cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Osasco
Gschicht
Osasco isch vom italiänische Iiwanderer Antonio Agu gründet worde, wo us em Ort Osasco in dr Brovinz Turin cho isch. Bis zum 19. Februar 1962 isch Osasco e Deil vo São Paulo gsi, und isch denn en eigeschdändigi Stadtgmeind worde. Sit 1989 isch d Schdadt Sitz vom Bistum Osasco.
Vannecourt
Verwàltung
vun Vannecourt ìsch. Vannecourt ghert zem Kommünàlverbànd.
Flächeninhalt
Dr Flecheninhalt isch in dr Geometrii e Mass für d Grössi von ere Flechi. E Flechi isch e zweidimensionale, also flache Gegestand (Figur/Objekt ohni Ruuminhalt), wo ebe oder krümmt cha si. Si cha e dreidimensionale Körper begränze, aber nit fülle. Dr Flecheninhalt wird hüfig churz Flechi gnennt, was aber noch dr mathematische Terminologii falsch isch. Zum dr Flecheninhalt aazgee, wird e Reihje vo Flechemäss bruucht. S Formelzeiche, wo in dr Mathematik und dr Physik üeblig isch, A\, leitet sich vom latiinische area (= Grundflechi) ab.
Bettendorf (Oberelsass)
Batterf (frz. Bettendorf, dt. Bettendorf) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Owerelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Iller
De 147 Kilometer langi Fluss entstaht us de Bäch Breitach, Stillach und Trettach am Illerursprung bi Oberschdorf im Landchrais Oberallgai. Er mündet bi Ulm i d Donau. Gmässe a sym Iizugsgebiet vo 2152 km² isch dr Abfluss vom Gebirgsfluss groß. Syni Wasserfüehrig vo 70,9 m³/s übertrifft die vo de Donau dütlich, wo am Zämefluss nur 53 m³/s anefüehrt und demit hydrologisch als Näbefluss vo dr Iller gälte chönnti; mit dere Wasserfüehrig liit d Iller i de Liste vo de bayerische Flüss uf em sibte Platz und z Bade-Württebärg uf Platz füüf.
Staufen (Grafenhausen)
Schtaufè (amtlich Staufen) isch èn Ortsdeil vo dè Gmeind Grõfuusè im Südschwarzwald, welli diè nördlischti Gmeind im mittlerè Landchrais Waldshuèt z Badè-Württèbärg darschtellt. Schtaufè isch dè einzigè Gröfuusemer Ortsdeil, wo weschtlich vom Mettmadal lyt, d Vobindig zum 4,2 km entfèrntè Gmeinde-Hauptort wörd übber diè beidè Müllènè Klausèmülli un Heidèmplli hèrgschtellt, beidi hèn urschprünglich wiè dè Wyler Bulgèbach zu dè selbschtändigè Gmeind Schtaufè ghört, d Müllènè ligèt im Mettmadal, Bulgèbach a dè rächtè Mettmahaaldè.
Carl Hess
s Läbe
Als Komponischt het dr Hess Wärch Stück für d Chilemusig, Noote für di Schwiizerische Tonkünschtlerfescht und no vil anders gschribe. Uff Gedicht vo dr Sophie Haemmerli-Marti und vo anderne Schriftsteller wie öppe em Friedrich Hölderlin oder em Johann Gaudenz von Salis-Seewis het er Partituure, Orcheschterwärch und Liederbüecher gmacht.
Saint-Cosme
Gschìcht
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Rheinischer Fächer
[[Datei:Rheinischer faecher.png|400px|miniatur|Dr Ryynisch Fächer
5:siidligs Moselfränkisch
Fischbach
Fischbach isch de Name vo Persone, Ortschafte, Geböi und Gwässer.
Vantoux (Moselle)
Gschìcht
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Fläche (Topologie)
Flechene in dr Topologii
Für Flechene ohni Rand verchürzt sich d Definition oobe nooch:
Thibault Bazin
sina Kàrriar
Àn dr Kommünàlwàhl vu 2008 ìsch dr Bazin pàrtäiloser Bìrgermaischter vu Rosières-aux-Salines ìm Département Meurthe-et-Moselle gwählt worra. Ìm Àlter vu 23 Johra ìsch’r dr jengschta Bìrgermaischter gsìì vun’ra Gmain mìt meh àls 500 Iiwohner. Ànna 2014 ìsch ar nochamol gwählt worra.
Fohrler Live
Inhalt vo de Sändig
Die Sändig isch es gwöhnliches Talkshowformat gsi; si isch als mittelmässig igstufte worre. E Bsunderheit isch de Gebruuch vo de Schwiizerdütsche Sprooch gsi ide Schwizer Fersehlandschaft.
Hans Müller von Bulgenbach
Hans Müller vo Bulgèbach, (* im fuffzeentè Johrhundert; † 12. Auguscht 1525 z Laufèburg) isch èn Buèrèfüürer im Dütschè Buèrèchrièg gsi.
Dieffental
Verwàltung
vun Diefedàl ìsch. Diefedàl ghert zem Kommünàlverbànd.
Fritz Leonhardt
Aus seim Leaba
Was da Leonhardt weltweit bekanntmacht, send zonägschd amôl 1955 d Schwedabruck ibr da Wiiner Donaukanal ond em Jôhr druff dr Stuegerter Fernsehdurm, dr erschde vo dr Welt en Stahlbedoo mit-ma Restaurant ond-ra Bsuecher-Pladdform, wo weltweit an reglreachda Boom fir da Bau vo weidre Fernsehdirm ausleest, emmer heher ond mit Platz fir noh meh Leit.
Fritz-Leonhardt-Preis
Nôch-em Fritz Leonhardt ischt a eiropäisch bedeitsamer Preis benannt wôrra, wo älle drei Jôhr vo dr Inschineerskammer Bada-Wirdaberg an soddiche Leit vorliha wuud, wo sich fir a bsondra Leischdong uff-em Gebiet vo dr Bauinschineerskunscht hervordoa hend.
Werner von Homberg
dr Rychsridder
Wo dr König Heinrich VII. 1310 mit emene Rychsheer über d Alpe uf Itaalie ggangen isch, het en dr Graf Werner als Truppefüerer begleitet. Dr Heinrich isch uf dere Fahrt vom Papscht zum Kaiser gchrönt worde. Und jetz het er de Graf us dr Schwiiz grad als oberschte Haupme vo dr Lombardei ygsetzt. Im Dienscht vom Kaiser het dr Hombärger do au d Ufsicht über d Passtroosse im Tessin gha. Er isch denn bis 1314 z Italie gsi und drno über d Alpe zrugg id Heimet ggange. Drufabe isch er im Dienscht vom öschtrychische Herzog Leopold gstande.
Georg Salvamoser
Lääbe
Noch em Realschuelabschluss un eme Studium vu dr Wirtschaftsinformatik uf em Zweete Bildigswääg het er zeerscht bi Kawasaki Motors, dr Schoggifabrik Gubor un elf Johr as chaufmännische Wäärchlaiter vum Feertighuusunternäme OKAL gschafft. Anne 1991 het er si z Fryburg – zäme mit syre Frau un unterstitzt vum Alfred T. Ritter, em Änkel vum Schoggihärsteller Alfred Ritter (Ritter Sport) – mit em Kapital us em Verchauf vu sym Huus sälbschtständig gmacht un het en Handwäärchsbedriib fir d Montage vu Solarstroomanaalaage grindet, d Solar-Energie-Systeme GmbH (SES). Dur däre ire wirtschaftlige Erfolg het er anne 1998 dodrus, au z Fryburg, d S.A.G. Solarstrom AG chenne grinde, wu die Solarstromaalaage finanziert, böue un bedriibe het. Im Mai 1996 het dr Salvamoser, wider z Fryburg, d Solar-Fabrik grindet, dr eerscht Bedriib z Dytschland, wu Solarstroom-Modul härgstellt un nit zue me Kunzärn ghert het. D Finanzierig isch unterstitzt wore dur iiber 100 stilli Gsellschafter, s Know-how het dr Salvamoser dur Kooperation mit dr US-amerikanische Spire Corporation iberchuu. Dr Salvamoser het d Solar-Fabrik, wu as GmbH grindet woren isch, ohni effetligi Subväntione zue re internationale Aktiegsellschaft ufböue, wu si an dr gsamte Wäärtschepfigschette lang engaschiert un syter 2002 an dr Beerse notiert isch. Bis Ändi 2006 isch er Vorstandsvorsitzer vum Unternäme gsii, wu zum 30. Juni 2015 dr Bedriib yygstellt het. Zletscht isch dr Salvamoser Inhaber un Gschäftsfierer vun ere internationale Unternämesberotig fir erneierbari Enrgie mit Sitz z Fryburg gsii.
Anne 2013 isch s Tächnologyzäntrum Fryburg (TZF) noch em Salvamoser gnännt wore.
Alet
Verbraitig
De Alet chunt i fast ganz Europa vor und feelt im Süüde und im hööche Norde. Er lebt i Flüüssgwässer, won e mittelstarchi Strömig hend und streckewiis e sandige oder chiisige Bode uufwiiset. Er bruucht au guet biwachsni flächeri Stelle und ruigi Gumpe. Im Früelig und im Summer cha de Alet au im Uuferberiich vo Standgwässer biobachtet were.
Lebeswiis
D Laichzitt got vom Mai bis in Juli, wenn d Wassertemperatur öber 12 Grad stiigt und findet a flachere Stele, hüüffig i chlinnere Nebebäch, statt. S Wiibli lait abertuusigi vo Aier, wo am Chiis chlebe bliibet. D Laarfe und di junge Aletli lebet i groosse Schwärm i Uufernööchi und lebet vo Pflanze. Si wered mit vieri gschlechtsriiff, wenn si öber 20 cm lang sind. Älteri Alet bildet chliini Gruppe oder wered zo Ainzelgänger und fresset au Tier, wie Schnegge oder Würmer und au Fischlaich. Alet chönd 15 Joor alt were.
Mittelberg (Vorarlberg)
Mittelberg (amtlich Mittelberg) ischt a Gmuand im Bezirk Breagaz (Region Kloawalsertal) z Vorarlberg, Öschtriich.
Vany
Geogràfi
Vany lijt e bààr Kilometer nordeschtlich vun Metz uf re Heche zwìsche 182 un 258 m ìwer em Meeresspiejel. Züe Vany ghert àui no dr Ortsdeil Villers-l'Orme.
Hochschule für angewandte Wissenschaften Kempten
Fachberaich un Fakulteete
An dr Hoochschuel Kempte zahlt mer pro Semeschter 92 Euro Semeschterbyydraag, fir s Semeschterticket all Semeschter no zuesätzli 30 Euro.
Verbund un Paartnerschafte
Bi rund 80 Paartnerhoochschuele im Uusland chenne d Studänte*ne vu ainzlene Fächer bis zur Doppeldiplomierig unterschiidligi Ufenthal im Uusland yyblaane.
Département Haute-Marne
Verwàltungsglìederung
S’ Département Haute-Marne wìrd zeehlt 3 Arrondissements, 17 Kàntoona un 428 Gmainda:
Rodelinda
S Aadänken ad Rodelind isch dank den Oopere Rodelinda, regina de’ Longobardi vom Georg Friedrich Händel und Flavius Bertaridus, König der Longobarden von Georg Philipp Telemann läbig.
1. Dezember
Dr '''1. Dezämber''' isch dr 335. Dag vum Gregorianische Kalender (dr 336. in Schaltjohr), dodermit blybe no 30 Däg bis zum Änd vum Johr.
Wies
Geografy
Wys litt im Naturpark Südschwarzwald im Dal vo de Chleine Wiese in 520 bis 1220 Meter Höchi. Über d Hälfti vom Gmeindegebiet isch bewaldet; durch d Gmeind fließe mehreri Bäch dure.
Politik
Bis zue dr Igmeindig hän die politische Organ uss eme ehreamtlige Bürgermeister und acht Gmeindröt bestande. Für di örtligi Gmeindeverwaltig isch em Bürgermeister e Deilzitchraft zur Site gstande.
Persönligkeite
Im Deilort Wambach hät de Dr. Werner Forßmann vo 1945 bis 1956 praktiziert. De Nobelprysträger für Medizin hät do au sini letschte Johr bis zu sinem Dod 1979 verbrocht.
Möggers
Gschicht
Meekarsch ischt zum erschte Mol gnennt worra im Johr 1591 als Hof zem oggers der Herren von Weiler.
Valdieu-Lutran
Gschìcht
Valdieu-Lutran ìsch àm 1. Jänner 1973 entstànde durich d Fusion vun dr friejere Gmeine Valdieu (els. Grüene oder Grien, dt. Gottestal) un Lutran (els. Lüttre, dt. Lüttern).
Raphaël Schellenberger
sii Laawa un Kàrriar
Ìm Jüüni 2022 hàt dr Schellenberger zamma mìt’m unt’relsassischa-n-Àbgoordnet Patrick Hetzel a Gsätzäntwurf vorgschlààga, fìr àss s’ Elsàss üss dr Regioon Groossa-n-Oschta därft üsstratta.
Rümelinsmühle (Basel)
Gschicht
D Baasler Oobrikäit het welle Gwärbbetriib in d Stadt locke. Für daas het mä e Kanaal baut, wo denn no dr Chläi Birsig ghäisse het, aber wenn das genau bassiert isch, wäiss mä nid. Es isch beläit, ass er sit 1206 dur s Stäinebachgässli gflosse isch. Wie bi andere middelalterlige Kanääl au, isch d Wasserchraft dur Müülireeder gnutzt worde.
Um 1400 wird e Wasserläitig in s Huus an dr hütige Grüenpfoolgass 8 erwäänt, wo an d Rümelimüüli wisawii aagschlosse gsi isch. . Das liiferet en erste Hiiwiis uf e Standort vo dr Rümelimüüli. Dr genau Standort vo dr Liigeschaft Rümeliblatz 1 isch erst sid 1420 gsicheret
Marie Hagmeier-Meier
In däm Artikel het dr Burte au ne baar Gedicht vu dr Hagmeier-Meier uusegee. Anderi sin verainzelt in verschidene Zytschrifte erschine.
Wolfersdorf
Verwàltung
vun Wolferschdorf ìsch. Wolferschdorf ghert zem Kommünàlverbànd.
Nickel
Nickel isch e chemischs Elemänt met äm Elemäntsymbol Ni und dr Ordnigszau 28. Es zäut zu dän Öbbergangsmetau. Im Periodesyschtäm staat äs nach dr eltere Zäuwiis in dr 8. Näbegrubbe oder Iise-Platin-Grubbe, nach dr nöiere in dr Grubbe 10 oder Nickelgrubbe.
Niederbüren
Geografi
S Dorf liit a de Thur und a de Houptstross zwüsched Wil und Bischofzell.
Varize-Vaudoncourt
D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Nenzing
Gschicht
Nenzig ischt zum erschte Mol gnennt worra im Johr 826 als Nancinengos.
Bezirk Jura-Nord vaudois
Dr District du Jura-Nord vaudois (alemannisch Bezirk Jura – Waadtländer Nordjura) isch syt em 1. Jänner 2008 e Verwaltigsainhait vum Kanton Waadt in dr Schwyz. Hauptort isch Yverdon-les-Bains.
Gmaine
Stand: 1. Jänner 2017
Emil Müller-Ettikon
Lääbe
Aber au bim Müller-Ettikon cha mer e gwissi Verwurzelig in ere „alemannische Bluet- un Bode-Ideology“ gspyyre, wänn er anne 1961 iber si sälber in sym tipische telegramm-artige Stil an d Brigitte Matt-Willmatt schrybt:
Walderada
Em Garibald und dr Walderada iiri Chinder sin gsi:
John C. Box
Dr John Calvin Box (* 28. März 1871 bi Crockett, Houston County, Texas; † 17. Mai 1941 z’ Jacksonville, Texas) ìsch a àmerikànischer Jurischt un Politiker gsìì. Vu 1919 bis 1931 hàt’r dr Bundesschtààt Texas vertratta ìm Represantàntahüss vu da Verainigta Stààta.
si Lawa un sina Kàrriar
Dr John Box ìsch ìn d’ äffentliga Schüala vu sinera Haimet gànga. Ar ìsch àui àm Alexander Collegiate Institute gsìì, ìm hittiga Lon Morris College z’ Kilgore. Ar hàt dernoh Racht studiart un ìsch ànna 1893 àls Rachtsànwàlt züagloo worra. Àls Ànwàlt hàt ar z’äärscht z’ Lufkin gschàfft. Ànna 1897 hàt’r si Wohnsìtz un si Ànwàltsbüro uf Jacksonville gwàndelt, wo-n-’r àui methodischter Pfàrrer gsìì ìsch. Vu 1898 bis 1901 ìsch ar Beziarksrìchter gsìì ìm Cherokee County. Glichzittig hàt ar sina politischa Làuifbàhn ààgfànga, àls Mìtglìed vu dr Demokràtischa Pàrtäi. Ar ìsch vu 1902 bis 1905 dr Bergermaischter vu Jacksonville gsìì. Üsserdam ìsch’r vu 1908 bis 1910 Mìtglìed gsìì vum Schtààtsvorschtànd vu sinera Pàrtäi, un dr Vorsìtzenda vum Bìldungsüssschuss vu 1913 bis 1918.
Taubenmoos
Schutzzwèck
Arté:
Christiane Brunner (Politikerin, 1947)
Lääbe
Bi dr Bundesrootswaal am 3. Meerz 1993 het d Brunner as Kandidaati vu dr SP d Noofolog vum René Felber im Bundesroot sotte aadrätte. Di buurgerli Barlemäntsmeehait het aber ire Barteikamraad Francis Matthey gweelt, was zue grooße Brotescht gfiert het – vor allem dur Fraue. Dr Matthey het druf uf d Aanaam vu dr Waal verziichtet. Fir di nei Waal am 10. Meerz het d SP mit dr Christiane Brunner un dr Ruth Dreifuss derno zwoo Kandidaatene bresäntiert – gweelt oore isch im dritte Waalgang emänd d Dreifuss.
Bi dr Waal 1995 isch di bishäärig Nazionaalreeti Brunner fir dr Kantoon Gämf in Ständeroot gweelt woore. Deert isch s Mitgliid vu dr Räächtskummissioon, dr Kummissioon fir soziaali Sicherhait un Gsundhait un vu dr Kummissioon fir Ussebolitik woore un ab 1999 in dr Staatsbolitische Kummissioon. Bi dr Waale 2007 het si nimi kandidiert.
Nüziders
Geografi
Nüzigers lit uf 562 Meter Höhe. Vom Gmuandsgbiet siand im Johr 1996 21,2 % Landwirtschaftsfläch, 57,9 % Wald, 12,2 % Alpa, 3,4 % Sidlungsfläche und 5,3 % sunschtige Fläche gsi.
Verwaltig
Dr Bürgermoaschter vo Nüzigers ischt sit 2006 dr Peter Neier.
Iiwohner
Quella: Statistik Austria: Bevölkerung seit 1869 für Gemeinden. STATcube
Bisel
Geogràfi
Nochbergmeine vun Bìsel sìn Haimerschdorf ìm Norde, Rüederbi ìm Nordoschte, Falbe ìm Oschte, Merne ìm Sìdoschte, Moos-Neederlàrg ìm Sìde, Obersept ìm Weschte un Làrgìtze ìm Nordweschte.
Eptingen
Mineralquelle Eptige
Z'Eptige isch d Quelle vom schwiizwit bekannte Mineralwasser "Eptinger" (Eptiger). Au d Abfüllalage isch z'Eptige. D Verwaltig vo dr Firma isch allerdings z'Sissech. Sit 1900 wird z'Eptige Mineralwasser abgfüllt, hytzutag sins fasch e halbi Million Fläsche am Tag (zämme mit de Mineralquelle Lostorf, wo scho 1920 kauft worde sin). S Unternähme bietet öppe 75 Lyt en Arbetsplatz. Bekannti Produkt näbem Eptiger Mineralwasser sin Pepita (e Grapefruit-Siessgetränk, unterdesse gitts au e Citro und e Orange) und Cristallo (au e Siessgetränk-Linie). (Lueg au: Sissa)
Andreas Kohm
Lääbe
Syterhär schafft er freiberueflig in dr Forscht- un Landschaftsblanig, in dr Wald- un Umwältpedagogik, as Literaturkritiker un as Schriftsteller.
Germanisches Neuheidentum
Tütschi Gruppe (D, A, CH)
D Aazaal vo de germanisch-noihaidnische Organisatione isch nöd bikannt und i de Liste wered nume e paar wenigi Gruppe gnennt.
Kinzheim
Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vun Kìnze ghert zem Owerrhinàlemànnisch.
Gundi Scharpf
D Gundi Scharpf (* 15. Mai 1941 z Lietzen, Landkrais Lebus, Provinz Brandenburg as Gundi Linder; † 12. Februar 2022 ) isch e dytschi Dierbfläägeri un Laiteri vum Jungdierufzuchthuus vum Stuegerter Zoo Wilhelma gsii. In dr 1960er un 1970er Jahren het si Affebaby bi sich dehaim versorgt un doderby ne Method entwicklet, wie mer Mänschenaffebaby cha aartgräächt ufzie, wu vu ire Mietere nit aagnuu wore sin.
Musa × paradisiaca
D Musa × paradisiaca, mäistens dütsch Banane oder gnauer Desserbanane oder Obstbanane, isch e Pflanzenart us dr Gattig vo de Banane. Si isch e Hübrid vo Musa acuminata und Musa balbisiana. Vor allem dr Frucht von e Hufe vo iire Sorte säit mä eso. Banane ghööre im dütschsproochige Ruum zu de Frücht, wo am mäiste gässe wärde.
Fair Isle
Fair Isle isch rundum vo steile Klippe umgäh, abgseh vo zwei Anlegestelle für'd Fähri. Am Nord- und am Südändi het's je e Lüchtdurm, wo dr Charles Alexander Stevenson baut worre isch.
Karlsruher Linie
D Uffassig, ass die sprochlige Unterschid d Gränze zwisch em Mitteldytsch un em Oberdytsch bilde, isch zem erschte Mol vum Gottsched anne 1748 verdrätte wore. No däre Yydailig vu dr dytsche Dialäkt ghere di siid- un oschtfränkische Dialäkt zem Mitteldytsch. Die Aasicht giltet in dr Dialäktforschig mittlerwyyli as veraltet, wel die Dialäkt dr glyche Stand vu dr Lutverschiebig wie s (Nord- un Mittel-)Bairisch un s (Nord-)Alemannisch, derwylscht in dr mitteldytsche Dialäkt d Verschiebig vu p im Aalut bzw. pp im Inlut nit durgfiert hän. Wäge däm wird hite as Gränze zwische Ober- un Mitteldytsch d Speyerer Linie (Appel-Apfel-Linie) aagsääne. Ainewäg findet mer au hite in e Dail Biecher e mänkmol no d Formulierig, ass s Oschtfränkisch e Ibergang zwisch em Oberdytsch un em Mitteldytsch sei.
Sandfelchen
De Sandfelche (Coregonus arenicolus; alemanischi Näme) isch e Süesswasserfisch und ghört wie de Blaufelche, de Gangfisch und de Chilch zo de endemische Felchenarte im Bodesee.
Raggal
Verwaltig
Dr Bürgermoaschter vo Rakool ischt dr Hermann Manahl.
Feldbach (Oberelsass)
Geogràfi
Nochbergmeinde vun Falbi sìn Rüederbi ìm Norde, Granzìnge ìm Nordoschte, Rieschbi ìm Oschte, Chäschli ìm Sìde, Märnà ìm Sìdweschte un Bìsel ìm Weschte.
Gschìcht
Falbi ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 1144 àls Welpach (1258 Veltpach).
Steinmar
Dr Steinmar isch e Minnesänger usem Aargau gsi.
Donautalbahn (Baden-Württemberg)
Streggèvolauf un Uusbau
D Donaudalbaan folgt in witè Deilè im Lauf vo dè jungè Donau un quert selli è baar Mòl. Vo Immèdingè hèr folget d Streggi toujours dè Donau, spôter bassyrt si dè Naturpark Obberi Donau un dõdemit dè Südrand vo dè Schwôbischè Alb. Zwǜschè Inzigkoffè un Sigmaringè bruuchèd d Züüg vo dè Donaudalbaan d Streggi vo dè Zollerèalbbaan. Ab Ehingè volõt si s hütige Donaudal un wechslèt is Dal vo dè Urdonau a dè Schmièch, Aach un Blau nõch. Dört volauft d Streggi zwǜschè Allmèdingè un Blauschtei nõmòl am Fuèß vo dè Schwõbischè Alb. An irem Endpungt z Ulm drüfft d Donaudalbaan widder uff dè Stròm, wo irè dè Nammè gää hèt. Dè Donauradwäg, wo ebbèfalls vo Donaueschingè gu Ulm un witer nõch Wyn gòt, folgt d Baanschtreggi übber witi Deil. Dè Donaudalbaan gildet als eini vo dè landschaftlich schönschtè Baanstreggè vo Dütschland. Diè reizvoll Laga zmitts im Naturpark Obberi Donau un dè Boom vom Faarradtourismus uff dè Donauradwäg mached d Donaudalbaan bsunders au bi Wanderer un Radfaarer belièbt.
Übberregionali Bedütung
D Donaudalbaan stellt in Vobindung mit dè Höllèdalbaan un dè Schwarzwaldbaan diè kürzescht Baanvobindung zwǜschè dè beidè baddè-württèbärgischè Großschtädt Ulm un Fryburg hèr. Si hèt dõdemit übberregionali Bedütig, vo allem au für Vobindigè vo Augschburg un Münchè gu Fryburg un vo Ulm übber Duttlingè i d Schwiz uff Schafuusè un Züri. Selli wichtigi Bedütung von èrè übberregionalè Oscht-Wescht-Vobindig wörd dè Vokeer uff dè Donaudalbaan abber hüt nit gerächt. Sell lyt a dè niddrigè Durchschnittsgschwindigkeit uffgrund vo dè Eingleisigkeit un langè faarblaanmäßigè Wartezitè a dè Knotèbaanhööf un èm erzwungenè Haalt a dè Chrützigspüngt. Au dè Umwäg vo Ehingè nõch Schmych un Blau nõch Ulm macht d Reisezitè höcher. So stellèd Vobindungè übber Stuègètt un Karlsruè hüt diè wesèntlich schnellerè Alternatyvè für Vobindungè vo Münchè un Ulm nõch Fryburg dar. Selli Datsach schwächt dè übberregionale Charakter vo dè Donaudalbaan gegèwärtig stark ab. 2003 hèt diè Dütsch Baan erschwèrènd dè Kleber-Exprèss ygschtellt, wellè sit 1954 Fryburg umstygefrei mit Münchè vobandè hèt un dõdeby witi Deil vo dè Donaudalbaan bruucht hèt. Übberregionali Dirèktvobindungè zwǜschè Großschtädt stellt d Donaudalbaan sitdèmm nimmi hèr.
Gränzproblematik un èrschti Initiativè zum Bau vo dè Baan
D Donaudalbaan isch nit als è durchgängigi Streggi blaant worrè, sondern setzt sich uss voschidènè Einzelschtugg zämmè, wo als Deil vo unterschydlichè Ysèbaabrojèkt übber dotal 25 Johr hy baut worrè isch. D Landesgränzè zwǜschè dè Länder Württèbärg, Baddè un èm sit 1850 zuè Preußè ghörendè Hohenzollernschè Land hèn è einheitlich großräumigi Streggèblaanig dõdeby schwirig gmacht. Immerhy hèt d Donaudalbaan zwǜschè m württèbärgischè Mengè un èm badischè Immendingè insgsamt zeemòl è Landesgränz übberquert. D Donaudalbaan isch vo dè Könniglich-Württèbärgische Staats-Ysèbaanè baut worrè. Sèll isch im Aaschluss a d Schwarzwaldbaan vo Offèbürg gu Singè gmacht worrè, d Schwarzwaldbaan isch dèvòr vo dè Baddischè Staatsysèbaanè baut worrè. Preußè hèt sich nit bedeiligt am Bau vo dè Donaudalbaan, obwoll è baar Deil vo dè Donaudalbaan au übber hohèzollerischs Gebièt füürèd.
1873–1890: Dè Luggèschluss uff milidärischem Drugg
Um sèllèn Missschtand z behebbè, hèn Württèbärg un Baddè am 22. Mai 1875 èn Staatsvodraag ratifizyrt, wo Württèbärg berächtigt hèt, innerhalb vo dè nägschtè 15 Johr è Ysèbaaschtreggi vo Sigmaringè gu Duttlingè z bauè, ooni abber èn Termin für dè Aafang feschtzlegè.
1890–1950: Zwǜschè Uusbau un Chriègszerschtörig
Dè hochè Erwartungè vo dè Militärs, wo mò i d Donaudalbaan in Vobindig mit dè strategischü Umgehigsbaanü z Südbaddè gsetzt hèt, hèn diè Baanè abber nit im Erschtè un nit im Zweitè Wältchrièg grächt wörrè chönnè. No vor èm Èrschtè Wältchrièg hèt s èrschti zögerlichi Uusbaumaßnaamè a dè bis 1890 durchgängig eingleisig bautè Donaudalbaan gää. Um dè neuè Ulmer Rangyrbaanhof, wo sich z Söflingè befundè hèt, besser aaschlièßè z chönnè, hèn diè Könniglich Württèbärgischè Staats-Ysèbaanè 1912 dè drei Kilometer lange Abschnitt zwǜschè Söflingè un èm Ulmer Hauptbaanhof zweigleisig uusbaut. Bis 1913 hèt mò sellèn zweigleisigè Abschnitt no bis Hèrrlingè volängerèt. Ebbèfalls no vor èm Èrschtè Wältchrièg hèt Württèbärg blaant, dè Abschnitt Duttlingè–Immendingè, wo dòmòlls au d Fèrnvokeerszüüg vo dè Gäubaan nõch gfaarè sin, zweigleisig uuszbauè. Sellè Blaan hèt mò allerdings mit èm Uusbruch vom Èrschtè Wältchrièg uff diè lang Bank gschobbè un denòch uffgää zgunschtè von èrè Neubauschtreggi vo Duttlingè gu Hattingè, uff sellèrè Vobindungskurveè ab 1934 d Züüg vo dè Gäubaan vokeert sin. Dè Donaudalbaanabschnitt zwǜschè Duttlingè un Immendingè isch dõdemit stark entlaschtet worrè un isch bis hüt eingleisig blibbè. Dè zweigleisige Uusbau vo dè Schwarzwaldbaan bis 1921 hèt abber im Nebbèeffèkt ergää, dass dè devò betroffène weschtlichschte Donaudalbaan-Abschnitt zwǜschè Immendingè un Donaueschingè kurz nõch em Ènd vom Èrschtè Wältchrièg auch zweigleisig worrè isch, well beidi Baanè uff sellèm Abschnitt uff dè glychè Gleis vokeerèd. Blään vo dè Dütschè Rychsbaan uss èm Johr 1937, dè lange Zit eingleisig voblibbene Streggèabschnitt vo Hèrrlingè nõch Immendingè wegè dè militärstrategischè Bedütung vo dè Streggi vollschtändig zweigleisig uuszbauè, hèn wôrend èm Zweitè Wältchrièg starki Beachtung gfundè. Abber nõch dèm sim Ènd sin diè nimmi uffgnõ worrè. È großi Erwiterung vo dè Baanaalaagè hèt s nõch dè Fèrtigschtellung vo dè Donaudalbaan am Ysèbaaknotè Ulm gää, wellè diè Württèbärgischi Staatsysèbaa zwǜschè 1899 un 1911 sowiè diè Dütsch Rychsbaan zwǜschè 1924 un 1928 suksessyv erwiterèt hèn. Z Duttlingè, wo mit dè Vollendung vom Donaudalbaanabschnitt nõch Inzigkoffè ebbèfalls zum Knotèbaanhof worrè isch, hèt d Rychsbaandirèktion zwǜschè 1928 un 1933 dè aalt Baanhof durch è komplètt neui Aalaag ersetzt.
Sit 1950: Zwǜschè Ruggbau un Aagebotsvobesserungè
Zuè größerè Vobesserigè vo dè Vokeersinfraschtruktur isch es nõch 1950 bis uff dè Neubau vo dè chriègszerschtörtè Ulmer Baanaalaagè, wo 1962 fèrtig gschtellt worrè isch, znägscht kaum mee chò. Zwar hèt diè Dütsch Bundesbaan d Signalaalaagè modernisyrt, hèt abber au èn Huufè Uusweichgleis zruggbaut un schwach frequentyrti Baanhööf un dè Rangyrbaanhof Ulm-Söflingè stillglait. Aafang vo dè 1990er Johr hèt d Bundesbaan vomeert Baanaalaagè an Brivateigètümer vokauft. So sin großi Deil vom Duttlinger Baanhof hüt in Brivatbsitz, ebbèso s EG vom Baanhof Immèdingè, wo im Johr 2014 abgsää von è baar Diènschträum in brivati Händ übbergangè isch. S Empfangsgebäude vom Baanhof Scheer isch komplètt vokauft worrè. Zuè nèrè Stilllegung vo Deile vo dè Donaudalbaan isch es abber nit chò. Zum Ysatz sin i dè 1950er un 1960er Johr vo allem èn voaaltetè un in kurzè Abschtänd wechselndè Beschtand vo Dampflokomotyvè vo unterschidlicher Hèrkumpft chò. Bis 1955 hèt diè Württèbärgischi C iren Diènscht vosää, wo ab 1953 mee un mee vo dè Bayrischè S 3/6 abglöst worrè isch, wo bis 1961 irèn Diènscht uff dè Donaudalbaan vorrichtet hèt un aaschlièßend vo dè Baureiè 03 ersetzt worrè isch. D Baureiè 03 isch bis 1971 im Ysatz blibbè, abber schu ab 1966 suksessyv durch diè diselbedribbeni Baureiè V 200 abglöst worrè.
Bewǜrtschaftet worrè isch kein vo dènnè Züüg mee. S Eilzug-Aagebot isch bis i d 1980er Johr öppè stabyl blibbè, woby sich d Durchschnittsgschwindigkeit vo dè Eilzüüg bis i d 1980er Johr uff 70 Kilometer bro Stund erhöht hèt. Diè Dütsch Bundesbaan hèt d Naavokeersaagebot uff dèrrè Streggi abber no bis zum Aafang vo dè 1990er Johr uusdünnt. 1988 hèt d Bundesbaan èn Tagtfaarblaan uff dè Donaudalbaan ygfüürt, wo abber durch è baar ußerhalb vom Tagt vokeerendi Züüg voschtärkt worrè isch. D Züüg hèn vo dört wäg als RegionalSchnellBaanè (RSB) firmyrt un im Zwei-Stundè-Tagt vo Ulm bis Donaueschingè un witer übber d Höllèdalbaan bis Neuschtadt im Hochschwarzwald vokeert, wo mò uff elegtrisch bedribbèni Züüg gu Fryburg hèt umschtygè muè. 1996 hèt diè Dütsch Baan AG dè Zwei-Stundè-Tagt uff dè Relation Neuschtadt–Ulm no durch ebbèfalls im Zwei-Stundè-Tagt vokeerendi Züüg vo Sigmaringè uff Ulm voschtärkt, so dass zwǜschè Sigmaringè un Ulm sitdèmm èn Stundè-Tagt gildet. Im Johr 2003 isch dè Abschnitt zwǜschè Immendingè un Fridingè ußerdèmm i s Ringzug-Konzèpt integryrt worrè, so dass au diè weschtlichi Donaudalbaan nõch dè Aagebotsvoschlechterungè i dè Bundesbaan-Zit i dè Gnuss vo besserè Baanaabindigè chò isch. Bis 2004 hèt diè Dütsch Baan AG dè Abschnitt zwǜschè Tybingè, Sigmaringè un Ulm/Aulèdorf für dè Neigetechig-Vokeer uusbaut, wodurrè d Züüg vo dè Donaudalbaan ab Inzigkoffè dè Vorteil vo dè schnèllèrè Faarzitè uusnutzè chönned.
Personèvokeer
Uff dè Deilschtreggi Immendingè–Fridingè isch d Donaudalbaan i s Ringzug-Konzèpt integryrt. S vokeerèd Züüg vo dè Hohenzollerischè Landesbaan vo Rottwyl übber d Gäubaan bis Duttlingè, witer übber d Donaudalbaan nõch Immendingè un vo dört uus übber d Aitrachdalbaan bis uff Zollhuus-Blummbärg. Selli Züüg wörred wärchtigs im Stundè-Tagt gfaarè. Am Wuchèènd bschtòt èn Zwei-Stundè-Tagt. Zwǜschè Fridingè un Duttlingè isch dè Ringzug-Vokeer abber mit 6 Zugpärli am Wärchtig nit votagtet. Am Wuchèènd ruèt dè Ringzug-Vokeer zwǜschè Duttlingè un Fridingè vollschtändig. Zwǜschè Mai un Oktobèr faart a dè Wuchèèndè abber dè Naturpark-Exprèss zwǜschè Gammertingè, Sigmaringè, Duttlingè un Blummbärg, wodurrè zuèsätzlich Kapazidätè für d Faarradmitnaam vofuègbar sin.
Lampenberg
Lampäbrg (hochdytsch Lampenberg) isch e politischi Gmeind im Bezirk Waldeburg vom Kanton Basel-Landschaft in dr Schwiiz.
Gâteau mollet
d’ Gschìcht vum Grìcht
Sallamols ìsch dr Küacha Gâteau à la royale gnännt gsìì —dàs bediitet „keenigliger Küacha“. Gassa worra-n-ìsch’r vor àllem vun àrma Fàmìlia. Bii da Hochzittsfaschter hàt ma-n-oft a „waicher Küach“ särviart, mìt’ma verschtäckta Sìlwerrìng drìnn. Wänn a junger Gàscht dr Rìng äntdäckt hàt, dänn hàt ma gsajt, àss’r boll hiroota wurd.
Auvergnatische Sprache
In reine Linguistik ìsch Arvernisch a Dialekt vùn der Occitanische Sprooch. S'ìsch gejednojer a Variante vùn Provenzalisch, ower beide Sprooche sinn Ausbau-Sprooche, s'ìsch jedi hett sin eigni Lewe, wie Danisch, Schwedisch und Norwegisch bokmål, wo verschidene Dialekte vùn a selwe Sprooch am Anfange gsi sinn.
Rankweil
Iiwohner
Quella: Statistik Austria: Bevölkerung seit 1869 für Gemeinden. STATcube
Vatimont
Geogràfi
Vatimont lijt rund 28 km eschtlich vun Metz uf re Heche zwìsche 224 un 303 m ìwer em Meeresspiejel.
Dominique Baumann
De Dominique Baumann (* 10. April 1971) isch en Schwiizer Pfarrer. Er isch Co-Präsident vom Pfarrkapitel vo de Reformierte Landeschile vom Kanton Aargau gsi.
Brachsen
De Brachsme (Abramis brama; alemanischi Näme) isch e aapassigsfääige Süesswasserfisch und de Laitfisch vo de Brachsmeregion. Er gliicht a de Blicke, isch aber gröösser. Mengisch chunnts zu Chrüüzige mit em Rotaug.
Uussie
De Brachsme isch e silbriggraue braite Fisch, wo 50 bis 60 cm lang werd. Er het e chliine Chopf miteme chliine Muul, sini Afterflosse isch recht grooss.
Lebeswiis
De Brachsme fresst Insektelaarfe, Würmer, Schnegge und Muschle. Jungi Brachsme und Laarfe lebet vo Plankton. Im Winter bildet Brachsme groossi Schwärm wo inaktiv a tüüffe gschützte Stele uf de Früelig wartet.
Rue des Boulangers (Mülhausen)
Gschìchta
Àm 8. Nowamber 1975 ìsch d’ Bäckergàss àls äärschta Schtrooss ìm Mìlhüüser Schtàdtzäntrum ìn a Füassgangerzoona umgwàndelt worra.
Scherweiler
Scherwiller (frz. Scherwiller, dt. Scherweiler) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Unterelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Grenzingen
Gschìcht
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Frida Hilty-Gröbly
s Läbe und s Schaffe
I dr Zyt vom erschte Wältchrieg het si sech für en tringend nöötigi Hilf gmäldet: ''«Aber denn ischt de Chrieg choo. […] S Hälffe hät ein doo wichtiger tunkt als ali schöö Kunscht. […] De tüüfscht Iidrock hät mer d Aarbet als Samariteri bi de italieenische Evakuierte gmacht, wo mer a dr Grenze z Buchs i Empfang gnoo und verpflägt und mengmool au bis uf Chiasso begleitet hand.»'' Übere dä Samariterdienscht het si spööter imene ydrüklechen Uufsatz referiert; dä stoot im Heft, wo ane 1958 zu irem Adänken usecho isch.
Dr Thürer het dr Hilty ire Tegscht Sant Galler Chinderfäscht i syni Samlig vo alemannische Wärch ”Holderbluescht“ uufgnoo, won er 1962 useprocht het. Dr Traugott Vogel het scho ane 1939 s Gschichtli s Liseli und d Mumie im Buech «Schwizer Schnabelweid» abtrukt gha und verzelt i sym Brief vo 1958, wie s do drzue cho isch: «… i han von ere en Bytraag ghöische, wil si für miich di äinzig Sanggaller Dichteri gsy isch, wo mit irer Mueterspraach urchig für d Stadt Sanggalle ygschtanden isch.»
Seille (Mosel)
Ort am Fluss
(vo oobe uf unde)
Wanzel
Verwàltung
vun Wànzel ìsch. Wànzel ghert zem Kommünàlverbànd.
Frédéric Chopin
Dr Frédéric François Chopin oder Fryderyk Franciszek Chopin (Szopen) (* 22. Februar oder 1. März 1810 z Żelazowa Wola, Herzogtum Warschau; † 17. Oktober 1849 z Paris) isch äin vo dr iiflussriichste und populärste Pianiste und Komponiste vo Klavierkompositione im 19. Johrhundert gsi.
Wärk
Sini Nocturno häi im Vergliich zu deene vom Irländer John Field, won en beiiflusst het, e gröössere harmonische Ghalt häi und e Melidik und e Rhütmik, wo s mee Abwäggslig drbii git. Er het mäistens uf Virtuosidäät verzichdet, zum dr Usdruck vo de Gfüül z versterke.
FC Basel
Gschicht
D Seson 2014-2015 isch für en FC Basel wider e groose Erfolg gsi. Er het d Mäisterschaft scho in dr drittletschte Runde gnoo und isch in dr Champions League bis in Achtelfinal cho, aber dr Göpfinal het er 0:3 gege Sion verloore. Dr Dreener Paulo Sousa het am Ändi vo dr Seson zum AC Floränz welle und dorum het d Clubläitig am 17. Juni 2015 bekannt gee, ass er wurd goo. Zu sim Noochfolger isch dr Urs Fischer ernennt worde.
Die 1. Mannschaft
Stand: 1. Oktober 2018. Profispiiler vom FC Basel, wo an en andere Club usgleent si, wärde nit ufgfüert.
Wallerchen
Walachen (lothrìngisch; frànzeesch Vaudreching, ditsch Wallerchen, 1940-44 Waldreich) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Département Moselle ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Lothrìnge).
Alter Rhein (Bodensee)
Gschicht
Sider flüsst kei Wasser me diräkt us em Rhy in Alt Rhy, sondern nume no s Wasser, wo sech im Rhintel hinder de Sytedämm vom Rhy im nöi boute Binnekanal und a dr Oberflechi us em Yzugsgebiet vo de Apezäller Bärge südlech vo Rhyneck samlet. Die lengschte Bech, wo in Alt Rhy mündet, sind dr Gstaaldebach und dr Kluusbach.
Dreistachliger Stichling
Lebeswiis
De Stichlig lebt vo Insekte und Chliichrepsli. Er werd vo Raubfisch und vo Vögel gfange. Im Früesummer baut s Mandli us Wasserpflanze e Nest und lockt Wiibli aa. Noch eme Hoochzigsritual lait s Wiibli sini Aier is Nest, wo vom Mandli bifruchtet wered. Deno verjagt s Mandli s Wiibli und biwacht s Nest und e chliises Revier um s Nest ume. Stichlig chönd 8 Joor alt were.
Kletterclub Üetliberg
Gschicht
Mit de Zitt het sich de KCÜ uufglööst.
Riefensberg
Iiwohner
Quella: Statistik Austria: Bevölkerung seit 1869 für Gemeinden. STATcube
Erster Weltkrieg
Vorgschicht: Inträsse- un Machtkonstellatione vu dr Großmächt
Ängland un Frankrich sin liberali Nationalstaate gsii, wu sich friäh hän kenne entwickle. Ditschland het sich erscht noch em ditsch-franzesische Griäg 1870/71 as monarchischi Nation chönne entwickle un het drbii e rasants Tempo an dr Dag glegt.
Röns
Iiwohner
Quella: Statistik Austria: Bevölkerung seit 1869 für Gemeinden. STATcube
Eidgenössische Volksinitiative «gegen die Abzockerei»
Iniziativtext
Art. 95 Abs. 3 (noi)
II
Egnach
Gschicht
1869 isch di Isebahnstrecki Romeshorn-Rorschach baut worde; Egnach hät en Baanhof übercho. 1910 isch de Bau vo de Linie vo de Bodensee-Toggenburg-Bahn gfolgt, mit eme witere Bahnhof in Nöikirch.
Johann Rudolf Wettstein
Läbe
Dr Wettstei isch am 12. April 1666 in siiner Heimetstadt gstorbe. Er gältet as eine vo de fähigste Politiker vo siner Zit, aber au as e wichdige Exponänt vo de absolutistische Tendänze innerhalb vo dr Eidgenosseschaft, wo zum Ancien Regime gfüehrt hai.
Venus (Planet)
D'Venus (Sümbool: ) isch de zweiti Planet vo de Sunne äwagg und isch de sächstgröschti Planet in eusem Sunnesystem. D'Venus het fascht die gliichi Grössi wie d'Ärde und chunt uf irer Umlaufbahn de Ärde am nöchschte. Vo de Ärde uus gsee isch d'Venus nach em Mond s'hellschte Objekt am Himmel wo nid sälber lüchtet. Mer cha d'Venus am beschte am Morge oder am Oobe gsee, dorum heisst si au Morge- oder Oobigstärn. D'Venus ghört zu de vier ärdähnliche (terrestrische) Planete.
Nicola Spaldin
D Nicola Ann Spaldin (* 3. Jänner 1969 z Easington, Verainigts Chenigrych) isch e britischi Chemikeri un Materialforscheri an dr ETH Züri. Mer chännt si vor allem fir iri theoretische Arbeite zue Multiferroika.
Massimo Ceccaroni
Läbe und Bruef
Dr Ceccaroni isch am 15. August 1968 z Basel uf d Wält cho und am Helvetiablatz im Iseli-Quartier ufgwachse. 1977 her er aagfange, bi de Juniore vom FC Basel z schutte und het in allne Junioreabdeilige mitgmacht, bis er 1987 in die ersti Mannschaft ufgnoo worden isch. Sini grösste Erfolg si 1994 dr Widerufstiig mit em FC Basel in d Nationalliga A und 2002 dr ersti Meistertitel vom Verein sit 22 Johr gsi.
Dr Ceccaroni gältet in siner Heimetstadt Basel as Kultfigur. Einersiits, wil er 25 Johr lang bi sim Stammverein bliiben isch, andrersits, weil er währed siiner ganze Profikarriere in dr oberste Liga nie e Gool gmacht het; au denn nid, won er 2000 in eme Meisterschaftsspiil gege d Grasshoppers Züri e Penalty verschosse und bim Nochschuss druff d Underlatte statt s leere Gool droffe het.
Arlbergpass
Dött befindat sich di Wasserscheide zwischam Schwarza Meer (Donau) und dr Nordsee (Rhein). Dr Arlbearg bildat grob gsäit di Grenz zwischam Alemannischa und dem Bairischa. Ma könnt nämli no St. Anton, des jo zu Tirol köhrt, no zum Alemannischa zähla.
Henflingen
Geogràfi
Haiflìnge lijt àn dr owere Ill ìm Sundgöi, àcht Kilometer sìdeschtlich vun Àltkìrech un 24 Kilometer weschtlich vun Bàsel. Nochbergmeine vun Haiflìnge sìn Rüederbi un Batterf ìm Weschte un Norde, Willer ìm Nordoschte un Granzìnge ìm Sìde.
Röthis
Iiwohner
Quella: Statistik Austria: Bevölkerung seit 1869 für Gemeinden. STATcube
Edelweiss Air
Flotte
Sitzplätz: Business 27, Eco+ 76, Eco 211= 314. Durchschnitsalter: 15,6 Jahr.
Ehemaligi Flotte
2x Airbus A330-200
1848er-Revolution bei den Habsburgern
D Vorankündigunge
S Ziel vom Hass isch de Fürscht vo Metternich gsi, d personifizierte Gschtalt vo de Reaktion. De Diktator Ferdinand vo Östrich inkompetänt und zum sälber regiere ned fähig gsi. Das isch wahrschinli vo de Inzucht i de Habsburger Familie hercho. Unter de Lüüt ischer ned beliebt gsi und hed sich vo de falsche Lüüt lo beroote.
Ungarn isch vo de Revolte im 1844 ufgheitzt gsi. De Füehrer vo däri Revolte, de Lajos Kossouth het de Kanzler Metternich schtarch attakiert. Krakau isch grad annektiert worre, woruf s än polnische Ufschtand gäh hed. Diä Depression vo 1847 het härt troffe. Verbrächä, Proschtitution, Obdachlosigkit und s bettle hend zuegno und Arbeiterlüüt hen sich kei Hördöpfel me chönne leiste.
Ä paar früei Sieg
De Schturz vum Metternich isch än grosse Sieg für di meischte Revolutionär gsi. De Metternich isch äs reaktionärs Exemplar vo de alte Ordnig gsi. Abär d Revolution het d Arbeitslosigkeit im Johr 1847 erhöht und s het en Verbrechenswälle gäh. D Habsburger sind zu Reforme drängt worde. Im April 1849 hets den en Verfassig fürs ganze Riich gäh.
Ethnischi Usänandrsetzige
Usm Mischmasch vo de Nationalitäte, Dütschi, Tscheche, Italiener, Pole, Serbe, Kroate, Slowake, Rumäne und Ungare, hend d Ungare un d Italiener am meischte nach Selbschtbestimming gschroue.
Sankt Anton im Montafon
Verwaltig
Dr Bürgermoaschter vo Sant Antööni ischt dr Raimund Schuler.
Hindlingen
Geogràfi
Hìndlìnge lijt ìm Dàl vun dr Làrg ìm Sundgöi, àcht Kilometer nerdlich vun dr Schwizer Granz un 23 Kilometer eschtlich vun Belfort. Nochbergmeine vun Hìndlìnge sìn Strüeth, Merze un Fìllere ìm Norde, Hìrzbàch ìm Oschte, Làrgìtze un Friese ìm Sìde un Lepuix-Neuf un Suarce ìm Sìdweschte.
Piper PA 28
Vo ihre git's folgendi Versione:
Hirsingen
Gschìcht
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Breitenbach (Unterelsass)
Braitebàch (frz. Breitenbach , dt. Breitenbach) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Unterelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Adelberg Meyer zum Pfeil
Wirke
Dr Adelbärg Meyer zum Pfiil het verschidnigi Schrifte hinderloo, drunder Uszüüg us Rootsbüecher, Mitdäilige über die äigeni Familie und über zitgenössischi Eräigniss. Ass er historisch-antiquarisch intressiert gsi isch, zäige zum Bischbil sini Abschrifte us dr Chronik vom Konrad Schnitt und d Übersetzig vo dr Chronik vom Heinrich vo Bäinhäim, won er in Ufdraag gee het. D Sammlig vo de Notize us dr eltere Gschicht vo Baasel, won er 1543 gschriibe het, wird hüte im Baasler Kiirchenarchiv ufbewaart. D Abschrifte vo eltere Baasler Chronike, won er uf äigeni Chöste het lo mache, si wichdig, wil meereri Gschichtskwelle vom 15. Joorhundert, wie d Dänkwürdigkäite vom Henman Offenburg oder d Chronik vom Heinrich vo Bäinhäim, nume eso erhalte bliibe si.
Cembalo
Wie dr Doon erzügt wird
Dr Aaschlaag het käi Iifluss uf d Lutsterki vom Doon, nid wie bim Klavier. Wie bin ere Orgle het e Cembalo mänggisch Register, d. h. verschiideni Setz vo Saite, wo mä cha us- und iischalte. Eso cha mä d Lutsterki und d Farb vom Doon verändere.
Pilsner Bier
Gschichtè
S Bièr isch als Lagerbièr un Exportbièr zimli belièbt un au ußerhalb Böhmè wit vobreitet. Schu gly hèn sich vill Bièr nit nu z Dütschland Pilsner, Pilsener odder au nu Pils gnennt. Dõdeby isch d Pilsner Brauart uss dè schu annedubaki berüèmtè Bayrischè Brauart entschtandè, wo vo allem uff èm schonend darrtè un sèllèwäg zimli hellè Malz fuèßt. Sèll Gerschtèmalz, wo hüte als Pilsner Malz benamst wörd, un è langsami, kaalti Gärung un langi Lagerung in kaaltè Höölè un düèfè Keller sin tǜpischo Merkmòl vom Bièr nõch Pilsner Brauwys.
Znägscht hèt sich sogar für die untergärigè Bièrsortè dè Begriff Nõch Bayrischer Brauart durrègsetzt, wo èrscht spôter uff Pilsner Brauart gänderèt worrè isch. Asè exischtyrèd Etikettè vo dè Brauerei Heinekè, wo nõch dè Pilsner Art braut, mit dè Bezeichnung „Nõch Bayrischer Brauart“. D Fürther Brauerei Geismann, wo als èrschti Brauerei im hütigè Bayern Pils braut hèt, hèt sèbb Bièr „Bayrisch Pilsener“ dauft.
Palmsonntag
Symbolik
D Palme gältid am Mittelmeer als heiligi Bäum. Si symbolisiärid Läbe und Siig. De Ritt uf eme Esl widerum isch es Sinnbild füre Frideskönig und für Bscheideheit. De triumpfali Iizug meint, dass es us chrischtlicher Überzüügig widr e König z Jerusalem git. Das isch e Provokation für d Jude gsii, wo de Jesus nid as König aagluegt hend und au für d Römer, wo s Ereignis als Zeiche für en Uufschtand agluegt hend. I de chirchliche Kunscht isch diä Szene hüüfig dargschtellt worde. De Jesus sägned debii s Volch mit de rächte Hand.
5. Dezember
Dr '''5. Dezämber''' isch dr 339. Dag vum Gregorianische Kalender (dr 340. in Schaltjohr), dodermit blybe no 26 Däg bis zum Änd vum Johr.
Neopaganismus
Definition vom Noihaidetum
S Noihaidetum bistoot us verschidnige religiööse Gruppe, wo sich uf antiki haidnischi und polytheistischi Religioone birüefet, wo vom Christetum verdrängt un vernichtet wore sind. Debii chönd zwoo Spillarte biobachtet were: en ethnischi Religiösität, wo uf e bistimmti Natioo fixiert isch und e haidnischi Religiösität, wo universal denkt. Di ethnische Religione sind maist i de Zwüschechriegsziit entstande as e »bsundrige Art religiöse Nationalismus«. Si birüefet sich uf alti, zom Tail vermaintlichi vorchristlichi Traditione vom aigne Volch, wo si wider uflebe loo wönd, maist mit em Aaspruch di alti Relegioo authentisch z rekonstruiere. Si sind maist politisch rechts-konservativ, traditionalistisch, antimodern und zom Tail nationalistisch. Die haidnische Religioone sind maist erst ab de 1960er Joore imene Umfeld vo soziale und gsellschaftliche Verändrige entstande. Politisch sind si eender links-liberal und eklektisch. Debi spilet Wert wie Selbstfindig, Gliichberechtigung und "Zrugg zo de Natuur" zentrali Themene dar. I dem Raame het bsunders au s germanische Noihaidetum antinationalistischi Gruppierige vörebroocht, wääred z Osteuropa nationalistisch präägti Religioone au hüt no typisch sind.
Geographischi und soziali Verbraitig
D Aahänger vo noihaidnische Gruppierige ghöred i de Regle im urbane Mittelstand aa. Vili hend e gueti Uusbildig, de Aatail a Gymansiaste und Akademiker lit öberem Bivölkerigsdorschnitt. Bsunders hööch isch de Aatail a Chünstler und medizinische Brüef, wie Ärzt, Hailer und Pfleger. Uusgsproche hööch isch au de Frauenaatail, wo gschätzt bi öppe zwai Drittel litt. Da werd as e mögliche Grund agsie, wege wa die finanzielle Mittel vo noihaidnsiche Gruppe eener bischaide sind. Noihaide sind i de Regle guet is soziali Netz iibunde.
Religiösi Konzept und Praktike
Noihaide vereeret i de Regle meriri Gotthaite, männlichi und wiiblichi. Je noch Traditioo wered die mee im antike Sii interpretiert, aso as anthropomorphi Wese oder au moderner i de Form vonere innere oder üssere Chraft oder au as symbolischi Mächt im Sii vo de jungsche Archteype. D Götter wered mit Gibet und Opfer vereert. Mittels Meditation oder schamanistische und magische Praktike, cha mit ere bistimmte Gotthait kommuniziert were. Noihaide hend hüüfig en aigne Huusaltoor. Si treffet sich regelmässig i Jooresfest, wo hüffig ahand vo astronomische oder astrologische Eraignis bistimmt sind, wie Voll- und Noimoo, Sunewendine oder Finsternisse. Chlinneri Ritual chönd imene Privatruum döregfüert were, bivorzugt wered aber bsundrigi Plätz i de fraie Natuur.
Nebet de Gotthaite globet vill Noihaide au an ander spirituelli Wese, wie Elfe, Erdmandli oder Naturgaister. Au de Aanekult spillt hüüfig e grossi Role.
D Ritual und Opfer wered hüüffig vo Priester und Priesterine döregfüert. Je noch Struktur, chönd da sebsternennti starchi Persönlichkaite sii oder au gwäälti Persoone, wo die alte Schrifte guet studiert hend. Allerdings werd i de Regle a dene Priester nu wenig Macht ggee.
Gschicht
Wääred im 18. Joorhundert zerscht e starchs Intressi a Ghaimlehre, wie di jüdischi Kabbala, de christlichi Gnostizismus oder di ägyptischi Hermetik und verschidnigi okkulte Technike uufchoo isch, het sich scho 1717 uf de Britische Insle e Druideorde bildet, wo di alti pagani Traditione afange het z reanimiere.
Wieslet
Geografischi Lag
Züe de ehemolige Gmeind Wyslet ghöre näbem glychnamige Hauptort nordwestlig devo no d Ortsdeil Eichholz und Henscheberg.
Nochbergmeinde sin Sallneck im Norde, Dägernau im Oste, Schopfe im Süde und Steine im Weste.
Weckersweiler
D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Gschìcht
Ìm Johr 1766 ìsch d Gmein züe Frànkrich kumme. Vun 1871 bìs 1918 hàt sa zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Dialekt
Dr lothrìngisch Dialekt vun Weckerschwiller ghert zem Rhinfrankisch.
Fastenwähe
Es git au en Abwandlig vo däm Rezäpt, wo statt Weizemähl Urdinggel bruucht.
Heinrich Bullinger
De Heinrich Bullinger (* 18. Juli 1504 z Brämgarte im hüttige Kanton Aargau; † 17. September 1575 z Züri) isch en Schwiizer Reformator gsi un het 44 Johr lang d Zürcher reformiert Chile gleitet. Er isch einer vo de wichtigschte Theologe i de Reformationszit gsi
Nase (Fisch)
Uussie
D Nase isch e längliche dünne Fisch, wo 20-45 cm lang werd. Si het e silbrige Körper, d Buuchflosse sind röötlich.
Verbraitig
D Nase chunnt i Mitteleuropa, ufem Balkan und i Osteuropa vor. Si mag suberi Flüüssgwässer mitere starche Ströömig wo sich stainige und chiisige Gründ abwechslet.
Ioannis Kapodistrias
Dr russisch Bevollmächtigti am Wiener Kongräss
Er het s au duuregsetzt, ass die Ionischi Inslerepublik under em Schutz vo Groossbritannie wider härgstellt worde isch. Für Russland het er dr Zwäit Bariiser Friide vom 20. Novämber 1815 underschriibe.
Hasel (Fisch)
Verbraitig
Hasli chömed i Mitteleuropa, uf de Britische Insle, z Skandinavie, in Osteuropa und z Sibirie vor. I de Alpe stiigts bis 700 müM ufe. S mag schnelli Flüüssgwässer miteme chiisige oder stainige Grund und schwümmt au i Seeje ine.
Überstrass
Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vun Ìwerstrooss ghert zem Owerrhinàlemànnisch.
Sankt Gerold
Gschicht
Klooschterbèrg ischt zum erschte Mol gnennt worra im Johr Dr erschte Sidler ischt um 950 dr Einsidler Gerold vom Großwalsertal gsi. Über siim Grab ischt a Kloschter entstanda, Propschtei St. Gerold. D Wallfahrtskilcha ischt 1313 gweiht worra. Im 14. Johrhundert hond sich Walser aagsidlat.
Rheinbrücke Stein am Rhein
D Brugg vo 1974
I dè Johr 1972 bis 1974 isch diè hütig Strõßèbrugg baut worrè. S Bauwärch hèt zwei Faarbaanè un beidsitig Trottoir. È Faarbaan hèt è Stygig vo 6 Brozènt gegè d Bruggèmitti, wo è minimali Durchfaartshöchi von 3,6 Meter für d Bötli uff èm Hochrhy vorhandè isch. D Baukoschtè hèn öppè 3,7 Millionè Frankè bedrait.
St. Trudpert
De Trudpert (ahd. Truopert) isch e Missionar im Briisgi gsii und het im früene 7. Joorhundert glebt. Er isch de Gründer vo St. Trudpert im Münstertal.
Paramore
Paramore isch e Alternativrockband vo Franklin, Tennessee, USA. Ihres Debütalbum mit em Name All We Know Is Falling isch am 26. Juli 2005 in dä Vereinigte Staate veröffentlecht worde. Si si bim Label Fueled by Ramen unter Vertrag.
Präger Gletscherkessel
Entstehig
Des Präger Dal isch durch d Iiszitt schtark geprägt worre. Vor öppe zee bis zwenzg Tuusig Joor sin sechs einzelni Gletscher im Dal zemmecho, henn aber nitt ins Wiesedal ablaufe chenne. Drum isch des Iis vo de Gletscher bis uff 500 Meter uffgstaut gsi. So sin einigi interessanti Talforme uftrette, wo de Gletscher abghoblet hätt. S hät hütt no 3 Präger See, des sinn mit Wasser gfüllti Iiserosionskolke und anderi idrucksvolli Züge vo de iiszittliche Landschaft.
Erlenbach (Unterelsass)
Gschìcht
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.