cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Mond
Iflüss vum Mo uf d'Erde
Dr Mo verursacht dur si Gravitation uf dr Erde Gezittewirkige. Ebbe un Flut in dr Meere un im Erdmantel bremse d'Erdrotation un verlängere dodur gegewärtig d'Däg um ebba 20 Mikrosekunde pro Johr. D'Rotationsenergi vu dr Erde wird debi in Wärmi umgwandlet un dr Drillimpuls wird uf dr Mo ibertrait, wo sich dodur um ebba 4 Zentimeter pro Johr vu dr Erde entfernt. Säller scho lang vermuetet Effekt ist sit ebba 1995 dur Laser-Distanzmessige abgsicheret. Dodurch bedingt dät d'Erde in a baar Milliarde Johr im Mo immer die gliich Site zuewende (vgl. bundeni Rotation). Dr Mo dät no ebba dopplet so wit vu dr Erde entfernt si wie hüt un sich deno in bundener Rotation wiider dr Erde anächere. Wohlgmerkt, dät, denn die Rechnig isch ohni d'Wirti gmacht. Sälli isch d'Sunne un wird in ihrer Rote-Riise-Phase scho vorher s'Erde-Mo-System bruzle un durenanderwirble, wenn nit gar vernichte. Dr Mo stabilisiert dur si Adeil am Gsamtsystem Erde-Mo (er enthaldet ebba 80% vum Drillimpuls) au d' Drillax vu dr Erde, dere Lage ohni säller Ifluss nit iber viili 100 Millione Johre so einigermasse stabil hätt blibe chänne. Wär d'Erdax nit iber so langi Zitrüm stabil bliibe, hätte säll gravierendi Konsequenzen fer Johrezitte un Klima un dodemit Läbe un im Läbe si Evoluton gha.
Mythologischi Afäng
Die ältist bekannte Darstellig vum Mo isch e 5.000 Johre aldi Mocharte us em irische Knowth. Als witteri historisch bedütendi Abbildig in Europa isch d'Himmelsschiibe vu Nebra z'nenne.
Dr Mo het bis in d'Nöizitt ini si Faszination nit verlore un isch bis hüt Gegestand vu Romane un Fiktione, vu im Jules Verne sinere „Reise zum Mo“ iber im Paul Lincke si „Frau Luna“ bis hi zum „modernen“ Trüm vu ere Besidelig vum Mo.
Mensche uf em Mo
Chronologischi Liste vu dr 12 Männer, wo bisher dr Mo beträtte hän.
Plonéour-Lanvern
D Gmai ghert zum un zum Arrondissement.
Rita Haller-Haid
D Rita Haller-Haid (* 8. Dezämber 1950 z Rautweil) isch e dytschi Bolitikeri (SPD). Vu 2001 bis 2016 isch si Mitglid vum Landdaag vu Bade-Wirttebärg gsii.
Ossolatal
dr Name
Uf Iteliänisch heisst das Taal Val d’Ossola. Dr ursprünglech Name isch s erschte Mol am Afang vom erschte vorchristleche Joorhundert i de Schrifte vom Claudius Ptolemäus erwäänt, wo vo Oskela Lepontíōn schrybt, was uf Düütsch bedüütet: «Oskela vo de Leponzier»; Oskela, s hüttige Domodossola, isch d Hauptstadt vo däm alte Volch gsi.
Plumergat
Verwaltig
vu Plumergat isch. Plumergat ghert zum Kommunalverband.
D Zäller Wiehnacht
Der Komponischt Paul Burkhard het’s uf Schwyzerdüütsch gschribe, und es isch i der Chile vo Zäll, emene Dorf im Tösstal bi Winterthur, ane 1960 s erschte Mol ufgfüert worde.
wie s Wienechtsspiil entstanden isch
Der Zürcher Komponischt Paul Burkhard isch wytume für syni Operette bekant gsi, bsunders für s Stück Der schwarze Hecht usem Joor 1939; und ei Nummere dört druus ghört zu de beliebtischte düütsche Lieder überhaupt; es isch s O mein Papa, wo öpen au z Ängland un d z Amerika en Hit worden isch. Sid 1959 het der Burkhard z Zäll gwohnt. Me verzelt sech, scho gly sige der Pfaarer, e Huusfrau und e Fabrikant vo däm Dorf zuenem choo und heige ne frogt, ob är ächt nid für d Schuel es Wienechtsspiil chönt mache. Die Idee het em Burkhard gfalle, und eso isch s Singspiil entstande, wo me scho a der Wienecht anne 1960 i der Chile vo Zäll zeigt het. Mit de modärne Mundarttegscht und der schöni Musig isch das Stück algmein guet achoo, und i vilne Gmeinde vo der Schwiiz und au i anderne Länder het me’s spöter im Apfänt immer wider ufgfüert.
was i däm Spiil vorchunt
Ersch jetz gseht me wider der Josef und d Maria, wie si uf em Wääg sind uf ere Strooss. Alli Lüüt z Galiläa und i de anderne Gägende vom Heilige Land müesse für d Volchszäälig, wo Rom wott mache, a ihre Heimetoort goo. Die beide händ kei Glück, si finde z Bethlehem nienen en Platz imene Gaschthuus und es blibt ne nume no e schäbige Stall näbenusse zum übernachte: es isch der Stall vom Hotel Stärne, und do chunt jetz s chlyne Jesuschindli, der Soon vo der Maria, is Spiil. S Theaterstück bringt derzue es aktuells Thema: es chöme verschideni Persoone, wo am Rand vo der Gselschaft läbe, uf d Büüni und in Stall cho luege, wie der Heiland uf d Wält cho isch. Und au em Paul Burkhard sis Lied zu däm Ereignis «Was isch das für e Nacht», wo me dervo singt, wie wichtig die Geburt für d Möntschen isch, gilt hüt als es guets Wienechtslied.
Matten bei Interlaken
Gschicht
Maate bi Inderlache isch zum erschte Mal gnennt worde im Jahr 1133 aus inter lacus Madon. Bis zum 31. Dezämber 2009 het d Gmeind zum Bezirk Inderlache ghört.
17. Jahrhundert
Rückblick gegenüber ziitgenössische Epochesetzige
I dr Musig, dr Malerei und dr Architektur sind nationali Schtil geschaffe worde, wo jedoch nöd vo nationale Sonderwääg züüged, si sind gmeinsam uf em europäische Märt präsent worde: Ab Mitti vom 17. Jahrhundert bildet sich i dr Musig e Diskussion uus, wos dernaa de französisch, de italienisch und de „gmischti“ düütschi Schtil git sowie zuenehmend e Luscht a ussländische, „türkisch“ oder „polnisch“ aamuetende Kläng öppe in Tanzsätz und Ballett. I dr Architektur bestimmed französische und italienische Gschmack d Bauwiise. I dr Malerei gits uf em internationale Kunschtmärt nebed em französische und em italienische Schtil de niederländischi mit siine Landschafts- und Architekturbilder, wie au de beliäbte Buureszenen.
Landtagswahl in Baden-Württemberg 1980
D Landdagswahl z Bade-Wirttebärg 1980 isch am 16. Merz gsii.
Ergebnis
D CDU het 67 vu ire 68 Sitz as Diräktmandat gwunne. Im Wahlkrais Bibra het si ne Erscht- un au ne Zwaitmandat kriegt. D SPD het drei Diräktmandat gwunne; iri ibrige Abgordnete sin wie au alli Abgordnete vu FDP un Griene iber Zwaitmandat in Landdag yyzoge. S bade-wirttebärgisch Landdagswahlrächt chännt ekai Lischte.
Siblingen
Wirtschaft
D Arbetslosigkeit isch im Johr 2011 bi 1,2 % gläge.
Sproch und Dialekt
Bi de Volkszellig 2000 hend vo de 707 Iiwohner 97,5 % Dütsch als Hauptsproch aagee und 0,3 % Italienisch.
17. Jahrhundert
Zämefassig
Die grosse und chliinere Konfliktszenarie vom 17. Jahrhundert möged auf de erschti Blick unübersichtlich erschiine. Einigi Übersichtlichkeit gwünned si i einige grundlegende Entwicklige:
Japan
Di politisch Stabilisierig gwährt Japan wachsende Wohlschtand, und füehrt im Lauf vom 17. Jahrhundert zunere monetäre Katastrophe: Japans Oberschicht chauft mit Silber in China Luxusprodukt, vor allem Siide und Ginseng. En Uusverchauf vo dr Währig isch d Folg. Riis wird zur zweite Währig im Land. Geldentwertige, d Iifüehrig vonere Währig lediglich vomene nominelle Wert staht am Endi vom 17. Jahrhundert, chönnd Japan jedoch nöd i d Position setze, im Ussland Güeter z erwerbe – e Laag, wo d Entscheidig für d Isolation schtabilisiert. Japan baut e wiitgehend autarki Wirtschaft uuf.
Uusblick
Di grosse Natione vo Asie chönnd sich anere Usenandersetzig mit de europäische Natione im Lauf vom 17. Jahrhundert no widersetze. Noch verfüeged d Natione vo Europa nöd über e Militärmacht, wo damals e Usenandersetzig profitabel gmacht hetti. E Veränderig bringt det erscht dr Zämenbruch vom Moghul Imperium im Lauf vom früehe 18. Jahrhundert. D Natione vo Europa, wo über Münzprägeschtätte und Militärbasene a de Küschte vo Indie verfüeged, werded i dem Zämenbruch Macht gwünne.
Wirtschaftlichi Entwicklige
Als wiit effizienter erwiist sich jedoch s Modell vo de Niederlande, wo über kei Rohstoff verfüeged und wo di landwirtschaftlich Produktion unbedüütend bliibt. Amschterdam gwünnt i de Niederlande Macht als dr wichtigschti europäisch Handelsplatz. Finanzielli Transfers beweged theoretisch grossi Menge a Edelmetall, wo di Zahlige drüber abgwicklet werded. Tatsächlich wird a dr Börse über es Wechselsyschtem bargeldlos ghandlet. Geld bliibt a de Orte, wome mitne handlet, als Gegegwicht. Gegenenand verrechnet werded effektiv Warelieferige. Je grösser di Warelieferige, wo inere Handelsschtadt i verschiedeni Richtige ablaufed, deschto grösser wird dene ihres Gwicht als Ort, wo di Handelsleischtige provisorisch gegeenand verrechnet werde chönnd. Geldüberwiisige finded nöd über grossi Dischtanze als Münzüberwiisunge statt, mer chan stattdesse am Ort, wo die Überweisung herägaat, amene Händler d Uuszahlig befehle, wo bi eim sälber am Ort, wo mer di Zahlig in Empfang nimmt, in Schuld staht – das isch verchürzt s Syschtem, wo im 17. Jahrhundert d Börse vo Amschterdam zum Finanzumschlagplatz macht. Im früehe 18. Jahrhundert übernimmt London als Metropole vom Welthandel die Position. D Niederlande decked ihri Position dur e Militärmacht, zur Sicherig vo ihrne weltwiite Handelsinteresse. Di Niederländisch Flotte wird im Verlauf vom 17. Jahrhundert di mächtigscht vo dr Welt. D Niederländer entscheided sich zum andere für e Politik vonere schtabile Währig. Dr Gulde bhaltet durs 17. und 18. Jahrhundert hindurch en schtabile Wert vo 9,6 g. Fiinsilber. Niederländischi Münze erobered de Levantehandel zwüsched Venedig und dr Türkei als schtabili Währig.
Mitteleuropa und Skandinavie gwünned i de chriegerische Usenandersetzige nöd die Position, wo sich druus e wirtschaftlichi Konsolidierig erziele liessi. Nachteilig isch für di düütsche Territorien i dr damalige Entwicklig zudem d Binnelaag. Lediglich Hamburg chan i dr zweite Hälfti vom 17. Jahrhundert vom Seehandel erheblich profitiere. Leipzig gwünnt i dr zweite Hälfti vom 17. Jahrhundert under de düütsche Schtädt Gwicht dur d Messe, wo en grössers Volume vom kontinentale Binnehandel drüber abgwicklet wird.
Buechmärt
Mit em 16. Jahrhundert eroberet dr Druck im düütschschprachige Ruum de aktuelli Uustausch – d Reformation hät sich zum guete Teil mit dem neue Medium verbreitet. S 17. Jahrhundert schafft dr neuen Technologie wachsendi Märt in Politik, Theologie und Wüsseschafte.
Es schmaals Märtsegment entwicklet sich im 17. Jahrhundert mit de belles lettres vornehmlich französischsprachiger Waar, wo Bürger und Adel mit Memoires, Hischtorie, Romane und Gedichte adressiert. Ab dr zweite Hälfti vom 17. Jahrhundert gwünnt das Märtsegment d Macht, international Mode z setze. Die galante Conduite verbreitet sich vor allem mit Romane und neue unterhaltsame Journale wie em Mercure Galant.
Drama
Entgege de glehrte Beschtrebige i dr Poesie, d Kultur vo dr Antike wider iizrichte, richtet sich mit em 17. Jahrhundert es eiges Schpektrum vo dene Gattige i. Mit em Aafang vom 17. Jahrhundert gwünnt d Opere als Gattig Konture. Dr Theorie naa übernimmt si vom Drama vo de Grieche dem sini Offeheit für d Musig. Tatsächlich bricht sie mit de Konventione vo dr griechische Tragödie, wil si de glücklich Schluss zur Regle macht, s Ende imene höfische Fescht. Pragmatiker rechtfertiged daas demit, dass mer weltliche Machthaber, de wichtigschte Uuftraggeber, chuum öppis anders zuemuete chönni. Zuedem gseeht mer d Poesie deet in gröschter Vollkommeheit, wo sie s Zämeschpiel mit dr Musig erlaubt. D Opere wird im Lauf vom 17. Jahrhundert zur wichtigschte poetische Produktion a de Höfe, wo über ebe die Opere gegeüber em zueglaane Publikum Pracht demonschtriered. Für Dichter wirds zuenehmend interessant für d Oper z schriibe. Ihri Text werded zu de Opere 'druckt und am Endi als Aadenke ufbewahrt, sie werded zudem ob ihrer Poesie für sich gnosse.
Naturkatastrophe
Dr Begriff vo dr Naturkatastroofe
Zu de Naturkatastroofe in Öiropa in de letschte hundert Joor zele lbbe e Dotzed Eräigniss. Vo dene si d Hitzwälle im Joor 2003 mit 70'000 Doodesopfer und s Elbhoochwasser im Joor 2002 mit Schääde in ere Hööchi vo öbbe 18 Mrd. € die verheerendste gsi. Uf dr ganze Wält si in däm Zitruum hunderti vo sonige Eräigniss bassiert. As die wo am mäiste Schaade aagstellt häi zele s Ärdbeebe vo Kobe 1995 und dr Hurrikan Katrina 2005 mit bis zu 100 Mrd. US-$ volkswirtschaftligem Schaade. Zu de Naturkatastroofe in dr Gschicht wo am mäiste Lüt umbrocht häi, ghööre d Dürrene z Indie 1965 bis 1967 mit öbbe 1,5 Mio. Doote, und d Überschwemmige z Indie im Joor 1955 mit 45 Mio. Obdachlose. Über früeneri Eräigniss wäiss mä zweenig für zum sä chönne iischetze.
Sonnentau
Wùchsfoorme
Obwou nid dùrchena Wùchsfoorm im strenge Sinn defyniert, chùnnt hüüfig no a wytteri Gruppierig aagfüürt:
Wùùrzle
Ds Wùùrzusysteem vo de meischte Drosera isch nùme schwach uspräägt. As dient houptsächlech de Verankerig vo de Pflanze im Ùndergrùnd ù zù de Wasserufnaam; fer d Näärstoffversoorgig sy d Wùùrzle fasch bedüttigslos.
Systematik
Sektionen und Arte vor Gattig Drosera {|
Granges
i de Schwiz
z Frankriich
Corbières
Corbières isch de Name vo däne geografische Objekt:
Broc
Lueg au:
Ashoka
De Aschoka het mit de benochburte Herrscher fridlichi Bezüchige ufbaut und buddhistischi Missionare i ali Welt gschickt, so is Perserriich vode Seleukide und uf Ägypte und Makedonie. D Insle Sri Lanka isch unter sinere Herrschaft buddhistisch wore. Im Joor 253 v. Chr. oder 250 v. Chr. het er e buddhistisches Konzil iberuefe.
Bulgarien
Gschicht
Im Früemiddelalter si d Protobulgare vo Oste us im Balkan iigwanderet, si slawisiert worde und häi bis am Aafang vom 11. Joorhundert s Christedum aagnoo.
(78) Diana
D'Diana het e Durmesser vu öppe 120 Kilometer. Si besitzt e dunkli chohlestoffhaltigi Oberflächi mit ere Albedo vu 0,071.
Agogik (Musik)
Agogik (vo ) benamst d Kunscht vo dè lychtè Voänderung vum Tempo im Raamè von èm musigalischè Vordraag bzw. Musig-Stüggle.
Ritenuto
Well sowoll Ritardando wiè auch Ritenuto mit rit. mèngmòl abchürzt wörrèd, cha s zuè voschiddènè interpretatorischè Versionè cho. Sèll cha mò oft vohindèrè, idèm mò s wôrschinlicheri Ritardando voruussetzt. È baar Komponischtè bruuchèd au d Abchürzung riten., um Vowechslungè z vomydè.
Jörg Schneider (Schauspieler)
Biografii
Vor sinere Schauspilkarriere isch de Jörg Schneider a s Lehrersemi gange und wil inn i sinnere Verwandtschaft niemert bezügli Schauspilerei understüzt hät, isch er zerscht als kaufmännische Aagstellte in ere Isewarehandlig e Lehr go mache. Zwüscheddure hät er Schauspil- und Sprächunterricht gno. 1955 isch er Mitbegründer vom Cabaret «Äxgüsi» z Züri gsii.
1981 spilt de Jörg Schneider näbed em Ruedi Walter d Rolle vom Wladimir i Warte uf de Godot, e Dialäktfassig vom Urs Widmer. 2004/05 spilt er Pseudolus im Musical Toll trieben es die alten Römer vom Stephen Sondheim. A de Solethurner Filmtäg 2015 hät de Kinofilm Usfahrt Oerlike, wo de Jörg Schneider näbed em Mathias Gnädinger e Hauptrolle spillt, de Publikumspriis gwunne.
Ehrige
1995 hät de Jörg Schneider de Prix Walo i de Sparte Schauspiler gwunne. Am 18. Mai 2014, bim 40. Prix Walo, isch em au de Ehre-Prix-Walo öberreicht worde.
Delle
Gschìcht
Delle ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 728 als vicus Datira.
Liste der Länder nach Bruttoinlandsprodukt pro Kopf
[[Datei:Countries by GDP (PPP) per capita in 2020.png|mini|2020: BIP bro Chopf (mit dr gliiche Chaufchraft), noch de Daate vom [[Internationaler Währungsfonds|IWF]]:
Servius Tullius
Taate
Noch de Ermordig vom Lucius Tarquinius Priscus het d Tanaquil dör e List erraicht, as de Servius Tullius zom König gwäält woren isch. De het di beede Hügel Viminal und Esquilin i d Stadt Rom iiglideret und d Börger vo Rom i sechs Klasse iitailt, jenochdem wie riich si gsii sind.
Plonévez-Porzay
Dialekt
Dr traditionäll Dialäkt vu Plonévez-Porzay ghert zem Bretonisch.
Lebensstandard
Noch em Ardikel 25 vo dr Allgemäini Erkläärig vo de Menscherächt het jeede Mensch e Rächt uf „e Lääbensstandard, wo sini Gsundhäit und Wool und die vo sinere Familie sicher stellt“. Drbii si Lääbensmiddel (Drinkwasser und Naarigsmiddel), Chläider, Woonig, ärztligi Versorgig und notwändigi soziali Läistige usdrücklig iigschlosse.
Meienried
Gschicht
Meieried isch zum erschte Mal gnennt worde im Jahr 1255 aus Meinrieth. Bis zum 31. Dezämber 2009 het d Gmeind zum Bezirk Büre ghört.
Wirtschaft
D Arbetslosigkeit isch im Jahr 2011 bi 2,9 % gläge.
Sprach u Dialäkt
Dr Dialäkt vo Meieried ghört zum Hochalemannisch.
Anna Maria Bacher
s Läbe
D Bacher isch ane 1947 z Gurfulu, emene Dörfli vo dr Gmeind Pomatt uf d Wält cho. Das isch d Gmeind ganz z’oberscht im Rysstaal vom Piemont z Itaalie. Si het s Seminar Colleggio Rosmini z Domodossola psuecht und isch denn bis 1992 Lehrerin vom Dorf Zumstäg im Pomatt gsi – «Schöölmeischteri», wie si sälber in irere Mundart seit. Z Brendu bi Zumstäg läbt si no hütt mit irere Familie. Vo dr Pomatter Landschaft, irere Heimet, het si ane 2011 im ene Gedicht gschribe, und si seit dervo au emol: «es isch das Tälli es engs, und zwischu dä Bärgu.»
Sid si pensioniert worden isch, setzt sech d Bacher y füre Walserveräin, wo sid öppe 1982 d Kultur und d Sprooch vo de Walser im Eschetaal wott erhalte, und si schaffet im Walsermuseum vom Pomatt mit. Über s früenere Läbe vo de Walser het si Ufsätz i Zytschrifte gschribe. Scho dr Vatter vo dr Anna Maria Bacher het Wörter vo dr alte Walsersprooch uf Zedel ufgschribe, und si het sälbr do drmit wytergmacht. E Zyt lang het d Bacher au in irem Dorf Schuel und Oobekürs im Walsertieläkt ggää.
Luwier
D Luwier sind e Volch, wo i de Bronzezitt und Isezitt z Anatolie und z Nordsyrie glebt het. Sie hend Luwisch gredt, en indogermanischi Sprooch, wo mitem Hethitische verwandt isch.
Wösseschaftlichi These zo de Luwier
Well us de aalte öberlifrete Tegscht nöd klar werd, wo Luwisch gredt woren isch, sind i de Forschig immer wider noiji Thesene öber d „Luwier“ entstande. Me hett o versuecht d Luwier mit archäologische Kulture i Verbindig z bringe.
Alemannische Reihengräberfelder
D Verteilung vu dr Reihegreber in Zit un Raüm; d Greßi
Noch dr Renate Windler isch d alamannisch Bsiidlig vu dr Schwiz im 6. Johrhundert nonit dicht gsii. Si isch unter fränkischer Oberherrschaft gstande un het wennig Verbindung zum Alemannische Herzogtum gha, wu sich uf dr rächte Rhiinsitte rüsbildet gha het un wu alliwiil meh noch Unabhängikeit vu dr Franke gsträbt het. E massehafti, mit em Norde verglichbari Fundsituation vu alamannische Reihegreber gits in dr Schwiz wäge däm nit.
Uvularer Nasal
De uvulari Nasal isch en Konsonant vo dr mänschliche Sprooch, wo arg sälte isch. Die bekanntescht Sprooch, wo es de Luut git, isch d Sprooch vo de Inuit-Eskimo ùn s Japanisch. S Zeiche im IPA defür isch.
Stein am Rhein
Geografi
Schtaa het als einzigi Gmaand im Kanton Schaffhuse en nennenswerte Landaateil links vom Rhy.
Politik
De Staaner Iwohnerraat wird all vier Johr vo de Staaner Bürger im Majorzverfahre gwählt. De Iwohnerraat hät 15 Sitz.
Wirtschaft
D Arbetslosigkeit isch im Johr 2011 bi 2,4 % gläge.
Anastasius II.
Lääbe un Wirke
Dr Anastasius II. isch Reemer un Sun vum Presbyter Petrus gsii. Är het in dr Aafangszyt vu dr oschtgotische Herrschaft unter em Theoderich un in dr Zyt vum Schisma vum Akakios vu Konstantinopel gläbt. Är het si versehnliger zaigt wie syni Vorgänger Felix II. un Gelasius I. un het versuecht, Brucke zue dr Rychschilche unter em Chaiser Anastasios I. z schlaa, was en bim reemische Klerus uubeliebt gmacht un Tadel vum Autor vum Liber Pontificalis yybrocht het. Wäge däm het dr Dante dr Anastasius as Häretiker in dr Hell bschribe. No sym Dod hän d Händel zum Schisma vum Symmachus un Laurentius gfiert.
Neutron
Neutrone existiere au unabhängig vo Atomkärn. In däm Zuestand bezäichnet mä sä as freiji Neutrone und si sin instabil und häi e Lääbesduur vo öbbe fufzää Minute. E freis Neutron zerfallt in e Proton, en Elektron und en Elektron-Anti-Neutrino.
Basler Zeit
As Basler Zyt oder Basler Uur wird en äigeni Zitmässig in dr Schwizer Stadt Basel bezäichnet, wo en anderi Zit ghaa het as s Land um d Stadt ume und wo über 400 Joor gültig gsi isch. D Basler Uure si äi Stund voorgange und häi, wenn d Sunne am Middaag am höggste gstande isch, nit Zwölfi sondern Äins ghaa.
Legände drüber, wie d Basler Zyt entstande isch
Noch dr zwäite Legände häige in dr Zit vom Konzil vo Basel (1431 bis 1449) d Konzilsdäilnäämer d Uur am Münster um e Stund voorgstellt, zum die lange Sitzige abchürze und schneller zum Middagässe choo.
Dettenheim
Verwaltig
Dettenheim het mit dr Gmai Graben-Neudorf e Verwaltigsgmaischaft veryybart.
Walter Bodmer
Läbe
1933 hai dr Bodmer, siini Fründ dr Walter Kurt Wiemken und dr Otto Abt und anderi die antifaschischtischi Grubbe 33 gründet us Brotescht gege die konservativi Basler Sektion vo der Gesellschaft schweizerischer Maler, Bildhauer und Architekten – GSMBA).
Dr Walter Bodmer het zu dere Ziit agfange sich künstlerisch mit em Kubismus usenanderzsetze. Er het si eignigi Bildschbroch entwicklet, wie mä s in Zeichnige, Relief, Drohtbilder und Skulpture cha gseh. Um 1936 het er sich intensiv mit Metalldroht beschäfftigt. Mit siine Drohtrelief und Drohtskulpture isch er zum enä Pionier vo der abschdrakte Kunscht worde. Im gliiche Johr het er an der avantgardistische Uschdellig „Zeitprobleme in der Schweizer Malerei und Plastik“ im Zürcher Kunschthuus mitgmacht.
Volci
Fund
Nebet de Stadtmuure, enere Brugg und Baute isch vor alem wertvolls Gschierr uusgrabe wore. Di prächtigste Grabbaute vo de Nekropole vo Volci sind d Cuccumella und d Tomba François.
Großherzoglich Badische Staatseisenbahnen
Normalschpur
Diè Bahn hèt Basel 1855, Waldshuèt 1856 un Konschtanz 1863 erreicht. Domit isch diè 414,3 km langi Badischi Hauptbahn fertiggschellt gsi. Nochdem mit dè Badischè Hauptbaan diè wichtige Nord-Süèd-Achsè Monnèm–Basel sowiè d Aabindig vom Bodenseeraum realisyrt gsi isch, hèn sich diè witerè Netzuusbautè uff d Erschlièßig vom Raum Pforzè mit dè Streggi Karlsruè–Pforzè–Müülacker (eröffnet 1859–1863), d Aabindig vom Odèwaald un Tauberfrankè mit dè Odèwaaldbaa Heidelberg–Mosbach–Würzburg (eröffnet 1862–1866) sowiè dè Schaffig von èrè Diräktvobindig vo Karlsruè noch Konschtanz ohni dè Umwäg übber Basel in Form vo dè Schwarzwaldbaan (eröffnet 1866–1873).
Staatlich betribeni Privatbaanè
Diè wichtigschtè vo dè privat erbautè, vo dè Staatsbaan betribnè Streggè sin:
Georg Fient
Imschä Läbä
Fient ischt z Pany uufgwagsä. Zeerschtwärch hed är d Uusbildig zum Leerer gmachet und hed an äs paar Oort Schuäl ggään. Ab 1881 ischt är Regiärigssekreteer gsin, und ab 1891 bis 1912 hed är as Kanzliidirekter gamtet.
Pontivy
D Gmai ghert zum un zum Arrondissement.
Jahrhundert
Als Vorsilbe wird s Wort Jahrhundert verwendet, um es bsunders Ereignis z kennzeichne, wo wesentlich über s normale oder über die schtatistischen Mittelwert useraaget, zum Biispiil es Jahrhunderthochwasser oder en Jahrhundertsummer.
WestBam
Dr WestBam (* 4. Merz 1965 z Münster, Westfalen als Maximilian Lenz) isch näbenem Sven Väth dr bekanntischt dütsch Techno-DJ und -Broduzänt. Si erschte grôssen Erfolg isch si House-Remix vo „We Want Some Pussy“ vo der 2 Live Crew gsi. Si Künschtlername isch e Churzform für Westfalia Bambaata und isch e Hommage an si Vorbild Afrika Bambaata. Är isch bi der erschte Loveparade z Berlin uffdrätte und het unter anderem mit dr Nena, em Afrika Islam und schliesslig au em Afrika Bambaata zämegschafft.
Dorans
Dorans ìsch e frànzeesche Gmein ìm Département Territoire de Belfort ìn dr Region Bourgogne-Franche-Comté (bìs 2015 Region Franche-Comté).
Stetten SH
Bevölkerig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005
Politik
Gmeindspresident isch de Hans-Peter Hafner (Stand 2019).
Proton
S Proton isch s äinzige stabile Hadron und s liichtiste Baryon. Wil bim ene Zerfall nume liichteri Däili chönne entstoo und wil noch em Standardmodäll d Baryonezaal muess erhalte bliibe, cha s Proton nid zerfalle - es muess also stabil si. Experimänt am Kamiokande häi zäigt, ass d Halbwärtzit mindestens 1032 Joor muess si. Dr Protonezerfall isch intressant, wil er zum ene Fortschritt über s Standardmodäll uuse chönnt füere.
Michel Rocard
Parti Socialiste
Àm And vu da 1970. Johra hàt dr Michel Rocard sina Idee unter em Nàmma „Rocardisme“ verbreitet, ìn Wìderstànd vum mehr tràditionnella Sozialismus vu sim Rivàl François Mitterrand. D Politik vum Rocard ìsch mehr ìn dr Rìchtung vu-n'ra liberàla Verwàltung gsìì.
Ploudalmézeau
Verwaltig
vu Ploudalmézeau isch. Ploudalmézeau ghert zum Kommunalverband.
Porcaro (Morbihan)
Porcaro (Gallo Port-Carotz, bretonisch Porzh-Karozh) isch e franzesischi Gmai im Département Morbihan in dr Region Bretagne.
Thayngen
Politik
Gmeindspresident isch de Marcel Fringer(Stand 2020).
Johann Andreas von Sprecher
Imsches Schriibä
D Ärzellig Das alt Mändli am Flüela ischt waarschindli di eerscht walsertüütsch Gschichti überhopt, waa je gädruckt choon ischt. Ärschinä isch ds eerscht Maal 1858 im Fäütoon vam Bund, druufaab in dr Sammlig Schwizer-Dütsch va Otto Sutermeister. Das alt Mändli am Flüela, nid grad albig im rächtä Täfaaser Diälekt gschribä, ischt speeter va Hans Valär äs bitschi gchürzt und aangäpasset choon und 1939 im Buäch Schwizer Schnabelweid, waa Traugott Vogel usserggään hed, ärschinä. Äs ischt dr einzig Diälektbiitraag va Sprecher, mee hed mä ni fundä.
Dreizehn Kolonien
Die Drizää Kolonie
Die 13 Kolonie entspräche 16 vo de 50 Bundesstaate vo de USA, wo s hüte git.
Yann Sommer
Verein
Bim FC Basel het er im Jahr 2005 syn erste Profivertrag übercho und isch Stammgooli bi de U21-Mannschaft i dr 1. Liga worde. Er isch uf d Saison 2006/07 i di ersti Mannschaft übernuu worde und isch hinder em Argentinier Franco Costanzo und em Liberianer Louis Crayton de dritti Gooli gsi. Im Juli 2007 het er bim FCB e nüüe Vertrag übercho, aber zum Spilpraxis z gwünne, isch er zum liechtensteinische Verein FC Vaduz i d Challenge League usgliehe worde. Det isch er bis Jänner 2009 de Stammgooli gsi. In de Saison 2007/08 isch de Sommer mit Vaduz Meister vo de Challenge League worde und in d Super League ufgstige. Aafang Jänner 2009 isch er vom FC Basel zrugg i di ersti Mannschaft gholt worde, wo sich de Franco Costanzo verletzt het. Für d Saison 2009/10 isch de Sommer vom FC Basel für es Jahr a Grasshopper Club Züri usgliehe worde. Uf d Saison 2010/11 isch de Sommer als zweite Gooli zum FCB zruggange und isch zum erste Mal Schwiizer Meister worde.
Sy Vertrag z Mönchengladbach isch verlängeret worde und lauft bis 2023.
Französische Sprache
Französisch so wii's gsproche wirrd
We'ma ignoriere duet wie s Französisch gschriebe wirrd, denn kunnt eim d Grammatik viil eifacher vor. In de gschriebene Sprooch kunnt an s End vu-n-eme Subschtantiv im Plural immer e "s" (le lapin - les Lapins/ de Haas - d Haase). Des S ka ma biim Schwätze aber nit heare, in de gsprochene Sprooch gitts es also nit.
Wäge däne schwiirige Rägle in de Rächtschriibung, hets eu scho e Haufe Diskussione und Reformversuech gä. Aber meischtens will d Mehrheit vu de Franzose halt doch di alt Rächtschriibung bhalte. Als e Beischpiel für so e Reformversuach ka ma s Johr 1992 nenne, do het d Regierung vu Frankriich ebbis an de Rechtschriibung gändert, un s het glii e Hüffe Protescht gä. De Konflikt zwische de Litt wu-n-e phonetischi Rächtschriibung welle un däne wu-n-e Hischtorischi welle gitts hit immer no.
1798
gstorbe
Datum nit bekannt
Habsburgermonarchie
Dr Undergang
D Realunion isch noch dr Niiderlaag vo dr Habsburgermonarchii as äinere vo de verbündete Middelmächt im Erste Wältchrieg under em Noochfolger vom Franz Joseph, em Karl I., am 31. Oktober 1918 z Änd gsi. No vorhär häi die mäiste Völker vo Cisleithanie und Dransleithanie, wo nit dütsch oder magyarisch gsi si, die abseebari Niiderlaag vo dr Habsburger k.u.k. Armee usgnützt und iiri politischi Äigeständigkäit duuregsetzt und äigeni Staate gründet. In Dütschööstriich het am 11. Novämber 1918 dr Kaiser Karl I. uf d Chroone verzichdet, und am Daag druf isch d Gründig vo dr Erste Republik usgrüeft worde.
Ploudiry
Gschicht
Ploudiry isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1172 as Ploederi (1292 Ploeziry, 1292 Ploesiry, 1336 Plebe Diri, 1336 Ploediri, 1337 Ploueziri, 1363 Plebedin).
Camilla Belle
Karriere
De ersti grossi Film wo si mitgspiilt het isch de Film vum Steven Spielberg Vergessene Welt: Jurassic Park usem Jaar 1997 gsi. 1998 het si im Film Der Patriot – Kampf ums Überleben näbem Steven Seagal gspiilt. Im gliiche Jaar het si nebe de Kinogrössene Nicole Kidman und Sandra Bullock im Film Zauberhafte Schwestern mitspiilet.
Essert (Territoire de Belfort)
Essert (ditsch Schert) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Département Territoire de Belfort ìn dr Region Bourgogne-Franche-Comté (bìs 2015 Region Franche-Comté).
Bruchsal
Gschicht
Bruchsal isch zum erschte Mol gnännt wore anne 976 as bruhosella inter paludes.
Melchnau
Ywohner
Quäuue: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Uusländeraateil isch 2010 bi 11,1 % gläge.
Burgundische Pforte
Burgundischi Pfortè (französisch Trouée de Belfort) heisst dè öppè 30 Kilometèr witte, flache Sattel uff uugfäär 400 Meter Höchi zwǜschè Vogesè un Jura, wo s Rhydal un d Uusläufer vom Saônedal, wo vo Ognon un Doubs bildet wörrèd, vobindet. Geologisch isch d Pfortè, wo in Richtung Südwescht–Nordoscht volaufè duèt, è Übbergangszonè zwǜschè Obberrhy- un Bressegrabbè Deil vom Grabbèsischteem vo der Mittelmeer-Mjösè-Zonè.
Anno 1871 hèt mò sich bi dè Grenzzièung vo Elsass-Lothringè nit a dè aaltè bolitischè Gränz, sondern a dè Sprõchgränz orièntyrt, sèllèwäg isch s Gau Belfort, dè französischsprõchige Deil vom aaltè Sundgau entschtandè. Dõdemit lyt hüt s französische Département Territoire de Belfort zentraal i dè Burgundischè Pfortè.
Quelneuc
Geografi
Quelneuc lyt 55 km vu Vannes un 97 km vu Lorient uf ere Hechi zwische 7 m un 95 m iber Normalnull.
Gregorianischer Kalender
Hindergrund
De nöi Kaländer isch zeerscht nu i de katholische Länder ufgnoo worde. Di meischte proteschtantische Länder händ en eerscht im 18. Johrhundert übernoo, und z Russland isch de gregorianischi Kaländer sogar eerscht 1918 iigfüert worde. Z Schwede, wo de gregorianischi Kaländer 1712 iigfüert worden isch, isch i ganz Sach eso unglückli gloffe, das mer zwee Schalttääg häd müesse mache un s i dem Jaar en 30. Februar gee häd.
Schalttaag
Öppis Gschpässigs isch de Schalttag. Di meischte Lüüt meined, dä segi am 29. Februar und es segi en zuesätzliche Taag. Das isch aber nöd eso. Ime ne Schaltjahr wird de 24. Februar topplet zelt, bi de andere Tääg (25. bis 28. Februar) verschiebd sich dän s Datum um eine. Märke tuet mer das aber nume i de katholische Chile, wil sich d Namenstääg und di chirchliche Fiirtig drum verschiebe tüend.
Plouédern
Plouédern (bretonisch Plouedern) isch e franzesischi Gmai im Département Finistère in dr Region Bretagne.
Trasadingen
Bevölkerig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005 De Uusländeraateil isch 2010 bi 17,5 % gläge.
Wirtschaft
D Arbetslosigkeit isch im Johr 2011 bi 1,9 % gläge.
Nablus
Nablus ( vo griechisch Neapolis ‚Nöistadt‘, hebräisch: שכם Schechem) isch e Stadt in de palestinensische Autonomiigebiet. Si het im Joor 2014 146'493 Iiwooner ghaa. D Stadt lit zwüsche zwäi Bärg (arab.: Ibāl und Dschirzim, in dr Biible Ebal und Garizim). S biblische Sichem (arabisch Dschabal an-Nār, ‚Füürbärg‘) und die römischi Gründig Flavia Neapolis häi emol an däm Blatz gstande.
Landtagswahl in Baden-Württemberg 2006
Näbe dr vier im Landdag verdrättene Barteie sin nume d WASG un d Republikaner in allne Wahlchrais aadrätte. D WASG het mit 3,1 % vu dr Sunschtige s bescht Resultat iberchuu. D Republikaner, wu vu 1992 bis 2001 im Landdag verdrätte gsii sin un anne 2001 mit 4,4 % knapp an dr Fimf-Brozänt-Hurd hange blibe sin, hän nomol Stimme verloren un sin uf 2,5 % chuu. Nume im Wahlchrais Kirche sin si no uf iber 5 % chuu.
Develier
Geografy
S Dorf isch im Tääli vom Bach La Pran und d Hüüser sind dr Strooss noo ufgreit, wo vo Dälschbrg übere Pass vo Les Rangiers id Ajoie goot.
Merzligen
Wirtschaft
D Arbetslosigkeit isch im Jahr 2011 bi 0,4 % gläge.
Rastatt
Geographii
Zu Raschdi ghöre, näbe de Schtadt selber, Niederbühl, Ottersdorf, Plittersdorf, Rauetal und Wintersdorf.
Gschicht
Bi de Gmeindsreform in de 1970er Johr sind die Dörfer uf Raschdi iigmeindet worde.
Verwaltung
Raschdi het mit dr Gmaine Iffeze, Muggesturm, Etje un Steimure e Verwaltungsgmainschaft veriibart.
Dialäkt
Bsunderheite im Dialäkt um Raschdi kennen ich ne paar Wenkersätz ussem Wenkerboge vu Wingtersdorf gän.
Évette-Salbert
Verwàltung
vun Évette-Salbert ìsch. Évette-Salbert ghert zem Kommünàlverbànd.
Reussdelta
Es isch es flachs Gebiet im Norde vom Kanton, em Urner Underland, zwüsche de Gmeinde Fliäle und Seedorf. D Rüüss het mit em vile Schutt und Sand, wo si zäme mit irne Sytebech vo de Bärge abbetreit, sid dr Yschzyt im Urner Rüsstaal scho ne grossi Flechi ufgschüttet; vor vil tuusig Joor isch s Ufer vom Vierwaldstettersee no es rächts Stuck wyter im Süüde gläge. D Rüss het dr Rand vom Ufer immer wyter gäge Norde usegschobe, und so isch vo Erschtfäld aa uf Alteref und no wyter die grossi Ebeni entstande, wo öppe 10 Kilometer läng isch. Früener isch das Auegebiet und Mattland gsi; jetz sind druff immer meh Hüüser, Gwärbbetriib und Vercheersflechene. Au d Maschte vo de Hochspannigsleitige us den Alpe is Middelland use, d Gleis vo dr Gottertbaan und d Autobaan A2 sind zmitzt i dere Landschaft. D Autobaan chunt sogar no is Gebiet vom hüttige Rüüssdelta.
Tabak (Gattung)
Inneri Systematik
Sektion Rusticae
Johann Amerbach
Wärk
Er het latinischi Bible, Wörterbuecher, antiki Klassiker und kommentierti Usgabe vo Chilleväter druckt, aber au Wärk vo de Humanischde vo siiner Ziit, vom Petrarca, Ennea Silvio, Marsilius Ficinus, Baptista Mantuanus, Franciscus Philelphus und andere. Er het nume wenigi dütschi Wärk uusege.
Oesch’s die Dritten
Oesch’s die Dritten si e Schwyzer Vouksmusikgruppe vo Schwarzenegg im Bärner Oberland, wo us em Hansueli u dr Annemarie Oesch, ihre Chinger Melanie, Kevin u Mike un em Akkordeonischt Urs Meier bstön.
Gymnasium Liestal
Laag
S Gymnasium Lieschtl ligt, wie s dr Namä scho sait, z Lieschtl. Lieschtl ligt an dr Iimündig vom Fränkätaal ins Ergolztaal. Us denä beidä Täler chunnt au ä Grossteil vo dr Schüälerschaft.
Habsburger
wär d Stammväter gsi sint
1027 het där Enkl vam Guntram, Radbot (* 985; † 1045) z Benediktinärchloschtär Muri gigründut. Schine Brüädär, där Rudolf, het im Oberelsass das „Chloschtär Otmersche“ gigründut. Als Herrschaftsmittlpunkt hentsch z Schloss Habsburg im Argau gibüwt.
D Habsburgär hent öi nu anäri Burge gibüwt, im Gibiät vom ”Äigäamt“ bi Habsburg d Burg vo Brunegg und d Burg Wildegg. Dr Graf Otto Graf († 1111) isch där erschti va där Famili gis, wa schich „von Habsburg“ gnännt het.
Trub
D Geografii
Trueb lit im obere Ämmetal, im Napfbärgland. Es isch e Streusiedligsgebiet und landwirtschaftlich prägt. Flächemässig ghört s mit 6201 Hektare zu de grösste Gmeinde im Kanton Bärn. Öbbe 50 % vo dr Gmeindiflächi isch bewaldet. Dr höchsti Punkt lit uf em Napf bi 1408 m.ü.M. Zur Gmeind Trueb ghört dr Wiiler Fankhuus (Postleitzahl: 3557).
Religion
89,8 % vo de Ywohner si evangelisch-reformiert, 2,9 % si römisch-katholisch (Stand 2000).
Kandertalbahn
Gschicht
D' Eröffnig vom Chanderli isch am 1. Mai 1895 nach em Bau durch d Firma Vering & Waechter gsi, wo de Betrieb 1899 an di Deutsche Eisenbahn-Betriebsgesellschaft AG (DEBG) übergeh het. 1963 isch 's Chanderli vo dr Südwestdeutschen Eisenbahnen AG (SWEG) übernoh worde.
SC Freiburg
Im eltere Friburger Dialekt het mer zum Verein „de Sport-Club“ gsait, sit dr Verein anne 1993 s erscht Mol in di 1. Bundesliga ufgstige isch un vil Fans dezuegwunne het, sage di meischte Friburger „de SC“.
Vorgängerverein
Am 3. März 1912 hän sich Union Freiburg un de SV 04 zum Sport-Club Freiburg zämmegschlosse. De erscht Vorsitzer isch der Zahnarzt Dr. Rohrer wore.
Gegewart (ab 2007)
Neie Scheftrainer isch de Robin Dutt wore, neie Sportdirekter de Dirk Dufner. Au in de erschte Saison unter em neie Trainer het de Verein um de Ufstig mitgspilt, isch awer am End doch nume uf de fimft Platz kumme.
In de Saison 2015/16 het si de Sort-Club am 32. Spildag de Widerufstig in di 1. Bundesliga noch eme 1:2 Uuswärtssig gege de SC Paderborn 07 gsicheret. Am 33. Spildag isch d Mannschaft dur e 2:0-Sig gege de 1. FC Hoidna zum vierte Mol Maischter vu de 2. Fueßball-Bundesliga wore.
Stadie
Ab 1951 het de FT/SC uf eme neie Platz vu de Friburger Durnerschaft an de Schwarzwaldstroß gspilt, em hitige FT-Glände un am 4. September 1955 isch an de Schwarzwaldstroß s nei Stadion iigweit wore, s hitig Schwarzwald-Stadion.
Plouégat-Moysan
Verwaltig
vu Plouégat-Moysan isch. Plouégat-Moysan ghert zum Kommunalverband.
Fêche-l’Église
Dialekt
Dr tràditionell Dialekt vun Fêche-l'Église ghert zem Franc-Comtois.
Wilchingen
Gschicht
Wilchinge isch zum eerschte Mol gnennt worde im Johr 1049 als Wilechinga, Ooschterfinge 912 als Ostrolvingen.
Zue- und Abnaam
De Uusländeraateil isch 2010 bi 11,5 % gläge.
Politik
Bin Nationalrootswaale 2011 het s da Ergebnis ge: CVP 6,0 %, FDP 8,6 %, SP 28,7 %, SVP 48,8 %, Suschtigi 7,9 %.
Pmaandspresident isch de Hans Rudolf Meier (Stand 2012).
Ettlingen
Dialäkt
Dr Dialäkt vu Ettlingen ghert zum Sidfränkisch
Julius Schüler
Läbe
Er isch zuedem Träger vu dr Chriegsdenkmünze vu Stahl fier Kombattante, vu dr Erinnerigsmedaille un vum Orde vum Zähringer Laie gsi.
Felon
Gschìcht
Felon ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 1227 àls Vuolon (1235: Furlon, 1565: Foulon, zitter 1585 Felon).
S Gebiet um Felon hàt ìm Mìttelàlter dr Herre vun Montbéliard ghert und ìsch ìm 14. Johrhundert an d Habsburger kumme. Zàmme mìt em Sundgäu ìsch s mìt em Weschtfälische Frìde 1648 frànzesisch worre. Zitter ànne 1793 hàt s zum Département Haut-Rhin ghert, ìsch àwer 1871 àls Deil vum Territoire de Belfort im Gegesàtz zem iwrije Elsàss bi Frànkrich bliwe.
Monat
Grundlage vo dr Kalenderrechnig
Lunatione – bzw. dene ihre Mittelwert, dr Synodischi Monet – uf dr Grundlaag vo gliiche Erdmondphase händ die Grundbauschtei der erscht Kalender bildet, wo Lunar- oder Mondkalender gsii sind, und schpäter teilwiise zu Lunisolarkalender wiiterentwicklet worde. Senigi Kalender sind au hüt no i wiite Teile vo dr Welt gebrüüchlich, und biischpiilswiise dr jüdisch Kalender, dr islamisch Kalender und dr traditionell chinesisch Kalender bezeichned wiiterhii en Phasendurchlauf vom Mond als Monet.
Etymologii vo de Monetsnäme
Di 12 Mönet sind:
Aschtronomischi Definitione
Di folgende aschtromomische Mönet beschriibed Mittleri Wert, wo daher uf e Standardepoche (derziit üblicherwiis J2000.0) bezoge sind: Duur 2000.0: 29,53 Tääg = 29d 12h 44m Duur 2000.0: 27,32 Tääg = 27d 7h 43m Duur: Dur d Präzessionsdrift vom Früehlingspunkt isch er ca. 5 s chürzer als dr Siderischi Monat. Duur 2000.0: 27,21 Tääg = 27d 5h 6m Duur 2000.0: 27,555 Tääg = 27d 13h 19m
Quéven
Geografi
Quéven lyt 51 km vu Vannes un 6 km vu Lorient uf ere Hechi zwische 2 m un 66 m iber Normalnull. Nochbergmaine sin Gestel un Pont-Scorff im Norde, Caudan im Oschte, Lorient un Plœmeur im Side un Guidel im Weschte.
Elztal (Odenwald)
Gmaigliderig
Zue Elztal ghere d Ortsdail Auerbach, Dallau, Muckental, Neckarburken un Rittersbach.
Gschicht
Am 1. Jänner 1973 hän si Auerbach, Dallau, Muckental un Neckarburken zue dr neie Gmai Elztal zämmegschlosse. Am 1. Jänner 1975 isch Rittersbach yygmaindet wore.
Dallau isch anne 772 zum erschte Mol gnännt woren as Dalaheim, Neckarburken 774 as Borocheim, Rittersbach 783 as Rodinsburon un Auerbach 791 as Urbach.
Florimont
Verwàltung
vun Florimont ìsch. Florimont ghert zem Kommünàlverbànd.
Rhotazismus
Albanisch
Im Albanische isch de Rhotazismus vum /n/ eine vo de Hauptunterschid zwüsche de gegische Dialäkt im Norde, un de toskische Dialäkt im Süde. So isch s Wort für „Sand“ im Gegische rânë, un im Toskische rërë.
Thomas Oppermann (Politiker)
Barteilaufbahn
Dr Thomas Oppermann isch alliwyl as diräkt gwehlte Abgordnete vum Wahlchrais Göttingen in Bundesdag yyzoge. Bi dr Bundesdagswahl 2017 isch er uf 34,9 Brozänt vu dr Erschtsimme chuu.
Effetligi Ämter
Vu 2019 bis 2020 isch dr Oppermann im Vorstand vu dr Dytsch-Franzesische Barlemäntarische Versammlig gsii.
Kerman (Iran)
Gschicht
Es isch mööglig, as d Stadt vom sassanidische Köönig Ardaschir I. im dritte Joorhundert gründet worde isch. Si het denn Ardashir-Choreh ghäisse. D Araber häi dr Stadt Bardasir oder Bardaschir gsäit und d Perser Guwaschir.
D Kerman-Seldschuke häi d Sitelinie vo de Buyide vo Kerman (936–1048) gstürzt und au d Ghaznawide us dr Region verdrängt, und vo 1048–1188 isch Kerman s Zentrum vom Riich vo de Kerman-Seldschuke gsi, wo vom Sultan Qawurd abgstammt si. Im Qawurd si Brueder Alp Arslan isch dr Herrscher vom Riich vo de Groossseldschuke gsi, wo vo Persie bis Sürie gange isch, si Groossgusää Sulaiman het s Sultanat vo de Rum-Seldschuke in Anatolie gründet. Iir Rich isch 1140 bis uf Oman uf dr Arabische Halbinsle gange. Denn häi d Oghuse z Kerman d Macht übernoo, aber die häi sich scho 1195 de Choresm-Schahs müesse underwärfe.
Regionalverband
Dütschland
In alle dütsche Bundesländer wird dr Begriff Regionaalverband brucht für regionaali Blaanigs- oder Zwäckverbänd, wo meereri Stedt und Gmäinde freiwillig zämmeschaffe, zum bestimmti Ufgoobe z erleedige. Hüfig häi die mit dr Regionaalblaanig z due. Bi Zwäckverbänd isch d Zämmenaarbet mäistens brojektbezooge und uf bestimmti Ufgoobe beschränkt, öbbe die gmäinsaami Abfallentsorgig; Blanigsverbänd koordiniere s Regionaalmanidschmänt vo de entsprächende Regioone und die kommunaali Bauläitblaanig.
Ööstriich
Im ööstriichische Land Salzburg isch Regionaalverband d Bezäichnig für Gmäindiverbänd, wo noch em Salzburger Ruumornigsgsetz bildet wärde. Iiri Ufgoob bestoot isch s e Regionaalbrogramm ufzstelle. D Gmäinde, wo zum Verband ghööre, chönne em Regionaalverband Ufgoobe us em Beriich vo dr örtlige Ruumornig überloo.
Lebensdauer (Physik)
Dr Begriff Lääbesduur (vilmol au middleri Lääbesduur) kennzäichnet in dr Füsik die durchschnittligi „Lääbeszit“ vo de Mitgliider vom ene Ansambel vo idäntische Objekt, wo sich im gliiche Zuestand befinde und vonenander isoliert si, wie zum Bischbil freiji Nöitrone. Wenn s für en Objekt kä Zuestand git, wo si Energii chliiner weer, und wenn s kä zuesätzligi Energii überchunnt, so isch es stabil und si Lääbesduur isch unändlig, wie zum Bischbil im Fall vo de Protone, wo mä bis jetz no käi Zerfall het chönne noochwiise. Wenn d Objekt aber spontan in e Zuestand chönne übergoo, wo iiri Energii din chliiner isch, si also „zerfalle“, denn bilde alli iiri Lääbeszite e Hüfikäitsverdäilig, wo dr arithmetisch Middelwärt von ere d Lääbesduur isch, bi freije Nöitrone öbbe e Viertelstund aber bi Nöitrone, wo Däil vom ene Atomkärn si, mäistens seer vil lenger.
Quistinic
D Gmai ghert zum un zum Arrondissement.
Monible
Ywohner
Quäuue: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Uusländeraateil isch 2010 bi 2,3 % gläge.
Sprach u Dialäkt
Bir Vouchszeuuig 2000 hei vo de 35 Ywohner 11,4 % Dütsch aus Houptsprach aaggää un 88,6 % Französisch.
Diskriminierung
Diskriminierig
In modärne Demokratie isch s e Grundsatz, ass alli Bürger vor em Rächt gliich si. Mänggisch aber lit d Ungliichhäit „in dr Natur vo dr Sach“ und denn si verschiideni rächtligi Reglige erlaubt oder mänggisch sogar vorgschriibe. Nit jedi Form von ere ungliiche Behandlig erfüllt s Begriffbrofil vo dr soziale Diskriminierig.
Eugen Keidel
Lewe
Anne 1962 Keidel z Friburg fir s Amt vum Owerburgermeischter kandidiert. Im erschte Wahlgang isch er knapp vor em Friburger Burgermeischter Gerhard Graf glege, isch awer nit iwer 50 Prozent kumme. Im zwote Wahlgang am 7. Oktower isch er deno mit ere Mehheit vu 65 Prozent zum Nofolger vum Josef Brandel wore.
Ermächtigungsgesetz vom 24. März 1933
D Gsetz in de 1920er Joor, vor allem d Ermächdigungsgsetz vom Stresemann und vom Marx si gföörligi Vorbilder für e Verfassigsbruch gsi. D Weimarer Verfassig het Ermächdigungsgsetz, wo d Verfassig duurbräche nit usdrücklig verbote. In dr Braxis het mä sä as akzeptaabel aagluegt, wenn si mit dr gliiche kwalifizierte Meerhäit aagnoo worde si, wie e Verfassigsänderig brucht. Das isch e Zwäidriddelmeerhäit im Riichsdaag und im Riichsroot gsi.
Plouescat
Verwaltig
vu Plouescat isch. Plouescat ghert zum Kommunalverband.
Banat
Gschicht
Im Mittelalter isch s Banat Deil vum Chönigriich Ungarn gsi. Noch de Niderlag bi de Schlacht vu Mohács (1526) sin zwei Drittel vum Banat vu de Türke bsetzt un entvölchert wore, de Räst isch zum Fürstetum Sibebürge chuu un Deil vum Partium wore. Noch de Verdriibig vu de Türke un em Fride vu Pozsarevác im Johr 1718 isch s Banat nit widder Deil vu Ungarn wore, sundern isch als eigeständigi Region innerhalb vu de Monarchii diräkt de Wiener Regierig unterstellt gsi. An de Gränze sin serbischi, dütschi un rumänischi Gränzwächter uffgstellt wore; im Banat sin dütschi Iiwanderer aagsidelt wore. Andere Völcher isch es bis 1778 sogar verbotte gsi, des Gebiet z bewohne.
Gemeinde (Deutschland)
Stedt si Gmäinde, mäistens mit e Hufe Iiwooner, mit Stadträcht. Im Januar 2022 het s 10'787 Gmäinde gee z Dütschland, vo deene si 2'054 Stedt gsi.
Allgemäins
Im Verwaltigsufbau vo dr Bundesrepublik Dütschland bilde d Gmäinde en äigeni Süüle. Si si kä Däil vo dr staatlige (Landes-)Verwaltig, sondern si verwalte sich sälber. Näbe iire Sälbstverwaltigsufgoobe häi si au staatligi Ufgoobe, z. B. s Mäldwääse oder d Standesämter. Sit dr Reform vom Grundgsetz isch s em Bund verbote, de Gmäinde zuesätzligi Ufgoobe zuezwiise.
Kohlenberg (Basel)
Uf em Kohlebärg het s zwäi Kulturgüeter vo nazionaler Bedütig: Dr Lohnhof und s Lienert-Gümnasium. Am Steinebachgässli het s en imposants Bischbil vo Stroossekunst: e säggs Stöck hoochs Trompe-l’œil, wo im Betrachder d Illusioon git, es gääb e Durchgang, won e Huuswand isch.
Volker Finke
SC Friburg
Traditionell sin d'Verträg vum Volker Finke mit em Sportclub immer nur fir ei Saison un per Handschlag verlängeret worre. Dr Volker Finke het massgäblich zum Usbau vu dr Infrastruktur vum SC Friburg un dem sinere Professionalisierig sowie zum Ufbau vu dr Friburger Fuessballschuel bitrage. Er het lieber in e solidi Infrastruktur investiert wie in dyri Spiler, was ihm vor allem in schlecht gloffene Spilzitte vu viile SC-Fans akridet worre isch.
Fontenelle (Territoire de Belfort)
Fontenelle ìsch e frànzeesche Gmein ìm Département Territoire de Belfort ìn dr Region Bourgogne-Franche-Comté (bìs 2015 Region Franche-Comté).
Abtwil
Abtwil isch de Name vo däne Ort:
Volker Finke
Karriere as Manager
Vom 1. Februar 2011 bis zum 10. März 2012 isch dr Finke Sportdirektor bim 1. FC Köln gsii, übergangswiis au Trainer noch em Ruggdritt vom Frank Schaefer am 27. April 2011 bis zum End vo dr Saison 2010/2011 au
Les Enfers
Gschicht
I däm alte französische Dokumänt, wo s Dorf ane 1330 s erschte Mol gnamset wird, heisst dr Name Au cruz des enfers. Das bedüütet uf düütsch «im töife Ort wyt unde».
Regierungsbezirk Stuttgart
Verwaldungsgliderung
D Regiona mid ire Schdadt- ond Landkreis
Lorentzsche Mannigfaltigkeit
E Lorentz-Mannigfaltigkäit (noch em niiderländische Mathematiker und Füsiker Hendrik Antoon Lorentz) isch e Mannigfaltikäit mit er Lorentzmetrik. Si isch e Spezialfall von ere pseudo-riemannsche Mannigfaltigkäit mit dr Metrik-Signatur (-,+,+,+,...). Lorentz-Mannigfaltigkäite si für die allgemäini Relatiwidäätstheorii vo entschäidender Bedütig, wil dört d Ruumzit as vierdimensionali Lorentz-Mannigfaltigkäit modelliert wird.
Wörterbuch
Etymologii
Fachsproochlig, bsundrigs in dr Lexikografii (Wörterbuechforschig), wird Wörterbuech au no in dr witere Bedütig as Ooberbegriff für alli Arte vo Noochschlaagewärk mit ere Gliiderig nich Stichwörter brucht. Au dr Begriff Lexikon het in fachsproochlige Zämmehäng immer no si witeri Bedütig.
Johann Gottlieb Fichte
Im Fichte si «Grundlage der gesamten Wissenschaftslehre»
Wäge sinere populäre, z. T. polemische Daarstelligswiis het sich dr Fichte under de Fachgleerte e hufe Fründ und au e hufe Find gmacht. Zwüschen iim und em Friedrich Nicolai isch d Findschaft bsundrigs dief gange. Im Goethe si Urdäil über e Fichte isch skeptisch gsi, „daß doch einem sonst so vorzüglichen Menschen immer etwas fratzenhaftes in seinem Betragen ankleben muß“. Dr Fichte het am Aafang au e groosse Iifluss uf e Schelling und uf e Hegel gha. Au dr Hölderlin het verzelt, ass er de Vorlääsige vom Fichte in sinere Zit z Jena vil z verdanke häig. E baar vo de Ideä vom Fichte häi an d These vom Johann Gottfried Herder aaknüpft, wo öbbe zanzig Joor elter gsi isch.