cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Hochschule für Forstwirtschaft Rottenburg
Gschiicht
Anne 1954 het s Land Baade-Wiirtebäärg im Schadenweilerhof bi Rauteburg e Foorschtschuel grindet, wu 1979 in d Fachhoochschuel fir Foorschtwiirtschaft umgwandlet wooren isch. Zeerscht het d Fachhoochschuel nume as „verwaltungsinterne Ausbildungsstätte“ fir Foorschtbeamti vum ghoobene Foorschtdienscht vu dr Länder Baade-Wiirtebäärg, Ryyland-Bfalz, Saarland un dr Bundesvermeegesverwaltig dient. Syter 1995 isch d Hoochschuel effetli zuegängli.
Lanarvily
Lanarvily (bretonisch Lannarvili) isch e franzesischi Gmai im Département Finistère in dr Region Bretagne.
Verwaltig
vu Lanarvily isch. Lanarvily ghert zum Kommunalverband.
Schongau LU
Gschicht
Schoonge esch zom erschte Mau gnamsed worde im Jahr 831 aus Scongaua.
Proportionalität
In dr Mathematik si zwäi veränderligi Gröössene broporzional zunenander, wenn si immer im gliiche Verheltnis zunenander stöön.
Landwirtschaft
Pflanzebau und Dierhaltig
Dr Standort bestimmt im Groosse und Ganze d Form: Wenn dr Boode schlächt isch, isch d Zucht vo Vee konkurränzchräftiger, wäärend uf bessere Bööde d Brodukzioon vo Pflanze wirtschaftliger isch.
Bellenberg
Gschicht
Em Johr 1302 wud zom erschte Mol en Cunrat der Bellenbergaer gnennt.
Dialekt
Dr Dialekt vo Böllaberg ghert zom Schwäbisch.
Realsozialismus
Realsozialistischi Gsellschafte hüte
Mit em äänlige Konzept vom Đổi mới (Ernöijerig) in Vietnam het mä s dört fertig brocht, die wirtschaftligi Brodukzioon bedütend z vergröössere, bsundrigs die vo Cash Crops wie Kaffi. Für d Löösig vo realsozialistische Versorgigsbrobleem mit Konsumgüeter in dr DDR isch daas allerdings z spoot choo.
Charibert I.
Dr Charibert het vier Fraue gha. Die ersti isch d Ingoberga gsi, wo s usgseht wie wenn sie us ere vornähme Familie stammi. Mit ihr het er e Dochter, d Bertha gha, won er mit em heidnische König Ethelbert vo Kent (Aedilberct) verhürotet het. Spöter het er sich vo dr Ingoberga drennt und d Merofled, ere Dochter vom ne Wullekämmer (artifex lanarius) us em Gsind vo dr Ingoberga ghürotet, denn s Theudogild, ere Dochter vom ene Schofhirt und schliesslig noch 562 no mit dr Schwöster vo dr Merofled, dr Marcoveifa. D Chronologii isch nit eidütig klärt; es het sich offebar nit um e Konkubinat ghandlet, sondern um richtigi Hürote, denn d Fraue si as Königinne bezeichnet worde. D Marcoveifa isch vorhär e Nonne gsi; dorum isch s Päärli vom Bischof Germanus vo Paris exkommuniziert worde. Das Problem het sich mit em Dod vo dr Marcoveifa glöst.
Dicziunari Rumantsch Grischun
Wëërs schrybt
Es Zämestelig vo allne Redaktooren und Redaktoorine vom Dicziunari gits daa: Liste der Redaktoren und Redaktorinnen des «Dicziunari Rumantsch Grischun». Deet findt mer au d Link zu de Wikipedia-Artikel, wos für die Lüüt git.
Seychellen
Flora un Fauna
Di urspringli Vegetation isch mit dr Bsidlig zruggdrängt wore. An ihri Stell sin Kulturbflanze drätte, wu fir dr Aaböu uf dr Seychelle uusgsuecht wore sin. S Mee vu dr tropische Frucht- un Nutzbflänze chenne uf dr Seychelle drieje: Aubergine, Banane, Avocado, Ananas, Papaya, Mango, Passionsfrucht, Stärnfrucht, Guave, Zitrone, Orasche, Zuckerrohr, Brotfrucht, Zitronegras un Zimed un au vyl Gwirz wie Vanille, Bfäffer un Muschget. Kokospalme sin in Plantasche gsetzt wore un lifere mit Kopra dr Hauptexportartikel vum Land. Banyanbaim un tropischi Nutzhelzer sin uf dr Insle aahsetzt wore, doderzue zelle d Drachebluetbaim un Albiziebaim.
Britischi Chronkolony (1903–1976)
Bi dr erschte allgmaine Wahle 1967 sin allno d Helfti vu dr Sitz dur d Kolonialverwaltig bsetzt gsii. Em Mancham sy Seychelles Democratic Party het di wehlbare Sitz mit lychtem Vorsprung vor em France-Albert René syre SPUP gwune. Au d Wahle 1970 un 1974 het dr Mancham gwunne, mit eme greßere Vorsprung. Im Merz 1970 hän si z London Verdrätter vu dr Kolonialverwaltig mit eme Mancham un em René zämme droffe go ne Verfassig fir d Seychelle dischpetiere. Derwylscht si dr René fir d Unabhängigkait uusgsproche het, isch dr Mancham fir e ängeri Aabindig an Großbritannie yydrätte. Uf dr Grundlag vu dr neie Verfassig isch dr Mancham mit dr Wahle vu 1970 Regierigsschef vu dr als britische Seychelle wore. Anne 1974 hän si beedi Bolitiker un Barteiebleck fir d Unabhängigkait vu dr Insle uusgsproche. Dr Mancham un dr René sin bi dr Verhandlige mit dr Briten zäme ufdrätte un hän s Land zäme in d Unabhängigkait gfiert.
Dail vu dr unabhängige Republik sin dur Verhandlig au wider d Atoll Aldabra, Farquhar un Desroche wore, wu syter anne 1965 Dail vum British Indian Ocean Territory (BIOT) gsii sin.
Deitingen
Deitige (amtlich Deitingen) isch e Iiwohnergmein im Bezirk Wasseramt im Kanton Soledurn, Schwiiz.
Geografi
Nochbergmeine si Subige, Däredinge, Luterbach, Riedhouz u Flumetau im Kanton Soledurn u Wange u Wangeried im Kanton Bärn.
Sachsen-Anhalt
Gschicht
Während em Drißigjöhrige Krieg isch Magdeburg zerstört worde und hät an Bedütig verlore.
Mighty Roots
D Mighty Roots isch e Schwiizer Reggae-Band.
Mülligen
Sicherheit
D Füürwehr vo Müllige het uf de 1. Jänner 2004 mit de Füürwehr vo Birmischtorf fusioniert. S bsundrige do dra isch, dass die Füürwehr sich über e Bezirksgränze ewäg zämmegschlosse het. S Füürwehrmagazin z Müllige isch ufghobe worde und d Fahrzüg stönd hüt z Birmischtorf im Füürwehrmagazin.
Promotion (Doktor)
D Aberkennig vo dr Bromozioon
E Bromozioon cha z Dütschland grundsätzlig nume dur d Hoochschuel bzw. d Fakultäät aberkennt wärde, wo dr Graad gee het. Gründ für en Aberkennig chönne si ass bewiise worde isch, dass dr Bromowierend bi d Vorussetzige für zum zuegloo wärde oder bi de Läistige für d Bromozioon d Fakultäät düscht het. Es isch mänggisch au mööglig, e Dokdergraad z aberkenne, wo öbber uf e korräkti Wiis überchoo het, wenn em noch dr Bromozioon schweers wüsseschaftligs Feelverhalte (bsundrigs Felschige oder Blagiaat) noochgwiise wird. Es cha no anderi Reegle gee. So het die Juristischi Fakultäät vo dr Uniwersidäät Bonn festgläit, ass en Aberkennig mööglig isch im Fall von ere rächtschreftige Verurdäilig zun ere Freihäitsstroof vo mindestens äim Joor.
Hygiea
Hygiea bzw. Hygeia stoht fer:
Tübinger Fehde
Verlauf
Dr Hugo het im Gegezug dr Herzog vu Schwobe bätte, dass dää mit syne verwandtschaftlige Beziehige Hilf vum behmische Herzog Vladislav II. holt. Mit däne behmische Druppe het er di welfische Bsitzige verwieschte un het d Welfe zwunge, ssich in ihri Burg Raveschburg zruckzzie.
Chilperich I.
Noch em Dod vom Chlothar I. hai siini vier Söhn dr Liichnam zsämme nach Soissons brocht, für zum en dört z begrabe. Grad druf het dr Chilperich dr Dronschatz und dr Stadt Paris übernoh. Er het die mächtige Vornähme mit Gschänk drzue brocht, sich ihm z underwärfe. Siini drei Halbbrüeder hai sich gegen ihn verbündet und hai en us Paris vertriebe. Dr Chronist Gregor vo Tour verzellt, ass si denn alli vier e "legitimi" Riichsdeilig duregfüehrt haige, das heisst eini wo em merowingische Bruuch entsproche het. Dr Chilperich het drbii s Deilriich vo Soissons übercho. Er isch aber mit siim Erbadeil nit zfriide gsi, und so het e fufzigjöhrige Komflikt agfange, wo men em dr merowingisch Bruederchrieg sait und wo erst fertig gsi isch, wo s nume no ei überläbende Merowinger ge het. Wo dr Sigibert, wo s östlige Riich Austrasie (Austrie) mit der Hauptstadt Reims übercho het, mit eme Chrieg gege d Aware beschäftigt gsi isch, het dr Chilperich d Glägeheit usgnützt für zum ins Ostriich iizfalle und Reims z erobere. Dr Sigibert het bald e Gegenagriff gmacht, het Soissons eroberet und em Chilperich si Sohn Theudebert gfange gno (562). 563 het dr Sigibert dr Theudebert freiglo, aber er het Soissons bhalte.
Buch (Schwaben)
Eiwohner
Dr Ausländeraadoel isch 2011 bei 1,3 % gleäge.
Veltheim AG
Gschicht
Wo d Bärner im 1415i de Aargau eroberet hei, isch s Dorf mit de Herrschaft Wildestei in de Bsitz vo de Schtadt Bärn cho. Ab em 1460i, wo d Bärner d Herrschaft Schänkebärg eroberet hei, isch Veltheim en Grichtsbezirk im Amt Schänkebärg gsi.
Ravennaschlucht
Dè wilde Bach Ravenna bǜètet uff èm Deilschtugg durch d Schlucht è baar Wasserfäll. Dié beidè gröschtè sin dè große Ravenna-Fall mit 16 m und dè chlyne Ravenna-Fall mit 6 m Fallhöchi.
Im unterè Berych wörd d Schlucht vo dè 37 m hochè Ravennabrugg, èm Viadukt vo dè Höllèdalbaan, übberquert. A sèllèm Viadukt hört d Schlucht uff, nit abber d Ravenna sèlber. D Ravenna-Schlucht gòt am Viadukt i s Höllèdal übber. I dè Nôchi isch au d St.-Oswald-Kapèllè (baut worrè 1148) un s Hofguèt Stärnè, i wellèm d Mary Antoinette 1770 un dè Johann Wolfgang vo Goethe im Johr 1779 übbernachtet hèn. Sit èm Johr 2010 findet a dè Advèntswochèèndè èn Wiènachtsmärkt unter m belüchtetè Viadukt statt.
Morcote
Geografi
Morcote lyt zeh Kilometer sidweschtlig vu Lugano am Luganersee vis-à-vis vum italienische Porto Ceresio, am Fueß vum 822 Meter hoche Monte Arbòstora. Nochbergmaine sin Brusino Arsizio, Lugano, Vico Morcote un di italienische Gmaine Brusimpiano un Porto Ceresio.
Flößerei
Wo im 19. Joorhundert d Ysebaan ufcho isch und me derno a de Flüss d Weer vo de Chraftwärch gmacht het, isch d Flösserei unräntabel und schwirig worde und het denn im früene 20. Joorhundert a de meischte Ort ufghört. En Usnaam isch d Flösserei ufem Ägerisee im Kanton Zug, wos bis hüt git.
Ungarn
Verwaltigsglyderig
Ungarn isch in 19 Komitat und 24 Städt mit Komitatsrecht ydeilt. 1999 isch s Land in sybe Regione ydeilt worre, under anderem wägem Bytritt zu de Europäische Union. D Komitat sin widderum in Chleigebiet ydeilt.
Landeleau
Gschicht
Landeleau isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1220 as Ecclesia Sancti Deleui (1267 Landeleou, 1296 Landeloi, 1270-1313 Landeleu, 1330 Landelau, 1368 Lanteleau, 1368 Lanteleau).
Ungarn
Friehi Bsydlige bis 896
Bi Vértesszőlős (Komárom-Esztergom) sin rund 500.000 Johr alti Chnoche vo me Homo erectus uss de Altsteizit gfunde worre. Si ghöre zu de ältste mänschlige Chnoche, wo z Europa gfunde worre sin. In de Jungsteizit sin balkanischi Völcher ygwandert und hän sich im hüttige Westungarn agsydelt. Witeri Völcher sin uss em Weste und Oste dezüecho.
The Flowers Of Romance
The Flowers Of Romance isch a Punkrock-Gruppe üs England gsi, wo im Summer 1976 gründet worde isch.
Ditzingen
Stadtgliderig
Zue Ditzenge ghere di friejere sälbständige un in dr 1970er Johr yygliderete Gmeine Hirschlande, Hoimerdenge un Scheckenge. Die ehmolige Gmeine bilde Stadtdeil un sin hite Ortschafte im Sinn vu dr bade-wirttebärgische Gmeindsornig mit eme Ortschaftsrot, wu vu dr Bevelkerig bi jedere Kommunalwahl nej gwehlt wird, mit eme Ortsvorsteher as Vorsitz.
Dornach SO
Geografi
Dornech liit im untere Birstal. Zue dr Gmein ghööre d Ortsteil Dornechdorf (oder Oberdornech) un Dornachbrugg. D Gmeindsflächi umfasst 18,8 % langwirtschaftlichi Flächi, 48,2 % Waud, 32,9 % Sidligsflächi un 0,2 % suschtigi Flächi.
Sproch un Dialäkt
Bi dr Volkszellig 2000 hei vo dr 5886 Iiwohner 88,5 % Dütsch als Hauptsproch aagää, 1,5 % Französisch, 2,3 % Italienisch un 7,7 % angeri Sproche.
Hermine Maier-Heuser
D Hermine Berta Maier-Heuser (au Hermine Maierheuser; * 22. Oktober 1882 z Linkenheim as Hermine Heuser; † 23. Juni 1968 z Charlsrue) isch e dytschi Volksschuellehreri un Schriftstelleri gsii.
Leben
D Hermine Heuser isch e Dochter gsii vum Friedrich Wilhelm Heuser (1849–1893), eme Chiefer un Chlaichaufmann, un däm syre Frau Berta Wilhelmina, geb. Ratzel (1854–1919). Si isch evangelisch gsi un isch ufgwagse mit eme Brueder, Emil Friedrich (1879–1895).
Si het immer wider au Bydreg gschribe fir verschideni Zytschrifte un Zytige, unter anderem no 1950 bis 1956 regelmäßig fir dr Lohrer Hinkig Bot.
Senegal
S Biet vum Senegal isch scho syt em 12. Johrhundert e Dail vu dr islamische Wält un au hite bekänne si iber 90 % vu dr 12 Millionen Yywohner vum Land zum Islam. Noodäm d Region vu mehrere afrikanische Rych beherrscht woren isch, isch si anne 1895 zuen ere franzesiche Kolony wore. Am 20. Augschte 1960 isch dr Senegal unabhängig wore. Är het e Meebarteiesischtem bhalte un isch zue aim vu dr wenige demokratische Staaten uf em afrikanische Kontinänt. D Abhängigkait vu wenige Exportgieter wie Ärdnuss, Phosphat un Fisch, e waidli Bevelkerigswachtsum un e hochi Staatsverschuldig hän ab dr 1980er Johr zuen ere Verarmig gfiert un zue all greßere soziale Spannige. Derzue sin ab 1982 Sezessionsbsträbige in dr Casamance chuu. Dr Senegal isch mit dr Zyt wäge däm abhängig wore vu Kredit vu dr Induschtry- un Ärdeelländer un vu Entwickligshilf.
Gwässer
Dr Senegastrom, wu em Staat sy Name gee het, isch dr wichtigscht Fluss vum Land. Är chunn as Bafing-Fluss us em Fouta-Djalom-Platoo z Ginea un nimmt z Mali dr Bakoyé un im Senegal dr Falémé uf. Uf ere Lengi vu rund 500 km bildet er d Nordgränze vum Land. Anderi wichtigi Fliss sin Casamance, Gambia un sy Näbefluss Koulountou, Sine un Saloum.Die alli hän wäg em seli flache Oberflächeprofil vum Senegal en arg gring Gfäll. Alli minden in uusdehnte Delta in dr Atlantischen Ozean. Speziäll in dr Druclezyt cha Meerwasser in dr Fluet mehreri hundert Kilometer flussufezues dringe. Des versuecht mer dur dr Böu vu Wäär z verhindere. In dr Rägezyt het s vylmol Iberfluetige.
Altenmünster
Verwaltong
Dr Birgermoeschter vo Altemẽẽschter ischt dr Bernhard Walter.
Senegal
Volksgruppe
D Diola lääben im Side vum Land un sin vor allem Ryysbuure. Im Gegesatz zue dr andere Velker vum Senegal hän d Diola ihri Großfamilie-Strukturen erhalten un kaini feudale Ryych grindet. Si sin wenig islamisiert, hite sin si vylmol Chrischte. D Unabhängigkaitsbewegig in dr Casamance goht vor allem vu dr Diola uus, wu gege d Dominanz vu dr Wolof, vu dr Hauptstadt Dakar un vum Islam kämpfe.
Sprooche
Derzue wird N’ko brucht, e Pidgin us verschidene Mande-Sproche, wu s aber kai Muetersprochler git, di afro-asiatisch Sproch Hassaniyya (162.000 Sprächer) un s portugiesisch-basiert Crioulo (10.000). Au s Franzesisch het rund 47.000 Mutersprochler.
Kolonialzyt
D Inschtabilitet vu dr Staate vum hitige Senegal isch dur dr Sklavehandel no versterkt wore. Ab em 17. Johrhundert isch s portugiesisch Händlernetzwärch dur befeschtigti franzesischi, niderländischi un britischi Kolonien ersetz wore, zmaischt uf Insle, wu em Feschtland vorglageret gsii sin. Di chriegerischen Ussenandersetzige zwische dr Staate hän jetz all mee s Gfangeni mache go si as Sklave verchaufe zum Zyyl ghaa. Drotz ass d Sklaverei au in dr draditionälle Gsellschafte gängig gsii isch, het d Aazahl vu Mänsche, wu in Richtig Amerika verschlaipft wore sin, uf d Demografy vu dr Region e verheerendi Wirkig ghaa. Wu dr Sklavehandel zum Erlige chuu isch, hän di Herrschende dergege Schwirigkaite ghaa, dr Uusfall vu dr Yynahme z kumpänsiere. In dr Folg isch s zuen ere Serie vu islamische Revolutione zwische 1673 bis 1888 chuu, wu d Chenig gstirzt hä nun versuecht hän, islamischi Staate ufzböue. Di maischt vu däne Revolutione sin aber fähl gschlaa, wel d Monarche vu dr Franzose mit Fyyrwaffen unterstitzt wore sin.
Bis anne 1891 isch s ganz Biet vum hitige Sengal unter franzesischi Kontroll chuu. D Chenigrych sin dur Kanton ersetzt wore, wu Adligi noch em draditionälle Sischtem vogstande sin, wu aber wenig Yyfluss ghaa hän. Dr dytli sterkere Yyfluss vu dr Sufi-Orde hän d Franzose in ihrem Sinn uusgnutzt fir d Verbraitig vum Ärdnuss-Aaböu. D quatre communes Saint Louis, Gorée, Rufisque un Dakar sin syt 1848 Gmaine mit vollem franzesischem Burgerrächt gsii. Do het si d Gsellschaft no franzesischem Vorbild entwicklet: S sin Zytige, bolitischi Barteien un Gwerkschaften entstande, s sin Wahlen abghalte wore un 1914 isch dr Blaise Diagne zum erschte afrikanische Verdrätter vu dr Vier Kommunen in s franzesisch Barlemänt gwehlt wore. Anne 1902 isch Dakar Hauptstadt vu dr 1895 grindete Konfederation Afrique Occidentale Française (AOF) wore.
Syt dr Unabhängigkait
Anne 1995 het dr Regierigsschef Habib Thiam e nei Kabinett bildet zäme mit dr Oppositionsbartei Parti Démocratique Sénégalais (PDS). Anne 2000 het s im Senegal dergege dr erscht fridli Machtwächsel sidli vu dr Sahara gee. Dr Abdoulaye Wade het d Bresidäntschaftswahle gwunne un ai Johr speter het sy Bartei au d Barlemäntswahle gwunne. Im Jänner 2001 isch d Verfassig per Referändum gänderet wore. D Amtszyt vum Bresidänt isch uf maximal zwai Mandat à 5 Johr begränzt wore. Dr Wade het uf Liberalisierig, Inveschtitionsfryndligkait un Ferderig vu Telekommunikation un Turismus gsetzt, Erfolg het sy Bolitik aber wenig ghaa, Chaufchraft vu dr Senegalese isch allno gsunke un all mee Mänsche, vor allem junig, hän si vu dr Boltik abgwändet. Glychzytig isch em Wade all mee Klientelismus un Verschwändig vorgworfe wore.
Regionen
Dr Senegal bstoht us 14 Regione (régions), wu alli no ihre Hauptstadt gnännt sin un in insgsamt 45 Département yydailt sin:
Este (Familie)
Dr Alberto Azzo II. vo Este (* 997, † 1096/97), Markgraaf vo Mailand, het d Erbin vo de schwööbische Welfe ghürootet; sini Söön häi die bäide Hauptlinie vom Gschlächt gründet: Die elteri Linie het s „Huus Welf-Este“ bildet, wo 1070 s Herzogdum vo Bayre regiert het und wo von em s Huus Hannover abstammt, wo bis hüte existiert.
Ulmer Pflanzennamen
Pflanzenäme vo Ulm
Annegret Kramp-Karrenbauer
Familie, Uusbildig un Beruef
Vu 1991 bis 1998 isch si Grundsatz- un Blanigsreferänti vu dr CDU Saar gsii, wu dr domolig Bundesumweltminischter Klaus Töpfer gfiert het. 1999 isch si persenligi Referänti vum Peter Müller gsii, em Vorsitzer vu dr CDU-Landdagsfraktion un spetere Minischterbresidänt vum Sarland, wu si in dr Junge Union chänneglehrt ghaa het.
Effetligi Ämter un Mandat
Vu 1984 bis 2000 un nomol vu 2009 bis 2011 isch d Kramp-Karrenbauer Mitglid im Stadtrot vu Püttlingen un dert vu 1989 bis 1994 un 1999 bis 2000 Bygordneti gsii. Am 1. Merz 1998 isch si fir dr Klaus Töpfer in 13. Bundesdag noogruckt, isch aber mi em Zämechuu vum 14. Dytsche Bundesdag am 26. Oktober 1998 wider us em Barlemänt uusgschide. Vu Septämber 1999 bis Merz 2018 isch si Mitglid vum saarländische Landdag gsii. Vu 1999 bis 2000 isch si barlemäntarischi Gschäftsfiereri vu ihre Fraktion gsii.
Vu 2000 bis 2004 isch si Minischteri fir Inners un Sport im Saarland gsii – mit Ändi dryssg isch si dodermit di erscht dytsch Inneminischteri in dr Gschicht vu Dytschland gsii. As Vorsitzeri vu dr dytsche Sportminischterkumferänz het si d Grindig vu dr Nationale Anti-Doping-Agentur (NADA) firschi dribe. Vu 2004 aa isch si Minischteri fir Familie, Fraue un Sport im Saarland gsii. Noch ere Kabinettsumbildig het si am 3. Septämber 2007 as Noofolgeri vum Jürgen Schreier s Minischterium fir Bildig, Familie, Fraue un Kultur ibernuu. Im Rame vu dr Bildig vu dr Jamaika-Koalition im Saarland isch si am 10. Novämber 2009 Landesminischteri fir Arbet, Familie, Sozials, Preväntion un Sport im Kabinett vum Minischterbresidänt Peter Müller wore. Im Amtsjohr 2008 isch si turnusgmäß Bresidänti vu dr Kultusminischterkumferänz gsii.
Anne 2015 isch d Kramp-Karrenbauer aistimmig zur Bresidänti vum Dytsche Volkshochschuel-Verband gwehlt wore.
Minischterbresidänti vun ere Große Koalition (2012–2017)
Am 24. April 2012 hän si d CDU un d SPD uf e gmainsame Koalitionsverdrag un dr Zueschnitt vum chimftige Kabinett gainigt. E jedi Bartei het in dr neie schwarz-rot Landesregietig drei Minischterämter iberchuu. S Wisseschaftsressort het d Kramp-Karrenbauer in Personalunion ibernuu. Scho vorhär hän d Barteidäg vu dr chimftige Regierigspartner dr Koalitionsverdrag aistimmig (CDU) bzw. mit eme große Mee (SPD) bstetigt. Im Landdag vum Saarland het di groß Koalition mit 37 vu 51 Sitz e Zwaidrittemee ghaa. Am 9. Mai 2012 isch d Kramp-Karrenbauer mit 37 Stimme as Minischterbresidänti widergwehlt wore. Mit dr glyche Stimmezahl isch derno ihre Kabinett bstetigt wore. Bi bode Abstimmige het s 12 Gegestimme un zwoo Enthaltige gee.
Wahlsiig 2017 un Furtfierig vu dr Große Koalition
Fir d Landdagswahl am 26. Merz 2017 isch d Kramp-Karrenbauer am 17. Septämber 2016 mit 98,4 Brozänt zur Spitzekandidati ernännt wore. D CDU het d Wahl mit 40,7 % dytli vor dr SPD gwunne un si dodermit um 5,5 Pinkt verbesseret. Mit 24 Sitz im neie Landdag hä d Chrischtdemokrate s absolut Mee nume um zwai Mandat verbasst. Us dr Sicht vu vyl Beobachter het dr Wahlsiig vu dr Kramp-Karrenbauer dr Eufory um dr domolig SPD-Chanzlerkandidat Martin Schulz en Änd gmacht un het em Wahljohr d Richtig gwise. Wäge däm hän Dail vu dr Medie im Rugblick d Aasicht verdrätte, ass d Kramp-Karrenbauer dr Schulz-Zug aaghalte heb. CDU un SPD hän si entschlosse, ihre Regierigsbindnis furtzsetze. No dr Zuestimmig dur di jewylige Barteidäg hän am 16. Mai 2017 d Barteivorsitzerne Kramp-Karrenbauer fir d CDU un Anke Rehlinger fir d SPD dr uusghandlet Koalitionsverdrag unterzaichnet. Scho am negschte Dag isch d Kramp-Karrenbauer im Landdag mit 41 Stimme zum dritte Mol zur Minischterbresidänti gwehlt wore, dr Zahl vu dr Abgordnete vu dr beede Koalitionspartner. S Kabinett isch im Aaschluss mit glycher Stimmezahl bstetigt wore. In dr vun ere gfierte Landesregierig het d Kramp-Karrenbauer in Personalunion derzue au s Amt vu dr Minischteri fir Wisseschaft un Technology ibernuu.
Hochschule Ravensburg-Weingarten
Stuudiegäng
Syter 2008 stoot fir Studänte*ne noch em Master-Abschluss in Zämeaarbet mit dr Universiteet Zielona Góra e Promozioonsstuudium uffig.
Bachelorstuudiegäng uf Leeramt
(in Zämenaarbet mit dr Pedagoogische Hoochschuel Waegaade):
Internazionaliteet
D Hoochschuel bflägt in allne Stuudiegäng e Hufe Paartnerschafte mit Hoochschuele un Universiteete uf allne Kontinänt.
Schönberg
Schönberg erschint mehrfach as e hochdytsche Namme vu Orte, Berge un Persone:
Mittelzentrum
S Middelzentrum mit Däilfunkzioone vom ene Oberzentrum
Zwüschen em Middel- und em Oberzentrum git s in e baar Bundesländer vo Dütschland no s Middelzentrum mit Däilfunkzioone vom ene Oberzentrum.
Ferrara
Ferrara isch im früeje Middelalter entstande und eso äini vo de weenige italiäänische Groossstedt, wo nid vo de alte Röömer gründet worde isch. Fast die ganzi middelalterligi Stadtmuure isch no intakt. Die hütigi Stadtstrukduur stammt us em 14. Joorhundert, wo d Stadt vo dr Familie Este regiert worde isch. Dr Hoofarchidekt Biagio Rossetti het d Erwiterig vom Stadtkärn entworfe, wo as die ersti modärni Stadtblaanig uf dr Wält gältet. Dr histoorisch Stadtkärn vo Ferrara isch vo dr UNESCO as Wältkultuurerb anerkennt worde.
Gschicht
1146 isch dr Guglielmo gstorbe, wo dr letzt vo de Adelardi gsi isch. Si Äigedum isch wie d Mitgift vo sinere Niesse Marchesella an dr Azzolino d’Este gange. Bi dr Schlacht vo Legnano 1176 gege dr röömisch-dütsch Kaiser Friedrich Barbarossa het Ferrara mit eme äigene Drubbekontingänt mitkämpft. Es het e Findschaft zwüsche dr nöi zuezoogene Familie und de Sailinguerra gee, aber noch lengere Usenandersetzige isch dr Azzo Novello 1242 zum ständige Podestà ernennt worde. 1259 het er dr Ezzelino III. da Romano vo Verona in ere Schlacht gfange gnoo. Si Änkel Obizzo II. d’Este isch zu sim Noochfolger worde, und dr Bapst het en zum Generalkapitään und Verdäidiger vom Chillestaat ernennt. S Huus Este isch vo denn aa in Ferrara iignistet gsi. Dr Po, wo im 12. Joorhundert grad näbe Ferrara verbiigflosse isch, het im Joor 1155 nördlig vo dr Stadt e nöije Lauf gfunde, und s alte Flussbett isch immer weeniger dief worde. 1391 isch d Uniwersidäät Ferrara gründet worde. Dr Niccolò III. het meereri Bäpst mit groossem Staat empfange, bsundrigs dr Eugen IV., wo do 1438 e Konziil abghalte het. Si Soon Borso d’Este het 1452, im gliiche Joor wo dr Girolamo Savonarola do uf d Wält cho isch, vom Kaiser Friedrich III. as erste Herzog d Lääche Modena und Reggio üüberchoo. 1471 isch er vom Bapst Paul II. zum Herzog vo Ferrara ernennt worde.
Queen
i Musig, Film und Literatur:
William Petty
Dr Sir William Petty (* 27. Mai 1623 z Romsey in dr Groofschaft Hampshire; † 16. Dezämber 1687 z London) isch en Ökonoom, Wüsseschaftler und Filosoof gsi. Er gältet as dr Vater vo dr änglische Nazionalökonomii. Dr William Petty het zu de Gründermitgliider vo dr Royal Society ghöört.
UN/LOCODE
D Grundlaage
UN/LOCODE bestöön tüpischerwiise us 5 Buechstaabe. Die erste bäide Buechstaabe si dr Länderkood noch ISO 3166-1 alpha-2. Dr Ort innerhalb vom Land wird im Allgemäine mit drei witere Buechstaabe aagee, wenn aber die mööglige Kombinazioone nit länge, chönne au Ziffere verwändet wärde.
Sempach
Geografi
Sämpech liid am Südoschtend vom Sämpechersee. Zue dr Stadt ghört ou no dr Wiiler Kirchbühl (573–581 m ü. M.). Vo dr Gmeindsflechi send 68,7 % landwirtschaftlechi Flechi, 14,5 % Waud, 16,3 % Sidligsflechi ond 0,4 % süschtigi Flechi. Nachbergmeinde vo Sämpech send Eich, Höudisriede, Möischter ond Nöiechöuch.
Religion
76,9 % vo de Iiwooner send im Johr 2000 römisch-katholisch gsii, 13,9 % evangelisch-reformiert.
Bundesverein
Lueg au
D Restauration in dr Schwiiz
Liste der chemischen Elemente nach dem Namen
A
Azote (N, 7) (Atomnamme zur Benutzig gmäss dr chemische Nomenklatur)
B
Barium (Ba, 56)
Berkelium (Bk, 97)
Dulliken
Politik
Gmeindspresidänt isch dr Gery Meier (Stand 2012).
Liste der chemischen Elemente nach dem Namen
B
Bor (B, 5)
Romantik
D Ursprüng und Grundtheme vo dr Romantik
D Romantik isch entstande as Reakzioon uf s Monopol vo dr razionale Filosofii vo dr Ufkläärig und uf d Strängi vom Klassizismus, wo vo dr Antike inspiriert gsi isch. Im Vordergrund stöön Empfindige wie Seensucht, Mysterium und Ghäimnis. D Romantik stellt em Razionalismus, wo uf d Zuekumft grichdet isch, und em Optimismus vo dr Ufkläärig s Individuell und s Numinos gegenüber. Die Charakteristike si bezäichnend für die romantischi Kunst und für d Lääbesiistellig, won ere entspricht.
Liste der chemischen Elemente nach dem Namen
E
Erbium (Er, 68)
H
Hafnium (Hf, 72)
I
Iise (Fe, 26)
Iridium (Ir, 77)
K
Kobalt (Co, 27)
N
Natrium (Na, 11)
Nitrogen (N, 7) (Atomnamme zur Benutzig gmäss dr chemische Nomenklatur)
P
Phosphor (P, 15)
Promethium (Pm, 61)
R
Radium (Ra, 88)
S
Samarium (Sm, 62)
T
Thallium (Tl, 81)
U
Ununhexium (Uuh, 116)
Ununseptium (Uus, 117, noch uentdeckt)
Bundesbrief
Anderi Bundesbrief
Bevor mä im 19. Jahrhundert aagfange hät, de Bundesbrief vo 1291 als Gründigsuurkund vo de Eidgenosseschaft z handle, isch mäischtens 1307 als Datum für de Rütlischwur aagnoo worde, und als Aafang vo de Eidgenosseschaft hät me de Bund vo Brunne vo 1315 aaglueged ghaa.
Kanton Quimper-1
Dr Kanton Quimper-1 (breton. Kanton Kemper-1, frz. Canton de Quimper-1) isch e Kanton im Arrondissement Quimper im franzesische Département Finistère in dr Region Bretagne. Hauptort vum Kanton isch d Stadt Quimper.
Andreas Schwab
Em George sin richtige Name isch Andreas Schwab und er hät Johrgang 1969. Er isch zäme mit drü Gschwüschterte z Chaunech ufeme Buurehof ufgwachse und hät Landschaftsgärtner glärnt. Er wohnt mit sinere Fründin z Sisele.
Rütli
Gschicht
D Erhaltig vom Rütli i sinärä historischä Form isch gsicherät, will di „Schwiizerisch Gmeinnützig Gsellschaft“ (SGG) s Rütli im Jahr 1859 für 55'000 Schwiizerfranke gchauft und a dr Schwiizerischä Eidgenossäschaft als unverüsserlichs Nationaleigätum übergä hät. Dr Legände no sölle s Gäld Schuelkinder gesammelt ha, aber in Wirggligkait häns die kantonale Sektione vo dr SGG zämmebroocht. Dr Kauf isch nötig gsi, wills äs Projäkt gäh hät, uf äm Rütli äs Hotel z bauä.
Staatliche Hochschule für Musik Trossingen
Di Staatli Hoochschuel fir Musik Drossinge isch aini vu dr 24 Musikhoochschuele z Dytschland. Si lyt im baade-wiirtebäärgische Drossinge un isch unter staatliger Dreegerschaft. Si isch d Musikhoochschuel vu dr Euregio Bodensee un syt Jänner 2009 Mitgliid vu dr Internazionaale Boodesee-Hoochschuel (IBH).
Was wird gleert?
Gleert wääre Bachelor- un Masterstuudiegäng inkl. Schuelmusik mit em Verbraiterigsfach Jazz- un Populaarmusik un Evangeelischi Chilchemusik (B) un d Ufböustuudiegäng Evangeelischi Chilchemusik (A) un d Solischteklass. Mit em Inschtitut fir Alti Musik het d Hoochschuel e Uusbildigsstätt fir Histoorischi Uffierigspraxis. Anderi Uusbildigsschwäärpinkt sin s Fach Ritmik un d Inschtrumentaal- un Gsangsmetoodik in Zämenaarbet mit Bildigsyyriichtig in dr Regioon.
As neie Schwäärpunkt isch 2017 s Landeszäntrum Musik-Design-Performance grindet woore. S verstoot si as Bruggeböuer zwische innovatiive Aasätz vu unsrem digitaale Zytalter fir chinschtlerischi Praxis, Foorschig un Leer un Dradizioon vu chinschtlerische Diszipliine. Im Sinn vun eme Atelier schafft s neii Ryym fir dr Erhalt un d Fuurtschryybig vum musikaalisch-chinschtlerische Eerb, formuliert musikaalischi Gstaltigsaasprich un hinterfrogt mediaali Soundgstaltig.
Wildt’sches Haus
S Wildt’sche Huus ghöört sit 1951 ere Stifdig und isch hüte dr Sitz vo dr Schwizerische Akademii vo de Medizinische Wüsseschafte. Mä brucht s au für Aaläss vom Baasler Regierigsroot, vo dr Uniwersidäät Baasel und vo Brivaate.
Georg Wenker
Dr Georg Wenker (* 25. Februar 1852 z Dissldorf, † 17. Juli 1911 en Marburg an dr Lahn) ischt a deitscher Sprôchwissaschaftler gwäa.
Land Brandenburg
Gschicht
Noch em misslungene Versüech vom Karl em Große hät de Heinrich I. 928 bis 929 d Brennaburg erobert. Die erschti urkundligi Erwähnig vo Brandeburg chunnt uss em Johr 937. Gege Änd vom 10. Johrhundert hän s d Slawe zruckerobert, s isch aber under em Albrecht em Bär widder züe Riich cho. Er hät sich spöter au als Markgraf vo Brandeburg bezeichnet. In de Mark Brandeburg sin ball Städt (z. B. Berlin 1237) gründet worre. Ball isch es s gröschte Fürschtetum vom Riich gsi.
Wirtschaft
Witer vo Berlin eweg überwiige d Ernährigsindustry und d Landwirtschaft. Wyl in de letschte Johr meh Touriste uff Brandeburg cho sin, wird au sälli Branche besser gnutzt.
Greifensee
Unter em Name Greifensee (alem. Griifäsee) git's:
Holzheim (bei Neu-Ulm)
Gmoendsgliderong
Zua Holza ghered d derfer Holzheim ond Neuhausen.
Muralto
Gschicht
Muralto isch langi Zyt wichtiger gsy weder Locarno. I de Römerzyt isch deet en grooße Vicus gläge, mit Wonviertel, Gschäftsviertel, Nekropoole und Truppelaager. E Chile gits syt em 5. oder 6. Jarhundert, und di hüttig Stifts-Chile vo 1190/1200 isch bis 1816 au d Pfarchile vo Locarno gsy. Im früene 19. Jarhundert häts aber sy Bidüütig a di nööchgläge Stadt verloore, wo die 1825/26 en nöie Hafe poue ghaa hät. Mit der Ysebaan, wo z Muralto 1874 aachoo isch, isch d Bidüütig wider gstige: De Tourismus hät afa blüe, und s Grand Hôtel Locarno vo 1874/76 lyt uf Muralter Bode. Hüt isch es mit sym Meerzwäck-Kongrässzäntrum wider es Oort vo regionaaler Bidüütig.
Biberbach (Schwaben)
Geografi
Vo dr Gmarkong send 46,1 % Landwirtschaftsfleche, 41,0 % Wald, 10,3 % Sidlongsfleche ond 2,6 % sonschtige Fleche.
Verwaltong
Biberbach ghert zua koenere Verwaltongsgmoeschaft.
Dr Birgermoeschter vo Biberbach ischt dr Wolfgang Jarasch.
Olympische Spiele der Antike
D Bedütig vo de Spiil
Näbe de Wettkämpf het s au Theateruffüerige gee und Underhaltige zwüsche Buude mit Volksfestcharakter wie Uffüerige vo Drumbeeter und Schonglöör. S gmäine Volk het wääred de Spiil in äifache Zältstedt gwoont.
NRJ Group
D’ NRJ Group ìsch àn dr Börsa Euronext Pàriis presänt.
Pfronten
Schuala
Schuala sind z‘Pfronte in dr Heitlere. A Grundschual und a Mittlschual mit M-Zug, wo ma d’mittlere Reife moche ko.
Universitäts-Kinderspital beider Basel
Verwaltig
S UKBB wird administrativ von ere Gschäftslätig gfüert, wo sich us Persoone us de verschidnige Beriich vom Spiddaal zämmesetzt. S Spiddaal beschäfdigt näben e Hufe Mitarbäiter in de Beriich vo dr Medizin und dr Pflääg au Lüt in underschiidlige Verwaltigs-Abdäilige.
Stifdig Pro UKBB
D Stifdig Pro Universidääts-Chinderspiddaal vo bäide Basel isch am 6. Januar 2005 gründet worde. Si setzt sich für die langfristigi Entwicklig vom Universidääts-Chinderspiddaal vo bäide Basel (UKBB) ii.
Niedersachsen
Nidersachse (amtl. uf Dütsch: Niedersachsen, uf plattdütsch: Nedersassen) isch e dytsches Bundesland. S hät e Flächi vo ca. 50.000 km² und ca. 8 Millione Ywohner. D Hauptstadt isch Hannover.
Gschicht
Noch em Dütsche Chrieg (1866), wo Hannover uf dr lätze Syte gstanden isch, hät Preuße Hannover bsetzt und e Provinz druss gmacht. D Revolutione vo 1918 hän Preuße und di andere drei Länder zu Republike gmacht. 1922 isch Pyrmont, wo vorane zu Waldeck ghört hät, zur Provinz Hannover cho. 15 Johr spöter, 1937, hät Hannover no mit Hamburg Territorium duuscht.
Noch em Zweite Wältchrieg isch Nidersachse gröschtedeils vo Großbridannie bsetzt worre. Die bridischi Militärregierig hät 1946 uss de gnännte Deil vom hüttige Nidersachse e Land Nidersachse gformt. Am 1. Mai 1951 isch d Verfassig i Chraft trätte.
Paul Adolf
Dr Paul Adolf het verschiidini wisseschaftligi Publikatione zu däm Thema rüsbrocht, so sini Dokterarbete 1975 un 1985 un:
Michèle Binswanger
Lääbe
D Binswanger het zwai Chinder, e Suun un e Doochter, un läbt mi ire Familie z Baasel.
Kanton Quimper-3
Dr Kanton het Dail vu dr Stadt Quimper umfasst, wu au Hauptort vum Kanton gsii isch, un d Gmaine Plomelin un Pluguffan. Verdrätteri im conseil général vum Département isch d Armelle Huruguen gsii.
Unterwalden
Underwoudä isch än Sammelbegriff fyr di beedä Kanteen Obwoudä und Nidwoudä, wo scho sit jehär (ai scho lang vor 1291) i «ob» und «nid äm Woud» trännt sind.
Ogy-Montoy-Flanville
Dialekt
Dr tràditionell Dialekt (Patois) vun Ogy-Montoy-Flanville ghert zem Lorrain.
Nordmazedonien
der Name vom Staat
Grund fir die griechisch Argwohn isch die glichnammig nordgriechisch Provinz Makedonia. Griecheland het dr ehemolige jugoslawische Republik understellt gha, dur d'Nammenswahl Republika Makedonija fir dr Staat territoriali Asprüch uf ganz Makedonie un demit au dr griechisch Süddeil z stelle. Es isch denn i zäche Verhandlige sowyt cho, ass sech beidi Länder eins worde sind, zum die griechischi Provinz und s nöi Land klar z underscheide sell das der nöi Name Nordmazedonie ha.
Bevölkerig
D Mehrheit vo de Lüüt ghöre zu der Orthodoxe Chile.
Bobingen
Verwaltong
Boobenge ghert zua koenere Verwaltongsgmoeschaft.
Wahle
Ergebnis vo dr Landdagswahle seit 1986:
Dialäkt
Dr Dialekt vo Boobenge ghert zom Schwäbisch.
Variation (Musik)
Beschriibig
Grundsätzlig underschäidet mä zwäi Tüpe vo Variazioone:
In dr Muusig git s verschiideni Variazioonsmöögligkäite. Mä cha s Tempo, d Dünamik, d Artikulazioon, d Doonart, s Doongschlächt, d Melodii, dr Rhüthmus, d Begläitig, d Harmonik und d Klangfarb verändere. Variazioonsarte, wo mä eso überchuunt, si z. B.:
Saturn (Planet)
Mönd
D Mönd S/2004 S16 un S/2004 S17, wo Ende 2004 vu Astronome vu dr University of Hawaii entdeckt worre sin, sin mit eme Radius vu jewils ~ 2 km die bislang chleinste vum Saturn und demit bloss wänig grösser wie die grösste Ringpartikel vum Saturn. Sowiso isch d'Abgrenzig vu Mond un Ringdeilli e blossi Definition. Zellt mer e Ringdeilli au als Mond, no het dr Saturn Abermilliarde devu.
Gschichte vu de Erforschig
Ei Johr devor het dr Huygens scho dr grösst Saturnmond Titan entdeckt gha. Dr Giovanni Domenico Cassini het 1671 bzw. 1672 d'Saturnmönd Japetus un Rhea, 1684 Tethys un Dione entdeckt, 1675 au die nooch ihm benennt grösste Dailig in dr Saturnringe.
Juif (Saône-et-Loire)
wù dr Nàmma har ìsch
Zem äärschta Mol ärwäänt worra-n-ìsch s’ Dorf ànna 1074 ìn Zammahàng mìt’ma Stephanus de Judeis. Ànna 1284 wìrd dr Ort Juys un ànna 1362 Joye gnännt. Dr Wort Juif bediitet „Juud“ ùff Frànzeesch; m’r wìssa-n-àwwer nìt, ob dr Nàmma vum Ort äbbis mìt da Juuda hàt z’ tüa odd’r nìt. D’ Àblaitung vu Iugum (làtiinisch: Joch) ìsch ewafàlls nìt bewìesa. Woohrschiinsig ìsch, àss ìm Zammahàng mìt dr Làtinisiarung vum Nàmma vum gnännta Stephanus d’ Form Judeis äntschtànda-n-ìsch, wo-n-a unbekànnta-n-Urschprung hàt.
Fìr d’ Iiwoohner vu Juif nänna gìtt’s kää Bezaichnung.
Hochschule Aalen
Stuudiegäng
Fakulteet Chemy
Sufers
S Dorf ”Subere“ isch emene Dokumänt vo öpe ane 831 erwäänt. D Walser im Rhywald sind im Spootmiddelalter au uf Sufers abe choo.
Hochschule für Jüdische Studien Heidelberg
Stiftigsleerstiel
D Schwäärpinkt liige bi Faase bolitischer, soziaaler un kulturäller Transformazioon un bi dr verschiidene gaischtig-religieese Beweegige, wie si dr wägselvoll Verlauf vu dr jiidische Gschiicht z Europa eso karakteristisch sin. Näbe dr reguleere Leeraagebot wäre im Rame vu dr Stiftigsprofessuur reegelmääßig Voordreeg, Workshop, Kumferänze un anderi Veraastaltige duurgfiert. Derzue isch dr Leerstuel fir d Koordinazioon vu Stuudieprogramm mit dr Filosoofische Fakulteet vu dr Ruprecht-Karls-Universiteet zueständig.
Zichyújfalu
Gschicht
No dr Tirkeherrschaft isch s e Zytlang vu Seregélyeser Lyybaigene paachtet gsii. Im Johr 1784 isch s Dorf im Bsitz vum Grof Ferenc Zichy gsii. Syy Suhn, dr János Zichy, het e Jagdschloss böue un e Wildpark aalege loo. Im Schloss isch hite s Burgermaischteramt.
Nufenen GR
Geografy
S Dorf stoot uf dr lingge Syte vom Hinderrhy under em Bärg Tällihore. Vo dr Südsyte chunt dr Areuabach us em Val Curciusa, wo di obere zwe Drittel zu dr Gmaind Mesocco ghört.
Siloturm Basel
D Ussicht
Uf d Ussichtsblattform chunnt mä bi de Haafefüerige, wo vo de Haafebehörde aabote wärde. Für d Bevölkerig isch d Terrasse u. a. au wäärend de verschidnige Aaläss, wo dört stattfinde, zuegängig, wie bim Openair-Kino im Summer.
D Blattform isch uf ere Hööchi vo 45m, und mä cha gsee was im Haafe bassiert, het ä Bligg uf e Rhii, d Stadt Baasel und bis ins Sundgauer Hügelland und zur Chetti vom Blaue. Nid wit vom Silogeböid befindet sich dr sümbolischi Dreiländeregge. D Gränze zwüsche dr Schwiz und Frankriich isch in däm Beriich im Rhii und dr wirklig Dreiländeregge weer dorum zmidzt im Rhii, grad süüdlig vo dr Dreilandbrugg.
Schall
Schall (vo Althoochdütsch: scal) bezäichnet allgemäin d Grüsch, d Döön und d Knall, wo vo Mensche und Dier mit em Ghör, also mit em Oor-Hirni-Süsteem, auditiv chönne woorgnoo wärde. Schall git s, wenn sich chliinsti Druck- und Dichdischwankige im ene elastische Medium (Gas, Flüssigkäite, Festkörper) usbräite. Mä underschäidet Nutzschall, wie Muusig oder d Stimme bim Schwätze, und Störschall, wie Lärme vo Baustelle oder Vercheer. D Wüsseschaft, wo sich mit em Schall befasst, isch d Akustik.
Võro
Gschicht
Als eine vù de eltste Tekscht ìn ere sǜǜdestnische Sprooch gältet s Wastne Testament, s Neu Testamänt; es stammt uss em Johr 1686. Ìm Johr 1885 hät de Johann Hurt s bekanntest Läsebüech ùf Võro veröffentligt (Wastne Wõro keeli ABD raamat). Ab em Aafang vùm 20. Johrhundert ùn ìn de Republik Estland (gründet 1918) isch d'Sprooch vùm Standardestnisch ìn Hindergrund drängt worre, èrscht sitt Aafang 90er-Johr läbt sinni Bedüttig wìdder ùf. Hǜtt existiert au e Standardsprooch, wùù vùm Võro-Inschtitut usebildet worre-n-isch; an 26 Schüele wird s Võro underrichtet. Es gìt au e Zittig ùf Võro, d                         ’Uma Leht, wùù zweimool ìn de Wuche erschiint.
Aloys Wilhelm Schreiber
Wärch
Dr Schreiber het sy Lääbe lang gschribe, as Schrifsteller, as Sammler vu Lied un Sage un as Rusgeber un Autor vu Zytschrifte. Är het si in verschidene Genre versuecht. As Lyriker un Dramatiker het dr Schreiber nit chenne iberzyge, dritz ass er as begabt un talentiert gulte het, wänn au nit as Genie.
Johann Heinrich Füssli
__KEIN_INHALTSVERZEICHNIS__ Dä Johann Heinrich Füssli (züritüütsch: Füessli; * 7. Februar 1741 z Züri; † 16. April 1825 z Putney, London) isch än schwîzerisch-englischä Maler gsi.
Altägyptische Religion
Glaube und Frömmikeit
Die altägyptisch Religion het keis Glaubensbekenntnis kennt und keis heiligs Buech gha wie die mosaische Religione. Ä Viilfalt vo religiöse Auschauige und Lehre, wo jedi drvo nume ä Deil vom religiöse Sii agschbroche het, si alli berächtiget gsi.
D Ägypter hai ihri Wält as bedroht gseh vom Chaos, us welem sie erschaffe worden isch und d Verdeidigung vo dr Wältornig, dr Maat, isch im König si Pflicht gsi. Aber es het au chliineri Gfohre gha, Unglück wo vo Demone cho si und wo jedem Mensch hai chönne bassiere: Chrankete, Unfäll, Schlangebiss usw. und gege die het mä sich chönne schütze mit Gebät, Opfergabe oder Zauber. Es het Götter geh wie dr Amun, dr Ptah oder d Isis, wo mä eigetlig um alles het chönne bitte, aber wenn mä ä Hirt gsi isch und Angscht um siini Chüeh gha het, het mä sich am ehndschte an dr Hauron, dr göttlig Hirt, gwändet. Dr Ptah as Schöpfergott isch vor allem bi de Handwärker beliebt gsi, odr dr Thoth, wo d Schrift erfunde het, bi de Schriiber. Ä Deil vo de Götter hai nid nume chönne hälfe, sondern au schade. D Sechmet het eim chönne schütze vor de Demone wo chrank gmache, aber si isch au ä Göttin vo dr Zerschdörig, vo Peschtilenze und Chrieg gsi. Au ihre Sohn, dr Nefertem, het bösi Uswirkige chönne ha, und d Lüt hai hüfig Amulet drgege drait. Dr Seth isch dr Gott vom Chaos gsi und drmit vo dr Wüeschdi und vom Uusland, wo d Ägypter langi Zit aagluegt hai as Gebiet, wo vo dr Maat, dr Wältornig, usgschlosse siige. In dr Früehziit het er aber au positivi Eigeschafte gha, zum Bischbil her er dr Sunnegott Re gschützt vor dr Apophisschlange und lang isch er e Schutzgott vo de Pharaone gsi. Schbööter aber isch er as Unglücksgott agluegt worde und es het Zeremonie ge, wo mä än, das heisst Abbildige von em, zerschdört het.
Fruchtbarkeit und Geburt
Wil d Mensche jung gschdorbe si im Alterdum, isch ä groossi Zahl vo Chinder wichdig gsi, und mindeschdens ei Bueb hät sötte derbii si, wo noch em Dod vo siine Eltere sich um s Doteopfer wurd kümmere. In dr Schbootziit isch dr Imhotep dr Gott gsi, wo eim zum enä Bueb het chönne verhälfe. D Himmelsgöttin Nut isch mänggisch as Sau mit vile chliine süügende Säuli uf Amulet abbildet worde und het Fraue ghulfe. D Manne hai Hilf gsuecht vom Muni Serapis oder em Min, wo mit erä Erektion abbildet worden isch, und hai Salat, wo im Min gweiht gsi isch als Aphrodisium gässe. D Geburt isch eini vo de gföhrligschde Zite gsi für s Buschi und für d Mueter, do hai d Hathor, d Nechbet, dr Chnum, dr Bes und d Meschenet chönne hälfe.
S Läbe nach em Dod
D König si noch ihrem Dod göttlig worde und ihr ach, wo mä vilicht as än Art Seel chönnt beschriibe, isch ufgschdiige zum Himmel und a Schdärn worde. Noch em Änd vom Alte Riich hai au gwöhnligi Lüt, wenigschdens die riichere, an dere Art vom ewige Läbe welle deilha. In erä Lehrschrift, dr Diskussion vom Ma, wo gnueg gha het vom Läbe, mit siiner Seel, goht dr Verfasser sowiit, ass dr Protagonischt s Läbe nume as ä Schdation uf em Wäg zum ewige Läbe beschriibt. Aber bevor dr Dot e Diener vom Osiris worden isch und so an däm siiner Göttlichkeit het chönne deilneh, isch er vor s Dotegricht cho, wo siis Härz gwooge worden isch, und wenn s schwerer gsi isch as ä Fädere, denn isch s vom Demon Ammit ufgfrässe worde, und dr Dot isch für immer verlore gsi. Gwöhnligi Ägypter si, usser mit wenige Uusnahme, nit Götter wie d König worde, wo verehrt worde si, aber hai am ewige Läbe deilgnoh.
Vom Neue Riich aa het jede Ägypter, wo sich s het chönne leischde—und das isch a Minderheit gsi—sich es Grab lo baue und ghofft, ass siini Erbe ihn wurde lo mummifiziere und denn ihm alli Opfergabe wurde ins Grab lege; denn het au är d Chance gha mit em Osiris z verschmelze und für immer z läbe. In dr Schbootziit, wo dr Herodot Ägypte bsuecht het, isch d Mumifizierig—ohni die het mä sich es göttligs Läbe in dr Underwält nit chönne vorschdelle—eifacher und eso billiger worde, und grösseri Deil vo dr Bevölkerig hai se chönne zahle.
Greifensee (Gewässer)
Nutzig
Schiff uf em Griifesee
Surselva
Uf Sutselvisch heisst dr Wald ufem Bärgsturzgebiet vo Flims il gòld grànd.
Udligenswil
Sprach ond Dialäkt
Bi dr Volkszellig 2000 hend vo dr 1851 Iiwohner 94,8 % Dütsch aus Houptsprach aagää, 0,6 % Französisch, 0,2 % Italienisch ond 4,4 % anderi Sprache.
Margret Hölle
Ihres Läbe
1956 het d Margret Hölle agfange Gedicht schrybe, wo me in Zytschrifte und Büecher cha läse und im Radio und im Färnsee het chönne ghööre. S erschte Buech vonere isch ane 1976 usechoo, wo d Hölle füfzg Johr alt gsi isch. Teil Gedicht sind vo Komponischte verdoont und als Lieder useggää worde, middlerwyle sind es bar dervo scho fasch so en Aart Volchslieder. D Hölle het ihri Sache i der alte Mundart vom Fränkische Jura gschribe, em Oberpfälzische, wo si zeigt, ass die Sprooch vil rycher und aktueller isch as es d Lüüt i de grössere Stedt mängmol dänke; und s eint und s andere het d Hölle au uf Hochdüütsch gschribe, öpe der Oberpfälzer Psalm, wo si drin s Land wo si häär chunt tuet zeige. D Dichterin isch bi der Süddüütsche Autorevereinigung Münchner Turmschreiber derby.
D Gedicht vo der Margret Hölle wärde für ihri chreftigi und farbigi Sprooch und für die schöne poetische Bilder grüempt; me het d Oberpfälzerin au scho Grande Dame der Dialektliteratur gseit; und im Bairische Färnsee isch si mol mit em Pionier vo der alemannische Dichtig vergliche worde: «...wer sich der Mühe des möglichst lauten Lesens unterzieht, wird mit Sprach- und Lautfügungen überrascht, die an die berühmten Mundartverse Peter Hebels erinnern.»
Laufenburg (Baden)
Geografy
Laufeburg isch eini vo de vier Waldstädt am Rand vom Hotzewald und e dütschi Gränzstadt zu de Schwiz. Uff de Schwizer Site litt s schweyzerische Laufeburg, di friehner mehreri Stadt, wo drum friehner au "Großlaufeburg" gnännt worre isch. Sit em Mittelalter verbinde Brucke di beide Ort. 1911 isch d Laufeburgbruck im Verchehr überge worre, 2004 isch d Hochrhybruck gfolgt.
Fasnacht
Zu de Hauptbrüch ghört näbe de Tschättermusik au s Narrolaufe. An de drei Faiße-Dunnschtig vor de Fasnacht versammle sich frih am Morge und z Obe jungi und alti Lüt in verschydene Kostüm und mit vyle Lärminschtrumänt bim Wasedor bzw. Walddor, vorne d Narrone. Gwaltig und mit lute Schläg fangt d Tschättermusik a. Langsam zwängt sich de Zug durch di änge Gasse vo Laufeburg. S goht s Städtli uffe und s Städtli abe mit Drummle, Pauke, Drompete, alte Pfannedeckel, Ysestücker, Sägblätter, Yserühre und alte Döpf, alles wo Lärm macht. Vo alle Fasnachtsbrüch, wo übeliefert worre sin, cha sälli Fasnacht am friehste mit Quälle belegt werre. De zweit Bruch isch s Narrolaufe am Fasnacht-Zistig, am Große Dag vo de Narrone. S Narrolaufe bildet de letscht Höhepunkt vo de Laufeburger Fasnacht. D Narrone ziehn ruckwärts durch di alte Gasse, mit Säck, wo mit Orange, Wecke und Würscht gfüllt sin. Hinder ne her drängt di luti Chinderschar und im Chor withy hörber erdöne di alte Vers, wo deilwis e historische Charakter hän. Wenn d Chinder si richtig uffgsait hän, no werre si mit Ässware belohnt. Di wohrschinligsti Dütig für s Narrolaufe isch d Witerfiehrig vom mittelalterlige Witwe- und Waisebscherigs-Bruch. D Fischerei und d Flößerei hän sällemols Opfer gfordert, sodass es in de Stadt immer öfter Waise und Witwe ge hät, wo Hilf brucht hän. Si hän noch de Fischer- und Flößerverordnige uss de gmeinsame Kasse vo de Zumft mieße understützt werre.
St. Galler Bratwurst
Schutz
Sit em Oktober 2008 isch d Sanggaller Brodworschd offiziell gschützt as IGP (Indication géographique protégée) för de Schwizer Kantoo Sanggale, s Thurgi ond beedi Appezäll iitrait. Sithär dörfid nu no Metzger us däne Kantöön Wörschd as Sanggaller Brodworschd härstelle und o nu dänn, wänn s d Richtlinie vo de IGP iihalted.
Royal Academy of Music (Opernunternehmen)
E Säsong spööter häi dr Heidegger und dr Händel denn die New Academy oder Second Academy gründet, wo bis 1734 im Haymarket-Theater gspiilt het. Denn het sich au die zwäiti Akademii ufglööst. Dr Händel isch ins Coventgarden-Theatre züüglet, und dr Heidegger het s King's Theatre an d Opera of the Nobility vermietet.