cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Hans-Peter Burget
Läbe
Är isch ghyrote gsii mit dr Renate Burget geb. Riegger (1950-2018) un het mit ire z Ämmedinge-Maleck un speter z Ämmedinge gläbt. Noch em Dod vu syre Frau isch er uf Norddytschland zoge un läbt syt em Novämber 2019 in ere Seniore-WG z Glücksburg in dr Nechi vu Flensburg.
Asperg
Aschperg (amtlich: Asperg) isch a Schdädle em Strohgäu nordweschtlich vo Ludwigsburg.
Geografi
Nerdlich vo der Schdadt liegt dr große Aschperg, obedruff liegt die Feschdung Hohenasperg. Südlich vo der Schdadt liegt's kloi Aschpergle, sell isch en Grabhügel vo de Kelte.
Gschicht
Aschberg ischt zom erschte Mol gnennt worda em Johr 819.
Verwaltong
Dr Schuldes vo Aschberg ischt dr Christian Eiberger.
Teleregio
D Noochfolg
Vier Joor noch däm Versuech het im Juni 1993 dr Stadtkanal Baasel afo sände. Dä het mä 1997 in Telebasel umdauft. En andere Noochfolger vom TeleRegio isch dr lokaal Riinacher Färnseesänder Aumatt TV, wo spööter NordWest 5 und hüte NW1 häisst.
Karl Borromä Bauknecht
Lääbe
Am 26. April 1930 isch dr Bauknecht z Bihl im Alter vu 73 Johr gstorbe.
Willibald Pirckheimer
Dr Willibald Pirckheimer (au: Pirkheimer, Bilibald, * 4. Dezämber 1470 z Eichstätt; † 22. Dezämber 1530 z Nürmbärg) isch e Humanist und Fründ vom Albrecht Dürer gsi und e Berooter vom Kaiser Maximilian I.
Gotthard-Scheiteltunnel
Èn Dunnel mit glychèm Nammè git s z Dütschland uff dè Baanschtrèggi bi Veldè (318 Meter Längi; Bj. 1877).
Vorgschichtè
Am 6. Dezembèr 1871 isch d Gotthardbaangsellschaft, wo unter m Bräsidium vum Alfred Eschers gschtandè isch, gründèt worrè. Diè finanzièlli Kontrollè übber diè internationali Finanzyrung hèt dè Escher, wo 1856 diè Schwizer Kreditaaschtalt gründèt hèt, welli bi dè Finanzyrig vo dè Gotthardbaan è wichtigi Roll gschpillt hèt. ''«Da es sich um die Beschaffung sehr beträchtlichen Privatkapitals handelte, so musste an die ausländische Finanz gelangt werden, wenn auch vorerst die Beteiligung der schweizerischen Finanz mit einer Quote des beizubringenden Privatkapitals, um dem Auslande Zutrauen einzuflößen, zu sichern war. Auch in dieser Richtung waren endlose Unterhandlungen zu pflegen. Die Anschauungen der inländischen und ausländischen Finanzmächte gingen weit auseinander und waren überdies beständigem Wechsel unterworfen. Ein Meer von Schwierigkeiten war zu überwinden, bis es gelang, eine Einigung der verschiedenartigen Elemente zu einem übereinstimmenden Programm herbeizuführen. Nachdem in solcher Weise die Wege und Mittel vorbereitet waren, sah sich der Bundesrat in die Lage gesetzt, eine internationale Konferenz derjenigen Staaten zu veranstalten, welche die Geneigtheit an den Tag gelegt hatten, die Ausführung der Gotthardbahn zu unterstützen.»''
Bauwärch
Dè ganz Dunnel isch als Doppelschpurschtrèggi mit èm Gleismittelabschtand vo 3,8 Meter aaglait. Am Aafang sin Vignol- odder Breitfuèssschinnè mit èm Metergwicht vo 36,75 Kilogramm volait worrè, wo uff Holzschwällè un èm 35 Zentimeter dickè Schotterbett glègè sin. Hüt hèn d Schinnè s UIC-Brofyl 60 (SBB Brofyl VI) mit ènèm Metergwicht vo 60 Kilogramm.
Kloster Schussenried
S Chloschter Schusseriad isch en ehmoligi Rychsabtei z Schusseriad im Landchrais Bibrach z Oberschwobe. Des Chorherrestift vu dr Prämonschtratenser het s vu 1183 bis 1803 gee. Hite wird s Konväntsgebei unter em Name Neues Kloster Schussenried as Veraastaltigs- un Uusstelligszäntrum gnutzt. Dr barock Bibliothekssaal giltet as aini vu dr Hauptsäächeswirdigkait vu dr Oberschwebische Barockstroß. Di ehmolig Chloschterchilche St. Magnus dient as katholischi Pfaarchilche.
s Nei Chloschter: Dagigsort un Museum
Syter anne 1998 wird s „Nei Chloschter“ (s barock Konventsgebei) as Dagigs- un Veraastaltigsort bruucht. Syter 2010 isch Neue Museum Kloster Schussenried Zwygmuseum vum Landesmuseum Wirttebärg. E Duuruusstellig zaigt Objäkt zue dr Gschicht vum Chloschter Schusseriad un dr Hailaastalt Schusseriad un zue dr Kulturgschicht vu schwebische Chleschter im Allgmaine
Eduard Degener
si Lawa
Dr Eduard Degener ìsch àm 11. Septamber 1890 gschtorwa, z’ San Antonio. Beardigt worra ìsch’r uf em Schtàdtfridhof Nr. 1 vu San Antonio.
Geologie
Grundzig
D Geology het e Huffen Ibergäng zue andere Naturwisseschafte, wu as Geowisseschafte zämmegfasst wäre. Zem Byschpel luegt d Geochemy uf chemischi Brozäss im Syschtem Ärd un brucht Methoden us dr Chemy go zuesetzligi Informationen iber geowisseschaftligi Frogestellige iberchuu, d Geophysik untersuecht physikalischi Brozäss. Sälbscht d Mathematik het e speziälle Nascht firibrocht, d Geostatischtik, wu vor allem fir dr Bärgböu bruucht wird. Syt dr 1970er Johr git s in dr Geowisseschaften im Allgmaine ne gwisse Trend vu qualitative Bschrybige zue quantitative Mässige. Sonigi numerische Methode cheme aber wäg dr enorme Variabilitet un Kompläxitet vu geowisseschaftlige Parameter, drotz dr hechere Rächelaischtig vu modärne Computer, aber allno an ihri Gränze.
Geochronology
E prinzipiäll Broblem isch, ass mer mit dr dobe bschribene Methode nume ne relativi Zytskala iberchunnt, e Vorhär-Nochhär vu dr verschidene Gstaibildige, aber kai absoluti Datierige. Mer het scho frie versuecht, d Sedimäntationsroote vu bstimmte Gstai z schetze, aber di maischt Zyt „stäckt“ jo nit in dr Schichte sälber, wu sich in ere relativ churze Zyt chenne bildet haa, sunder vor allem in dr Lucke zwische dr Schichte un in dr Diskordanze zwische dr verschidene Schichtpaket. Wäge däm goht di absolut Zytskala, wu mit Hilf vu Johresring in Baim (Dendrochronology), oder dur Uuszellig vu dr Warve-Schichtig in Ablagerige vu dr letschte Yyszyt gwunne wore sin, nume wenig Döusert Johr zruck.
Patrick Sensburg
Abgeordneter
Sit em 2009 isch de Patrick Sensburg Mitglid vom dütsche Bundestag. Er isch als Wahlkreisabgordneter vom Wahlkreis Sauerland in de Bundestag iizoge. Bi de Bundestagswahl 2009 het er 51,7 % vo de Erschtschtimme gha.
Regiomontanus
Wirke
Die Gregorianischi Kaländerreform, wo mä äimol zää Kaländerdääg usgloo het und Schaltjoor iigfüert het, isch erst mee as 100 Joor noch sim Dood choo.
Giuseppe Torelli (Mathematiker)
Er het joorzääntelang Vorberäitige gmacht und schliesslig d Wärk vom Archimedes nöi uusegee, uf Griechisch und uf Latiinisch. S Buech isch 1792 z Oxford postum bi dr Clarendon Press erschiine, dr Brofässer für Astronomii Robertson het s uusegee. Es het din au e Biografii vom Torelli, wo si Fründ Clemens Sibiliati verfasst het.
Ulrike Ottinger
Lääbe un Wäärch
Scho ase chlai isch d Ottinger fasziniert gsii vu ussereuropäische Gsellschafte. In ire Dokumäntaar- un Spiilfilm findet mongoolischi un japaanischi Foormesprooch Uusdruck. D Ottinger het yydrickligi Dokumäntaarfilm iber asiatischi Kultuurchrais draait, odrunter s vierehalbstindig Wäärch China – die Künste – der Alltag un di aachtehalbstindig Produkzioon Taiga.
Jungfraubahn
Gschicht
Im Jaar 1896 händs mit em Bäu agfange. Zerscht händs die offnige Schtrekki bis zum Eigergletscher in Aagrif gnoo. Nach mee als zwäi Jaar Bäuzit sind die erschte Züg uf de Schtrekki gfare. D Arbäiter händ käi Maschine für d Schtrekki vo de Chline Schäidegg bis zum Eigergletscher zur verfüegig gha. Denach händs mit de Schprängarbäite im Tunnel agfange. Drüü Schichte a je 8 Schtund händs chrampfet. D Inbetriibnam vo de Schtaion Rootstock isch de letschtii Erfolg wo de Adolf Guyer-Zeller erläbt hät. Nachdem er gschtorbe isch, hät mer de Wiiterbäu in Frag gschtellt. Sini Erbe händ de Bäu aber nach kurzem Unterbruch wiitergfüert. Nachdem d Akziegsellschaft d Schtation Iismeer eröffnet hät, hät s Unternämme nöis Gäld mösse beschaffe. D Jungfräubaan hät für d Arbäiter en Aräiz gmacht, sich mee müe zgää, d Schicht wo de Durchbruch macht, hät a Sonderprämie becho. Am Morge vom 21. Februar händs de Durchbruch gschaft und am 1. Auguscht isch de erschti Zug ufs Jungfraujoch gfaare. S gsamte Projekt hät 16 Millione Franke koschtet. Durschnittlich wäred das pro Jaar äi Million Franke.
Abtei Neresheim
Lag
D Chloschteraalag lyt iber dr Stadt Nääres im Oschtalbchrais uf em Ulrichsberg in ere dominante Lagiber em Härtsfeld.
Wichtigi Äbt
Unter dr Äbt sin vor allem die wichtig gsii: dr Pilgrim vu Berrieden (1126–1138), wu ne umfangryche Briefwächsel mit dr Hildegard vu Bingen gfiert het, dr Johann Vinsternau (1510–1529), wu d Melker Reform z Nääres initiiert het un dr Benedikt Maria Angehrn (1755–1787), wu in syre Amtszyt d Chloschterchilche böue woren isch un s Chloschter ändgiltig d Rychsunmittelbarkait iberchuu het.
Gegewart
Am 13. Februar 2004 het dr P. Prior Albert Knebel OSB dr „Knabenchor Abtei Neresheim“ grindet, wu Bueben ab dr 1. Klass e choschtelosi musikalischi Allgmain- un Stimmbildig aabietet. Dr Buebechor, wu ca. 40 Mitglider umfasst, singt rund ai Mol im Monet bi re Sinntigsväschper in dr Abteichilche un bi Ufdritt usserhalb vum Chloschter.
Alice Schmid
D Alice Schmid (* 1951 z Lozärn) isch e Schwyzer Draaibuechautori, Reschiseeri, Filmmacheri un Schriftstelleri.
Bryys
Dreizehn ist meine Zahl.:
Heinrich Meltinger
Dr Heinrich Meltinger (* vor 1471 z Baasel, † 1531 z Colmar) isch e Baasler Politiker in dr Zit vor dr Reformazioon gsi und isch nochhär as Altglöibige vom Root usgschlosse worde. Er isch äine vo de füerende Ussepolitiker vom vorreformatorische Baasel gsi.
Biografii
Vo 1509 bis 1512 isch er Vogt z Waldeburg gsi. Vo 1512 bis 1515 isch er denn as äine vo de Verdräter vo dr Hooche Stuube im Root gsässe. Vo 1516 bis 1521 het er dr Boste vom Oberstzumftmäister iignoo. 1518 isch er für elf Joor Drizääner (Ghäime Staatsroot) worde. Dr Meltinger isch au Grichtsher in verschiidene Baasler Gricht gsi: im Stadtgricht, im Fümfergricht und im Appellazioonsgricht. Er het e wichdigi Rolle im Baasler Milidäär gspiilt. As Nüüner isch er Chriegsroot gsi und er isch Hauptmä 1513 bim Novarazuug und 1515 bim Marignanozuug drbii gsi. Er isch mit e hufe Gsandschafte in d Äidgenosseschaft gschiggt worde und in dr Umgääbig vo Baasel underwäggs gsi.
Ines Torelli
D Ines Torelli (* 14. Juni 1931 z Sanggalle as Ines Stierli; † 21. Augschte 2019 z Nova Scotia) isch e Schwiizer Kabarettistin, Sängere und Schauspiilere gsy.
Albaner in der Schweiz
D Albaner in de Schwyz (alb. Shqiptarët në Zvicër) sin e Bevölcherigsgrùppe, wo sproochlig ùn kultuurell zum Volch vo de Albaner ghört oder abstammt ùn in de Schwyz läbt. Mer schätzt d Zaal vo de Persone in de Schwyz mit albanischem Hintergrùnd ùff 150'000 bis 200'000 Mänsche. Demit bilde si nooch de Italiener, Ditsche ùn Portugiese eini vo de grööschte Ussländergrùppe in de Schwyz. Di meischte devo stamme ussem Kosovo, en chlynre Deil au uss Nordmazedonie oder Montenegro, ùn nùmme weenigi uss de Republik Albanie. Albanischsproochigi Arbëresh uss Kalabrie in Süditalie werde in de Schwyz meischt als Italiener waargnoo.
Henman Offenburg
Lääbe und Wärk
Dr Henman Offeburg, Soon vom ene Apideeker us eme Baasler Achtburger gschlächt, het as Kaufmaa sich s Lääbe verdient. Wääred em Konzil z Konstanz het er e Bank gfüert. Er het dr König Sigismund in in Finanzfrooge berootet und dä het em 1417 e Wabbebrief gee und en 1433, won er grad zum Kaiser kröönt worde isch, zum Ridder gschlaage. 1437 het er e Pilgerfaart ins Häilige Land gmacht und isch z Jerusalem zum Ridder vom Häilige Graab ernennt worde.
Albaner in der Schweiz
Aazaal
Zum zweite werde in de Volchszäälige die Mänsche erfasst, wo Albanisch als Hauptsprooch (= die Sprooch, wo si am beschte schwätze) aagönn. Allerdings hen in de Volchszäälig vo 2000 öbe d Hälfti vo de Lüt mit jugoslawischem Hintergrùnd e Schwyzer Landessprooch als Hauptsprooch aagee, so dass au die Zaale nùmme en Deil erfasse.
Akzeptanz ùn Image in de Schwyz
D Albaner sin au meereri Mool in de Fokus vo politische Kampagne in de Schwyz cho. Im Joor 1998 het zum Byspil di Schwyzerischi Volchspartei mit eme Plakat erfolgryych gäge e planti Subvention vo de Stadt Züri für e Integrationsprojäkt „Konktaktnetz für Kosovo-Albaner“ vo de Caritas Züri gworbe. Ùff däm Plakat het in änder chlyne Buechstabe „Kontaktnetz für“ gstande, deno in sehr viil gröössre Buechstabe „Kosovo-Albaner“ ùn schliessli no gröösser „Nein“, so dass mer vorallem no „Kosovo-Albaner Nein“ het chönne läse. E Chlag wäge Rassediskriminierig isch aber abgwiise worde. Langfrischtig im Bewùsstsy bliibe isch au en Vorfall vo 2011, wo en Kosovo-Albaner z Interlake en Schwyzer mit eme Mässer verletzt het. Drùff het d SVP e Inserat mit em Titel „Kosovaren schlitzen Schweizer auf!“ veröffentlicht, zùme für Stimme für di sognanti Usschafftigsinitiativ z werbe. Des het schliessli zumene Verfaare gäge de Generalsekretär vo de SVP ùn syni Stellverträteri wäge Rassediskriminierig gfiert, wo beidi schlùssändli zunere Gäldstroof verùrteilt worde sin.
Links
Lieder
Johann Rudolf Frey
Zwüsche 1831 und 1845 isch dr Frey im Zwäijooresrhüthmus Gsandte bi dr Daagsatzig gsi. 1843 het er bi dr Organisazioon vom Sonderbund vermiddlet. Dr Kanton Baasel-Stadt isch zwar vo dr Ideologii us de reakzionääre Innerschwizer Kantöön noochgstande, isch aber nöitral bliibe, wo dr Sonderbundschrieg usbroche isch und het sini Drubbe erst am 6. Novämber 1847 dr Daagsatzig zur Verfüegig gstellt.
Andrea Štaka
Lääbe
D Andrea Štaka isch z Lozärn uf d Wält chuu un z Züri ufgwagse. Iri Mueter stammt vu Sarajevo, Bosnie, ire Vater vu Dubrovnik, Kroazie un ire Stiefvater vu Serbie. Aagfange met si mit Fotografy. Vu 1992 bis 1993 het si am London College of Printing gleert. Schließli isch si aber zu Film un Reschy gwägslet un het vu 1993 bis 1998 an dr Hochschuel fir Gstaltig un Chunscht (hite ZHdK) z Züri studiert. Ab 1999 het si zytwys z New York gläbt.
Bettina Oberli
Lääbe
D Oberli isch ghyroote mit em franzeesisch-schwyzerische Kameramann Stéphane Kuthy.
William Henry Peter Barber
si Lawa
Dr William Henry Peter Barber ìsch àm 15. Janner 1943 z’ Wellington gschtorwa. Ar ìsch uf em Karori Cemetery beardigt worra.
Joseph Weldon Bailey junior
si Lawa
Ànna 1934 hàt sìch dr Bailey Jr. ufgschtällt fìr a Nominiarung dur sina Pàrtäi fìr d’ Senàtwàhl; d’ Urwàhl hàt àwer dr Tom Connally gwunna. Ìm Zwaita Waltkriag ìsch dr Bailey Hàuiptmànn gsìì ìn dr àmerikànischa Seemàcht.
Rudolf Olaf Tönjachen
Dr Rudolf Olaf Tönjachen, wo am 29. Februar 1896 z Ftan im Engadin uf d Wält cho isch und am 31. Juli 1971 z Chur gstorben isch, isch e Bündner Lehrer, Hischtoriker und Autor gsi.
Robert McKeen
si Lawa
Üsserdam ìsch dr McKeen wahrend 18 Johra ìm Gmainsrot vu Wellington gsìì, un wahrend niin Johra ìm Gremium vum Hàfa vu Wellington. Zwìscha 1937 un 1939 sìn dr McKeen un dr Bob Semple d’ zwai ainziga Gmaindarot vum Labour gsìì z’ Wellington. Sa sìn àui Kollega gsìì ìm Pàrlamant; sa sìn anga Frìnda gsìì un sìn zamma üss em Pàrlamant z’rucktratta.
Avicenna
Wärk
Dr Qānūn at-Tibb (Kanon vo dr Medizin) isch bi witem s berüemtiste vom Ibn Sina sine Wärk. Er veräint griechischi, römischi und persischi medizinischi Dradizioone. Er isch in fümf Büecher iidäilt:
Charles Statham
si Lawa
Dr Charles Ernest Statham ìsch ànna 1846 z’ Dunedin uf d’ Walt kumma, ìm Südoschta vum Näiseelànd. Si Vàter ìsch Büachhàlter gsìì un ìsch ìm Àlter vu 70 Johra anglikànischer Priaschter worra. Dr Charles Statham hàt z’äärscht d’ Büachhàltung bi sim Vàter glehrt. Ar hàt dernoh s’ Racht gschtudiart un hàt àb 1904 ìn sim aigana Ànwàltsbüro gschàfft.
Christoph von Utenheim
Lääbe
As Riichsfürst het er politisch nume weenig Spiilruum gha. Baasel het zwar 1506 d Handfesti no beschwoore, het aber 1521 dr Iifluss vom Fürstbischof uf d Ornig vo de Aagläägehäite vo dr Stadt abgschafft. Im Ufdraag vom Bischof het si Koadjutor Niklaus vo Diesbach mit Baasel, Soledurn und Bärn verhandlet, zum die wältlige Besitzrächt vom Baasler Hoochstift z sichere. Dr Utehäim het sich am 26. Januar 1524 zämme mit de Bischöf vo Lausanne und Konstanz uf dr Sünoode vo Luzärn über d Uflöösig vo dr Äihäit vo dr Chille beklagt. Die drei Bischöf häi e Reformbrogramm vorgläit, wo aber nie in Chraft dräte isch. Wo dr Basler Root 1524 die nöije Leere het afo toleriere und 1525 s Laufedaal in si Burgrächt ufgnoo het, het dr Utehäim resigniert und isch am 19. Februar 1527 vo sim Amt zruggdrätte. Er het sich mit em Domkapitel uf Pruntrut zruggzooge. Er isch no im gliiche Joor gstorbe und het d Reformazioon vo Baasel im Joor 1529 nüm müesse erlääbe.
Judith Kennel
Lääbe
D Kennel isch ghyroote mit em Reschiseer Markus Imhoof, wu si anne 1988 chännegleert het, un läbt mit iim z Züri, z Aathal un z Berlin.
Averroes
Dr Averroës (* 1126 z Córdoba; † 10. Dezämber 1198 z Marrakesch; au Averroes oder Averrhoës oder äifach ) isch en arabische Filosoof und Arzt gsi. Er isch dr Hoofarzt vo dr berberische Dünastii vo de Almohade vo Marokko gsi.
Hengstenberg (Nahrungsmittelhersteller)
Gschicht
Mit 18.000 Mark, dr gsamte Mitgift vu syre Frau, isch dr Richard Alfried Hengstenberg anne 1876 in e Essigfabrik im wirttebäärgische Esslenga yygstiige. Di eerschte Produkt vum Unternäme Kallhardt & Hengstenberg sin Gugumere, Essig un Sämf gsii. Zwai Joor speeter isch dr Sozius uusgstiige un dr Richard Alfried Hengstenberg het s Unternäme elai fuurtgfiert. Wäg em Wagsduum vum Bedriib isch mer 1895 vum bishäärige Standoort in dr Esslenger Altstadt uf e greeßer Gländ in dr Mettinger Strooß am Stadtrand umzooge. S Unternäme het anne 1932 wältwyt s erscht paschterisiert Suurchrut uf dr Määrt broocht. Syter 1950 fillt s Unternäme Essig in verbruuchergräächti Fläschegreeßine ab, glyychzytig isch d Maarke „Altmaischter“ (dt. Altmeister) fir die Essig entstande. Fir s produziert Suurchrut isch anne 1953 dr Maarkename „Mildessa“ erfunde woore, 1964 isch dr Maarkename „Rotessa“ fir Rootchrutprodukt yygfiert woore. Syter 1967 bietet s Unternäme unter dr Maarke „Oro di Parma“ mediterraan Tomaateprodukt aa. Anne 2009 isch dr Hauptsitz uf Esslenga-Zell verlait woore. Siibe Joor lang isch Esslenga-Zell dr Standoort vu dr Fiirmezentraal gsii, anne 2016 isch s Unternäme wider retuur an sy eemoolige Standoort in Mettinger Strooß uf s Hengstenberg-Areal z Esslenga zooge.
Die sonderbare Buchhandlung des Mr. Penumbra
S Buech kombiniert Elimänt vo dr Fantasy- und dr Krimilitratur und lootet dr modärn Komflikt und dr Übergang vo dr alte Drucktechnologii zur nöije elektronische us.
Sabine Boss
Lääbe
D Sabine Boss het vu 1992 bis 1996 Film/Video an dr Zürcher Hochschuel vu dr Chinscht studiert. In däre Zyt het si ne baar Chuurzfilm realisiert. Noch em Abscluss vu ireI Uusbildig het si as Reschyassischtänti am Dytsche Schauspiilhuus z Hamburg gschafft un het aigeni Draaibiecher entwicklet.
Kritike
Einsame Menschen vum Gerhart Hauptmann – Theater Lozärn:
Pisa (Griechenland)
Pisa oder Pisatis  isch de Name vonere Landschaft i de nordwestliche Peloponnes. Mengisch werd o gsait, as Pisa e Stadt gsii sai, wa aber scho i de Antiki umstritte gsii isch.
D Landschaft Pisa litt am undere Alpheios um Olympia ume. I de Früezitt und Saage no en aignigs Königriich isch d Pisatis früe vo Elis eroberet woore. D Uusdeenig vom Piet isch nöd aidüttig.
Guet Nacht Frau Seeholzer
Akt 1
Es geit uf Wiehnachte zue u bi der Familie Hänggi geit's i dene Tage gschäftig zue. Nid nur wäge Wiehnachte. D Hochzyt vo der eltischte Tochter Jaqueline mit em Viktor Habertür söll nämlech am Stephanstag statt finde. Der Vater Hänggi vo churz vor em Konkurs steit chunnt das ganz gläge. D Hürat bring nämlech mit sech das sys vorem Konkurs stehende Gschäft mit em Gschäft vo de Habertürs Fussioniert wird. D Hochzyt hätti ursprünglech nid am 26. Dezämber sölle statt finde. Da aber d Eröffnig vo der Habertürfiliale z Paris schnäller zuegangen isch het me das Hochzyt vorverleit.
Martin O.
Künstlerischi Laufbahn
Als Mitgliid vo de A-cappella-Gruppe «hop o’my’thumb» isch de Martin Ulrich während es paar Johr uf de Bühni im In- und Ussland underwägs gsi. Noch däne erfolgriiche gmainsame Johr hät sich die Gruppe 2006 ufglöst und sich vo de Bühni verabschidet. Vo 2006 bis 2011 isch er musikalische Laiter vom «Hitzige Appezöller Chor» gsi.
Pherai
Pharai, Phara, Pherai und  Phere isch den Name vo verschidnige antike griechische Ortschafte gsii. Die verschidnige Forme vom Name sind bidingt dör de Tielekt und dör Tatsach, as Ortsnäme im Altgriechische mengisch im Plural und im Singular bruucht wore sind. Die ionischi Form isch Φηραί, Phērai Pl. und Φηρή, Phērē Sg., i de anderne Tielekt (achäisch, böotisch, dorisch) luutet s: Φαραί, Phārai Pl. und Φαρά, Phārā Sg.
Frederic Lang
si Lawa
Dr Frederic William Lang ìsch ànna 1852 z’ Blackheath, ìn dr anglischa Gràfschàft Kent, uf d’ Walt kumma. Ìn sinera Jugend ìsch’r ìn Näiseelànd üssgwàndert, uf Tuhikaramea, bim hittiga Temple View ìm Nordwäschta vum Nordìnsla. Ànna 1906 hàt’r si Bürahoff verkàuift un hàt uf Onehunga gwàndelt.
Nohdam àss dr Àbgordnet Āpirana Ngata d’ Pàrlamantsdebàtta behìndert hàt, hàt dr Lang ànna 1913 a Gebot iigfiahrt, wo ìn da Àbgordneta verbotta hàt, wo s’ Anglisch kännt han, uf Māori z’ reeda. Wagadam hàt s’ Pàrlamant àb 1920 kä Ìwersätzer meh beschaftigt. Dia Làg hàt ma schpeeter ruckgangig gmàcht mìt em Maori Language Act 1987, ìm Ràhma vu dr „Maori-Renaissance“.
Pius II.
Schrifte
In sine Hauptwärk Asie und Öiropa, won er mit ere umfassend aagläite Kosmografii usgstattet het, het er bweiise, wie umfangriich sis Wüsse gsi isch. Si Schrift Asie het er as Bapst fertig gschriibe, bi sim zwäite Hauptwärk Öiropa het nume no die letschti Durchsicht gfeelt. In dene Wärk behandlet er d Geografii, d Sitte vo de Völker, die wältligi und chirchligi Gschicht und die wirtschaftlige und soziale Bsunderhäite. S büzantinische Riich het bi iim zu Öiropa ghöört. Dr Piccolomini isch dr ersti gsi, wo dr Kontinänt Öiropa eso usfüerlig beschriibe het. Die Wärk si glii scho druckt worde und in vile Usgoobe uusechoo. Dr Kolumbus het die Wärk verwändet, won er sini Räise blaant het.
Stimmung (Musik)
Renaissance
Diè mitteldönigi Stimmig isch abber auch èn Kompromiss un in menger Hysicht nit zfriddèschtellènd. Theory un Braxis:
Voglych vo dè Stimmigssischteem
Folgèndi Tabällè git d Höchi vo dè Tonschtufè von èrè Dur-Donleiter vo voschiddènè Stimmigè in Cent (grundèt) aa:
Zum Voglych: subberi = 1/4-Komma-mitteldönigi großi Tèrz = 386 Cènt, glychschtufigi großi Tèrz = 400 Cènt, pythagoreischi großi Tèrz = 408 Cènt.
È uumittelbarè akustischè Voglych vo sèbbè un wittèrè Stimmigè isch mit bruuchbarer Software wie z. B. GrandOrgue, Hauptwärch odder a dè entschprèchend dischponyrtè Keyboards mit "Presets" odder durch asè dauftes „user scale tuning“ möglich. Für dè Yysatz am realè Inschtrumènt git s Stimmgrät mit vorbrogrammyrtè historischè Stimmigè.
Kasus
Dr morfologisch Kasus
Mä cha d Kasus au in lexikalischi und strukturelli Kasus iidäile (so in dr generative Syntax) und in syntaktischi und semantischi Kasus.
Schokoladenkuchen
En Schoggichueche bezeichnet undrschiidlichi Chueche, wo Kakao odr Schoggi als Zuetate hend.
Pia Hänggi
D Pia Hänggi (* 6. Juli 1957 z Basel) isch e Schwyzer Schauspiileri un Reschiseeri.
Max Bruch
Beruaflicher Werdegang
Wia dr Max Bruch 1858 mit seim Studiom ferdich ischt, betädigt’r sich viir Jôhr lang als Musiklehrer en seira Hoimetstadt. Dô drnôch zuiht’s-en en d Welt naus: er macht Studiareisa nôch Berlin, Leipzig, Wien, Dresden, Mincha ond Mannheim, wo-nem zom Doil wertvolle Begegnonga brenget, zom Beischbiil mit-em Joseph Joachim (1831 bis 1907). 1863 gôht em Bruch z Mannheim sei erschda graußa Opr Loreley ibr d Bihne, wo-nem en graußa Erfolg beschert. De nägschde Staziona vo seim beruaflicha Werdegang send:
Bedeidong
Dr Max Bruch ischt a tipischer Vrtreter vo dr Schbätromantik. Vo älle Neieronga, wo en seira Zeit uff-em Gebiat vo dr Musik stattgfonda hend, hôt’r nix wissa wella. So hôt’r zom Beischbiil em Richard Wagner seine Opern-Reforma vollkomma abglehnt. A leichda Vrstendlichkeit bei-ma graußa Publikom mit-em Hang zor Effekthascherei isch-em wichdiger gwäa. Drom ischt’r nôch dr Moinong vo viile Musik-Kridiker scho bald nôch seim Ableaba vo dr Zeit ibrholt wôrra, au wenn’r zo seine Lebzeida oft en oim Atemzug mit-em Johannes Brahms ond em Felix Mendelssohn-Bartholdy erwehnt wôrra ischt. Mr muaß em Bruch abr bescheiniga, dass’r zo seira oft sendimentala Melodik meischtens an gediigena Kontrapunkt nôbrôcht hôt.
Helmi Gasser
Iire Vatter isch dr Emil Gasser gsi, d Muetter d Wilhelmine geb. Eggstein. Si het z Basel d Schuel bsuecht und studiert. Und si isch au no a d Sorbonne uf Paris. Ane 1955 het si mit der Arbet Das Gewand in der Formensprache Grünewalds s Dokterexame gmacht.
Rote Liste der Grabwespen Baden-Württembergs
Uf dr Roote Lischt vu dr Graabwäschpe z Baade-Wiirtebäärg sin im Joor 1996 225 fir s Biet vu Baade-Wiirtebäärg noogwisene Graabwäschpenaarte gstande.
Senn
D Alpwirtschaft
Im 19. Joorhundert isch d Sennerin in dr Litratuur und in dr Moolerei vo dr Romantik für Ursprüngligkäit, Freihäit und freiji Liebi gstande. Das isch au nit ganz falsch gsi, wil d Sennerinne und d Senner uf de äinsame Alpe vo dr Chille nid häi chönne kontrolliert wärde.
Basler Reformationsordnung
Dr Inhalt
Bi de Bestimmige zum Oobemool isch im Root vor Allem d Abgränzig zum katholische Mässopfer wichdig gsi, wil sich, wien er gschriibe het, dr Mässbriester an Blatz vom Christus versetzt und sich aagmaasst häig, d Sünde vo dr Wält uf sich sälber z nee. Drzue isch no choo, dass mit dr Abschaffig vom latiinische Gottesdienst au d Sakramänt in verstaendiger Tütscher sprach ghalte worde si.
D Chille isch nöi und äifacher organisiert worde, und s Hüroote, d Ee sälber und d Schäidig si greeglet worde. S Iisäägne häi nume Pfärer oder Diakon gmacht. D Eltere häi iiri Chinder nid zum Hüroote döfe zwinge, drfür häi si mit ere Hüroot aber au müesse iiverstande si. Au en Eebruch het öffentligi Konsekwäze gha; wenn öbber verwütscht worde isch het er alli sini gäistlige und wältlige Ämter verloore. S Eegricht het us zwäi Lütbriester, drei Chläirööt und zwäi Groossrööt bestande und dr Obmaa isch en alte Zumftmäister gsi.
Hanna Scheuring
Lääbe
In dr Schwyz chännt mer si syt ire Roll as Vreni in dr erfolgryche Sitcom Fascht e Familie vum Schwyzer Fäärnsee. Si het in dr Soap Lüthi und Blanc un in diverse Film mitgspiilt, zem Byschpel Schönes Wochenende vu dr Petra Volpe, Der Keiler vum Urs Egger, Utopia Blues vum Stefan Haupt.
Judith Keller (Schauspielerin)
d Reschiseeri
D Judith Keller het Reschy gfiert bi Lysistrata (Aristophanes) am Ensemble Theater Wien, „Hexe Hillary geht in die Oper“, norway.today vum Igor Bauersima, „Die Schneekönigin“ vum Hans Christian Andersen am Tiroler Landestheater, „Ella“ vum Herbert Achternbusch bi dr Tiroler Volksschauspiil, „Mitternachtssexkomödie“ vum Woody Allen un „Halbe Wahrheiten“ vum Alan Ayckbourn am Stadttheater Bruneck, „Persona“ vum Ingmar Bergman am Schauspiilhuus Salzburg, "Damenabend" vu dr Andrea Steinlechner, bi ire aigene Wäärch „Die Wut der Sanftmütigen“ un "Federleicht" urufgfiert bim Tiroler Dramatikerfeschtival/Hin&Weg Feschtival z Litschau un „Die Affäre in der Rue Lourcine“ vum Labiche am Innsbrucker Kellertheater.
Isabelle Caillat
D Isabelle Caillat (* 1978 z New York) isch e Schwyzer Schauspiileri.
Lääbe
D Caillat isch e Doochter vun eme Schwyzer Vater un ere haitianische Mueter. Si isch z Gämf ufgwagse, wu si bim Claude Delon au ire eerscht Schauspiilunterriicht gnuu het. Anne 2001 isch si uf New York zooge un het deert zwai Joor lang e Schauspiiluusbildig an dr Stella Adler Studio of Acting gmacht. Noch em Abschluss isch si uf d Webber Douglas Academy of Dramatic Art z London un uf d Cours Simon z Paris gange. Derno het si in verschiidnige Theaterstuck un Chuurzfilm mitgspiilt. Anne 2005 isch si zruggzooge uf Gämf; syterhäär het si in Film im In- un Uusland mitgspiilt.
Gorgophone (Tochter des Perseus)
D Gorgophone ( „Gorgotööteri“) isch i de griechische Mythologi e Töchter vom Perseus und vo de Andromeda. De Name hett si, well ere Vatter d Gorgone töödt hett.
Parnas
Parnas stoot für:
Lance Adams-Schneider
si Lawa un sina Kàrriar
Vu 1964 bis 1967 ìsch dr Adams-Schneider Unt’rsekretär gsìì ìm Pàrlamant. Zwìscha 1967 un 1981 hàt’r mehera Minischteramt üssiawt: ar ìsch Rundfunksminischter gsìì vu 1967 bis 1969, Zollaminischter vu 1969 bis 1972, ànna 1972 Gesundhaitsminister un Minischter vum Soziàlbischtànd, un schliasslig Hàndels- un Ìndüschtriminischter vu 1975 bis 1981.
Ànna 1977 hàt’r dr Medàlia vum Sìlwer-Jübileum vu dr Kenigin Elizabeth II. bikumma. Bi da Üsszaichnunga zum Geburtstààg vu dr Kenigin ànna 1984 hàt ma dr Adams-Schneider àls Groosskomtür vum Orda vum St. Michael un Georg ernannt fìr si äffentlig Dianscht. Ma hàt ìhn àui ìn dr Kronràt ernannt. Züadam hàt dr Adams-Schneider d’ Näiseelandischa Gedankmedàlia vu 1990 bikumma.
Zitter ànna 1945 ìsch dr Adams-Schneider mìt dr Shirley Lois Brunton verhiirotet gsìì. Nawa sinera Kàrriar ìsch’r Soziàlpedagog gsìì, un üsserdam üsserklärikàliga Preediger vun’ra Taifer-Kìrich.
Industry (Texas)
àn dr Volkszehlung vu 2000
Àn dr Volkszehlung vu 2000, hàt Industry 304 Iiwohner zählt, wo ìn 142 Hüsshàlta un 84 Fàmìlia vertailt gsìì sìn, mìt’ma Bevelkerungsdìcht vu 112,9 je km². 69,41% vu da Iiwohner sìn Wissa gsìì, 19,74% sìn Àfroàmerikàner gsìì, 9,21% sìn üs àndra Schtamma gsìì, 1,64% üs zwai odd’r meh Schtamma. 10,53% sin Hispànoàmerikàner gsìì.
d’ berìahmta Litt
D’ folgenda Litt schtàmma üss Industry odd’r han doo glabt:
Heinrich von Veldeke
Wärk
Dr Heinrich vo Veldeke isch en Epiker und Minnesänger gsi. Die hööfischi Uffassig vo dr Minne isch charakteristisch für en; er het zu de erste ghöört, wo Forme und Motiv vo dr prowenzalische Trubaduurlürik ufgnoo häi.
Aphareus (Sohn des Perieres)
De Aphareus isch de Soo vom Perieres und vo de Gorgophone. Er hett sini Halbschwöster Arene ghüroote, e Töchter vo de Gorgophone und em spartanische König Oibalos. Sini Chind sind d Zwilling Idas und Lynkeus, en andere Soo isch de Peisos. De Aphareus hett e noji Stadt gründet und die noch sinnere Frau Arene gnennt.
Schwache Wechselwirkung
Entscheidendi Bedütig hät di schwachi Wächselwürkig dur ihri Rollä bi de Chärnfusion vo Wasserstoff zu Helium i dä Sunnä (Proton-Proton-Reaktion), will dur si d Umwandlig vo Protonä i Neutronä möglich isch. So entstaht us vier Protonä (de Wasserstoffchärn) über mehreri Zwüscheschritt de stabili Heliumchärn mit zwei Protonä und zwei Neutronä. Us dem Prozäss bezieht d Sunnä ihri Energii. Wäge der gringä Stärchi vo de schwachä Wächselwürkig lauft de Prozäss so langsam ab, dass d Sunnä scho sit villnä Milliardä Jahr stabil lüüchtet und s vorussichtlich nomal so lang duure wird, bis si schlussändlich verlöscht.
Amy Adams (Politikerin)
ìn dr Opposizion (2017–2020)
Ìm Mai 2020 hàt dr Todd Muller em Bridges nohgfolgt àls Laiter vu dr National Party. Àlso hàt d’ Adams ìhra Rucktrìtt ruckgangig gmàcht un ìsch ìns Schàttakàbinätt vum Muller ernannt worra, àls veràntwortliga fìr d’ Wìdderuffschtällung noh-n-em Covid-19. Nohdam àss d’ Paula Bennett, d’ Vizavorsìtzenda vu dr National Party, ìhr Rucktritt ààkìndigt hàt, hàt d’ Adams àm 2. Juli 2020 noh-n-ìhr d’ Schtälla vu dr Veràntwortliga fìr d’ „Droga-Reform“ ìwernumma. Schpeeter hàt d’ Adams nochamol gsajt, àss sa üs dr Politik z’rucktratta wìrd. Ìhra Àbschiedsreeda hàt sa àm 30. Juli 2020 ghàlta.
Chrétien de Troyes
Dr Chrétien de Troyes /kʁetjɛ̃ dətʁwa/ (* um 1140 z Troyes; † um 1190) isch e franzöösische Autor gsi. Er gältet as dr Begründer vo dr Gattig vom Hööfische Romaan und as däm si wichdigst Verdräter in dr altfranzöösische Litratuur. Sini Värsromään häi d Litratuur und Kunst in ganz Öiropa noochhaltig beiiflusst. Si si zum Bischbil Vorlaage für die middelhoochdütsche Epiker Hartmann vo Aue und Wolfram vo Eschebach gsi.
Kreuzzugslyrik
D Motivik
D Thematik und d Motiiv vo dr Chrüzzuugslüürik si vilfältig. Zum grösste Däil bestoot d Dichdig us de Gedanke, wo sich dr Protagonist über e Chrüzzuug macht. D Chrüzlieder si vo Hoffnig und vo Druur brägt. Wääred dr Protagonist uf e göttligi Beloonig hofft, macht er sich gliichzitig Sorge um die, wo dehäi bliibe si.
Walahfrid Strabo
Aus seim Leaba
Weil dr Kaiser mit-em Walahfrid seira Arbet eißerscht zfriida ischt, ernennt’r den Moo 838 zom nuia Abt vom Kloschder Reichenau als Nochfolger vom Abt Erlebald. Do drmit duat’r deam jonga Moo an graußa Gfalla, weil dr Walahfrid de ganz Zeit a grauß Hoimweh noch-em Bodasee ghet hot. Noch-em Ableaba vom Ludwig dem Frommen kriaget seine Seh an riisiga Krach mitnander, weil se sich om d Ufdeilong vom Reich et einich werra kennet. Bald vorzeddlet sich dr Walahfrid en deane polidische Wirra, weil’r a glihender Vorehrer vom Keenich Lothar I. ischt, d Reichenau abr em Bereich vom Ludwig dem Deitschen ligt. Drom bleibt-em ledschtendlich nix anders ibrich, als Exil em Kloschder Speyer zo suacha. Zwoi Johr späder vorsehnt sich dr Walahfrid mit-em Ludwig ond koo uff d Reichenau en sei gelibts Kloschder zruckkehra ond wiider sei Amt als Abt ausiaba.
Nina Hoss
D Nina Hoss (* 7. Juli 1975 z Stuegert) isch e dytschi Theater- un Film-Schauspiileri.
Privaat
D Hoss läbt z Berlin un isch mit em britische Musikproduzänt Alex Silva liiert.
Sozial un bolitisch Engaschmänt
D Nina Hoss unterstitzt d Akzioon Deine Stimme gegen Armut. Si isch derzue Terre des Femmes-Bootschafteri un engaschiert si gege d Bschnyydi vu Fraue un Maidli, si saait: „Für mich ist Genitalverstümmelung Folter, eines der schlimmsten Verbrechen, die im Namen der sogenannten Ehre auf dieser Erde geschehen. Ich träume davon, dass es möglich sein wird, diese Form der Herrschaft über Frauen aufzugeben.“ Wie scho ire Vater engaschiert si d Hoss fir d Schutz vum Räägewald z Brasilie un fir d Indio, wi deert lääbe.
Les Z’amours
d’ Züaschàuijer
Züadam hàt ma ainiga Folga vu „Les Z’amours“ ìn dr Hàuiptsandazitt üssgschtràhlt:
Carl Friedrich Gauß
Litratuur
Belletristik:
Erec
Dr Erec isch e middelhoochdütsche Värsroman vom Hartmann vo Aue, wo um 1180/90 entstande isch. Er gältet as dr erst Artusroman uf Dütsch und isch en Adaptazioon vom altfranzöösische Erec et Enide vom Chrétien de Troyes. Die äinzigi fast vollständigi Fassig vom Erec isch im Ambraser Heldebuech erhalte, wo erst gege 1510 für e Kaiser Maximilian I. abgschriibe worde isch.
Süddeutsche Vogelwarte
Di Siddytsch Vogelwarte (dt. Süddeutsche Vogelwarte) isch e privati Vogelwarte z Radolfzell am Bodesee gsii.
Di Siddytsch Vogelwarte het nyt z due mit dr spetere Vogelwarte Radolfzell, wu dodrus entstande isch, ass d Vogelwarte Rossitten anne 1946 in s Wasserschloss z Megginge verlait woren isch.
Collie Herb
Biografii
Bevor er hed afo Musig mache, hed er e choufmännischi Usbildig (KV) gmacht und bimene Fair-Trade-Label gschaffed. Nach zwöi Underground-Mixtapes und Gaschdufdritte uf Albene vo andere Musiker hed er 2011 mit sinere Band The Vibe Controllers sini erschdi CD Jede Tag EP usegä. 2012 het er mit dr gliche Band bim gröschde Reggae-Festival, em Rototom Sunsplash, z Spanie mitgmacht. 2013 isch er vom Kanton Solothurn mid em Förderprys für Musig uszeichnet worde. Im gliche Johr hed er sis Album Authentisch usegä. 2014 het er am European Reggae Contest im Halbfinal z Berlin und im Final z Bordeaux gsunge. 2015 hed er mit der Band La Nefera am Basler Benefizkonzärt für Flüchtling Be aware and share deilgno. 2016 hed er afo mit der traditionelle Schwizer Reggaeband Mighty Roots zäme schaffe.
Ton (Literatur)
Je noch de Gattige und de Joorhundert häi underschiidligi Tendänze bestande, bekannti Döön wiider z verwände und indiwiduelli nöi z komponiere. Am sterkste isch dr Zuug zur Äinzigartigkäit vo de Dööne im Minnesang vom spoote 12. und im 13. Joorhundert gsi. Genau wie in dr romanische Liedlüürik, und vermuetlig under dern iirem iifluss het doo s Brinzip «äi Lied - äi Doon» gulte.
Collie Herb
Biografii
Dr Herb isch e „unbekümmerte Gränzgänger zwüsche Reggae und Hip Hop und kombiniert positivi Dancehall-Energie mit dr mitrissende Chraft vom Rap“.
Normalverteilung
D Normal- oder Gauss-Verdäilig (noch em Carl Friedrich Gauß) isch e wichdige Tüp vo stetige Woorschinlikäitsverdäilige. Iirere Woorschinlikäitsdichdi säit mä au Gauss-Funkzion, d Gauss Normalverdäilig, d Gauss Verdäiligskurve, d Gauss-Kurve, d Gauss Gloggekurve, d Gauss-Glogge oder äifach d Gloggekurve.
Neleiden
Historischi Gschlechter vo Athen
Verschidnigi athenischi Gschlechter hend sich grüemt, Noofare vo de Neleide zsii, so d Phraside, wo bhoptet hend, de Phrasis, Soo vom Neleus, sai ere Stammvatter.
Liste deutscher Sprachvereine
D Lischte vo düütsche Sproochvereine git es par Vereine und äänligi Instituzioonen aa, wo für s Tüütsch i verschidene Varietäte und für bsunderi Frooge vo dr Sproochkultur luege.
Tristan
Tristan oder Tristán isch dr Familienaame vo deene Persoone:
TRISTAN stoot für:
Rolf Asal
Lääbe
Dr Asal isch z Dodtnau as jingscht Chind in ere Handwäärcherfamilie mit vier Gschwischter ufgwagse. Wel s im Wiisedaal doodmool no kai Gimnaasium gee het, isch er uf s Erzbischefli Stuudiehaim z Semmerenga gange un het deert Abituur gmacht. An dr Universiteet Fryburg het er kadoolischi Theology studiert. Fir ai Joor het er au am Institut Catholique z Paris studiert un derno zwai Joor lang an dr Dytsche Schuel z Paris un am Lycée Hoche z Versailles Religioon unterriichtet. Är isch derno wider retuur uf Fryburg zooge un het vu 1989 bis 1999 as Religionsleerer am Humanistische Gimnasium z Baasel un as paschtorale Mitarbaiter bi dr Kadoolische Universiteetsgmai z Baasel gschafft. Anne 1999 isch er Laiter vu dr Kadoolische Universiteetsgmai woore un 2000 isch er zum Ständige Diakoon vum Bischtum Baasel gweit woore. Im Septämber 2004 isch er Chuurslaiter im Noodiploomstuudium Beruefsyyfierig (NDS BE) woore un im Meerz 2005 Diakoon in dr Bfarrei St. Michael, Lozärn. Im Septämber 2006 isch dr Asal-Steger neie Uusbildigslaiter im Seminar St. Beat, Lozärn woore, as Noofolger vum Felix Gmür, wu zum neie Generaalsekreteer vu dr Schwyzer Bischofskumferönz gweelt wooren isch. Uf Ändi Juuli 2015 isch er us däm Amt uusgschiide un schafft syterhär as Diakon in dr Bfarrei z Adlige.
Champagne
Sidlig
Diè wichtigschtè Städt vo dè Champagne sin Reims, Épernay, Troyes, Langres, Rethel, Vitry-le-François un Châlons-en-Champagne (früèner Châlons-sur-Marne).
Rote Armee Fraktion
D RAF isch in ihrem Sälbstverständnis e kommunistischi, antiimperialistischi Stadtguerilla no sidamerikanischem Vorbild ähnli dr Tupamaros z Uruguay gsii. Si isch anne 1970 vum Andreas Baader, dr Gudrun Ensslin, em Horst Mahler, dr Ulrike Meinhof un andere Persone grindet wore. D Aazahl vu dr Mitglider vu allne drei Generatione vu dr RAF isch zwische dr 1970er un 1990er Jahren zwische 60 un 80 Persone gläge. Ab 1970 het d RAF mit palestinänsische, speter mit franzesische, italienische un belgische Terrorgruppe kooperiert.
Emil Schwendemann
Lääbe
Im Ruestand het si dr Schwendemann arg ehrenamtlig engaschiert. Är isch Mitglid im Pfaargmairot vu Murg gsii un het im Altewärch mitgwirkt. Är het au mitgwirkt an dr Flurberainigung vu dr Rääbe z Minnichwiir 1972. Anne 1978 isch er vu dr Stadt Ättene fir sy Engaschmänt uuszaichnet wore.
Diana Damrau
Biografy un chinschtlerisch Wirke
Ire Bihnedebüt het d Diana Damrau anne 1995 as Eliza in My Fair Lady am Mainfranken Theater Würzburg gee. Si het Feschtengaschmänt am Nationaltheater Mannem un dr Opere Frankfurt ghaa. Partie, wu si gsunge het, sin d Gilda (Rigoletto), dr Oscar (Ein Maskenball], d Zerbinetta (Ariadne auf Naxos), d Olympia (Hoffmanns Erzählungen) un d Chenigi vu dr Nacht Die Zauberflöte). As Chenigi vu dr Nacht het si unter anderem an dr Bayerische Staatsopere, am Royal Opera House Covent Garden London, bi dr Salzburger Feschtspiil, an dr Wiener Staatsopere, an dr Dytsche Opere Berlin, dr Staatsopere Unter den Linden un am Staatstheater Hannover gaschtiert.
Dr Diana Damrau ire Repertoire umfasst au anderi Mozart-Rolle, wie d Konstanze (Die Entführung aus dem Serail), d Donna Anna (Don Giovanni), d Susanna un d Contessa (Le nozze di Figaro), Belcanto-Partie wie Lucia di Lammermoor, d Elvira in I puritani, d Violetta in La traviata, d Norina (Don Pasquale), d Adina (L’elisir d’amore), d Rosina (Il barbiere di Siviglia) un au Strauss-Partie wie d Sophie (Der Rosenkavalier), d Zdenka (Arabella), d Aminta (Die schweigsame Frau) un d Aithra (Die ägyptische Helena]. Ire Repertoire goht iber s franzesisch Fach bis zue zytgnessische Kumpenischte wie Friedrich Cerha un Lorin Maazel. Fir d Diana Damrau het dr Iain Bell d Opere A Harlot’s Progress (Libretto: Peter Ackroyd noch em Zyklus A Harlot’s Progress vum William Hogarth) kumpeniert, urufgfiert am 13. Oktober 2013 im Theater an der Wien unter dr musikalische Laitig vum Mikko Franck, inszeniert vum Jens-Daniel Herzog.
Syter anne 2002 schafft d Diana Damrau as frei Chinschtleri. Ire USA-Debüt het si 2002 mitem Leonard Slatkin im Washingtoner Kennedy-Center gee. Mittlerwyli cha mer si vylmol heere an dr New Yorker Metropolitan Opera. Wu d Mailänder Scala 2004 wider ufgmacht woren isch,het si d Europa in s Antonio Salieris Opere L’Europa riconosciuta gsunge. Bi dr Fueßball-Wältmaischterschaft im Summer 2006 het si im Olympiastadion vu Minche zäme mit em Plácido Domingo bi me Openair-Kunzärt gsunge. An dr Metropolitan Opera het d Diana Damrau 2007 in ere Uffierigsserie vu dr Zauberflöte d Chenigi vu dr Nacht un au d Pamina gsunge, im Oktober 2008 d Titelroll in Lucia di Lammermoor, im Februar 2010 d Marie in La fille du régiment. In dr Spiilzyt 2011/2012 het si an dr Bairische Staatsopere Minche in s Jacques Offenbachs Opere Hoffmanns Erzählungen d Olympia, d Antonia un d Giulietta un au d Stella gsunge. 2013/14 het si d Violetta in La traviata u. a. an dr Mailänder Scala, z London, z Paris, z New York un bi dr Operefeschtspiil z Minche gsunge. D Diana Damrau singt Belcanto-Partie wie Lucia di Lammermoor (Bairischi Staatsopere 2015), Leila in s Bizets Die Perlenfischer (Theater an der Wien 2014) un s Massenets Manon (Metropolitan Opera New York 2015). Am Zytschig, dr 27. Juni, un am Dunschtig, dr 29. Juni 2017, het si an dr Bairische Staatsopere z Minche d Violetta in s Verdis La Traviata gsunge. D Parti het d Chinschtleri spontan ibernuu, au dr Plácido Domingo isch churzfrischtig yygsprunge: „Das Publikum rieb sich die Augen und spitzte die Ohren, weil es sich unverhofft und unversehens zwei Stars der Oper gegenübersah. Hernach: Standing Ovations, klar.“
Nachwort
As Noochwort, Noochreed, Schlussreed, Schlusswort oder au Epilog (griech. επίλογος epílogos, mit epi- ‚nochhäär‘ und logos ‚ Wort‘) bezäichnet mä Bemerkige am Ändi vom ene literarische oder rhetorische Wärk. Dr Epilog cha au am Ändi vom ene äinzelne Kapitel stoo.
Röllelibutzen
was me vo dr Gschicht weiss
Afangs vom 20. Joorhundert het me z Aaltstette dr Röllelibutzeverein gründet, und 1919 isch e Röllelibutze-Umzuug gsi. Dr ganz Verein laufft bi däm Umzuug dur d Doorffgasse. Ane 1921 het dr Fridolin Segmüller e Schrift über d Aaltstetter Röllelibutze usegää, und ane 1922 isch vonne schon e Film träit worde. 1953 het s Radio Stuttgart vom Röllelibutzenumzug e Sändig diräkt übertreit, 1976 isch dr Aaltstetter Stroossenumzug im Schwiizer Färnsee choo, so wie spöter au öpe wider. 1992 sind d Röllelibutze zum Zürcher Sächsilüüten-Umzug yglade gsi.
Margaret Austin
ìhra Laawa
Àn dr Pàrlamantswàhl vu 1984 hàt ma sìe gwählt ìm Wàhlkrais Yaldhurst, wo-n-ìm Wäschta vu Christchurch lìgt. Nohdam àss d’ Labour Party nochamol d’ Wàhl vu 1987 gwunna hàt, ìsch d’ Austin àls „Senior-Whip“ vun ìhrera Pàrtäi ernannt worra. Dr’willscht ìsch dr Michael Cullen Mìtglìed vu dr Regiarung worra.
Noh-n-ìhrera Zitt ìm Pàrlamant ìsch d’ Austin Kànzlera gsìì àn dr Lincoln University, vu 2000 bis 2005. Üsserdam hàt sa vum Ànd vu da 1990. Johra àà bis äbb ànna 2011 fìr d’ UNESCO gschàfft. Vu 2000 bis 2007 hàt sa d’ Vorsìtzenda gsìì vun àlla UNESCO-Nàzionàlkummissiona ìweràll ìn dr Walt. Sa ìntrassiart sìch àui àn d’ Schtarnakunda un laitet s’ Projäkt fìr s’ Internàzionàla Lìchtschutzgebiat vun Aoraki-Mackenzie.
Richard R. Ernst
Lääbe un Wirke
Vu 1990 bis 1994 isch er Bresidänt vu dr Forschigskummission vu dr ETH Züri un ab 1989 Vizebresidänt vum Verwaltigsrot vu dr Spectrospin AG z Fällanden (ab 1998 Bruker AG).
Erste Germanische Legion
Dr Gaius Iulius Caesar het die Eerschti Legioon ufgstellt füre Bürgerchrieg gäge Pompeius. Si het schynts anne 48 bi der Schlacht z Dyrrhachium, em hütige Durrës z Albaanie, s eerschte Mol mitgchämpft. D Legioon het em Caesar bi der wytere Gschicht ghulfe, bis dä anne 44 vor Chrischtus ermordet worden isch. Im Joor 41 het der Oktavian wider Soldate für en Eerschti Legioon usghobe. Anne 36 het er si bim Kampf gäge Sextus Pompeius bruucht und anne 31 gwüss au wider bi dr grosse Seeschlacht bi Actium im Weschte vo Griecheland gäge Mark Anton. Em Oktavian syni Armee het gwunnen und so het syni Zyt als Chaiser Auguschtus agfange.
Me dänkt, vo 9 bis 16 noch Chrischtus sig d Legioon z Köln stazioniert gsi. Dr Chaiser Tiberius het ere wäge de Fäldzüüg gäge d Germaane jetz der Zuename Germanica ggää. D Soldate vo dr Eerschte Legioon sind wyters im Rhyland ygsetzt gsi, wie me weiss au bim Schiffposchte Alteburg. I de Joor 14 bis 16 isch wider e groosse Germaanechrieg vo de Röömer gsi, wo mit acht Legioone vom Rhy uus wyt gägen Oschte cho sind. Anne 21 isch s zum Chrieg mit gallischi Schtämm choo. Den alte Soldate, de Veteraane vo dr Eerschte Legioon, het me Land i dr Provinz Raetia i dr Umgäbig vom Bodesee un dr Donau gää zum woone.
St. Corentin (Cury)
d’ Gschìcht
Ànna 2001 hàt ma s’ Dàch vu dr Kìrich repàriart.
Altfranzösische Sprache
Allgemäins
Vom Ändi vom 12. Joorhundert aa wird s Französische bi de Fürstehööf au as Urkundesprooch verwändet, zerst vor Allem in Brivaturkunde und anderne Schriftstück, vo dr Middi vom 13. Joorhundert aa näben em Latiinische au in Urkunde vo dr königliche Kanzlei.
St. Corentin (Cury)
s’ Üssera
A àndra Tìrmla mìt’ma Schtaagahüss befìndet sìch uff dr àndra Sitta vum Chor, bi-n-em nordliga Sittaschìff.
Ìm Süda hàt s’ verschtärkt Toor a schpìtzboogiga Ìnnerràhma vu dr 19. Johrhundert. D’ Ìnnerrahma vu dr ìnnera Dììra ìsch ìn’ma richlig verziarta normanischa Schtil gmàcht. D’ Pfoschta sìn mìt Pfihler verschtärkt. Ìhra Tympànon ìsch verziart mìt abrunda Forma, Zickzackmuschtera un ändloosa Rìngkätta, wo s’ ewiga Lawa versìnnbìldliga.
Otto Meyer (Dichter)
Dr Otto Meyer (* 20. Merz 1935 z Ändinge) isch e dytsche Schriftsetzer un Dialäktdichter.
Unionsparteien
Unionsparteie isch es Sammelwoort für di
Die zwäit gits nu z Baire, die eerscht nu i den andere Länder vo de Bundesrepublik; bloos d Jungpartei gaat i ganz Tüütschland zäme (Junge Union). Wänn di chrischtliche Parteien aber uf Bundesebeni regiered, dänn regiered s amigs zäme, und drum redt me dänn gèèrn vo den Unionsparteie.
Beat Trachsler
Dr Beat Trachsler, wo anne 1940 uf d Wält cho isch, chunt vo Basel. Er isch Dozänt für Kunschtgschicht, Mundartdichter und Schriftsteller. Me kännt ne z Basel under am Künschtlername Hylarius.
Chalandamarz
Der Chalandamarz isch e tradizionelle Bruuch, wo me i teil bündnerromanische und iteliänischsproochige Gägende vom Bünderland könnt.
D Engadiner Autoorin Selina Chönz (1910–2000) het im Chinderbuech Uorsin e Gschicht vom Chalandamarz vrzellt, uf dütsch isch es dr Schällenursli, und vom Mooler Alois Carigiet (1902–1985) sind d Bildli drzue, wo me wytume könnt. Anne 1964 und nomol im Joor 2015 isch die Gschicht im ene Film choo.
Beate Reiner
D Beate Mathilde Reiner (* 1962 as Beate Mathilde Schwer) isch e dytschi Dialäktautori.
Liederhandschrift
As Liederhandschrift bezäichnet mä e Sammelhandschrift us em Middelalter oder dr Nöizit, wo wenigstens zum Däil us Abschrifte vo Lieder bestoot. Spootmiddelalterligi Handschrifte wärde (grad wie druckti Wärk) hinggege hüfig as Liederbuech bezäichnet. D Liederhandschrifte si vilmol Züügniss vo dr hoochentwigglete middelalterlige Buechmoolerei, wo s berüemtiste Bischbil drfür woorschinlig dr Codex Manesse isch.
Bezirk Unterelsaß
Dr Bezirk Unterelsaß (franzesisch District de Basse-Alsace) isch vu 1871 bis 1918 ain vu dr drei Bezirk vum Rychsland Elsass-Lothringe im Dytsche Rych gsii. Bezirksstadt isch Stroßburi gsii. S Biet vum Bezirk isch glych wie s hitig Département Bas-Rhin. Dr Bezirk het 1910 4.786 km² un 700.939 Yywohner ghaa.
Friedrich Eser
Aus seim Leaba
Am 13. Juni 1873 schliaßt der grauße Kunschtfreind ond viilseidich begabde Nadurforscher en seira Stuegerter Wohnong d Auga fir emmer. 75 Johr alt ischt’r worra. Sei ledschda Ruah fendet’r uff-em Pragfriidhof z Stuegert.