cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Biber
Wie d Biber lääbe
Biber lääbe monogam. S Revier vun ere Biberfamilie, wu us em Elterebaar un zwoo Generatione vu Jungdier bstoht, umfasst je no dr Qualitet vum Biotop 1 bis 3 Kilometer Fließgwässerstrecki. D Reviergränze wäre mit Bibergail, eme elige Sekret us ere Drise im Afterberaich, markiert un gege Yydringling verdaidigt.
Biberböu
D Biberböu bstehn us Wohnböu un eme Biberdamm, zum Dal in dr stadenoche Grund grabe, zum Dail us härgschlaipftem Böumaterial ufgrichtet: losi (abgchnagti) Nescht, Stai, Dräck un Baim mit eme Stammdurmässer vu bis zue 80 Zäntimeter, wu d Biber gfellt hän.
Biber un Mänsch
Dr Biber isch gschitzt no Aahang II un IV vu dr FFH-Richtlinie. Wel d Population vum Biber zem Byschpel z Mecklenburg-Vorpommern stark aastygt un des d Landwirtschaft un dr Gwässerschutz vor Probläm stellt, git s zem Dail Versuech, dr Schutzstatus vum Biber yyzschränke.
Go dr Konflikt zwische Arteschutz un dr Inträsse vum Mänsch entscherfe, setze e Dail Länder uf e Bibermanagement.
Hochschule der Bundesagentur für Arbeit
D Hoochschuel vu dr Bundesagäntuur fir Aarbet (dt. Hochschule der Bundesagentur für Arbeit (HdBA)) isch e staatlig anerkännti Hoochschuel mit akkreditierte Stuudiegäng. Si isch anne 2006 vu dr Bundesagäntuur fir Aarbet (BA) grindet, vum Wisseschaftsroot akkreditiert un vum Land Baade-Wiirtebäärg staatlig anerkännt woore. Anne 2011 sin d Hoochschuel un d Stuudiegäng re-akkrediert woore.
Biber
Stammesgschicht
Dr Ursprung vu dr hitige Biber lyt villicht scho im Miozän. Um die Zyt dritt Sinocastor z China un in dr Mongolei uf, wu nochem Schäädelufböu seli noch mit Castor verwandt isch. Villicht chennt des fir e asiatischi Härchumft verwyse. Dr friescht Noowys vun eme modärne Biberz Nordamerika datiert au in s spot Miozän vor rund 7 Millione Johr, umfasst aber nume ne baar Backezehn. Fossil sin di modärne Biber rächt hyfig noogwiise. Z Europa chunnt dr Europäisch Biber unter anderem an dr wichtige Fundstelle vu Bilzingsleben un Schöningen sympatrisch zäme mit em Altbiber vor.
Terroranschläge am 11. September 2001
Dr Ablauf
D Terroraaschleeg am 11. Septämber 2001 si vier koordinierti Entfüerige vo Fluugzüüg gsi, wo denn brucht worde si, zum Sälbstmordattentaat uf wichdigi zivili und militärischi Geböid in de Veräinigte Staate vo Amerika mache. Drei Vercheersflugzüüg si vo je fümf und äis vo vier Dääter zwüsche zää ab Achti und halb nüüni am Morge (Nöi-York-Zit) uf Inlandflüüg entfüert worde. D Dääter häi zwäi von ene in d Dürm vom World Trade Center (WTC) z Nöi York gflooge und äis in s Pentagon z Arlington (Virginia). S vierte Flugzüüg, wo woorschinlig e Regierigsgeböid z Washington, D.C. hätt sölle dräffe, isch wäärend Kämpf zwüsche de Entfüerer und de Passaschier bi Shanksville (Pennsylvania) abgstürzt. Bi de Aaschleeg si öbbe 3000 Mensche umcho, und si gälte als terroristische Massemord. Öbbe 15'100 vo öbbe 17'400 Persoone häi sich us de WTC-Geböid chönne rette.
Hochschule der Bundesagentur für Arbeit
Bachelorstuudiegäng
Rund 500 Studieblätze pro Joor wäären in dr Bachelor-Stuudiegäng Aarbetsmäärtmanagement (B.A.) un Berootig fir Bildig, Beruef un Bschäftigung (B.A.) aabote. S Vollzytstuudium goot drei Joor un isch in 9 Trimeschter à 4 Moonet gliideret. Fimf Trimeschter, di sognännte Presänztrimeschter, verbringe d Studänte*ne an dr Hoochschuel. In dr vier Praktikumstrimeschter absolviere si Praktika in verschiidene Beraich vu dr Bundesagäntuur fir Aarbet. D Stuudiegäng sin interdisziplineer aaglait un umfasse Inhalt us dr Beraich Räächts-, Soziaal-, Wiirtschafts- un Erzieigswisseschafte un Psichology. Zwische dr akadeemische Trimeschter verdiefe d Studänte*ne in vier Praxistrimeschter ire Wisse, z. B. in ere Agäntuur fir Aarbet oder eme Jobcenter, in eme Bedriib, bi re Chammere oder im Uusland. Mit erfolgryychem Abschluss Stuudium wird dr Bachelor of Arts (B.A.) erwoorbe.
(100) Hekate
Hekate het e Durmesser vu ebba 89 Kilometer. Si besitzt e helli silikathaltigi Oberflächi mit ere Albedo vu 0,192.
Chanukka
Chanukka-Brüüch
Wääred de Dääg vo Chanukka iberchömme d Chinder Münze zum Gschängg, und si wärde ermuetigt, e Däil vom Gäld für wooldäätigi Zwäck zu spände (Zedaka). Füre Bruuch, zue Chanukka e Gänsebroote z mache, gitt mä as Grund aa, ass mä s Fett für e Lüüchter chönn bruuche.
Haslach (Freiburg)
Im Norde wird Hasle vu dr Dreisam gegeniberem Noochberstadtteil Stüehlinger begrenzt, öschtlich dur d'Rhidal-Bahnlinie (Charlsrueh-Basel) gegeniber em Stadtdeil Wiehri un weschtlich dur d'Güterbahnlinie un Opfinger Stross gegeniber Wigarte sowie dur d'Besançonallee un südlich dur d'Guildfordallee un d'Wisedalstross gegeniber em Noochbarstadtdeil Sant Jerge.
Piz Bernina
Dr Bärg bestoot us drei Gipfel; dr middleri isch dr höggsti. E chli niidriger und ganz nooch am Hauptgipfel isch dr Südgipfel Spalla (La Spedla, ).
Dr Piz Pernina, er het denn no kä Naame gha, isch am 13. Septämber 1850 dur e Vermässer Johann Wilhelm Coaz (1822–1918) us S-chanf im Dienst vom Dufour für di topogafischi Uufnam vo dr Schwiiz zum erste Mol bestiige und vermässe worde.
Betzenhausen (Freiburg)
Betzenhüse isch dur die zentral verlaufende Stadtbahnline 1 un d'Linie 3 am Ostrand vum Stadtdeils sehr guet mit öffetlichen Verkehrsmiddel abunde. Mit dr Lage am Rand vu dr westliche Umgehigsstross vu Friburg sowie nem Autobahnzuebringer Middi isch d'Erreichbarkeit mit em Auto ebefalls sehr guet.
Spiesslaute
Uufbau und Spillwiis
Spießluute ghört zo de Langhalsluute. Verschidnigi früebabylonischi und hethitischi Relief zaiget Luteniste. Debii isch s Instrument mengisch recht gnau widergee. Deno cha gschlosse were, ass de Schallkörper d From vonnere Chürpse hett und sisch guet mögli, ass uusghöölti Chürpse bruucht wore sind, aber au anderi äänlich groosi natürlichi Hoolforme, wie de Panzer vonnere Schildchrott hend chöne bruucht were. De Hoolkörper isch miteme Resonator, z. B. Leder, öberspannt wore. E lange Spiess isch dör de Schallkörper gsteckt wore oder drufufe. Zwoo oder drai Saite wered am undere End vom Spiess festgmacht und am obere End mit Chordle aabunde, d End vo dene Chordle hanget as Zottle vom Halsendi abe. D Stimmig vo de Saite isch woll mit Hilf vo dene Chordle passiert. Saitehalter sind no nöd bikannt gsii.
De Lutenist druckt s Instrument mit aim Arm a sini Brust und schloot d Saite miteme Plektrum aa, natürli cha d Saite au mit de Hand zupft were, wa e fiinnere Too gitt. De oberi Tail vom Spiess tient as Griffbrett, wo de Lutenist mit de andere Hand d Toonhööchi agitt, wobii Bünd as Griffhilf aabroocht wore sind. Well d Form und Spillwiis vo de primitiive Spiessluute äänlich isch, wie bi de hüttige Gitarre, werd mengisch bhoptet, d Spiessluute sai die ältisti Form vo de Gitarre.
Casti-Wergenstein
Geografy
Ze de ehemalige Gmeind hend die beide Dörfer Casti und Wergeschtai ghört, wo uf em Bärgrugge zwüschet de Tobel vom Fundognbach und vom Valtschielbach liget. Wyter am Bärg obe sind dr Wyler Dumagns und die grossi und wyti Alp Anarosa. Das isch die gröschti Alp vom Bünderland, und si ghört dr Korporation Bergschaft Schams.
Technische Hochschule Ulm
Architäktur
Dr Campus Prittwitzstroß vu dr Tächnische Hochschuel Ulm isch Ändi 1950er Johr vum Architäkt Günter Behnisch uusgschafft wore. 2001 isch er wäg dr aagwändte Montaschböuwys mit Betonfertigdail in d Lischt vu dr Kulturdänkmol ufgnuu wore un stoht syterhär unter Dänkmolschutz. Aagfange böue het me im Juli 1961. Yyzoge isch mer in d Gebei im Novämber 1962.
Symmetrie (Geometrie)
Rotazionssümmetrii
D Rotazionssümmetrii um en Aggse wird au as Zylindersümmetrii bezäichnet. Dreidimensionali geometrischi Objekt mit dere Äigeschaft bezäichnet mä au as Rotazioonskörper.
Splügen GR
Gschicht
Der Name vom Dorf chunt i dr Form Speluca in ere gschichtlechä Kwellä vom Joor 831 s erschte Mol vor. Dr Namä isch vom latyynische Wort «speluca», wo uf Dyytsch «Hööhli» heisst, abgleitet. S Wort «splüg» isch no hüt i de Alpelombardische Tieläkt s Wort für «Platz under eme Felse» und «Hööli». Und einzelne Fluernäme im Biet vo Splüüge gseht me no a, ass si vo dr eltere romanische Sprochlandschaft här chöme, so wie Scabür und Scarpiola.
Im 13. Joorhundert sind Walser vom Pomatt is Rhywald cho. Sidär redt me im Taal s Walserdyytsch.
Funktion (Mathematik)
D Grundidee
E Funkzion f ordnet jedem Elimänt x von er Definizionsmängi D genau äi Elimänt y von ere Ziilmängi Z zue.
Welsch
Mitteleuropa
D Südwalser im Piemont säget em Italienische Wailschu. Degege werd südtirolisch Walsch für Italiener as negativ empfunde.
Astronomische Einheit
Definition vu dr Internationale Astronomische Union
Demit ergibt sich: 1 AE := 149.597.870.691 ± 30 m
Königsbrunn
Verwaltong
Dr Birgermoeschter vo Kenigsbrunn ischt dr Franz Feigl.
Mathon GR
S Dorf isch öpe im s Joor 840 s erschte Mol erwäänt.
Weißensee (See im Allgäu)
Renka, Zander, Hecht, Aal, Schleie, Saibling, Seaforella und Karpfe lebet im Sea. Aufm Sea tummlet sich Schwä, Haubedaucher und an Haufa Arta vo Wildenta.
Israelitische Gemeinde Basel
Die Israelitischi Gmäind Basel (IGB) isch vor mee as zwäihundert Joor gründet worde. Si isch äini vo de grösste jüüdische Gmäinde in dr Schwiz und bietet de 2000 Juude, wo in dr Regioon vo de Stadt lääbe, alli Iirichdige aa, wo für e jüüdischs Lääbe nöötig si. Es isch en Äihäitsgmäind, das häisst si isch für alli Juude unabhängig vo iirer religiööse Usrichdig doo und wird noch de Reegle vo dr Halacha gfüert.
Rongellen
Ronggelle isch e Gmaind vom Kanton Graubünde.
Das Lied von der Glocke (Oratorium)
Das Lied von der Glocke (uff Schwäbisch S Liad vo dr Glock) ischt a weltlichs Oratorium fir Solischda (Sopran, Alt, Tenor, Bass), Chor, Orgl ond Orkeschtr vom deitscha Kombonischa Max Bruch. Als Libreddo hôt’r em Friedrich Schiller sei gleichnamigs Gedicht vrwendet. Em Bruch seim Werk-Kadalog lauft dui Kombosizioo als opus 45. A Uffihrong – ohne Paus – dauret knabb zwoi Stond. Em 19. Jôhrhondert isch des Oratorium ois vo de beliabdeschde Chorwerk en de Konzertsäl gwäa.
Tim Krohn
Lebe
De Tim Krohn isch Mitglied bim Verband «Autorinnen und Autoren der Schweiz». Vo 1998 bis 2001 isch er de Präsident vo de Vorgängerorganisation, em Schwiizerische Schriftstellerinne- und Schriftstellerverband gsi. Er het unter anderem folgendi Uszeichnige übercho: de UNDA-Radiopriis (1993), de Conrad-Ferdinand-Meyer-Priis (1994), de Einzelwerchpriis vo de Schwiizerische Schillerstiftig (1998), im 2007ni het er mit «Vrenelis Gärtli» d Wahl zum beschte Schwiizer Buech gwunne und für s gliiche Werk Priise vo de Anne-Marie-Schindler-Stiftig vo Stadt und Kanton Züri becho. 2011 het er de Kulturpriis vom Kanton Glaris übercho. Er het d Bühnevorlag fürs Eisidler Welttheater 2013 gschribe.
Ortenau (Landschaft)
Di greschde Städt in de Ordenau sin Offeburg mit fuffzg dousend Iiwuhner un Lohr mit iber vierzig Dousend. Gmesse on sinere Fläch isch s de grescht Londkreis z Bade-Wirddeberg.
Rheinwald
Uf dr Nordsyte het s Rhywald zwöi churzi Sytetääler, s Butzner Tälli und s Taal vom Stutzbach. Uf dr Südsyte ligge d Sytetääler vom Chappelebach, wo vo dr Alp Cadriola chunt, s Areuataal und s Tambotaal. S Curciusataal, wo oben a Areua isch, git zwar s Wasser au zum Hinderrhy abe, es isch aber e Deil vo dr Gmaind Misox.
Orsini
D Orsini si 1629 Riichsfürste worde und 1724 bäbstligi Brinze. 1854 häi si noch em Erstgeburtsrächt dr Ditel vom ene Principe romano überchoo. Dr Zwiig vo de Orsini-Gravina, wo hüte no existiert, het 1560 dr bäbstlig Herzoogsditel überchoo.
Ländlerkapelle Oberalp
Hüt bschtaad die Formaziuu us de folgende sächs Musikante:
Formazza
Yywooner
D Yywoonerzaal isch z Pomatt syd der Midi vùm 20. Jh. al mee zrùg gange. E Dail Wyyler sin midlerwyyli nùme no im Sùmer bewoond: Bùneigè, Uf der Frütt, Oberfrütt ùn Chèrbäch
vù dr Walsersiidlig
Schtaafuwald: de Formazia de Staber Gualdo, Jm Stafenuald 1451
Tuffalt: Im Toffwalld 1493
Jahr
Dr Begriff „Johr“ isch eigetlich immer e Zittspanni, wird aber au vu Zittpunkte in unserem Kalendersystem verwendet, was insbesundere bi dr Diskussion vu Kalenderäre immer wiider zue Verwirrig füehrt, wil menki meine, s'erst Johr am Afang vu ere Zitträchnig sei e Zittpunkt un müesst dorum d'Nummere Null trage - aber s'erst Johr isch ebe s'erst un nit s'nullt. Bispiilswiis isch dr Physiker Albert Einstein anno 1879 bore worre un isch anno 1955 gstorbe. In dem Fall stoht s'Johr fer nit nächer bestimmti Zittpunkte innerhalb vu dene Johre. Er isch 76 Johre ald worre - säll isch no wiider e Zittspanni. D'Ugnauigkeit vum Johr als Zittpunkt siht mer do dra, dass dr Einstein, wär er im Spotjohr 1879 bore un im Früehjohr 1955 gstorbe, bloss 75 Johr ald worre wär, d'Subtraktion vu Sterbe- wäniger Burtsjohr also eventuell ei Läbensjohr z'viil ergä dät.
Angela Bacher
Ires Läben und Schaffe
Für iri Abschlussaarbet a de katolischen Uniwèrsitèèt Mailand hät d Bacher e Gsamtschau vo irem Pumatter Tialäkt gschribe. Drufabe hät si a der Uniwèrsitèèt Floränz en Leeruuftraag für Spraachwüsseschaft überchoo. Lang isch si aber nöd plibe – ires Hèèrz hät wider häi wele. Niderglaa hät si sich im Wyler Staafuwald (italiänisch Fondovalle) im Pumatt, und e Stell gfunde hät si as Leereri am Agroforschtlichen Inschtituut z Crodo echli wyter unen im Eschetaal.
Aristide Baragiola
Läbe
Im Jaar 1878 hät er, zäme mit sym Vatter und syne Brüedere, z Riva San Vitale im Süüdtessyn en internazionaali Privaatschuel uuftaa. 1883 isch er wider uf Straassburg und hät deet e Schuel uuftaa, wo me hät chöne sys Tüütsch und Französisch perfäkzioniere. 1884 hät er deet d Zytschrift «Il crocchio italiano» ggründet.
Saanen
Gmeind
Zur Gmeind Saanä ghörä d Ort Abländschä, Bissä, Ebnit, Gruebe, Grund, Gstaad, Kalberhöni, Saanä, Saanämöser, Schönried und Turbach.
Südlech vo Saanä si d Gmeinde Gsteig (gränzt a Kanton Wallis und ligt südlicher als Airolo) und Lauene. Dr höchst Punkt isch ds 2542 Meter hohe Giferhorä, di tiefsti Steu ligt uf a dr Saane bi dr Rüttischlucht.
Ds Dorf Saanä
Im Jahr 1911 het ds Saanä ä schlimmi Muusplag ghä. D Bürger erhalte no bis hüt (Stand 10. September 2005) für jedi erleiti Muus ä gwüssä Geldbetrag. Vier Angstellti vor Stadtverwaltig si jedes Jahr drmit beschäftigt, die vo dä Bürger iigreichte Muuseschwänz ds zehle und dr entsprechend Erlös uszzahle.
Bilten
Biltä isch die nördlichscht Gmeind vum Kantuu Glarus gsi und ghört hüt zur Gmeind Glarus Nord. S' Dorf exischtiert schu sit tuusig Jahr.
Suriyakati-Kalender
Vor dr Yyfierig vum Suriyakati-Kaländer isch s offiziäll Kaländersischtem z Thailand dr thailändisch Mondkaländer gsii, wu allno fir d Bstimmig vu dr buddhistische Fyyrtig bruucht wird.
Quito
Gschicht
Im nünzääte und au no am Afang vom zwanzigschte Joorhundert het’s z Quito es baar Revoluzione gää. 1830 isch s Land Ecuador entstande, und Quito isch sider däm syni Hauptstadt.
Karfreitag
Evangelischi Chilche
Bis in di zwoot Helfti vum 20. Johrhundert isch dr Charfrytig dr wichtigscht evangelisch Fyyrtig gsii. In vilne evangelische Gmaine wird s Nachtmool gfyyrt, as liturgischi Farb giltet schwarz oder veielett, Paramänt, Bluemeschmuck un Cheerze sin nit gängig. D Lääsige sin Värs us Psalm 22, s Gotteschnäächtslied us Jesaja , e Stell us em 2. Korintherbrief as Epischtel un d Passionsgschicht us em Johannesevangelium  as Evangelium (vilmol e Churzfassig dervu).
Excavata
Merkmol
Dr Name hän d Excavata vu ihrem typisch gformte Zällmuul (Cytostom) mit ere uusbregte Muulgrueb („excavate“ Typ), wu s bi dr maischen Arte git. D Muulgrueb wird vu dr maischten Arte gnutzt go Nahrigspartikel yyzfangen un per Phagozytos in d Zällen ufznee.
Eurovision Song Contest
Dr Eurovision Song Contest (ESC; bis 2001 z Dytschland frz. Grand Prix Eurovision de la Chanson) isch e internationaler Musikwettbewärb vu Kumpenischten un Liedschryber, wu syter anne 1956 alljohr vu dr Europäische Rundfunkunion (EBU) im Ramme vu dr Eurovision veraastaltet wird. D Aaregig derzue isch s Sanremo-Festival gsii, wu s scho syter anne 1951 git. Syt em Eurovision Song Contest 1957 schicke d Rundfunkaastalte vu jedem Land, wu mitmacht, ai Lied zum Eurovision Song Contest.
2020 isch dr Eurovision Song Contest wäg dr Coronavirus-Pandemy z erst Mol abgsäit worde. In däm Johr het s drfir e Show under em Name Eurovision: Europe Shine A Light gee.
Thierry Henry
Karriere
Dr Henry het scho geng gwüsst gha, das är möcht Schütteler wärde und isch 1990 itz französische Trainigszentrum gange. Ab 1993 het dr Thierry de füre AS Monaco afa spile, eis Jahr später het är de sis Debut ir französische Liga gha. Näne ischr abr de 1999 zu Juve gange, dete hetr abr aus Verteidiger müesse spile und isch nie so richtig glückläch gsy, drum het no im Winter zu Arsenal gwächslet. Dört het är jedi Saison mindischtens 17 Goals gschosse und isch dr erfolgrichscht Stürmer wo dä Verein jemaus het gha. Wo dr letscht Mätsch im Highbury, das isch z aute Stadion vo Arsenal, isch gsy, het Henry z letschte Goal gschosse und isch näne abeknöilet und het aus symbolischi Geste dr Rasä küsst. Är isch scho zwöi mau aus beschtä Schütteler vom Jahr bir Fifa nominiert gsi u isch vom Pelé aus eine vo dä 125 beschtä läbende Fuessbauer bezeichnet worde.
Titel und Erfolg
Individuellí Erfolg/Ehrige
Barcellona Pozzo di Gotto
Barcellona Pozzo di Gotto (sizilianisch: Bacciallona Pizzaottu) isch e Gmeind i de Provinz Messina i de Region Sizilie in Italie mit Iiwohner (Stand ).
Lag und Datä
D Nachbergmeinde sind Castroreale, Merì, Milazzo, Santa Lucia del Mela und Terme Vigliatore.
Karl-Heinz Debacher
Lääben un Wäärch
Anne 2011 het dr Debacher en Uuswahl vu Gedicht un Gschichte uf Alemannisch publiziert unter em Titel „Duets-es? Alemannische Geschichten und Gedichten“. Dr Stefan Pflaum schrybt iber des Biechli:
Dr Debacher isch syt 1971 Mitglid vu dr SPD. Vu 1979 bis 1995 isch er Vorsitzer vum SPD-Ortsverain z Ruescht gsii. Anne 1989 isch er in Gmairot gwehlt wore. Fir sy Bartei hockt er au im Chraisdag. Derzue isch er Vorstandsmitglid vum Rueschter Ortsverain vum Rote Chryz un Mitglid im Historische Verain Ättene.
Tuggen
Gschicht
Im Mittelalter hend d Groofe vo Rapperschwil en Turm baut, wo denn zum Schloss Grynau usbaut worden isch, wo im 13. Joorhundert dör Hüroot a d Groofe vo Toggeborg choo isch.
Religion
78,2 % vu de Iiwoner sind im Jaar 2000 römisch-katholisch gsii, 9,6 % evangelisch-reformiert.
Scheidegg
Iiwohner
Dr Uusländeraadoil isch 2011 bi 7,9 % gleage.
Wallace Monument
Lag
De Turm isch 1869 ide nöchi vo Stirling errichtet worde. Er befindet sich 1.5 km nordöstlich vo Stirling ufem Berg Abbey Craig. Uf dem Hügel söll de William Wallace angeblich di englisch Armee beobachtet ha, bevor er di schottische Truppe i d Schlacht gfüert het. Es isch im ganze 8 Jaar a dem Turm baut worde.
Ster
De Schüttruummeter (srm) entsprecht ennere los gschüttete Holzmängi vo aim Kubikmeter.
Früener isch au s Chlofter als Ruummaass för s Schichtholz bruucht worde. Je noch Region entspräched 3 oder 4 Steer emene Chlofter.
Mundilfari (Mond)
Bahndate
Dr Mundilfari umchraist de Saturn uf ere exzentrische Bahn ime middlere Abstand vu 18.722.000 km in 951 Däg un 13 Stunde.
Jérôme Boateng
Lääbe
Zuer Saison 2007/08 isch er vum Hamburger SV verpflichtet wore. No drei Johr isch er zue dr Saison 2010/11 zum änglische Erschtligischt Manchester City gwächslet un syt dr Saison 2011/12 spilt er fir dr FC Bayern München
Tansania
Geografi
An dr flache Kischte vu Tansania herrscht e tropisch Klima, derwlyscht s Klima in dr Bärg im Norde, im Side (Mbeya-Range, Poroto-Bärg, Livingstone-Bärg, Kipengere-Bärg, Kitulo-Platoo) un im Weschte gmäßigt isch.
Friegschicht
D Kischteregion vu Oschtafrika isch scho frie in e international Handelsnetz yybunde gsii. Arabischi un remischi Händler sin regelmäßig do aane chuu. Inwiewyt au s Inner vu Oschtafrika beraist woren isch, isch bis hit umstritte. Us antike un mittelalterlige Wältcharte wird dytli, dass zmindescht d Existenz vu dr große oschtafrikanische Seeä un dr schneebedeckte Bärg bekannt gsii isch, au wänn ihri Lag unterschidlg aagee woren isch. In eme antike Seefahrtshandbuech (Periplus Maris Erythraei) isch e Stadt mit Name Rhapta iberliferet, wu mer im Ruum zwische Tanga un em Rufidschi-Delta vermuetet.
Kolonialzyt
Im Erschte Wältchrieg isch e erschte Invasionsversuech vu Großbritanniens dur d Schutzdruppe unter em Paul von Lettow-Vorbeck in dr Schlacht bi Tanga zruckgschlaa wore. Gege di alliiert Offänsive syt 1916 het d Schutzdruppe nume no Guerillataktike chenne entgegesetze, isch aber 1917 schließlig uf Mosambik abdrängt wore. Dodermit isch di dytsch Kolonialzyt no im Chrieg z Änd gange un britischi un belgischI Druppe hän s Land bsetzt. D Kampfhandlungen, Plinderige un d Verwieschtig vum Land dur d Chriegsbarteie hän zue große Verluscht unter dr Zivilbevelkerig gfiert.
Toce
Name
Dr alemannisch Name Riiss chunt vo de Walser, wo sid em Middelalter im obere Deil vom Taal i de Dörfer vo dr Gmeind Pumatt und z Saley, z Ager, z Urnafasch und z Opsu gwoont händ.
Christophoruskirche (Basel)
D Kiirche und d Gmäind
Vom häilige Christophorus, wo dr Schutzhäilig vo dr Kiirche isch, stoot e barocki Statue uf eme Mosaik mit öbbe 9000 Stäinli in dr Kiirche und er isch au uf eme Glasfänster daargstellt. S Innere vo dr Kiirche isch ebaar Mol umbaut worde. Am Aafang si d Kiirchgänger vor allem Schiffslüt gsi. Dorum isch vo 1948 aa e niiderländische Schifferkaplan as Seelsorger iigsetzt worde. 1960 het d Christophorusgmäind dur e bischöfligs Dekret en äigeni Pfarrei überchoo. 1974 het mä zum Aadänke e groosse Anker ufgstellt. 1976 isch en Orgle installiert worde. Sit em Joor 2000 si d Pfarreie St. Joseph im Matthäus-Kwardier und St. Christophorus en äinzigi Gmäind.
Schma Jisrael
S Schma Israel
Dr Usdruck Schma umfasst die monotheistische Essänz vom Juudedum und dr Zentralkonteggst vo dr Tora, wo din d Kärnbotschaft vo dr Nöggsteliebi vorchunnt:
S Schma Jisrael in dr jüüdische Liturgii
In dr jüüdische Liturgii wird s Schma vo drei Lobsprüch umraamt, wo sich jeede filosofisch-inhaltlig uf äi Abschnitt vom Schma beziet. S Schma Jisrael wird lut rezitiert.
Skathi (Mond)
D' Skathi (Skadi) isch ein vu dr ussere Zwergmönd vum Planet Saturn.
Ufbau un physikalischi Date
D'Skathi besitzt ä Durmesser vu numme 6 km. Ihri Dichti wird ufgrund vu ihrer vermuetete Herchumft uf sälli vu Phoebe gschätzt un wär no mit 2,3 g/m3 im Vergliich zue de andere Saturnmonde relativ hoch. Si isch vermuetlich us Wasseriis mit eme hoche Adail an silikatischem Gstai zämmegsetzt. Si besitzt ä sehr dunkli Oberflächi mit ere Albedo vu 0,06, d. h., numme 6 % vum igstrahlte Sunneleecht werre reflektiert.
Fjodor Michailowitsch Dostojewski
Dr Fjodor Michailowitsch Dostojewski (🇷🇺,, wiss. Transliteration Fëdor Michajlovič Dostoevskij; * 30. Oktoberjul./11. Novämbergreg. 1821 z Moskau; † 28. Jännerjul./9. Februargreg. 1881 z Sankt Petersburg) gältet as äine vo de bedütendste russische Schriftsteller.
Lääbe
Dr Dostojewski isch zwäimol verhürootet gsi. Si ersti Frau, d Maria Dmitrijewna Isajewa, isch 1864 gstorbe, mit sinere zwäite Frau, dr Anna Grigorjewna Snitkina het er vier Chinder ghaa.
Religiosidäät und Antisemitismus
Dr Dostojewski isch dief religiöös gsi, au wenn er immer wider Zwiifel ghaa het. Er het au immer wider antisemitischi Vorurdäil in sim Wärk iigflochde.
Wurd
Vorstellige
S Vorbild vo de konkrete Verwendig vom „Wyrd-Motiv“ so wiemers i de überliferte Quelle i de Germania i profane und sakrale Kontext ibunde findet (Heliand, Beowulf), sind di spotantike philosophisch-christliche chirchliche Glaubensvorstellige nach de Theologie vom Boethius gsi. Sini theologisch-philosophische Asichte vomene Gott, wo d Welt und s Schicksal beherrscht, het er mit de Begriff fortuna und fatum prägt. Die Begriff werded bi de Überträgig vo de Boethie Trost der Philosophie dur de Alfred de Gross is Altenglische mit wyrd übersetzt, er gliichts also miteme traditionelle volkssprochige Lexem ah.
De Begriff und sini fälschlich Interpretation findet mer hüt teilwiis wieder i de neuheidnische Szene und religiöse Gruppene.
Ferrera GR
s Wappe und der Name
Der Oortsname chunt vom rätoromanische Wort Ferrera, wo im Dicziunari Rumantsch Grischun erklärt isch. S romanische Wort goot uf s latynische “ferraria” zrugg, wo au scho «Ysegruebe» bedüütet het.
Giovanni Battista Bononcini
Dr Giovanni Battista Bononcini, mänggisch au Giovanni Battista Buononcini (* 18. Juli 1670 z Modena; † 9. Juli 1747 z Wien) isch en italiänische Tschellist und Komponist gsi.
Wärk
Opere (im Ganze 27)
Livia
Ähnlichi Näme
Liv, Liva, Livana, Livi, Liviane, Liviana, Livja, Livnat, Livya, Livvija
Châtillon
Lueg au:
Zähringen (Freiburg)
Zähringen isch e Stadtdeil vu Friburg im Brisgau. Es lit am Fuess vu dr Zähringer Burg un grenzt im Süde an dr Stadtteil Herdere, im Südweste und Weste an dr Stadtdeil Brüehl mit em Industrigebit Nord un im Norde un Oste an d'Gmei Gundelfinge a. Es het öppe 8000 Iwohner.
Langenneufnach
Wahle
Ergebnis vo dr Landdagswahle seit 1986:
Kanton St. Gallen
Bürger
19,6 % sind im Usland uff d Welt cho.
Religione – Konfessione
52 % sind römisch-katholisch, 26 % sind evangelisch-reformiert, 6 % oni Konfession, 6 % islamisch. Witeri 10 % ghöred zu andere Konfessione.
Öffentlichrächtlich anerchennt sind di römisch-katholisch Cherche (de «Katholisch Konfässionstail»), die evangelisch-refermiert Cherche (di «Evangelisch-refermiert Cherche vom Kanton Sanggale»), di chrischtkatholisch Gmaind und di jüdisch Gmaind.
Fuessball
D'Ufzellig isch nöd abschlüssend.
Mia
Ähnlichi Näme
Mimi, Miana
Joann Sfar
Serie/Einzeltitel
Nit in dütscher Sproch verfüegbar:
Aargauerdeutsch
Sproochgeografy
Die Situazioon het historischi Grönd. De Kanton Aargau isch mit em Napoleon synere Mediazioonsverfassig im Joor 1803 us verschidnige Territorie, wo jewils ihri eigeni Gschicht hei kha, zämegfüegt worde.
D Sproch i de ehemalige Grafschaft Bade
Em Oschte vom Kanton, im Piet vo de ehemalige Grafschaft Bade, esch d Sprooch ned überall gliich. So säit mer zum Bischpil i de Stadt Bade Schtròòss un gèèl, im Umland ehnder Schtraass un gääl. Grad Baden ond Wettige, wo Nachberört send, hend tütlechi Unterschiid in der Ussprooch. So sait me z Bade nììd, denn und Wèèg (wi au öpe z Brugg), z Wettige aber nüüd, dänn u Wääg (wi au z Züri). Dodergäge si di offene Hochzungevokal i, u und ü, im Gägesatz zum Züritütsch, scho i de alte Grafschaft Bade so offe – un witer im Weschte isch das no me usprägt –, dass Lüt, wo schpontan i de Mundart schriibe, hüfig es e, o un es ö bruuche. Die Ussaag gseht denn zom Bispel so us: «Dodegäge send di offne Hochzongevokal i, u ond ü, em Gägesatz zom Zöridütsch, scho e de alte Grafschaft Bade so offe, ond wiiter em Weschte esches no me usprägt, dass Lüüt, wo schpontan e de Mondart schriibe, hüfig es e, o ond es ö bruche.»
La France insoumise
La France insoumise (Àbkìrzung: FI, ìn da Meedia àui LFI, dàrgschtällt dur dr griachischa Büachschtààb Phi, φ, uff Elsasisch äbba S’ Wììderschtandliga Frànkrììch) ìsch a lìnkspopulìschta un EU-skäptischa Pàrtäi ìn Frànkrììch. D’ FI ìsch àm 26. Hornung vum Jean-Luc Mélenchon grìnda worra mìt’m Ziil, s’ Progràmm L’Avenir en commun umz’sätza.
Hìntergrund
D’ Pàrtäi ìsch d’ Noohfolgera vu dr Parti de Gauche so wia vu dr Wàhlplàttform Front de gauche, wo àm 23. Àwrìl 2017 ìn La France insoumise umtaift worra-n-ìsch. Vììla Beobàchter sààga, àss d’ FI d’ gliicha politischa Schtràtegii wia àndra lìnksràdikààla Pàrtäija ìn Öiropà hàt — dàs haisst a näija Form vu Populìschmus.
Attilio Ariosti
Lääbe
Dr Attilio Ariosti het Gsang, Giige, Orgle und Komposizioon gleert. 1688 isch er in s Chloster vom Serviteorde z Bologna iidräte. 1692 isch er zum Diakon gweiht worde und isch Organist an S. Maria dei Servi, dr Chille vo sim Orde gsi. Er het Oratorie afo schriibe (La passione 1693 z Modena und S. Radegonda reina di Francia 1694, Bologna) und 1697 isch si ersti Opere Tirsi z Venedig ufgfüert worde. Vo 1697 bis 1703 isch er Hoofkomponist am Hoof vo dr Sophie Charlottes, Lietzenburg, bi Berlin worde. Dört het er d Opere La fede ne tradimenti, L'inganno, vinto della costanza und Mars und Irene komponiert und Arie, Kantate und Kammerkonzärt. Er isch denn churzi Zit am Hoof vo Anjou aagstellt gsi und zwüsche 1703 und 1709 het er für e Kaiser Joseph I. gschafft, wo dr ööstriichisch Generalagänt für Italie gsi isch.
Langerringen
Langerrenga (amtlich Langerringen) ischt e Gmoed im Landkroes Augschburg z Bayern.
Rigusker
Öberliferig
De Ptolemäus nennt d Rigusker zäme mit de Suanete, de Kalukone, de Vennone und de Brixantier. De Plinius de Älteri zällt d Rugusker zu de Völcher, wo ane 15 v. Chr. im Alpefeldzug vom Drusus und Tiberius underworfe wore sind.
Canberra
Canberra [] isch d Hauptstadt und die achtgrössti Stadt z Australie. Es isch die grössti Stadt im Innere vom Land und lit im Australian Capital Territory (ACT), 286 km südwestlig vo Sydney und 669 km nordöstlig vo Melbourne. Canberra isch e blaanti Hauptstadt und isch 1908 as Kompromisslöösig zur zuekümftige Hauptstadt gweelt worde wäge dr Rivalidäät zwüsche Melbourne und Sydney. Es het en internazionale Stedtebauwettbewärb gee und die australischi Regierig het dr Entwurf vom amerikanische Archidekt Walter Burley Griffin uuseglääse. D Bauarbäite häi im Joor 1913 aagfange, dr Status as Hauptstadt het Canberra am 9. Mai 1927 überchoo.
As Hauptstadt isch Canberra dr Sitz vo de Verfassigsorgan vom australische Staat mit alle sine Ministerie, Verwaltige und Gricht. Die möche dr grösst Däil vom Bruttosozialbrodukt us und si au dr grösst Arbetgääber. Au e Hufe soziali, wüsseschaftligi und kulturelli Instituzioone mit nazionaler Bedütig häi iire Sitz dört. Canberra isch au e beliebts Turisteziil.
Auto AG Uri
Tram
Zwüsche 1906 und 1951 isch es Tram vom Telldenkmal ds Altdorf bis zum Bahnhof Flüelen gfahre.
Kantonsbahnhof Altdorf
Mitem Usbau vom Bahnhof Altdorf zum Chnotebahnhof isch ds Linienetz im Undere Reusstal abem 12. Dezember 2021 neu gordnet worde. So isch d Linie 402 vo Altdorf Telldenkmal witer bis uf Bürglen Brügg verlängret worde und es sind d neue Linie 412 Amsteg Post−Altdorf Bahnhof sowie 413 Flüele Gruonbach−Altdorf Bahnhof worde. Äbefalls verchert d Linie 404 nümme via Attinghuse, sondern direkt zwüsche Altdorf, Ruberst/Neuland und Schattdorf, Rossgiessen.
Togo
Vu 1884 bis 1916 isch s Biet vu Togos e dytschi Kolony gsii, derno ne Velkerbundsmandat bzw. e Dreihandsbiet vu dr Verainte Nationen unter franzesischer Verwaltig. S Land isch bregt wore vum Bresidänt Gnassingbé Eyadéma, wu fascht 40 Johr lang autokratisch regiert het. No sym Dod isch sy Suhn Faure Gnassingbé an Macht chuu. Dr beede wäre e Hufe Mänscherächtverletzige vorgworfe, Döuserti vu Togolese läbe bis hit im Exil.
Volksgruppe
Togo isch e Vylvelkerstaat, wu us fascht eso vyl Ethnie wie Sprochgruppe zämegsetzt isch. D Zahl vu dr Lyt in dr unterschidligen Ethnie goht vu e baar hundert bis zue e baar Millione Mänsche. S Gfiel vu dr Zuegherigkait zue dr aigene Ethnie het syt dr Unabhängigkeit zuegnuu, was aber au als zue Spannige gfiert het.
Vorkoloniali Gschicht
Im nerdlige Togo het d Stadt Sansanné-Mango as Handelsmetropole an aim vu dr innerafrikanische Färnhandelswäg us em Sahelbiet in Richtig Siden us dr Vylzahl vu chlainere Ortschafte firigluegt.
Wittlekofen
Gschichtè
Dè Nammè leitet sich woll vom Hof vom Witilinc ab. Diè älteschtè urkundlichè Erwäänungè sin um 1100 mit Wolfganch de Witilinchoven gmacht worrè, um 1102 mit èm Bertoldus de Witilinchoven sowiè Geroldus un Bertholdus de Witilinchoven (1102), gmacht worrè durch s Kloschter Allerheiligè, Geroldus de Wittelinchoven wörd um 1111 bzw. 1112 im Rotulus Sanpetrinus uffgfüürt. 1246 wörd èrschtmòls èn Plebanus erwäänt.
Religion un Kirchè
I dè Johr 1360 un 1370 wörd èrschtmòls è Dorfkapèllè zämmè mit èrè Schlosskapèllè uff dè Burg Steinegg erwäänt, welli Filialè vo dè Pfarrei Vermatingè, im hütigè Bettmèdingè gsi isch. 1592 wörd è Kirchle z Wittlekofè konsekryrt. D Kapèllè isch im Heiligè Nikolaus gweyt worrè. Im Johr 1766 hèt d Kapèllè èn barockè Dachritter chriègt. Dè Glöcknerdiènscht isch bis 1839 im „Keerwäg“ vosää worrè, sèll hèt bedütet, dass jeddè Bürger periodisch zum däglichè Lütè vopflichtet worrè isch. Urschprünglich isch dè Gottsacker um d Kapèllè aaglait worrè. Nõchdèm d Gmeind a s Großherzogdum Baddè gangè isch, hèt mò sèbbè Gottsacker uffgää un am Ortsrand hèt mò èn neuè Gottsacker ygrichtet worrè. Wittlekofè hèt diè ganz Zit als Filialgmeind zuè dè Bettmèdinger Pfarrei ghört. Èrscht mit dè Gründung vo dè Seelsorgeeinheit Bõõdorf-Wuètè isch Wittlekofè au kirchlich zuè Bõõdorf chò.
Phaistos
Phaistos isch en antiki Stadt uf de Insle Kreta gsii. Bikannt isch de Ort wegem minoische Palast, wo do usgrabe woren isch und o dör de Diskos vo Phaistos, e rundi Toonschibe mitere Hieroglypheinschrift, wo bis hüt nonöd entzifferet isch, abgsie vo villne struube Pseudoentzifferige. Möglicherwiis isch de Name vom Ort as b3-jj-š3-tj i de Ägäische Ortsnameliste vom ägyptische Pharao Amenophis III. erwähnt.
Alessandro Petacchi
Karriere
Dr Petacchi isch 1996 Profi worde, isch aber johrelang im Schatte vom Mario Cipollini gstande und het nume bi chliine Renne Erfolg gha. 2003 het er denn bim Giro d'Italia sächs, bi dr Tour de France vier und bi dr Vuelta a España sächs Etappene gwunne. Sini Erfolg bis 2005 gönge zum e guete Deil uf s Konto vo sim Team Fassa Bortolo, wo für ihn e treno zsämmegstellt het, e Sprinterzug, won en bim Ändsprint an d Spitze vom Peloton gfüehrt het. 2004 het er mit vier Profi vo Fasso Bartolo zum Team Milram gwächslet. Bim Giro 2007 isch er positiv uf Salbutamol testet worde. Dr CAS het en schliesslig bis zum 31. August 2008 gsperrt und siini Giro-Erfolg vo 2007 und alli Resultat sit em 1. November 2007 annulliert. 2009 isch er für s Continental-Team L.P.R. Brakes gfahre, und denn für Lampre-Farnese Vini. 2010 het s wider Verdächt uf Doping gee. Im April 2013 het er si Karriereänd bekannt gää un dr Vertrag mit Lampre ufglöst. Ab Augsut 2014 isch er aber wider für s Omega Pharma-Quick-Step gfahre.
September
In de römische Provinz Chleiasie (Asia minor) het de Monet als erschte vom Johre golte, wil Kaiser Auguschtus im September Geburtsdag gha het (e kuriosi Marginalie vo dr Weltgschicht). Sälli lokali Tradition isch später mit dr Verlegig vu dr Hauptstadt nooch Byzanz im gsamte Oste vum Römische Riich, wo sich zum Byzantinische Kaiserriich entwicklet het, überno worde un het au in Russland bis zuem Johr 1700 no golte; erscht drno het me sich de allgemeine Kalenderregle agschlosse, was de Johresafang agoht.
Balkangebirge
Geographi
S'Balkangebirg isch ebba 600 km lang, verlauft in westöstlicher Richtig un isch nooch Süde hi steil abfallend. S'Gebirge mit abgrundete Bergforme wird vu vile Pässe durquert, vu dene dr Schipkapass dr bedütendst isch. Usserdem wird's vu mehrere Durbruchsdäler durschnitte, vu dene säll vum Iskâr am mächtigste isch. Höchster Gipfel isch dr Botew (2.376 m).
Sumerogramm
E Sumerogramm bizaichnet i de Orientalistik d Verwendig vomene sumerische Schriftzaiche as Ideogramm oder Logogramm i nöd sumerische Teggscht, wie Akkadisch, Hurritisch, Hethitisch oder Luwisch. D Sumerogramm wered mit Majuskle transkribiert, um si vom andere Teggscht zunderschaide.
Vaz/Obervaz
Vaz/Obervaz isch e Gmaind vom Kanton Graubünde.
Pink Friday
Pink Friday veraint verschììdana Genres, wia Pop, Hip-Hop un R&B. Zem Àlbum hann vììla Produzänta biitrajt, wia dr J. R. Rotem, dr Bangladesh, dr Swizz Beatz, dr T-Minus un dr will.i.am. Uff d’ Veräffentligung vum Àlbum hàt maa làng gwàrta. Noh dr Veräffentligug ìsch Pink Friday mìt 370.000 Verkaif uff Plàtz zwai vum Billboard 200-Chart gsìì. Schpeeter ìsch s’ Àlbum bis àm Plàtz ains ìn da Verainigta Schtààta glunga un ìsch ìn dam Lànd mìt dräifàcha Plàtiin-Schàllplàtta-n-üsszaichent worra.
Akkusativ
Akkusativ àls direkt Objekt
Ìn dr àlemànnischa Sproch gìt's aui dr Akkusativ. Wia ìn da meischta Indogermanischi Sprocha ìsch's dr Fàll vum direct Okjekt.
Anglisch
Uf Anglisch gìtt's kè rìchtiga gràmmàtischa Fall. Numma d Pronoma düen ìm Akkusativ (un ìm Dativ) wachsla.
Langweid am Lech
Gschicht
Lããgwaid ischt zom erscht Mol gnennt worda em Johr 1143 als  Lanchwate.
Janine Wissler
Bolitik
Uf em 4. Bundesbarteidaag im Mai 2014 z Berlin isch d Wissler zur stellverdrättende Voorsitzeri vu ire Bartei gwehlt wore.
Orinoco
Dr Orinoco füert 35'000 m³/s Wasser und isch us dere Sicht dr viertgrössti Fluss uf dr Wält und dr zwäitgrössti in Südamerika. In dr Lengi isch dr Orinoco dört as Fluss mit sine 2'010 km und as Flusssüsteem (vom Kwellgebiet vom Río Guaviare aa) mit ere Lengi vo öbbe 3'010 km nume dr viertlengsti noch em (Amazonas, Paraná und Rio São Francisco). Dass er doch so vil Wasser füert, chunnt vo de hooche Niiderschleeg (zwüsche 1'000 mm/a und mee as 4'000 mm/a) fast im ganze Iizugsgebiet, wo öbbe e Millioon Quadratkilometer umfasst. S Flussgebiet lit nume e bitz nördlig vom Ekwator, zringsum si im Weste d Ande und anderi Gebirg (d Sierra Nevada del Cocuy: 5'330 m) und es isch vo tropische Räägewald und Füechtsawanne bedeckt. Öbbe zwäi Driddel von em ligge uf venezolanischem Staatsgebiet und äi Driddel uf däm vo Kolumbie.
Rodelinda (Händel)
s Stück
I dr Gschicht goot’s um s dramatische Lääbe vo der Königin Rodelinde bi de Langobarde z Norditaalie im sibete Joorhundert.
S Publikum het Soloarie gärn ghaa, wo d Talänt vo de Sänger zur Gältig brocht häi. Dr Händel het s aber doch fertig brocht, das zugunste vo dr Expressividäät und dr Dramatik usznütze. Rodelinda isch villicht s beste Bispiil drfür wie mä das cha mache.
Phoebe (Mond)
Bahndate
D'Phoebe un dr Japetus sin die einzige grössere Mönd im Saturnsystem, wo ihri Bahne nit in dr Äquatorebeni vum Planet lige hän.
Ufbau un physikalischi Date
Die meiste Saturnmönd besitze e sehr helli Oberflächi, nit so d'Phoebe. Ihri Oberflächi isch mit ere Albedo vu 0,08 extrem nidrig. Numme öppe 8 % vum igstrahlte Sunneliecht werre reflektiert, so dass ihri Oberflächi fast schwarz erschint.
E Uswertig vu dr Bilddate het ergä, dass d'Oberflächi vu dr Phoebe die höchst bisher festgstellt Kraterdichti im Sunnesystem ufwiist. D'Kraterdichti isch e Gradmesser fer s'Alder vu dr Oberflächi vume Himmelskörper. D'Phoebe chönnt deno nooch Agabe vu dr NASA mit 4,5 Milliarde Johre ugfähr so ald si wie s'Sunnesystem selber un dät demit zue dr Objekte ghöre, wo sich sit dem sinere Entstoig chum veränderet hän.
Die retrograd Bahn un d'Zämmesetzig len druf schliesse, dass d'Phoebe ursprünglich e Kentaur gsi isch, wo vu dr Gravitation vum Saturn igfange worre isch. Kentaure sin e Gruppe vu Planetoide us em Kuipergürtel, wo sich uf exzentrische Bahne zwische dr Planete Jupiter un Neptun um d'Sunne bewege.
Bi grössere Ischläge chönnte Bruchstücker in dr Weltruum gschlüderet worre si, wo jetz u. a. as die Mönd Skathi, Mundilfari, Suttungr un Thrymr um dr Saturn chreise.
Susanne Hennig-Wellsow
Familie, Uusbildig un Beruef
Dr Vater vu dr Susanne Hennig het as Laschtwaagefahrer gschafft un het in dr DDR Kriminalischt bi dr Volksbolizei glehrt. Iri Mueter isch in dr DDR Standesbeamti gsii un het ab Mitti 1990er Joor im Inneminischterium gschafft. D Hennig het ire Abitur anne 1996 am Erfurter Sportgymnasium gmacht. Vu 1984 bis 1999 isch si Laischtigsportleri im Yysschnälllauf gsii. Anne 1996 het d Hennig an dr Universiteet Erfurt aafange Pedagoogik studiere un s Studium 2001 as Diploom-Pedagoogi abgschlosse. Derno het si vu 2001 bis 2004 bi dr PDS-Fraktion im Diiringer Landdaag as wisseschaftligi Mitarbaiteri fir Bildig un Meedie gschafft. D Hennig-Wellsow isch ghyroote, het e Chind (* 2014) un läbt z Erfurt.
Meitingen
Dialäkt
Dr Dialekt vo Meidinga ghert zom Schwäbisch.
Zahlentheorie
Die elementari oder arithmetischi Zaaletheorii
Vo dr Antike bis in s sibzääte Joorhundert het sich d Zaaletheorii as e grundständigi Disziplin behauptet und isch ooni anderi mathematischi Däilgebiet uschoo. Iiri äinzige Hilfsmiddel si d Äigeschafte vo de ganze Zaale gsi, bsundrigs d Primfaktorzerleegig (dr Fundamentalsatz vo dr Arithmetik), d Däilbarkäit und s Rächne mit Kongruänze. Wäge däm wird si au as elementari Zaaletheorii bezäichnet. Wichdigi Resultat, wo mä mit Hilf vo elementare Methode cha überchoo, si dr Chläini Satz vom Fermat und däm si Verallgemäinerig, dr Satz vom Euler, dr Chinesischi Rästsatz, dr Satz vom Wilson und dr Euklidischi Algorithmus.
Die analütischi Zaaletheorii
As erste het dr Euler gmerkt, ass mä Methode vo dr Analysis und dr Funkzioonetheorii cha bruuche, zum zaaletheoretischi Frooge z lööse. Wichdigi Brobleem, wo mit analütische Methode glööst worde si, beträffe mäistens statistischi Frooge noch dr Verdäilig vo Primzaale und deren iiri Asümptotik. Doodrzue ghööre zum Bischbil dr Primzaalsatz, wo scho dr Gauss vermuetet het, wo aber erst am Ändi vom 19. Joorhundert bewiise worde isch, und dr dirichletsche Satz über Primzaale in arithmetische Progressioone. Usserdäm brucht mä analütischi Methode für zum d Dranszendänz vo Zaale wie dr Kräiszaal \pi oder dr Eulersche Zaal e z bewiise. Im Zämmehang mit em Primzaalsatz isch zum erste Mol die Riemannschi Zeta-Funkzioon undersuecht worde, wo hüte zämme mit iire Verallgemäinerige Geegestand vo dr analütische wie au vo dr algebraische Forschig und dr Usgangspunkt vo dr Riemannsche Vermuetig isch.
Die algebraischi Zaaletheorii und die arithmetischi Geometrii
Wo dr Grothendieck die algebraischi Geometrii nöi formuliert gha het und bsundrigs wo d Schemata iigfüert worde si, het mä in dr zwäite Helfti vom zwanzigste Joorhundert afo gsee, ass d Zaaletheorii as e Spezialfall vo dr algebraische Geometrii cha aagluegt wärde. Die modärni algebraischi Zaaletheorii wird doorum au as geometrischi Zaaletheori oder arithmetischi Geometrii bezäichnet, wo dr Begriff vom Schema din e zentrali Rolle spiilt.
Oiagros
De Oiagros  isch i de griechische Mythologii e thrakische König. Er isch de Soo vom Pieros und hett mit de Muse Kalliope di grüemte mythische Sänger Orpheus und Linos zügt. Au de Marsyas söll nochere Version e Soo vonem sii.
Steinhausen
Steinhausen isch de Name vo däne geografische Objekt:
Merowingischer Bruderkrieg
596-613: Dr Theudebert II. und dr Theuderich II.
Aber d Allianz vo de Brüeder het nit lang ghebt: 604 isch e Gränzkonflikt usbroche, und 605 het me e Chrieg grad no chönne verhindere, aber si hai sich in de Johr druf noch Verbündete umgluegt. 610 hai si sich in der Pfalz Seltz im Elsass droffe. Dr Theudebert II. isch mit ere Armee erschiine und het sich so chönne duresetze. Wo 611 dr Theudebert gege d Aware ins Fäld zogen isch, het dr Theuderich 612 das usgnützt für zum in d Offensive z goh. Er het si Brueder zerst bi Toul und spöter bi Zülpich gschlage. Dr Theudebert und sini Söhn si in Gfangeschaft grote und dödet worde; dr Merowech, wo erst grad uf d Wält cho isch, isch uf eme Felse z Dod gschlage worde. Im Theuderich het aber si Siig nit vil gnützt, denn scho im Johr druf isch er z Metz im Alter vo 25 gstorbe.
D Brunichild het sofort greagiert und het ihre Uränkel Sigibert II., e Sohn vom Theuderich II., zum König lo erhebe, für zum sälber d Regäntschaft z überneh. Dr Adel whet das aber not welle akzeptiere. Die austrasische Adlige hai sich sofort em Chlothar II. agschlosse, die burgundische erst, wo si vo de Neustrier bi Châlons-sur-Marne konfrontiert worde si. Dr burgundisch Huusmeier het d Brunichild Orbe bi Neuchâtel verhaftet und het se an dr Chlothar II. usgliiferet. Dä het se lo foltere und vom ene Ross z Dod lo schleife. Au zwei vo de vier Söhn vom Theuderich II. si dödet worde; nume dr jüngst, dr Merowech, het dr Chlothar verschonte, wil er siis Göttichind gsi isch, währed em zweite, em Childebert, s groten isch z flüchte; vo beide Chinder het me aber nie meh öbbis ghört.
Au wenn dr Bürgerchrieg mit dr Wiidervereinigung vom Frankeriich gändet hai, si d Gwünner die Adlige gsi, wo ihri Macht vergrösseret hai und d Verliere s mächtige Königtum und d Idee vom Zentralismus, wo d Brunichild verdräte het. D Inthronisierig vo Chinderkönig in alle Riichsdeil, wo Regäntschafte nötig gmacht hai, isch e wichdige Grund für die Machtverschiebig.
Nomenklatur der Enceladus-Topographie
Krater
Enceladischi Krater sin daift uf Figure us Tusendunaini Nacht.
SBB Ae 6/6
D Ae 6/6 isch ursprünglich e Gotthardloggi, wu mer nüt nuch uf em ganze Netz vu dr Schwiizerische Bundesbaan vor Güeterzüüg aatrifft. D Ae 6/6 drait dè Bynamè D Königin vum Gotthard.
Am 4. Septämber 1952 isch denn au d Brown Boveri z Münchäschtäi fertig wordä mit em eleggtrische Täil, und me hät dr Prototyp uf d Streggi gschiggt. Er isch 124 Tonne schwär gsii und het chänne mit 120 Stundekilometer fare. Im Driiefüfzgi isch denn dr zwäiti Prototyp erschine, und me het si im Regeldiänscht uf dr Gotthardschtreggi iigsetzt. Dänn sind aber gravierendi technischi Mängel vürechuu. Mängmal sind Faarmotore uusgschtige, und me het si müese vum Gotthard abzie. Im Flachland sind sie mängmaal mit füüf Faarmotore und me Balascht iigsetzt wordä. S ganz Syschtem händs müese wiiterentwiggle.
Fundamentalsatz der Arithmetik
D Bewiise für die bäide Ussaage sin elementar, wärde klassisch as Widerspruchsbewiis formuliert und nütze d Woolordnig vo de natürlige Zaale us. Zum erste Mol isch dr Satz vollständig und korräkt vom Carl Friedrich Gauß in de Disquisitiones Arithmeticae bewiise worde. Er isch aber in ere liicht abgwandlete Form scho im Euklid bekannt gsi.
J.P. Love
Läbe
Im J.P.Love sy Buebetroum isch immer ds Singe gsi und im Jahr 2008 het er e Sängerkariere agfange.
Jaleo
Jaleo isch im Flamenco e Zueruef om d Musiker und d Tänzer aazfüüre. Bi de traditionelle Flamencoaläss gits Jaleadores, wo mit Chlatsche (palmas), Fingerschnalze (pitos) und Zuerüef (jaleos) d Musig und de Tanz rhythmisch understützed. Bikannti Zuerüef sind:
Pharao
Dr Politiker
Aber d Pharaone hai durchus gwüsst, ass mä Underschdützig nid immer cha chaufe odr, wenn se eim versproche worden isch, sich denn cha druf verloo. Im Middlere Riich isch d Lehr vom Amenophis gschriibe worde, wo drvor warnt, sich allzu sehr uf anderi z verloo: Dr Schbitz siig än eisame Blatz und nid emol Familieband wurde Dreui gwährleischde.
D Familie
Mä weiss nit vil über die persönlige Beziehige zwüsche königliche Eltere und ihre Chinder. D Amarna Ziit isch in dere Beziehig än Usnahm, wem mä dä Inschrifte und Relief cha glaube. Dr Echnaton und si Frau Nofretete si as Eltere abbildet, wo mit ihre Chinder schbiile und sä umarme, odr dr König beschriibt si Freud an siine Maitli uf emä Gränzschdei. Die meischde Königinne und König hai wohrschiinlig ihri Chinder so behandlet. In dr Literatur mindeschdens, in Gschichde wie d Gschicht vo dr Prinzässin Ahura, wärde d König as Väter beschriibe, wo alles für ihri Chinder wurde due. Wil das aber erfundeni Gschichte si, säge si wohrschiinlig meh über die us, wo sä gschriibe hai.
Königlichi Ziitverdriib
Si hai aber au ruehigeri Ziitverdriib gha. Ass dr Echnaton gärn mit siiner Familie zsämme gsi isch, weiss mä vor allem us de Abbildige, wo zeige wie dr Sunnegott Aten die königlichi Familie gärn het und se mit siine Schdrahle schdriichlet. Au bim Schbiile si die königliche Familie abbildet worde, vor allem bim Senet, emä Schbiil, wo mä drvo dänggt, ass es mögligerwiis metaphysischi Aschbäkt gha haig.
Kürzell
Kirrzl (dt. Kürzell, vun Kirch-Zell) isch e Dorf im owere Riäd (Ortenau), wu anne 1972 in d'Gmain Missene iigmainded wore-n-isch. Kirrzl het ebbene 1450 Iihwohner un g'hert zuem Ortenaugrais in Baade-Wirddebäärg. D'Undiz, e Bach wu üs de Gegend vun Kibbennä kummt, fliäßt im Oschde am Dorfrand vabei. Hizedags kummt hinder de Undiz no d'Audobahn, un dann kummt de Lohrer Flugblaz.
Tiernamen Entlebuch
Die Liste zöut d Näme vo Tier uf, wo im Äntlibuech im Kanton Luzärn bruucht wärdä. Derzue ghörä Dörfer Wärtistei, Romoos, Dopplischwand, Äntlibuech, Schüpfe, Äschlismatt, Marbach und Flüeli, Söräbärg.
Solothurn
Sproch und Dialäkt
Dr hochalemannisch Dialäkt vo Soledurn ghört zue dr Dialäkt vo dr Region Soledurn, wo ähnlich si zum Bärndütsch.