cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Bezirksamt (Baden)
Ufgabe
An dr Spitz vun eme Amt isch dr Amtmann oder Oberamtmann gstande. Är het s Amt glaitet, wu im Name vu dr Regierig d Ufsicht iber d Verwaltig vu allne Gmaine vum Amt gfiert het. S Bezirksamt isch di unterscht Bolizeibeherde gsii, s sich in allne burgerlige Rächtssache di unterscht Inschtanz vu dr Juschtiz gsii, bis 1857 d Amtsgricht yygfiert wore sin. E jede Amtsbezirk het e Bezirksdokter ghaa, dr Physikus, wu d Ufsicht iber d Dekter, d Viidekter un d Hebamme ghaa het.
Katja Kipping
Läben un Beruef
D Kipping isch d Dochter vun eme Ekonom un ere Lehreri. Noch em Abitur anne 1996 am Annen-Gymnasium z Dresden het d Katja Kipping vu 1996 bis 1997 e Freiwillig Sozial Johr z Gattschina bi Sankt Petersburg (Russland) glaischtet. Si het vu 1997 bis 2003 Slawischtik mit dr Näbefächer Amerikanischtik un Effetlich Rächt an dr TU Dresden studiert un het as Magistra Artium (M. A.) abgschlosse mit ere Magischterarbet iber „Interdependenzen zwischen Politik und Literatur, exemplarisch dargestellt an Werken von Černy¨evskij, Čechov und Blok“
Hipsheim
Verwàltung
vun Hìpse ìsch. Hìpse ghert zem Kommünàlverbànd.
Kaisersbach
Geografi
Vo dr Gmarkong send 40 % Landwirtschaftsfleche, 51 % Wald, 8,3 % Sidlongsfleche ond 0,7 % sonschtiche Fleche.
Verwaltong
Dr Schuldes vo Kaisersbach ischt dr Katja Müller.
Feldsalat
D Pflanzegattig Fäldsalat (Valerianella; alemannischi Näme) ghört zur Underfamilie vo de Baldriangwächs (Valerianaceae). D Gattig umfasst öbbe 80 Arte in Eurasie, Nordafrika und Nordamerika. Dr bekanntist Verdräter isch dr Gwöhnlig Fäldsalat (Valerianella locusta). Anderi Arte si dr Zähnti Fäldsalat (Valerianella dentata), dr Zwärg-Fäldsalat (V. pumila).
Bundesplatz (Bern)
Gschecht
Jahrelang esch de Platz als Parkplatz benötzt worde. 1991 esch en nationale Gstaltigswettbewerb duregfüert worde, s Siigerprojekt "Platz als Platz" esch zwische 2002-2004 realisiert ond am 31.Juli ond 1. August 2004 offiziel igweiht worde. S Projekt "Platz als Platz" esch 2006 med em Pris Honor Award for Urban Design, verleiht vom American Institute of Architects, uszeichnet worde.
Erdbeben
Historisches
Scho i de Antiki hend sech d Mensche gfrogt, wie Erdbäbe und Vulkanusbrüch entstönd. Me hed die Ergeinis hüfig Götter zugschrebe. Manchi Wösseschaftler im alte Griecheland hend glaubt, Kontinänt schwimmid uf em Wasser ond schaukled wie es Schiff. Anderi Lüt hend glaubt, Erdbäbe kömmid us Höhle. In Japan hed's en Mythos vo eme Drache gäh, wo de Erdbode lo erzittere lo hed ond Für speit hed, wenn er wütig gse isch. Im europäsche Mittualter hed mer Naturkatastrophe em Wirke vo Gott zugschrebe. Med de Entechkig und Erforschig vom Magnetismus esch Theorie entstande, mer könni Erdbäbe wie Blitz ableite. Me hed Erdbäbeableiter noch Form fo frühere Blitzableiter emphole.
Schweizer Filmpreis
D Verleihig vum Filmbryys isch bis anne 2008 dur s Bundesamt fir Kultur uusgrichtet wore, zäme mit dr Partner Swiss Films, SRG SSR idée suisse un dr drei Schwyzer Filmfeschtival z Soledurn, z Locarno un z Nyon. Im Merz 2009 isch dr Schwyzer Filmbryys zum erschte Mol bi re Färnsehgala im Kultur- un Kongrässzäntrum Lozärn in zeh Kategorie vergee wore. Doderfir isch Ändi Juli 2008 d Schwyzer Filmakademy unter Laitig vum Filmmacher Fredi M. Murer grindet wore, wu zue Organisation vum Nominierigsverfahre het solle luege. S BAK het welle, ass d Filmakadaemy d Organisation ganz ibernimmt, die het aber abglähnt, vor allem us finanziälle Grind. Wäge däm het s Bundesamt fir Kultur schließli ab 2013 d Organisation wider sälber ibernuu.
Peter Götz
De Peter Götz isch sit em 1997i Bundesvorsitzender vo de Kommunalpolitische Vereinigung von de CDU und de CSU un sit em 1998i Vorsitzender vo de Arbeitsgmeinschaft Kommunalpolitik vo de CDU/CSU-Bundestagsfraktion.
Cisalpinische Consulta
Die Cisalpinisch Consulta, au d Consulta vo Lyon, isch e Versammlig vo Deputierte us dr Cisalpinische Republik gsi, wo im Januar 1802 z Lyon as Konstituente vo dr neue Italiänische Republik fungiert het.
Kernen im Remstal
Kerne (amtlich Kernen im Remstal) ischt a Gmoed em Rems-Murr-Kroes en Bade-Wirttebärg. D Gmoed hot Eiwohner (Stand: ).
Ursina Giger
Lääbe
No aim Johr isch si retuur chuu in d Schwyz un uf Züri zoge. Syt 2012 unterrichtet si as Gsangslehreri an dr Musikschuel z Stans.
Kernen im Remstal
Verwaltong
Dr Schuldes vo Kerne ischt dr Stefan Altenberger.
Angelina Jolie
Lääbe
D Angelina Jolie isch vu 1996 bis 1999 mit em britische Schauspiiler Jonny Lee Miller ghyrote gsii un vu 2000 bis 2003 mit em Schauspiiler Billy Bob Thornton.
Bahnstrecke Tuttlingen–Inzigkofen
Personèvokeer
Im Zwei-Stundè-Tagt (mäntigs bis frytigs deilwys im Stundètagt) vokeerèd Regional-Exprèss-Züüge vo dè Linniè RE 55 zwǜschè Ulm un Donaueschingè (voeinzlèt witter nõch Villingè). Sèlli wörrèd vo dè DB Regio Alb-Boddèsee bedribbè, wo dõdefür Neigetechnig-Diseldrybwägè vo dè Baureiè 612 ysetztè duèt. Züüg vo dè RB-Linniè RB 43 vokeerèd als Deil vum Ringzug-Konzèpt vo Fridingè nõch Duttlingè (zum Deil witter nõch Immèdingè, Donaueschingè, Villingè odder Rautweil). Dè Zugvokeer isch abber mit sechs Zugpärli a Wärchtig nit votagtet. Am Wuchèänd ruèt dè Ringzug-Vokeer übberwigènd. Zwǜschè Mai un Mitti Oktobèr faart a dè Wuchèänd un Fyrtig d Regionalbaan-Linniè RB 43a zwǜschè Sigmaringè, Duttlingè un Blummbärg-Zollhuus reschpektyv Donaueschingè als Freyzit-Exprèss Obberi Donau (bis 2020 als Nadurpark-Exprèss). Beidi Linniè wörrèd vo dè Hoèzollerischè Landesbaan (HzL) bedribbè, wo dõdèfür d RS 1 ysetzt. Dè Nadurpark-Exprèss isch mit zwei NE-81-Drybwägè un einèm dèzwǜschè kupplètè ehemòligè Baanboschtwagè für d Faarradmitnaam bedribbè worrè.
Güètervokeer
Im Güètervokeer bediènt diè HzL s Hammerwärch Fridingè un s Sägewärch Börsig, ebbèfalls z Fridingè. Sèllè Diènscht wörd vorwiegènd mit Lokomotyvè vo dè Baureiè Voith Gravita erledigt.
Limersheim
Gschìcht
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Hausach
Geografi
Huusä lit im mittlere Schwarzwald uf ere Hechi vun 232 m bis weschtlig vun dr Mindung vun dr Guedä in d Kinzig. Dr Bann bstoht us 23,3 % Landwirtschaftsflechi, 67,8 % Wald, 7,7 % Sidlungsflechi un 1,1 % sunschtiger Flechi.
Gmaindsgliiderung
Zue dr ehomolige Gmai Oinbä ghere s Dorf Oinebä (Vorder- un Hinterdal), d Zinke Breitenbach, Frohnau, Gechbach, Hauserbach un Osterbach, d Heef Adlersbach (Mittlerer Hof), Adlersbach (Vorderer Hof), Grieshaberhof (Sulzbach), Hohlengrundbauernhof, Limbacherhof, Martinshöfe, Oberer Hof (Sulzbach), Oberer Neuenbach, Reutengrund, Schmiderbauernhof, Steinbrunnen (Steinmatt), Unterer Neuenbach un Vordersberghof un d Wohnblätz Auf der Au, Auf der Gumm, Erlets, Hechtsberg (zum Dail zue Huusä), Kluse, Kurzbach, Rautsch, Scheuren undUhlhof.
Clemens von Rom
Legänd un Verehrig
Sy evangelische, anglikanische un remisch-katholische Gedänkdag isch dr 23. Novämber, dr Dag vu syre Lycht, wu au Ankerdag gnännt wird. Dernäbe git s d Gedänkdag 24. Novämber (orthodox un armenisch), dr 25. Novämber (orthodox un koptisch), un dr 4. Jänner, dr 22. April un dr 10. Septämber (orthodox).
Flöte
Im alldäglichè Sprõchgebruuch bezeichnèt è „Flötè“ meischtens d Querflötè odder d Bloggflötè.
Villarsel-sur-Marly
Villarsel-sur-Marly (patois [a vərlaːˈʃi]; tüütsch Villarsel ob Mertenbach) isch a politischi Gmiin im Saanabezirk im Kanton Fryybùrg, Schwyyz.
Ingo Wellenreuther
De Ingo Wellenreuther (* 16. Dezember 1959 z Karlsrueh) isch en badischer Politiker (CDU). Er isch sit em 2002i Mitglied vom dütsche Bundestag.
Partei
De Ingo Wellenreuther isch sit em 2002 Vorsitzender vom CDU-Kreisverband Karlsrueh. Site m 2003 isch er au im Vorstand vom CDU-Bezirksverband Nordbade un von 2005 bis 2007 isch er au im CDU-Landesvorstand vo Bade-Württebärg gsi.
Fleisch
Fläischsorte
D Chochkunst underschäidet zwüsche rotem und wissem Fläisch, allerdings isch d Iidäilig zimlig wiiküürlig. Dr Farbunderschiid chunnt vor allem vom underschidlige Ghalt an Myoglobin. Das isch für e Dransport vom Suurstoff in dr Muskle verantwortlig, vor allem zu de Musklezälle (Myofibrille). Bim Häissmache wird s Myoglobin zum so genannte Metmyoglobin denaturiert, und d Farb vom bröötlete oder kochte Fläisch isch dorum gröilig bis graubruun.
Eduard Amstad
Läben un Beruef
Bi dr Wahle 1967 isch dr Amstad as Noofolger vum Werner Christen zum Verdrätter vum Kanton Nidwalden in dr Ständerot gwehlt wore un het dert d Inträsse vu Nidwalde bis zue syre Ablesig dur dr Norbert Zumbühl anne 1976 verdrätte. Derno het er bis anne 1987 as Bundesrichter am Eidgnessische Versicherigsgricht z Lozärn un vu 1987 bis 1992 as Ombudsmann vu dr Privatversicherige gschafft. Dr Amstad isch derzue zwische 1969 un 1982 un wider vu 1986 bis 1990 Bresidänt vum Stiftigsrot vu dr Höfli-Stiftig z Stans gsii.
Français régional
Ob au s Französisch vo Kanada, vo Belgie, de Welschschwyz ùn sältener, vo de ehemoolige Kolonie ùn Überseedepartements vo Frankrych als Français régional chönne bezeichnet werde, isch ùmstritte. Grad im Fall vo Kanada, Belgie ùn de Schwyz muess mer aber ùnterscheide zwüsche de nationale Varietäte vùm gschriibene Standardfranzösisch vo dänne Länder, ùn de verschiidne regionale Variante vo de gschwätzte Sprooch. Eso würdi mer s Schwyzer Standardfranzösisch warschynts nit als e Regionalfranzösisch bezeichne, s Französisch, wo vo Waadtländer gschwätzt wird, aber änder doch als Français régional vaudois.
Ùnterbretagne
Grammatik
Wallonie
Im französischsproochige Deil vo Belgie ùn emene Deil vo Nordfrankrych isch bis i d 1970er s Wallonisch wyt verbreitet gsi. Inzwüsche wird s Wallonisch nùmme no vo circa 15% vo de Wallone gschwätzt. D Ùmgangssprooch isch meischt s belgischi Französisch.
Korsika
Grammatik
Guadeloupe
Wortschatz
22. Oktober
Dr '''22. Oktober''' isch dr 295. Dag vum Gregorianische Kalender (dr 296. in Schaltjohr), dodermit blybe no 70 Däg bis zum Änd vum Johr.
Rurange-lès-Thionville
Rurange-lès-Thionville (lothr. Rurchéngen, ditsch Rörchingen) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Département Moselle ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Lothrìnge).
Dialekt
Dr tràditionell Dialekt (Patois) vun Rurange-lès-Thionville ghert zem Lorrain.
Villars-sur-Glâne
Villars-sur-Glâne (patois [a vəˈlɑ]; tüütsch Glanwiler) isch a politischi Gmiin im Saanabezirk im Kanton Fryybùrg, Schwyyz.
Gschicht
Villars-sur-Glâne isch zum eerschte Maul gnamset choo im Jaar 1143 aus Vilar (1652 Wyler ob der Glanen ).
Sandweiler
Sandweiler (dt. Sandweiler, frz. Sandweiler) isch aini vu dr 105 Gmaine z Luxeburg.
Yusuf Asʾar Yathʾar
Dr Yusuf Asʾar Yathʾar (altsüdarabisch Y(w)s1f ʾs1ʾr Yṯʾr DMG Yūsuf ʾAsʾar Yaṯʾar, in dr arabische Überliiferig ) isch dr letscht bedütend Köönig vom Riich Himyar in Südarabie gsi und si äinzig jüdisch Herrscher. Er het vo öbbe 521/522 bis 529/530 regiert.
Si Herrschaft
Scho churz noch em Aafang vo sinere Herrschaft isch dr Yusuf Asʾar Yathʾar gege die himyaritische Christe vorgange, d Ethiopier wo z Himyar gläbt häi und die arabische Stämm, wo mit Ethiopie sümpathisiert häi. Dr Hindergrund isch d Verfolgig vo Juude dur d Ethiopier und die himyaritische Christe gsi. Dr erst Aagriff vom Yusuf Asʾar Yathʾar het sich gege die himyaritischi Hauptstadt Zafar grichdet. Er het dört d Ethiopier umbrocht und d Chille in Brand gsetzt. Denn het er die himyaritische Christe und Ethiopier vo dr Tihama aagriffe und d Chille vom arabische Stamm vo de Aschʿarān wo dört gläbr häi, aabebrennt. Er het erwartet, ass s Aksumitische Riich wurd aagriffe und het dorum die jemenitisch Küste befestiget. Zum Verhindere, ass die ethiopische Schiff chönne lande, het er die wichdigste Ankerblätz am Bab al-Mandab mit dr sogenannte "Chetti vo Maddabān" abgspert. Um die gliich Zit het er d Stadt Nadschran lo belaagere, won e wichdigs Zentrum vom südarabische Christedum gsi isch, und het under de Christe dört e Massaker aagrichdet. Au im Hadramaut und in Ma'rib het er Christe lo verfolge.
Neue Zürcher Zeitung
Was si isch
D NZZ tuet lieber im Zämehäng prichte als «Njus» uselaa. Und das chan si psunders guet. Iri Redaktore sind in erschter Linje Fachlüüt uf dem Gebiet, wo si schriibed. Wüchentlichi Biilage gits zu de Theeme Mäntsch und Arbet, Forschig und Technik, Tourismus, Medje und Imformatik, Literatur, Kunscht, Ziitfraage, Architäktur und Disain, politischi Literatur, Luftfaart und Auto.
Christian Streich
De Christian Streich (* 11. Juni 1965 z Wiil am Rhii) isch e ditsche Fueßballtrainer un ehmolige Fueßballspiiler. Er isch sit Dezember 2011 Scheftrainer vum Sport-Club Friburg.
Katrin Schütz
Lääbe, Uusbildig un Beruef
Si isch kadolisch un het zwee Sihn (* 1991 un 1994).
Kirsche (Frucht)
Es wärde grudsätzlig zwei Sorte unterschiide: d'Siesskirsi und Suurkirsi. E Verträtterin vo de Suukirsi isch d'Schattemorelle.
Wortatlas der kontinentalgermanischen Winzerterminologie
Method
D Grundlag vum Atlasmatrial isch e Frogebuech mit rund 400 Froge zue dr Terminologii un dr Sachkuktur vu dr dradizionälle Arbete vu dr Räbbuure. S Frogebuech goht uf di wichtigschte Beryych yy, vu dr Botanik vu dr Räbe bis zum ferige Wyy.
Sprocherhebig
Di praktiziert Erhebigsmethod isch grundsätzlig diräkt gsi (Mitschnitt uf Donband mit ere glyychzytige phonetische Transkription vu dr Anworte) un isch vu dr Exploratore no unterschidlige Transkriptionssyschtem vorgnuu wore. In dr Reglen isch dr Explorationsort au dr Arbets- un Wohnort vum Informant gsi. Dr Umfang vum Frogeboge isch eso uusgrichtet gsi, ass e Befrogig an eim Dag het chenne durgfiert wäre.
Die ideal Ufnahmekonschtellation isch au bi dr Diräktufnahme in dr DDR, z Ungarn un z Rumänie no vorhande gsi. Si isch aber nimmi megli gsi bi dr Ufnahme vu dr Ortspinkt z Pole, in dr Tschechoslowakei, z Jugoslawie un in dr Sowjetunion. Do hän d Informante an ihre hitige Wohnort im Weschte mieße befrogt wäre.
S git drej verschideni Sort vu Ufnahme:
Frogebuech
S ändgiltig Frogebuech glideret sich in zwe Hauptdeil.
Obenheim
Verwàltung
vun Owene ìsch. Owene ghert zem Kommünàlverbànd.
Sueskanal
Eignung für diè meischtè Schiff
Dè Sueskanaal ka sit 2010 beladeni Schiff vo 240.000 DWT uffnää. Nǒch Aagaabè vo dè Suez Canal Authority (SCA) vum Januar 2010 könned alli gegèwärtig üblichè Handelsschiff unbeladè mit Ballascht bassyrè, au großi Tanker (VLCC un ULCC). Voll beladè könned 62,6 % vo dè Tanker, 96,8 % vo dè Massèguètfrachter (Bulk Carrier) un 100 % vo dè Containerschiff un anderi Schiff bassyrè. Dè Sueskanaal ka im Brinzyp au vo Spezialschiff wiè Bohrplattformè, Ponton usw. befahrè wörrè.
Zuèlässigi Schiffsgrößi
D Längi vo dè Schiff isch nit beschränkt.
Diè zuèlässig Breiti betrait max.:
Querschnitt
Dè Querschnitt vom Kanaal betrait 4.800 m² im Nordè un 4.350 m² im Südè (gegèübber 304 m² im Johr 1869).
Vokeerssischteem
S wörd wiè im Eibaanvokeer in Konvois gfaarè, welli vo dè Suez Canal Authority nõch bschtimmtè Kriteriè zämmègschtellt wörrè (Gfaarèklass, Schiffskategory, Aameldezitpunkt).
Lesseps kriègt Konzessionè zum Kanaalbau
Nõch èm positivè Zwischèbericht vo sellèrè Kommission hèt dè Lesseps am 5. Januar 1856 vom Said Pascha diè zweit, detaillyrti Konzession erhaaltè, mit dèrè au è Beschrybig vo dè Kanaalbauarbètè un d Satzig vo dè Sueskanaal-Gsellschaft fixyrt worrè isch.
Eröffnig
Aalässlich vo dè Yweihig vom Kanaal hèt s uff Stereoskopy spezialisyrte Pariser Familliènunternemmè Léon & Lévy èm Fotografè Auguste-Rosalie Bisson d „Reise uff èm Nil“ finanzyrt, vo wellerè rund 300 Uffnaamè rebroduzyrt worrè sin.
Wûrtschaftlichi Bedütig
Wûrtschaftlich brofityrèt vo allem d Seehandelsmächt vo dè Mittelmeerländer vo dè Kanaalvobindig, welli jetzt wesèntlich schnelleri Vobindigè als d Nord- un Weschteuropäischè Seehandelsnationè hèn, wiè Großbritanniè odder Dütschland, i dè Nahe un Fèrne Oschtè kaa hèn. Gröschtè Brofiteur im Mittelmeerraum isch Öschterrych-Ungarn gsi, wo sich nit zuèfällig a Blanig un Bau vom Kanaal beteiliget hèn. Diè gröscht österrychisch Seehandelsgsellschaft, diè Österrychisch Lloyd, hèt nõch dè Fèrtigschtellig vum Kanaal è rasanti Expansion erläbt. D Gsellschaft isch Deilhaber a dè Compagnie Universelle du Canal de Suez gsi, dèrè iren Vizebräsident dè Lloyd-Mitgründer Pasquale Revoltella gsi isch.
Dè Sueskanaal i dè bolitischè Usènandersetzig
Am Zyschtig, dè 22. Februar 2011, sin Chriègsschiff uss èm Iran i dè Suez-Kanaal ygfaarè. Lut dè israelischè Ziting Jedi’ot Acharonot sin dõmit zum erschtè Môl sit dè islamischè Revolution 1979 wider iranischi Chriègsschiff im Kanaal. Netanjahu hèt diè Bassage vo dè iranischè Chriègsschiff als „Versuèch vom Iran, sin Yfluss i dè Region uuszwitè“ und hèt s israelische Militärbudget dè neuè Situation aabassè wellè. Am 3. März 2011 hèn nõmoll iranischi Chriègsschiff dè Kanaal bassyrt, wobi d Durchfahrt i dè Mediè Uffsèè erregt hèt: „D Durchfahrt hèt besunders z Israel bolitischi Wellè gschlagè.“ D Mediè hèn abber jeglichè Hywys uff d Konvention vo Konschtantinopel unterlôô, wonõch d Durchfaart vo Chriègsschiff, sogar vo Schiff vo chriègsfüürendè Nationè, jederzit zuèlässig isch.
Markgräfler Gutedelpreis
Dr Markgrefler Guetedelbryys (dt. Markgräfler Gutedelpreis) isch e Bryys, wu all Johr im Friejohr an „Mänsche us dr unterschidligschte Beryych vu dr Gsellschaft“ „fir effetli wirksame, kreative Aigesinn“ vergee wird. Dr Bryys isch mit eme 225-Liter-Aichefass Markgräfler Guetedel dotiert.
Bundestagswahl 1987
Uusgangslag
Bi dr Bundestagswahl 1983 isch di nei schwarz-geel Koalition bstetigt wore. Dr Bundeschanzler un CDU-Vorsitzer Helmut Kohl isch au zue dr Wahl 1987 wider as Chanzlerkandidat fir d Unionsbarteie aadrätte. D SPD het dr Johannes Rau, dr Minschterbresidänt vu Nordrhy-Weschtfale, as Kandidat ufgstellt.
Himyar
Liste vo de Köönig vo Himyar
Noch em Kitchen (1994):
Rüsdorf (Lothringen)
Dialekt
Dr lothrìngisch Dialekt vun Réischtroff ghert zem Moselfrankisch.
Gletscher
Abtragig und Ablagerig
E temperierte Gletscher isch e usgschproche aktivi Landschaftsform. Höchi Temperaturungerschiide träge zunere höche Verwitterig vom Fels by. I der schteili Topography (schteili Bärghäng) goot d Erosion (d Abtragig vo verwittertem Materiau) schnäuer. Dr Gletscher tued säuber ou Gschtei abträge, i däm dass är Schteibröcke (Schotter) a synere Sohle transportiert, wo dr Fels tued abschlyfe. Die Erosion gseed me dütlech a Orte, wo Gletscher zruggschmouze sy; me seit sonere Landschaftsform „Gletscherschliff“.
Gletscherschwund
Jetz si sii sit es par Jahrzähnte wägem Klimawandel schtark am zrugggoo, sii schmöuze und wärde jedes Joor no chlyner.
Vivid Curls
Gschicht
2010 hän d Vivid Curls bim Dytsche Rock & Pop-Bryys in dr Kategori Beste Popgesanggruppe dr 1. Bryys gwunne, 2011 hän si dert in dr Kategorie Beste Popgesanggruppe un Beste Deutsche Countryband gwunne.
Gemination
Im Hochdütsche
Wi anderni germanischi Sprache kennt zwar di hochdütschi Orthographie vertoppleti Konsonantebuechstabe, aber kener geminierte Konsonanten ir Ussprach. Der Buechstaben < m> i Wörter wi ich käme bezeichnet genau der glych Lut wi der Buechstaben < mm> i Wörter wi ich kämme, nämlech der nid geminiert Lut [m], u ds glyche gilt für alli andere Paar vo eifachem u vertoppletem Konsonantebuechstabe wi < b>/ < bb>, < f>/ < ff>, < p>/ < pp>, < z>/ < tz> etc. Di einzigi Usnahm isch der Buechstabe i Wörter wi sie reisen, wo'nen andere Lut bezeichnet als der Buechstabe < ss> i Wörter wi sie rissen oder sie reissen.
I anderne Sprache
I vilne modärne germanische Sprache isch es ähnlech wi im Hochdütsche, das Vokallengi u Gemination vonenand abhänke. Im Niderländische wird aber nach emne churze Vokal der Konsonantebuechstabe nume denn geminiert, we dernah wider e Vokal chunt. We dergäge nach em Konsonant ke Vokal chunt, de blybt d Chürzi unbezeichnet, aber e Vokallengi wird dür Vertoppelig vom Vokal bezeichnet:
Funk (Musik)
Der schleppendi Rhythmus (met Synkope) ond d Basssequänze se be däm Schtyl massgäbend. Bem Schpele vom Elektrobass seit me dere Technik öbrigens "släppe". Meischtens se die alte Funk-Schtöck ou no tschässig vo Blöser (Sax) unterschtützt worde. Das het wederum vöune wo Jazz lose ou sehr gfalle. Us däm Funk use het sech denn ou no d Disco-Musig ond anders mee wyter entwecklet.
Landtagswahl in Baden-Württemberg 2001
D Landdagswahl z Bade-Wirttebärg 2001 het am 25. Merz parallel zue dr Landdagswahl z Rhyland-Pfalz stattgfunde. Si het zuen ere Sterkig vu dr boode große Volksbarteie gfiert, vor allem vu dr SPD. Dergege hän d FDP/DVP un Bindnis 90/Di Griene Stimme verlore. D Republikaner sin an dr Fimf-Brozänt-Hurd hange blibe.
Fir d CDU isch wider dr Minschterbresidänt Erwin Teufel as Spitzekandidat aadrätte, fir d SPD di nei Landesvorsitzeri Ute Vogt. D CDU, wu syter anne 1953 regiert het, isch mit 44,8 Brozänt vu dr Stimmen uf s bescht Ergebnis syt 1988 chuu, d SPD mit 33,3 Brozänt uf s bescht Ergebnis syt 1976. D FDP isch uf 8,2 Brozänt aabegange un di Griene sin uf 7,7 Brozänt aabe. D Republikaner, wu syt 1992 im Landdag verdrätte gsii sin, sin mit 4,4 % knapp an dr Fimf-Brozänt-Hurd hange blibe.
Villaz-Saint-Pierre
Iiwoner
Quela: Bundesamt für Statistik 2005 De Uusländeraateel isch 2010 bi 13,5 % gläge.
Osthausen (Unterelsass)
Gschìcht
Ooscht ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 1224.
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
L.A. Woman
L.A. Woman giltet as s am meeschte vum Blues beyyflusst Album vu dr Band. Noch em Wäggang vu ihrem Produzänt Paul A. Rothchild im Novämber 1970 hän d Doors mit Ufnahme mit em Toningenieur Bruce Botnick im „The Doors Workshop“ z Los Angeles aagfange.
Antoine de Saint-Just
Läbe
Wo im Robespierre klar worden isch, ass er bald gstürzt wurd, het er dr Saint-Just grüeft zum em z hälfe. Dä het brobiert si Fründ in der Sitzig vom 9. Thermidor z rächtfertige, isch aber underbroche, verhaftet und zum Dod verurteilt worde. Er isch mit em Robespierre und em Couthon am 28. Juli 1794 uf s Schafott gstiige.
Strategische Bahn
Bi nèrè Strategischè Baan odder au Strategischi Ysebaan schwätzt mò von èrè Ysebaaschtreggi, wo nit èm zivilè Vokeersbedürfnis diènt, sondern primär unter militärischè Gsichtspünkt baut un betribbè worrè isch.
Vorgschichtè
Sobald d Ysèbaa als Dransportmittel uffcho isch, isch s Milidär draa intressyrt gsi. Schu 1836 isch è Kommission uss preußischè Offizyr un Beamtè bildet worrè, wo d Bedütig vo dè Ysèbaan für milidärischi Zwèck untersuchè hèt söllè un welli am 4. Juli 1836 iren Bericht vorglait hèt. Es isch feschtgschtellt worrè, dass d Ysèbaan „in milidärischer Bezièig alli Beachtig“ verdiènt hebbe un es sin einheitlichi Normvorschriftè hysichtlich Dimensionyrig un Belaschtbarkeit gfordert worrè. D Aalaag vo milidärisch gwünschtè Ysèbaanè z förderè, wenn keini wûrtschaftlichè Interessè vorligè würded, isch vom Staatsminischterium 1836 no abglèèt worrè. In èrè Kabinettsorder vom 13. Auguscht 1837 isch denn vom Könnig befoolè worrè, „im milidärischè Intresse uff d Feschtschtellig vo dè Konschtruktion vom Handelsvokeer dõhy y(zwûrkè), dass letschteri unbeschadet vo irer eigèntlichè Beschtimmig, dè militärischè Bedürfnis möglichscht aabasst wörrè soll.“
Diè èrschti nu uss milidärischè Gründ bauti Ysèbaan isch wôrend èm Krimchrièg entschtandè. 1855 isch zwûschè m Hafè vo Balaklawa un èm Lager vo dè britisch-französischè Belagerigsarmee vor Sewaschtopol è öppè nüü Kilometer langi improvisyrti Fäldbaan baut worrè. Selli isch allerdings kei strategischi Baan im eigentlichè Sinn gsi. Dè Nõchschub isch vo britisch-französischer Sitè uusschlièßlich durch Schiff bewärchschtelligt worrè.
Strategischè Ysèbaabau
Witerhy sin ganz normali Ysèbaaschtreggè für dè Bedrièb vo Milidärzüüg hèrgrichtet worrè. Sell bedütet, dass sebbi großzügiger trassyrt worrè sin, wiè s dè eigentlich z erwartende Bedryb erfordert het. A dennè fallt byschpillswys uff, dass für d Uffnaam vo dè übberlangè Transpört d Gleis un d Baanschteig innerhalb von èm Baanhof d Längi vo bis zuè nèm Kilometer haa hèn könnè un au hüt no hèn.
Schwiz
Diè strategischè Baanè i dè Schwiz dièned hüt no dè milidärischè Sicherig vom Land, woby diè eigentlichè Streggè i dè Regel zimli kurz uusfalled. È ganz tûpischs Byschpill isch diè 1 km langi Umgehig vom Baanhoof vo Oltè für dè Vokeer vom Sankt Gotthard in Richtig Bèrn odder Gènf. Dè Bau vo sellèrè Streggi im Johr 1940 gòòt uff dè Schwizer General Henri Guisan zrugg, wellè dè gfôrdetschte Punkt vom gsamtè Schwizer Ysebaanetz uff selli Art un Wys èm möglicheè Aagryfer entziè hèt wöllè.. Selli „Chriègsschlaufè“ isch 2004 widder in Betrièb gnõ worrè, um diè im Raamè vo dè Bahn 2000 blaanti IC-Dirèktvobindig zwûschè Luzärn un Bèrn (via Neubauschtreggi Mattschtettè–Rothrischt) z vowûrklichè. Uff dè Chriègsschlaufè isch niè èn Zug bis zu dè Eröffnig vo dè dirèktè Zugfaartè Bèrn - Luzärn gfaarè. D Streggi isch in Richtig Rothrischt niè a d Hauptbaan agschlossè worrè, d Weichè isch in einzelnè Deil nebbèm Baandamm glegè. S Gleis isch högschstens als Abschtellgleis bruucht worrè.
Europäischer Aal
Lebeslauf
De Ool isch e recht aapassigsfäige und nachtaktive Roiber, wo sich dör de Taag döre im Schlamm vergrabt oder sich i Löcher versteckt. E fresst Laich und Fischli, Insektelaarfe, Wörmer, Schnegge und Chliichrepsli.
Maulwurffänger
Hütigi Aawendig
Well dè Bruèf vum Schärmuuser fascht völlig uusgschtorbè isch, wörd dè Uusdrugg nu no im übberdraitè Sinn bruucht. D'Gringschätzig vom Schärmuuser hät sich abber im Sinn bis hütt ghaaltè. Als Schärmuuser gilt è Person, wo alli no so gringi Iinamè mitnimmt. Bi dè Schnellschwätzer hèt mo vor è bar Johr dodèzuè s'Verb wulffen erfundè, noch em ehemoligè dütschè Bundespräsident Wulff. Öppert, wo wulfft, nimmt alles mit, wann-er chriègè cha, un qualifizyrt sich als èn Schärmuuser. Dè Uusdruck Schärmuuser hèt also ès Gschmäggli, öpè wiè'nè moderaats Schimpfwort.
Leutenbach (Württemberg)
Geografi
Vo dr Gmarkong send 72 % Landwirtschaftsfleche, 3,8 % Wald, 23,5 % Sidlongsfleche ond 0,7 % sonschtiche Fleche.
Dialäkt
Dr Dialäkt vo Luidebach ghert zom Schwäbisch.
Eiche von Dodona
Dä Baum isch z’eerscht der Göttin Gaia und spöter em Zeus und der Dione gweit gsi. Drüü Prieschterinne sind dört gsi zum für se z’luege.
Vili Joorhundert isch das so ggange, bis anne 392 fanatischi Chrischte sind go der alt Baum umloo.
Suessem
Verwaltig
Suessem ghert zum Kanton Esch-Uelzecht im Distrikt Lëtzebuerg. Dr Burgermaischter vu Suessem isch dr Georges Engel (LSAP). Scheffe sin dr Robert Rings, d Marco Goelhausen, d Dagmar Reuter-Angelsberg un José Piscitelli. Gwehlt wird iber e Proporzwahl.
Zufikon
Gschicht
Im März 1798 sin d Franzose in d Schwiiz iimarschiirt u-n-hei di Helvetisch Republik usgrüeft. Zufike isch zum Kanton Bade cho und im 1803 denn zum noie Kanton Aargau.
Brad Pitt
Lääbe
Dr Pitt isch e baar Mol fir e Oscar nominiert wore, unter anderem fir syni Rolle in 12 Monkeys, Der seltsame Fall des Benjamin Button un Die Kunst zu gewinnen – Moneyball. As Mitproduzänt het er 2014 dr Oscar in dr Kategory „Beschte Film“ gwunne fir 12 Years a Slave. Bi dr Internationale Filmfeschtspiil vu Venedig isch er anne 2007 mit em Coppa Volpi uuszaichnet wore fir sy Roll in Die Ermordung des Jesse James durch den Feigling Robert Ford. Nominiert woren isch er au e baar Mol fir dr Golden Globe, dr Emmy, dr British Academy Film Award un dr Saturn Award. Fir 12 Monkeys het er dr Golden Globe un dr Saturn Award as beschte Näbedarsteller gwunne, en Emmy as beschte Färnsehfilm het er iberchuu fir The Normal Heart
David Farbstein
Ab de 1880er-Johr isch er en Understützer vom politische Zionismus ksi und hät zu de Vertroute vom Theodor Herzl khört, hät in finanziell gförderet und für en de ersti Zionistekongräss z Basel organisiert. 1897 isch er Mitgliid vo de Sozialdemokratische Partei vo de Schwiiz worde, isch vo 1922 bis 1938 d füehrendi Persönlichkeit vo de Partei ksi und hät vo 1952 bis zu sim Tod de parteiliche Generalsekretär ksi. Vo 1902 bis 1926 isch er für d SP Zürcher Kantonsrat, vo 1922 bis 1938 Nationalrat und vo 1904 bis Zürcher Stadtrat ksi. Im Zweite Wältchrieg, wo er teilwiis probiert hät, dütschi Jude vor em Holocaust z rette, und d Nazis kritisiert hät, hät er sich i de spote 1940er-Johr vo de sozalistische Idee abgwändet und mit em Beginn vom Chalte Chrieg ab 1947 en antikommunistische Kurs igschlage, isch aber witerhin bi de SP blibe und hät e Politik vo de Westbindig verfolgt (wie z Dütschland de Konrad Adenauer). Ab 1948 hät er öffentlich d Politik vo de Sowjetunion under em Josef Stalin, wo immer antisemitischer worde isch, kritisiert und hät die bürgerliche Parteie, wie die rächtskonservativi BGB, ideologisch understützt. Sim links-bürgerliche politische Stil seit mer hüt Farbsteinismus.
Karriere bis 1953
Nach ere lange Karriere als Stadtrat und Kantonsrat isch de Farbstein 1922 als eine vo de Füehrer vo de SP in Nationalrat gwählt worde und isch döt bis 1938 ksi. Noch em Maurice Goetschel-Blum (1858–1921) isch er de zweit jüdisch Nationalrat ksi. Nach ere politische Pause i de 40er-Johr isch er 1951 zum Generalsekretär vo de SP worde.
Familie
I erster Ehe isch de Farbstein mit de Betty Farbstein (1873–1938), geb. Ostersetzer, verhüratet ksi. Die hät 1900 z Züri i Medizin promoviert und nachane als Ärztin gschaffet. . Zäme händs zwei Söhn kha. I zweiter Ehe isch er mit de Rosa Farbstein (1888–1973), geb. Leszczynska, us em polnische Lodz verhüratet ksi. Mit ire hät er en witere Sohn kha.
Elritze
Verbraitig
S Bameli mag klari chalti und suurstoffriichi Flüüssgwässer und isch de Fisch wo i de Alpe em wiitiste ufe schwümmt, nämli bis öber 2800 müM. Verbraitet isches i fast ganz Europa, usser z Spanie, z Italie und z Griecheland und s feelt au a de norwegische Chüste.
Lebeswiis
D Laichzitt goot vom Aprile bis in Juni bi Wassertemperature under 10 Grad. S Wiibli lait zwösched 200 und 1000 Aier ufeme chiisige Grund ab und d Laarfe schlüüffet scho noch 5 bis 10 Taag und verstecked sich denn underem Chiis. Noch öppe zwai Joor isches uusgwachse und werd gschlechtsriiff. Bameli chönd zee Joor alt were.
Villorsonnens
Religion
79,2 % va de Yywoner si im Jaar 2000 römisch-katholisch gsii, 8,8 % evangelisch-reformiert.
Adelhausen
Durch Adelhuse verlaufe d L139, wo vo Eichsle chunnt und d K6333 in Richtig Meisele und Hüsinge. Adelhuse hät usserdem drei Bushaltstelle.
Schäffersheim
Schafersche (frz. Schaeffersheim, dt. Schäffersheim) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Unterelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Gschìcht
Schafersche ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 777.
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Plymouth
D Stadt isch Sitz vom römisch-katholische Bistum Plymouth. Es isch die grössti Stadt am änglische Ufer vom Ermelkanal und die grössti änglischi Stadt südlig vo London.
Entdeckigsräise vo Plymouth us
Wäge sinere Laag und dr Marinebasis, wo 1691 gründet worde isch, isch Plymouth dr Startort von e Hife Forschigs- und Entdeckigsräise gsi, drunder
Boris Johnson
Noch ere Raie vu Skandäl het er si schließli im Summer 2022 barat erchlärt, vu sym Amt zrugzdrätte. Sy Nochfolgeri isch d Liz Truss wore.
Albert Greiner (Musikpädagoge)
Aus seim Leaba
Dr Albert Greiner ischt am 1. Dezember 1887 z Augschburg em boirischa Regiirongsbezirk Schwaabe uff d Welt komma. Nôch seim Abidur hôt’r s Lehrerseminar en Lauenga an dr Donau em Landkreis Dillenga bsuecht. Dô drmit hôt sich der Môô aber et zfriidagäa; neabaher hôt’r noh Musik studiirt. Sei Lehrer uff sellem Gebiet isch dr Julius Hey gwäa. Wia-nr mit deam Studiom ferdich gwäa ischt, hôt’r a Stell als Chorleiter beim Augschburger Domchor kriagt. Em Jôhr 1905 hôt’r em Ufftrag vo seira Hoimetstadt a Sengschuel grendet, wo de Schialer nôch neizeitliche pädagogische Grondsätz d Musik beibrôcht wôrra ischt. Des ischt em Greiner sei greeschds Vrdenscht gwäa. Dui Augschburger Sengschuel ischt nemlich a Muschtr fir an Haufa andre Städt gwäa, wo nôch seim Beischbiil au effentliche Musikschuela ens Leaba gruafa hend.
Sex
Sexuell übertragbari Chrankheite
Wil en Asteckig nie zu 100 Prozänt cha usgschlosse wärde, si sexuell überdragbari Chrankheite en unuswiichligs Grundrisiko vom ene sexuell aktive Mensch, wo muess akzeptiert wärde. Wenn mä Kondom aber konsequänt bruucht, wird das Risiko sehr vil chliiner. Chrankheite chönne au oral überdrait wärde, wie zum Bispil d Hepatitis B bi sogenannte hochvirämische Dräger. D Hepatitis-B-Impfig cha s Risiko von ere Infektion mit Hepatitis B dütlig verchliinere. Jedes Johr stärbe meh Mensche an Hepatitis B as an alle andere sexuell überdragbare Chrankheite zsämme.
Sexuelli Störige
D Sexualmedizin („Sexologii“), wo äng mit der Sexualforschig verchnüpft isch, beschäftigt sich mit der Erhaltig und Förderig vo der sexuelle Gsundheit. Deilgebiet si, näbe de Störigen vo der Gschlächtsidentitet (persönligi Problem mit der sexuelle Orientierig, Transsexualität) und vom soziokulturell determinierte Sexualverhalte (Paraphilie), vor allem d Beriich vo de sexuelle Funktionsstörige und vo de sekundäre sexuelle Störige. D Ursache vo dene si somatischi Primärerchrankige wie Stoffwächselerchrankige, Chräbserchrankige oder neurologischi Erchrankige (zum Bispil Multipli Sklerose).
Moralischs
D Ethik vo der westlige Gsellschaft isch nochhaltig dur e jüdische und christlige Glaube („jüdisch-christligs Moralerb“) prägt. Sit em Mittelalter hai im westeuropäische Ruum die katholische Institutione, spöter au anderi christligi Chillene die öffentligi Meinig vo dr Sexualität dominiert. D Freud an der Sexualität het in wite Kreis as sündhaft gulte, nume d Züügig und Furtpflanzig, wo im Sakrament vo der christlige Hürot ibunde gsi si, si moralisch befürwortet und gförderet worde, wenn s au in dr Praxis mänggisch andersch usgseh het. Noch ere Periode, wo positiv zur Sexualität gstanden isch, het sich im 18. Johrhundert d Iistellig dur die bürgerligi und protestantischi Sexualmoral, wo sich denn as Deil vo dr Demokratisierig vo de europäische Gsellschafte duregsetzt het, veränderet. Verschiideni sexuelli Verhaltenswiise si as „chrank“ iigschetzt worde: d Sälbstbefriidigung het me as gsundheitlig schädlig agluegt, und eso au die chindligi Sexualität. Wie d Säkularisierig in der westlige Wält im 20. Johrhundert sterker worden isch, si immer meh sexuelli Aktivitäte und Verhaltenswiise akzeptiert worde. D Tabuisierig vom Sexuelle isch aber öfters au hüt no wirksam: öffentlig „zelebrierti“ sexuelli Tabubrüch, zum Bispil im Färnsehe, si en Indiz drfür wie au d Doppelmoral, wo immer no praktiziert wird.
Rächtligs
Z Östriich isch dr Gschlächtsverchehr nit strofbar, wenn beidi Partner 14 Johr alt oder elter si und wenn beidi Site iiverstande si. Dr Gschlächtsverchehr under homosexuelle Manne isch bis zum August 2002 erst under volljöhrige Persone (vom 19. Geburtsdag aa) erlaubt gsi (§ 209 Strafgesetzbuch). Die Diskriminierig vo homosexuelle Persone isch im Juni 2002 vom östriichische Verfassigsgrichtshof ufghobe worde, und der östriichisch Nationalrot het zwei Wuche spöter mit de Stimme vo dr ÖVP und dr FPÖ e verfassigskonformi Nochfolgeregelig beschlosse, wo verscherfti Bedingige für sexuelli Handlige im Alter zwüsche 14 und 16 Johr vorgseht und wo wäge ihrer ungnüegend klare Formulierig vo de Oppositionsparteie as „Gummiparagraph“ kritisiert worden isch (§ 207b Strafgesetzbuch). Die rästlige Regelige si ähnlig wie d Bestimmige z Dütschland.
Laube (Fisch)
Verbraitig
S Laugeli chunnt i ganz Europa vor, usser ganz im Noorde und im Mittelmeerruum. S lebt i subere, klare Gwässer wo kai oder nu e schwachi Ströömig hend.
Sainte-Barbe (Moselle)
Dialekt
Dr tràditionell Dialekt (Patois) vun Sainte-Barbe ghert zem Lorrain.
Saint-Ursanne
Sehenswürdigkeite
In de ehemalige Pfarrchile Saint-Pierre sin bedütendi Sarkophag us de Ziit vom Hochmittelalter.
Ulrich Lang
Dr Ulrich Lang (* 24. Juli 1933 z Sulz am Neckar) isch e dytsche Pedagog un Bolitiker (SPD).
Lääben un Beruef
Dr Lang isch as Suhn vun eme Pfarrer un Dekan uf d Wält chuu. No dr Volksschuel un em Abitur am Gimnasium z Haalbrunn het er vu 1953 bis 1958 an dr Universitete z Dibenge un z Hamburg Evangelischi Theology, Dytsch un Latyn studiert. Anne 1958 het er s Studium mit em erschte un 1959 mit em zwaite Staatsexame fir s hecher Lehramt abschlosse. Im Johr 1960 isch er z Stuegert in dr Schueldienscht yydrätte un isch speter an e Haalbrunner Schuel gwächslet. Derno het er as Lehrer am Evangelisch-Chilchlige Uböugimnasium z Michelbach gschafft, zletscht as Studiediräkter un stellverdrättende Schuellaiter.
Sohn Gottes
In dr Gottkönigsideologii vo de altorientalische Groossriich si Herrscher sit öbbe 2000 v. d. Z. vilmol as Gottessoon bezäichnet worde. Im Alte Egüpte het mä de Farao as Soon vom Gott Amun aagluegt. Im Hellenismus isch dr Alexander dr Grooss as „Soon vom Zeus“ vereert worde. D Seleukide häi dä Ditel übernoo.
Volksbezeichnung
Volchsnäme chöme deils vo de Sprooche, wo die Lüüt redet, und deils vo andere kulturelle Eigeheite.
Vom alte Volch vo de Alemanne isch i gwüssne Sprooche dr Frömdname für di Düütsche abgleitet; so heisst das bi de Franzose les Allemands und bi de Spanier los Alamanes.
Westhausen (Unterelsass)
Weschthüse (frz. Westhouse, dt. Westhausen) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Unterelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem un zem Arrondissement. S Dorf bildet e Viereck mìt Nààrds (Nordhausen), Ooscht (Osthausen) und Sundhüse (Sundhausen).
Meinrad Lienert
Härkumpft und Jugend
De Meinrad Lienert isch as dritts Chind vom Landschriber Konrad Lienert (1833–1911) und de Marianne Lienert-Ochsner (1836–1900) uf d Wält chou. Sis Geburtshus häd «Adam und Eva» ghäisse und stoud hüt am Meinrad-Lienert-Platz vo Äinsidle. De Mäiredli, wie mer em as Bueb gsäid häd, isch mit sine Gwüschterti Aloisia (1858–1940) und Konrad (1861–1897) vo de Elterä wiä vo sim Grösi, de M. Gertrud Lienert (1807–1888), behüetet worde. S Lienerts, früähner Lienhard, sind es alts Gschlächt vo de Waldstatt Äinsidle, wo um 1500 us em Underland i s Houchtal vo de Sihl chou sig. De Vorname chund vom Häiligä Meinrad, wo im 9. Jouhrhundert d Grundlag fürs Chlouschter Einsidle gläit häd.
Sini letschte Jouhr
Ab 1923 händ de Meinrad und d Marie Lienert wider z Äinsidle gwohnt. 1929 sinds de no äinisch a Zürisee züglet, und zwar uf Chüsnacht a de Goldküschte. Det isch de Waldschtattdichter churz nach Wiehnachte 1933 amene Härzversäge gschtorbe.
Newman (Western Australia)
Geogràfii
D’ Schtàdt lììgt 1.186 km nerdlig vu Perth, 450 Kilomeeter süüdlig vu Port Hedland un niina Kilomeeter neerdlig vum süüdliga Wandakrais (em Wandakrais vum Schtaibock). D’ Schtàdt lììgt ìn dr Wììschta un hàt Durschnìttstämpràtüüra vu Minimum 17,3 °C un Maximum 31,4 °C; d’ joohrliga Ragamànga-n-ìsch bii 317,8 Millimeeter glaaga. D’ Schtàdt lììgt àn’ra Heecha vu.
Liste von Wenkerbogen
D Lischde isch i die Gebiet ufdailt:
Elsiß
Zum Anfang
Sankt Avold
Geogràfi
Sänt Avor lijt an dr Rossel ìn dr Warndt ìn dr Neche vun dr frànzesch-ditsche Granz uf re Heche zwìsche 215 un 383 m ìwer em Meeresspiejel. Züe dr Gmein ghere àui no d Ortsdeiler Dourd’hal (sitt em 1. Janner 1965) un Oderfang.
Oppenweiler
Geografi
Vo dr Gmarkong send 35,4 % Landwirtschaftsfleche, 49 % Wald, 14,3 % Sidlongsfleche ond 1,3 % sonschtiche Fleche.
Gschicht
Oppeweiler ischt zom erschte Mol gnennt worda em Johr 1114.
Würenlingen
Würlinge (jünger: Würelinge, offiziell uf hochdütsch: Würenlingen) isch e Gmeind im Bezirk Bade im Schwiizer Kanton Aargau. Si ligt im untere Aaretal zwüsche Brugg u Waldshuet.
Immensee
Geografy
S Dorf Immisee liit ybettet zwüsched de Rigi-Nordflangge und de Halbinsle Chieme anere Bucht vom Zugersee uf ere Höchi vo
Mitzwa
Noch em jüüdische Rächt daf mä, wemm mä in Lääbensgfoor isch alli Gebot vo dr Tora bräche, usser drei: Mord, Götzedienst und Unzucht. Vor allem bi dr Sabbatrue gältet d Reegle: „Lääbensgfoor hebt dr Schabbat uf.“
Flussbarsch
S Egli oder de Chretzer (Perca fluviatilis; alemanischi Näme) isch e recht aapassigsfääige Raubfisch, wo i de Schwiiz hüüffig vorchunnt.
Silsersee
De Silsersee (Rätoromanisch: ; noch de Ortschaft Sils) isch de südöstlichscht vo de drü Seeè vo de Engadiner Seeèplatte.
Samojedische Sprachen
Am meischte verbreitet isch s Nenzisch, wu au as Schrift- un Amtssproch vun e baar autonome Chreis (russ. Okrug) z Russland brucht wird. D Sproche vu dr Wald-Nenze, dr Enze un dr Nganasane wäre nume vu wenige hundert Mänsche gschwätzt un sin schriftlos. D Sproch vu dr Selkupe, wu au nit gschribe wird, isch di letscht läbig Sproch vu dr Sid-Samojedische Sproche, wu z Sidsibirie verbreitet gsi sin. E Deil vu dr Vorfahre vu dr Kamassiner un vu andere sibirische Turkvelker hän no bis ins 18. Johrhundert Sid-Samojedisch gschwätzt. Zue däne uusgstorbene Sproche ghert au s Matorisch.
Plüderhausen
Geografi
Bliiderhouse leit em Dal vo dr Rems zwischem Schurwald ond em Welzemer Wald. Nochbergmoede vo Bliiderhouse send Welzheim, Lorch, Börtlingen, Adelberg, Schorndorf ond Urbach.
Verwaltong
Dr Schuldes vo Bliiderhouse ischt dr Andreas Schaffer.
Ehrenkirchen
Geographi
Dr Ort bestoht us dr fimf ehemols selbständige Ortschafte Chilchhofe (mit Ortsdeil Ambringe), Ehrestette (mit Süd-Güetighofe), Norschige, Offnadinge un Scherzige.
Gschicht Ehrestette
Dr Wiler Güetighofe ghört in sinem Norddeil zue Bollschwil.
Wappe
Ehrechilche bstoht us dr am 1. April 1973 vereinigte ehemolige Gmeinde Ehrestette un Chilchhofe. Am 1. Jänner 1974 isch Offnadinge, am 1. April 1974 Scherzige un am 1. Oktober 1974 Norschige igmeindet worre.
Sargans
Geography
Da tüüfscht Punkt isch da Bahnhof, wo uf era Höchi vu 480 m ü.M. liit. Da höchscht Punkt liit mit 1'830 m ü.M. ufm Gonzä. Zur Gmeind kört da nordöstlich gelegni Ortsteil Vild. Sargans isch hützutags en wichtiga Verchehrschnotapunkt und es wirtschaftlichs sowia kulturells Zentrum. Mit sine zahlriicha Schuala isch s usserdem a en bedütenda Bildigsstandort.
Namä
Volksetymologisch wird da Ortsnamä mit enera Saag erchlärt, wos heisst, d Bewohner vur damols no namälosa Sidlig hättet es Chind mit em Wunsch zum Fluss Saar i d Ebeni gschickt, ihra Ort nochm erschta Tier zbenenna, wo zschwimma chu wür. Es seg e Gans gsi.
Fabianus
Schutzpatron
Syni Attribut sin s Papschtchryz, s Schwärt un e Duube.
Achäischer Bund
D Hauptkwelle für d Gschicht vom Bund isch dr Polybios (bsundrigs 2,38-44), wo s koinon allerdings idealisiert daarstellt und vor allem d Expansion vo de Achaier, wo zum Däil aggressiv gsi isch, aabespiilt.
Jean-Baptiste Charles Bouvet de Lozier
Lääbe
Ändi Dezämber isch er im Südatlantik zwüsche Iisbärg, 1600 Mäilen äwägg vo jedem bewoonte Land. Am 1. Januar 1739, am drei am Nochmiddag isch e „seer hoochs Land mit Schnee druf“ us em Nääbel erschiine. Er het s für e Vorgebirg vom Südkontinänt ghalte und het em dr Name Cap de la Circoncision gee, wil s dr Daag vo dr Beschniidig vom Jesus gsi isch.
Wünnewil-Flamatt
Spraach und Tialäkt
Bi de Vouchszelig 2000 hii va de 4916 Yywoner 89,5 % Tüütsch aus Hùùptspraach aaggää, 1,8 % Franzöösisch ù 8,7 % anderi Spraache.
Fuessnote
Einwohnerzahl 31.12.2018
Wittnau (Breisgau)
Gschicht
Inzwische isch Wittnau dur dr Zuezug us em nooche Friburg starch gwaxe. D'Gmei giltet as e beliebte Wohnort. D'Baulandpris schwätze do ihr eigeni Sprooch.
Bierflasche
Größè vo dè Guttèrè un nationali Unterschyd
Diè normali Größi vo dè Guttèrè hét sich im Lauf vo dè Zit meefach gänderèt un isch in voschiddènè Länder mittlerwyl im Gebruuch aabasst.
Wehrmachtslokomotive WR 360 C 14
Vobliib
È Vorserièexemblaar befindet sich im Technig-Museum Speier. D Lokomotyvè sin 1938 vo dè Firma Schwartzkopff (BMAG) für d Weermacht hèrgschtellt un schli!ßlich 1962 vo dè Steihuder Meer-Baan mit dè Nummerè 271 a d Stadt Frankfurt vokauft worrè. D Faarzüüg wurde vo dè Stadtwärch Frankfurt mit dè Nummerè 2018 ygsetzt worrè. D Lokomotyv isch mit eim Stromabnèmmer für d Stüèrig vo Signaal uff èrè Streggi vo dè ehemõligè Frankfurter Lokalbaan uusgschtattet worrè. D Lokomotyvè sin 1980 wegè nèm Riss im Motorblock abgschtellt un a diè Historischi Ysebaa Frankfurt abgää worrè.
John Hancock (Politiker, 1824)
Dr John Hancock (* 24. Oktoower 1824 z’ Bellefonte, Jackson County, Alabama; † 19. Jüüli 1893 z’ Austin, Texàs) ìsch a US-àmerikànischer Politiker gsìì. Zwìscha 1871 un 1885 hàt’r zwaimol dr Bundesschtààt Texàs ìm Represantàntahüüs vu da Verainigta Schtààta vertratta.
Farbstein (Begriffsklärung)
Farbstein isch de Familiename vo folgende Persone:
Philipp Albert Stapfer
Läbe und Wirke
Noch ere Bildigsreis noch London und ins revolutionäre Paris im Johr 1791 het dr Stapfer z Bärn agfange Underricht z gee und isch 1792 Profässer für Philologii worde. 1798 het en d Regierig vo dr neue Helvetische Republik zum Minister für "Wüsseschafte, Künst, Gebäud und Strosse" ernennt. Ein vo siine ängste Mitarbeiter im Ministerium isch dr Heinrich Zschokke gsi, wo us Magdeburg gstammt het. Au mit em Johann Heinrich Pestalozzi het er brueflig z due gha. Dr Stapfer het zwar agfange s Bildigswäse völlig neu ufzbaue, doch siini wägwiisende Reforme si vo dr Regierig uf e Mindestmass zrächtgstutzt worde und si schliesslig in dr allgemeine Anarchii vo säller Ziit undergange.
Felix Mendelssohn Bartholdy
Läbe
Dr Felix Mendelssohn Bartholdy isch us dr woolhabende bürgerlige jüüdische Familie Mendelssohn choo, und si Groossvater isch dr bedütend Filosoof und Ufkläärer Moses Mendelssohn gsi. Dr Felix und sini Gschwüsterte si aber dauft und protestantisch ufzooge worde. D Familie isch uf Berlin züüglet und d Chinder häi e gueti musikalischi Erziejig überchoo. 1818 isch dr Felix zum erste Mol öffentlig ufdräte, zwäi Joor druf het er afo komponiere. 1821 het er dr Goethe und dr Carl Maria von Weber, kennegleert im Joor druf dr Ludwig Spohr. 1825 isch er mit em Vater uf Bariis und het dört dr Gioachino Rossini und dr Giacomo Meyerbeer droffe.
Dr Mendelssohn het e Chor gründet zum d Chorwärk vom Johann Sebastian Bach, wo denn fast ganz umbekannt gsi isch, studiere, und er het 1829 d Matthäus-Passion dirigiert wo zum erste Mol sit em Dood vom Bach wider ufgfüert worde isch. 1829 het er z London mit dr Philharmonic Society si Sinfonii in c-Moll gspiilt, churz druf im Weber si Konzertstück uswändig vordräit, denn im Beethoven si Klavierkonzärt Es-Dur, wo z Ängland no nie gspiilt worde isch, ufgfüert und au no d Sommernachtstraum-Uwertüüre. Er isch witer vil umegräist: uf Rom, Münche, Stuttgart, Frankfurt am Main und Düsseldorf und Bariis, won er mit em Liszt und Chopin zämme gsi isch. 1832 isch er nid zum Diräkter vo dr Sing-Akademii z Berlin gweelt worde, under noch sim Fründ Eduard Devrient häig dr Antisemitismus bi dere Entschäidig e Rolle gspiilt. Er isch 1833 uf London für d Uffüerig vo sinere Italiänische Sinfonii. Z Düsseldorf het er mit sim Oratorium Paulus, denn isch em aber d Läitig vo de Gwandhuuskonzärt z Leipzig aabote worde. 1836 isch si Paulus 1836 bim Niiderrhiinische Muusigfest z Düsseldorf ufgfüert worde. Z Leipzig het er as groosse Vereerer vom Joseph Haydn däm sini Wärk mit groossem Erfolg chönne uffüere.
Literatur
Sekundärliteratur
Schtetl
Gschicht
Woonviertel, wo mä mit eme Schtetl cha vergliiche, git s hüte nume no in Däil vo Williamsburg, eme Stadtdäil vo Brooklyn in Nöi York, oder in Mea Shearim in dr Nööchi vo dr Altstadt vo Jerusalem. Aber au do wird Jiddisch nume no von ere Minderhäit gschwätzt. Die mäiste Iiwooner schwätze si lengerem im Alldaag d Sprooch vo iire Noochbere, sigs Änglisch in Williamsburg oder Ivrit, s modärne Hebräisch, in Israel.
Vanuatu
Geographii
Bemerkenswärt isch dr aktivi Vulkan Mount Yasur uf dr Insle Tanna und dr Lombenben uf Ambae, wo im Novämber 2005 Aktivität zeigt het. Immer wider hai Ärdbebe d Insle erschütteret. D Ärdbebe in 2002 hai in dr Hauptstadt Port Vila erheblige Schade aagrichdet. Noch beide Ärdbebe isch e Tsunami cho.
Bevölkerig
Vanuatu het 243.304 Iiwohner (2009), öbbe 98,5 % von ene si Melanesier.