cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Adolf Ogi
Nach dr Ziit als Bundesrat
Am 18. Oktober 2000 hät de Adolf Ogi siin Rücktritt als Bundesrat per Endi Jahr bekannt geeh. Nach siim Rücktritt hät er bi dr UNO es Mandat als UNO-Sonderbotschafter für "Schport im Dienscht vo Entwicklig und Friide" übernaah. Er isch debii direkte Berater vom UNO-Generalsekretär Kofi Annan gsi. In dere Tätigkeit, wo mit eim symbolische Dollar pro Jahr entlöhnt worde isch, het er sich schtarch für s Internationale Jahr vom Schport engagiert, wo vo dr UNO für 2005 uusgruefe worde isch. Ihm isch im Jahr 2005 vo de Universität Bern de Ehrendoktor vo dr Philosophisch-humanistische Fakultät verliehe worde. De Ogi hät Aafangs 2006 aakündigt, nach em Uusscheide vom Kofi Annan us em Amt vom UNO-Generalsekretär Endi September 2006 nümme als Sonderbotschafter für Schport zur Verfüegig z schtah.
Affoltern im Emmental
Politik
Bi de Nationauraatswahle 2011 het s das Ergebnis ggää: BDP 12,8 %, CVP 0,8 %, EVP 9,1 %, FDP 5,1 %. GLP 3,2 %, GP 3,0 %, SP 9,8 %, SVP 49,7 %, Suschtigi 6,5 %.
Gmeindspresidänt vo Affoutere isch dr Jürg Stalder (Stang 2013).
Jules Meininger
Litteràrisch Wark
Ar zeehlt bi da milhüüser Dìchter, àwer doch nìt bi da greeschta beriahmta. Vu sim Wark ìsch folgendes veräffentligt worra:
Velarer Konsonant
Velari Luut gits in fascht jedere Sprooch uff de Wält.
Persische Sprache
d Sprooch
Die persischi Litratuur ghöört zu de bekanntiste und iiflussriichste uf dr Wält mit Dichder wie em Rumi, em Omar Khayyam, em Hafis, em Saadi, Nezami, Dschami oder Firdausi, wo u. a. au öiropäischi Dichder wie dr Goethe beiiflusst häi.
Communauté de communes du Warndt
D Communauté de communes du Warndt isch e Kommunalverband im franzesische Département Moselle, wu fimf Gmaine im Arrondissement Boulay-Moselle aaghere.
Orphischer Kubismus
D Moolerei hätt eso as Middel vo dr Erkenntnis neu sötte begründet und dr Rang vom Mooler neu bewärtet wärde, denn nume dr Mooler siig in dr Lag, die Wirkligkeit nit nume z gseh, sondern au z vermiddle. Dr Delaunay het zu siine Fänsterbilder gsait, ass hinder jedem vo dene Fänster ä neui Wirkligkeit wurd lige, wo s ABC vo de Usdrucksmögligkeite siig, wo die physikalische Elimänt vo de Farbe bruuche und wo die neue Forme drus chönne gstaltet wärde. «In dieser Malerei trifft man noch auf Andeutungen, die an die Natur erinnern, aber in einem allgemeinen Sinn, nicht in einem analytischen und beschreibenden wie in der vorhergehenden kubistischen Epoche.»
Vor allem d Sonia Delaunay-Terk und dr Amerikaner Patrick Henry Bruce, ä Schüeler vom Henri Matisse, hai sich in ihre Aarbede vom Orphismus lo beiiflusse. Usserdäm sölle Wärk vom Marc Chagall, vom Raymond Duchamp-Villon und vo de Mitgliider vom «Blaue Reiter» und vo dr Section d’Or vom Orphismus inspiriert worde si.
Ruth Metzler-Arnold
Uusbildig und Bruef
Nach eme Schtudium vo de äecht a dr katholische Universität Friburg isch d Ruth Metzler zäme mit ihrem Maa Lukas Metzler in Kanton Appezell-Innerrhode züglet.
Als Bundesrätin
I dr Landesregierig hät si ufgrund vo ihrer Uusbildig s Eidgenössische Juschtiz- und Polizeidepartement übernaa, wo am ehnschte uf si zuegschnitte gsi isch. Deet hät si sofort mit ere Reie heisse Iise z tue ghaa, vor allem mit dr Flüchtlingswelle im Gfolg vom Kosovochrieg. In de folgende Jahre isch es ihre aber glunge, für alli Vorlage, wo si verträtte hät, i dr Volksabschtimmig e Mehrheit z finde.
Si isch im Jahr 2003 Vizepräsidentin vo dr Schwiizerische Eidgenosseschaft gsii und wär wahrschiinlich im Fall vo ihrer Widerwahl 2004 Bundespresidäntin worde.
Heinrich von Isny
Dr '''Heinrich II. vo Isny' OFM (* 1222 z Isny as Heinrich Göck(h)elmann''; † 17./18. Merz 1288 z Hagenau), au Knoderer und Gürtelknopf gnennt, isch as Heinrich IV. vo 1275 bis 1286 Bischof vo Baasel gsi, as Heinrich II. 1286 bis 1288 Erzbischof vo Mainz und under em Rudolf vo Habsburg Erzkanzler vom Riich.
Lääbe
Wo dr Rudolf I. dr Mainzer Landfriide non emol nume für en äinzelns Stammgebiet het welle lo beschwöre, het dr Rudolf dr Heinrich zum Landfriidenshauptmaa und Riichswikar vo de Thüringer Länder ernennt und dä het am 29. Merz 1287 dr Landfriide duuregsetzt, wo vom Köönig bestätigt worde isch. Das het aber nid ghulfe und dr Rudolf het denn dr Mainzer Landfriide uf em Würzburger Hoofdaag vo 1287 ernöijeret. Im Heinrich si Noochfolger as Landfriidenshauptmaa isch dr Landvogt vo dr Wetterau, dr Gerlach vo Breubärg worde.
Rudolf Ernst Keller
sys Läbe
Deet isch de Chäller im glyche Jaar a der Uni Manchester as Läktoor aagstelt woorde und isch vo 1947 bis 1949 «Assistant Lecturer» gsy. 1949 hät er deet der M. A. gmachet und isch drufabe as «Lecturer» a d Uni London, im 52i aber wider zrugg uf Manchester, zum bis i s 59i «Senior Lecturer» z sy. Vo 1960 bis 1982 hät er dänn deet as Profässer für tüütschi Spraach und elteri tüütschi Literatuur («German Language and Medieval German Literature») gwürkt. 1968–1970 isch er Dekaan vo synere Fakultëët und 1976–1979 Pro-Vizikanzler vo der Uni gsy. I dëre Zyt isch die gërmanischtisch Abtäilung vo der Uni Manchester äini von grööschten und erfolgrychschte z Groossbritannie woorde – um 1985 ume sind föif vo nüün wakante britische Leerstüel mit Gërmanischten us Manchester bsetzt woorde.
syni Publikazioone (Uuswaal)
Zum Tüütsch as Ganzes; tüütschi Umgangsspraach; Alttüütsches
Hinterglasmalerei
Gschicht
D Bilder, wo dört gmoolt worde si und wo vor allem religiösi Motiv, bsunders Abbildige vo Heiligi, gha hai, si vo Huusierer, de sogenannte „Kraner” oder „Bandlkramer” in dr ganze Monarchii verchauft worde. Si si in Huus- und Wägkapälle und im Herrgottswinkel i dr Stuube ufgstellt und au für divärsi Wallfahrtsort broduziert worde. Dört hai d Pilger Hinderglasbilder chönne chaufe, wo dr jewiilig a däm Ort verehrti Heiligi dargstellt hai.
Sprachatlas von Oberbayern
Dr Sprochatlas vu Oberbayern (dt. Sprachatlas von Oberbayern, churz SOB) stellt di sprochgeografische Verhältnis vu dr bairische Dieläkt z Oberbayern dar. Dr SOB isch e Deilprojäkt vum Bayrische Sprochatlas, s wird an dr Universitet Passau dra gschafft. Är stoht in dr Tradition vu dr oberdytsche Chleiruumsprochatlante, wu d Methodik vun ene zerscht vum Schwyzer Sprochatlas entwicklet woren isch.
Publikation
E Großdeil vum gsammlete Matrial wird in Atlasform ufbereitet un in segs Bänd vereffentligt. Erschine sin bishär fimf Bänd.
Böbingen an der Rems
Verwaldong
Dr Schuldes vo Bebenge ischt dr Jürgen Stempfle.
Dialekt
Dr Dialekt vo Bebenge ghert zom Schwäbisch.
Georges Brassens
Diskografii
Elteri franzöösischi Chansons:
Walzenhausen
Geografi
Walzehuuse liit uf ere Terrasse öber em Bodesee ond em Rhiital. Vo de Gmäändsflechi sönd 52,4 % landwertschaftlechi Flechi, 34,4 % Wald ond 13,1 % Sidligsflechi.
Gschicht
Walzehuuse isch zom eerschte Mool gnamset worde em Joor 1320 als ze Waltzenhusen.
Makedonische Renaissance
S oströmische Riich het wäge de arabische Erobrige und dr Landnaam vo de Slaawe uf em Balkan am Aafang vom 7. Joorhundert e groosse Däil vo sim Territorium, sinere Bevölkerig und si Iikomme us Stüüre verloore. Im 7. Joorhundert het e Dransformazioonsbrozäss aagfange, wo dr Staat, d Gesellschaft und d Kultur stark veränderet het. Dr Staatsapparat, wo bis denn no stark vo spootantike Elemänt brägt gsi isch, isch grezisiert worde; Latiinisch isch as e Sprooch vo dr Armee und dr Bürokratii vollständig vom Griechische abglööst worde. Us em spootrömischen Ostriich isch eso s byzantinische Riich worde, au wemm men em erst in dr Modärne eso het afo sääge. Byzanz isch denn Joorzääntelang ganz mit em Abweerkampf an de Gränze und mit innenpolitische Broblaem wi dr Bilderstrit beschäftigt gsi.
Basler Handfeste
Dr Inhalt
Dr Bischof schwört in dr Handfesti, ass er sis ganze Lääbe lang dr Stadt e Bürgermäister und e Root wurd gee, wenn d Bürger das vo iim wurde verlange. E Kiiserkollegium, wo us zwäi fürstbischöflige Dienstmanne, vier Bürger, wo us em vorige Root gweelt wurde, und zwäi Doomhere bestoot, wurd iigschwoore und wurd us de Bürger, Ridder und Handwärker vo dr Stadt e Root und e Bürgermäister weele. Dr Bürgermäister müess in dr Stadt woone und döf nid scho im Joor vorhär Bürgermäister gsi si. Dr Bischof bestätigt au alli Rächt und Freihäite, bsundrigs die vo de Zümft. Er schwört no, ass er ooni dr Wille vo de Bürger käni Stüüre wurd erheebe. Dr Bischof und d Bürgerschaft verpflichde sich, enander biizstoo. D Bürger iirersits verspräche, ass si s Bistum wurde understütze sini Rächt z verdäidige und ass si käni Verschwöörige wurde aazettle.
Gschicht
1506 isch d Handfesti vom letschte Bischof, wo z Baasel residiert het, vom Christoph vo Uteheim, no äinisch bestätigt worde. D Stadt het sich in dere Zit mee und mee vo iirem Stadther sälbständig gmacht, und mit dr Reformazioon isch im Fürstbischof si Macht ganz ume gsi, und er het d Stadt verloo.
Leyweiler
Gschìcht
Leiwiller ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 706 àls Liedes villa (1365: Leuwiler, 1544: Lewiller).
Nikias
Lääbe
Dr Nikias isch dr Soon vom nöiriiche Athener Nikeratos gsi. Er het zwäi Brüeder, dr Eukrates und dr Diognetos, ghaa. Dr Eukrates isch au en athenische General gsi. Dr Historiker Xenofon säit, ass dr Nikias stäiriich gsi sig und häig sis Vermööge brucht, uum sich bi dr Bevölkerig vo Athen beliebt z mache. S Familievermööge isch vo Silbermine im attische Laurion choo. Dört het dr Thraker Sosias für e Nikias mee as 1000 Sklave usbütet. Dr Thukydides und anderi beschriibe dr Nikias as fromm, rächtschaffe und distanziert. Er het zu sällere Grubbe us dr riiche athenische Oberschicht ghöört, wo wie d Aristokrate Sparta in vile Hiisichte bewunderet häi. Im Geegesatz zum Perikles het er dorum en eender moderate Kurs gegenüber de Lakedaimonier understützt und eso mit dr Politik vom Kimon witergmacht. Noch em Dood vom Perikles im Joor 429 v. d. Z. het er zwar si Iifluss chänne vergröössere, het sich aber mit em Kleon as Konkurränt müesse usenandersetze.
Allmendingen bei Bern
Gschicht
Aumedinge isch zum erschte Mal gnennt worde im Jahr 1256 aus Alwandigen. Aumedinge isch bis zum 31. Dezämber 1992 en Ortsteil vo Rubige gsi. Bis zum 31. Dezämber 2009 het d Gmeind zum Bezirk Chonufinge ghört.
Politik
Bi de Nationauraatswahle 2011 het s das Ergebnis ggää: BDP 21,7 %, CVP 2,1 %, EVP 2,9 %, FDP 12,3 %. GLP 2,9 %, GP 8,0 %, SP 13,9 %, SVP 31,8 %, Suschtigi 4,4 %.
Bezirk Courtelary
Dr Amtsbezirk Courtelary het 22'339 Ywohner (Stang 31. Dezämber 2008) uf 266 km² gha. Am 1. Jänner 2010 si auui Gmeinde vom Amtsbezirk Courtelary Teil vom Verwautigskreis Bärner Jura worde.
Kloster Gnadenthal
Under em Naame Kloster Gnadedaal (hoochdütsch Gnadenthal) si bekannt:
Narrenmesse
Als Narremess (au „Hästrägermess“) wèrd e remisch-kadolische heilige Mess bezeichned, die èn dr Zeid vo dr schwäbisch-alemannische Fasnet mit Åkläng am fasnetliche Brauchdum gfeirat werd.
Breisgaumilch
Gschicht
Im März 2009 isch bekannt wore, ass e baar Produkt vu dr Molki, wu unter em Markenamme Schwarzwälder verdriibe wore sin, vun eme Unternähme im Allgai härgstellt wore sin. In dr Folg het sich s Unternähme zwunge gsäh, di beede Ufsichtsrotsvorsitzer Gottfried Herrmann un däm syy Stellverdrätter Markus Kaiser z entloo. Si sin verantwortli gsi fir die Umgstaltig, wu em Verbruucher vorgee gha het, s sej e Produkt us em Schwarzwald. Bis zue dr ändgiltige Chlerig vu dr Personalaaglägeheit uf dr Generalversammlig am 16. April 2010 het derno dr Bundesverband vu Dytsche Milchvehhalter d Mehrheit im Ufsichtsrot gha. An däm Dag sin dr Vorstand un dr Ufsichtsrot vu dr MEV gschlosse zruckdrätte, was am Vordag bin ere Grichtsverhandlig vor em Landgricht Fryybeg zum Vorfall im Merz veryybart woren isch.
Romagna
D Romagna bildet hüte mit dr Emilia d Region Emilia-Romagna.
Klappenhorn
Inschtrumäntèfamilliè
S git im Wesèntlichè zwei Bauartè vo Klappèhörner: D Bügelhörner mit Klappè, dèrrè iren Schallbecher nõch vornè zeigè duèt, un dè Ophikleidè, dèrrè iren Schallbecher sich nõch obbè richtet. S Waldhorn mit Klappè hèt sich nit behauptè chönnè, wa au uff Form vum Horn, nämlich chraisrund, zruggzfüürè isch. Denäbbè git s auch èng mensuryrti Blèchblõsinschtrumänt mit Klappè wiè d Klappèdrumbeetè.
Brasidas
Dr Brasidas (, † 422 v. d. Z. bi Amfipolis in Nordgriecheland) isch en antike spartanische Fäldher gsi in dr erste Helfti vom Peloponnesische Chrieg.
Sergei Michailowitsch Eisenstein
Lääbe
Syy internationale Durbruch as Regisseur her er mit em Revolutionsfilm Panzerkreuzer Potemkin ghaa, wu hite zue dr Klassiker vu dr Filmgschicht zellt wird wie au syni Film Oktober un Iwan der Schreckliche. Syni spetere Film sin dailwys Opfer vu dr Zensur wore.
Dr Eisenstein het bi zwee vu syne Film mit em russische Komponischt Sergei Prokofjew zämmegschafft: Alexander Newski un Iwan der Schreckliche. Dää isch as Dreidailer blant gsii, dr Eisenstein het aber nume di erschte baide Dail chenne fertigstelle. Derwylscht dr erscht Dail vu Iwan der Schreckliche 1945 mit em Stalinbryys uuszaichnet woren isch, isch dr zweet Dail wäg ere nit gnaue Umsetzig vu sowjetische Gschichtsbilder eme Uffierigsverbot unterworfe wore, wu erscht drei Johr speter wider ufghobe woren sich. Unabhängig dodervu isch Eisenstein wäge syne Laischtige im sowjetische Filmberaich persenlig vum Stalin gehrt wore. Syt syym Film Streik het dr Eisenstein mit em Kameramann Eduard Tisse zämmegschafft.
Wolfhalden
Gschicht
Im Joor 1445 hèt em Alte Zörichrieg d Schlacht a de Wolfhalde stattgfonde. 1540 wird zom eerschte Mool de Hoof Wolfhalde gnamset, d Hööf Hasli ond Sonder scho em Joor 1225.
Wellendingen (Bonndorf)
Vokeer
Wèllèdingè lyt a dè B 315 unterhalb vo Bõõdorf, d B 315 gòt durch s Dorf durrè. Wõrènd d B 315 vo Bõõdorf hèr durch s lycht abschüssige Obbere Mèrrèbachdal dehèr chunnt, gòt si ab èm unterè Dorfrand vo Wällèdingè i dè Mèrrèbachschlucht bis zuè dè Dillèdorfer Sägi witter. Knapp unterhalb vo dè Dorfmitti zwygt d L 170 ab, d Alpschtrõß, uff dè Wägwyser au als Panoramaschtrõß aagschribbè. D Alpschtrõß gòt vom Dalboddè wäg übber dè sognannte Wällèdinger Stich bis uff d Alphöchi bim zum Obberholz, wo i dè Nöchi vom Obberwangèmer Wyler Sparrèbärg lyt, un vo dort witter übber dè Golfblatz bi dè Obberè Alp, s Naturschutzgebièt Spièßèbärg un witter bis Stüèlingè.
Anitta (Herrscher)
Weblinks
Anitta-Text bei Titus, Universität Frankfurt
Trudel Wulle
Aus ihrem Leaba
Wia fenf Johr schbätr dr Soh Götz uf d Welt komma ischt, hot d Trudel Wulle au graußa Zeit lang ufs weitre Schauschbiila vrzichdet. Erscht em Johr 1963 hot se wiidr Rolla ôgnomma, desmôl beim Fernseha, en de Schwäbische Geschichten vom dômôliga Siddeitscha Rondfonk, wo se zamma mit ihrem Môô a Neabaroll gschbiilt hot. Em Lauf dr Zeit send noh an Haufa Uftridd en andre Fernsehschbiil ond –seria drzuakomma. Oft hot mr se au en schwäbische Heerschbiil erleaba kenna, wo em Landesstudio Diibenga vom dômôliga Sidweschtfunk produziirt worra send.
Konrad I. von Württemberg
Dr Konrad isch Suhn vun eme edelfreie Herrn vu Beutelsbach un wahrschyns e Noochuu vu dr salische Herzeg Konrad I. un Konrad II. vu Kärnte. Är isch e Brueder vum Hirsauer Abt Bruno vu Beutelsbach (1105–1120) un vu dr Liutgard vu Beutelsbach gsii. Syy Frau isch d Werntrud gsii. Är giltet as Stammvater vum Huus Wirttebärg.
Syllogismus
Modale Syllogisma
Noch dr assertorischa Syllogischdik hot der Aristoteles no a modale Syllogischdik entwigglet. En d Syllogisma hot er dort außer kategorische Aussaga au no sodde mit Modaloperatora 'notwendigerweis' ond 'möglicherweis' eigsetzt; in Formla dät ma se heit so schreiba: \Box(AaB) ond \Diamond(AaB) ond gnauso fir e, i, o. Außerdem hot er au no an Kontingenz-Operator davor gsetzt, fir dens koi eiheitlichs Symbol geit. Dui modale Syllogischdik isch zemlich omfangreich ond goht über 14 Kapitel und hot iber hondert modale Syllogisma. Se isch au reacht kompliziert ond et so oifach zom Interprediera. S gibt viele Versuach, seine modale Syllogisma logisch gnau in Formla mit Modaloperatora zfassa. Siebzig Johr lang hot ma se ausgiebig analysiert ond no a Resümee zoga: "D modale Logik vom Aristoteles isch fir d logische Forschong em 20. Johrhondert bis heit a Rätsel".
Klinik Waldhaus (Chur)
D Klinik Waldhuus im Churer Loequartier isch nebet de Klinik Beverin bi Cazis aini vo de beede akutpsychiatrische Klinike im Kantoo Graubünde. Bitribe werd si vo de Psychiatrische Dienst Graubünde.
Klinik
Nebet de Akutpsychiatrii gits i de Klinik Waldhuus ono e rehabilitationspsychiatrischi Abtailig und e stationäri Psychotherapiistazioo. Im Huus isch ono e Tinnitusklinik dine. Dezue chunnt no d Memory-Klinik, wo Symptom vo chronische Vergesslichkait ambulant abgchläärt weered.
Areuse NE
Geografy
S chlyne alte Dorf Areuse het nume öppen es Dotze Hüüser. Die Sidlig lyt a der alte Strooss vo Nöieburg uf Cortaillod, wo hüt dur d Autobaan ersetzt isch, wo grad näbem Dorf imene Dunäll duregoot. A dere Autobahn isch d Uusfahrt Nummere 8 Areuse.
Gschicht
S Dorf Areuse isch s erschte Mol anne 1178 i der Namensform Oruse imene Dokumänt gnänt. Es het bis 1832 zu der Pfarrei Colombier ghört und derno zu der Pfarrei Boudry. D Boderächt im Dorfbann, wo nid gross isch, sind bi verschidene Herrschafte gsi, teils au bi dere vom Schloss Colombier. Am Änd isch die chlyni Dorfgmeinschaft, wo im spoote 19. Joorhundert numen öppe sibezg Lüüt gha het, vom Kanton Nöieburg gar nie as en eigeti Gmeind agluegt worde, und anne 1870 het sech s Dorf offiziell der Gmeind Boudry agschlosse.
Eleonore Frey
s Läbe
D Eleonore Frey isch d Dochter vom Germanischt Emil Staiger. Si het z Züri und z Paris d Germanistik, d Romanistik und d Komparatistik studiert und anne 1966 promoviert und 1972 habilitiert. Si isch vo 1982 bis 1997 Profässorin für Nöieri Düütschi Literatur a dr Uni Zürich gsi.
Gebirgswald
En Gebirgswald oder Bärgwald isch en Wald vo botanisch bsunderer Zämmesetzig, wo im Klima vom Gebirg grad underhalb von dr Baumgränze gedeiht. In de Alpe z. B. isch die charakteristischi Wald-Vegetation en Arve-Lärche-Wald. Drei Viertel vom ganze Schwiizer Waldgebiet sind Gebirgswälder. Sii werde inschtand ghalte, teilwiis gnutzt oder dienet als Schutzwald vor Lawine, Erdrütsch und Schteischlag. Bereits im Mittelalter isch dr Nutze vo dene Bergwälder gäge d Naturgwalte erkennt worde; das bewiise Bannbriefe, wo d Holz-Entnahm us dene "Bannwälder" schtreng unter Schtraf gschtellt händ.
Asowsches Meer
Geografii
D Flächi vom Asowsche Meer isch mit 38'000 km² öppe 76 mol grösser as de Bodesee, d Tüüfi bitrait aber nume grad 15 m. Drum werd s Wasser im Summer 25 bis 30 °C warm und im Winter isches deför wääred zwee bis vier Mönet zuegfroore. De Salzghalt litt bi 11 ‰, im Nordoste nume bi 2 bis 4 ‰.
Alemannen (Neuzeit)
Sprochwisseschaft
Dr Ferdinand Wrede (1863–1934) het 1903 e Charte vu dr dytsche Dialäkt zaichnet no dr Sprochdate vum Dytsche Sprochatlas, wu anne 1937 posthum vum Bernhard Martin vereffetligt woren isch. Die Charte isch d Grundlag wore vu dr Dialäktyydailig in dr maischte Darstellige in dr dytschsprochige Dialäktforschig, bis hite. Dr Wrede het d Dialäkt ufdailt no Isoglosse, wun er noch em sprochhistorisch-genetische Prinzip uusgwehlt het. Bi dr Benännig het er aber jedwädere historische Bezug zue Stammesnämme welle vermyyde un het statt däm d Dialäktryym mit ere Sigle-Kombination vu sprochlige Gmainsamkaite bschribe. No däre Method wär Schwäbisch dr [ich/Apfel/euch/fescht/Kind/Eis/mähet]-Dialäkt [A/I/b/1/β/ββ/1]. Wel sonigi Sigle-Kombininatione wenig praktikabel sin, het sich des terminogisch System aber nit chenne dursetze.
Onnens VD
Gschicht
Onnens isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1228 as Unens.
Religion
58,4 % vo dr Yywooner sin evangelisch-reformiert, 22,7 % sin römisch-katholisch (Stand 2000).
Avusy
Avusy (frankoprovenzalisch [] ) isch e bolitischi Gmai im Kanton Gämf in dr Schwyz.
Bevelkerigsentwicklig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005
Gandhi
Gandhi isch e indisch Familiename.
Villers-le-Lac
Geografy
Der Gmeindbann, wo drissg Kwadratkilometer gross isch, chunt im Südoschte bis a d Landesgränze vo Frankrych mit der Schwiiz.
Lakonien
Ehemooligi Browinze (επαρχίες)
E Zit lang isch Lakoonie vo 1836 bis 1845 und vo 1899 bis 1909 in zwäi Gebiet iidäilt gsi, nämlig in Lakoonie mit de Browinze Gythio und Itylo (vo 1899 bis 1909 as Prefektur Lakoniki) und Lakedaimon im ängere Sinn, wo d Browinze Lakedaimon und Epidavros Limiras umfasst het. D Browinz Kythira het vo 1866 bis 1909 zur Prefektuur Lakoonie bzw. Lakoniki ghöört.
Durlangen
Gschicht
Durlãnge ischt zom erschte Mol gnennt worda em Johr 1362.
Verwaldong
Durlãnge hot sich mit Däferraot, Muedlãnge, Rueberdshoofe ond Schproebach zom a Gmoedverwaldongsverband zammagschlossa.
Dschibuti
Dschibuti isch 1977 vo Frankriich unabhängig worde. D Bevölkerig beschdoht zu öbbe 60 % us Issa-Somali und zu 35 % us Afar.
Klima
D Meerestämperature lige im Winter bi 25–27 °C, im Summer cheme si vylmol uf 30 °C. An dr Kischte het s im Winter vylmol Moorgenääbel. En ähnli Klima het s in dr Depressione un dr Salzpfanne, vor allem rund um dr Assalsee. S Hinterland, wu zum Dail 500 bis fascht 2000 m hoch lyt, (z. B. d Danakilbäärg) isch e weng fyychter, Niderschleg het s do aber au nume as sälteni Blotzrääge. D Tämperature sinke znaacht wyter, am Dag het s usser in grere Hechine ähnligi Wärtwie an dr Kischte.
Francesca da Polenta
D Francesca da Polenta, au Francesca da Rimini, (* öbbe 1255-1260; † öbbe 1283-1285) isch d Dochder vom Herrscher vo Ravenna, em Guido da Polenta gsi. Si isch berüehmt worde wäge ihrer Liebesaffaire und ihrer Ermordig, wo dr Dante in siiner Göttlige Komödie drüber verzelt.
Dschibuti
Flora un Fauna
Wie in andere drucke Regione vu Afrika lääbe z Dschibuti Gazelle, Antilope, Zebra, Hyäne un Schakal. Dr Abbe-See im Sidweschten chännt mer fir di Hyfe Vegel, z. B.Ibis, Pelikan un vor allem Flamingo.
S unabhängig Dschibuti
Anne 1999 isch dr Ismail Omar Guelleh Noofolger vum Hassan Gouled Aptidon as Bresidänt wore. 2005 isch er ohni Gegekandidat widergwehlt wore. S Land isch zyter anne 1986 Sitz vu dr regionalen Organisation Intergovernmental Authority on Development (IGAD), wu uf Initiativ vum Aptidon grindet woren isch. Syt 2001 agiert d Operation Enduring Freedom vu do uus. Zmitts in ere uurueige Region (Eritrea-Ethiopie-Chrieg, Burgerchrieg z Somalia) isch Dschibuti bolitisch relativ stabil.
Reformation Basels
D Reformazioon
S Kiirche- und s Schuelguet si im Naame vom Root dur Schaffner und s Deputatenamt verwaltet worde, und dr Root het über e Bann, s Ehegricht, dr Kiircheroot und d Sünoode gherrscht. S zentrale Organ vo dr Basler Kiirche isch dr Kiircheroot under em Vorsitz vom stedtische Antistes gsi, wo au dr Root sini Verdräter ghaa het. Dr Kiircheroot het zum Bischbil d Pfärrer für die vier stedtische und die ländlige Kiirchgmäinde chönne vorschloo, wo dr Chläi Root denn gweelt het. Zwäimol im Joor häi Sünoode stattgfunde, wo undersuecht häi, wie guet d Breediger sich mit dr Biible uskenne und öb iire moralisch Standard hooch gnueg sig. D Widerdöiferbeweegig, wo vor allem uf em Land stark gsi isch und scho sit 1527 verfolgt worde isch, isch 1529/30 brutal usglöscht worde. Dr Oekolampad het zwar d Verfolgig nid understützt, aber au nid verhinderet. Generalsünode vo dr ganze Gäistligkäit häi nume unregelmässig stattgfunde.
Noch dr Reformazioon
S Domkapitel und e Hufe Altgläubige, wo sich dr neue Chille nit hai welle aaschliesse, drunder au die meiste Aadlige, vili Patrizier und e baar Brofässer, hai noch dr Reformation d Stadt verloo. Dr Basler Bischof, wo no vor em Bildersturm uf Freiburg im Briisgau gflüchtet isch, het sich dört im Exil iigrichdet, isch aber au jetz no formal dr Föidalher gsi. Im Zug vo dr Gegereformation het sich dr Bischof dorum um 1580 bemüeht, die verpfändete Hoheitsrächt wider uszlöse. D Stadt Basel het schliesslig im Verdraag vo Baade 1585 für 200'000 Gulde dr ändgültig Bsitz über alli Pfänder und Lääche vom Fürstbistum übernoo und sich eso vo alle bischöflige Herrschaftsaasprüch loskauft.
Kalender
D Reglè zu dè Uffschtellig vom Kalendern sin vo aschtronomischè Gegèbèheitè (Mondphasè, Sunnèjohr) un entschprèchendè Kalenderberechnungè abgleitet. Diè wǜssèschaftlichi Kalenderkundi isch è Deilgebièt vo dè Aschtronomischè Chronology. Diè vorwǜssenschaftlichi Chunscht, Kalender z erschtellè, nennt mò Hemerology.
Entschtehig vom Kalènder
Für dè Übbergang vo dè Jägerkulturè zum Ackerbau im Neolithikum (Jungschteizit) isch è Voänderig vo kalendarischè Vorschtelligè vom Mond- zum Sunnèkalènder bassyrt. Selli steizitlichi Kalènder, au neolithischè Kalènder (vo Alexander Thom au megalithischè Kalènder dauft) beiihaltet woll diè älteschtè kalendarischè Vorschtelligè vo dè Menschheit un isch d Grundlaag vo spôterè Kalèndervariantè. Analog zum Begriff vo dè Neolithischè Revolution (Übbergang zum Ackerbau) wörd au vo dè Neolithischè Kalènder-Revolution gschwätzt.
Diè älteschtè hüt no bekanntè Kalender stammèd uss dè früènè Hochkulturè Ägyptè un Mesopotamiè. Dõ hèn sich schu zwei grundlegendi Kalenderartè zeigt, wo bis hüt diè meischtè Kalèndersischteem brägèd: dè a dè Mondphasè orièntyrte Mondkalènder un dè aschtronomische Kalènder, wo dè Lauf vo dè Himmelskörper widerschpyglè duèt.
Weltwirtschaftsforum
Grindig
S WEF isch anne 1971 vum dytsche Wirtschaftswisseschaftler Klaus Schwab grindet wore, wu dertemol Profässer an dr Universitet Gämf gsii isch.
Wenkerbogen von Colmar
Audi-Ufnahm
Uffnahm vu de Wänkersätz anne 1922; gschbroche vum M. Masson
Bezirk Fraubrunnen
Dr Amtsbezirk Froubrunne isch bis zum 31. Dezember 2009 e Verwautigskreis im Kanton Bärn mit Houptort Froubrunne gsi. Är het 27 Gmeinde umfasst:
Clara
Ort in de Vereinigte Staate:
Mondfinsternis
Bi re Mondfinschternis goht dr Mond dur dr Schatte, wu di vu dr Sunne aaglychtet Ärd in Weltruum wirft. Des findet statt, wänn Sunne, Ärd un Mond gnau uf aire Linie lige.
Wie Mondfinschternis entstehn
Gege d Chnopfpassasch isch dr voll Mond no sechs Mondphasezykle um rund vier Däg verspotet, un dr Chnmopfabstand isch um rund 4° (uf dr Ekliptik gmässe) veränderet. Wänn d Dischtanz gmässe zum Chnopfpunkt greßer woren isch wie uugfehr 4,7°, isch dr Mond nimi ganz im Chärnschatte, s cha ber zuen ere partiälle Chärnschattefinschternis chuu. Iber eppe 10,6° Chnopfdischtanz lauft dr Mond nimit dur dr Chärnschatte un s sin nume no Halbschattefinschternis megli, ääne an 16,7° isch er au usserhalb vum Halbschatte.
Arte vu Mondfinschternis
No dr Diefi vum Yydunke in dr Ärdschatte in dr Phase vu dr greschte Verdunkelig vum Mond wäre Chärnschatte- vu Halbschattefinschternis unterschide, un doderby totali vu partiälle.
Partiälli Halbschattefinschternis
Dritt dr Mond bi dr Finschternis nume dailwys in Halbschatte vu dr Ärd yy, handlet s si um e partiälli Halbschattefinschternis. Doderby merkt mer s chuum, ass dr Mond dunkler wird. Erscht ab ere penumbrale Magnitude vu 0,7 cha mer mit freiem Aug e Verfinschterig vu dr Syte, wu em Chärnschatte zuegwändet isch, sicher sää. Partiälli Halbschattefinschternis vum Mond git s relativ vyl. Wel sy Durmässer ascht eso groß isch wie dr Ring vum Halbschatte vu dr Ärd brait isch, dritt si eppe glych vylmol uf wie partiälli Chärnschattefinschternis.
Spittel (Lothringen)
Gschìcht
Spitel ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 1179 àls Merle (1210: Merla im Varand, 1361: Spiettal in dem Warendt, 1400: De Hospitali, 15. Jh.: Merlen by dem Spidade, 1592: Zum Spittel, 1594: Zum Spidal, 1595: Lhospital, 1756: Spiedel, Spidal, Lhospital, 1779: L’Hôpital, Spiedal).
Basler Plakatsammlung
Gschicht
Wo mä 1961 die Allgemäini Gwärbschuel an dr Vogelsangstrooss baut het, isch s Gwärbmuseum, s spöötere Museum für Gstaltig an dr Spaalevorstadt 2 vo dr Schuel drennt worde. 1996 het d Stadt us Spaarzwang s Museum zuedoo und d Schuel für Gstaltig het Blakaatsammlig übernoo, und kümmeret sich um sä mit dr Understützig vo dr Allgemäine Blakaatgsellschaft.
Kloster Gnadenthal (Basel)
S Gnaadedaal, au Spaaleklooster, isch e Klooster in dr Spaalevorstadt in dr Stadt Baasel gsi.
S Klooster
Druf si frommi Fraue, wo denn no zu käm Orde ghöört häi, us em Klooster Gnaadedaal bi Brämgarte iizooge. Sit denn häisst au s Baasler Klooster Gnaadedaal. E Joorzäänt spööter isch iiri Gmäinschaft im Clarisseorde ufgnoo worde. 1447 het s Baasler Konzil s Gnaadedaal reformiert. Es het die mäiste Nonne verstoosse und nöiji iine brocht.
S Kornhuus
1573 het d Baasler Obrigkäit d Kiirche umbaut und us ere e Kornhuus gmacht. Alles Geträid, wo in d Stadt iine ko isch, isch im Kornhuus abglaade worde und het nume dört döfe verkauft wärde. Eso het d Stadt dr ganz Geträidhandel kontrolliert. 1864 isch s Kornhuus ufghoobe worde, wil dr Umsatz im Lauf vo dr Zit stark abgnoo het.
Reim
Baarriim
Vom e Baarriim reedet mä, wenn sich zwäi Värs, wo äine grad noch em andere chunnt, riime. Zwäi Värs, wo eso dur e Baarriim verbunde si, säit mä e Riimbaar.
Psychiatrische Dienste Graubünden
Klinik Beverin
D Klinik Beverin het verschidnigi psychiatrischi Statione, e Suchtzentrum, e Muetter-Chind-Statio und e Tageszentrum.
Toggenburg
Noizit
Im Joor 1803 isch de Kantoo Sanggale gründet worde und s ganz Toggeburg isch en Tail devo worde. Im Verlauf vom 19. Joorhundert het im Toggeburg d Textilindustrii afange ufblüe. 1870 isch d Toggerburger Baan vo Wil uf Ebnet eröffnet worde und het dodemit em Tourismus e Grundlaag botte.
Gmainde
Bevor de Kantoo Sanggale bide Verfassigsrevision vom 10. Juni 2001 i die noie Wahlchrais uftailt worden isch, het s Toggeburg us vier Bezirk bestande. Bi de Noiordnig isch de Wahlchrais Toggeburg gschaffe worde und debi sind aber fascht alli Gmainde vom alte Bezirk Untertoggeburg usgschlosse worde, obwohl d Bevölkerig kai Froid gha het.
Ortschaftsrat
Badè-Württèbärg
D Gmeindeordnig reglèt d Ortschaftsvofassig i dè §§ 67–76. Es lyt bi dè Gmeindè, in irer Hauptsatzig è Ortschaftsvofassig im Raamè vo dè Vorschriftè vo dè Gemeindeordnig feschtzlegè odder widder uffzhebbè. Vorsitzendè vom Ortschaftsrõt isch dè Ortsvorschteher. „Dè Ortschaftsrõt hèt diè örtlich Vowaltig z berõtè. Er isch zu wichtigè Angelegèheitè, wo d Ortschaft betrèffèd, z hörè. Er hèt è Vorschlagsrächt in allè Aaglegeheitè, wo d Ortschaft betrèffèd.“ È Gmeind cha in bschränktem Umfang Aaglegeheitè, wo d Ortschaft betreffèd, im Ortschaftsrõt zur Entscheidig übberdrägè. Im Raamè vo dè Gebiètsreform hèn sich villi Gmeindè für iren freiwilligè Aaschluss a größeri Gmeindè als Gegèleischtig söttigi Entscheidigsrächt yruumè lõõ.
Hessè
Dè Ortsbeirõt beschtòt uss mindeschtens drei, högschstens nüü Mitglider, in Ortsbezirk mit mee als 8000 Ywooner uss högschstens nünzee Mitglider. Diè gnaui Aazaal wörd i dè Hauptsatzig vo dè Kommunè feschtglait. D Mitglider vom Ortsbeirõt sin eerèamtlich dätig.
Rhyland-Pfalz
D Zaal vo dè Mitglider von èm Ortsbeirõt wörd durch d Satzig vo dè Gmeind (Hauptsatzig) beschtimmt. Er bschtòt uss mindeschtens 3 högschstens 15 Mitglider. Dè Ortsbeirõt wäält uss sinèrè Mitti èn Vorsitzendè, dè Ortsvorschteher.
Thüringè
Z Thüringè hèn nõch dè Thüringer Kommunalordnig Ortsdeil vo dè Landgmeindè Ortschaftsrôôt un Ortsdeil vo Einheitsgmeindè Ortsdeilrôôt.
Archäologie
Allgemäins
D Archäologii wändet naturwüsseschaftligi und gäisteswüsseschaftligi Methoden aa, zum die kulturelli Entwicklig vo dr Menschhäit z erforsche. Si umfasst dr Zitruum vo de erste Stäiwärkzüüg vor öbbe 2,5 Millione Joor bis in die nööcheri Gegewart. Au die materielle Hinterlasseschafte vo dr jüngste Gschicht, wie zum Bischbil Konzentrazionslager und Bunkerlinie us em Zwäite Wältchrieg, wärde hüt mit archäologische Methode usgwärtet, aber dr Aasatz von ere „zitgschichtlige“ Archäologii isch no umstritte.
Au wenn sich d Methodik im Groosse äänelet, chönne d Kwelle seer verschiide si. In dr Vor- und Früegschicht het mä s hauptsächlig mit dr materielle Kultur z due, in dr Früegschicht cha mä mänggisch au uf Schriftkwelle zrugggriffe. Die stöön aber für d Archäologe im Gegesatz zu Wüsseschaftler vo andere Däildiszipline vo dr Gschichtswüsseschaft nit im Middelpunkt. Erkenntniss über d Umwält, s Klima, d Ernäärig oder s Alter vo Fünd hälfe bim Rekonstruiere vo vergangene Kulture.
Provinzialrömische Archäologie
Da Tailpiet vo de Archäologii werd i de Schwiiz a de Universitäte vo Bern und Basel unterrichtet, z Dütschland a de Universitäte vo Friiburg im Briisgi (Albert-Ludwigs-Universität), Frankfurt am Main (Johann Wolfgang Goethe-Universität), Köln (Albertus-Magnus-Universität), Münche (Ludwig-Maximilians-Universität) und Passau, z Österriich a de Universitäte vo Wien, Salzburg, Graz und Innsbruck.
Otto Stich
Er isch mit de Trudi Stich, geboreni Stampfli, verhüüratet gsi.
Gosselmingen
Dialekt
Dr lothrìngisch Dialekt vun Gosselming ghert zem Rhinfrankisch.
Bruderholz
Geografii
S Bruederholz lit in ere nordöstlig-südwestlige Richdig und drennt s Birsdaal vom Läimedaal. Es ghöört zum Sundgauer Hüügelland und isch öbbe 100 Meter hööcher as d Dääler nääbedraa. Es isch liicht gwällelet und goot gege Süüden e chli ufwärts.
Matthäus
Variante
Matthaeus git s as Variante vom Familienname.
Monzón
D Lag
Z Monzón het's zwei Flüss, wo durch d Schtadt flüsset, de Sosa und de wichtigeri Cinca. Au de Aragón-Katalonie-Kanal, wo für d Bewässerig vo de Fälder wichtig isch, flüsst an Monzón verbi. D Schtadt ligt uf ere Höchi vo 273 Meter ü. M. in de Vorpyrenäe.
Buchhaltung
D Buechhaltig hät d Ufgab, d Finanze vom ne Unternähme richtig z erfasse und z bueche.
Schulhaus Wasgenring
D Geböid
S Schuelhuus isch vo de Archidekte Bruno und Fritz Haller in zwäi Etappe baut worde, die ersti vo 1951 bis 1955 und die zwäiti vo 1958 bis 1962. D Brimarschuel isch im Bawilion-Süsteem konzipiert und d Sekundarschuel im Baukastesüstem.
René Felber
Am 9. Dezember 1987 isch er in Bundesrat gwählt worde. Währed siinere Amtsziit isch er em Eidgenössische Departement für usswärtigi Aaglägeheite vorgstande. Sis gross Thema isch di europäisch Integration gsii, er hett gärn gseh, wänn d Schwiiz der EG oder em EWR biiträtte wär – dademit isch er aber gschiiteret. Am 31. März 1993 isch er zruggträtte, wil er Chräbs überchoo hät.
Die Vögel Graubündens
Idee
Die Dokumentatio wött e «Momentaufnahme der sich ständig wandelnden Situation der Vögel im Kanton Graubünden» sii und «eine Grundlage für den Schutz der Vögel und ihrer Lebensräume bilden».
Ellenberg (Württemberg)
Gmoindegliederong
D Gmoind hod 2000 ihr 700-jährigs Gmoindsjubiläum gfeierd, weil dia erste urkundliche Erwähnunga aus'm Johr 1300 datierad. Ausgrabunga onder anderm en dr Kirch lassad abr drauf schliaßa, dass do breits vorhär Siedlunga existiert hen. Ab 1806 hod Elleberg zom Oberamt Ellwanga ghärt. Alse des aufglöst hen, isch der Ort 1938 zom Landkreis Ohlla (AA)komma ond ghärt seit dr Kroisreform 1973 zom Ostalbkreis.
Sankt Alban
Sankt Alban isch dr Name vo dene Heilige:
Lidrezing
Lidrezing (ditsch Liedersingen) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Département Moselle ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Lothrìnge).
Geogràfi
Lidrezing lijt zwìsche Dieuze un Morhange uf re Heche zwìsche 242 un 346 m ìwer em Meeresspiejel. Dr Bànn ìsch deil vum Regionàle Nàtürpàrk Lothringe.
Provence
D Häärkumft und d Bedütig vom Naame
Dr Naame Provence stammt us dr Zit vo dr röömische Herschaft, vom latiinische provincia. Si isch äini vo de erste röömische Regioone usserhalb vo Italie gsi, isch am sterkste romanisiert gsi und het zur Provincia Narbonensis ghöört.
Bevölkerig und Sprooch
In dr Landschaft wärde verschiideni Dialäkt vo dr prowenzaalische Sprooch gschwätzt, won e Warietäät vom Okzitanische isch und vo dr Franzöösische Republik lang underdruckt worde isch. Sit em Aafang vom 20. Joorhundert wird si wider mee gschwätzt. Mit dr Sprooch shäi au e Hufe alti Brüüch wider ufgläbt wie die prowenzaalischi Volksmuusig. E Bsonderhäit si die prowenzaalische Chribbefiguure, d Santons.
Jean-Pascal Delamuraz
Er isch Bundespräsident gsii i de Jahre 1989 und 1996 und Vizepräsident i de Jahre 1988 und 1995.
Mehrwertsteuer
Literatur
Knaurs Lexikon - Das Wissen unserer Zeit
Digraph
Trigraphe usw.
De Begriff Trigraph (vom griechische tri-, "drei") wird für e Kombination vo drei Büechstabe brucht. Des gältet under anderem für s <sch>, wo im Alemannische, Dütsche, Luxemburgische und Schwedische für de Lut stoht oder s dütsch.
Essingen (Württemberg)
Gmoedsglidrong
Zua Essenge gheret d Gmoedsdoel Essingen ond Lauterburg.
Gewässerschutz
Vor allem nach em zweite Wältchrieg isch denn no s starke dünge mit Phosphat i dr Landwirtschaft und dr Gebruuch vo phosphat-haltige Wöschmittel drzue choo: D Gwässer sind wiit über ihri Selbscht-Reinigungschraft überdüngt worde und i deilne isch s ökologische Gliichgwicht umkippt.
Im Dezember 1953 het denn s Schwiizer Volk en Verfassigs-Artikel agnoo, wo die gsetzlichi Regelig vom Gwässerschutz ermöglicht het. Es isch aber au no 1964 zu nere Masse-Entfaltig vo Blau-Alge im Vierwaldstettersee cho. Erscht ab denn sind nodisno Kläranlage baut worde, wo das Problem entscherft händ.
Artaxerxes
Artaxerxes wird mänggisch au bruucht für ä baar persischi König us dr Sassanide Dynastii:
Orbe VD
Wirtschaft
D Arbetslosigkait isch anne 2011 bi 6,2 % gläge.
Bardonnex
Politik
Gmaindspresidänt isch dr Alain Walder (Stand 2012).
Kloster St. Clara (Basel)
Gschicht
Wo hüte d Clarakiirche stoot het sich ursprünglig e Klooster vo de Saggbrüeder befunde. 1274 het s Zwäite Konzil vo Lyon beschlosse, dä Orde ufzheebe.
Dr Orde vo de Clarisse het sich dr absolute Armuet verschriibe, sini Nonne häi e ruuchs Chläid us Wulle aaghaa und e schwarze Schleier. Aber arm isch s Klooster nid grad gsi und d Baasler Clarisse, wo vili von ene us vürnääme Familie cho sin, häi sich s bald im Klooster bekweem gmacht und wie s iirem Stand aagstande isch, vilmol Dienerinne ghaa.
In de 1520er Joor häi immer mee Schwestere s Klooster verloo. 1525 het dr Root zwäi Pflääger iigsetzt. 1529 isch denn Schluss gsi. Es het nume no zwäi Noone gee, d Äbtissin Barbara Giebin und iiri Stellverdrätere Barbara Glein Rechberger, und am 4. Dezämber häi die s Klooster dr Stadt übergää.
Mangelernährung
Underernäärig
D Underernäärig (kwantitativi Mangelernäärig) isch vor allem in de Entwiggligsländer wit verbräitet. Dr Energiibedarf vo de Mensche wird nid vo dr Naarig deckt. D Underernäärig cha, bsundrigs im Chindesalter, drzue füere, ass die körperligi und gäistigi Entwigglig zeuggblibt (Retardierig), ass schweri Chrankhäite vorchömme (Dystrofii) und dr Mensch im Extremfall stirbt. Die wo betroffe si, liide mäistens under Äiwissmangel, Fettmangel, Vitaminmangel und Mineralstoffmangel.
Werner Morf
Dr Werner Morf (* 11. Augschte 1902 z Züri, † 26. Februar 1982 au dört) isch e Schwiizer Lithograaf, Zeichner und Mundartschriftsteller gsi.
Christoph Froschauer
De Christoph Froschauer (* öppe 1490 vermuetlech z Kaschtl i de Nöchi vo Altötting; † 1. April 1564 z Züri) isch de erscht Buchdrucker z Züri gsi. Bis hüt isch er bsunders bekannt wägem legendäre Wurschtässe in de Faschteziit im 1522i.
Wladimir Semjonowitsch Wyssozki
Lääbe
Am 25. Juli isch dr Wladimir Wyssozki im Alter vo nume 42 in sinere Woonig an Herzversaage gstorbe. Äine vo de Gründ für si früi Dood isch woorschinlig si schweri Alkoholchranket gsi. Am 28. Juli isch dr Wyssozki uf em Wagankowoer Friidhoof begraabe worde. Wil in sällere Zit z Moskau die Olümpische Summerspiil stattgfunde häi und d Füerig vom Staat e politische Ekla uf jede Fall het welle vermiide, isch dr Dood vom Wyssozki in de sowjetische Medie nid erwäänt worde. D Noochricht het sich aber in dr Bevölkerig wie e Lauffüür verbräitet und s Begräbnis isch zur grösste Demonstrazioon z Moskau worde, wo nid vom Staat us organisiert worde isch.
Französische Revolution
Ursache
Gföhrliger für die alti Ornig isch aber villicht gsi, ass grossi Deil vom Volk hai afo hungere, z erst wäge dr Politik vo dr Regierig, wo d Priiskontrolle für s Chorn abgschafft het und im 88-89 wägem schlächte Wätter, wo d Ärnt verdorbe und dr Chornpriis no meh ufedriibe het. Im Früehlig vom Johr 1889 het sich d Gwalttätikeit in de Stedt und uf em Land usbreitet, wo hungrigi Arbeiter und Buure umezoge si und öbbis zum Ässe gsuecht hai. Grücht si umegange, ass sie vo de Grundbsitzer bewaffnet und zahlt worde siige, für zum d Ärnt z vernichte. D Landbevölkerig isch in Panik grote und het d Residänze vo de Guetsherre agriffe, für zum d Chornsilo z schütze, aber mänggisch au für zum s Pachtgäld z reduziere.
Dr Sturz vom Ancien Régime (1789)
Dr Louis XVI het immer noh Aahänger und politischi und militärischi Macht gha zu dere Ziit, het sich aber nit chönne entscheide, was z mache. Er het uf dr einte Siite nit welle hert duuregriffe, wie s d Marie Antoinette befürwortet het, uf dr andere het er d Reform nit welle beschleunige. Won er ändlig noch Mönet vo Zuudere d Erklärig vo de Mensche- und Bürgerrächt guetgheisse het, het das dr Chrone scho nüme ghulfe. Am 5. Oktober, nochdäm sich es Grücht z Paris verbreitet gha het, ass am enä Bankett dr König die wiissi Farb vo de Bourbone und nit die revolutionäri Trikolore aagha haig, si Duusigi vo Pariser, die meiste von enä Fraue, nach Versailles, wo dr Louis gresidiert het, gmarschiert für zum protestiere und sich über die hoche Brotpriis z beklage. Nationalgarde under em Marquis de Lafayette hai se begleitet und d Masse nume mit Schwiirikeite chönne drvo abhalte, alli am Hof umzbringe. Die königlich Familie het Versailles müesse verlo und noch Paris zieh. Dört isch si in de Tuilerie, em königliche Stadtschloss, in weles au d Nationalversammlig iizogen isch, iiquartiert und praktisch gfange ghalte worde.
Liederscheidt
Dialekt
Dr lothrìngisch Dialekt vun Liderschid ghert zem Rhinfrankisch.
Französische Revolution
Vor dr Revoluzioon
S Elsass isch bis zum Westfäälische Friide vo 1648 under em Iifluss vo de Habsburger gstande. Nochhäär het s franzöösische Köönigdum brobiert, dr Protestantismus zruggzdränge, het aber d Religionsfreihäit nid abgschafft, wie si s im Räst vo Frankriich mit dr Ufheebig vom Edikt vo Nantes am 18. Oktober 1685 witgehend fertig brocht het. Au wirtschaftlig isch s Elsass bsundrigs gsi: zollrächtlig het s as 'province à l’instar de l’étranger effectif' nid zu Frankriich ghöört. Rächtlig isch s Elsass immer no Däil vom Häilige Römische Riich gsi. D Sprooch isch Dütsch bliibe und d Kultuur isch stark vom Pietismus bestimmt worde. D Uniwersidäät vo Stroossburg isch e bedütendi dütschi Hoochschuel gsi und d Stadt isch dur e Goethe, Johann Gottfried HerderHerder und Lenz zur Wiege vo dr literarische Beweegig vom "Sturm und Drang" worde.
Liste der opferreichsten Schlachten und Belagerungen
Es sind Schlachte und Belagerige sid der spootantike Zyt, mit vil hunderttuusig Tote und Verletzte, denn Chrieg im Middelalter und sötigi z Asie, vor allem der Chinesisch-Japanisch Chrieg. Z Öiropa sind die grossi Schlachte us dr Ziit von de Napoleonische Chriege und d Wältchrieg vom 20. joorhundert die schlimmschte gsi.
Dino Larese
s Läbe und s Schaffe
Drzue ane het dr Larese vo 1949 bis 1962 s Programm vo dr Oschtschwiizer Radiogsellschaft gleitet. Als Autor het er Prosawärch, Gedicht, Biografie – so öppe über de Georg Thürer –, Määrli, Theaterstück und Jugendbüecher gschribe und Samlige vo Saagen us de Oschtschwiizer Kantöön zämegstelt. Es baar vo sinen Arbete, bsunders d Theater, het er im Tuurgauer Tieläkt verfasst.
Göggingen (Württemberg)
Verwaldong
Dr Schuldes vo Geggenge ischt dr Walter Weber.
Wahla
Ergäbnis vo de Landdagswahla seid 2006: 1 2006: WASG, seid 2011: Die Linke
Bellevue GE
Bevelkerigsentwicklig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005
Albrecht Altdorfer
Dr Albrecht Altdorfer (* um 1480 villicht z Altdorf bi Landshuet oder z Räägesburg; † 12. Februar 1538 z Räägesburg) isch e dütsche Mooler, Chupferstächer und Baumeister in dr Rönessans gsi. Er gältet näben em Wolf Huber as Hauptmäister vo dr sogenannte Donauschuel, ere Stiilbeweegig dr Donau nooch z Bayre und in Östriich. D Künstler vo dere Kunstrichdig si au as die „wilde Mooler vo dr Donau“ bekannt. Zämme mit em Albrecht Dürer wird er as Gründer vo de Nürnbärger Chläinmäister aagluegt.
Rouen
D Jeanne d’Arc isch 1431 uf em Place de la vieux Marché z Rouen verbrannt worre.
Orges VD
Bevelkerig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Uusländeraadail isch 2010 bi 7,9 % gläge.
Rouen
Stadtgschicht
Gründet worre isch Rouen vo de Gallier wo d Stadt Ratumacos gnännt hen (Gallisch roto (Rad) un magnus (Märit)). Vo de Römer isch d Stadt Rotomagus gnännt worre.
Orges VD
Sproch un Dialäkt
Dr alt frankoprovenzalisch Patois isch wahrschyns aafangs 20. Jh. uusgstorbe. Ergebnis us dr Volkszellige vu 1990 un 2000, wu zum Dail Lyt Patois as Sproch aagchryzlet hän, gälte in dr Sprochwisseschaft as Artefakt un hän ihre Ursprung ender in statistische Fähler oder ass d Lyt unter „Patois“ ihr Regionalfranzesisch verstehn.
Rouen
Sproch
Di traditionali Sproch vo Rouen isch s Normännische, e Langues d'oil. De Dialäkt vo dr Gegend um Rouen (s Cauchois) stoht scho lycht im Übergang zum Pikardische.
Werner Hösli
Brueflichs und Privats
De Werner Hösli isch sit em 2010 Leiter vom Alterszentrum z Schwande. Vorher isch er vom 1997 bis ins 2009 Betriibsleiter vo de Spinnerei Linthal gsi, wo er sither Mitgliid vom Verwaltigsrot isch. Er isch ghürote und het eis Chind.
Moonlight (Laufzeitumgebung)
Status un Entwickligsplan
Ime Interview vu Afang Juni 2007 het dr Miguel de Icaza gsait, dass d'Mono-Entwicklergruppe erwartet, bis in dr Munätsmitti e bruchbari Alpha-Demo vorlege z'chänne, mit Understützig fier d'Linux-Version vum Firefox bis zum Johresend 2007
Antigua und Barbuda
Lag
Dr Antillestaat Antigua und Barbuda ghört zu de sogenannte Insle über em Wind. Er befindet sich zwüsche dr Karibik und em Atlantischen Ozean, öbbe 650 km südöstlig vo Puerto Rico. S Staatsgebiet, wo im Ganze 442,6 km² gross isch, umfasst drei Insle. Die grössti isch mit 280 km² Antigua, wo sich d Hauptstadt Saint John’s befindet. Barbuda umfasst 161 km² und lit 48 km nördlig vo Antigua. 56 km südwestlig vo Antigua befindet sich die unbewohnti Felseninsle Redonda, wo nume 1,6 km² gross isch. D Küstelinie vom Inselstaat isch 153 km lang.
Grenze
E March isch d Linie oder en Oort oder es Piet, wo Landschafte und Herrschaftsbiet vonenand trönnt. Es isch es Wort wo i de oberddüütsche Mundarte und bsunders im Schwiizerdütsche i der Ärdkund und der politische Geografy bruucht wird.
Für s alemannische «March» het men im Hoochdüütsche s Wort «Mark» könnt, und das entspricht em nöiere Wort «Grenze», won es Lehnwort us de slawische Sproochen isch.
Laozi
Drotz ass es sunscht iber Herrscher, Beamti un anderei Wirdedreeger vum alte China e yydrucksvolli Iberliiferig vu minuziese Chronike un Lischte git, isch iber dr Lǎozǐ fascht nyt bekannt. Di eltschte Quälle, wun er din gnännt isch, sin Anekdote un Legände, dodrunter e Gschicht iber ihn im „wohre Buech vom sidlige Blieteland“ vum Zhuāngzǐ (Dschuang Dsi, Chuang-tzu). Di erscht historisch oder biografisch Quälle findet sich im Shǐjì (Shi chi) vum Sīmǎ Qiān (Ssu-ma Ch'ien), dr „Ufzaichnige vum Chronischte“ us em 1. Johrhundert v. Chr., dr Sīmǎ Qiān schrybt aber sälber, ass syy Quällelag seli uusicher sei un ass er widersprichligi Uussage iber dr Lǎozǐ gfunde heeb, un wäge däm nit sicher sei, eb dr Lǎozǐ datsächli je gläbt heeb.
Domino
S Wort Domino (vo lat. dominus „Herr“) bezeichnet
Département Savoie
Organisation
S Departemänt het drüü Verwaltigschreis:
Schloss Klybeck
Gschicht
Im 15. Johrhundert isch s Guet im Bsitz vom Ritter Hans Reich und wird mit Gartenalage und eme Wassergrabe usgstattet. Im Johr 1492 wird s Guet erstmols as Schloss Klybegg erwähnt. In die Ziit fallt au en überliiferete Prozäss zwüsche dr domolige Bsitzere vom Schloss Klybegg, dr Äbtissin vo Seckinge, dr Elisabeth vo Falkestei, und em Röttler Landvogt Junker Thüring Reich. Dr Landvogt het dr Wasserzuefluss us dr Wiise gsperrt und so dr Weiher um s Schloss ume trocke gleit. Erst noch zäh Johr isch dr Rächtsstriit biigleit worde.
Marine Le Pen
Politischa Kàrriar
Àm 16. Janner 2011 ìsch sa, noh sim Vàter, d Präsidantin vum Front National worra (ìn dara Pàrtei ìsch sa mìt 67,5 % vu da Stìmma gwählt worra).
Eidgenossenschaft
«Eidgenosseschaft» wird au as dr inoffizielli Name für de schwiizerischi Bundesstaat vo 1848 brucht. Er berueht uf de Ideeä vom 19. Jahrhundert über de Rütlischwur, luut em Bundesbrief en Eid, wo 1291 die drüü Urkantön gleischtet händ, mitem Inhalt, dass si sich gäge d Habsburger biischtaa händ welle und en eigeni Grichtsbarkeit underhalte.