cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Sueben (Galizien)
"Dunkli Periode"
De Gregor vo Tour brichtet vom gallizische König Chararicus, wo Arianer gsii isch. Wo sin Soo Lepra öbercho het, het er e Chile för de St. Martin baue loo und Reliquie us Tours hole loo. Wo denn sin Soo gsund worden isch, isch er Katholik worde. Doch wüssemer nöd, wenn de Chararicus glebt het.
De katholischi König Theodimirus het im Joor 569 s Konzil vo Lucus iberueffe und isch im Joor drufabe gstorbe.
Jakob Vetsch (Schriftsteller)
De Jakob Vetsch, Psöidonym Mundus (* 28. Oktoober 1879 z Nesslau; † 22. Novämber 1942 z Züri; Bürger vo Grabs), isch en Schwyzer Gërmanischt und Jurischt gsy und de Verträtter von ere Soziaalutopy, em «Mundismus».
Llanfairpwllgwyngyllgogerychwyrndrobwllllantysiliogogogoch
Mit 58 Buechstabe het d Schtadt de längscht Ortsname vu Europa ghet. Aber om 19. Juli 2004 isch er vu Llanhyfryddawelllehynafolybarcudprindanfygythiadtrienusyrhafnauole abglest worre. Dä Name isch aber nid offiziell.
Kanton Auray
Gmaine bis 2015
Bis zue dr Neiornig vu dr Kanton anne 2015 hän die Gmaine zum Kanton ghert: Auray (Hauptort), Bono, Crach, Locmariaquer, Plougoumelen, Plumergat, Pluneret, Sainte-Anne-d’Auray un Saint-Philibert.
Günsberg
Günschbrg (amtlich Günsberg) isch e Iiwohnergmein im Bezirk Läbere im Kanton Soledurn, Schwiiz.
Purim
Bruuchdum
Äänlig wie bi dr christlige Fasnacht duet mä sich am Purimfest verchläide und macht Chrach. Es git Umzüüg, wo män ene z Israel Ad-lo-jada (hebräisch für „bis mä nüm wäiss“ (d. h. bis mä nüm wäiss, was mä macht)) säit. Es git Uffüerige, sogenannti Purimspiil, wo vilmol biblischi Gstalte und hütigi Honorazioore parodiere und verspotte.
Oberwil bei Büren
Oberwiil (amtlech Oberwil bei Büren) isch e politischi Gmeind im Verwautigschreis Seeland im Kanton Bärn, Schwyz.
Fenin-Vilars-Saules
Fenin-Vilars-Saules isch e ehmolegi bolitischi Gmai im Kanton Nöueburg. S Piet ghört zu dr Gmai Val-de-Ruz.
Sproch un Dialäkt
Dr alt frankoprovenzalisch Patois isch wahrschyns Ändi 19./Aafangs 20. Jh. uusgstorbe. Ergebnis us dr Volkszellige vu 1990 un 2000, wu zum Dail Lyt Patois as Sproch aagchryzlet hän, gälte in dr Sprochwisseschaft as Artefakt un hän ihre Ursprung ender in statistische Fähler oder ass d Lyt unter „Patois“ ihr Regionalfranzesisch verstehn.
Susanne Vogel (Bassistin)
Lääbe
Vu 2001 bis 2010 isch si Mitglid vu dr Band Soulounge gsii un het an zwoo CD mitgwirkt un bi Tournee un Kunzärtt.
Ettringen (Wertach)
Wahla
Ergebnis vo dr Landdagswahla seit 1986:
Reinhold Maier
Effetlige Ämter
Dr Reinhold Maier isch fascht 70 Johr lang dr ainzig FDP-Bolitiker gsii, wu dr Regierigsschafe vun eme Bundesland gsii isch. Erscht 2020 isch mit em Thomas Kemmerich wider e Mitglid vu dr FDP fir churzi Zyt Minischterbresidänt wore.
Fontainemelon
Geografi
D Nochbergmaine vu Fontainemelon sin Fontaines, Les Hauts-Geneveys un Cernier gsi.
Bevelkerig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Uusländeraadail isch 2010 bi 3,5 % gläge.
Abessinisches Kaiserreich
Da’amot und Aksum
Gliichziitig isch um s Jahr 700 vor Christus s Riich Da’amot gründet worde, das näbe Abessinie s zweite antike Riich ksi isch und im nördliche Ethiopie und uf em Gebiet vom hütige Eritrea gläge isch. S Riich isch starch vo de Sabäer in Jeme beiflusst worde. D Hauptstadt isch Yeha ksi, wo en prächtige Tempel gbaut worde isch. D Herrscher vo Da’amot händ teilwiis de Titel mlkn „König“ trait: teilwiis händ sie sich jedoch au „Mukarrib vo Da’amot und Saba“ gnännt. Hüt sind die wichtigste Quälle für d Gschicht vo Da’amot einigi teilwiis uf sabäisch, teilwiis in ere frühe ethiosemitische Sprache abgefasste Inschrifte.
Nach spätere römische Überlieferige isch im 4. Jahrhundert de Tyrer Frumentius mit sim Brüedee nach Aksum glangt und hät döt de König Ezana zum Christetum bekehrt. Demit isch Aksum zum erste christliche schwarzafrikanische Staat überhaupt worde. Bischofssitz händ sich zumindest in Aksum und in Adulis befunde, Einzelheite bezüglich de Gliederig vo de aksumitische Kirche sind jedoch unbekannt. Die äthiopischi Chille isch bis is 20. Jahrhundert Teil vo de koptische Chille ksi, mit dere sie sich nach em Konzil von Chalcedon 451 vo de Riichschille (später de orthodoxe und römisch-katholische Chille) trännt hät. Dur die späteri Isolation vo Äthiopie vom Rest vo de christliche Wält sit de islamische Expansion hät die ethiopisch-orthodoxi Chille Merkmal vo de frühe Chille bewahrt und isch d kaiserlichi Staatsreligion vo Abessinie ksi.
Nach de Eroberig vo Aksums durd Königin Gudit (oder au Yodit) us em Königriich Shewa hät e komplett neui Periode in de Geschicht vo Äthiopie agfange. Nach de äthiopische Tradition hät d Königin Gudit über s ehemalige Aksumitische Riich für über 40 Jahr regiert, bevor sie d Krone a ihri Nachfolger übergä hät. Ihri Regäntschaft hät s Ändi vom Aksumitische Riich in Äthiopie markiert. I de erste Hälfte vom 7. Jahrhundert isch d Münzprägig abbroche und Aksum isch spätistens im 9. Jahrhundert als Hauptstadt ufgä worde. Die beginnendi Usbreitig von Islam hät i diesere Ziit zum ändgültige Niedergang vom Königriich gfühert.
Zagwe-Dynastie
D Azahl vo Könige, die zu diesere Dynastie ghört händ, isch unbestimmt: äthiopischi Liste lieferet zwüsche feuf und sächzä Name für die Könige, welche derere Dynastie aghöre händ sölle.
De Abessinier-Adal Chrieg (1529–1543)
Vo 1529 bis 1540 isch vom Kaiserreich Abessinie und em Sultanat Adal de Abessinier-Adal Chrieg ustreit worde.
Nur dur portugiesischi Schützehilf händ äthiopischi Resttruppe chönne d Moslems schla. Zwar händ d Osmane 1538 Ade erobert, aber 1541 hät e portugiesischi Flotte es under em Vasco da Gama sim Sohn Christoph mit 400 Mann gschafft, d Nachschubwäg im Rote Meer vo de Osmane zu blockiere. D Portugiese händ Zeila und s somalische Mogadischu bombardiert. de Sultan Ahmad, au „Linkshänder“ gnännt, isch 1543 i de Schlacht am Tanasee (Wayna Daga) gfalle. 1559 isch au sin Nachfolger Barakat i de Hauptstadt vo Adal gfalle.
Herrschaft vom Yohannes IV.
De Kaiser hät i de Jahr 1875 und 1876 gäge s osmanische Ägypte Chrieg gfühert und hät mehreri Invasione abgwehrt. Im Aschluss hät er sich aber dezue verpflichtet, de Ägypter und Brite bi de Evakuierig vo ihrer Garnisone a de sudanesisch-äthiopische Gränze während em Mahdi-Ufstand im Sudan z hälfe. Bereits 1885 isch es deshalb zu Kämpf mit de Mahdiste cho. 1887 händ d Mahdiste bi Debra Sin gäge d Äthiopier gsiegt und händ chönne Gondar inäh und plündere. De Yohannes IV. hät em Kalife vo de Madigste em Abdallahi ibn Muhammad es Friedensagebot gmacht, welles er abgelehnt hät. De Kaiser hät derufhi verkündet, dass er gäge Khartum ziehe würdi. Im März 1889 händ d Ethiopier under de Füherig vom Kaiser mit 150.000 Soldate de Sudan agriffe und es isch am 9. März zu de Schlacht vo Gallabat cho. Nach afängliche Erfolg vo de kaiserliche Armee hät d Schlacht mit ere ethiopische Niederlag geändet. De Kaiser isch von eme Heckeschütz tödlich troffe worde und isch am 11. März bi de zweite Schlacht am Fluss Atbara in d Händ vo de Mahdiste gfalle. I de Hauptstadt Omdurman isch sis Haupt zur Schau gstellt worde.
Eritreachrieg (1886–1889)
Zur gliche Ziit hät sit 1885 en Kolonialchrieg gäge s Königriich Italie um s Gebiet vom hütige Staat Eritrea cho.
Erneuti Italiänischi Kolonilisierigsversüech (1895–1896)
Am 1. März isch es zu de entscheidende Schlacht vo Adua gäge die italiänische Invasionstruppe under em General Oreste Baratieri bi de Stadt Adua cho. Im Norde vo de afrikanische Monarchii. Trotz de waffetechnische Überlägeheit vo de Italiäner händ die ethiopische Truppe gsiegt. Der ethiopischi Sieg hät s Königriich Italie innenpolitisch starch gschwächt: es isch in Grossstädt wie Rom zu Kundgäbige gäge e Fortsetzig vom Chrieg cho. Am 5. März 1896 isch de Crispi von sim Amt zruckträte und de Chrieg hät im Oktober 1896 mit em Friedensvertrag geändet.
Ethiopie im Erste Wältchrieg
D Brite händ parallel dezue im Septämber under de ethiopische Adelige vo Shewa us e Rebellion gäge ihn entfacht. De Iyasu V. und sin Vater sind im Oktober 1916 i de Schlacht vo Segale, nördlich vo Addis Abeba, gschlage worde. Bis 1917 hät sich in sinere Residänz in Harar ufgalte. De Kaiser isch no vor sinere eigentliche Krönig vertriebe und 1921 inhaftiert worde. Danach isch Abessinie, im Agsicht vo de neue politische Krise, us em Chrieg usgschide.
Ravennabrücke
Dèrzitigs Bauwärch
Ab 16. Oktober 1946 isch si unter dè Uffsicht vo dè französischè Bsatzungsmacht, au unter Ysatz vo uugfäär 80 dütschè Chriègsgfangènè us Offèbürg, wo für d Zwangsarbèt vopflichtet worrè sin, für è Million Reichsmark widder uffbaut worrè isch. D Franzosè hèn a sèllèrè Brugg gro0es Intresse ghaa, well dõdemit großi Mengè Stammholz, wo us èm Schwarzwald als Reparationsleischtung vo Dütschland abpresst worrè sin, vom Hochschwarzwald abdransportyrt wörrè hèn chönnè. Diè feschtlichi Widdereröffnung hèt am 22. Dezembèr 1947 stattgfundè, èn Daag spôter isch dè durchgehende Vokeer uff dè Höllédalbaan widder uffgnõ worrè. Dört devor isch è Belaschtungsproob vo dè Brugg mit vyr Dampflokomotyvè durrègfüürt worrè.
Tamins
Geografii
S Gmäindpiet goot im Nordweschte bis ufe Ringelspitz (3247 Meter über Meer), im Norde übere Gunkelspass bis is Görbsbachtaal, wo nes Sytetaal vom Taminataal isch, und im Nordoschte ufe Galanda mit der Taminser Alp. Talabwärts liit näbe Tamins d Gmäind Felsberg und ännet em Rhy d Gmäind Domat/Ems. Am Vorderrhy lige obedra d Gmäind Trin und uf der Südsyte ännet em Vorderrhy Bonaduz.
Fontaines NE
Fontaines (frankoprovenzalisch ) isch es Dorf im Kanton Nöueburg.
Russische Revolution
D Februarrevolution vo 1917
D Duma het e Provisoreschi Regierig zerst under em Ministerpresidänt Georgi Jewgenjewitsch Lwow und denn under em Alexander Fjodorowitsch Kerenski iigsetzt. Es het e dobbleti Verdrätig vom Volk gee: dur d Duma as Parlamänt und dur d Petrograder Sowjets as Arbeiter- und Soldaterööt mit Sozialrevolutionäre und Kommuniste. Under dr Losig Alli Macht für d Sowjets hai die d Revolution witergfüehrt und d Bildig von ere bürgerlige parlamentarische Demokratii verhinderet.
D Oktoberrevolution vo 1917
Das si für e Lenin, wo siini Aahänger scho sit denn, won er zruggchoo isch, uf e bewaffnete Ufstand vorbereitet het, bassendi Bedingige für e Revolution gsi. In dr Nacht vom 24. uf e 25. Oktober (7. bis 8. Novämber gregorianisch) 1917 hai bewaffneti Bolschewiki die wichdigste Iirichdige in dr Hauptstadt Petrograd bsetzt, si hai under em Trotzki siiner Füehrig d Regierig abgsetzt und d Machtübernahm vo de Sowjets broklamiert. Si si drbii uf relativ wenig Widerstand gstosse.
Honig
D Bedütig vom Honig für d Biine
Sogar wenn s dusse chelter as −20 °C wird, chan e Biienevolk, wo grooss gnueg isch (mee as 5000 Biine) und gnueg Vorrööt het überlääbe. Dr Vordäil vo dere Strategii isch s, ass wenn s ganze Volk überläbt, es e Hufe Sammelbiine het, wo im Früelig sobald es wider Blüete git, Naarig chönne go iisammle.
Latinus (Alamanne)
Uffällig isch, as en Alemann de römischi Name Latinus ("Latiiner, Römer") trait het. Aber au de Neff vom Cheruskerförst Arminius (16 v. Chr. - 21 n. Chr.) het Italicus ("Italiener") ghaisse. Römischi Näme hend au d Alemanekönig Macrianus, Ursicinus und Serapio ghaa, wäred de name vom König Urius möglicherwiis Gallisch gsii isch.
Diokletian
Mit dr Regierigszit vom Diokletian verbindet die althistorischi Forschig wäge sim umfassende Reformwärk, wo dr Konstantin fortgsetzt und volländet het, dradizionell en Iischnitt: D Epoche vom Prinzipat isch ume gsi und d Spootantike het aagfange.
Apeiron
Mä bringt dä Begriff hüffig i Verbindig mit äm Anaximander (610-546 v. Chr.), das isch ä Philosoph gsi, wo vor äm Sokrates (469-399 v. Chr.) het gläbt. Är het ä Theorii gha, was am "Afang" vo üsärä Wält isch gsi, är het bhouptet ds Apeiron. Im Gägäsatz zum Thales vo Milet (624-546 v. Chr.) und äm Anaximenes (585-525 v. Chr.) isch är dr erscht gsi, wo nid eifach het gseit, dass ds Wasser oder d Luft dr Ursprung vo üsärä Ärdä isch gsi. Sondern äbä öppis unbeschriblichs Unbeschränkts, wo wie nä Urenergie isch da gsi. Är isch o dr Meinig gsi, das ds Apeiron ä Ursubstanz isch, wo ä ständigi Bewegig het, und dadrus sigä alli Element entstandä.
Avatar – Aufbruch nach Pandora
Avatar – Aufbruch nach Pandora (au James Cameron's Avatar) isch e Science-Fiction-Film vum Regisseur James Cameron, wu wältwyt am 17. und 18. Dezämber 2009 in d Kino chuu isch. Dr Film vermischt real drillti un computeranimierti Szene. Großi Deil vum Film sin in eme virtuälle Studio mit nej entwicklelte digitale 3D-Kamera drillt wore.
Assenoncourt
Dialekt
Dr tràditionell Dialekt (Patois) vun Assenoncourt ghert zem Lorrain.
Helico
De Helico isch en helvetische Handwerker gsii, wo uf Rom choo isch. Woner wider zrugg i d Haimet isch, het er e tröchniti Fiige, Truube und Olivenöl und au Wii mitbrocht. D Gallier, wo die Leckeraie bis anhin nöd kennt hend, hend wege dem bischlosse, öber d Alpe z züche und so die Gallische Chrieg usglöst.
Schlatt-Haslen
Schlatt-Hasle ischt e politischi Gmeend (me sääd offiziöll Bezirk) im Kantoo Appezöll Inneroode i de Ostschwiz.
Bsondrigs zom Aaluege
Di nöiromaisch Pfachölche «Maria Hilf» z Hasle ischt 1901 bout worde. Si häd dröninn e Böld vo de Muettegottes mit em Jesuschend, vemuetlech e Kopii vo de Passauer Madonna. Di nöibarock Chölche im Schlatt obe ischt 1911/12 bout worde ond häd o a Mariaböld dinna, säb häässt «Maria vom Guten Rat». Beed Gotteshüüser sönd vom August Hardegger, eme Sanggaller Archidekt, plaanet worde. Es sönd hüt beeds Wallfahrtschölchene. Z Enggehütte, wo westlich vo de Settere liid, stood set 1670 d Kapöll St. Peter und Paul.
Kanton Baud
Dr Kanton Baud isch bis Merz 2015 e Kanton im Arrondissement Pontivy im franzesische Département Morbihan in dr Region Bretagne gsii. Zum Kanton hän sechs Gmaine. Dr Hauptort isch Baud gsii. Verdrätter im conseil général vum Département isch bis 2015 dr Noël Le Loir gsii. Zum 22. Merz 2015 isch dr Kanton ufglest wore.
Attilloncourt
Gschìcht
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Vokal
Vokalinventar
Näbe denne "bogene" Syschtem isch au e linears mögli, z. B. s Adygeische (Nordkaukasus).
Neobiota
Ursacha
Zom oina sen des Viechr, mo aus ara Zuchd drlaufa sen odr absichdlich aigfiehrd worra sen, weil ma se von ana ebbes Nidslichs vrschbrocha hod, zom andra sen s Pflanza, mo mid em Vooglfuddr dren warad odr au weil ma se hod als Nudspflanza hod aapflanza wella.
Mid em Handel werred en Haufa Pflanza ond Viechr rond om d Weld broch, zom als Zier en Parks wia uff dr Insl Mainau bi Konschdanz, in Botanischa Gäärda und Zoos ghalta z werra. Dr Botanisch Garde vo dr Uni z Basl isch ano 1589 grendet worra. Aber es git au privade Leit mo exodischa Viechr kaufed und se en Wasserkischda («Akwarie») ond droggene Kischda («Terrarie») haldod; ond von do brengad d Leit se au en d Nadur, mo se ned naaghaired.
Problem
Neba em Schada fir s Ökotop geid s au en groassa wirdschafdlicha Schada, mo seid de 1970er Joor zmendeschdens 345 Milliarden US-Dollar weldweid ausgmachd hod.
Europa
S Europäisch Oichhörnle wurd in a baar Schdaada vom Grauhörnle, mo 1889 aus Amerika auf England komma isch, vrdrengd.
Dr Kardofflkäfer (Leptinotarsa decemlineata) isch sid em 19. Joorhundert in Europa; er frisst Dail vo dr Kardofflpflanza.
Em Allemannischa
Dr Waschbär (Procyon lotor) mo als a Pelzlieferand aus Nordamerika eigfiehrd worra isch, hod se au ausbroided, weil r ausgseds worra isch odr aus Zuchda drlaufa isch. En dr Schwiiz isch r – em Gegasads zu Deidschland – no koi Bloog.
Europa
D Ambrosia, a Grubba va Korbblütlr (Asteraceae), isch au vo Nordamerika komma, wahrscheinle en ara Voglfuddrmischong. A Risiko isch vor alem d Ambrosia artemisiifolia, mo starche Allergia machd.
Pilz
Fir Frösch ond ähnliche Viechr isch dr Chytridpilz mo aus Asie ond Afrika wahrscheinle mid em Viechrhandl aigfiehrd worra isch, gfährle. En andre Gegenda hod r scho 90 Aarda ausschderba lassa.
Andworda
D Stedt und d Lendr machad Lischda mit Neobiota ond stellod Informaziona in s Internet, so wia Züri
Mailand–Turin
Mailand–Turin isch s eltscht Eidagesränne im Radsport, wu s hite no git. S Ränne, wu vu Mailand uf Turin fiert, het s erscht Mol anne 1876 stattgfunde un isch dodermit no elter wie di franzesische Klassiker Paris–Brest–Paris un Bordeaux–Paris (beedi 1891 zem erschte Mol). S isch aber erscht 1894 zem zweite Mol durgfiert wore un wird erscht syter anne 1911 regelmäßig uusdrait.
Maia Sandu
Lääbe
D Sandu vu 1989 bis 1994 Bedribswirtschaftslehr an dr moldauische Akademy fir Wirtschaftswisseschafte (ASEM) studiert un vu 1995 bis 1998 Internationali Bezieige an dr Akademy fir effetligi Verwaltig (AAP) z Chișinău. 2010 het si ne Studium an dr Harvard Kennedy School vu dr Harvard University abgschlosse. Vu 2010 bis 2012 het si as Beroteri bi dr Wältbank z Washington, D.C. gschafft.
Holzheim (bei Dillingen an der Donau)
Eiwohner
Dr Ausländeraadoel isch 2011 bei 1,5 % gleäge.
Verwaltong
Dr Birgermoeschter vo Holza ischt dr Erhard Friegel.
Gau
Gau im Mittelalter
Vo vilne Grafschafte isch kei Gau-Name bekannt.
Hitig Owendung
S Wort Gau isch im Lauf vum Mittelalter uusgstorbe, aber im 17. bis 19. Johrhundert widerbeläbt worde as poetischs und historisierends Wort fir e Landschaft. Im 20. Joorhundert isch es dänn vo de NSDAP dytschtymelnd missbruucht worde: D Nazi hend dr Begriff Gau z Dytschland und z Eschtrich as Name für iri Verwaltigseinheite bbruucht.
I dr hittige Zitt heisse d Bezirk vum Land Salzburg zwar offiziell noch ihrem Houptort, umgongssprochli werde si aber vilmol noch ihre alte Gau-Näme gnennt: Em Bezirk Salzburg-Umgäbig seit me Flachgau, em Bezirk Hallein Tennengau, em Bezirk St. Johann im Pongau Pongau, em Bezirk Tamsweg Lungau und em Bezirk Zell am See Pinzgau.
Londschafte
In dytschsprochige Regione het sich Gau als Teil vun Bezeichnunge fir Londschafte erhalte oder isch do und dert wider nei iigfiert worde:
ISO 8859-8
Die Zeiche, wo mit siibe Bit kodierbar sind, entspreched US-ASCII mit füehrendem Nullbit. Zuesätzlich zu de 95 darschtellbare ASCII-Zeiche (0x20–7E) kodiert d ISO 8859-8 60 wiiteri (0xA0, A2–BE, DF, E0–FA, FD–FE), also insgesamt 155 vo theoretisch mögliche 256 (= 28). De Positione 0x00–1F und 0x7F–9F sind i ISO/IEC 8859 und demit ISO/IEC 8859-8 kei Zeiche zuegwiise. ISO-8859-8 bsetzt aber alli Schtelle mit nöd darschtellbare Schtüürzeiche.
ISO 8859-8 enthaltet alli Konsonante vom hebräische Alphabet, aber nöd d Vokalzeiche.
Ochlenberg
Wirtschaft
D Arbetslosigkeit isch im Jahr 2011 bi 0,2 % gläge.
Sprach u Dialäkt
Dr Dialäkt vo Ochleberg ghört zum Hochalemannisch.
Vorburg
E Vorburg isch dä Däil von ere Burg, wo d Witschaftsgebäud si. Zu deene zele näbe de Wärkstett, de Ställ und em Marstall au Laagerrüüm wie Schüüre, Spiicher und Schuppe, aber au Hüüser für s Gsind, wo d Mägd, d Chnächt und d Burg- oder Dienstmanne gwohnt häi. Nit sälte het s e Brauerei dört gha, e Bachhuus und e Chuchibau, wenn d Chuchi nit im Palas vo dr Burg gsi isch. Vorburge bezäichnet mä hüfig au as Wirtschaftshoof.
Konsonant
Biischpiilswiis laat sich es // wie in Oma gmäss dene Kriterie als schtimmhafte bilabiale Nasal charakterisiere.
Lissabon
Bevölkerig
D Bevölkerig vo der Stadt sälber zellt knapp 550.000, und d Iiwohnerzahl für s Metropolitangebiet vo Lissabon isch rund 2.800.000 noch em Instituto Nacional de Estatística (Nationals Inschtitut für Schtatistik). Zum Metropolitangebiet zelle: Grande Lisboa, uf em nördlige Ufer vom Tejos, und Península de Setúbal im Süde. D Bevölkerigsdichti vo der Schtadt sälber isch 6.460 Iiwohner pro km². Lissabon isch eins vo de Metropolitangebiete in Europa, wo am schnellschte wachst. Noch erä Schätzig vo de Vereinte Natione wird d Bevölkerig no vor 2050 4,5 Millionen zelle. Wärend d Bevölkerig im Metropolitangebiet wachst, isch i fascht 30 Johr (vo 1981 bis 2007) d Bevölkerig i de Chärnstadt dramatisch zrugg gange. D Zuezügler sind vorallem Familie, wo dank ehrere finanzielle Mittel för di höche Wohnchoschte ufcho chöned – vor allem jungi Lüt und Verträter vom Mittelstand sind aber ewägg zoge. Däre Tendänz versuecht d Stadt entgege zwürke, indäm si i de Innestadt e Förderig vo Wohnruum betribt.
Fellatio
Verbreitig
Bin ere Studie an 1025 Fraue über die freiwilligi Usüebig vo dr Fellatio hai 55 % von ene gsait, ass si mänggisch, und 14 % von ene, ass si hüfig Oralverchehr wurde ha. Vo de 1507 Opfer vo sexuelle Übergriff z London in de Johr 1988 und 1989, under nä 104 Manne, si 17 % vo de Fraue und 14 % vo de Manne zwunge worde, z bloose, bi 31 % vo de Manne isch Fellatio gegen ihre Wille duregfüehrt worde. In dr Pornografii wird Fellatio hüfig zeigt, im Allgemeine vor em vaginale bzw. anale Gschlächtsverchehr, mänggisch aber au nochhär, und hüfig gseht mä en Sprutz uf s Gesicht oder in s Muul vom Sexualpartner (Gsichtsbesoomig).
Fellatio isch au bi andere Primatenarte bekannt. Bsunders bi Bonobo het mä sä beobachtet, meistens aber as Interaktionsmuster vo jugendlige Männli. E Hufe Lüt glaube, ass d Fellatio spezifisch für d Primate sig, das isch aber nid eso. Zum Bischbil git s en Ufnahm vom ene Känguru, wo zuefellig entstanden isch, wo s Autofellatio praktiziert. D Fellatio isch au bi dr Baarig von ere Art vo Flughünd (Cynopterus sphinx) beleit. Die mache s offesichtlig, zum d Kopulation z verlengere.
Eratosthenes
Er het as als Mathematiker, Geograaf, Astronom, Historiker, Filoloog, Filosoof und Dichder gschaffd. Im Ufdraag vo de egüptische Köönig us dr Dünastii vo de Ptolemäer het er öbbe e halbs Joorhundert lang d Bibliothek vo Alexandria gläitet, wo die bedütendsti Bibliothek in dr Antike gsi isch. Si isch usgezäichnet usgstattet gsi und het em die beste Arbetsbedingige bote. Dr Eratosthenes isch vor allem berüemt wil er die wüsseschaftligi Geografii gründet het. Er het seer sorgfältigi Mässige gmacht, zum dr Umfang vo dr Ärde uszrächne, was zu de bekanntiste wüsseschaftlige Läistige vom Alterdum ghöört. Usser sinere äigeni Forschig het er au s Wüsse gsammlet und gordnet, wo scho vorhande gsi isch. Er het e Hufe Wärk gschriibe wo aber alli verloore gange si und wo mä nume us Zitat und Bricht vo spöötere Autore kennt.
Aube (Moselle)
Geogràfi
Aube lijt rund 17 Kilometer sìdeschtlich vun Metz uf re Heche zwìsche 219 un 262 m ìwer em Meeresspiejel. Dr Bànn geht ìm Norde bìs zem Dàl vun dr Frànzesche Nied.
Martin Heidegger
Wärk
Vo dr Middi vo de 1930er Joor aa het dr Heidegger mit ere Gsamtinterpretazion vo dr oobeländische Filosofiigschicht aagfange. Für das het er d Wärk vo bedütende Filosofe under fenomenologische, hermenöitische und ontologische Gsichtspunkt undersuecht und eso brobiert, deren iiri „unbedachte“ Vorussetzige und Vorurdäil freizlege. Alli filosofische Entwürf bis denn häige noch em Heidegger en äisitigi Uffassig vo dr Wält – en Äisitigkäit, verdräte, won er as Merkmol vo jedere Metafüsik aagluegt het.
Volleyball-Weltmeisterschaft der Männer 2022
Üssschluss vu Rüsslànd
Urschprìnglig hàt Rüsslànd Gàschtgaawer vum Turniar solla sìì. Wagem Kriag ìn dr Ukràina ìsch Rüsslànd vu dr FIVB sowoohl àls Gàschtgaawer un Tailnammer üssgschlossa worra. Àm 15. Àwrìl hàt dr Waltverbànd Poola un Sloweenia àls näija Gàschtgaawer verkìndet. D’ polnischa un sloweenischa Mànnschàfta sìnn schuu fìr d’ Waltmaischterschàft kwàlifiziart gsìì, àlso ìsch d’ Ukràina àls naachschtplàziarta Mànnschàft ìn dr FIVB-Weltrànglischta ìn d’ Waltmaischterschàft iinagànga.
Shire
Shires in Schottland
In Schottland hän vier Countys Alternativnome mit dr shire-Endung: Angus (Forfarshire), East Lothian (Haddingtonshire), Midlothian (Edinburghshire) un West Lothian (Linlithgowshire).
Kirche Bergdietikon
Gschicht
Di Reformiirte vo Bärgdietike hei bis im Johr 1940 zu de Zürcher Chilegmeind Dietike-Urdorf ghört. De Grossi Rot vom Kanton Aargau het dann, wo di reformiirti Chilegmeind Schpreitebach gründt worde-n-isch, entschide, dass Bärgdietike als Teilchilegmeind zu dere Chilegmeind chunnt. Sit em 1984 isch di reformiirti Chilegmeind Bärgdietike selbschständig.
Athalia (Oratorium)
Dr Händel het d Athalia für en Uffüerig z Oxford gschriibe. Bi dr Jubileeumsfiir vo dr Gründig vo dr Uniwersidäät hätt noch eme Bricht in ere Zitig dr Händel dr Eeredokter sötte überchoo. Wiso er en nid aagnoo het, wäiss mä nid. Usser dr Athalia si z Oxford au sini früenere Oratorie Esther, Deborah und d Masque Acis and Galatea vorgstellt worde.
Gorgier
Gschicht
Gorgier isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1252 as de Corgie.
Hawangen
Dialekt
Dr Dialekt vo Hawanga ghert zom Oschtschwäbisch.
Mittelalemannisch
Begriff
Derwylscht d Uusdruck Altalemannisch oder Altbairisch in dr sprochwisseschaftlige Literatur gängig sin, wäre Begriff wie Mittelalemannisch oder Neualemannisch sälte brucht. In dr Literatur wird die zytlig Stapfle vilmol umschribe mit Mittelhochdeutsch (alem.) oder alemannisches Mittelhochdeutsch. Zem erschte Mol beleit in dr Fachliteratur isch dr Uusdruck „Mittelalemannisch“ mit däre Bedytig bim Stefan Sonderegger anne 1993, au dr eschtryychisch Rächtswisseschaftler (wo au Werterbiecher usegit) Gerhard Köbler verwändet dr Uusdruck in syym Handschriftekatalog. Dr Uusdruck „Neualemannisch“ wird s erscht Mol verwändet vum Friedrich Veit anne 1915.
Zytligi Yyornig
Erscht mit em Ufchuu vu dytschsprochige Urkunde, Urbar, Rödel un andere Bsitzverzeichnis im 13. Johrhundert, wu sicher chenne lokalisiert wäre, cha mer wider großi regionali Dialäktunterschid noowyyse. Erscht jetz findet mer au Unterschid zwische verschidene alemannische Regione. Au eso ne wichtige Dialäktunterschid wie d k-Verschiebig im Aalut schlat sich in friejere Handschrifte sälte nider in unterschidlige Schryybige. Wäge däm leen sich dytligi Dialäktunterschid zwische verschidene alemannische Regione vor 1250 sälte noowyyse, was aber nit bedytet, ass es die nit gee het in sällere Zyt.
mhd. â
Syt em 13. Johrhundert losst sich d Verdumpfig vu mittelalemannisch â zue o noowyyse: Stroßburi 1276, Ruffach 1282, Dorlise 1295, Konschtanz: 1299, Sulz-les-Bains um 1300, Ràppschwihr 1313, Colmar 1331, Delsberg 1338, Milhüüse 1323, Basel 1341, Chränzech: 1370, Rhyfälde 1377, Kuur 2. H. 14. Jh., Bärn 1483, Glarus 1498, Schwyz 1498
Vor allem im Oschte findet mer syt 13. Jh. d Schryybig <au> fir mittelalemannisch â: 1283: Augschburg, 1295: Ulm, Weil, 1302: Ehnge, 1307: Reitlenge, 1310/15: Esslenge, Rautweil, 1317: Horb, 1326-39: Gmünd, Rauteburg, Herreberg, Dibenge, Zollere-Hechenge, 1349: Fealdkirch, Dorebire, 1352: Schaffuuse, 1356: Iberlinge, 1378: Villinge, 1405: Urach
Entrundig
D Entrundig het sich no däne Beleg in ere zytlige Stapflig durgsetzt: ü > i: (13. Jh.) – ö > e (14. Jh.) – üe > ie (1. H. 15. Jh.) – öu > ei (2. H. 15. Jh.).
Serapis
De Serapis oder Sarapis (ägypt. wsjr-ḥp; ; ) isch en helleno-ägyptische Gott gsii, wo usem altägyptische Kult vom Apis-Stier entstanden isch. Noch dem Gott isch de alemannischi König Serapio binennt.
Ägypte
De Uursprung vo dem Gott lit im altägyptische Stierkult vo Memphis, wo de Totegott Osiris (äg. wśjrj) mitem hailige Stier Apis (äg. ḥpj) verbunde woren isch. Me het im Apieion z Memphis en schwarze Stier mit wiise Flecke inthronisiert und as hailige Stier ghalte. Isch de gstorbe, het mer en fiirlich bigrabe und witer as Osiris-Apis (äg. wśjrj-ḥpj) vereert.
Hägendorf
Gschicht
Hägedorf isch zum erschte Mou gnennt worde im Johr 1036 aus Hagendorf (1102-03 Haegindorf).
Wirtschaft
D Arbetslosigkeit isch im Johr 2011 bi 2,4 % gläge.
Waiblingen (Begriffsklärung)
Waiblingen stoht fir:
Helene Bossert
D Helene Bossert (* 8. April 1907 z Zunzge; † 21. Februar 1999 z Dürne) isch e Schwyzer Mundartdichtere us em Baselbiet gsi.
Yvette Kolb
D Yvette Kolb (* 22. Juni 1942 z Baasel) isch e Schwyzer Schauspiileri, Schriftstelleri un eemooligi Ballettdänzeri.
Islamismus
Hauptmerkmol
1. Dr Islam isch d Referänzkwelle für all Aspäkt vom Lääbe: Religion, Politik, Wirtschaft, Rächt, dr Umgang zwüsche Maa und Frau, Bildig und Erziejig.
Tony Troxler
Kìndheit un Jugend
Ar ìsch z'Milhüüsa ìn dr religiösa "Ecole des Frères" ìn d Schüal gànga, dernoh ìn Pension ìn s "Collège Saint Jean Bergams" z'Florennes ìn Belgia. Do hàt'r Làtinisch glehrt un frànzeescha Àuitora (wia Ronsard, Corneille, Molière, Victor Hugo) entdeckt, so hàt sina Leidaschàft fer Gedìcht un Litteratur ààgfànga.
Dr "milhüüser Wàckes"
Ar hàt zwei Maidla bikumma: s Evelyne ànna 1950 un s Sylvie ànna 1956. Beida wara speeter àui a wìchtiga Rolla ìn dr elsassischa Kültür spìela.
Oensingen
Geographi
De höchscht Punkt isch d Roggäflueh mit, witeri markanti Pünkt si d Lehnfluh und d Raväue.
Gschicht
S wird als Wohnsitzname vomene Ongis dütet. Zum erschte mou wird Oensingen 968 urkundelech erwähnt. Der Konrad vun Burgund het denn d Zueghörigkeit vun Oingesingin cum ecclesia zum Kloster Münster-Granfelden beschtätigt.
Politik
Gmeindspresidänt isch dr Markus Flury (Stand 2012).
Tokio Hotel
Diskographie
Livealbe:
Rebstein
Räbschta (hochtütsch: Rebstein) isch a politischi Gmeind im Wahlkrais Rhintl im Kanton Sankt Galla am weschtliche Hang vom Rhintl.
Halten SO
Wirtschaft
D Arbetslosigkeit isch im Johr 2011 bi 1,5 % gläge.
Sproch u Dialäkt
Bi dr Voukszellig 2000 hei vo dr 791 Iiwohner 96,8 % Dütsch aus Hauptsproch aagää, 1,3 % Französisch, 0,4 % Italienisch un 1,5 % angeri Sproche.
Währung
E Währig (v. mittelhochdt.: werunge = Gwährleischtig) isch im wiitgfasste Sinn s schtaatlich greglete Geldwese vomene Land, insbsunderi d Feschtlegig vom Münz- und Notesyschtem. Di meischte Währige werded a de internationale Devisenmärte ghandlet. De Priis, wo sich deet bildet, heisst mer Wechselkurs.
Arte vo Währigi
Sit dr Uufhebung vo dr Golddeckig für de US-Dollar 1971 dur de damaligi US-Präsident Richard Nixon sind fascht alli Währige fiat money; das isch undeckts, wertinschtabils Geld. Im Lauf vo dä Gschicht händ sich zur Vitalisierig und Schtabilisierig vo regionale Wirtschaftschreisläuf zuesätzlich Komplementärwährige entwicklet, wo hüt bsunders im Zuug vo dä fortschriitende Globalisierig a Bedüütig gwünned. D Herschtellig und Emittierig vo dene Währige erfolgt nöd dur Zentralbanke, sondern vo regional iigsetzte Inschtitutione oder Initiative.
Letten (Begriffsklärung)
und au:
Hermannstadt
D'Uffteilig vo de Stadt
Usserdem k'höre d'Dörfer Neppendorf (Turnişor) und Hammersdorf (Guşteriţa) als Vorort mit zu de Stadt.
Januar
D Bezeichnig Jänner für de erschte Monet vom Johr hät di gliiche Wurzle wie Januar und isch z Öschterriich und Südtirol es Wort vo dr Hochschpraach und kein Dialektuusdruck. D Bezeichnig Januar isch aber vor allem dur de Iifluss vo de Medie vom übrige düütsche Schpraachruum ebefalls gläufig.
Bis Endi vom 19. Jahrhundert isch Jenner/Jänner als hochdüütsches Wort im gsamte süddüütsche Schpraachruum üblich gsii. Dur d Gründig vom (chlii-)düütsche Kaiserriich im Jahr 1871 isch dr Name Jänner aber zuenehmend vo dr us em klassische Latiin neu entlehnte Form Januar verdrängt worde, wo im norddüütsche Schpraachruum üblich isch.
Salvan VS
Spraach und Tialäkt
Dr tradizionäll Tialäkt va Salvan gcheert zum Frankoprovenzalisch.
Kanton Cléguérec
Gmaine
Zum Kanton hän acht Gmaine ghert:
Stuttgarter Zeitung
Dr Sitz vu dr StZ isch s Prässehuus Stuegert.
Gschicht
D Gschicht vu dr Stuttgarter Zeitung fangt noch em Zweete Wältchrieg aa. Noch em Änd vum dr nationalsozialistische Diktatur hän di alte Zytige vier Johr lang nime derfe erschyne. D StZ siit sich in dr Dradition vum Neue Stuttgarter Tagblatt, wu in däre Zyt yygstellt gsii isch.
Oppligen
Ywohner
Quäuue: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Uusländeraateil isch 2010 bi 5,1 % gläge.
Elke Scheer
Lääbe un Wirke
D Scheer het vu 1984 bis 1990 Physik an dr Universitet Charlrue studiert un 1990 mit em Diplom abgschlosse. Derno isch si wisseschaftligi Mitarbateri am Physikalische Inschtitut vu dr Universitet Charlrue gsii un het anne 1995 iber s Thema „Zur Geometrieabhängigkeit der Leitwertfluktuationen in nanostrukturierten Metallschichten“ promoiviert.
Iri Forschigsschwärpinkt sin dr elektronische Transport in quantekohärente Sischtem un uf atomarer un molekularer Skala, mesoskopischi Supralaitig, molekulari Elektronik, nitlineari Mechanik un Nano-Optoelektronik.
James Luther Slayden
sii Laawa un Kàrriar
Dr James Luther Slayden ìsch ànna 1853 z’ Mayfield ìm Süüdwäschta vum Kentucky-n-uff d’ Walt kumma. Ar ìsch dr Suhn gsìì vum Thomas A. Slayden un vu dr Letitia E. Slayden geborena Beadles. Noh-n-em Tood vu siim Vàtter hàt’r ànna 1869 mìt siinera Müatter uff New Orleans gwàndelt. Ìn da Joohra 1870 hàt’r àn dr Washington-un-Lee-Üniwärsiteet z’ Lexington ìm Virginia gschtudiart. Ànna 1876 hàt’r uff San Antonio ìm Texas gwàndelt, wu-n-’r Bàuimwullahandler un Àrwaiter ìn’ma Ranch gsìì-n-ìsch. Gliichzittlig hàt’r a politischa Làuibàhn ààgfànga, àls Mìtglìed vu dr Demokràtischa Pàrtäi. Vu 1893 bis 1895 ìsch’r Àbgoordnet’r ìm Represantàntahüüs vum Texas fìr dr 89. Wàhlbezirk gsìì. Drnooh hàt’r ìn dr Làndwìrtschàft un ìm Bargbàui gschàfft. Ànna 1910 hàt ìhn dr Fàwrìkbsìtzer un Mänschafrìnd Andrew Carnegie àls Küràtoor vu dr Carnergie-Schtìftung fìr Frìeda ärnännt. Fìr ainiga Joohra-n-ìsch dr Slayden àui Presidànt vu dr Àmerikànischa Frìedensgsällschàft gsìì.
Hauterive NE
Bevelkerig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Uusländeraadail isch 2010 bi 25 Prozänt gläge.
Wirtschaft
Vo Hauterive chunt e bsunderi Sorte vo Jura-Chalchschtei. Dä isch vo der geologische Epoche, wo drum Hauterivium heisst. Der Schtei het e fyni hällgääli Farb, und er isch scho vo de Röömer für d Bouwärch vo Aventicum bruucht worde. Und i der Altstadt vo Nöieburg sind vil Hüüser drus bout.
Waiblingen
Syt em 1. Februar 1962 isch Woeblinge Großi Chreisstadt.
Voyager 1
Missionsverlauf
Bim Saturnvorbiflueg sin komplexi Strukture im Ringsystem entdeckt worre (schints verdrillti Ring, Schäferhundmönd un speicheartigi Strukture). Dr Vorbiflueg in numme 2000 Kilometer bim Saturnmond Titan isch degege e fotografischi Enttüschig gsi. Die uerwartet dicht Atmosphäri isch im optische Deil vum Liechtspektrum udurchsichtig un fer e Beobachtig im noche Infrarot, wo d'Titan-Luft dursichtig isch, sin keini Instrumenter an Bord gsi.
Am 17. Februar 1998 um 22:10 Uhr UTC het Voyager 1 mit 10,4 Milliarde Kilometer Entfernig zue dr Sunne d Sonde Pioneer 10, wo scho anno 1972 zum Jupiter gstartet gsi isch, als am witteste entfernts vu Mensche bauts Objekt yberholt.
Sie entflieht mit ere Gschwindigkeit vu derzitt ca. 3,6 AE (0,6 Mrd Kilometer) pro Johr relativ zue dr Sunne, was ca. 17 Kilometer pro Sekunde (km/s) entspricht.
Laugna
Verwaltong
Longna hot mit dr Stadt Weartinga ond dr Gmoede Aalta, Bẽẽswanga ond Villabach a Verwaltongsgmoeschaft vereibart.
Augny
Dialekt
Dr tràditionell Dialekt (Patois) vun Augny ghert zem Lorrain.
Federbach
De Bach isch ca. 5-6 m breit un en Meter tief.
Isaak Luria
Dr Naame
Dr hebräisch Naame יִצְחַק לוּרְיָא wird uf Dütsch mäistens as Isaak Luria gschriibe, mänggisch aber au as Jizchak Lurja, Jizchaq Lurja oder Lurje, wenn sich d Dranskripzioon sterker am Hebräische orientiert. Dr vollständig Naame vom Luria isch Rabbi Jizchaq ben Schlomo Aschkenasi Lurja („Rabbi Isaak, Soon vom Salomo Aschkenasi Luria“). Dr Biinaame Aschkenasi, wo scho si Vater dräit het, isch e Hiiwiis druf, ass si Härkumft us Poole oder Dütschland isch. Si Mueter isch sefardisch gsi.
In dr jüüdische Dradizioon isch dr Luria bekannt under em eerevolle Biinaame ARI. Für das Akronüm gits verschiideni Erkläärige: ARI bedütet im Hebräische „Löi“. Dorum wird dr Luria au as „Dr Löi“ oder „Dr Häilig Löi“ bezäichnet.
Überliiferig und Wirkig
Um en Isaak Luria si scho bald noch sim Dood alli mööglige Legände enstande. Zum Bischbil scho as Chind söll er dur wunderbari Äigeschafte ufgfalle si. Für si Aarbed z Safed het men en as dr „Häilig Maa vo Gott im Land Israel“ bezäichnet.
Völkermord an den europäischen Juden
Gesamtzahle vo de jüdische Opfer
Di tatsächlich Aazahl vo de Opfer vom Völkermord het me ufgrund vo de Freigab vo sowjetische Archiv sit em 1990 genauer chönne iischätze, bsunders für Pole und d Sowjetunion. Mit Hilf vo Deportationslischte, Zugfahrplän und Mitgliidslischte vo jüdische Gmeinde vo vor und nach em Völkermord, het me d Aazahl genauer chönne ermittle. Insgsamt het sich e Gsamtopferzahl vo mindescht 5,6 bis zu 6,3 Millionen ermordete jüdische Mönsche ergäh.
Lueg au
Porajmos, dr Völkermord an de öiropäische Roma in dr Zit vom Nazionalsozialismus.
Romulus Augustulus
Rezepzioon
Dr letschti Kaiser vo Rom isch dr Hauptaktöör in dr „ungeschichtlichen historischen“ Komödie Romulus der Große vom Friedrich Dürrenmatt. Dr Valerio Massimo Manfredi het im Romulus Augustulus d Roman L’ultima legione gwidmet, wo im Joor 2007 under em Ditel The Last Legion verfilmt worde isch.
Brugg
wie d Landschaft usgseht
D Nochbergmeinde vo Brugg sind, em Uhrzeiger noo: Rinike, Rüfenach (mit em Dorfdeil Rein) un Villigen im Norde, Undersiggetaal im Nordoschte, Gäbischtorf, Windisch, Huuse, Hapschbrg und Lupfig im Oschten und Südoschte, Holderbank im Süüden und Fälte, Schinznach, Vilnacheren und Böözbrg im Südweschten und im Weschte. Die meischte vo dene Gmeinde ghöre wie d Stadt zum Bezirk Brugg, nume Undersiggetaal und Gäbischtorf öschtlech vo der Rüüss-Aare-Linie sind im Bezirk Bade und Holderbank im Bezirk Länzbrg.
wie s der Stadt früener ggangen isch
Ane 1415 sind d Bärner – ganz nach em Wille vom König Sigismund – in Aargau abe cho und hend s Land vo de Habsburger übernoo. Am 29. April 1415 het Brugg de Bärner d Stadttoor ufgmacht. Im Alte Zürichrieg isch d Stadt am 13. Juli 1444 vonere Chriegerschar under em Thomas vo Falkestei, wo uf dr Syte vo de Zürcher kämpft het, überfalle und usplünderet worde. Bi de Eidgnosse het das Ereignis drufabe d «Mordnacht vo Brugg» gheisse.
Wirtschaft
Brugg isch es regionals Wirtschaftszäntrum, mit Fabrigge, wo sit em 19. Joorhundert bim Bahnhof gründet worde sind. E wältwyte Liferant vo Spezialprodukt isch d Kabelfabrigg Brugg.
Sexuell übertragbare Erkrankung
Bi Dier
As Decksüüche wärde aagluegt:
Julius Nepos
Dr Julius Nepos (* um 430; † 480) isch 474/475 dr letscht Kaiser vom Weströmische Riich gsi, wo vom oströmische Kaiser anerkennt worde isch.
Fernsehen
Usserdäm bezäichnet s Wärb färnsee d Däätigkäit vo de Zueschauer, wo mit eme Empfangsgräät s Massemedium konsumiere.
Licht
S Liecht as Lääbensgrundlaag
S Liecht isch für d Natur, wie si hüte uf dr Wält existiert, überlääbenswichdig. Fast alli Pflanze, wo d Überlääbensbasis für die pflanzefrässende und indiräkt au für die fläischfrässende Organisme si, bruche sichtbars Liecht as Energiikwelle.
Kanton Le Faouët
Gmaine bis 2015
Zum Kanton hän sechs Gmaine ghert:
Reformierte Kirche Birr
Gschicht
Di älteschti Chile z Birr, wo an de selbe Schtell gschtande-n-isch, isch us de Zit ums Johr 1000. Di hütig Chile het mindescht 3 Vorgängerbaute, wo me bi de Grabige im 1972i gfunde het. Di erschti Chile isch öppe halb so breit und halb so lang gsi, wi di hütigi. An de Wendi vom 12. zum 13. Johrhundert het me di Chile mit ere Apsis erwiteret. Vermuetlich im 14. Johrhundert isch dann s Chileschiff um die gliichi Lengi, wo si scho gha het, verlängeret worde. Im 16. Johrhundert het me de Chileturm aabout, und im 1662 isch di hütig Chile errichtet worde und zwar vom Baumeischter Abraham Dünz, wo au di praktisch bouglich Chile z Gräniche bauet het.
Kanal von Korinth
Dr Kanal vo Korinth (gr. Διώρυγα της Κορίνθου) isch ä künschdlige Wasserwäg dur ä Isthmus vo Korinth, wo dr Saronisch Golf im Oschde mit em Golf vo Korinth im Weschde verbindet. Er isch 1893 baut worde und isch 6.300 m lang, ä Wiiti vo ä chlii meh as 20 m und het ä Diefi vo 8 Meter. Er isch zu siiner Ziit für d Häfe vo Isthmia am Saronische und Posidonia am Korinthische Golf vo groosser Bedütig gsi und für dr griechisch Handel vo Vordeil, wil er dr lang Umweg um d Halbinsle Peloponnes gschbart het. Hützudag isch er vor allem für Turischte intressant.
Alain Tanner
Lääbe
Sy erschte große Film Charles mort ou vif? vu 1969 het im nämlige Johr dr Erscht Bryys bi dr Internazionale Filmfeschtspiil vu Locarno gwunne. 2002 isch er in dr Berlinale-Retroschpektiv wider zaigt wore. Vu syne negschte vier Film sin drei (La Salamandre, 1971; Le Milieu du monde, 1974 un Jonas…, 1976) in änger Zämenarbet mit em Schriftsteller John Berger entstande.
Ötigheim
Geografi
Etje lit am Federbach in dr Owerrhineweni rund fimf Kilometer nerdlich vun Raschti. Usserdem hat Etje en Dail vum Hardtwald, aber nur e bitzele im Oschte. Dr Bann bsteht us 53,8 % Landwirtschaftsflechi, 22,3 % Wald, 20,8 % Sidlungsflechi un 3,1 % sunschtiger Flechi. D Nochbergmaine vun Etje sin Bietje un Steimure.
Dialäkt
Dr Dialäkt vun Etje ghert zum Owerrhinalemannisch. Im Dialäkt vun Etje sin mhd. ie, üe un uo monophthongiert, d. h. mer sait Bruuder statt 'Brueder' un miid statt 'mied'.
Energie
Energiiforme und Energiiumwandlig
Anderi Umwandlige sin nit so stark vo de Iischränkige dur Erhaltigssetz und Thermodynamik betroffe. So cha mä elektrischi Energii mit wenig technischem Ufwand fast vollständig in vili anderi Energiiforme umwandle. Elektromotor wandle sä zum Bischbil in kinetischi Energii um.
Energiikwelle
Energiikwelle cha mä eso iidäile:
Valsot
Gschicht
Ursprünglich hätti da Name vo dr neue Gmaind Ramosch-Tschlin sölle haisse; denn isch aber d Bezeichnig Valsot agnoo worde. Am 24. Oktober 2011 händ dänn dia baida Gmaindsversammlige ame Fusionsvertrag zuagstumma, z Ramosch mit 123 Stimme derfür und 0 dergäge und z Tschlin mit 107 Jo- und 79 Nai-Schtimme. Im April vom druf folganda Joor hät da Bündner Grossi Root das Projekt Valsot gnemiget. S Wappe vo da neua Gmaind isch a Mischig us baidna bisheriga Wappa. Zum erschta Gmaindspresident isch da Victor Peer gwählt worda.
Reformierte Kirche Ammerswil
Gschicht
D Sylvia Michel isch vo 1964 bis 1981 z Ammerschwil Pfarrerin gsi.
2001: Odyssee im Weltraum
2001: Odyssee im Weltruum isch e sehr bekannte un iflussriicher englische Science-Fiction-Film vu anno 1968, wo uf dr Churzgschichte The Sentinel vum Arthur C. Clarke basiert.
Hägglingen
Geografii
Im Lorewald liit en grosse Schteiblock, dr Loreschtei. Das isch e Gletscherfindling us Diorit. Dr Gletscher het en i dr Yschzyt us de Alpe dohi brocht. Im Wald am Südrand vom Gmeindbiet, ufem Rothübel, liit en andere grosse Findling, dr Wolfhüslistei, e Felsblock us Aaregranit.
Oberwil-Lieli
Oberwil-Lieli isch e Gmeind im Bezirk Brämgarte im Schwiizer Kanton Aargau. Si ligt a dr Gränze zum Kanton Züri un bstaht us de bäide Ortschafte Oberwil un Lieli (altiihäimischi Nameform: Niel). Bis 1984 het d Gmeind offiziäll Oberwil (AG) gheisse.
Tabletop
Massstäb
Massstäb chönd zimlich wariere; die am meiste verwändete Massstäb sind: 6 mm, 10 mm, 15 mm, 25 mm, 28 mm, 32 mm und 54 mm, sowie t Maßstäb 1:87, 1:76, und 1:72.
Bettina Jarasch
Familiie, Uusbildig un Beruef
Ire Vater isch dr Augschburger Unternämer Helmut Hartmann. No dr Schuel het d Jarasch Philosophy un Bolitikiwisseschaft an dr Freie Universitet Berlin studiert. Si het as Redakteeri, Beroteri un Autori gschafft.
Wartenberg (Muttenz)
Dr Bärg
Dr Wartebärg isch än Hügel südöschtlig vo dr Gmeind, ä Deil vom Dafeljura und än Usläufer vom Gämpeplateau. Si högscht Punkt lit uf erä Höchi vo 479 Meter und isch guet 200 Meter höcher as s Dorf.
Radar
Allgemäins
Häit send die meischt Radar Sekundärradar, wo Ziele wo an Transponder hänt a kodiirte Andword zrückschicket, zom sich identifiziera.
Februar
Dr Februar fangt immer mit em gliiche Wuchetag wie dr Juni vom Vorjahr aa.
Banktechnisch hät dr Februar wie jede anderi Rechnigsmonet 30 Zinstääg.
Mais im Bundeshuus
Er ghört mit über 105'000 Zueschauer zu de maischt bsuechte Domkumentarfilm i de Schwiz.
Uszeichnig
Mais im Bundeshuus isch 2004 z'Solothurn mit em Schwizer Filmpreis i de Kategorii Bester Dokumentarfilm uszeichnet worde.
IR
IR stoot as Abchürzig für:
Chemisches Element
Rain- und Mischeliment
En Eliment wo us nu aim Isotop bestoht haisst Raineleiment sus aber Mischelement.
D Entstehig vo de Eliment
Die schwerere Eliment sind im Weltall dur Chernreaktion/Chernfusion i de Sterne entstande. Die maiste Sterne schaffets bis zum Cholesteoff, die schwerere bis zum Ise. Die Eliment wo no schwerer sind als Ise entstönd erst im End vomene Stern. Inere Supernova werdet denn die Eliment is All use gschlüderet.
Babylonische Gefangenschaft
Babylonischi Gfangeschaft stoot für:
Juliane Vogel
Lääbe un Wirke
Anne 2020 isch d Juliane Vogel mit em Gottfried Wilhelm Leibniz-Bryys „für Arbeiten, die in historischer und systematischer Hinsicht Maßstäbe setzen für eine kulturwissenschaftlich inspirierte und hermeneutisch ausgerichtete Literatur- und Theaterwissenschaft mit internationaler Ausstrahlung“ uuszaichnet wore.
Wartenberg
z Pole
Umschrift
Mit Umschrift oder Transkription isch s Überdräge vo Teggst us eim Schriftsystem in en anders gmeint. Aber au s Ufschriibe vo Gschprochnigem in erä Schrift, wo nit die normali Schrift vo dere Sproch isch, so dass es luuttreu cha gläse wärde, wird as Transkription odr Sprochtranskription bezeichnet.
Transliteration
D Transliteration isch ehnder es Wärkzüg für d Wüsseschaftler, wo sovil wie möglig vo dr ursprünglige sproochlige Information in der neue Schrift wei bewahre. Ä gueti Transliterierig isch eieidütig, das heisst, ass mä ahand vo dr Umschrift d Originalschriibig cha rekonstruiere. Drzue isch s vo Vordeil, wenn dr Läser au no ä gwüssi Idee überchiemt, wie d Usprooch sött si. Transliterierige funktioniere am beste, wem mä vo einere alphabetische Schrift in en anderi alphabetischi Schrift umschriibt. Wil aber d Zahl vo de Buechstabe in de verschiidene Alphabet underschiidlig gross isch, hilft mä sich hüfig mit diakritische Zeiche—chliini Markierige vo Pünggt und Strichli über dä, in dä oder under dä Buechstabe—oder genau definierti Buechstabekombinatione für zum alli Schriftzeiche eidütig chönne z transliteriere.
Ornela Vorpsi
Werch
Do demit stoot d Ornela Vorpsi im Gägesatz zum beriemteschte moderne albanische Schriftsteller, em Ismail Kadaré, wo s kommunistischi Syschtem ùn vorallem de albanische Nationalcharakter änder idealisiert aastatt ùffarbeitet.
Flügelhorn
Bsunderheitè
È spezièlli Bauart sin Flügelhörner mit èm vyrtè Ventyl, wo dè Dòn um è Quartè dǜèfer macht, dõrum heisst s Quartventyl. Sell Ventyl wörd ebbèso i Konzertbosuunè un Piccolodrumbeetè ybaut. Well d Ventyl im èrschtè Drittel vum Hauptroer unterbrocht sin (bi dè Drumbeetè gnau i dè Mitti) un dè Schallbecher bsunders lang un vo Aafang aa konisch isch, isch es möglich, bi guèter Üèbig un Vorbereitig dè erschtè Naturdon mit sämtlichè Ventylkombinationè aazblõsè un musikalisch z bruuchè. Sell isch für d Drumbeetè wèg dè uffzelltè Konschtruktionsunterschyd nit spillbar. S Quartventyl diènt vor allem dezuè, d Luggè zwǜschè m regulär dǜèfschtè Don bim Druggè vp allè drei Ventyl (Donumfang luèg obbè) un èm èrschtè Naturdon ohni druggti Ventyl zuè z machè. Dõdurrè cha dè Donumfang von èm Flügelhorn mit Quartventyl um è ganzi Oktav nõch unnè erwiterèd wörrè, denn es sin denn au Dön unterhalb vom èrstè Naturdon vo dè Hauptrohrlängi (ohni griffèni Ventyl) möglich. Sebbi Döön müèn abber kultivyrt wörrè, well si zimli schlècht aaschprèchèd, witt ußerhalb vum regulärè Drumbeetèregischter ligèd un dõrum im Drumbeeter, wo hin un hèr wechslèT, völlig frèmd sin. S Mundschtugg muè sellè Aaschprüch entsprèchend uusgsuècht wörrè. Im dǜèfè Donberych von èm söttigè Flügelhorn chönnèd phǜsikalisch bedingti Indonationsabwychigè uusglichè wörrè. Byschpillswys isch s notyrti Fis (klingend E) mit dè Ventyl 1-2-3 vill z hoch, mit Quartventyl un 2-4 fascht korrèkt. Bim notyrtè Cis (klingend H) drybt dè Effèkt dè Don bis gegè 50 Cent i d Höchi, so dass es menschliche Ghör sellè Don schu als klingends C taxyrt. Selli Döön wörred deshalb als kranki Döön benamst, wo mit èm Quartventyl gheilt wörred.
Au dè Schallschtuggdurchmesser variyrd zwǜschè 130 un 170 mm.
Aumetz
Gschìcht
Ìm Johr 1766 ìsch d Gmein züe Frànkrich kumme. Vun 1871 bìs 1918 hàt sa zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Karin Leonhard
D Karin Leonhard (* 1969) isch e dytschi Chunschthischtorikeri. Syt 2015 isch si Brofässeri fir Chunschtwisseschaft an dr Universitet Konschtanz.