cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Jom Kippur
Gschicht
Noch dr modärne Bibelkritik goot dr Versöönigsdaag, wo in dr Bible Jom ha-Kippurim und Schabbat Schabbaton häisst, uf d Zit noch em Babylonische Exil zrugg, au wenn s Paralleele zu hethitische Rituaal git, wo uf e hööchers Alter aanezäige. Scho in dr früenere Zit vom zwäite Dämpel isch er dr bedütendsti Fiirdig vo de Israelite gsi. Die umfangriichsti Daarstellig vom Fiirdig cha mä im 3. Buech Mose finde: „Am zehnten Tage des siebenten Monats sollt ihr fasten und keine Arbeit tun, weder ein Einheimischer noch ein Fremdling unter euch. Denn an diesem Tage geschieht eure Entsühnung, dass ihr gereinigt werdet; von allen euren Sünden werdet ihr gereinigt vor dem Herrn.“
Auvernier
Auvernier (uf Frankoprovenzalisch:, uf dytsch früener: Avernach) isch en Ortschaft vo der nöieburgische Gmeind Milvignes.
Jonas Breitenstein
Dr Jonas Breitenstein (* 28. Augschte 1828 z Zììfe; 23. Mai 1877 z Basel), Burger vu Zììfe, ab 1872 Burger vu Basel, isch e Schwyzer Pfaarer un Volksdichter gsii. Er isch dr Pionier vo de Baselbieter Dialäktiteratur, het aber au Erzählige uf Hochdütsch gschribe und ghört zu de wichtige Schwizer Vrträter vom Poetische Realismus.
Quantenelektrodynamik
Allgemäins
D QED beschribt alli Fenomeen, wo vo gladnige Punktdäili, wie Elektrone oder Positrone, und vo Fotone verursacht wärde. Die klassischi Elektrodünamik isch e Gränzfall von ere, wo Fälder eso stark bzw. Energie eso hooch sin, ass mä möögligi Mässwärt as kontinuierlig cha aaluege. Das isch bi mikroskopische Objekt nid dr Fall, wo Kwantefenomeen ufdrätte, und wo mä kwantefüsikalischi Erkläärige für zum Bischbil d Struktur vo Atom und Molekül brucht. D QED umfasst au Vorgäng in dr Hoochenergiifüsik, wie d Erzüügig vo Däili dur en elektromagnetischs Fäld. Äins vo iire beste Resultat isch d Berächnig vom anomale magnetische Momänt vom Elektron, wo uf 11 Dezimalstelle gliich isch wie d Wärt, wo in Experimänt gmässe worde si. D QED isch hüte äini vo de Theorie, wo am experimentell am gnauste brüeft worde si. D QED beschribt d Wäggselwirkig vom ene Spinorfäld mit dr Laadig -e, wo s Elektron beschribt, mit eme Äichfäld, wo s Foton beschribt. Mä bechunnt iiri Beweegigsgliichige us dr Elektrodünamik dur d Kwantisierig vo de Maxwell-Gliichige. D Kwanteelektrodünamik erklärt mit ere hooche Gnauigkäit die elektromagnetischi Wäggselwirkig zwüsche gladnige Däili (zum Bischbil Elektrone, Myone, Quarks) mit Hilf vom Usdusche vo wirtuelle Fotone und d Äigeschafte vo dr elektromagnetische Straalig.
Nauru
Nauru isch vum Dezämber 2005 bis Septämber 2006 vu dr Ussewält isoliert gsi, wel d Air Nauru as einzigi Fluggsellschaft, wu d Insle aafliegt, ihre Bedrib yygstellt gha het. Mittlerwyyli het d Flugsgsellschaft mit Hilf vu taiwanische Finanzmittel ihre Bedrib wider chenne ufneh un isch in Our Airline umgnännt wore.
Elisabeth Walter
Dr Walter Elisabeth ihre Läbe
Vu 1910 bis 1913 het si mit dr Hilf vum e Mäzen kenne s „Institut der Lehrfrauen vom Heiligen Grab“ z Bade-Bade bsueche. Witteri 3 Johr het si miäße im e Büro schaffe, zum d Familiä mit drei gleinere Gschwischter unterstitze. Ab 1916 bis 18 het si z Friiburg i.B. am Lehrerseminar im Katholische Institut ihre zuekimpftige Beruef glehrt. 1920 het si schliäßlig z Friiburg d braktisch Briäfung as Lehreri kenne ablege. Ab 1922 isch si im Schueldiänscht gsii – diä erschte 7 Johr im Hotzewald (Ortschaft Hänner), im hochalemannisch Gebiät. Derte het si aü ihre Haüptwärk, dr Schmiddlidick, gschriibe, friili het si zum Schluss gsundheitligi Broblem gha un het d Schriiberei zwei Johr miäße unterbräche. Im Jünni 1930 isch dr Schmiddlidick schliäßlig fertig gsii. 1931 isch si in d Friiburger Gegend uf Betzehüüse verstezt wore. Doch iber diä Zit schribt si: „Ich lasse nichts auf die Stadt Freiburg kommen, aber ich bin fast gestorben darin vor Heimweh nach dem Dorfe.“ Sie het wider welle in e Dorf zu dr Büüre. „Wenn ich nicht Gottes Erdboden an meinen Fußsohlen spüre, bin ich nichts.“
Noch em Griäg
Ihre Alterssitz het si z Konschtanz im Mariähüüs gnumme. Vu derte üs het si als no Gfangini im Fraüegfängnis bsuecht un het ene aü ihre Bibliothek zur Verfiägung gstellt. Am 4. Jünni 1956 isch si z Konschtanz verstorbe.
Uf dr publizischtische Ebini het sich bsunders dr Hubert Matt-Willmatt fir s Witerläbe vu ihrem Wärk iigsetzt. Dr het 1987 Madleen kann nichts wissen un s alemannisch Rosmarin und Nägili im e Buech vereinigt un rüsgä, 1997 het er mit Hilf vum Schillinger-Verlag ihre Gsamtwärk in einem Band wider fir d Effentligkeit zuegänglig gmacht un mit eme üsfiährlige Vorwort iber s Läbe vu dr Dichteri versähne.
E rassischtischi Nazigegneri?
Aü dr Hubert Matt-Willmatt findets paradox, ass mer „in der heutigen, leicht zu führenden Diskussion“ versuecht het, in dr Walteri „wegen Schmiedledicks Reise mit den ‚Zigeunern’ nationalsozialistische Gesinnung zu unterstellen.“
1963 het dr Südwestfunk – Landesstudio Friiburg e Reihe vu Funkspiiler üsgstrahlt, wu vum Johannes Semper noch em Schmiddlidick verfasst wore sin. Dr Matt-Willmatt schribt anne 97, s seig „unverzeihlich, daß der Südwestfunk vor Jahren unter dr Ägide einer unfähigen Sendeleiterin (...) auch diese Bänder aus seinem Archiv entfernte und vernichtete.“
Bezirk Westlich Raron
Gmeinde
Zum Bizirk Weschtlich Araro gcheerunt elf Gmeinde:
Guillaume Henri Dufour
Dr Dufour het zu de erste Generäl in dr Gschicht vo dr Schwiizer Armee ghört und het die eigenössische Druppe im Sonderebundschrieg aagfüehrt. As Kartograf het er die ersti detaillierti topographischi Charte vo dr Schwiiz härgstellt. Er isch Mitgliid vom Komitee vo de Fümf gsi, wo 1863 z Gämf sich zsämmegfunde het und s Internationale Komitee vom Rote Chrüz grundet het und vo 1863 bis 1864 däm si erst Presidänt.
Klitoris
Empfindlichkeit
D' Empfindlichkeit vo de Klitoris für direkti Schtimulierung isch individuell sehr unterschiedlich. Mänggi Fraue sin so empfindlich, dass sie e direkti Schtimulierig erscht noch eme längere Vorschpiel ertrage. Will d' Klitoris (wie obe korrekt beschriebe) mit em umgäbende Gwäb verbunde isch, sin verschiedeni indirekti Schtimulationsforme denkbar.
Einfache Maschine
Äifachi Maschine
Mä cha vier grundlegendi äifachi Maschine underschäide, wo mä num in no grundlegenderi Wirkbrinzip cha iidäile: Si sin d Idealisierig von ere Übersetzig.
Bischbil vo kombinierte äifache Maschine
Die Kombinazioone bilde d Basis vo alle Wärkzüüg. Äini vo de äifachste Aawändige isch die, wo d Richdig vo dr Chraft eso veränderet wird, ass d Schwerchraft cha iigsetzt wärde, so dass si d Chraft understützt (Woog, Raad). Anderi si guet für d Ergonomii, si understütze d «Usrüstig» vom Mensch (Zange, Stock) oder „konzentriere“ dr Chraftiisatz (Säilwindi, Klinge, Naagel).
Gschicht
Äine vo de Erste, wo sich süstematisch mit äifache Maschine beschäftigt häi, isch dr slowenisch-östriichisch Mathematiker Jurij Vega im 18. Joorhundert gsi.
Trévenans
Dialekt
Dr tràditionell Dialekt vun Trévenans ghert zem Franc-Comtois.
Saint-Gravé
Dialekt
Dr traditionell Dialäkt vu Saint-Gravé ghert zum Gallo.
Glasperlenspiel (Band)
Gschicht
Syt 2014 singe Glasperlenspiel d Titelmusik vu dr RTL-Soap Gute Zeiten, schlechte Zeiten. S Lied Lasst uns was bewegen isch syt 2014 Titellied vu dr RTL II-Dokusoap Zuhause im Glück.
Am 2. Merz 2018 isch mit Royals & Kings di erscht Single us irem vierte Studioalbum Licht & Schatten uusechuu, wu derno am 20. April 2018 erschine isch.
Giorgio de Chirico
Lääben und Wärk
Die draumäänlige Stadtaasichte vom de Chirico bestöön us Dürm, Arkaade und menscheleere Idealarchidektuure, mänggisch in zentral-, mänggisch in multiperspektivischi Ruumkonstrukzioone. Die äinzige Geegestück zur sträng archidektonische Gstaltig vo dere Kulissewält si figürligi Schatte und "manichini" (Gliidermannkä), wo do und dört vorchömme. Spööter het dr de Chirico s draumhafte, umbewusste Elimänt in sine Komposizioonen versterkt, und het Detäi wie Uure, Iisebaane (in Erinnerig an si Vater) und verfremdeti Gliider in surreali Bezieig zunenander gsetzt.
Im Joor 1919 cha mä e Stilwäggsel in sim Moole feststelle. Dr de Chirico het aagfange, realistischer z moole und het sich am akademische Stil usgrichdet. So isch im Joor 1926 s Wärk mit em Ditel „Zwäi Akt“ entstande. Im Joor 1924 isch er äine vo de Gründer vo dr Zitschrift La Révolution surréaliste gsi. 1924 isch dr de Chirico wider uf Bariis, won en d Surrealiste, wo d Moolerei von ene sinere so vol z verdanke het, begeisteret empfange häi.
Bonifatius VII.
Läbe
In syre zwoote Amtszyt wird dr Bonifatius VII. zmaischt as rächtmäßige Papscht aagluegt, au wänn des wäg sym Läbeswandel umstritten isch. Dr negscht Dreger vum Name, wu si Bonifatius VIII. gnännt het, het aber d Legitimitet vum froglige Pontifikat vum Bonifatius VII. schyns anerkännt, wie mer us syre Nameszellig cha schließe.
Niederösch
Sprach u Dialäkt
Dr Dialäkt vo Niderösch ghört zum Hochalemannisch.
Savoyerhandel
D Krise
Dr Jakob Stämpfli isch en iiflussriichs Mitgliid vo dr Regierig gsi. Er het dere Erklärig missdraut, het sich uf schriftligi Garantie verstift und het – gege die diplomatischi Pflogeheite – zur gliiche Zit e Kampagne aagfange, wo sich für die militärischi Bsetzig und Annexion vo Hochsavoye stark gmacht het. Uf em radikale Flügel vo de Liberale het er mit däm e grosses Echo gfunde, au no wil dr Napoleon dört as Despot und Zerstörer vo dr Französische Republik verhasst gsi isch. Mä het Stimme afo ghöre, ass mä d Neutralität as „Bastard vo dr Restauration“ sött ufgee, aber e Mehrheit het se welle bhalte. Aber d Meinige drüber, was für d Wahrig vo dr Neutralität besser siig und ihrem Geist besser wurd entspräche, öb e gwaltsams Vorgehe oder d Duldig vom „Länderschacher“, si wit usenandergange; in dr Öffentlichkeit, wie au in dr Regierig, wo dr Bundesrat Friedrich Frey-Herosé für e nid-militärischi Lösig iidräte isch. Denn isch d Bevölkerig au weniger barat gsi, es uf e Chrieg aachoo z loo, as es im Neueburgerhandel dr Fall gsi isch, wo en allgemeini Volksbewegig zur militärische Abwehr vo dr preussische Interventionsdrohig stattgfunde het.
Am 24. Merz 1860 het dr König Viktor Emanuel II. im Verdrag vo Turin Savoye und Nizza an Frankriich abdrätte. Druf het dr Stämpfli vo dr Bundesversammlig e Vollmacht für d Regierig verlangt, in Hochsavoye iizmarschiere, bevor d Franzose es wurde bsetze. D Versammlig isch drgege gsi und het für en Aadrag vo de gmässigt-liberale Bolitiker Alfred Escher und Jakob Dubs gstimmt, wo für d Kommission, wo zur Klärig vo de Rächtsfrooge iigsetzt worden isch, Bricht erstattet hai. Dä Aadrag het erklärt, ass die diplomatische Middel nonig erschöpft siige und het d Regierig zu wiitere Verhandlige verpflichdet.
Arier
Vor allem isch dr Begriff „Arier“ in Rasseideologie im 19. und 20. Joorhundert iigsetzt worde, zum Aaghöörigi vo bestimmte Menschegrubbe z bezäichne, wo drnooch definiert worde si, zu welere „Rasse“ bzw. „Hererasse“ si ghööre. Er isch bis zum Ändi vom Zwäite Wältchrieg vor allem as Antonym vo „Juud“ im Umlauf gsi. Vo wisse Rassiste wird dr Begriff „Arier“ as e Bezäichnig für die „wissi Rasse“ brucht, zum Bischbil vo de Aryan Nations in de USA oder vo Neonazi im dütschsproochige Ruum.
Pont-Aven
Geografi
Pont-Aven lyt am Aven in dr Cornouaille, 31 km vu Quimper un 81 km vu Brest uf ere Hechi zwische 0 m un 102 m iber Normalnull.
Semiten
As Semite wärde vor allem historischi Völker bezäichnet, wo e semitischi Sprooch schwätze oder gschwätzt häi.
D Semite im sproochwüsseschaftlige Sinn
Hütigi Völker, wo semitischi Sprooche schwätze, si z. B. d Araber, d Hebräer, d Aramäer und d Malteser. Dr Sammelbegriff „Semite“ wird aber eender in Bezug uf die historische Völker verwändet.
Martin Luther
Dr Martin Luther (10. November 1483 z Eisleben, Grofschaft Mansfeld; † 18. Februar 1546 ebd.) isch ä chrischdlige Reformator gsi. Siini Aschdrängige die kathollischi Chille z reformiere hai zur Schbaltig vo dr Chille und zur Gründig vo dr lutherische proteschdantische Chille z Dütschland gfüehrt. Er het au groosse Iifluss uf anderi Reformatore gha wie dr Zwingli z Züri odr dr Calvin z Gämf. Er isch au ä bedütende Übersetzer und Schriftschdeller gsi, wo mit siiner Bibelübersetzig d Entwicklig vom Hochdütsch schdark beiiflusst het. Si ablähnendi Haltig de Buure und de Jude gegenüber het die dütschi Kultur für Johrhunderti brägt.
Dr Bruch mit dr römische Chille
Dr Martin Luther isch 1546 z Eisleben gschdorbe.
Bezirk Saint-Maurice
Gmeinde
Stand: 1. Januar 2013
Brig-Glis
Gschicht
Der Ortsname va Brig chunt vam keltische Wort *briga, wa Hoger bedüütet.
QED
q. e. d. stoot für:
J
J bzw. j (buechschtabiert Jod) isch dr zehnti Buechschtabe vom latiinische Alphabet und en Konsonant. Dr Buechschtabe J hät i düütsche Texte e durchschnittlichi Hüüfigkeit vo 0,27%. Er isch demit dr 23.-hüüfigschti Buechschtabe i düütsche Texte.
Elfenbein
Zämmesetzig
D Herti vom Elifanteelfebäi uf dr Mohs-Skala isch öbbe 2,75 bis 3,50. Anderi Elfebäiarte chönne e Herti bis 4,25 haa.
Saint-Guyomard
Saint-Guyomard (Gallo Saent-Giomarr, bretonisch Sant-Gwionvarc'h) isch e franzesischi Gmai im Département Morbihan in dr Region Bretagne.
D Gmai ghert zum un zum Arrondissement.
Verwaltig
vu Saint-Guyomard isch. Saint-Guyomard ghert zum Kommunalverband.
Quantenchromodynamik
D Kwantechromodünamik isch e wääsentlige Bestanddäil vom Standardmodäll vo dr Elementardäilifüsik.
Schenkon
Bevölkerig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005 Ändi 2005 het Schänke 2'471 Iwohner gha. Sit 1970 het sech d Bevölkerig meh als verdrüfacht. D Grönd ligged im Bou vo de Outobahn A2, de sehr tüüfe Stüre ond dä ländläche Lag. Dr Uusländeraateil esch 2014 bi 5 % gläge.
Politik
Bi dr Nationauraatswahle 2015 hät s das Ergebnis gää: BDP 1,0%, CVP 27,1% , FDP 22,4% , GLP 4,3% , GP 4,6% , SP 7,9% , SVP 29,4% , Süschtigi 3,4%.
Sprach ond Dialäkt
Z Schänke redt me s hochalemannisch Lozärntütsch.
Schmalspur
Verwändig
D Meterspur isch i dr Schwiiz di zwäitmäischt verbräiteti Gleisbreiti bi de Ysebahnliniä. Mer ordnet si dr Schmalspur zue, dänn d' Normalspur beträgt bekanntlich 1435 Millimeter.
Saint-Jacut-les-Pins
D Gmai ghert zum un zum Arrondissement.
Landkreis Tübingen
Geografische Sacha
D Landschfd vom Landgraes isch ausorordendlich viilfäldich ond ghaerd zom Sidwäsddeidscha Schichdsduafaland. Em Norda ghaerd on groasor Ãdåel vom Naturpark Scheebuach zom Bereich vom Landgraes. En dor Midde wird-or vo Wäsd nåch Osd vom Näggor durchflossa, mid-ra scheena, no naturnaha Sdregge em Bereich vo Starzich ond Raodaburg. Em Sida isch-s Albvorland, dees må saen åegena abwäggslongsreicha Charaktor håd.
Aus dor Gschiichd
Em Glosdor (Dibeng-) Bebahausa håd bis zor Bildong vo Bada-Wirddabärg 1952 dor Landdag vo Wirddabärg-Hohazollorn saen Sitz gheed.
Harald Noth
Dr alemannisch Sprochaktivischt
Dr Harald Noth het sich scho in sire Schuelzit fir Sproche inträssiert, im Laüf vu sim Läbe het er unter andrem aü Türkisch un Neigriächisch glehrt.
Advent (Begriffsklärung)
Ort im Vereinigte Königrych:
Niederried bei Interlaken
Religion
71,6 % vo de Ywohner si evangelisch-reformiert, 10,5 % si römisch-katholisch (Stang 2000).
Wirtschaft
D Arbetslosigkeit isch im Jahr 2011 bi 1,3 % gläge.
Sprach u Dialäkt
Bir Vouchszeuuig 2000 hei vo de 342 Ywohner 92,4 % Dütsch aus Houptsprach aaggää u 2,9 % Italienisch.
Mayotte
Geographii
D Inselgruppe Mayotte bestoht us dr Hauptinsle „Grande Terre“ (wo mn em au wie em ganze Überseegebiet sälber Mayotte sait), dr Näbeninsle „Petite Terre“ (Pamanzi) und mehrere chliinere und unbewohnte Insle (îlots). D Landflechi bedräit öbbe 374 km². Mayotte isch mit em ene Alter vo öbbe 9 Millione Johr die eltisti Vulkaninsle vo de Komore. Um d Insle ume het s Koralleriff. In dr Rägezit vom Novämber bis Merz si d Tämprature höcher as in dr Drochezit. Dr höchsti Punkt isch dr Mont Benara uf dr Hauptinsle mit 660 Meter. D Hauptstadt Mamoudzou lit ebefalls uf dr Hauptinsle, während dr internationali Flughafe Dzaoudzi uf Petite Terre lit.
Bevölkerig
98 % vo dr Bevölkerig si sunnitischi Muslime. D Amtssprooch isch zwar Französisch, gschwätzt wird aber vor allem Mahorisch, e Variante vom Komorische, wo äng mit em Swahili verwandt isch.
Walldürn
Walldürn (sidfränk. Düre oder Dürn) isch e Stadt im Necker-Odewald-Chrais z Bade-Wirttebärg. D Stadt het Yywohner (Stand: ).
Geografi
Dr Baan bstoht us 45,5 % Landwirtschaftsflechi, 43,2 % Wald, 10,8 % Sidligsflechi un 0,5 % sunschtiger Flechi.
Valdoie
Verwàltung
vun Valdoie ìsch. Valdoie ghert zem Kommünàlverbànd.
Ernest Meissonier
Lääbe
Si Wärk „D Wach“ isch 1874 uf dr Usstellig vom Bariiser Salon lobend erwäänt worde. Dr Meissonier het nid e Hufe Schüeler gha; zu deene häi si Soon Jean Charles Meissonier (* 1848) ghöört, dr Jean Baptiste Edouard Detaille und au dr dütsch Mooler Fritz Werner.
Saint-Jean-Brévelay
Verwaltig
vu Saint-Jean-Brévelay isch. Saint-Jean-Brévelay ghert zum Kommunalverband.
Brigit Wyss
Läbe
D Brigit Wyss het zue dr drej griene Kandidate ghert, wu si fir d Bundesrotsersatzwahl in dr Spotjohrsession 2010 z Verfiegig gstellt gha hän. Am 3. Septämber 2010 isch si vu dr Fraktion vu dr Griene schließli au as Bundesrotkandidati nominiert wore.
K
K bzw. k isch dr elfti Buechschtabe vom latiinische Alphabets und en Konsonant. Dr Buechschtabe K hät i düütsche Texte e durchschnittlichi Hüüfigkeit vo 1,21%. Er isch demit dr 19.-hüüfigschti Buechschtabe i düütsche Texte.
Jean-François Rime
Dr Jean-François Rime (* 28. Juni 1950 z Friburg, heimetbrächtigt z Charmey) isch e Schwyzer Bolitiker (SVP).
Jodeln
Bim Joodle si Silbefolge wie zum Bischbil „Hodaro“, „Iohodraeho“, „Holadaittijo“ und vili äänligi üüblig. Charakteristisch si au groossi Intervallsprüng und e wite Donumfang.
D Ursprüng
S git woorschinlig in alle gebirgige Regione uf dr Wält Technike, wo s schwiirig isch vo äim Ort zum ene andere z choo, so dass mä sich mit Rüefe über groossi Distanze akustisch cha verständige. D Ursprüng vom Joodle gönge vermuetlech uf vorhistorischi Zite zrugg; eso häi Hirte und Sammler, Waldarbäiter und Chööler kommuniziert. Nit nume in de Alpe het mä sich vo Alp zu Alp mit Juchzer (Juchetzer, Jugitzer, Juschroa) verständigt oder au s Vee mit eme Joodler (Veeruef) aaglockt.
Lysithea (Mythologie)
In dr griechische Mythologi isch d'Lysithea e Dochter vum Okeanos un eini vu dr Gliebte vum Zeus gsi.
Jodeln
Verbräitig
Dr Wältrekord im (Duur-)Joodle haltet dr Östriicher Roland Roßkogler mit 14 Stunde 37 Minute. En andere Wältrekord het dr Schwizer Peter Hinnen gmacht: 1992 het er en Iidrag im Guinness-Buch der Rekorde überchoo, won er mit 22 Joodel-Döön in ere äinzige Sekunde dr Wältrekord im Schnälljoodle ufgstellt het. In d Schwizer Hitparade häi s 2008 Oesch’s die Dritte gschafft, vor allem dank em stimmakrobatische „Ku-Ku Joodel“ vom Peter Hinnen.
Jodlerfescht
Sid ane 1924 findet regelmässig s Eidgnössische Jodlerfescht statt. S erschte isch z Basel gsi, s letschte bishäär ane 2017 z Brig-Glis.
Zwingenberg (Baden)
Zwingenberg (sidfränk. Zwingeberg) isch e Gmai im Necker-Odewald-Chrais z Bade-Wirttebärg. D Gmai het Yywohner (Stand: ).
Gschicht
Zwingenberg sich zum erschte Mol gnännt wore anne 1326.
Lastkraftwagen
d Gschicht vo den alte Laschtwäge
Au scho für die alte Lastwäge het’s i vilne Länder Vorschrifte für d Konstrukzioon und für d Sicherheit im Vercheer ggä, wil s mit de Fuerwärch scho denn immer wider zu Unfäll cho isch. Psunders gfäärlech isch s Nidsifahre gsi, und drum isch vo de Obrigkeite der Befääl cho, wie das a schwirige Stelle z mache sig. Laschtwäge cha me mit de Zugdier elei nid gnueg starch brämse, me het drum früener d Redli bärgab müesse blokiere, sigs mit Chettine wo me a de Reder yghänkt het oder mid de Schleipftrög zum drunder legge; settigi het jedes Fuerwärch müesse derby ha. Au wo die modärne Brämschlötz uufcho sind, het me amene Stutz bim Ahalte immer no en Keil under d Reder gleit, und so Chlötz zum d Reder sichere het’s hüt no uff de Laschtwäge.
Gschicht vo de nöie Laschtwäge
Bilder vo früene Laschtwäge
Konstrukzioon
Zum d Laschte uflade überchöme d Laschtwäge i de Maschinefabrigge und de Carrosserie, wo a d Stell vo de alte Wagnereie und Gutschefabrigge trätte sind, ufem Chassis die bassende Yrichtige. Je nach der Uufgob vom Laschtwagetyp gseh die ganz unterschidlech us. Ganz am Afang isch das wie bi den alte Fuerwärch numen e flachi Brügi, e Pritsche gsi, wo me d Waar drufgstellt und wenn nötig mit Seili apunde het. I dr nöiere Zyt isch me zum ene äänleche Systeem cho, wil me jetz die normierte Konteiner eifach uf en Raame schtellt und mit Klinken am Fahrzüg amacht. Grad wie bi den alte Fuerwärch, de Leiterwäge, sind au bi de neue Laschtwäge für gwüssi Ladige Sytewänd oder Gitter nötig, ass d Sache nid abegheie.
Birmenstorf
Gschicht
Di erschte Spure von ere Bsiedlig z Birmischtorf sind us de Jungsteizit. Us der Römerzit sin a de Bollstrass und im Huggebüel Spure vo Gutshöf gfunde worde. Di sind zur Versorgig vom Legionslager Vindonissa da gsi, wo in unmittelbarer Nöchi vo Birmischtorf im hütige Windisch gläge het. D Gründig vom hütige Dorf isch alemannische Siedler zverdanke, wo sich vermuetlich im 6. Jahrhundert hier niederglasse hend. S erschte Mal isch s Dorf 1146 urkundlich erwähnt worde, wo de Bernhard von Clairvaux uf ere Reis do gschlofe het. D Landesherre vo Birmischtorf sind ab 1172 d Grafe vo Länzbrg gsi und wo die Usgstorbe sind, d Grafe vo Kyburg, danach d Herre von Liebegg (bi Gränichen). Am Stephanstag 1351 isch s Dorf vor de Schlacht vo Dättwil vo Zürcher Truppe plündered worde. Im 1363i het d Königin Agnes von Ungarn s Dorf in Bsitz gno, un sofort ans Chloschter Königsfälde in Windisch abgä. Wo 1415 d Eidgnosse de Aargau un Birmischtorf erobered hend und di d Grafschaft Bade als gmeini Herrschaft verwaltet hei, isch Bimischtorf de Sitz vomene Amt worde. D Patronatsrecht für d Chile und d niederi Grichtsbarkeit isch bim Chloschter Königsfälde blibe. Di Konschtellation het in de Reformationszit grossi Uswirkige gha. Königsfälde het nämlich zum Bärner Aargau gehört und wo Bärn d Reformation iigführt het, isch z Königsfälde s Chloschter ufghobe und en Hofmeischter iigsetzt worde. Der het versuecht d Reformation au z Birmischtorf (und im Nachbarort Gäbischtorf) iizführe und het de noii Glaube unterstützt. En Drittel vo de Birmischtorfer isch reformiert worde, zwai Drittel sin katholisch blibe. De Gägesatz zwische beide Konfessione het s Läbe im Dorf noch bis ins 20. Johrhundert prägd. Im 1743 sind durch es Füür 15 Hüüser zerstört worde und numme wenigi Johr nach em Widerufbau, sind si im 1757 no einisch durch en Brand zerstört worde. Wo im März 1798 d Franzose in d Schwiiz iimarschiirt sind, hend sich di politisch Situation grundlegend gändered. Birmischtorf isch e Gmeind im Kanton Bade worde und het, wi alli Gmeinde in de bisherige Gmeine Herrschaft, ihre Status als Untertanegebiet verlore. Im 1803 isch d Grafschaft Bade zämme mit em Kanton Fricktal und em Berner Unteraargau, wo scho sit 1798 Kanton Aargau gheisse het, zum neue Kanton Aargau zammegschlosse worde.
Bôle
Bôle (frankoprovenzalisch ) isch e Dorf i der Gmeind Milvignes im Kanton Nöueburg.
Elektrodynamik
Äi wichdigi Form vo elektromagnetische Fälder sin die elektromagnetische Wälle, wo dr bekanntist Verdräter von ene s sichtbare Liecht isch. Au wenn die füsikalische Grundlaage zum die elektromagnetische Wälle z beschriibe dur d Elektrodünamik gee si, isch iiri Erforschig en äignigs Gebiet vo dr Füsik, d Optik.
Grundlegendi Gliichige
E wichdigi Rolle spiile au:
Carola Horstmann
Wärch
Anne 2010 het d Carola Horstmann im Ramme vum Literatursummer 2010 an ere Veraastaltig z Dänzlinge mitgwirkt mit sälbschtverfasste szenische Yylage zum Johann Peter Hebel, unter anderem dr chlai Aiakter „Das Hexlein“ noch em glychnamige Gedicht vum Hebel.
Elektronik
Digitalelektronik
D Digitalelektronik oder Digitaltechnik beschäfdigt sich mit dr Verarbäitig vo diskrete Signal (usdruckt as Zaale oder logischi Wärt). D Diskretisierig betrifft drbii immer dr Wärtberiich und vilmol au no s zitlige Verhalte. In dr Braxis beschränkt mä sich uf zwäiwärtigi Süsteem, d. h.: Spannige oder Strööm solle – abgsee vo Übergangsvorgäng – nume zwäi Wärte aanee (aa/us, 1 oder 0, au high/low, churz H/L). D Änderig vo de Wärt cha bi zitdiskrete Süsteem nume zu bestimmte Zitpünkt, wo mäistens ekwidistant si, stattfinde, und wird vom ene Takt usglööst. Bi dr Digitalelektronik wärde analogi Signal äntwääder vor dr Verarbäitig mit Hilf vo Analog-Digital-Umsetzer digitalisiert, d. h. in Digitalsignal umgsetzt, oder si existiere scho vo Aafang aa as diskreti Wärt. Dransister wärde in dr Digitaltechnik im Allgemäine as Schaltversterker iigsetzt und nit as analogi Versterker.
Charles Baudelaire
Les Fleurs du Mal
Dr Erfolg isch chlii bliibe. Zwar häi e baar Dichder dr Wärt vo sine Gedicht gsee, aber er isch im Juli 1857 sogar wäge säggs vo sine Gedicht vors Stroofgricht choo und im August wäge «Beläidigung vo dr öffentlige Moral» verurdäilt worde. In dr zwäite Uflaag het mä sä denn usgloo. Aber in dr dritte, wo 1868 postum uusechoo isch, si si wider din gsi.,
Niederstocken
Religion
84,5 % vo de Ywohner si evangelisch-reformiert, 8,2 % si römisch-katholisch (Stang 2000).
Rugby Football Club Basel
Gschicht
D 1974er Duur vo de Baasler dur Frankriich isch rekordverdächdig: si häi 127-0 gege Grenoble verloore, 104-3 gege Thonon und 116-0 gege Annecy.
Elektron
Dr experimentelli Noochwiis vo Elektrone isch zum erste Mol im Joor 1897 dur dr Brit Joseph John Thomson glunge.
Artemis
Zueschribunge
S klassisch Bild vun de Artemis isch des vun ere jungfrailige Jägerin, wu ellei oder vun Jungfraue oder Hind begleitet, durich d Wälder schtreift. Des Bild schint uf de zwete Blick vereifacht naiv, s het aber alli ihri wesentlige Aschpekt din un s isch wege dem vun ere große poetische Tiefi un Wohrhaftigkeit.
D Artemis un de Orion
Als Mondgettin un liideschaftligi Jägerin - dodrum wird si au mit Pfil un Boge dargschtellt - lenkt si de Mond iber de Himmel, isch aber bi Neymond immer uf d Jagd gonge. Wu si sich mit em Orion, em prächtige un wilde Jäger, aagfreyndet het, soll si ihri Pflichte als Mondgettin vernochlässigt ho, zum sich mit em in de Dunkelheit z treffe. De Apollon het sich driber ufgregt un d Artemis zum Wettkompf rusgfordert: S glingt ihre sicher nit, ä dunkler Punkt wit drusse im Meer mit ihrem Pfil z treffe. D Artemis het des sehr wohl gschafft - un z schpät bemerkt, dass si domit de Kopf vum dert schwimmende Orion durchbohrt het. Wege dem het si ne als Schternbild in de Himmel erhobe (de Schulterstern Beteigeuze lichtet hell, de Kopfstern isch aber nur schwer z sehne).
Johann Heinrich Wieland
Die politischi Karriere z Basel
1795 het em dr Root dr Boste vom Stadtschriiber vo Liestel ge, eini vo de beliebtiste Staatsstelle, aber Zite hai sich afo ändere. Währed in dr Stadt die herrschendi Oberschicht au em Middelstand e chli Iifluss gloo het, het d Landbevölkerig keini politische Rächt gha, und under em Iifluss vo dr Französische Revolution hai sich im Baselbiet und vor allem z Liestel revolutionäri Ideä afo usbreite.
Archimedes
Füsik
Mä het em au d Erfindig und Kombinazioon vo verschiidene Maschineelimänt (wie Schruube, Säilzüüg mit Wällereeder, Fläschezüüg und Zaanreeder) zuegschriibe, und die het er au braktisch demonstriert. Aber noch em Plutarch het er s abstrakte Dänke vorzooge und uf die braktische Aawändige und d Arbet vom Ääscheniöör aabegluegt, au wenn er im Ufdraag vo sim Köönig Hieron dra gschafft het. Wäge däm het er au käi Abhandlig über braktischi Erfindige hinderloo. Sini Schrifte über d Mechanik und d Hydrostatik si noch em Vorbild vo dr Geometrii sträng axiomatisch ufbaut.
Ousseynou Dione
Dr Ousseynou Dione (* 25. März 1973) isch e senegalesische Fuessballspiler, wu au de dütsch Pass het.
Archimedes
S Heebelgsetz
Dr Archimedes häig wie scho dr Pappos und anderi gsäit: „Gib mr e Punkt, won i druf cha stoo, und i lüpf dr d Wält us de Angle“. Vo doo chunnt dr Begriff vom archimedische Punkt. Dr Plutarch verzelt, ass won er daas emol zum Hieron gsäit häig, dä e braktische Bewiis verlangt häig. Dr Archimedes häig denn Fläschezüüg und Säilwinde iigsetzt, so dass en äinzige Maa e groosses, voll beladnigs Schiff het chönne in Beweegig setze.
Berächnig vo Flechene
1906 het dr Johan Ludvig Heiberg (1854–1928), e dänische Filoloog und Brofässer an dr Uniwersidäät Kopehaage, z Istanbul e Manuskript gfunde, wo uf s 10. Joorhundert datiert isch. In däm isch under anderem en Abschrift vo Archimedes sinere Die Methode.
Er verrootet din e mechanischi Methode, won er mit ere e Hufe vo sine Resultat überchoo het, bevor er sä uf e geometrisch strängi Art bewiise het. D Methode entspricht eme Wääge vo de Inhalt bzw. de Flechene, wo mä wil vergliiche, allerdings in ere geometrische Form. Dr Archimedes erwäänt au en elters Verfaare vom Demokrit, wo es sich möögligerwiis drum ghandlet het, Modäll z wääge.
Überliiferig
Um 1460 het dr Babst Nikolaus V. vom Jakob vo Cremona e nöiji Übersetzig uf Latiinisch lo mache, wo uf em Kodex A basiert het. Din si au d Däil vom Wärk gsi, wo dr Moerbeke nonig übersetzt het (Sandrechner und dr Kommentar vom Eutokios zur Kräismässig). Wil im dr Kodex B nit zur Verfüegig gstande isch, isch Über schwimmende Körper nit in dere Usgoob. Die Übersetzig het under anderem dr Nikolaus vo Kues benützt.
Bezirk Visp
Gmeinde
Stand: 1. Januar 2007
Savoyen
Gschicht
Im 1310i/1313i isch Savoye vom Kaiser zum Riichsfürschtetum erhobe worde und öppe 50 Johr schpöter, im 1361i het s Königriich Burgund sin Iifluss z Savoye verlore und s Fürschtetum isch riichunmittelbar worde. Savoye het sis Gebiet könne erwitere, so isch im 1388i d Grafschaft Nizza derzu cho und im 1401 d Grafschaft Gänf, aber ohni d Schtadt sälber.
N
Herkunft
D Grieche händ s Nun i ihres Alphabet als Ny übernaah und händ de Luutwert biibhalte. Us dem Blitz-artige Buechschtabe isch bis zum klassisch-griechische dur en zweite Aaschtrich links en Buechschtabe worde, wo bereits d Form vom N ghaa hät. Wie bim M isch dr Aastrich möglicherwiis zur Verbesserig vo dr Schriibig bim Wechsel vo dr Schriibrichtig vo-rechts-nach-links uf vo-links-nach-rechts iigfüegt worde.
Bullet For My Valentine
Bandgschicht
Bis 2011 hed d Band drei Studioalbe veröffentlicht, mit allne drei sin Charterfolg in mehrerne Länder glückt. Ihres erschte Album, The Poison (dt. Ds Gift), isch 2005 erschine. Näb mehrerne Single-Uskopplige sin au diversi anderi Versione mit Bonussongs odr Live-Ufnahme erschine. Ussrdäm isch e Live-DVD mit Material usem Johr 2006 usecho.
Sottoceneri
Geologii
Im Sottoceneri bestoot de Bode meischtens us Chalk und us Härd, wo alkalisch und tonhaltig isch. S Chlima isch mild und fascht scho wiä am Mittelmeer.
Fernglas
Fundamentali Bauforme
Nöierdings werre au Gläser mit Hohlspiegle in dr Form vume Schiefspiegler hergstellt.
Qualität vu dr Optik
Die abschliessend Beurteilig vu dr Abbildigsleistig macht mer an ere punktförmige Liechtquelle, am beste an eme Stern (nit ame Planet!), wo mer in dr Bildmiddti betrachtet. Jedi Abwichig vu dr Punktform bedütet e Fähler. Wobi mer numme bi sehr düre Gläser e sufers Bild am Stern erwarde derf. Im Randberiich zeige die meiste Ferngläser e mehr oder wäniger verzerrtes Bild vum Stern. Säll isch e Folge vu dr optische Gesetze un uf d'Bauart vu dr Okulare zruckzfüehre.
Nubya
Ire Musikstil gheert zum R'n'B, Jazz, Soul un Pop. Ire Chinschtlername isch no ire aigene Uussaag e Fantasyname, isch aber abglaitet vu dr Nubier, eme Volk z Sudan un z Egypte.
Porträt des Herrn X (Pierre Loti)
Stilistischi Yyornig
Zue dr Datierung wären au stilistischi Merkmol vum Gmäld beizoge. Im Verglych mit em eppe 1890–1891 gmolte Bildnis vum Frumence Biche (Musée international d’art naïf Anatole Jakovsky, Nizza) zaigt si, ass baidi Porträt as Halbfigur aaglait sin, ass aber s Gsicht im Porträt vum Herr Herrn X (Pierre Loti) dytliger modelliert un d Palette vum Moler varianterycher isch. Derzue het dr Rousseau im Porträt vum Herr X (Pierre Loti) d Komposition mit Vorder- un Hintergrund aaspruchsvoller gstaltet. Die Faktore spräche insgsamt fir e dytli speteri Datierig. Sälbscht d Dora Vallier, wu s Bild uf 1891/1892 datiert ghaa het, het im Gsicht vum vermuetete Pierre Loti Ähnligkaite zue dr spote Bildnis vum Rousseau gsääne. Iber zeh Johr noch em Bildnis vum Frumence Biche het dr Rousseau sy Sälbschtbildnis mit Lampe (Musée Picasso, Paris) gschaffe, wu s Gsicht nimi flechig, derfir dr Chopf insgsamt perschpektivisch erschynt. Im Bildnis Chind mit Buppe (Musée de l’Orangerie, Paris) vu 1908 zaigt dr Rousseau d Figur in dr glyche Frontalitet wie im Porträt vum Herr X (Pierre Loti). Parallele findet mer derzue au in dr farbefrohe Chlaider un in dr an dr glyche Stell positionierte Näbefigur. Dert, wu im Porträt vum Herr X (Pierre Loti) d Chatz hockt, isch bim Chind am nämlige Ort d Buppe arrangiert. Eso ne Näbefigur het s aber au scho im eppe 1894–95 entstandene Bildnis vum Schriftsteller Alfred Jarry gee, wu ne Yyl un e Chamäleon abbildet solle gsii syy. S Gmäld isch nit erhalte. D Akazie im Hintergrund vum Porträt vum Herr X findet mer in anderer Form in e baar andere Wärch vum Chinschtler, eppe in Friejohr im Bièvre-Dal vu 1904 (Metropolitan Museum of Art, New York City) oder as Hintergrund vum Bildnis Joseph Brummer vu 1909 (Privatsammlig). Au im Gmäld D Muse inschpiriert dr Dichter vu 1909 (zwoo Versione: Chunschtmuseum Basel un Puschkin-Museum, Moskau) mit em Doppelporträt vum Dichter Guillaume Apollinaire un dr Moleri Marie Laurencin findet mer sonigi Baim im Hintergrund.
Französische Sprachpolitik
D Situazion in dr Fümfte Republik
2003 het die französischi Regierig zum erste Runde Disch zum Thema, de Assises nationales des langues de France, iiglaade, wo mä d Underschiid zwüsche de Sproochorganisazione und -aktiwiste uf dr äinte Site und dr Regierig uf dr andere guet het chönne gsee
Bi dr Dezentralisierig, wo d Regierig Raffarin (2002–2005) duuregfüert het, het mä d Sproochpolitik ganz usklammeret.
Lucian W. Parrish
Dr Lucian Walton Parrish (* 10. Janner 1878 ìm Grayson County, Texas; † 27. März 1922 z’ Wichita Falls, Texas) ìsch a àmerikànischer Politiker gsìì. Vu 1919 bis 1922 hàt’r dr Bundesschtààt Texas ìm Represantàntahüüs vu da Verainigta Schtààta vertratta.
Buttenwiesen
Battawise (amtlich Buttenwiesen) ischt e Gmoed em Landkroes Dillinga z Bayern.
Religion
92,2 % vo dr Eiwohner send em Johr 1987 remisch-katholisch gweä, 6,1 % evangelisch.
24. Februar
Dr '''24. Februar''' isch dr 55. Dag vum Gregorianische Kalender, dodermit blybe no 310 (in Schaltjohr 311) Däg bis zum Änd vum Johr.
L
Herkunft
Im proto-semitische Alphabet schtellt dr Buechschtabe en Ochseknittel daar - en mit Stachle versehene Schtock, wo Ochse demit aatribe worde sind. Druus hät sich im phönizische Alphabet s Lamed (Ochseknittel) entwicklet, wo für de Luutwert [l] gschtande isch.
Beringer (Abt von St. Blasien)
Wo dr Apt Beringer ane 974 gstorben isch, het dr Konvänt langi Zyt kei Nochfolger im Rang vom ene Apt gwäält. D Vorsteher, wo Yzo, Werner, Sigfrid und Beringer gheisse händ, sind nid Äpt gsi. Dr zwöit richtig Apt isch dr Werner gsi, wo s Chlooschter vo anne 1045 bis 1068 regiert het.
Böhen
Wahla
Ergebnis vo dr Landdagswahla seit 1986:
Rudawa
Rudawa, isch e Dorf in dr Małopolsnesche Woiwodschaft im südtliche Pole. Es het 1'800 Iiwooner.
Ingenieurwissenschaften
Übersicht
Öb d Informatik bzw. dr Däilberiich Software Engineering scho as Ääscheniöörwüsseschaft söll gälte, isch nonig usgmacht.
Region Bernina
D Region umfasst s Puschlav. Si isch identisch mit em Bezirk Bernina, wo bis Endi 2015 bestanda hät. D Krais Brusio und Poschiavo sind uf da 31. Dezember 2015 ufglöst worda.
Vithicab
Nochdem sin Vatter Vadomar vo de Römer gfange worden isch, het de Vithigab d Herrschaft öber d Briisgauer öbernoo. De Historiker Ammianus Marcellinus beschribt en as en "verwaichlichte und chränkliche Maa". Trotzdem het er d Alemane zum Chrieg ufgruefe und isch denn uf Alass vom Kaiser Valentinian I. vo aim vo sinene Diener im Joor 368 ermordet worde.
Peloponnes
D Geografii vo dr Halbinsle
Ärdgschichtlig aagluegt isch dr Peloponnes ursprünglig en Insle gsi. Wo sich die Afrikanischi Blatte und die Arabischi Blatte gege Norde verschoobe häi, isch dr Peloponnes ans Festland aanedruckt worde. Das gseet mä an de vile Faltegebirg, wo geologisch gsee jung si und s Bild vo dr Landschaft brääge. Vor allem im Zentralpeloponnes (Arkadie) isch s 1500–1900 Meter hooche Bärgland schwer zuegänglig. Es git e Hufe Becki (Polje) dört, wo oberirdisch käi Abfluss häi und wo in ene zum Däil See entstande si. E Bischbil für das isch dr Stymphalischi See, wo hüte verlandet isch.
Wil sich d Blatte immer no gege Norde verschiebe, isch dr Peloponnes näbe Italie s Gebiet vo Öiropa, wo am mäiste dur Ärdbeebe gfäärdet isch.
Biel
Dr Begriff Biel het verschideni Bedütige:
25. Februar
Dr '''25. Februar''' isch dr 56. Dag vum Gregorianische Kalender, dodermit blybe no 309 (in Schaltjohr 310) Däg bis zum Änd vum Johr.
Boudevilliers
Sproch un Dialäkt
Bi dr Volkszellig 2000 hän vu dr 718 Yywohner 86,5 % Franzesisch as Hauptsproch aagee, 4,2 % Dytsch, 3 % Italienisch un 6,3 % anderi Sproche.
Gutenburg (Hochrhein)
D Gueteburg, au Guetebärg gnännt, isch e Burgruine bim glychnameige Ortsdeil vu Aiche, eme Stadeil vu Waldshuet-Düenge im Landchreis Waldshuet z Bade-Wirttebärg.
Häberle und Pfleiderer
S Aussäa ond d Charaktr vo de Figura
S Aussäa ond da Charaktr vo de Figura send au fir dia viile andre Sketsch, wo schbätr noh gfolgt send, beibhalda worra.
Villnachern
Vilnachere (amtlich Villnachern) isch en Iiwohnergmeind im Bezirk Brugg im Schwiizer Kanton Aargau.
Francis Crick
Lääbe und Wirke
Dr Crick isch am 28. Juli 2004 im Alter vo 88 an Darmchräbs gstorbe.
Saint-Nicolas-du-Tertre
D Gmai ghert zum un zum Arrondissement.
P
P bzw. p isch dr 16. Buechschtabe vom latiinische Alphabet und en Konsonant. Dr Buechschtabe P hät i düütsche Texte e durchschnittlichi Hüüfigkeit vo 0,79%. Er isch demit dr 21.-hüüfigschti Buechschtabe i düütsche Texte.
Christian Gross
Grasshopper Züri und Tottenham
1993 het dr Gross zum Grosshopper-Club Züri gwäggslet, wo är drmit zwei Meischtertitel (1995 und 1996) gholt het und d Qualifikation für d Champions League gschafft het. 1997 isch är Trainer von de Tottenham Hotspurs in London worde, isch aber wäge z wänig Erfolg entloh worde.
al-Ahli
Am 18. Juni 2014 het dr Gross verkündet, dass er bi bim saudi-arabische Verein al-Ahli e Zweijahresvertrag unterschribe hei.
Baden AG
Gschicht
Scho in de Römerziit het’s z Bade e Siidlig gäh. D Römer hei bei de Thermalquellene am Limmatboge Bäder bauet un öppe im Johr 25 nach Chrischtus isch direkt bi dene Bäder der Ort Aquae Helveticae entschtande. A dere Schtell sin wichtigi Stroosseverbindige zämecho, eini vo Augusta Raurica (Augscht) übere Jura uf Vitudurum (Oberwintertuur) un witer uf Brigantium (Breagaz) am Bodesee un au d Stroos uff Turicum (Züri)) hets gäh, wo dann witer über d Päss i de Alpe uf Italiä gfüert het. I de zweite Hälfti vom 3. Johrhundert hets erschti Überfäll vo de Alemanne gäh und us em 7. Johrhundert sind bi Bade alemannischi Gräber gfunde worde. Noch vor em Johr 1000 isch d Burg Stei uf em Schlossbärg bauet worde. Des isch e strategisch wichtigi Stell an der Klus vo de Limet.
Di erschti urkundlichi Erwähnig vo de Stadt Bade isch us em Johr 1040. D Siidlig het im 13. Johrhundert s Märträcht übercho, und im Johr 1265 wird s «Niderhus» erwäänt. Das isch spöter s Landvogteischloss worde und het d Holzbrugg über d Limet gsicheret. Mit der Eroberig vom Aargau durch di alti Eidgnosseschaft im 1415ni isch Bade de Sitz vom Landvogt vo de Grafschaft Bade worde, und au vili äidgnössischi Tagsatzige hei hiir schtattgfunde.
Feuer im Kopf
Hìntergrund
D’ Ürufffiahrung vum Fìlm ìsch àm 14. Septamber 2016 uff da Internàzionààla Fìlmfaschtschpìeler vu Toronto gsìì. Àb’m 22. Jüüni 2018 ìsch dr Fìlm uff Netflix z’ sah gsìì.
Elektronenröhre
En Elektroonerööre isch en aktivs elektrischs Bauelimänt mit Elektrode, wo im en evakuierte oder gasgfüllte Cholbe us Glaas, Staal oder Keramik iibaut si. Die elektrische Kontakt vo de Elektroode chömme us dr Rööre uuse. En Elektroonerööre het mindestens äi ghäizti Kathode und äi Anode. Elektroonerööre wärde brucht zum elektrischi Signal z erzüüge, gliichzrichde, z versterke oder z moduliere.
Porspoder
Porspoder (bretonisch Porspoder) isch e franzesischi Gmai im Département Finistère in dr Region Bretagne.
Bosnienkrieg
D Folge vom Chrieg
Au 20 Joor noch em Aafang vom Chrieg cha mä d Folge immer no gspüüre. D Volksgrubbe vo de Bosniake, Serbe und Kroate lääbe hüt witgehend drennt von enander, e Bischbil für die Segregazion isch s Konzept vo de Zwäi Schuele under äim Dach. D Wirtschaft het sich immer nonig erhoolt.
Op-Art
D Op-Art oder optischi Kunst isch e Stilrichdig in dr bildende Kunst vo de 1960er Joor, wo mit Hilf vo präzise abstrakte Formmuster und geometrische Farbfiguure bim Bedrachter überraschendi oder irritierendi optischi Effekt erzügt, d Vorstellig vo Beweegig, Flimmereffekt und optischi Düschige.
Imbros
Geographii
S Kap İnce Burun / Avlaka (Κάβο Αύλακα) isch de westlichsti Punggt vo de Insle und vo de Törggai. S Kap Kefaloz (Κέφαλος) im Süüdoste isch e langi sandigi Landzunge, wo bi de Salzlaguune aafoot und usse denn e 30 Meeter hööchi Felsklippe bildet. Geg Noorde hi bildet die Landzunge e braiti Bucht. Well die Bucht kann guete Schutz büütet, gitses do kann Hafe, woll aber chönd chlinneri Schiff do lande. Öberhopt het Imbros nume wenigi Buchte, wo as Hafe tauged. D Bucht Kale Koyu / Áyios Nikólaos bi Kaleköy / Kástro im Noordoste vo de Insle isch de besti natüürlichi Hafe vo de Insle und scho i de Antiiki isch er mitere Moole zuesätzlich gschützt wore. Im Noordoste litt de moderni Hafe Kuzulimanı, wo zomene guete Fäärhafe uusbaut woren isch, wo groossi moderni Schiff dör s ganzi Joor döre alegge chönt. E chlinneri Schifflendi gitses im Süüde bi Pirgoz (Πύργος) und westlich dodevoo isch bim Dorf Uğurlu no e chliine moderne Fischerhafe mitere Moole baut woore. Bim Kap Avlaka isch e chliini Bucht, wo zwoor guete Schutz för Jachte und chlinneri Schiff aabüütet, aber wege de unregelmäässige Ströömige bim Kap nöd sicher aaglauffe were cha. Zodem litt die Bucht im Absiits und isch vom Land her schweer zuegängli.
Kelvin
D'Eiheit “Kelvin” un ihr Skala sin nooch internationalem Yberichumme dur zwei Punkte definiert: Dem absolute Nullpunkt, wo zue 0 K definiert isch un em Tripelpunkt vum Wasser, wo zue 273,16 K festglegt isch.
Einige wichtige Temperature uf dr Kelvin- un Celsiusskala sin in dr Tabelle unde nooch ufgfüehrt:
Dominique Strauss-Kahn
Läbe un Beruef
D Familie isch anne 1951 uf Agadir, Marokko uusgwanderet, noch em Ärdbidem 1960 aber uf Monaco zoge, wu dr Dominique Strauss-Kahn uf d Primarschuel gangen isch. Speter sin syni Eltere wider uf Paris, wun er uf d Sekundarschuel un s Gymnasium gangen isch.
1999 isch er in e Juschtizskandal verwicklet wore, wu mit syre Detigkait as Aawalt in Verbindig gstande isch, un isch derno as Minischter zruckdrätte. Am Änd isch er vollständig vu däne Vorwirf entlaschtet wore, är het sich derno wider fir s Val-d’Oise erneut zur Wahl gstellt un isch 2002 widergwehlt wore. Am Änd vum Johr 2004 isch er näb em Jack Lang un dr Martine Aubry wider in d Spitz vu dr Sozialistische Bartei ufgstige.
Imbros
Turismus
Well Imbros bis ane 1993 e militäärischi Sperrzoone gsii isch und dromm nume miteme Spezialvisum het chöne bsuecht were, isch de Turismus e junge Wertschaftszwiig uf de Insle. Da hett de Vortail, ass hütt recht aifach e noohaltige Öko-Turismus uufbaut were cha. Usländischi und iihaimischi Turiste, vor alem us İstanbul, chömet uf d Insle zom Wandere, Welofaare, Schwümme, Weleriite und Tauche. Di aalte griechische Dörfer und Chile, wo zom Tail zimmli abechoo sind, wered noi renoviert und för de Turismus ufputzt. A de Noordostchüste, östlich vo Kástro, isch ane 1999 de erst törggischi Onderwasserpark (tr: Gökçeada Sualtı Milli Parkı) iigrichtet wore. Turistischi Zentre liget im Noordoste bi Kástro und Yenibademli, wos fill Hotel und Herberge hett, bi Uğurlu im Süüdweste und bi Kefaloz im Süüdoste vo de Insle.
Dominique Strauss-Kahn
Wahlmandat
Aktuelli Mandat:
Imbros
Vorgschicht
Di ältiste archäologische Fünd stammed us de Staizitt und zwoor us Eksino Sırtı und Aydıncik koyu im Süüdoste vo de Insle, wo altstaizittlichi Werchzüg us Füürstai gfunde wore sind.
Anderi Fünd us de früene Bronzezitt chömed vo Pirgoz (Πύργος) am Südspitz vo de Insle und us fööf wittere Orte a de Oostchüste. D Keraamik wo gfunde woren isch, vergliicht sich mit de Keraamik vo Troja I und II (3400-2400 v.Chr.). Di wichtigsti Sidlig us dere Zitt aber isch bim Yenibademlı Höyük / A.Flóros-Hügel uusgrabe wore, wo dozmool no annere Bucht glegen isch, hütt aber zmitzt i de Grooss Ebni litt, öppe anderthalb Kilomeeter vo de Chüste ewegg. Archäogeologischi Sondierige hend ergee, as di Grooss Ebni im Norde früenner e Bucht gsii isch, wo denn langsam vom Fluss Büyükdere / Megálos Potamós uufgfüllt woren isch. D Lütt, wo dai glebt hend, sind Buure gsii, hend aber denebet no Hase und Hirsche gjagt. Dodegege isch d Fischerei nöd wichtig gsii.
Antiiki
Ussert em Name vo de Insle und de gliichnamige Stadt Imbros (Ἴμβρος) isch i de Antiiki no de Name vom Fluss Büyükdere / Megalos Potamos bikannt gsii, er isch nochem atheenische Fluss Ilissós (Ἰλισσός) gnennt wore. Im Süüde isch s Kap Naúlochos (ἀκρωτήριον Ναύλοχος „Schiffschutz“) glege, entweder bim hüttige Kap İnce Burun / Avlaka, bi Pirgoz (Πύργος) oder woorschiinlicher bim Kap Kefaloz im Süüdoste.
Korsika
Geographi
Korsika ésch nooch Sizilie, Sardinie un Zypern de viertgreescht Insel vum Mettelmeer. De Position ésch zwésche 43° 01′ un 41° 22′ nördlich Breite un 9° 34′ un 8° 33′ öschtlich Längi. Vun Norde (Cap Corse) bis Süde (Capo Pertusato) ésch de Insel 183 km làng, vun Oschte (Alistro) no Weschte (Capo Rosso) het se 83 km. De Flächi betràjt ca. 8722 km². Mét ihre vili Buchte, Bächelmindunge un Criques het Korsika e Küscht vun éwwr 1000 km Längi. E Drittel devun ésch Strànd, de Rescht Felseküscht (e bissele wii-e Fjordküscht), wo direkt én`s Gebiri iwwrgeht, wii sunsch de greescht Teil vum Lànd innimmt. Numme àn d´Oschtküscht gibt`s e greessere, màximal 10 km breite, ebe Strife.
Imbros
15. Joorhundert
Abem uusgeende 14. Joorhundert wered plötzli vili Eraignis bikannt. So isch ane 1397 Imbros underem byzantiinische Chaiser Manuel II. (1391–1425) zomene Erzbistum erhobe wore, de erst Bischof hett Georgios ghaisse. Ane 1419 het de italienischi Geograaf Cristoforo Buondelmonti gschrebe, as s Castro vo Imbros vo Ankonitaner bifestigt wore sai. De Chaiser Johannes VIII. Palaiologos (1425–1448) het denn d Insle as Lehe em Palamede Gattilusio us Genua ggee, wo Archon von Ainos (1409–1455) gsii isch. Um 1440 hett de imbrischi Statthalter Manuel Asanes Laskares d Festi ufem Stadtberg vo Imbros restauriert. Ane 1444 het de Cyriacus vo Ancona de Kritobulos uf Imbros bsuecht und as erste e paar altgriechischi Inschrifte uufgnoo und veröffetlicht. De Kritobulos isch e iihaimische Imbriot gsii und er hett groosse Iifluss gha und hett, wo sich d Osmaane draa gmacht hend, d Insle zonderwerfe, e Chrieg chöne verhindere und d Imbriote hend sich, wells de Kritobulos agroote het, ane 1453 fraiwilig em Sultaan underworffe. De Sultan Mehmed II. het denn de Dorino II. Gattilusio, de Soo vom Palamede, abgsetzt und de Kritobulos as Verwalter öber Imbros iigsetzt. En andere Frönd vom Kritobulos isch de Diakon Iohannes Eugenikos vo Imbros (1395-1456) gsii, e Brüeder vom Markos Eugenikos. De Iohannes hett zimmli vill gschrebe, under anderem as Imbros zwoo starch bifestigti Städt heb und zwösched dene e chlinneri. Die Agoobe passet guet zo de drai byzantinische Festige. 1457 hett d Republik Venedig afange gege d Osmaane z chriege und hett 1466 Imbros eroberet und de Kritobulos het müesse sini Haimet verloo. Em 5. Juni 1470 isch Imbros wider osmaanisch woore. Imbros isch denn zom Sancak Gelibolu cho. As Kapitan öber d Insle isch de Pascha Mahmud iigsetzt wore. Under de Osmaane sind di byzantinische Festige uufgee woore.