megligscht sänkrächt zum Liecht uusgrichtet. Au d Stellig vu dr Chloroplaschte wird fir e optimali Photosynthes uusglait. Bi Schwachliecht, zum Byschpel wänn s vil Wulke het, isch d Braitsyte vu dr Chlorplaschte em Liecht uusgsetzt, unter Starkliecht dergege d Schmalsyte. Die Reorientierig wird dur s Cytoskelett vermittlet.
Bi zue nidere Liechtsterkine lauft d Photosynthes mit ere arg gringen Effiziänz ab, so dass dr Chohlestoffgwinn (un d Produkzion vu Suurstoff) gringer isch wie dr Chohlestoffverluscht (un dr Suurstoffverbruuch) in dr Otmig. Dr Punkt, wu d Photosynthes un d Otmig im Glychgwicht sin, isch dr Liechtkompänsazionspunkt. Dää isch bi C4-Pflanzen am hegschte. Schattepflanze hän dr gringscht Liechtkompänsazionspunkt un chenne wäge däm au bi seli nidere Liechtintänsitete no Netto-Photosynthes drybe.
E zue hochi Liechtmängi cha zue Schäde (Photodestrukzion) un dodermit zuen ere Verminderig vu dr Photosynthesroot fiere. Des git s zem Byschpel bi Schattepflanze, wu zmols em diräkte Sunneliecht uusgsetzt wäre. Au s Sunneliecht bi nidere Tämperature cha wäg dr vermindereten Enzymaktivitet zue Schäde fiere.
Hemsbach
Dialäkt
Dr Dialäkt vu Hemsbach ghert zum Pfälzisch.
Himalaya
Geografii
Vo de Berge wo öber 8000 Meter höch sind, liged zee im Himalaya und vier im Karakorum, wo zum Himalayasystem ghört. De Mount Everest (nepal.: Sagarmatha; tibet.: Qomolangma) isch mit 8848 de höchst Berg uf de Erde und litt a de Grenze vo Nepal und vom Tibet.
Usem Himalaya flüsset groossi und wichtigi Flüss: De Indus, wo im Norde vom Kailash sini Quelle het, flüüsst dör Pakistan, de Ganges biwässeret Nordindie, de Brahmaputra, sini Quelle liget im Oste vom Kailash, isch de Hoptfluss vom Tibet und flüüsst denn dör Indie und Bangladesch. De Mekong flüüsst, nochdem er de Himalaya verloo het, dör Kambodscha und Laos. Au die wichtigste chinesische Flüss hend eri Quele im Himalayasystem.
Concerto grosso
D Witerentwigglig het in dr Middi vom 17. Joorhundert vor allem z Italie stattgfunde. 1698 het dr Giovanni Lorenzo Gregori as erste e Sammlig under em Wärkditel „Concerti grossi a piú stromenti“ veröffentligt. Dr Arcangelo Corelli het scho in de 1680er Joor d Concerti op.6 komponiert, si si aber erst 1714 z Amsterdam druckt worde. Anderi Bischbil si zwar as „Concerti“ oder „Sinfonie à 4, 5, 6, 7“ bezäichnet worde, entspräche aber wie si aagläit si genau em Schema, wo doo beschriibe isch. D Wärk vom Tomaso Albinoni, Alessandro Marcello oder Giuseppe Tartinisötte doo erwäänt wärde.
Reinach
Reinach isch dr Familiennamme vu däne Persone:
Mey
Verwàltung
vun Mey ìsch. Mey ghert zem Kommünàlverbànd.
Sylheti
Sylheti hat an eigeni Schrift, Sylheti Nagari. Wie Alemannisch hat's abber kei standardisierti Orthographie. Sylheti teilt äpper 70 % vo sim Vokabular mit Standard-Bengalisch.
Uetliberg (Oppidum)
Ersti Befestigunge im Neolithikum
Öbbe 60'000 Fundstück us archäologische Grabige bewiise, ass s Gipfelplateau vom Üetlibärg scho sit der Jungsteiziit überregionali Bedütig gha het. Die elteste bekannte Einzelfund stamme us der Ziit vo öbbe 3000 bis 1800 vor dr Ziitwändi. Die erste Besiidligsspure wärde in die spoti Bronzeziit (öbbe 1. Johrduusig vor dr Ziitwändi) datiert.
Jengen
Gmoandsdail
Zua Jinga gheret d Pfarrderfer Jengen, Beckstetten, Eurishofen und Weicht, d Kirchderfer Ummenhofen und Weinhausen und dr Weiler Koneberg.
Religion
91,8 % vo dr Eiwohner sind im Johr 1987 remisch-katholisch gwesa, 5,3 % evangelisch.
Hirschberg an der Bergstraße
Wahle
Ergebnis vu dr Landdagswahle syt 2006: 1 2006: WASG, syt 2011: Die Linke
Siebenjähriger Krieg
D Folge
Pröisse isch zun ere öiropäische Groossmacht worde, Groosbritannie het sis Kolonialriich vergrösseret und sich sterker in dr öiropäische Politik iigmischt und Frankriich isch dr grooss Verlierer gsi und politisch und wirtschaftlig gschwecht worde.
Für d Bevölkerig isch dr Chrieg zum Däil katastrofaal gsi. D Zaal vo de Soldate wo umchoo si, isch riisig gsi; Pröisse elläi het 180'000 Maa verloore. Au d Zivilbevölkerig het groossi Verlust gha vor allem in de Chriegsgebiet wie Sachse und Pommere und isch immer wider Opfer vo Blündrige, Zwangsrekrutierige und Kontribuzionszaalige worde.
Gorillas
Dr Chopf und d Zeen
D Augefarb isch ganz bruun, um d Iris goot an iirem Rand e schwarze Ring.
René Kueny
Verhàftung
A Psyschiàter hàt ärkläärt, àss dr Kueny nìt gaischteskrànk gsìì-n-ìsch. Ìm Kueny hàt maa dr Ìwwernamma „Blüatsüüger vum Hardtwàld“ odd’r „Blüatsüüger vu Mìlhüüsa“ gaa, ìm Vergliich mìt’m diitscha Märder Peter Kürten, wo àls „Blüatsüüger vu Düsseldorf“ bekànnt gsìì-n-ìsch. Dr Kueny ìsch àui àls „Luschtmärder“ bezaichent worra.
Jüdische Diaspora
Gschicht
In dr Diaspora si d Juude vo dr Willkür vo de jewiilige Herrscher abhängig gsi und immer wider Opfer vo Verfolgige worde. 1290 si alli Juude us Ängland verdriibe worde, 1306 us Frankriich und in de 1490er Joor us Spanie, Ööstriich und Bordugal. Im 19. Joorhundert isch d Diaspora in Ostöiropa immer herter under Druck choo und im 20. Joorhundert häi d Nazionalsozialiste öbbe e Driddel vom jüüdische Volk in dr Schoa vernichdet.
Im 19. Joorhundert häi sich Beweegige afo entwiggle, wo zum Ziil gha häi, d Juude us dr Diaspora in en äignige Staat zruggzfüere. Si häi sich in dr Zioniste Wältorganisazion zämmedoo und uf d Gründig vom ene jüüdische Staat aanegschafft. Noch dr Vernichdig vom e groosse Däil vo dr öiropäische Diaspora het am 29. Novämber 1947 d UNO d Erschaffig vom ene jüdische Staat in Palestina beschlosse, wo am 14. Mai 1948 denn formell under em Naame Medinat Israel gründet worde isch. Drotz de Chrieg, wo d Findschaft vo de arabische Noochberstaate usglööst het, si mee und mee Juude uf Israel cho und s Land isch hüte under de Juude as s Zentrum vom Juudedum anerkennt, au wenn immer no dr gröösser Däil von ene in dr Diaspora läbt.
Antoine Louis John Ruchonnet
De Antoine Louis John Ruchonnet (* 28. April 1834 z Lausanne; † 14. September 1893 z Bärn; heimetbrechtigt z Saint-Saphorin) isch en Schwiizer Politiker (FDP) gsii.
Frick
Lueg au:
Schübelbach
Geografi
Schübelbach lit idr Nöichi vom oberä Teil vom Zürisee und gouht bis zur Linth use. De höichschti Punkt isch de Chopfäbärg mit 1879 Meter übrem Meer. Dä "Schübelbachner Bann" isch es Waldgebiät zwüschet em Müllerspitz und em Stockbärg und bedeckt ganzi 43 Prozänt vo dä Gmeindsflächi. Er isch rächt steil und drum nöd sehr produktiv. D Helfti vo de Flächi macht d Talsohle uus, wo i de Linthebeni lit. Sie wird landwirtschaftlich gnutzt.
Religion
63,6 % vu de Iiwoner sind im Jaar 2000 römisch-katholisch gsii, 16 % evangelisch-reformiert.
Verchehr
Schübelbach isch prächtig mit dr Agglomeration Züri verbunde. Es git Autobahnaschlüss zur Autobahn A3 z Lachä und z Riicheburg, en S-Bahn, womer direkt uf Züri chunnt und den Bus zwüschet Pfäffike SZ und Riicheburg.
Rudolf Riggenbach
Si Lääbe
Vo 1919 aa het dr Riggebach zur Freiwillige Baasler Dänggmolpflääg ghüürt und isch 1932 dr erst staatlig Dänggmolpflääger vom Kanton Baasel-Stadt worde. Vo 1942 bis 1947 isch er au no Mitgliid vo dr Äidgenössische Kommissioon für Erhaltig vo historische Dänggmööler gsi.
Komoren
D Komore (, komorisch Komori, ), amtli syt 2001 Udzima wa Komori „Union vu dr Komore“, bilde ne federale Inselstaat im Indische Ozean am nerdlige Uusgang vu dr Stroß vu Mosambik zwische Mosambik un Madagaskar. Si umfasse drei vu dr vier Hauptinsle vum Komorenarchipel. Des sin Grande Comore (Njazidja), Anjouan (Nzwani), Mohéli (Mwali) un chlaineri Insle. Di viert Hauptinsle Mayotte (Mahoré) isch e franzesisch Ibersee-Département. D Union vu dr Komore stellt aber Aasprich uf Mayotte.
Klima
S tropisch-maritim Klima wyst im Johresgang nume gringi Tämperaturschwankige uf. D Durschnittstämperatur vu dr chielschte Monet (Juli/Augschte) lyt bi 22 °C, die vu dr wermschte Monet (Februar/Merz) bi 27 °C. Zwische Mai un Oktober heerscht dr drucke Sidoschtpassat, vu Novämber bis April dr fycht Nordweschtmonsun, wu dr Rääge bringt. Dr fychtscht Monet isch dr Jänner. Je no Hechelag cha mer zwische 1000 un 4000 mm Johresniderschlag regischtriere. In dr haiße Johreszyt zien vylmol tropischi Wirbelstirm iber d Insle.
D Komore um 1800
Bis zum frieje 19. Johrhundert sin d Insle e vylmol bruuchti Zwischestation fir Seefahrer us verschidene europäische Länder – Holländer, Brite, Franzose – uf em Wäg uf Indie, in dr Persisch Golf oder dr Färn Oschte gsii, ohni ass si duurhafti Stizpinkt yygrichtet hätte.
Brefäkture
Uf allne drei autonome Insle git s insgsamt 16 Brefäkture.
Hockenheim
Gmaigliderig
Zue Hockenheim ghere di glychnamig Stadt, d Ortschafte Bahnstation Talhaus un Wasserwerk, s Gheft Insultheimerhof un d Wohnblätz „Herrenteich, Ziegelei“ un „Ketschau, Ziegelei“.
Literatur
Die literarische Gattige
Sit dr Antike reedet mä vo drei literarische Gattige: vo dr Epik, wo verzellt, vo dr Dramatik, wo uf Dialog basiert, und vo dr Lürik, wo in Värsform gschriibe isch. Hützudags wird vilmol au d Sachliteratur as e Gattig aagluegt. Die Hauptgattige wärde dr Form oder em Inhalt nooch iirersits in Gattige iidäilt:
Mittelbronn
Verwàltung
vun Mittelbrunn ìsch dr Roger Berger. Mittelbrunn ghert zem Kommünàlverbànd.
Basel-Am Ring
Zsämme mit em Bachlätte-Quartier wird s zum Spass as Bläächdalbe oder Alumyyniumdalbe—Dalbe isch dr baseldütsch Name vom St. Alban Quartier—bezeichnet.
Saint-Livres
Gschicht
Saint-Livres isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1220 as apud Sanctum Liberium.
Gabriele Münter
D Gabriele Münter (* 19. Februar 1877 z Berlin; † 19. Mai 1962 z Murnau am Staffelsee) isch e Moolere vom Expressionismus gsi.