cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Frastanz
Gschicht
Fraschtez ligt ana Römerstroß. D Habsburger honds abwechslungswis vo Tirol und Vorderösterrich (Friburg im Brisgau) us regiert.
Kißlegg
Wahla
Ergäbnis vo de Landdagswahla seid 2006: 1 2006: WASG, seid 2011: Die Linke
Frastanz
Dialekt
Dr Dialekt vo Fraschtez khört zum Bodeseealemannisch.
Zweite Zwischenzeit (Ägypten)
Lueg au
Allgemein: Ägyptischi Gschicht:
Verwesung (Roman)
Kritik
De Roman isch spannend gschribe. De Simon Beckett cha eim mid siine Büecher fessle und es wird schwirig das Buech wider us dr Hand zlegge. Anders als bi de Vorgänger wird dasmal nid so detailiert d'verfuiligsprozess vo der Liichene beschribe. Trotzdem jagd eim de Thriller nu schuurigi angst ii. Mier hed das Buäch sehr gfalle und ich würds a jedem Krimiliebhaber wiiterempfäle. Nur ei negativpunkt hed das Buech, nämlich das mä füfizg siite vor schluss nu vor em Protagonist usegfindet wer dr eigentlich Täter isch. Trotzem es glungnigs Buech und dr offnig schluss lad uf ne fortsetzig hoffe.
Rosch ha-Schana
Brüüch
Rosch ha-Schana het au sini bsundrige Spiise. Es wird vil Süesses gässe, Honigchueche (Chonek Lejkech), Zimmes und Druube und süesse Wii drunke. Mä daucht Öpfelschnitz oder Challa-schiibe in Honig so dass s nöije Joor guet und süess wurd. Mä isst vom ene Chopf vom ene Fisch oder eme Schoof und säit drzue „Mög s di Wille si, ass mer zum Chopf und nid zum Schwanz wärde.“ Bim Granatöpfelässe, wo s e Hufe Chärn dinn het, bittet mä: „Mög s di Wille si, ass unseri Rächt sovil wärde wie dr Granatöpfel.“ Das isch e Wunsch, wo mä au uf Jiddisch bim Rüebliässe säit. S Dattleässe wird begläitet vo dr Bitt, ass alli Verlüümder und Aachlääger wurde zgrund goo.
Regensburg
Regensburg, uf Bairisch Rengschburg (vo lat. Castra Regina: Lager am Fluss Regen – noch em römische Legionslager, wo dört 179 n. Chr. existiert het), isch e kreisfreji Stadt in Ostbayre. Si isch d Hauptstadt vom Bezirk Oberpfalz und dr Sitz vo dr Regierig vo dr Oberpfalz und vom Landroot vom Landkreis Regensburg. Sit em 13. Juli 2006 ghört d Regensburger Altstadt mit em Stadtamhof zum UNESCO Wälterb.
Pollein
Politik
Dr Burgermaischter vu Pollein isch dr Luca Bianchi.
Israel
Name
D Volksetymologii vom Alte Testament dütet „Israel“ als „Gottesstriter“. De Jakob hät de neui Name übercho, nachdäm er mit eme gheimnisvolle Gägner grunge hät. Sini Nachkomme, di zwölf Stämm, werded drum als „Chinder vo Israel“, „Israelite“ oder churz „Israel“ bezeichnet. De Name entspricht enere wit verbreitete semitische Namensform, wo es Verb im Imperfekt und s theophore Elemänt El als Subjekt enthaltet.
Flächi
D Gebiet, wo Israel im Sächstagechrieg 1967 eroberet hät, händ e Flächi vo über 67.000 km², wobi rund 60.000 km² uf d Sinai-Halbinsel entfalle, wo 1982 a Ägypte zrugggäh worde isch. D Flächi vom Golan, wo vo Israel de facto annektiert worde isch, betreit 1150 km², die vo Oschtjerusalem und de Umgäbig 70 km². S Westjordanland, wo in Israel amtlich Judäa und Samaria gheisst, umfasst 5879 km², devo sind 220 km² Wasser, und de Gazastreife misst 360 km².
Aichen (Begriffsklärung)
Lüeg au:
Israel
Landschaft
De Negev, was uf Hebräisch «Südland» heisst, isch e Wüeschti mit dr Flächi vo ca. 12.000 km². Er macht also meh als d Hälfti vo dr Landflächi vo Israel us. Geographisch ghört er zur Sinai-Wüeschti. D Wüeschteregion fangt im Norde öppe uf de Höchi vo Be’er Scheva, dr gröschte Stadt i däm Landesdeil, aa und ended bi Eilat, de südlichschte Stadt vo Israel. D Arava-Sänki bilded d Gränze zu Jordanie. Dr höchscht Bärg vom Negev isch dr Har Ramon mit ere Höchi vo 1035 m.
Gründig vom Staat Israel
Da s britische Mandat für Palästina am 14. Mai 1948, eme Fritig, z Nacht am Zwölfi hät sölle ände, hät sich de Jüdischi Nationalrat im Stadtmuseum vo Tel Aviv am vieri am Namittag no vor em Sunnenuntergang und eso vor em Aafang vom Sabbat, versammlet. Unter em Porträt vom Begründer vo de zionistische Bewegig, vom Theodor Herzl, hät de David Ben Gurion i de Unabhängigkeitserklärig „ufgrund vom natürliche und historische Rächt vom jüdische Volk und ufgrund vom Beschluss vo dr UNO-Vollversammlig“ d Errichtig vom Staat Israel verchündet. Ölf Minute spöter händ die Vereinigte Staate vo Amerika de neui Staat anerchännt, d Sowjetunion isch am 16. Mai gfolgt.
Immerwährender Reichstag
Dr Immerwährend Riichsdag isch d Bezeichnig für d Verdrätig vo de Ständ im Heilige Römische Riich gsi, wo z Rägensburg vo 1663 bis 1806 dagt het.
Israel
Gägewart
Ab de 2000er Jahr isch d Gwalt i de Gebiet vo dr Autonomiibehörde wider gwachse. Wo dr Ariel Scharon im Septämber 2000 e Bsuech uf em Tämpelbärg gmacht het, het dr zwäit palästinensisch Ufstand aagfange, d al-Aqsa-Intifada. Im Gägesatz zur erste Intifada isch die zwäiti vo Aafang aa e bewaffnete Ufstand gsi mit vile Sälbstmordattentat uf israelischi Ziviliste. As Reakzion hät di israelischi Armee Vergältigsschleeg usgfüert und debii groossi Teil vo dr Infrastruktur in d palestinänsische Gebiet zerstört.
Münsterplatz (Basel)
Dr Münsterblatz lit uf em Münsterhügel im Zentrum vo dr Schwiizer Stadt Basel. Er ghört zu de eltiste Blätz in dr Stadt und lit vor em Münster, vo won er si Name het. Ume Blatz ume stöhn vili ehemoligi Domherrehüüser, won e baar hundert Johr alt si, so dass er si middelalterlige Charakter bhalte het.
Israel
Gägewart
Im August 2005 hät Israel alli 21 jüdische Sidlige im Gasasträife (Gusch Katif) und vier witeri im Westjordanland gruumt und öppe 8000 jüdischi Sidler umgsidlet. Sust sind aber d Sidlige im Westjordanland witer usbaut worde.
Anderi
Sit de 2000er Jahr läbet in Israel au mehreri Tusig asiatischi Gastarbeiter und Asylbewerber us Afrika. In Israel gits no e chlini Minderheit vo europäische Christe; die bestaht vor allem us Russe, Ukrainer und Pole.
Religione
Schliesslich läbet no es baar hundert Bahai in Haifa und de Umgäbig, wo sich ihri zentrale Heiligtümer befindet, wo s Bahai-Wältzentrum bildet. Sit 2008 zellt s zum UNESCO-Wältkulturerb.
Münsterplatz (Basel)
Gschicht
Während s Konzil im Münster dagt het, mit em Hauptziil, e Chillereform duurezfüehre, het mä am 24. Juli 1440 im Huus zur Mugge am Münsterblatz e Gegenpapst, dr Felix V., gwehlt. Wo sich dä aber nid het chönne duuresetze, het dr dütschi Kaiser Friedrich III. 1449 d Uflösig vom Konzil aagordnet.
Beschriibig vom Blatz
Uf dr hindere Site vom Münster isch d Münsterplattform oder Pfalz. Die lit uf eme Felsvorsprung hoch über em Rhii und isch e stadtbekannte Ussichtspunkt über e Rhii, d Basler Rhiibrugge, s Chläibasel und s Umland. In dr Begränzigsmuure isch e Sitzbank iibaut. Vo dr Pfalz us goht s über e Stääge aabe zu dr Münsterfähri.
Detzeln
Verchehrsabindig
Durch Detzle verlauft d'Landstroß 159, wo vom Stadtdeil Düenge chunnt und, nochdem si de Ort durchquert hät, entlang de Steina uff Bonndorf fiehrt. D'Chreisstroß 6556 fiehrt über de Bergrucke im Weste durch d'Ortschafte Kränkige und Aiche ins Schlüchtdal.
Israel
D Läbeserwartig und d Zahl vo de Chind pro Familie
D Läbeserwartig z Israel ghöört zu de höchste uf de ganze Wält und isch im Jahr 2011 uf 81,07 Jahr gstande, 83,36 Jahr für Fraue und 78,88 Jahr für Manne. Israel hät e Fertilitätsrate vo 2,67 und das isch die höchsti under de Industriistaate. Groossi Familie händ vor allem die Ultrareligiööse und d Beduine. Die muslimische Araber händ fast zwäimol so vil Chind wie dr israelisch Durchschnitt, währed die christliche Araber e chli weniger Chind als dr Durchschnitt händ.
Bevölkerigswachstum
Nach de Gründig vom Staat Israel im Jahr 1948 händ uf em israelische Gebiet öppe 806.000 Mänsche gläbt. I de folgende Jahr isch d Bevölkerigszahl starch gstige. De Zuewachs isch de Immigration vo de Jude us Europa und us einige arabische Staate z verdanke gsi.
Bevölkerigsdichti
Israel wiist e Bevölkerigsdichti vo öppe 381 Iwohner pro Quadratkilometer uf. D Bevölkerigsdichti isch aber unglich verteilt. Gebiet, wo me nid gue drin cha läbe, wie d Negev-Wüsti händ e gringi Bevölkerigsdichti; d Golanhöchene sind ebefalls eher schwach besidlet. Im Arava, dem Teil vom Land, wo am wenigschte Lüüt woonet, läbet uf eim Quadratkilometer durchschnittlich nur 20 bis 30 Mänsche.
D Regierig
Dr Premierminischter wird vom Staatsbresidänt ernännt und muess si Regierig vo dr Knesset la guetheisse. Die wichtigschte Minischterie sind s Minischterium vom Premierminischter, s Usseminischterium, s Verdeidigungsminischterium, s Inneminischterium, s Erziehigsminischterium, s Juschtizminischterium und s Finanzminischterium.
D Juschtiz
Es git drü Instanze: s Fridensgricht (Beit Mischpat haSchalom), s Bezirksgricht (Beit Mischpat mehozi) und s Oberschte Gricht (Beit haMischpat haelion), wo au as en Art Verfassigsgricht (Beit Din gavoah leZedeq, abkürzt Bagaz) fungiert. Wil Israel käi gschriibeni Verfassig hät, hät s Oberschte Gricht i de letschte Jahrzähnt e schtarche Aktivismus afe zeige, und i Frage, wo d Gsetz käi Antwort gä händ, neui Richtlinie gsetzt, anschtatt d Lösig vo de Problem im politische Prozäss z überlah.
Usserdäm git s d Arbedsgricht, d Verchehrsgricht und die religiöse Gricht, wo über Scheidig und anderi Aaglegeheite entscheide, wo de Staat de religiöse Instanze überlah hät.
Parteie
D Parteie wärde vom Staat finanziell underschtützt, je nach dr Zahl vo irne Abgordnete i de Knesset. Si setzed d Lischte vo irne Kandidate zsämme nach verschidnige Syschtem: diräkti Abschtimmige vo de iigschriibnige Parteimitgliider, Wahle a Parteikongräss, Usläse vo de Kandidate dur d Parteifüehrig usw.
Wirtschaft
Israel hät e technologisch hoch entwickleti Märtwirtschaft mit hochem Staatsaatäil. E wichtige Arbetgeber isch wege dem au dr öffetlich Dienst, wo 33 % vo dr israelische Arbetnähmer din schaffe. I dr Industri schaffe 17 %, in Turismus, Handel und Finanze 20 % un 28 % in andere Beriich (Dienstläistige usw.).
Dr Staatshuushalt hät 2016 Uusgabe von umgrächnet 88,7 Mrd. US-Dollar umfasst un Iiname vo umgrächnet 80,7 Mrd. US-Dollar. Dodrus ergit sich e Huushaltsdefizit in Höchi vo 2,4 % vom Bruttoinlandsprodukt (BIP). D Staatsverschuldig isch 2016 bi 121,1 Mrd. US-Dollar oder 62 % vom BIP gläge. I dr letschte Joor hät Israel bi dr Sanierig vo siim Staatshuushalt Erfolg vorzwiise.
Israel isch bi fossile Energiträger (Öl, Ärdgas, Choole), bi Frucht, Rindfläisch, Roostoff un militärischer Uusrüstig vo Import abhängig. Im Land hät s gringi Mängene vo Öl, Phosphat, Pottäsche und Kaolin. Öb Israel Edelmetall und Edelsteine als witeri Bodeschätz hät, wäiss me nöd. Me vermuetet aber grossi Goldvorchoo. Bi Ärdgas dütet sich e Wandel bi dr Importabhängigkait aa, sit vor dr Mittelmeer-Küste vier Lagerstätte entdeckt worde sin. Vom Gasfeld „Tamar“, wo rund 90 Kilometer vor Haifa lit, förderet Israel sit 2014 Ärdgas, wo i d südisraelisch Stadt Aschdod gläitet wird. Mittelfristig will me in Zämmenarbet mit Zypern Ärdgas als Flüssiggas au uf Europa exportiere.
Kanton Schirmeck
Gschìcht
We àm 17. Februar 1800 d Arrondisements ingericht worre sìn, ìsch dr Kànton àls Deil vum Arrondissement Saint-Dié (Vosges)  nej züegschnitte worre.
Israel
Kultur
D Film induschtry isch syt öppe 2000 wältwyt anerchännt. Bsunders engagiert isch si i Theme wie Sexualität und Homosexualität z Israel. Bikannte Regissör sind byspilswys der Assi Dayan, der Eytan Fox, der Amos Gitai und der Eran Riklis.
Literatur
Gsellschaft und Wirtschaft
Kanton Schirmeck
Gmeine
D greschte Gmeine vum Kànton sìn (mìt meh we 2000 Inwohner ànne 1999) gsin:
Crémines
Sprach u Dialäkt
Dr alt Patois (Franc-comtois) vo Crémines isch wahrschynlech ir erschte Heufti vom 20. Jh. uusgstorbe.
Pontboset
Pontboset ghert zue dr Gmainschaft Unité de communes Mont-Rose.
Geografi
Zue dr Gmai ghere d Wyyler Pont-Bozet (chef-lieu), La Place, Frassiney, Savin, Trambésère, Pialemont, Piolly, Vareisaz, Terrisse, Valvieille, Frontière, Écreux, Crest dessous, Crest dessus, Percellette, Folliettaz, Délivret, Fournier, La Bourney, Barmelle, Barmacrepaz, Châteigne. Nochbergmaine sin Arnad, Champorcher, Donnas, Hône, Issogne, Traversella (TO) un Vico Canavese (TO)
Juan Carlos I. (Spanien)
Dr Juan Carlos I. [] (* 5. Januar 1938 z Rom as Juan Carlos Alfonso Víctor María de Borbón y Borbón-Dos Sicilias; die dütschi Form Johann Karl I. brucht me nid, im Geegesatz zu historische Monarche) isch vom 22. Novämber 1975 bis 18. Juni 2014 Köönig vo Schbanie gsi. Er stammt us em Huus vo de Bourbone und isch Mitgliid im Club of Rome und dr Bruederschaft St. Christoph. Dr Juan Carlos I. isch dr eltist Soon vom Juan de Borbón y Battenberg und eso dr Änkel vom Köönig Alfons XIII. vo Schbanie. Si Mueter isch d María de las Mercedes de Borbón y Orléans gsi. Bekannt isch dr Juan Carlos vor allem für die wichdigi Rolle, won er bim Ändi vo dr frankistische Diktatuur und bi dr Iifüerig vo dr Demokratii z Schbanie gspiilt het.
Barfüsserplatz
Dr Barfüesserblatz lit vor dr Barfüesserkiirche, wo hüte s Historische Museum dinn isch. In Blatz iine chömme d Gärbergass as eigetligi Dalstross vo dr Altstadt, d Falknerstrooss, wo 1900 us dr Birsigüberdeckig entstanden isch, d Stritgass as Verbindig zur Freie Strooss, dr Steinebärg und dr Kohlebärg, d Stroosse in dr Lag vo de Gräbe vom innere Muurering und d Steinevorstadt, d Basler Vergnüegigsstrooss, wo an dr Nummere Äis s Diddihuusmuseum dehäi isch und grad wisawii s Stadtcasino mit em berüemte Muusigsaal. En anderi Seenswürdikäit isch dr Samson und Delila-Brunne am Egge vo dr Stritgass.
Drämli
Dr Barfüesserblatz isch noch dr Haltstell Bankverein dr einzig Blatz z Basel, wo vo acht Dramlinie vo dr BVB und dr BLT bedient wird und isch dorum e wichdige Umstiigpunkt.
Dehydratation (Medizin)
In dr Medizin bezäichnet Dehüdratazioon (Sünonüüm: Dehüdratisierig, Dehüdrazioon, Hüpohüdratazioon, Usdrochnig ) wenn eme Körper Wasser feelt. Antonüüm drzue si Überwässerig oder Hüperhüdratazioon.
Ambon (Morbihan)
Verwaltig
vu Ambon isch. Ambon ghert zum Kommunalverband.
Kanton Wasselnheim
Gschìcht
Dr Kanton ìsch àm 4. März 1790, we z Frànkrich d Départements ingricht worre sìn, àls Deil vum domolige Dischtrikt Stroosburi grindet worre.
Zitter em 18. Meie 1871 hàt des Gebiet zem Kreis Molse ghert.
Furchtbar fröhliche Weihnachten
Furchtbar fröhlechi Wienacht (Original: A Merry Friggin' Christmas) isch en US-amerikanische Film us em Dezember 2014, wu dr Joel McHale, dr Robin Williams un d Lauren Graham d Hauptrolle din spile. D Reschy het dr Tristram Shapeero gfiert.
D Musig zum Film isch vom Ludwig Göransson.
Oberrheinischer Kulturpreis
Dr Oberryynisch Kulturpryys (dt. Oberrheinischer Kulturpreis) isch zwische 1966 un 1996 vu dr Johann Wolfgang von Goethe-Stiftig z Basel alljohr an Lyt vergee wore, wu sich uuszeichnet gha hän in Beryych vu dr Heimet- oder Kulturforschig im Elsass, z Bade, in dr Schwyz un z Vorarlbärg. uuszeichnet gha hän. Dr Pryys isch abwächselnd in Frankryych, Dytschland un in dr Schwyz iberreicht wore.
Dylan Llewellyn
Dr Dylan John Llewellyn (* 10. Septämber 1992 z Surrey, Ängland) isch ä englische Schouspiler, mi kennt ne für sini Rollene als Martin «Jono» Johnson in Hollyoaks und James Maguire i dr Channel 4 Sitcom Derry Girls.
Schouspilerei
Im Jahr 2020 het er dr Stewart Irmsby innere Episode vor 9. Staffel vor Serie Call the Midwife gspilt.
Suschtigs
Am 31. Dezämber 2019 isch er inere Episode vo Celebrity Mastermind ufträte wo er sogar gwunne het.
Pontey
Pontey ghert zue dr Gmainschaft Unité de communes Mont-Cervin.
Geografi
Pontey lyt im Augschtdal uf dr rächte Syte vu dr Dora Baltea, churz vor em Boge vu Saint-Vincent.
Gschicht
Dr Grinder vum Huus Savoyen, dr Humbert I mit dr wysse Händ, het anne 1025 s Augschtdal as Leeche griegt. Mid Uusnahme vun e baar Johr (1691, 1704–1706, 1798–1814 zue Frankrych) het s Augschtdal derno zem Huus Savoyen gheert bis anne 1946, d. h. bis dr letscht italienisch Chenig abdankt ghaa het. Wu s italienisch Chenigrych anne 1861 grindet woren isch, isch s Augschtdal zue dr Provinz Turin chuu. Anne 1927 isch s derno ne aigestädnigi Provinz wore. Im Faschismus isch di franzesisch Sproch verbote wore un s het e starki Italienisierigsbolitik gee. Vu 1939 bis 1945 het Pontey dr italienisiert Name Pontesano drait. Noch em Zweede Wältchrieg het s Augschtdal anne 1948 e autonome Sonderstatus griegt.
Thomas Müntzer
Läbe
Zwüsche 1517 und 1519 isch er öfters z Wittebärg gsi. An dr Ostere 1519 het er dr Prediger Franz Günther z Jüterbog verdräte. No im gliiche Johr isch er Biichtvater vo de Zisterzienserinne im Chloster Beuditz bi Wissefels worde. Im Mai 1520 het dr Müntzer dr Johannes Sylvius Egranus in der Mariechille z Zwickau verdräte. Wo dr Egranus zruggcho isch, het dr Müntzer in dr Katharinechille afo schaffe. Z Zwickau het dr Müntzer jetzt e grosses Forum gha, und das het er usgnützt.
Informationstechnik
Bedütig
Digitali Singalverarbeitig und Kommunikationstechnik sind wiederum Grundlage für Rächnernetz. S Zemewachse vu Informationstechnik, Telekommunikation und Unterhaltigselektronik wird darum au hüfig als Informations- und Kommunikationstechnik (IuK) oder Informations- und Telekommunikationstechnik (ITK) bezeichnet.
Steinmetz
E Stäimetz (lat.: Aciscularius bzw. Lapicida, Lapidarius) bearbäitet Naturwärkstäi, Betonwärkstäi bzw. Kunststäi mit Wärkzüüg und Maschine. Si Schwerpunkt lit uf dr handwärklige, geometrische, vilmol bautechnische Arbet noch Blään. Äänlig schafft dr Stäibildhauer, wo aber sterker gstalterisch isch. Z Dütschland absolviere d Bildhauer und d Stäimetz die erste bäide Usbildigsjoor gmäinsaam.
Birr AG
Geographii
De Gmeindsbann isch 505 Hektare gross, dodervo sind 176 Hektare Wald und 151 Hektare überbaut. De höchschti Punkt isch uf em Chäschtebärg uf 645 Meter, der tüüfschti uf 390 im Birrfäld.
Riedhausen
Wappa
D Blasonierung: „In Rot en richtung Flosse rechtsrum krumma aufspringenda silberna (weißa) Fisch.“
Externsteine
s Felsrelief vo de Chrützabnaam
S wichtigste Werch a de Externstai isch s Relief vo de Chrützabnaam. Da Relief isch di ältisti und woll au di wichtigsti romanischi Grossplastik vo Tütschland und isch noch byzantinische Vorbilder gschaffe wore. S Relief isch direkt in Fels ineghaue wore und isch sorgfältig uusgschaffe wore und no hüt guet erhalte. S Relief werd in Aafang vom 12. Joorhundert datiert.
s Arkosolgrab
Underhalb vom Fels Ia isch e Staigrab (Arkosol) in Fels ghaue wore, mitere düttliche Nische för de Chopf. Die Art vo Gräber sind i de christliche Katakombe vo Rom und au sus guet bizüügt. Spuure vomene Bigräbnis sind aber nöd gfunde wore, drum werd au vermuetet, as da Grab symbolisch i de Passionziit bruucht woren isch.
s Turnzimmer
S Turnzimmer, au s oberi Chappeli oder Sazellum gnennt, isch ufem Fels II, de Zuegeng erfolgt hüt öber e Brugg vom Fels III her. Dör e Felssturz isch e Tail vom Chappeli abbroche. Nochem Erich Kittel söll s ober Chappeli e Noobildig vom Golgathachappeli sii.
Jesus Christus
De historisch Jesus
Jesus isch vermuetlich zwüsche 7 v. Chr. und 4 v. Chr. z Bethlehem, emene Dorf südöschdlich vo Jerusalem, oder z Nazareth uf d Welt cho, as Soo vom Zimmermaa Joseph und vo de Maria. Sini Familie sind Nochkome vom jüdische König David gsi. Ufgwachse isch er i de Nöchi vo Nazareth und drum werd er au Jesus de Nazoräner oder Jesus vo Nazareth gnennt. Er isch jüdisch ufgwachse und het sicher Hebräisch glernt, wo di hailigi Sprooch vo de Jude isch, d Umgangssprooch isch aber dozmol Aramäisch, d Sproch vo de Aramäer, gsii. I sinere Juged isch de Jesus is Umfeld vom Johannes em Toifer cho. Er het vonem nöd nu d Taufi im Fluss Jordan öbercho, sondern isch vonem au religiös prägt wore. Nochem Märtyrium vom Johannes het de Jesus afange öffetlich predige und het sini erste Schüeler um sich versammlet. Er het aber vor alem as Hailer und Exorzist gwürkt und isch mit ere ängere Gruppe vo zwölf Schüeler oder Apostle bezihigswys 70 Mane oder Jünger im Land umezoge.
Hailsgschicht
De hailsgschichtlichi Jesus isch vo sinere Muetter Maria vom Hailige Gaist empfange und i Parthenogenese (Jungfrauegeburt) uf d Wält brocht worde (Wienachte) und somit Gottes Soo. Bi sinere Taufi dur de Johannes dr Täufer (Draichüngetaag) hett Gottes Gaist as e Tuube ihn erfüllt und e Stimm vom Himmel het verchündet: »Da isch min gliebte Soo«. Drufabe isch er draimol vom Tüüfel i Versuechig brocht worde. Wäred sinere Wanderschaft vollbringt er 33 Wunder und weckt au drai Toti zum Lebe uuf. Vor sinnere Festnahm z Jerusalem hät er mit sine Apostl s Pessach als s letschti Obigmool gfyred, wa hüt de Grüen oder Hochi Donnstig isch. Noch sinere Chrüzigung (Charfritig) stigt er is Tooteriich abe, stood aber noch drai Tag (Oostere) vom Dood uff, besigt de demit für immer, und erschiint immer wider sinene Jünger öber e Duur vo vierzg Tag (Uferstehig vo Jesus Christus). Denn fart er endgültig in Himmel (Uuffert) und sitzt zu de Rechte vo sim Vatter, em Herrgott. Zäme mit imm und em Hailige Gaist, wo mit em 40 Tag spöter d Apostl erfüllt worde sinn (Pfingste) bildet er d Trinitas, d Draifaltigkait oder d Draiainigkait.
Grosser Belchen
De Gipfel isch wie bim Faldberri oder´m Schwàrzwàld-Belche kahl - àwwer nit durich menschlichi Aktivitäte („Chaumes naturelles“). De „Route des Crêtes“ (Vogesekamm-Stross) löift em Oschte um de Gipfel erum fihrt in 1.343 Meter Heehe ewwer de Pass (Col du Haag) zwesche´m Markstein un´m Hartmannswillerkopf (frz. Vieil Armand). Unterhalb vum Gipfel het´s öi do e Gaschthüs.
Schlacht bei Mohács (1526)
Vorgschicht und d Schlacht
D Osmane häi 1521 Belgrad erooberet und häi 1526 e Fäldzuug gege Ungarn undernoo, wo das de Osmane käi Dribut het welle zaale. Im Süleyman si Armee isch öbbe 60'000 bis 70'000 Maa stark gsi, drunder 10'000 Riter („Sipahis“) und 12'000 Janitschaare, dr Ludwig het 25'000 bis 40'000 Drubbe ghaa, die mäiste drvoo Buure. D Understürzig won er druf gwartet het, isch nid aachoo, und wo die osmanischi Kawallerii in dr Nööchi gsi isch, häi sä d Ungare mit iirer ganze schweere Riterei aagriffe, si in e Hinterhalt glockt worde und vo dr osmanische Artillerii (Topçu) ufgriibe worde. D Ungare si in Panik groote und gflüchdet. Dr Köönig Ludwig II. isch im Bach Csele verdrunke und 24'000 Manne si umchoo, drunder 4000 Panzerriter. D Osmane häi s Dorf Mohács aabebrennt und alli Buure in dr Umgääbig und alli Gfangene umbrocht. Dr Süleyman isch am 10. Septämber z Buda aachoo, het sich denn aber wider zruggzooge und mee as 100'000 Ungare in d Sklaverei entfüert.
La Trinité-sur-Mer
Geografi
La Trinité-sur-Mer lyt am Atlantik, 21 km vu Vannes un 31 km vu Lorient uf ere Hechi zwische 0 m un 31 m iber Normalnull. Nochbergmaine sin Saint-Philibert im Norde un Oschte, Plouharnel im Nordweschte, Carnac im Side un Weschte un Locmariaquer im Sidoschte.
Wingen
Gschìcht
Wìnge hàt friejer wie dr Nochberort Klimbàch züe dr Herrschàft Hoheburi ghert.
Arzon
Gschicht
Arzon isch zum erschte Mol gnännt wore anne 836 as Ardon in Rowis (878: Ardon Rouuis, 1387: Arzon, 1630: Arzou, 1630: Darzon, 19. Jh.: Locmaria d'Arzon).
Lateinisches Kaiserreich
Gschicht
Im Merz 1204, äi Moonet bevor si Konstantinopel erooberet häi, häi d Venezianer und d Franke e formelle Verdraag abgschlosse, wie si s Byzantinische Riich (die sogenannti partitio terrarum imperii Romaniae) wurde under sich ufdäile. Si häi abgmacht, ass d Stadt blünderet wurd zum die fränkische Schulde abzzaale und ass e „latiinischs“ Riich (im Geegesatz zum „griechische“, byzantinische) iigrichdet wurd. Dr Herrscher wurd e Kaiser si, wo vo je säggs fränkische und venezianische Waalmanne ernennt wurd. Noch dr Erooberig vo dr byzantinische Hauptstadt am 13. April 1204 isch dr Verdraag in Chraft drätte. Zum erste Kaiser dr Balduin vo Flandere gweelt worde, was niemer erwartet hätt, wil s dr Bonifatius vo Montferrat gsi isch, wo as Aafüerer vom Chrüzzuug gulte het.
Bettina Obrecht
Eerschtlääsebiecher
Duden Lesedetektive
Schlier (Gemeinde)
Verwaldong
D Schuldese ischt d Katja Liebmann.
Admiralitäts-Inseln
Gschicht
Im Erschte Wältchrieg sin d Insle anne 1914 vu Auschtralie eroberet wore, wu speter derno au s Verwaltigsmandat fir dr gsamt Bismarck-Archipel vum Velkerbund iberchuu het.
Waldburg (Württemberg)
Geografi
D Gmarkong setzt sich zemme ous 54,8 % Landwirtschaftsfleche, 35,7 % Wald, 8,3 % Sidlongsfleche ond 1,2 % sonschticher Fleche.
Ermanarich
de böös Ermenrich
De Ermenrîch werd i de tütsche Heldesaag as zimli schlecht dargstellt. Er isch de König vo Gâlaber (Kalabrie) und vo Püllen (Apulie) gsii und het uf Aaroote vo sim Rootgeber nöd nu d Harlunge, sini Neffe, sondern o si Soo Friderîch umbringe loo und sin andere Neff, de Dietrîch vo Berne vertribe.
Augan
D Gmai ghert zum un zum Arrondissement.
Dialekt
Dr traditionell Dialäkt vu Augan ghert zum Gallo.
Greuthungen
Si hend bis anne 376 di nordpontischi Ebini nördlich vom Schwarze Meer biwont, zwöschet de Flüss Bug und Don. Da Land hend si Oium gnennt. Das isch i dr Gotische Sprooch ''*Aujom,00 was uf Düütsch «Aue» bedüütet.
Um 370 het de König Ermanarich öber d Greuthunge gherrscht. Nochdem de ane 375 bim Iifall vo de Hunne gstorben isch, sind d Greuthunge vom hunnische König Balamber underworfe wore. E grosse Tail aber isch under de Heerfüerer Alatheus und Saphrac ane 376 öber d Donau is Römische Riich gfloche. Im Joor 386 sind e Tail vo de Greuthunge underem Odotheus i de römische Provinz Phrygia i de hütige Türkai agsidlet wore.
Ermatingen
Geografy
zu dr gmeind ghört au Trübeltinge.
Därligen
Tärlige (amtlech Därligen) isch e politischi Gmeind im Verwautigschreis Inderlache-Oberhasli im Kanton Bärn, Schwyz.
Geografi
Tärlige ligt am südleche Änd vum Tuunersee. D Gmeindsflächi bsteit us 21,9 % langwirtschaftlecher Flächi, 60,9 % Waud, 5,7 % Sidligsflächi u 11,5 % süschtigi Flächi. D Nachburgmeinde si Unterseen, Inderlache, Maate bi Inderlache, Wilderswiil, Saxeten u Leissige.
Wirtschaft
D Arbetslosigkeit isch im Jahr 2011 bi 3,0 % gläge.
Buttwil
Gschicht
Wo d Eidegnosse im 1415 de Aargau eroberet händ, isch Buttu en Teil vom Amt Muri vom Freiamt worde, enere gmeine Herrschaft. Im März 1798 send d Franzose e d Schwiiz iimarschiirt und händ di Helvetisch Republik usgrüeft. Bäsibüre het e dere Ziit zum Kanton Bade ghört, wo 1803 zum neue Kanton Aargau cho isch. Bis es 1816 isch Buttu zämme mit Muri, Arischtau und Gältu e Chreisgmeind gsi.
Pré-Saint-Didier
Politik
D Burgermaischteri vu Pré-Saint-Didier isch d Alessandra Uva.
Markus Manfred Jung
Dr alemannisch Dichter
1995 hän dr Wendelinus Wurth (Verleger), dr Markus Manfred Jung (Lektor) un dr Franz Handschuh (Grafiker) dr Drey-Verlag z Guetach grindet. Die drei häbn si gchännt vu dr regionale Kulturzytschrift D’Deyflsgiger, wu si in dr 1980er Johr zäme mitgmacht ghaa hän. Fir syy Programm het dr Drey-Verlag am 18. Jänner 2007 z Charlsrueh "Landespreis für literarisch ambitionierte Kleinverlage" iberchuu, wu mit 12 500 € dotiert isch.
In syre Laudatio uf dr Jung bi dr Verleihig vu dr Johann-Peter-Hebel-Gedenkplakette vu dr Stadt Huuse het dr Volker Habermaier iber dr Jung gsait:
Tugend
Katalöög vo Tuugende
Au dr Konfuzianismus kennt fümf Tuugende: d Menschligkäit (仁), d Grächtigkäit (義), s ethische Verhalte (礼), d Wiishäit (智) und d Güeti (信).
Krzysztof Penderecki
Lääbe
Dr Penderecki isch z Dębica bi Rzeszów uf d Wält chuu. Sy Vater het en scho frie d Liebi zue dr Musik byybroocht, scho ase chlai het er Gyyge- un Klavierunterriicht iberchuu. Är het Kumpesizioon an dr Musikakademy Krakau bim Artur Malawski un em Stanisław Skołyszewski studiert un privat bim Franciszek Skołyszewski. Dernääbe het eran dr Universitet Krakau Filosofy, Chunscht- un Literatuurgschiicht studiert. Anne 1958 het er s Studium mit em Diplom abgschlosse.
Im nämlige Joor het er e Profässuur fir Kumpesizioon an der Musikakademy Krakau ibernuu. Vu 1972 bis 1987 isch er Räkter vun ere gsii. Zwische 1966 un 1968 isch er au Dozänt an dr Folgwang-Hochschuel z Essen gsii. Dr Penderecki isch Eerevorsitzer vum Kuratoorium vum Inschtitut fir kulturälli Infrastruktur Sachse z Görlitz gsii. Ab 1976 het er z Lusławice gläbt. Anne 1988 isch er zum eerschte Gaschdirigänt vum NDR-Sinfonyorcheschter Hamburg gweelt woore. 2001 isch er dr elft Kumpenischt bim jeerlige Kumpenischteporträt vum Rheingau Musik Festival gsii. Är het au guet Dytsch gschwätzt. Im Friejoor 2020 isch dr Penderecki z Krakau im Alter vu 86 Joor gstoorbe.
Auray
Auray (bretonisch An Alre) isch e franzesischi Gmai im Département Morbihan in dr Region Bretagne.
Geografi
Auray lyt am Fluss Loc'h, wu ab do Auray haißt, d Oberstadt am linke Stade, s Hafeviertel am rächte Stade. Bis uf Vannes sin s 17 km, bis uf Lorient 29 km.
Gschicht
Auray isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1069 as catrum Alrae (1081: Alrae, 1129: Auray, 1136: Auraio, 1187: Alraycum, 1208: Alraium, 1233: Elrayo, 1241: Elraii, 1278: Olraium, 1282: Aurray, 1291: Aureio, 1309: Aurey, 1309: Elray, 1371: Aulrey, 1371: Aureyo, 1371: Auroy, 1371: Auroyo, 1371: Aurrayo, 1371: Aurroyo, 1437: Tenoualray, 1453: Alraii, 1561: Aulray, 1717: Auray evêché de Vennes).
Wilhelmsdorf (Württemberg)
Verwaltong
Wilhälmsdorf hot mit dr Gmoe Horgazäll a Verwaltongsgmoeschaft vereibart.
La Vraie-Croix
Name
Dr Name La Vraie-Croix („s wohr Chryz“) chunnt no dr Legänd vun eme Ritter us em Johanntierorde, wun ne Sprysse vum Hailige Chryz vun eme Chryzzug mitbrocht heeb. Uf syre Ruckrais sei er dur s Dorf durechuu un heeb do ibernachtet. Am negschte Morge sei dää Sprysse verschunde gsii, druurig sei er derno wyterzooge. D Bewohner vum Dorf heebe dää Sprysse aber in eme Graagernäscht in ere Wyssdornhecke gfunde. Si heebe dää Sprysse mitgnuu, aber am negschte Daag sei er wider im Näscht vum Graager gsii. Derno heeb si bschlosse an däre Stell e Kapäll fir die Reliquie z böue.
Nachfolgestaat
Noochfolgerstaat (au Sukzessioonsstaat) säit mä im allgemäine Sproochgebrauch eme Staat, wo s Staatsgebiet oder e Däil vom ene Staat, wo usenandergheit oder chliiner wird, übernimmt oder uf däm sim Territorium nöi entstoot. Sit em Ändi vom „Iisige Vorhang“ sött mä in däm Zämmehang zum Bischbil d Noochfolgerrepublike vo dr Sowjetunion, vo Jugoslawie und und vo dr Tschechoslowakei erwääne.
Rothenburg
Ort und Gmeinde:
Adrien Finck
Lawe
Dr Finck hàt z Milhüüse s Baccalauréat gmàcht un àn dr Üniversitete Stroßburi un Paris stüdiert. 1973 het er dr Rüef uf e Professür fìr ditscha un elsassischa Literatür àn dr Université Marc Bloch Stroßburi bikumma. Sin Forschungsschwarpunkt isch d elsassisch Literatür gsin. Dernawe het er öi Àrwete züe dr Warik vum Georg Trakl, em Friedrich Hölderlin un em Rainer Maria Rilke pübliziert. 1993 ìsch er emeritiert worre.
Tal der Könige
S Daal vo de König (Arabisch: وادي الملوك Wadi Biban el-Muluk) isch es Daal im Süde vo Ägypte uf em Weschtufer vom Nil.
Alsace d'abord
Gschicht
„'S Elsass zuerst” (Alsace d'abord) het Kontakt zue andre rechtspopulistische europäische Parteie wie nem Vlaams Belang im belgische Flandere oder dr italienische Lega Nord.
Wahlergebniss
D' Wahlergebniss bi dr Regionalwahle (alli 6 Johr):
Asen
D Ase (aisl. áss Sg.; æsir Pl.) sind i de nordische Mythologi d Götterfamili, wo vom Odin abstammt. Im ghöret vor alem Götter vo Herrschaft, Macht und Recht zue, wäred di anderi Götterfamili, d Wane för Fruchtbarkait und Woolstand zueständig sind. Allerdings werdet di wichtigste Wane mengisch au Ase gnennt, aber nie handcherum. D Ase wonet i de Burg Asgard und för e paar Götter werd no de Name vom Palast aggee.
James Weddell
Biographii
Dr Weddell het welle go Robbe fange, isch uf d Falklandinsle, won er 1819 bis 1820 überwinteret und d Meeresgebiet um d Insle ume erforscht het. Im Januar 1820 isch er zrugg uf Ängland und isch im Septämber 1821 vo London zum zwäite Mol zu de Falklandinsle gseeglet. Uf de Südlige Shetlandinsle si d Robbe aber scho so stark bejagt worde, ass är und sini Partner nöiji Jagdgründ si go sueche. Si häi die Südlige Orkneyinsle gfunde, wo erst grad vom George Powell (1794–1823) entdeckt worde si. Im Juli 1822 si si wider zrugg in Ängland gsi.
Rimella
Yywooner
D Yywoonerzaal isch z Remmalju syder em 19. Joorhùndert al mee zrùg gange. In e Dail Wyyler woond midlerwyyli nieme me, z. B. en du Niidru, en dun Oobru, Eebe, zum Trog, Riiwu, zum Summerziànu.
Verwaldig
Dr Schindeg (ital. sindaco, dr Bùùrgemaischder) vù Remmalju isch syder 2015 dr Riccardo Peco.
Vandœuvres
Vandœuvres (frankoprovenzalisch [] ) isch e bolitischi Gmai im Kanton Gämf in dr Schwyz.
Geografi
Nochbergmaine sin Collonge-Bellerive im Norde, Choulex im Oschte, Thônex im Sidoschte, Chêne-Bourg im Side, Chêne-Bougeries im Sidweschte un Cologny im Weschte.
Colombischlössle
Gebei
S Colombischlessli isch in dr Johre 1859 bis 1861 uf em Gländ vu dr ehmolige Baschtion Saint Louis baut wore, dr Friburger Stadtbefeschtigung, wu umfunktioniert wore isch zue me Garte. D Ufdraggeberi isch d Grefi Maria Antonia Gertrudis von Zea Bermudez y Colombi gsi, wu des Gebei als Wittfrauesitz het baue loo. D Blän het dr Friburger Architekt Georg Jakob Schneider entworfe, wu als Vorlag fir sini historisch Villa dr gotisch Tudorstil vum englische Mittelalter gwehlt het.
Thomas Jefferson
Noch de amerikanische Unabhängigkeit isch Jefferson Botschafter in Frankriich gsi, dann amerikanische Usseminischter un Vizepräsident. 1800 isch er zum 3. Präsident vo de Vereinigte Staate vo Amerika gwählt worde. Während sinere Präsidentschaft hän d' USA s' Gebiet vo Louisiana ufkauft, und de Jefferson hät des Gebiet dann durch d Expedition von Lewis und Clark erforsche loh. 1809, noch zwei Amtsperiode, hät sich de Jefferson uf siim Landsitz Monticello in Virginia zruckzoge, wo er am 4. Juli 1826, also genau 50 Johr noch de Verkündigung vo de Unabhängigkeitserklärig, gstorbe isch.
Chinesische Astrologie
Schlüssu zur bestimmig vom Geburtstag
Ds Ergäbnis isch d Gstirn-Zau und cha usem eigentliche Schlüssu ersehe wärde.
Kanton Buchsweiler
Gmeine
<references group="A" />
Därstetten
Politik
Bi de Nationauraatswahle 2011 het s das Ergebnis ggää: BDP 15,1 %, CVP 0,1 %, EVP 2,9 %, FDP 2,6 %. GLP 1,0 %, GP 3,1 %, SP 3,3 %, SVP 62,2 %, Suschtigi 9,7 %.
Sprach u Dialäkt
Bir Vouchszeuuig 2000 hei vo de 879 Ywohner 96,9 % Dütsch aus Houptsprach aaggää, 0,9 % Französisch u 0,2 % Italienisch.
Wanen
De Wanechrieg
Uursprünglich hend d Wane und d Ase unvermischt mitenand glebt. Do hend d Wane d Gullveig zu de Ase gschickt, doch die hend si is Füür gheit und si isch verbrennt, aber zum Vrstuune vode Ase wider uferstande, wil d Wane anders weder d Ase zauberchundig gsii sind. Drüümol hend d Ase d Gullveig verbrennt. Wege dem Frevel het s en Chrieg zwüschet de Wane und de Ase gee. Well de Champf sich aber i d Längi zoge het, oni as ai Famili d Öberhand gwune het, hend si sich dezue entschlosse Fride z mache und sich gegesittig Gaisle z schicke. D Ase hend de Hönir und de Mimir zu de Wane gschickt, die sebe aber hend di beste Lüt vonene zu de Ase gschickt, de Njörd und sini baide Chind, d Freyja und dr Freyr. Und as Aid hend all Götter, d Ase und d Wane, ine Chessi gspoizt und us dem Saft hends de Maa Kvasir gschafft, wo s Wüsse vo all dene gha het, wo is Chessi gspoizt gha hend.
Aphrodite
Geburt
Noch em Hesiod isch d Afrodite d Dochder vom Ouranos, drum werd si au Aphrodite Ourania gnennt. Däm si Soon Kronos het em s Gmächt mit ere Sichle abgschnitte und si ins Meer gheit. S Bluet und dr Soome häi sich mit em Meer vermischt, und us em Schuum wo s gee het, isch d Afrodite uf d Wält choo. Dr Zephyros het si zerst uf Kythera brocht und denn uf Züpere, wo si wil si blutt gsi isch, sich hinder eme Mürtestruuch versteckt het. D Hoore häi di gschmückt und denn isch si de Unstärblige vorgstellt worde.
Dr Aphrodite iiri Liebschafte
D Afrodite isch mit em Hefaistos, em Gott vom Füür und dr Schmiidkunst, verhürootet gsi und het en die ganz Zit mit Stärblige und Unstärblige betrooge. Iiri langi Bezieig zum Chriegsgott Ares isch notorisch gsi, und mit iim het si dr Eros, d Harmonia, dr Phobos, dr Deimos und dr Anteros ghaa – wie s dr Demodokos bi de Faiake im ene burleske Lied verzelt.
Pierre Henry (Lehrer)
Dr Pierre Henry, wo am 18. Septämber 1932 z Pruntrut uf d Wält cho und am 10. Dezämber 2008 im Wyler Miserez, wo hüt i dr Gmeind La Baroche lyt, gstoorben isch, isch e Schwiizer Lehrer und Mundartforscher gsi.
Ballett
Vorkomma
A Ballett kôô entwedr a reins Schau- ond Pronkstick sei odr a dramadischa Kunschtform, wo de Zuaschauer a ganza Gschicht vrzehlt. Beim ledschdera Fall schbricht mr vo-ma Handlongsballett, wo en dr Regl selbschdendig drherkommt. S Schau- ond Pronkstick drgega fendet mr meischdens als Eilag en-ra andra Gaddong, zom Beischbiil en-ra Opr, en-ra Operedde, em-ma Musical odr em-ma Drama, seldener als selbschdendiga Form.
Pierre Henry (Lehrer)
Es eigets Projäkt isch s für iin gsi, d Familienääme im Jura go aazluege. Das Wäärch het dr Dälschbärger Archyvaar André Rais i de 1960er Joore agfangen und es isch e zimli e groossi Gschicht woorde; dr Henry het zletscht es ticks Familienamebuech mit fasch drüütuusig «Patronym» zämetreit, wo s d Nääme vo de Lüüt im Kanton Jura und au im Bärner Jura drin het, und zwar alli die, wo dr Genealoog us dr lange Zyt vom zwölfte bis is zwänzigschte Joorhundert gfunde het.
Krypta
As Vorlöifer vo dr Krüpte (gr. κρύπτος: ‚versteckt‘, ‚ghäim‘) gälte die früechristlige, underirdische Graabaalaage vor de Muure vom antike Rom. Über e baar vo dene Greeber het mä spööter Chille baut, wie z. B. Alt-St. Peter z Rom, wo uf em Graab vom Jünger Petrus baut worde sig. S Graab befindet sich in de mäiste Fäll under dr Apsis, in dr Romanik mänggisch under em Westchor. S äigentlige Häiligegraab under em Altaar isch mänggisch e chliine Ruum, wo mä aber nid iine chaa und wird as Confessio bezäichnet.
Ballett
Gschicht
De erschde ganz grauße Ballett entstandet em 19. Jôhrhondert, zom Beischbiil 1841 em Adolphe Adam sei „Giselle“, 1870 em Léo Delibes sei „Coppélia“. So om dui Zeit rom keimt au en Russland a bedeidenda Ballett-Kuldur, bsonders mit „Schwanensee“ ond „Dornröschen“, boide mit dr Musik vom Peter Tschaikowski. Em friha 20. Jôhrhondert setzt dr Sergei Djagilew kinschtlerische Schwerponkt, zerscht en Russland ond schbätr au außerhalb vo seira Hoimet. Dr sell regt vrschiidene Kombonischda drzua ôô, Ballett-Musika zo schreiba, zom Beischbiil sein Landsmôô Igor Strawinski ond da Franzosa Maurice Ravel. 1911 grendet dr Djagilew z Paris d „Ballets Russes“, reist mit sellra Trubbe en ganz Eiropa rom ond leest ibrall Begeischtrongsstirm aus. So kommt’s, dass sich dui Ballett-Konscht em Lauf dr Zeit au en soddiche Lendr etabliira kôô, wo vôrher dô drmit et viil am Huat ghet hend, zom Beischbiil en England, en Deitschland ond en de USA.
Vandalen (Begriffsklärung)
Vandale bezeichnet:
Alpen-Weissling
De Alpe-Wiisslig (Pontia callidice) isch e Summervogel, wo i de Berge vorchunnt.
Kloster Einsiedeln
Gschicht
Nach em erschte Chloschterbrand vo 1029 isch vo 1031 bis 1039 e dreischiffigi Basilika mit ere Krypta bout worde. D Grundform vo dem zwäite Chloschter isch bim schpätere Barockbou überna worde. E zwäiti Basilika (s Undere Münschter) isch 1230 im Hof bout worde. Nach eme Brand im Jahr 1465 isch s undere Münschter iigwölbt worde. 1509 und 1577 häd d Chile wider prune.
Dintikon
Geographii
Nochbargmeinde sind Händschike im Norde, Villmerge im Oschte, Seenge im Süde, Egliswil im Weschte und Ammerswil im Nordweschte.
Gschicht
S erschti Mol taucht Dintike in de Namesform Tintinchova in ere Urkung us em 893i uf. Dintike het im Mittelalter de zerscht de Grafe vo Länzbrg ghört, ab em 1173i de Kyburger und ab em 1264 de Habsburger. Wo d Eidgnosse im 1415 de Aargau eroberet hei, isch Dintike zu Bärn cho, wo im 1528 d Reformation iigführt het. Im März 1798 sin d Franzose in d Schwiiz iimarschiirt un hei di Helvetisch Republik usgruefe. Dintike ghört sither zum Kanton Aargau.
Mittlerer Weinschwärmer
De Mittleri Wiischwärmer (Deilephila elpenor) isch e Flipper, wo scho i de Dämmerig flüügt.
Juan-Fernández-Archipel
D Juan-Fernández-Insle oder dr Juan-Fernández-Archipel si en Inselgrubbe (Archipel) im südlige Pazifische Ozean, wo zu Chile ghört. Dr Archipel lit zwüsche 601 km (Robinsón Crusoe) und 747 km (Alejandro Selkirk) westlig vom chilenische Festland, öbbe uf dr Bräiti vo Valparaíso und bestoot us drei Insle:
Archäologisches Museum Colombischlössle
Dr Schwerpunkt vum Museum litt uf dr menschlige Entwicklig am Ober- un am Hochrhii vu dr Altstaizitt bis in s frie Mittelalter. D Daueruusstellig zaigt wichtigi archäologischi Fund us Sidbade. Zue dr Glanzliechter vu dr Uusstellig zelle e Gagatfigirli us em 10. Johrhundert v. Chr., remisch Glas oder Runeziignis, wie dr Runestab vu Nidinge us em 6. Johrhundert. In dr Schatzkammere im Kellergschoss were richi Schmuck- un Waffebiigabe us alamannische Greber vu Hiifinge (Schwarzwald-Boor-Krais) presentiert. D Funde sin bis uf wenigi Uusnahme Dauerleihgabe vum Land Bade-Wirtteberg.
S Museum bietet Schuelklasse un Kinder e braiti Palette vu museumspedagogische Aagebott, wu si selber uusbrobiere kenne, wie in dr Staizitt zum Beispil Fiir gmacht worre isch oder Doongfeß brennt worre sin. Im Huus het s au e Presenzbibliothek mit archäologische Fachpublikatione.
Burgruine Burgholz
Vu dr ehmolige Burgaalag sin hite no dr Burghigel, Muurräscht un dr Halsgrabe erhalte.
260er
Säller Artikel behandlet d Johr 260 bis 269 vu dr christliche Zittrechnig.
Alemannischi Gschicht
S Johr 260 markiert dr Afang vu dr hütige Alemannia, also vum hütige alemannische Sidligsgebit, un isch dorum e Schlüsseljohr in dr alemannische Gschichte.
Römischs Riich
An dr Ostgrenze vum Römische Riich wird dr Kaiser Valerian vu dr persische Sassanide gfange gnumme un stirbt einige Johr später in dr Gfangeschaft. Si Mitkaiser Gallienus ibernimmt – siht mer vu Gallie ab – d Regierigsgwalt. D Sassanide proklamiere degege dr General Regalianus, wo ebefalls vu ihne gfange gnumme worre isch, zum Kaiser, um e vu ihne abhängigi Regierig z installiere.
Interclub
Gruppespiil
Jedes Team, wo sich für dä Interclub agmeldet hed, wird in ä 4er Gruppä iteilt, usser NLA, wo inärä 6er Gruppä spilet und dä 3. Liga wo inärä 5er Gruppä iteilt wird. Jedes gwunneny Match bringt dä Mannschaft ein Punkt. Es wird usserdem Sätz so wie Games zählt. Es wir immer best of 3 gspilt und bim Stand vo 6:6 wird dä Satz im Tiebrake usgspilt. In ärä Gruppä spilt jedes Team gegä jedes andery Team. Di Heim und Uswärtsspiil wärdit vo Swiss-Tennis usglost. I dä Regel sorgt s Heimteam für d Verpflegig vo dä Spieler.
Rudolf Schoch (Philologe)
Uusbildig und Dissertazioon
De Schoch isch im hindere Töösstaal im Zürioberland uufgwachse. As Jüngling isch er dän a s Seminaar Chüsnacht choo und deet zum Leerer uuspildet woorde. Drufabe hät er 1873/1874 und wider ab em 1877i a der Uniwërsitëët Züri Gërmanischtik gstudiert. Promowiert hät er a de Filosoofische Fakultëët am 30. Aprile 1881 mit em Theema «Über Boners Sprache». Der Uelrych Boner isch en Dominikaanermönch z Bëërn gsy, wo i der eerschte Helfti vom 14. Jarhundert latynischi Faablen i s Alemanisch übersetzt hät; d Samlig hät de Name «Der Edelstein» ghaa.
Sys wyter Schaffe as Leerer und Usegäber vo alte Täggscht
A de Kantonsschuel z Züri hät de Schoch vo 1881 bis 1918 d Fächer Tüütsch und Gschicht ggëë.
Achstetten
Geografi
D Gmarkong setzt sich zemme ous 78 % Landwirtschaftsfleche, 2,7 % Wald, 15,5 % Sidlongsfleche ond 3,8 % sonschticher Fleche.
Diemerswil
Diemerswiu (amtlech Diemerswil) isch es Dorf i dr Gmeind Münchebuchsi im Kanton Bärn, Schwyz.
Gschicht
Diemerswiu isch zum erschte Mal gnennt worde im Jahr 1257 aus Diemarswile (1275 Ditmarswile, 1299 Dyemerswil, 1302 Diemerswile).
Ywohner
Quäuue: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Uusländeraateil isch 2010 bi 1,5 % gläge.
Wirtschaft
D Arbetslosigkeit isch im Jahr 2011 bi 0,7 % gläge.
Praxidike (Mond)
Entdeckig
D' Praxidike isch am 23. November 2000 vu dr Astronome Scott S. Sheppard, David C. Jewitt, Yanga R. Fernández un Eugene A. Magnier entdeckt worre un het zuenächst die vorläufig Bezeichnig S/2000 J 7 erhalde.
Islamische Zeitrechnung
D Mönet
S islamische Joor bestoot us zwölf Mönet
D Wuchedääg
D Wuche bestoot us siibe Dääg. E Daag goot vom Undergang vo dr Sunne bis zum neggste Undergang vo dr Sunne.
Schloss Ofteringen
Gschichtè
S sin Bsitzaaschprüch durch dè Grõfè vo Fürschtèbärg gfolgèt, doch 1810 isch Rhynau widder voll im Bsitz vo Oftringè gsi.
Rhêmes-Notre-Dame
Geografi
Rhêmes-Notre-Dame lyt im Val di Rhêmes, eme Sytedal vum Augschtdal.
Eduard Mörike
De letschde Johr en Stuegert
Dr letschde Wohnort vom Merike ischt Stuegert. Weil’r abr vo seira mickriga Rende et leaba kâ, muass’r sich ebbes drzuavordeana. A Âstellong – wenn au bloß a baar Stond en dr Woch – fendet’r am Kenigin-Katharina-Stift, ama Gymnasiom bloß fir Mädla, wo-nr Onderricht geit en Litradur, Deitsch ond Ufsatz.
1851 heiradet’r d Margarete von Speeth. Dui ischt a Dochtr vo ma haua Milidär ond kadolisch. Mit em Haus leabt noh em Merike sei jengora Schweschtr Klara. Dui vorschdoht sich et bsondrs guat mit dr Gretl. Drom geit’s zwischa deane zwoi Weibr oft Schbannonga. Em Lauf dr Zeit wuud dr Merike zwoimol Vaddr, s letschde Mol, wia-nr 50 Johr alt ischt. Bsondrs uffallend ischt, dass dui Familie saumäßig oft d Wohnonga wechslet, manchmol sogar zwoimol em Johr. Trotz Ällam fendet dr Merike noh gnuag Zeit zom dichda. En Stuegert entstandet zwoi vo seine berihmdeschde Prosa-Werk, s „Stuttgarter Hutzelmännlein“ ond „Mozart auf der Reise nach Prag“. Oimol beschwert’r sich bei seira Hauswirde, dass en dr obra Wohnong fascht de ganz Nacht musiziirt worra ischt, „gebeethovelt“.
Messina
Gschicht
Di antiki Stadt isch im 8. Joorhundert v. Chr. vo Grieche gründet wore und het dozmool Zankle ghaiise, wa i de Sprooch vo de iihaimische Sikuler "Sichle" bidüttet. Nochdem de Tyrann Anaxilaos vo Rhegion d Macht über Zankle a sich grisse hett, hett er d Stadt i Messene umbinamst, well sini Familie us de griechische Landschaft Messenie stammt. I de Römerzitt isch Messene i wichtige Handelhafe gsii und Flottestützpunkt.
Ane 550 isch Messene vom ostgotische König Totila eroberet wore. Doch de Chaiser Justinian I. hett d Stadt zruggeroberet, wo ab denn byzantinisch bliben isch. Ane 843 isch Messene vo de Araber eroberet wore und denn 1061 zo de Normanne choo. O denn no isch d Bivölkerig vo de Stadt zumene guete Tail griechisch blibe.
Rapperswil SG
Rapperschwiil (SG) (me sait au Rappi) isch e Schtadt im Südweschte vom Kanton St. Galle i dr Schwiiz. Si isch sit em 1. Januar 2007 en Ortsteil vo de politische Gmaind Rapperschwiil-Jona.
Gschicht
Im Jahr 1358 isch e Holzbrugg über d Landbrugg nach Süüde erschtellt worde. Dem alte Holzschteg vo Rapperschwiil uf Hurde nachempfunde isch 2001 en neue Schteg errichtet worde. Dur Rapperschwiil und über de Schteg füehrt au dr Jakobsweg.
1798 isch di Helbetischi Republik entschtande, dur das hät Rapperschwiil siini Undertaanegebiet verlore und isch em neugschaffene Kanton Linth zuegordnet worde.
Schport
In Rapperschwil-Jona exischtiert e grossi Viilfalt a Schportvereine.
Jupiterpositionen
In dr folgende Tabelle sin die spezielle Positione vum Jupiter (Aspekte) bis 2021 agä.
Allmannsweiler
Dialekt
Dr Dialekt vo Allmãschweiler ghert zom Mittelschwäbisch.
Kanton Lützelstein
Gschìcht
We àm 17. Februar 1800 d Arrondisements ingericht worre sìn, ìsch dr Kànton àls Deil vum Arrondissement Zàwere nej züegschnitte worre.
Zum 22. März 2015 ìsch dr Kànton ufglest wora.
Opposition (Astronomie)
Im Regelfall interessiert numme d'Opposition vume e Himmelskörpers zue dr Sunne vu dr Erde us gsähe, denn in sällem Fall het dr Himmelskörper dr gringst Abstand zue dr Erde un isch die ganz Nacht iber z'sähe, wobi er um die astromonisch Middernacht am höchste iber em Horizont stoht. Allerdings wird debi wäge dr Exzentrizität vu dr Planetebahne dr gringst Erdabstand hüffig nit exakt zum Oppositionszittpunkt erreicht, doch isch die zue beobachtend Differenz vu wänige Däg im Regelfall ohni praktische Bedütig.
Diemtigen
Diemtige (amtlech Diemtigen) isch e politischi Gmeind im Verwautigschreis Frutige-Nidersimmetal im Kanton Bärn, Schwyz.
Gschicht
Diemtige isch zum erschte Mal gnennt worde im Jahr 1257 aus Diemtingen. Bis zum 31. Dezämber 2009 het d Gmeind zum Bezirk Nidersimmetau ghört.
Theologie
Studium
S theologisch Studium isch normalerwiis in verschideni Diszipline unterteilt:
Virginie Schaeffer
Biographie
D Schaeffer Virginie isch en ara oifacha Elsäßer Familie ufgwachsa. Mid sieba Joor hod se mid ihre eldre Schweschdra em Mandolinaocheschdr vom Ord gschbield.