cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Pharai (Messenien)
Archäologie
D Rest vo de bronzezittliche und antike Sidlige liget nördlich vo de hüttige Stadt Kalamata uf zwee Hügel. Ufem mittelalterliche Burghügel Kastro sind mykenischi Muure und Scherbe gfunde wore. Ufem Hügel Turles, wo fööfhundert Meeter nordöstlich litt, hett mer Reste us de Bronzezitt und de Antiki gfunde und de Ort isch offebar ooni Underbruch bis i di hellenistischi Zitt biwonnt gsii. Us de mykenische Zitt stammt e Chammeregraab.
Mellingen
Gschicht
D Melliger Brugg über d Rüüss isch s erschte Mol im Joor 1253 erwähnt.
In der Zyt vo de Reformation het sich d Stadt anne 1529 für de nöi Glaube entschide, es het aber nach em Zwäite Chappelerchrieg wider müesse katholisch wärde.
Mitra (Göttin)
D Mitra ( f.) isch de Name vonere persische Göttin, wo nume vom Historiker Herodot gnennt werd.
Rüßwihl
Diefestei
Diefestei isch under de Herre von Tüten uss em Nordoste vo de Schwiz gründet worre. Si hän do e Burg baut, wo s Diefesteinergschlächt vo 1239 bis 1317 gherrscht hät. 1272 hät de Rudolf von Habsburg d'Burg zerstört.
Exarchat (Byzantinisches Reich)
D Exarchat si im Früemiddelalter verschwunde, wo die byzantinisch Herrschaft im Weste zämmebroche isch: 697/98 isch Karthago an d Araber gfalle, und 751 häi d Langobarde Ravenna eroberet.
Alamannen-Museum Vörstetten
Museumspedagogik
E ander Zyl vum Alamanne-Museum Verstette isch di museumspedagogisch Arbet, wu si mit irem erläbnispedagogische Museumskonzäpt an Schueler*ne, Lehrer*ne, Eltere un historisch inträssierti Burger*ne richtet.
Burg Alt-Neuenstein
D Burg Alt-Nejestei isch e abgangeni Burg bi Lütebach im Ortenaukreis z Bade-Wirttebärg. Si isch rächts vu dr Ränch oberhalb vu dr Gmei gläge, wahrschyns im Lütebachtal, wu dr Vorder un dr Hinter Lütebach zämmecheme.
Nafplio
Nafplio (, n. Sg., i de Antiki: Nauplia, , f.Sg. und i de Venezianische Zitt Napoli di Romania, isch e Hafestadt am Argolische Golf i de Peloponnes. Si isch vo 1829 bis 1834 d Hoptstadt vo Griecheland gsii.
Turistischi Plätz
D Altstadt litt ufere Landzunge, wo im Süüde vom Berg Akronafplio öberraagt werd. Uf demm isch e Festig, wo scho vo de Byzantiner baut woren isch und auf vo de Türgge und Venezianer bruucht und uusbaut woren isch. Di venezianischi Festig ufem Palamidhi im Ooste vo de Stadt isch erst vo 1711 bis 1714 baut wore, i de Festig isch d Cherche Santo Andrea. E dritti Festig litt uf de Insle Bourtzi, wo früenner d Iifaart vom Hafe öberwacht hett. I de Noizitt isches s Gfängnis vo Lütt gsii, wo zum Tood verurtailt wore sind.
Untersiggenthal
Verchehr
Bis uf Baade sinds öppe sächs Kilometer, uf Züri ungfähr dryssg Kilometer.
Aesch ZH
Bevölkerigsentwicklig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005
Bournens
Gschicht
Bournens isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1184 as Brunens.
Isaak Bowe
Dr Isaak Bowe (* öbbe 16. April 1615 z Brätzwil, † 28. Februar 1683 z Reigetschwiil) isch äine vo de Aafüerer vo de Baaselbieter Buure im Schwizer Buurechrieg gsi.
Département Finistère
S Département Finistère [], bretonisch Penn ar Bed) isch e Département z Frankrych. S lyt im Nordweschte vu dr Bretagne un isch s 29. in dr alfabeetische Raiefolg vu dr franzesische Département.
Name
Wäg syre Lag am Ort vu dr bretonische Halbinsle het d Region scho in dr Remerzyt dr Name Finis Terrae („Änd vu dr Ärd“) iberchuu. Dr bretonisch Name bedytet „Aafang vu dr Wält“.
Pfäfers
s Wildbad Pfäfers
Füre Apt Johann Jakob isch ane 1535 der berüemt Dokter Paracelsus uf Pfäfers cho en Brischüüre vo däm Heilbad cho schrybe, wo derno bi dere prominänte Wärbig guet psuecht worden isch. Bis is früene 20. Joorhundert isch s Pfäferser Kuurbad beliebt gsi. 1631 het en grosse Fels, wo i d Schlucht abegheit isch, d Hüser vom Bad schwär beschädiget. Zerscht het me s nume bhälfsmässig gflickt, und im früene 18. Johhundert isch s Bad denn ganz neu und vil grösser baut worde. 1840 hed der Kanton Sanggalle chly usserhalb vo der Taminaschlucht i dr Ebeni vom Rhy derzue die neui Badastalt vo Ragaz ygrichtet, wo für d Kurgescht eifacher zum anegoo gsi isch. Mid hölzige Leitige hed me s Thermalwasser us der Schlucht dörthi gfüert. S Bad Pfäfers im Tal inne het der Betrib no wytergfüert, es isch aber als wie meh im Schatte vom grössere Bad Ragaz gstande, wo im 20. Johrhundert nodisno zum ene modärne Kur- und Erläbnisbad mid emene schöne Kurpark erwyteret worden isch.
Vättis
Höch oben am Vättnerbärg isch e natürleche Höhli, s Dracheloch, wo me drin Spure vo Lüüt gfunde het, wo dört drin vor öppe 50'000 Joor, i der Altsteizyt, gläbt hend. Dozmol het d Umgäbig no ganz anderscht usgseh. Das isch jo lang vor em Ändi vo der Yschzyt gsi, und i de Täler hets denn no vil Ysch gha, wo mid de Bärggletscher obenabe cho isch, grad öppe eso, wie me s hüt no cha im Piet vom Grosse Aletschgletscher im Wallis gseh.
Meltingen
Sproch un Dialäkt
Bi dr Volkszellig 2000 hei vo dr 603 Iiwohner 97,3 % Dütsch als Hauptsproch aagää, 0,8 % Französisch, 0,7 % Italienisch und 1,2 % angeri Sproche.
Basler Friedhöfe
Früener het z Baasel fast jeedi Kiirche ihren äigene Friidhoof oder Gottesacker gha oder mä het die Doote in dr Kiirche sälber begraabe. Im Lauf vo dr Zit isch d Stadt gwaggse und s het nüm gnueg Blatz ghaa in dr Stadt sälber und mä het Friidhööf immer witer vom Stadtzentrum äwäg afo ufdue und us de alte Friidhööf vilmol Parkaalaage für die lööbigi Bevölkerig gmacht.
Coin-sur-Seille
D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Badische Volksnamen von Pflanzen (Walther Zimmermann 1913/1915)
Poales
Die Rispengräser werden zusammengefasst mit den Namen: Schmähle, Schmalegras, Schmellen (Oberland, Breisgau, Mittelbaden, Baar); Schwälme, Schwälmegras (Oberweier, Rappenau). F. sagt bei „Küferknospen" = „Lieschgras, Schilf zum Dichten der Fässer", er weist auf den Zettel „Liesch" hin. Dort = Typha mit der Angabe, dass Blattteile zum „Verlieschen" (= dichten der Fassfugen benutzt werden.
Fragliche Namen
und Volksnamen zu denen ich die Pflanze nicht ermitteln konnte. Welche Pflanzen führen folgende Namen in den folgenden Orten, über die ich um freundliche Auskunft bitte: Die Namen nach freundlicher Mitteilung von Herrn Gouvernements-Sekretär J. Fritz, Dar-es-Salam, gebürtig aus Neuweier. oder Cytisus scoparius ?) Bernau-Aussertal: Stechle (= Ilex?).
Segeten
S Wappe vo de ehemolige Gmeind isch 1897 festglegt worre. Es zeigt e silbrigi abgsägti Danne und e Sägi uff blauem Hindergrund. D'Sägi wyst uff de Name „Segete“ hy.
Johann August Sutter
D Gschicht
Dr Sutter het in Burgdorf gärn dr Kaltwasserleistes, so het men im gseit, bsuecht. Das isch e literarische Zirkel gsi, wo 1820 gründet worden isch. Syni Mitglyder hei sich regelmessig in schpezielle Rüüm im zwoite Schtok vom Burgdorfer Schtadthuus troffe.
Amriswil
Geografi
Amerschwiil liit zwüsched Wiifälde und Arbon südlich vom Bodesee. Zue de Gmaind ghöred d Ortstail Amriswil (9'769 Iiwohner), Oberaach / Biessenhofen (853), Hagenwil / Räuchlisberg (242), Schocherswil (336) und Schrofen (387). D Gmaindsflechi bstoht us 67,6 % landwirtschaftlicher Flechi, 13 % Wald, 19,1 % Sidligsflechi und 0,3 % sustiger Flechi.
Bevölkerig
Quelle: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Uusländeraatail isch 2010 bi 27,3 % gläge.
Ithome (Messenien)
Zeus Ithomatas
Ufem Gipfel vo de antike Ithome isch de Zeus Ithomatas (Ζεὺς Ἰθωμάτας) vereert wore. S Hailigtum cha bis hütt nöd gnau lokalisiert were, aber de Fund vomene Draifuess usem 8. Joorhundert zaigt, as da Hailigtum scho im 8. Joorhundert v. Chr. e zentrali Funktion erfüllt hett, do Draifüess nume i wichtige Hailigtümer gopferet wore sind.
Gschicht
D Ithome ninnt e zentraali Role i de antike Gschicht vo Messenie ii. Noch de messenische Öberliferig hend sich d Messenier im Erste Messenische Chrieg underem König Euphaes uf de Ithome verschanzt. Archäologischi Fund zaiget, asses dozmool tatsächlich e Sidlig bi de Ithome ggee hett, trotzdem sind d Eraignis, wie si de Pausanias bischribt nöd bsunders historisch.
Mark Twain
Dr Samuel Langhorne Clemens (* 30. Novämber 1835 z Florida, Missouri; † 21. April 1910 z Redding, Connecticut) – besser bekannt under sim Psöidonüüm Mark Twain – isch en amerikanische Schriftsteller gsi.
Erdmutter
D Erdmuetter oder Muetter Erde (lat. Terra mater) isch e gängigi Bizaichnig för d Erdgöttin i verschidnige Kulture. I de Religiosforschig werd drunder de Archetyp vonere müetterliche Erdgöttin verstande, wo Lebe gitt und ninnt. I esoterische Chrais und au i neopagane Religione isch s Konzept vo de Erdmuetter ebefalls verbraitet. I de Regle - aber nöd zwingend - isch d Erdmuetter mit de Grosse Muetter (lat. Magna Mater) oder de Grosse Göttin identisch.
Indoeuropäer
Scho för di vorhistorischi indoeuropäischi Religioo werd e Erdmuetter agnoo: *Pl̥th2uih2 meh2tēr f. »Erd-Muetter« agnoo, wo im Vedismus as Prthivī mātā witterlebt.
Boussens VD
Sproch un Dialäkt
Dr alt frankoprovenzalisch Patois isch wahrschyns aafangs 20. Jh. uusgstorbe. Ergebnis us dr Volkszellige vu 1990 un 2000, wu zum Dail Lyt Patois as Sproch aagchryzlet hän, gälte in dr Sprochwisseschaft as Artefakt un hän ihre Ursprung ender in statistische Fähler oder ass d Lyt unter „Patois“ ihr Regionalfranzesisch verstehn
Oberkiefer
Fortsetz und Öffnige
Dur en Oberchiifer zieht dr Nervus infraorbitalis (en Ast vom Nervus maxillaris vom Nervus trigeminus) und innerviert dä Chnoche zsämme mit alle Oberchiiferzehn. Er chunnt am Foramen infraorbitale underhalb vo dr Augehöhli us em Oberchiifer an d Oberflächi. Drüber si no meh Est vom Nervus maxillaris Deil vo dr Innervation vom Guume.
Schlacht bei Näfels
Gschicht
Wenigi Wuche nach dr Schlacht bi Sempach sind d Eidgenosse vors öschterriichisch Schtädtli Weesen am Walesee zoge und händs bsetzt. Au d Glarner händ sich gege d Öschterriicher erhobe, wil die im Glarnerland no Recht bsässe händ. Am 11. März 1387 händ d Glarner ihres erschte eigene Landgsetz gschribe.
Milch
Im dütsche Sproochruum meint me mit Milch im allgemeine d Chuehmilch, bi andere Milchsorte erwähnt me s Dier, vo si von em chunnt, z. B. Geissemilch, Schoofsmilch usw. Das isch au d Regelig in dr EU.
Milch as Nahrigsmittel
Zum Milch chönne ufbhalte, het me scho früe agfange druus Chees z mache.
Jean Tinguely
S Jean Tinguely Museum
Im Johr 1996 isch z Basel s Jean Tinguely Museum ufgmacht worde, wo vom Mario Botta entworfe worden isch und wo zahlriichi Wärke vom Kinetiker usgschdellt wärde.
Wärk
Sit dr Middi vo de 50er Johr het sich dr Tinguely mit em Bau vo motorbetriibene Maschineplaschtike beschäftigt, won er us Droht, Bläch und allerlei andere Fundstück und Schrottdeil zsämmegsetzt het. Siini beweglige Plaschtike wärde vom Betrachter as höchscht aktiv, arüehrend, heiter und verspiilt, hüfig as witzig und mänggisch au as melancholisch erläbt. Er het siis umfangriiche Wärk mit verbrechlige und zittrige Droht-Bläch-Kompositione agfange. D Blächdeil si meischdens farbig bemolt. Um 1960 het dr Tinguely Zeichnigsautomate erfunde und baut, wo uf Bapierschdreife maschinell Zeichnige hai chönne mache. Sit 1996 zeigt s Tinguely-Museum Basel in erä permanänte Uschdellig ä groosse Deil vo siine Wärk.
Gravis (Typografie)
De Akzänt Gravis (vum latiinische gravis „schwär“) isch e diakriitischs Zeiche, wu e bstimmti Ussproch odder d'Bedonig vu'me-ne Vokal aazeigt. Er zeigt vu links obe noch rächts unte, isch also d'Spiegelig vum Akuut.
Zug
Zug stoht as Familiename für:
Scherz
Lueg au:
Bibel
Ds Alte Teschtamänt
Nach em Exil het me du e Kanon nach Gebruch zämegstellt. Das heisst, das mer alli Schrifte, wo me bruucht het zum Lehre, im Tanach gsammlet het. Da ds Buech Sirach, es Buech us de Apokryphe, nid isch i Tanach ufgno worde, ‘s aber beliebt isch gsi bi de Rabbiner, cha me dervo usga, das der Tanach öppe 200 vor Chrischtus für heilig erchlärt worde isch. Ds Buech Sirach isch nämlech erscht öppe zwüsche de Jahr 190 bis 170 vor Chrischtus entstande. Es git aber ou Forscher, wo dervo usgö, das ds Daniel Buech öppe 165 vor Chrischtus entstande isch. Der Gund für die Anahm isch, das i dem Buech sehr gnau steit, was wäret der Zyt vom Alexander em Grosse passiert. Das würd de aber e späteri Heilig-Erchlärig vom Tanach bedüte. D Heilig-Erchlärig het zur Folg gha, das a der Schrift vom Tanach nüt me het dörfe veränderet u keini Büecher me hei dörfe derzu gno wärde. Der Alt Teschtamäntler Profässer Dokter Manfred Oeming geit hingäge der vo us das nid ds Buech Daniel z letschte isch wo isch gschribe worde, sondern ds Buech vo de Psalme u das Buech sygi um ca. um 100 vor Chrischtus entstande. Er het zu syre uffassig es Buech gschribe.
Ds Neue Teschtamänt
Ds Syrie hets lang e Evangelie-Hamoni gä. Das heisst, alli vier Evangelium sy zämegstellt gsy i eis einzigs Evangelium.
D Yteilig vom de Briefe i der Lutherbibel
Ab hie änderet sech d Aornig vo de Briefe
Schriftfunde
2016 het es Forscherteam im Zämehang mit dem Alter vo der Bibel für Ufsehe gsorget. Sy hei d Schrift analysiert u zwar nach ere Metode, wo ou d Gheimdienschte awände. Das Forscherteam vermuetet inzwüsche, das einigi Teili vo der Bibel elter sy, als me bis här agno het.
Schweiz im Zweiten Weltkrieg
D Bedroig
D Situation vo der neutrale Schwiz im Zweite Wältchrieg isch vor allem ab em Sommer 1940 sehr kritisch gsii, isch si doch mit der Niiderlag vo Frankriich iigschlosse gsii zwische de beide faschistische sog. Achsemächt Dütschland und Italie. Der italienisch Diktator Mussolini het derbii scho vor em Chrieg droht gha, er welli die italienisch-sprochige Gebiet an Italie aschliesse, der Adolf Hitler sinersits het zwar versicheret ghaa, er welli d Schwiiz nit angrife, will si als Flankeschutz gäge en Angriff vo Frankriich uf Dütschland wärtvoll sig.
Schloss Dautenstein
Hitigi Nutzig
Dutestei isch in d Dänkmollischt vum Land Bade-Wirttebärg ufgnuu un isch anne vum Landesverein Badischi Heimet zum Kulturerbe des Landes erhobe wore.
Stoupa
Gschicht
D Venezianer hend öber de antike Akropolis e Festig baut. De Ort hett denn Leutro ghaiise.
Burg Neu-Tannegg
D Burg Nej-Dannegg, au Burg Boll gnännt, isch e Burgruine uf eme Bärgrucke iber dr Wueteschlucht bi Boll, eme Ortsdeil vu dr Stadt Bonndorf, im Landchreis Waldshuet z Bade-Wirttebärg.
Scheitelbein
An dr Siiteflechi vom Scheitelbei setzt dr Musculus temporalis (Schlööfemuskel) aa, eine vo de Chäumuskle. Die oberi Begränzig vo siim Ursprung bildet e dütligi Linie, d Linea temporalis. Usser bim Mensch und bi Wiiderchäuer vereinige sich d Lineae temporales vo beide Siite zun ere chreftige mediane Chnocheleiste (Crista sagittalis externa) am obere Schädeldach.
Geld
D Funkzioone vom Gäld
In dr Volkswirtschaftsleer wird Gäld funkzional definiert:
Allensbach Hochschule
Studienaagebot
Mit em Masterabschluss in Wirtschaftspedagogik vu dr Allensbach Hochschuel cha mer as Queryystyyger ins Lehramt an berueflige Schuele un Wirtschaftsgimnasie wägsle, u. a. z Bade-Wirttebärg.
Akkreditierig
D Färnstudiegäng sin dur di Staatli Zäntralstell fir Färnunterricht (ZFU) brieft un zuegloo wore.
Organisation
D Organ vu dr Hochschuel sin d Hochschuellaitig, dr Senat un dr Hochschuelrot. D Hochschuellaitig vu dr Allensbach Hochschuel bstoht us em Räkter, Proräkter un eme Chanzler. Dregeri vu dr Hochschuel isch d Dregergsellschaft Allensbach Hochschule GmbH.
Basadingen-Schlattingen
Bevölkerig
Quelle: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Uusländeraatail isch 2010 bi 11,4 % gläge.
Politik
Bi de Nationalrootswaale 2011 hät s da Ergebnis gèè: BDP 8,3 %, CVP 8,7 %, FDP 6,1 %, GLP 5,3 %, GP 9,3 %, SP 11,5 %, SVP 45,8 %, Sustigi 5 %.
Spalenhof
Gschicht
Vo 1362 aa isch s Huus as "Schürlinkeller" bezäichnet worde. Dr Heinrich vo Ramstäi, wo 1428 bim ene Durnier uf em Münsterblatz im ene Zwäikampf gege dr spanisch Ridder Juan de Merlo kämpft het, isch do dehäim gsi. Im 15. und 16. Joorhundert isch s zum Sitz vo riiche Kauflüt usbaut worde. 1564 isch s im Bsitz vom Bürgermäister Kaspar Krug gsi und isch zum Stammhuus vo sinere Familie worde. Öbbe zu deere Zit isch d Kaisersaaldecki im erste Stock gmoolt worde, wo erst grad widerentdeckt worden isch. D Wandmoolerei mit dr Justitia stammt us dr 2. Helfti vom 16. Joorhundert. 1678 isch s Vorderhuus vom Bürgermeister Johann Ludwig Krug-Wettstein umbaut worde. S Ändi vo dr Residänz vo de Krugs im Spaalehoof isch denn non e Zitli ewägg gsi, aber 1732 het en dr Chläibasler Emanuel Schnell gerbt.
Haus
d Gschicht vom Wort
En abgleitete Begriff isch der Huushalt. Das meint d Organisazioon, s Material und s Gält und eifach alles, wo s bruucht, ass im Huus alles funkzioniert.
Strittmatt
Strittmatt (uff Hochdütsch Strittmatt) isch e ehemoligi Gmeind im Landchreis Waldshüet und hütt e Ortsdeil vo Gerbel. Es litt im Nordweste vo de Gmeind und gränzt an d'Ortsdeil Segete im Weste, Hartschwand im Oste und Engelschwand im Norde. Zum Ort ghöre usser em Dorf Strittmatt keini Ortsdeil oder Wyler.
Autodidakt
Gschichd
Mid dr Aifiehrong vo dr Schulpflichd em 19. Johrhondrd, war des no nemme so naidig.
Strittmatt
Im Gerbeler Gmeinderoot wird Strittmatt vom Franz Eckert und de Michaela Schmidt verdrätte.
ISO 639
Schtruktur
No de ISO-Website sin bislong zwei Teil vun ISO 639 vereffentligt worre:
August Ganther
Lääbe
Bim Fryburger Operesänger Hieber het er ab 1888 Gsang (Tenor) glehrt un isch derno au as Sänger ufdrätte.
Affoltern am Albis
Sit 2001 hät Affoltere über 10'000 Iiwohner und nennt sich sit em 1. Juli 2018 Stadt.
Geografi
S Piet vo de Gmäind umfasst 40,1 % landwirtschaftlichi Flèchi, 28,2 % Wald, 24,2 % Sidligsflechi, 6,6 % Vercheersflechi und 0,3 % Gwässerflechi.
Bevölkerigsentwicklig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005 De Uusländeraatäil liit bi 26,1 % (Stand 2011).
Politik
Gmäindspresidänt, sit em Juli 2018 Stadtpresidänt, isch de Clemens Grötsch (Stand 2018).
Brenles
Brenles (frankoprovenzalisch ) isch e Dorf in dr bolitische Gmai Lucens im Bezirk Broye-Vully im Kanton Waadt, Schwyz.
Team Telekom
Gschicht
Vorgänger vum Team isch s Team Stuttgart gsi, wu s bis Ändi 1990 gee het. Vu 1991 bis 2003 isch d Mannschaft mit em Sponsor Deutsche Telekom aadrätte. Vu 2004 bis 2007 isch s as Team T-Mobile gfiert wore, gnännt no dr Mobilfunkdochter vu dr Dytsche Telekom T-Mobile. Noofolgermannschaft ab 2008 sin s Team High Road un s Team Columbia-High Road.
Messen SO
Religion
82,9 % vor Iiwooner si im Johr 2000 evangelisch-reformiert gsii, 8,5 % römisch-katholisch.
Politik
Gmeindspresidäntin isch d Marianne Meister (Stand 2012).
Heinrich Wilhelm Olbers
Astronomi
Si freii Zitt het dr Olbers fast ganz in dr Astronomi gwidmet. Wil er mit numme vier Stund Schlof uschu isch, het er usgibigi Himmelsbeobachtige durfüehre chänne. Er het doryber nus alli Ufzeichnige vu uffällige Komete usgwertet, wo sit 1531 erschine sin. 1797 het er d Schrift Abhandlung über die leichteste und bequemste Methode, die Bahn eines Cometen zu berechnen veröffetlicht. S'Werch isch 1847 un 1864 noch zweimol ufglegt worre. Die dertdrin beschribe Methode cha au hüt noch ohni witteres agwendet werre.
1800 isch z'Lilienthal bi Breme uf Aregig vum Franz Xaver von Zach die Astronomisch Gsellschaft gründet worre. Dr erste Präsident isch dr Johann Hieronymus Schröter worre. Die vum Schröter gründet Sternwarte Lilienthal isch sinerzitt s'am beste usgrüstet Observatorium uf dr Welt gsi. Witteri Gründigsmitglider sin dr Olbers, dr Ferdinand Adolf von Ende, dr Johann Gildemeister un dr Karl Ludwig Harding gsi. Doryber nus sin achtzehn witteri füehrendi europäischi Astronome zue Mitglider beruefe worre. Zil vu dr Gsellschaft isch d'Uffindig vu noch ubekannte Himmelskörper vu unserem Sunnesystem gsi, insbesundere vume vermuetete Planet zwischenem Mars un em Jupiter. Vu dere Himmelspolizey isch dr Himmel in 24 Abschnitte underteilt un in dr Nächi vu dr Ekliptik intensiv durmusteret worre.
Condé-Northen
Gschìcht
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Dialekt
Dr tràditionell Dialekt (Patois) vun Condé-Northen ghert zem Lorrain.
Conthil
Dialekt
Dr tràditionell Dialekt (Patois) vun Conthil ghert zem Lorrain.
Norden
Norden isch a Haupthimmelsrichtung, wo in da Navigation vawendet wird und zum Agea vo Koordinata. Dia andra Himmelsrichtunga sind Weschta, Oschta und Süda.
Mooswald (Freiburg)
Gschichte
Scho anno 1945 het wiider regi Ufbaudätigkeit mit eifachschte Mittel igsetzt. Anno 1948 wird an dr Bahnstrecki uf (Alt-)Brisach im Nordweschte vom Stadtdeil e Haltestelle Im Wolfswinkel, (später "Freiburg West" daift) igrichtet, wo in dr 1990er Johre uf Landwasser verlegt worre isch. Anno 1952 wird dr hütig Bürgerverein Mooswald e. V. gründet. D'Stadt Friburg richtet im noche Wolfswinkel (wo scho zum Stadtdeil Brüehl ghört) e Mülldeponi i. Anno 1953 wird die evangelisch Markuskilche as e Notkilche baut. Mit dr Mooswaldschuel erhaltet dr Stadtdeil anno 1955/56 e Volksschuel un au e Gmeinschaftshus wird fertig.
Zionismus
Antike
Dr Usdruck «Zionismus» bezieht sich uf Zion as Name für e Tämpelbärg z Jerusalem. Dr erst israelitisch Tämpel isch dört um 800 vor dr Zitewändi baut worde. Im Johr 586 hain en d Babylonier zerstört, und e grosse Deil vo de Judäer isch z Babylon exiliert (586–539 v. Chr.) worde. Bi dene isch Zion zum Synonym für d Tämpelstadt worde und für d Hoffnige, wo mit ihrem Widerufbau verknüpft gsi si.
D Zit vom europäische Nationalismus und Kolonialismus
In dr Schwiz het dr Henry Dunant (1828–1910), dr Gründer vom Rote Chrüz d Aasiidlig vo Jude in Palestina understützt.
Metzerlen-Mariastein
Geografi
Zue Metzerle-Mariestai ghööre s Strossedorf Metzerle am Nordfuess vom Blaue im hindere Birsig- oder Laimedal un s Chloschter Beibel-Mariestai im Wiiler Mariestai. D Gmaindsflächi bstoht us 46,8 % langwirtschaftlichi Flächi, 45,9 % Wald un 7,3 % Sidligsflächi.
Zionismus
Jüdischi Vorläufer und Kritiker im 19. Johrhundert
Für dass dä Chiim müess sich s Judedum as Nation einig sii und widergebore wärde. Das isch s erste Mol gsi ass e Rabbiner, wo traditionell sozialisiert gsi isch, dr orthodox Messiasglaube mit modärner demokratischer Politik verbunde het.
Metzerlen-Mariastein
Wirtschaft
D Arbetslosigkait isch im Johr 2011 bi 2,0 % gläge.
Zionismus
Dr Leon Pinsker
Dr Arzt Leo Pinsker (1821–1891) het bis 1881 in siner Heimetstadt Odessa e «Gesellschaft zur Förderung der Aufklärung» gleitet und nationaljüdischi Besträbige strikt abglehnt. Under em Iidruck vo de landeswiite Pogrome isch er vo däm Amt zruggdräte und in Westeuropa umegreist, zum usefinde, öb mä verfolgti russischi Jude wurd ufnäh. Im Summer vom Johr 1882 het er z Berlin in baar Wuche s Buech Autoemanzipation, ein Mahnruf an seine Stammesgenossen von einem russischen Juden verfasst, wo din gschriibe gsi isch: Dr Chärn vom Problem sig d Usgränzig vo de Jude dur dr Hass vo ihrer Umwält. Däm si Ursach sig s, ass die verstreute jüdische Gmeinde an ihrer Eiheit als Judedum wurde festhalte. Das haig uf d Völker vo Europa wie die «geisterhafti Erschiinig vom ene wandelnde Dote» gwürkt und e Judophobii usglöst. Alli Argumänt vo de Judefind, wo hüfig unlogisch aagfüehrt wurde, sige nume die rationali Verschleierig vo ihrer diefe Psychose, wo sich sit 2000 Johr wurd witervererbe. Nume wemm mä d Ursach, die widernatürlichi Lag vo de Jude, wurd besitige, chönn mä die Chrankhet heile. Si müesste wie alli Völker ändlig en eigeni Heimet, e Staat bechoo, und so wurde si de übrige Natione ebebürtig. Erst wenn si ebebürtig sige, wurd d Judefrog glöst; nume d Jude sälber chönnte das fetigbringe. Achtig bechieme si nid über, wenn ene anderi wurde Gliichberächtigung gee, sondern nume wenn d Jude sich sälber wurde befreije und e sälbständigi und sälbstbewussti Nation wurde. Dört wo si verfolgt wurde, sötte si sofort uswandere: nit in e neui Zerstreujig, sondern in e gschlossnigs Gebiet, für zum dört e Gmeinwäsen ufzbaue mit dr Zuestimmig vo de Grossmächt. Dr Ort drfür sig zweitrangig: Er chönni z Palestina oder in Nord- oder Südamerika lige.
Dr Allgemein Zionismus
Dr allgemein oder liberal Zionismus isch vom Erste Zionistekongräss 1897 bis noch em Erste Wältchrieg die sterksti Strömig gsi in dr ZO (dr Zioniste Organisation, wo sich sit 1960 WZO nennt). Die Allgemeine Zioniste, wie dr Herzl und dr Weizmann hai sich mit dr europäische Middelklass identifiziert, hai aber hüfig zu keiner Partei ghört. Erst 1922, wo sich d Zionisteorganisation polarisiert het in zwei ideologischi Fraktione, die sozialistischi und die revisionistischi, hai sich Einzelpersone und verschiideni Gruppe zun ere unideologische Partei innerhalb vo dr ZO zsämmegschlosse.
Dr sozialistisch Zionismus
Vo 1900 aa het sich vor allem vo Russland us e sozialistische Zionismus entwicklet. Die marxistische Poalei Tzion und ihre Theoretiker, dr Ber Borochov, hai din die grössti Bedütig gha und hai die spöteri Kibbuz- und Arbeiterbewegig in Israel brägt. In Osteuropa het s zuesätzlig die nitmarxistische Zioniste-Sozialiste um e Nachman Syrkin ge, wo sich nit uf Palestina as s zuekümftige Siidligsgebiet festgleit hai, und d Sejmisten um e Chaim Shitlowskij, wo kulturelli und politischi Autonomii in Russland als Zwüscheschritt zum ene eigene Gebiet hai welle übercho. Au bürgerligi, religiösi und völkisch-nationalistischi Zioniste hai eigeni Organisatione, wo alli ihri eigene Vorstellige gha hai, wie mä e Judestaat chönnt errichde und wien er wurd usgseh.
Die Britischi Mandatspolitik
1923 isch Palestina ufdeilt worde. Em chliinere, westlige Deil het mä vo denn aa Palestina gsait, während us em grössere Deil Dransjordanie (zerst als Sultanat, denn as Königriich Jordanie) worden isch. Denn hai d Panarabiste afo gseh, ass ihri Chancen uf en eignigs Grosspalestina no chliiner worden isch.
D Gründig vom Staat Israel
Im Johr 1946 hai d Agruff vom Etzel zuegnoh, vor allem uf die britische Iisebahnlinie. Palmach-Eiheite hai am 16. und 17. Mai zäh Brugge gsprängt. As Repressalie hai d Brite am 29. Juni alli Mitgliider vo dr Jüdische Agentur und anderi füehrendi Zioniste, wo si in Palestina hai chönne finde, festgnoh und hai se wuchelang in eme Lager z Lod gfange ghalte. Dr Irgun het druf am 22. Juli e Siteflügel vom King David Hotel z Jerusalem gsprängt, wo sich s britische Hauptquartier befunde het. Die Eskalation vo de Unruehe het s ganze Johr 1947 nit ufghört – bis die Vereinte Natione am 29. Novämber über e Deiligsplan vo Palestina und d Gründig vom ene jüdische und eme arabische Staat abgstimmt hai.
Dr Neozionismus
Die neozionistischi Bewegig basiert ihri Aasprüch uf ere radikale, messianistische Uslegig vo dr Bible, isch grundsätzlig antidemokratisch und nid wenigi vo ihre Understützer si ganz offe rassistisch, au wenn si sich im Allgemeine uf religiösi und nid ethnischi Begründigunge stütze.
Exarchat von Ravenna
S Exarchat isch vor allem mit lokale Milize gege d Langobarde verdäidigt worde. Die si zerst no Däil vo de kaiserlige Drubbe gsi, si aber immer sälbstständiger worde. Die bewaffnet Bürger häi dr exercitus Romanae militiae bildet und si die färne Vorlöifer vo de freije bewaffnete Bürger vo de italiänische Stedt im Middelalter gsi.
Portable Network Graphics
Portable Network Graphics (mäistens abkürzt PNG //) isch e Grafikformat. S isch als freyer Ersatz firs ältre proprietäre Format GIF entworfe worre un isch winiger komplex wie TIFF. Die Date werre verluschtfrey komprimiert abgschpeichert (im Gegesatz zuem verluschtbehaftete JPEG-Dateiformat).
Eigeschafte
PNG het – mit Usnohm vun Animatione – alli Megligkeite, wu au s GIF kennt, d Kompression vun de Bilddateie isch im Allgmeine besser wie bi de GIF-Dateie. Des macht s zue eme seli zweckmässige Format.
Altikon
Geografi
S Piet vo de Gmäind umfasst 68,4 % landwirtschaftlichi Flèchi, 19,9 % Wald, 3,9 % Sidligsflechi, 2,2 % Vercheersflechi und 3,9 % Gwässerflechi.
Bevölkerigsentwicklig
De Uusländeraatäil liit bi 5,3 % (Stand 2011).
Politik
Gmäindspresidänt isch de Jörg Schönenberger (Stand 2012).
Wirtschaft
D Arbetslosigkäit isch im Jaar 2010 bi 2,7 % gläge.
Kreis Bellinzona
Dr Chrais Bellinzona (ital. Circolo di Bellinzona) bildet zämme mit dr Chrais Arbedo-Castione un Sant’Antonino dr Bezirk Bellinzona im Kanton Tessin in dr Schwyz. Dr Sitz vum Chraisamt isch z Bellinzona.
Burg Roggenbach
Gschicht
Anne 1438 wird d Burg dur dr Werner von Staufen gschlisse un no wider ufböue. Ändgiltig gschlisse wird si anne 1525 im Dytsche Buurechrieg wie au d Burg Steinegg. 1609 isch d Burg im Bsitz vum Chloschter St. Bläsi.
Statio Tranquillitatis
D Landestell lit uf dr lunare Koordinate 00°41′15″N, 23°26′00″E im Südweschte vum Mare Tranquillitatis (alem. Meer vu dr Rueh).
Dr Neil Armstrong as Kommandant vu Apollo 11 het nooch em Ufsetze vu dr Landefähre in sinere Meldig an s'Kontrollzentrum in dr Landestell Namme gä: "Houston, Tranquility Base here. The Eagle has landed." (alem: Houston, d'Station vu dr Rueh isch dra. Dr Adler isch glandet.)
Niederkontz
Gschìcht
S Dorf ghert zitter ànne 1661 züe Frànkreich und hàt bìs 1930 Basse-Kontz gheiße. Dr Nochberort Oberkontz (Haute-Kontz) lijt weschtlich vum Ort.
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Hubkolbenmotor
C - Kurbelwälle
Stichprobe
Schtichprob isch en Begriff uus dr Schtatistik. Im Rahme von ere naturwisseschaftliche oder sozialwisseschaftliche Untersuechig nimmt me en Schtichprob, d. h. en chliineri Teilmengi von ere Gsamtheit (öppe en ere Bevölkerig oder Tierart). Die Schtichprob muess so guet als möglich repräsentativ sii für d Gsamtheit vom Untersuechigs-Gegeschtand. Dodermit wird en relativ gueti und signifkanti Uussagechraft von dr Untersuechig erreicht. Allerdings isch d Unsicherheits-Marge um so grösser, je grösser d Untersuechigs-Gsamtheit und je chliiner die drzueghörigi Schtichprob isch.
Bei ara oifache Schdichprob wurd d Waar agnomma, wann wenigr Doil schleachdr send als ausgmacht. Wann a höhrs Qualidädsniveau vroibard wurd, sends meh Schdichproba.
Oizlhoida send en dr DIN ISO 2859-1 gregld.
Bretigny-sur-Morrens
Wirtschaft
D Arbetslosigkait isch anne 2011 bi 2,7 % gläge.
Erdzweige
Dia zwölf Erdzweige schtond o jeda für oane Himmelsrichtung und bilden so a komplexes Syschtem us 24 oda sogär 48 Himmelsrichtungen. Dia Tabelle zoagt dia entschprechenda Winkel agfanga vom Norden als Nullpunkt wita im Uhrzeigasinn.
Newtonsche Gesetze
Superposizionsbrinzip vo de Chräfte
Spööter het mä däm Superposizionsbrinzip au lex quarta, s vierte Gsetz vom Newton gsäit.
Kreis Giubiasco
Gmaine
Zum Chrais hän die Gmaine ghert:
L'Indifférent oder Der Bilderraub
S Erschde Bild: Em Louvre
D Bsuecher em Museom gucket sich d Bildr ôô. Am moischda entressiret-se sich fir des Gemälde L’indifférent vom Watteau. Oiner vo de Bsuecher ischt a Môler, wo sich Gedanka driber macht, wia-nr am beschda des Bild stehla kennt.
Associated Press
D’ AP ìsch vermüatlig d’ äärschta Noohrìchta-n-àgantuur gsìì, wo durs Internet Inhàlt àn Prìwààtkunda glììfert hàt. Dàs hàt sa àb 1980 mìt’m Online-Dianscht CompuServe gmàcht.
Trikini
D Trikini bstoht im hitige Gebruch usm Bikiniunter- un Oberteil, zomme mit e paar Hotpants im selbe Design. Oder au e Bikini miteme Rock, oder mitm Top kombiniert. Dr Nome isch ender e Marketinggag, um drey Teile zomme verkaufe z'kinne.
Jahr des Tigers
Tiger 虎 hŭ gälten noch m chinesischen Kalender als vawäaga. Tigerjohr (寅 yín) sin gsi:
Hirschsprung (Schwarzwald)
Hirschdenkmòl
Im Johr 1856 hèt d Gmeind Falkèschteig èn hölzernè Hirsch aalässlich vo dè Hochzit vom Großherzog Fridrich un dè Luisè vo Preußè uffgschtellt. 1874 hèt dè Forschttaxator Schilling èn neuè Hirsch uffschtellè lõ. Aalass isch diè èrscht Vosammlig vo dè dütschè Forschtmannè z Fryburg gsi. Nõchdem sellè durch èn Sturm kabutt gangè isch, isch 1887 s letschti Modell uss Holz gfolgèt, wa bis 1904 sin Standort uff èm Felsè cha hèt.
Kathy Griffin
Karriäre
2005 esch d Prömiere xi vo eherer eigne Reality Sändig „Kathy Griffin: My Life on the D-List“, wo ehre 2 Daytime Emmys ond mehreri Nominatione iibrochd hed.
2009 hed t Kathy ihri Autobiography "Offzielli Buechclubuswahl: E Erinnerig gemäss de Kathy Griffin" (Official Book Club Selection: A Memoir According to Kathy Griffin) usebracht. S Buech hed t The New York Times Best Seller Liste gstürmt.
Miele
D '''Miele & Cie. KG''' isch e dütsche Huushaltsgrät-Härsteller met Sitz z Gütersloh (Nordrhein-Westfalen). S Unternähme bschäftigt nach eigene Aagabe wältwyt 20.100 Mitarbeiter (Stand Gschäftsjahr 2017/2018). Gschäftsführer sind Markus Miele, Reinhard Zinkann junior, Stefan Breit, Axel Kniehl und Olaf Bartsch. Syt dr Gründig isch d Firma, mettlerweile in dr vierte Generation, im Bsitz vo dr Familie Miele (51,1 %) und Zinkann (48,9 %). S Unternähme isch e Kommanditgsellschaft.
Valéry Giscard d'Estaing
Dr Valéry René Marie Georges Giscard d'Estaing (* 2. Hornung 1926 z Koblenz; † 2. Dezamber 2020 z Authon, Département Loir-et-Cher) ìsch a frànzeescher Politiker gsìì. Ar ìsch vu 1974 bis 1981 dr Präsident vum Frànkrìch gsìì.
Präsidantschàft
Wahrend sinera Präsidantschàft sìn aui manka Schwierigkeita vorkumma. Ànna 1973 un 1979 ìsch s Priis vum Petrol gstìega, dàs hàt ìm Wìrtschàftswàchstum gschàda, d Àrwetslosigkeit hàt ufgnumma. Un àm And vu sinera Präsidantschàft hàt's d Diamànta-Àffar gaa, a Skàndàl um a Gschank vum Kaiser Bokassa ànna 1973. Obwohl àss dr Giscard d Diamànta zruck gaa hàt, ìsch dernoh sina Ehr verderbt gsìì. Ar ìsch kè zweita Mol meh gwählt worra.
Noh dr Präsidantschàft
Ar ìsch vu 1988 bis 1996 Präsidant vu dr UDF Pàrtèi gsìì.
Ar ìsch aui Schrìftsteller gsìì, un ìsch ànna 2003 ìn d Frànzeescha Àkàdemie kumma.
Kirgisistan
Gschicht
Im Juni 2010 het s in dr sidkirgisische Stadt Osch neji Uurueje gee, wu bi Kämpf zwische Kirgise un Aagherige vu dr usbekische Minderheit zmindescht 170 Mänsche ums Läbe chuu un iber 1000 verletzt wore sin. No Bricht us dr Stedt Osch un Dschalalabad soll d Zahl vu dr Dodesopfer sogar bi 2000 lige. Zehdöuserdi Mänsche sin uf dr Flucht us dr Uurueregion; no Aagabe vu dr Hilfsorganisation UNICEF hän iber 75.000 Mänsche Zueflucht gfunde in Flichtlignslager äne an dr Gränze zue Usbekistan. D Regierig vu Usbekistan het derno wäg däne Flichtlingsstrem am 15. Juni 2010 d Gränze zuegmacht un het um internationali Hilf bätte.
Mühledorf SO
Politik
Bir Nationalrootswaale 2011 hät s das Ergebnis gää: BDP 7,4 %, CVP 4,3 %, EDU 0,5 %, EVP 0,3 %, FDP 35,8 %. GLP 2,8 %, GP 6,7 %, SP 22,0 %, SVP 19,1 %, Suschtigi 1,0 %.
Bachenbülach
Bevölkerigsentwicklig
De Uusländeraatäil liit bi 24 % (Stand 2011).
Politik
Bi de Kantonsraatswaale 2011 hät s das Ergebnis ggee: BDP 5,9 %, CVP 3,7 %, EDU 3,1 %, EVP 4,4 %, FDP 16,0 %. GLP 8,2 %, GP 6,4 %, SP 13,9 %, SVP 37,4 %, Suschtigi 1,0 %.
Ironie
D Ironie gilt als beliebts Stiilmittel i literarische Text und cha, falls richtig gmacht, essentiel fürs Läseerläbnis voneme Text sii. So zum Biispil bim Voltaire siim Text Candide, wo nur so mit Ironie und Sarkasmus gspickt isch.
Domat/Ems
Geografii
Uf em Gmeindbiet het s zwölf markanti Hügel, wo als Räschte vom ene grosse Bärgsturz übrig blibe sind. Die Hügel träge der rätoromanisch Name Tuma.
Lapidar von Sauk
Bschryybig
Zur Zyt vùm Kommunismus isch in de Umgäbig en Militärstützpùnkt mit Kaserne ùn eme Tunnelnetzwerch gsi. Ganz in de Nööchi stoot au no e zweits Monumänt in de Form vùmene Obelisk.
E chly de Hügel abe isch au s Gschütz gstande, wo bi de Aktion vùm 18. Oktober gschosse het. Des isch deno spööter ins Nationalmuseum z Tirana brocht worde.
Hütige Zuestand
Öbe 2017 het scho mee gfäält ùn de Schriftzug isch absichtlig übermoolt gsi. E Foti vùm Juni 2019 ùff Google Maps zeigt no:
Hüt wird de Sockel vùm Lapidar regelmässig mit Graffiti vollgmoolt bzw. Lüt schryybe ihri Name oder Liebesbotschafte drùff. E Zytland isch de Lapidar wohl usserdäm au en Dräffpùnkt für Droogehändler gsi, ùn isch in de albanische Noochrichte als “Strategische Pùnkt” für Droogehändler bezeichnet worde.
Papier
Bevors s Papier gea hot
Dia ältaschte „Dokumente“, wo ma kennt, sind Höhlazoachnunga, wo Menscha mit Pigmentfarba uf Höhlawänd gmolt hond. Dia älteschte Hochkultur, d Sumera, hond d Keilschrift entwicklt und damit uf woache Tontafla gschrieba, wo se brennt hond zum se haltbar macha. D Ägypter hond erane Schriftzoacha unter andrem in Schtöa gritzt (Prunkplatte us Schpeckschtoa vo König Narmer 3100 v. Chr.). Danebs hot aber o damols scho liichtare Materialia gea wia Leada, Pergament, Holz, Rinde oda Papyrus. Des woass ma aba bloss, wiil s uf Zoachnunga uf haltbara Materialia wia Fels zoagt wird.
Der historische Beruf “Papiermacher”
An Papiermacha isch an Handwerka gsi, wo mit na Papiermühle Papier hergschtellt hot. Fasch imma hot da leitende Papiermülla sis oagene Wassazoacha khet, mit deam ma hüt no feschtschtella ka, us welara Zit a Dokument ku muass. Wiil Papiermacha an Sondaberuf gsi isch, wo meischtns traditionell innahalb vo da Familie witagea wora isch, ergänzt sich döt Wassazoacha-Forschung mit Schtammbaum-Forschung. So gits zm Biischpiel in Leipzig a Buach und Schriftmuseum, wo a Papiermachakartei führt mit me wia 8.000 Papiermacha, Papiermülla, Lumpasammla und Papierhändla mit eana Familia.
Kabinett Kiesinger I (Baden-Württemberg)
S Kabinett Kiesinger I het s in dr 2. Wahlperiod vum Landdag vu Bade-Wirttebärg gee, wu dr Minischterbresidänt im Amt, dr Gebhard Müller, sy Amt niderglait het, wel er zum Bresidänt vum Bundesverfassigsgricht gruefe woren isch.
Mystik
D Mystik isch en inneri Erfaarig von ere übernatürliche Wirkligkeit. Vorbereite druuf chann me sich z. B. dur Askese und Meditation. Mystik giits in alle bekanntere Religione. Bekannt worde isch au die düütschi Mystik vom Mittelalter. Vertreter: z. B. d Hildegard von Bingen, dr Meister Eckhart, dr Heinrich Seuse und dr Johannes Tauler. In dr früehe Neuziit hets au dr Ignatius von Loyola (Gründer vom Jesuite-Orde) verbreitet und praktiziert.
Gazastreifen
Sit 2007 wird dr Gasasträife vo dr islamistische Hamas regiert. Israel kontrolliert d Ussegränze im Norde und im Oste, d Gränze zum Middelmeer im Weste und im Süüde isch Egüpte verantwortlig. Au in dr Wasser- und Stroomversorgig und dr Telekommunikazioon isch dr Gasasträife nit autonom, sondern vo usländischer Hilf und vo dr Autonomiibehörde abhängig.
Pierre-Joseph Proudhon
Die, wo sini Theorie witer entwigglet häi, wärde mänggisch as Proudhoniste bezäichnet.
Bundeswehr
D Bundeswehr isch di dütsch Armee.
Sales Huber
De Sales Huber (11. Juli 1920 bis 1. September 2004) isch e sanggaller Lehrer, Autoor und Komponist gsii. Gschrebe hett er uf Hoochtütsch und Sanggallertütsch. Er isch de Verfasser vom Teggscht vom Sant Galler-Lied. 1996 hett er de Anerkennigspriis vom Kantoo Sanggale öberchoo.
Penisknochen
D Morphologii vom Penischnoche dient mänggisch zum noch verwandti Arte z underscheide. E Struktur, won eme Penischnoche ähnlig isch, cha bi Mensche ufdräte, wo an gwüsse sältene Erbchraneite liide.
Areopoli
Aréopoli (, "Stadt vom Ares"), früenner Tsímova (Τζίμοβα), isch e Stedtli uf de Mani. S litt südlich vom Hafe Liméni im Landesinnere. I de Umgebig vo Areopoli a de Chüste gitses vili Hööline, wo zom Tail i de Staizitt biwonnt wore sind.
Mummelsee
Gastronomii un Gwärb
S Hotäll isch am 5. Mai 2008 zum große Deil abbrännt zerstört. Ursach isch wahrschyns fahrlässigi Brandstiftig gsi. S Hotäll soll im Schwarzwaldstil wider ufböue wäre, ad Nutzflechi soll aber vu 2385 uf 3690 Quadratmeter erhecheret wäre. S Hotäll soll speteschtens 2010 wider ufgmacht wäre.
Menachem Begin
Dr Menachem Begin (‎; * 16. August 1913 z Brest-Litowsk im Russische Kaiserriich; † 9. Merz 1992 z Tel Aviv) isch Ministerbresidänt und Usseminister vo Israel gsi.
Rotschlammkatastrophe in Ungarn
Schäde un Opfer
Sit em Mentig sin au Dierschützer debii, Dier us de bedroffene Gebiet z verarzte. Mehreri Hundert Huusdier sin gstorbe odder hänn mieße iigschlöfert were, viili witeri hänn schwäri Verbrännige un Vergiftige erlitte.
Že (Persischer Buchstabe)
S Že het kei Zahlewert.
Mümliswil-Ramiswil
Geografi
Nochbergmeine si Houderbank, Bauschtu, Lauperschtorf, Matzedorf, Äädmischdorf u Beibel im Kanton Soledurn u Louel, Reigetschwyl, Waldeburg u Langebrugg im Kanton Basel-Landschaft.
Politik
Bir Nationalrootswaale 2011 hät s das Ergebnis gää: BDP 1,6 %, CVP 37,4 %, EDU 0,6 %, EVP 0,6 %, FDP 11,5 %. GLP 1,9 %, GP 1,6 %, SP 4,9 %, SVP 38,6 %, Suschtigi 1,2 %.
Gmeindspresidänt isch dr Kurt Bloch-Christ (Stand 2012).
Buchillon
Geografi
Buchillon lyt m Gämfersee. Zue dr Gmai ghert näb em Dorf Buchillon au noi s Guet Chanivaz im Delta vu dr Aubonne. D Gmaiflechi umfasst 41,4 % landwirtschaftligi Flechi, 31,6 % Wald, 24,7 % Sidligsflechi un 2,3 % sunschtigi Flechi.
Gschicht
Buchillon isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1228 as Chanliva (1339 Buschillion).
Bevelkerig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Uusländeraadail isch 2010 bi 22,6 % gläge.
Christa Kopf
Lääbe
D Kopf isch z Ladenburg bi Mannem uf d Wält chuu un z Ballrächte-Dottige ufgwagse, wu iri Mueter här gsii isch. Si isch ghyrote mit em Walter Kopf un het drei Chinder, zwoo Dechtere un e Suhn. Si läbt mit ire Familie z Chrozige-Bienge.
Mikroelektronik
Merkmõl vo dè Mikroelegtronik
Unter Miniaturisyrung voschtòòt mò i sellem Zämmèhang, dass di! einzelnè Bauelemänt (un dõmit d Schaltig als Ganzes) kontinuyrlich vochlynerèt wörred. So sin d Abmessigè für s wichtigschte Bauelemènt, dè Transischtòr, i dè Aafangszit no bi übber zee Mikrometèr glägè. Dõgegè stôn d Abmessigè vo Transischtòrè hützudaag (2014) bi 28 Nanometer, wènniger isch in Uussicht. Durch selli Miniaturisyrig lônn sich integryrti Schaltigè mit mee als einerè Milliardè Transischtòrè uff eim Siliziumschtugg mit èrè Kantèlängi von wènnigè (tûpisch < 10) Millimeter realisyrè. Drübber usè erlaubt dè gringè Abschtand zwischè dè Bauelemänt, d Schaltigè bi höcherè Taktfrequènzè z betrybè und trotz höcherèr Rechèleischtig diè bruuchte elegtrische Leischtig nu gringfügig z steigerè.
Miniaturisyrig vo integryrtè Schaltchreis
D Koschtè vo dè Strukturyrungsbrozèss nèmmèt abber mit stygender Miniaturisyrig meischtens zuè. D Ursach lyt dört zum einè i dè stygendè Komplexität vo dè Schaltig un dè dõmit vobundenè stygendè Aazaal vo notwendigè Brozèssschritt, zum anderè in höcherè Aaforderigè a d Fertigungsbrozèss an un für sich (Toleranzè, uffwendigeri Fertigungsvofaarè etc.).
Folgè vo dè Miniaturisyrig
Chlyneri Transischtôrè ermögliched höcheri Schaltfrequènzè. Zämmè mit kürzerè Leiterbaanè füürt sell zu vokürztè Signallaufzitè. Durch sellèn Effèkt sin mit dè Vochlynerig vo dè Strukturè immer schnèlleri un dõmit meischtens au leischtungsfähigeri Schaltigè möglich. Allerdings git s au gegèläufigi Effèkt. Wiè im vorherigè Abschnitt beschribbè, verringered sich mit dè Miniaturisyrig auch d Schichtdickè i dè Metallisyrig (Leitbaanè un Zwûschèisolationè). Diè vokürztè Abschtänd zwûschè dè Leiterbaanè füüred zu höcherè Koppelkapazidätè, wo als Laufzitbrèmsè wûrked (vgl. RC-Glyd).
Erfindig vom Transischtòr
Dè Aschpekt vom Subschtratmatriaal wörd im Zämmèhang mit dè Entdeckig vom Transischtòr oft ußer Acht glòò. Für d Fungtionswys vo Transischtòrè isch d Qualidät un Reinheit vo dè vowendetè Halbleiter abber entscheidend. Halbleiterkrischtall mit èrè uusreichend hochè Reinheit hèrzschtellè isch zu dè dõmòligè Zit (vor 1950) è großes Brobleem gsi. Villi vo dè Germanium-Krischtall, welli d Arbètsgruppè bi dè Bell Telephone Labratories (BTL) gnutzt hèn, hèn vom W. G. Pfann, J. H. Scaff un H. C. Theuerer gschtammt. Si sin nõch èrè Zonèschmelz-Methodè vom G. K. Teal un J. B. Little hèrgschtellt worrè.
Ydeilig un Bauelemènt
In mikroelegtronischè Schaltigè wörd è Villzaal vo Halbleiterbauelemènt (vo allem Diodè un Transischtòrè), elegtrischi Widderschtänd, Kondenser un seltè au Induktivitätè ygsetzt un uff èm Halbleiterkrischtall (Subschtrat) integryrt, des heißt zämmègfüègt. È Ydeilig vo dè mikroelegtronischè Schaltigè ka uff Grundlaag vom Aawendigsberych in Standardschaltchreis bzw. applikationsspezifischi Standardbrodukt (ASSP) un anwendigsspezifischi Schaltchreis (ASIC) sowiè uff Grundlaag vo dè Signaal, wo z voschaffè sin, in analogè un digitalè ICs erfolgè.
Aawendigè
An sellèrè Stell cha nu ei exemblarischi Uuswaal gnennt wörrè – es git sowoll i dè gnenntè Gebièt è Vylzaal vo witerè Aawendigè als au è Reiè dõ nit gnanntè Aawendigsgebièt, wiè Medizintechnig, Gebäudetechnig un nò vill mee.
Entwicklig vo mikroelegtronischè Bauelemänt
Uff eim Die, eim einzelnè bluttè Halbleiter-Chip ooni Ghüüs, könned meereri Milliardè Transischtòrè un anderi Grundelemänt vo dè mikroelegtronischè Schaltigè uffbrocht wörrè. Mit rechnergschtütztè Hilfsmittel wörd dè Entwurf von èm fungtionsfähigè Chip unterschtützt. Diè einzelnè Schritt, wo i dè Regel arbètsdeilig un mit abnemmender Abschtraktion meefach gangè wörrè, sin: Design, Simulation un Verifizyrig. Dè Abschluss bildet d Fèrtigungsvorbereitig. Well d Broduktion von èm Chip seer hochi Eimòlkoschtè (ängl. non recurring engineering costs, NRE-Koschtè) voruusgò (zum Byschpill Maskèkoschtè, luèg Fotolithografy) un au è Reparadur von èm integryrtè Schaltchreis nu zimli ygschränkt möglich un broduktyv nit praktikabel isch, isch es vo großer Bedütig, dass dè Entwurf nu mit wennigè Übberarbeitigè (sog. Redesigns) zum gwünschtè Brodukt füürt. Des hèt zur Folg, dass zuè nèm erheblichè Aadeil Simulations- un Verifikationsschritt dè Entwickligsvolauf beschtimmè – im Johr 2004 mached si öppè d Hälfti vom Entwickligsuffwand für dè Schaltchreis uus – mit stygender Tendènz. Um selli Koschtè uff è großi Aazaal vo Chips z vodeilè, wörd vosuècht, Deilschritt vo dè Entwickligsarbèt uff meereri Brojèkte z vodeilè. So könned byschpillswys Logikgatter odder ganzi Mikrobrozèssor-Architekturè als geteschteti Bibliothekè ykauft un i diè eigè Entwicklig integryrt wörrè. È witerI Möglichkeit bschtòt dõrin, FPGAs (Digitaltechnig) un FPAAs (Analogtechnig) z vowendè. Selli Bauelemänt beinhaltè frei programmyrbari digitali un analogi Schaltchreis, wo nu no entschprèchend èm eigenè Schaltungsdesign konfiguryrt wörrè müèsè.
In vill Fäll beschrybt dè Chipentwickler diè gwünscht Schaltig bi digitalè Schaltigsblöck nu no in èrè „Hochsprõch“ (voglychbar mit dè höcherè Programmyrsprõchè i dè Informatik, übblichi Uusbräägigè: VHDL, Verilog), dè Computer errechnet dõruus d Schaltnetz (Sûnthesè, ängl. synthesis) un blazyrt d Transischtòrè (unter menschlicher Mitwûrkig un Kontrollè).
Hèrschtellig vo mikroelegtronischè Schaltchreis
D Hèrschtellig vo mikroelegtronischè Schaltchreis erfolgt durch Vofaarè vo dè Halbleitertechnig (Hèrschtellig vo dè Bauelemönt uff ein Subschtrat un bi monolithischè Schaltchreis d Vodròòtig) un Uffbau- un Vobindigstechnig (Gehüüse un Vodròòtig/Vochnüpfig vo mikroelegtronischè un nitelegtronischè Komponentè zuè nèm Sischteem). Dõby wörred au Vofaarè vo dè Dünn- un Dickfilmtechnig ygsetzt, bi letschterè wörred d Baudeil uff èn Film uffbrocht odder ybettet un vobundè, si hèn nu no für Spezialaawendigè (Hochfrequènztechnig) Bedütig.
Subschtràthèrschtellig
Damit diè höcherè Aaforderigè für d Fèrtigung vo integryrtè Schaltigè erfüllt wörrè chönned, isch es notwèndig, s Subschtrat in Form vo hochreinè Einkrischtall hèrzschtellè. Diè übberwigendè Meerzaal (mee als 99 %) vo dè integryrtè Schaltchreis sin uss èm Halbleiter Silizium als Subschtratmatriaal gmacht. Für seer hochfrequènti odder optischi Aawendigè chömmed au anderi Matrialiè wiè Galliumarsenid zum Ysatz. Für spezièlli Aawendigè wörred au Silizium uff èm isolyrendè Subschtrat Saphir vowendet (ängl.: Silicon on Sapphire, SOS).
Neohethitische Staaten
Name
D Bizaichnig vo dene Staate isch nöd greglet, nebet „neohethitisch“ werd au „spoothethitisch“, „syrohethitisch“ oder au „luwisch“ bruucht. Ali Näme sind birechtigt, aber irgedwie au uugnau.
Gschicht
Wääred z Syrie di neohethitisch-luwischi Kultur assimiliert und untergangen isch, het si im süüdliche Chliiasie bis i d Antiki witterglebt, isch aber immer stärcher Hellenisiert wore.