cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Rhätische Bahn
Berninabahn, Chur-Arosa-Bahn und Misoxerbahn
Im Ganze isch d Streggi 60,69 Kilometer lang. In Poschiavo befindet sich dr Bahnhof usserhalb vum Dorf, will s di Iiheimische so hend wellä. Det befindet sich au ä Werchstatt, wu au historischi Fahrzüg vu dr Berninabahn erhaltä wärdet. Dr gälbi Personäzug gchört det hüt nuch zum Erschiinigsbild.
Alemannische Pflanzennamen (Deutsche Namen)
Lischt vu Pflanzenäme
Ufgfiert sin Pflanzenämme vu:
Hans Thill
Dr Hans Thill (* 1. Oktober 1954 z Baade-Baade) isch e dütsche Autor und Übersetzer. Er läbt z Häidelbärg und isch Mitgliid vom PEN-Zentrum Dütschland.
Präz
Präz (rätoromanisch Prez im örtliche Dialäkt, Preaz im sutselvische Schriftidiom) isch e Dorf i de politische Gmeind Cazis, Region Viamala, Kanton Graubünde.
William Hodges
Lääbe
Dr Hodges isch dr äinzig Soon vom ene Schmiid gsi. Er het bim William Shipley und spööter bim Richard Wilson moole gleert. Er isch Theatermooler z Derby gsi und isch denn dur sini Landschaftsmoolerei bekannt worde und wäge däm für die zwäiti groossi Expedizion vom James Cook (1772–1775) uuseglääse worde. Er het underwägs vor allem Landschaftsskizze gmacht, aber au e baar Bordret. Er het aber die historischi und ethnischi Gnauikäit in sine Bilder immer wider sinere künstlerische Uffassig gopferet.
Pagny-lès-Goin
Pagny-lès-Goin (ditsch 1915–18 un 1940–44 Paningen) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Département Moselle ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Lothrìnge).
Turm
Äigeschafte
Dürm chönne us de verschiidenste Material baut wärde. Wit verbräitet si Baumaterial, wo au sust im Bauwääse üüblig si: Ziegel, Holz, Metall, Stäi, Staal oder Beton.
Montserrat
Bevölkerig
1) Noch em Usbruch vom Soufrière Hills 1995
2) Nochdäm d Aktivitet vom Soufrière Hills 2007 wider gwachsen isch
Vice
Kritik
D Frankfurter Allgmeini Zytig säit vo VICE Dütschland, si sigi inhaltlech redundant, und kritisiert d Indifferänz zwüsche Fakte und eigene Asichde. Vice würdi bim Läser dr Idruck vermittle, dass d Wält alles voller Idiote und Freaks isch.
Gottlieb Duttweiler
Är isch id Bolitik, u mit sire Lischde vo de "Unabhängige" isch er 1935 mit sächs angerne i Nazionalrat gwählt worde. 1936 hed er dr Landesring vo de Unabhängige gründet. 1940 isch er wäg eme Krach demonschdrativ as Bärner Nazionalrat zrüggdrätte. Vo 1943 bis 1949 isch er nomol im Nazionalrat gsi, u vo 1949 bis 195l Schdänderat, u nächär wider Nationalrat, bis er gschdorbe n isch.
Gesamtschule (Schweiz)
Landeswit
Sit d UNESCO d Awändig vo der Gsamtschuel in Entwickligsregione förderet, „und mehreri weschdlechi Länder, drunter Frankrich und d USA, [versuecht hei], ds pädagogische Modäll in ihres Schuelsyschdem z integriere“, wird d Gsamtschuel ou i der Schwiz wider as Zuekunftsmodäll ghandlet. Dass däm so isch, het (wi der Olivier Maulini seit) sälte „mit eme klare pädagogische Willen … und no sältener mit eme politische“ zdue.
Komplott-Prozess
Dr Brozäss
Dr Komplott-Brozäss het z Colmer vor em Schwurgricht vum 1. bis am 24. Mai 1928 stattgfunde. Scho im Vorfäld het sich dr Minischterbräsident Poincaré iigmischt un am 28. Febber gsait, diä "Vebräche" vu do ufdeckt wäre, däte d Bevelkerung zum Tschüüdere bringe ("l'Alsace frémira"). Dur des un anderi propagandischitschi Maßnahme isch dä Brosäss no ufgwärtet wore un het nationali Bedittig gha. Fufzeh Persone sin aglagt gsii, gege d Staatssicherheit verstoße z ha. (Witteri 7 sibe hätte sotte aglagt wäre, sin aber uf dr Flucht oder susch im Üsland gsii - do drunter dr Charles Roos.) Diä 15 Elsässer hebe siter 1920 sich verabredet, d Regiärig z stirze oder z ändere un d Birger drue ufzriäfe, sich z bewaffne. Die erschte zwee Aglagte, wu verhert wor sin, sin dr Eugène Ricklin (dr ehmolig Bräsidänt vum Landtag z Elsass-Lothringe bis 1918) un dr Paul Schall gsii. Diä zwee hän sich eso guet gschlage, ass s Gricht druf verzichtet het, diä andere 13 no z verhere un het - unter em Brotescht vu dr Awält vu dr Aglagte - agfange mit d Belaschtungsziige here. Diä hän sich eso blamiärt, ass viilmol dr ganz Saal glacht het - unter däne Ziige sin Polizeispitzel wiä dr Antoine Becker gsii. S Komplott het nit kenne nogwiise wäre un s "Zämmeschaffe mit üsländische Mächt" het do drin bstande, ass Elsässer z Ditschland un ditschi Mediä ebis Ähnligs verlangt hän wiä d Autonomischte im Elsass in ihrene Brogramm un Zittige.
Nochspiil II: Mandatsverluscht vu Deputiärte
Bi dr Ersatzwahl do druf hän d Autonomischte Marcel Sürmel un René Hauss, wu im Rossé un im Rickiln nochgstande sin, im e driumphale Erfolg kenne d Sitz vu däne zwee ibernämme. Im Jänner 1931 ischs zun ere Amneschtii kumme, mit dr Folg, ass dr Rossé 1936 wider het kenne gwehlt wäre.
Vufflens-la-Ville
Sproch un Dialäkt
Bi dr Volkszellig 2000 hän vu dr 999 Yywohner 90,1 % Franzesisch as Hauptsproch aagee, 5,2 % Dytsch, 1,7 % Italienisch un 3 % anderi Sproche.
Cugy
Cugy isch de Name vo däne Ortschafte i de Schwiz:
Liste der Legierungen
Dees isch è nõch èm jewyligè Basismetall indizyrti, alphabetisch gordneti Lischtè vo Legyrigè.
Kupfer
Entschprèchend dè technischè Bedütig vom Kupfer git s è Vylzaal vo Legyrigè, wobi hüüfig Spezial-Legyrigè mit glycher odder fascht glycher Zämmèsetzig nu unter irem gschütztè Markè- odder uff dè Hèrschteller vowysendè Nammè bekannt sin. Insowit vowyst selli Uffzellig nu uff diè voschidnè Variantè. È grundlegendI Unterscheidig kennt Reinkupfer un nidriglegyrts Kupfer. D Massè vo legyrtem Kupfer wörd mit Bezug uff s wichtigschte Begleitelemènt entwedder dè Bronze- odder dè Messinggruppè zuègordnet, wobi Zinn d Bronze- un Zink d Messing-Tûpè beschtimmt. Unter dè zaalrychè Sonderformè isch d Gebruuchslegyrig „Rotguss“ (Kupfer, Zink, Blei) wool diè bekannteschti.
Neusilber
Neusilber isch d Bezeichnig für è Kupfer-Nickel-Zink-Legyrig mit hocher Korrosionsbeschtändigkeit, Feschtigkeit un silberäänlichèm Uussää. Neusilber wörd besunders für Dafelgräät (Èssbschtegg, Servicebschtegg un Korpuswarè), Bschlääg, Schmugg und Blõsinschtrumänt vowendèt.
Eigèschaftè
Neusilber isch è silberwyß glänzendi Legyrig uss 47–64 % Kupfer, 10–25 % Nickel, 15–42 % Zink, eventuèll mit Beimischigè vo Elemènt wiè Blei, Zinn, Mangan odder Iisè. Es zeichnèt sich gegèübber Kupfer wegè m Nickelghalt durch größeri Härti un Korrosionsbeschtändigkeit uus. S amtlichi Erkennigszeichè isch dè Gwichtszaalèschtempel.
Georg Zinkel
Läbe un Wärch
Dr Zinkel isch z Bühl as eltschts vu fimf Chinder uf d Wält chuu. Speter isch er uf Nei-Ulm zoge un het dert gläbt bis zue sym Dod.
Dr Zinkel Schorsch het insgsamt vier Biecher mit schwebische Gedicht gschribe. Mit däne haitere un au noodänklige Gedicht het er d Mänsche vu ihre Alldagssorge wellen aalänke
In dr Adväntszyt het er als fir e guete Zwäck d Raie „Mundart und Musik“ organisiert un moderiert un het dert au Läsige ghalte.
Johannes
Härkumft und Bedütig
Johannes isch die griechischi Form vom hebräische Yochanan ( יוחנן ) und bedütet „der Herr (JHWH) isch gnädig“ bzw. „siig dr Herr mir gnädig“. Eso isch dr Name en Usdrugg drfür, dass me d Geburt as Gschängg uffasst. Die althebräischi Urform entspricht Hannes, wo mit em phönikische Name Hannibal verwandt isch.
Im Christedum si zwei neutestamäntligi Persone zu Namenspatrone worde: Dr Johannes dr Däufer het für e (Jesus) dr Wäg vorbereitet. Dr Apostel Johannes isch in dr christlige Tradition dr Lieblingsjünger vom Jesus (Joh. 13.23) und wird mit em Verfasser vom Johannesevangelium identifiziert.
Tour de France 2010
Dritti Etappe
Die dritti Etappe isch vo Wanze uf Arenberg Porte du Hainaut gange und het über mehreri Chopfsteipflasterabschnitt gfüehrt. Dr Chavanel, immer no in Gäl, het zwei Panne gha und sovil Zit verlore, ass dr Cancellara as Sächste bi dr Akumft wiider Gsamterste worden isch. Dr Armstrong het au Päch gha und wägen ere Panne e chli meh as zwei Minute uf e Cancellara verlore und, schlimmer us siiner Sicht, fast ei Minute uf e Contador. Dr Norwäger Thor Hushovd het dr Sprint gwunne vor em Geraint Thomas und em Cadel Evans und isch Erste im Punktklassemänt worde. S Saxo Bank Team het d Füehrig im Mannschaftsklassemänt übernoh vor Garmin und Sky. Bi de Junge het dr Geraint Thomas vor em Andy Schleck gfüehrt, nochdäm dr Tony Martin, wo s wiisse Liibli drait het, gstürzt isch.
Navassa
Geographii
D Lag vo dr Insle, 160 km südlig vom Militärstützpunkt Guantanamo Bay, isch für d USA strategisch intressant.
Balthasar Alexis Henri Antoine von Schauenburg
Noch em Napoleon
1814 het er sich em Louis XVIII. aagschlosse und het bis zu sim Rückdritt am 24. Dezämber 1814 wider sini früenere milidäärische Würde zruggbechoo.
Theodor Zwinger
Theodor Zwinger isch dr Name vo
Arth SZ
Spraach u Tieläkt
De Tieläkt vu Aart ghöört zum Höuchschtalemannisch.
Steff la Cheffe
Biografi
2009 het d Steff la Cheffe dr Andreas Vollenweider as Beatboxerin uf sine Konzärt begleitet. Zäme mit em Daniel Küffer si Lieder vom Vollenweider in ere komplett überarbeitete Version vortreit worde. Im gliche Johr isch d Steff la Cheffe am M4Music as Newcomer of the Year uszeichnet worde. Sie het zudäm der erschti Platz i der Kategori Urban beleit. Zudäm het si dr Vizewältmeischdertitel in der Female-Kategorie a de Beatbox-Wältmeischderschafte z Berlin bercho.
Lise Girardin
ihres Lääbe
1967 isch si as erschti Frou in Verwaltigsroot vo dr Stadt Gämf, dr Conseil administratif de la ville de Genève, gwäält worde. Drüümol – nämli ane 1968, 1972 und 1975 – isch si Stadtpresidäntin vo Gämf gsi, gmäss em Sischteem, wo das Ampt all Joor es anders Mitgliid vom Conseil administratif überchunt. Si isch i dr Schwiiz di erscht Stadtpresidäntin gsi.
Aichtal
Geografi
D Gmarkong setzt sich zsẽma aus 38,6 % Landwirdschafdsfleche, 44,4 % Wald, 15,3 % Sidlongsfleche ond 1,7 % sonsdichor Fleche.
Gschiichd
Älle drei Flägga vo Aechtal send aldwirttabärgische Flägga ond hend schao vårr 1500 zo Wirddabärg ghaerd. En dor Reformazio send-se wia ganz Wirddabärg evangelisch wårda. D Gmaende Aechtal isch zomm 1. Januar 1975 en dor bada-wirttagbärgische Gmaendereform endsdanda, durch dor Zsẽmaschluss vo dor Stadt Gretzeng ond de Gmaendena Aech ond Nuiahaus, znäggsd onder-m Nãma „Grötzingen“. Zomm 1. August 1978 isch dor Nãma en „Aichtal“ gendored wårda. S Rådhaus vor der Gmaende isch em Dãelort Aech, där må en dor Midde zwischa Gretzeng ond Nuiahaus leid.
Wahla
Ergäbnis vo de Landdagswahla seid 2006: 1 2006: WASG, seid 2011: Die Linke
Reichenau GR
Dr Name vo Riichenau chunt vo däm, ass s Chloschter Riichenau am Bodesee do am Rhy obe scho sid em früene Middelalter Güeter psässe hed. Am Ändi vom Middelalter sind den d Brügge übere Rhy bout worde, und d Bündner hend do e Zollstell ygrichtet. S Schloss Riichenau isch im 17. und 18. Joorhundert entstande.
Quartet du dialogue national
S Quartet du dialogue national setzt si us däne vier Organisatione zämme:
Gschicht
In däm Umfäld het d UGTT mit eme erschte Versuech vun eme nationalen Dialog aagfange. S isch aber nyt drus wopre, wel d Ennahdha dä Dialog boykottiert ghaa het. Im Septämber 2013 het e zweete Versuech aagfange, desmol mit vier Organisatione.
Hochschule Luzern
5'042 Schdudierendi hei im Jahr 2015 e Bachelor- und 1'002 Schdudierendi e Master-Schdudiegang sowi 4'440 Schdudierendi es Witerbildigsprogramm (Schdichtag: 15.10.2015) a der Hochschuel Lozärn bsuecht. 308 Projäkt si in Forschig und Entwicklung neu gschdartet.
Hinduismus in der Schweiz
De Hinduismus i de Schwiiz isch eener e Randerschiinig und nu e paar Tuusig Persone, wo hüt i de Schwiz lebet, ghöret dere Religioo aa. Dezue chömet no Strömige wie de Yoga, wo zwor ursprüngli usem Hinduismus chunnt, aber hüüfig inere moderne säkularisierte Form praktiziert werd. Im allgimaine cha de Hinduismus weniger guet erfasst were as anderi Religione, well d Grenze zu moderne religiöse Richtige und Esoterik im Weste starch verwüscht sind.
Monte Verità
Ane 1900 isch ufem Monte Verità oberhalb vo Ascona im Tessin vom Gustav Arthur Gräser (1879–1958) und e paar Fründ di ersti Uustiigerkolonii vo de Schwiiz ggründet wore. Namhafti Chünstler hend sich niderloo und de Widerstand gege die zuenemendi Technisierig und spöter au Militarisierig vo de Gsellschaft agchündet. Si hend sich under anderem vo östliche Waishaite inspiriere loo, drunter au vo de hinduistisch uusprägte Theosophii. Ufem Monte Verità hend au di erste Yogi vo de Schwiz glebt.
ISKCON
D ISKCON (International Society for Krishna Consiousness) isch vom A.C. Bhaktivedanta Swami Prabhupada (1896–1971) is Lebe grueffe wore. Im Zentrum vo sinere Biwegig stoot d Vereerig vom Krishna. S erst Zentrum i de Schwiiz isch ane 1972 z Gempf uufgange und s zwait 1975 z Zöri. 1980 isch denn am Züriberg de Hare Krishna-Tempel vo de ISKCON uufggange. D Hare Krishna, wie d Aahänger vo dere Gruppe allgimain gnennt weret, hend im Aafang e starche Missionarismus en Taag glait und hend i Fuessgängerzone vegetarischi Grieschüechli vertailt, sind aber au vo Huustör zu Huustör gwanderet und hend d Bhagavadgita verchauft. Hüt rechnet sich öppe 400 Persone zu de Hare Krishna, wo sich au as Hindu füelet, dezue chömet no meriri hundert Sympathisante. De Krishna-Tempel am Züriberg werd regelmäässig au vo gloibige Inder und Tamile bsuecht. D ISKCON füert z Indie meriri Tempel und het e ordeli Aazaal vo Aahänger, nöd selte us de Mittelschicht.
Flughafen Moskau-Domadedowo
Kapazität
Im Jahr 2017 sy über 30 Millione Passagier über Domodedowo gfloge. Somit isch Domodedowo der zwöitpopulärschti Moskauer Flughafe, grad nach em Flughafe Moskau-Scheremetjewo u vor em Flughafe Moskau-Wnukowo. Betriibe wird der Flughafe vo der Firma East Line, die hei der Flughafe für 75 Jahr gmietet. D East Line ghöre di zwöi Terminals u diversi anderi Alage. Nur ds Flugfäld befindet sech under staatlecher Kontrolle.
Umstyg mit Flughafewächsel
D Metro-Fahrt zwüsche zweene Bahnhöf duuret öppe 30 Minute. Für e Flughafewächsel zwüsche zweene Moskauer Flughäfe sy öppe 3 Stund nötig. Das isch wäsendlech schneller als mit em Taxi.
D Abstellplätz für Flugzüüg
Einigi Flugzüüg wo dert sy abgstellt worde:
Andalusien
Gschìcht
Di èrschte bèkannte Sììdler vò Andalusie sìn d'Grieche (11. bìs 6. Jh. v. e. Chr.) ùnd z Cádiz d'Phönizier (9. Jh. v. e. Chr.) gsìì, woo doo s Chönigriich Tartessos grǜndet hän. Hispalis (hǜtt Sevilla) ìsch ìm 8. Johrhùndert v. e. Chr. grǜndet wòre, woo d'Römer 216 v. e. Chr. verwiestet hän. Ùf si sìn d'Turdetanier ùnd no spöter d'Karthager gfòlgt, bevor ìm 3. Johrhùndert d'Römer s Gebiet erobert hän. Si hän di baetìschi Brovìnz grǜndet; ùnder de Kaiser Trajan (98-117) ùnd Hadrian (117-138) hät sälli e èrschti Blietezitt erläbt, woo ù. a. d'Ìnfrastrùktur düttlig verbèssert wòre ìsch. Nooch em Nììdergang vò Rom hän ab 411 Wandale ùnd d'Wèstgote z Andalusie gsììdelt, si hän s Chrìstetum iigfiehrt.
Wappe ùnd Flagge
Ùf em Wappe, woo sìch vò sällem vò de Stadt Cádiz ableitet, ìsch zwǜsche zwei Süle de Hèrkules z seh, woo zwei Lööwe fèsthèbt. Drùnder stoht Andalucía por sí, para España y la Humanidad. (Spanìsch fǜr Andalusie fǜr sìch, fǜr Spanie ùnd fǜr d'Mänschheit).
Ananas
Si isch ursprünglech z Amerika häimisch und wird hüüt wältwyt i de tropische Gebiet als Obschdpflanze aabout. Si bildet fläischigi Fruchtschtänd, wo früsch gässe oder zu Konsärve und Saft verarbeitet wärde.
Punkt (Geometrie)
Synthetischi Geometrii
D Bedütig vom Begriff Punggt ergit sich us der Gsamtheit vom Axiomesystem. En Interpretation as Objekt ohni Usdehnig isch nit zwingend.
Differentialgeometrii
In der Differentialgeometrii wärde d Elemänt von ere Mannigfaltigkeit as Pünggt bezeichnet. Das si in däm Fall keini Vektore, em ene Punggt cha me aber mit Hilf von ere lokale Charte Koordinate ge.
Kanton Le Sillon mosellan
Dr Kànton Sillon mosellan ìsch e Kànton ìm Arrondissement Metz ìm frànzesche Département Moselle ìn dr Region Lothrìnge, wie 2015 grindt worre ìsch. Zem Kànton ghere 7 Gmeine. Dr Hàuiptort ìsch Maizières-lès-Metz.
Finno-ugrische Sprachen
Gschicht
Herchunft vo de finno-ugrische Sproche isch de Ural. Dört isch um 4000 v. Chr. e Ursproch gschwätzt worre, wo sich deno uffgspalte hät: De finnisch Zwyg, also Finnisch, Estnisch usw. hän ihr Ursprung dört, wo si hütt gschwätzt werre. Ungarisch hät sich um 3000 v. Chr. vo-n-em abgspalte, was di große Underschyd zum Finnisch erchlärt. De Magyare-Stamm isch im 10. Johrhundert ins hüttig Ungarn gwandert.
Glyderig und Liste
Ugrischi Sproche Finnopermischi Sproche
Kerzers
Geografii
Cheerzers liit am Oschtrand vam Grosse Moos.
Spraach und Tialäkt
Bi de Vouchszelig 2000 hii va de 3892 Yywoner 87 % Tüütsch aus Hùùptspraach aaggää, 2,4 % Franzöösisch ù 10,6 % anderi Spraache.
Reconquête
Reconquête (gschrìewa wìrd’s oft Reconquête!; kurz R! odd’r REC; elsässerdiitsch „Ruckäroowerung“) ìsch a rachtsextreema Pàrtäi ìm Frànkrììch, wo dr Éric Zemmour ànna 2021 grìnda hàt.
Mìtglìeder
Àm 25. Janner 2022 hàt maa-n-offiziäll a Mìtglìedzerzààhl vu 85.000 fäschtgschtällt. Àm 8. Hornung 2022 hàt d’ Pàrtäi ärkläärt, àss sa mehr àss 100.000 Mìtglìeder zeehlt hàt. Domìt ìsch Reconquête d’ zwaitgreeschta frànzeescha Pàrtäi noh Les Républicains. Unter da wìchtiga Mìtglìeder sìnn dr Gilbert Collard (Eehrapresidànt), d’ Christine Boutin, dr Philippe de Villiers, dr Patrick Buisson un d’ Marion Maréchal (schtällvertrattenda Vorsìtzenda).
Bad Sulzbach
Sproch
Em Dorf word nor Elsässisch gred. Med fila Ferien un Fast hät sich dia Sproch am Lawa erhàlda. Dank em Teader ùf Elsassisch koma oï Lid von da Nawaderfer fo Sùlzbàch.
Vuiteboeuf
Sproch un Dialäkt
Bi dr Volkszellig 2000 hän vu dr 417 Yywohner 88 % Franzesisch as Hauptsproch aagee, 1,4 % Dytsch, 1,4 % Italienisch un 9,2 % anderi Sproche.
Societad Retorumantscha
Gschicht
Der Societad Retorumantscha ihri Presidänte bis hüt:
Weil am Rhein
Gschicht
De Zweit Wältchrieg hät z Wyl e Hufe Opfer gfordert; au Gebäude sin beschädigt worre. Denoch isch aber d Ywohnerzahl schnäll agstyge (19 000 im Johr 1966)
De Namme
Bi de erschte Erwähnig hät d Stadt Willa gheiße. Witeri belegti Nämme sin Wile (1246), Wila (1298), Wil am Schlipfe (1344) und Will (1380). Deno isch es zu Weil worre, wo mer - im Hochdütsch, aber nit in de regionali Mundart - /i/ zu /ei/ diphthongiert hät. Wäge me römische Meierhof uss em 1. Johrhundert vermüetet mer, dass de Namme römisch isch. D Häärkunft isch abzleite vu lat. Villa, des wiederum maint Villa-Rustica, was nit andersch isch als di römisch-ladinischi Bezeichnig für e chliis Buurehuus. Vu säälene chline Buurehüser het s in hoch- und schpotrömischer Zit bi uns nochwiislig e Huffe ghaa im Sinn vu Wehrbuuresidlig, also Buurehüüser, wu in gwissem Abschtand zuenenader glege sin, so isch zum Bischpiel s nächscht vu Wiil us noch Süde zue dert gsi, wu hitte d Fondation Beyeler z Rieche ihre Platz het und im Mittelalter ä grössrs landwirtschaftligs Aawäse, gheisse s Berowerguet, sy Platz ghaa het, und noch Noorde zue im Berich vum Neubaugebiet vu Haltige isch di nächscht Villa Ruschtika z liige chu, un nach Oschte zue im Hoochrhii uffe z Chränzech au eini. Uff diä Art hän d Römer ä Vorposchtechette gschaffe, wu maischtedails vu Veterane, also pensionierte Legionär bewirtschaftet worde sin, und do demit römischi Siidlige wiä die uffem Basler Münschterhuegel, bzw. so lang sii dert bschtande het, de Colonia Raurica bim hüttige Augscht nach Noorde und Oschte e Vorusschutz botte hän.
Johann-Andreas-Schmeller-Gesellschaft
Im Ramme vu dr „Universitätstage Bayreuth“ 1979 isch d Schmeller-Gsellschaft am 17. Novämber 1979 z Tirschenreuth grindet wore. Dr Ereffnigsvordrag het dr Prof. Hinderling vu dr Universitet Bayreuth ghalte, au iber d Satzig isch d Schmeller-Gsellschaft äng an die Universitet bunde, mer het ihre di wisseschaftli Begleitig un Berotig iberdrait. D Universitet Bayreuth isch e korporativ Mitgliid vu dr Schmeller-Gesellschaft, dr domolig Bresidänt vu dr Universitet, dr Klaus Dieter Wolf, isch eis vu dr erschte Mitgliider gsi.
Weil am Rhein
Infrastruktur
Wiil lit diräkt a dä Autobahn, hät mehreri S-Bahnhöf un mitem Badische Bahnhof z'Basel au ä ICE-Bahnhof. Büs fahre in die ganzi Region (allerdings nit so oft) un dä trinationale Flughafe EuroAirport isch au nit wit. Z'letscht häts au ä Rhii-Hafe wo mitem Basler konkurriere cha.
Alain Berset
Läbe
De Alain Berset het nach em Schtudium z Noieburg an de Universität und am WWA-Inschtitut für Wirtschaftsforschig z Hamburg gforschet und isch promovierter Nationalökonom (Dr. oec). Er isch ghürote und isch Vater vo drei Chind. Er isch en Sohn vo de Solange Berset, ere Fryburger Grossrötin, wo im Johr 2010 Presidäntin vom Grosse Rot gsi isch.
Ulrich Fischer (Theologe)
Läben un Beruef
Am 25. Juli 1997 het d Synod vu dr Evangelische Landeschilche z Bade dr Fischer im fimfte Wahlgang zum Landesbischof un Noofolger vum Klaus Engelhardt gwehlt, wu im Friejorh 1998 us us Altersgrind em Amt gschiden isch. D Amtsyyfierig vum Fischer isch am 31. Merz 1998 gsii. Ab Septämber 2000 isch dr Fischer au Vorsitzer vu dr Arnoldshainer Kumferänz gsii, wu anne 2003 in dr Union vu Evangelische Chilche (UEK) ufgangen isch. Dr Fischer isch am 18. Oktober 2003 z Erfurt zum 1. Vorsitzer vu dr UEK gwehlt un am 1. Mai 2009 z Würzburg nomo fir sechs Johr bstetigt wore.
Im Oktober 2009 isch dr Fischer in dr Rot vu dr EKD gwehlt wore.
Rosentalkapelle
D Roosedaalkapälle isch en ehemooligi Abdankigskapälle und befindet sich an dr Roosedaalstrooss 10 im Roosedaalpark im Chläibaasel. Si isch äins vo de Baasler Kulturgüeter, wo für d Region vo Bedütig si.
Kleinrosseln
D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Dialekt
Dr lothrìngisch Dialekt vun Klänrossle ghert zem Rhinfrankisch.
Affalterbach
Dialekt
Dr Dialekt vo Affelterbach ghert zom Schwäbisch. Affelterbach ischt a Aufnahmeort vom Sprochatlas vo Nord-Bade-Wirttebärg gwea.
Kurt Müller (FDP)
Bolitik
Derzue het dr Kurt Müller au Schrifte verfasst zue dr Jurafrog, zum Liberalismus un zue dr Sozialdemokraty.
Steinadler
Beschriibig
D Grundfarb vom Gfiider isch en eiheitligs dunkels Bruun. Dr Hals isch goldgääl. Dr Schwanz vo de usgwachsene Dier isch bruun und es het din e baar helleri Bänder, wo mä mehr oder weniger dütlich cha gseh. Dr Schnabel isch dunkelgrau, d Iris vo de Auge dunkelbruun. Wie bi alle Arte vo dr Underfamilie Aquilinae hai d Bei Fädere bis zu de sehr chreftige gääle Zeche.
Wenn er fliegt gseht dr Steiadler drotz siiner Grössi meistens sehr liicht und elegant us. Was uffallt an em isch die typischi starki Fingerig vo de Handfädere und dr relativ langi, nume liicht abgrundeti Schwanz. Im Gegesatz zu alle andere Verdräter vo dr Gattig lüpft dr Steiadler siini Flügel im Segelflug liicht uf, so dass siis Flugbild liicht V-förmig isch.
Vulliens
Bolitik
Bi dr Nationalrootswahle 2011 het s des Ergebnis gee: BDP 1,5 %, CVP 2,1 %, FDP 15,9 %, GLP 4,5 %, GP 13,2 %, SP 15,5 %, SVP 37,7 %, Sunschtigi 2,6 %.
Sproch un Dialäkt
Dr alt frankoprovenzalisch Patois isch wahrschyns aafangs 20. Jh. uusgstorbe. Ergebnis us dr Volkszellige vu 1990 un 2000, wu zum Dail Lyt Patois as Sproch aagchryzlet hän, gälte in dr Sprochwisseschaft as Artefakt un hän ihre Ursprung ender in statistische Fähler oder ass d Lyt unter „Patois“ ihr Regionalfranzesisch verstehn
Narzissmus
Mit em Begriff Narzissmus isch im witiste Sinn d Sälbstliebi as die Liebi gmäint, wo mä für s Bild von sich sälber het. Im ängere Sinn bezäichnet er en uffälligi Sälbstbewunderig oder Sälbstverliebthäit und en enormi Itelkäit.
Dr Begriff
Umgangssproochligi Begriff mit äänligem Inhalt wie Brofilnöiroose oder Gältigssucht si nit gnau definiert und wärde in dr Psüchologii nid brucht.
Agostino Steffani
Lääbe
Dr Agostino Steffani isch 1728 am ene Schlagaafall z Frankfurt gstorbe und im Kaiserdom St. Bartholomäus begraabe worde.
Parlamentswahl in Frankreich 2022
Hìntergrund
Ìm äärschta Wàhlgàng vu dr Pàrlàmantswàhl vu 2017 hàt d’ Pàrtäi La République en Marche (LREM) vum näija Schtààtspresidànt Emmanuel Macron d’ maischta Schtìmma bikumma; doo druff sìnn d’ konsärwàtiiwa Les Républicains (LR), d’ rachtsextreema Rassemblement National (RN) un d’ lìnkspopülischta La France insoumise (FI) gsìì. D’ Soziàlischta Pàrtäi (PS), wo bis zu doo d’ Regiarungspàrtäi gsìì-n-ìsch, ìsch numma-n-uff Plàtz 5 ànakumma. Ìm zwaita Wàhlgàng hàt LREM d’ àbsolüüta Mehrhait vu da Sìtza ìn dr Nàzionààlversàmmlung gwunna.
wia d’ Kàndidààta gwählt wara
Je heecher d’ Schtìmma-n-änthàltung, desto schwaarer ìsch’s fìr a Kàndidààt, bis àm zwaita Wàhlgàng z’ glìnga. Ìm zwaita Wàhlgàng känna àwwer mehrera Kàndidààta sìì. Wänn ìm zwaita Wàhlgàng dräi Kàndidààta sìnn, wìrd d’ Runda àls „Dräiäck“ (triangulaire) bezaichnet. Wänn viar Kàndidààta sìnn, nännt maa dàs a „viaräckiga Runda“ (quadrangulaire) —dàs ìsch àwwer sehr salta.
Renaissancemusik
As Rönessansmuusig bezäichnet mä d Muusig us em Aafang vo dr Nöizit, das häisst us em 15 und 16. Joorhundert. Si isch öbbe am Aafang vom 17. Joorhundert vo dr Barockmuusig abglööst worde. Wo genau d Gränze vo dr Epoche lige und was genau iiri musikalische Merkmol si, doodrüber git s in dr Forschig kä Konsens.
Sinclair ZX80
Dr Sinclair ZX80 isch e Heimcomputer vo dr britische Firma Sinclair us em Johr 1980. Er isch dr diräkti Vorgänger vom Sinclair ZX81, wo in sehr vil höchere Zahle verchauft worden isch. Däm si Hardware isch ähnlig, aber höcher integriert (nume fümf Chip anstatt 21 wie bim ZX80) und dorum chostegünstiger. S Ghüüs vom ZX80, wo vom Industriidesigner Rick Dickinson entworfe isch, isch wiiss und chlobiger as das vom schwarze ZX81. D Z80-CPU schafft mit eme 3,25 MHz Takt, was em domolige Stand vo dr Technik entsproche het. S ROM isch nume 4kB grooss, was siis Sinclair BASIC uf relativ wenigi Befähl reduziert het.
Ole Rømer
Liecht bweggt sich èndlich schnèll
Uf d'Vèrmuètig, dass d'Liechtgschwindigkait nit unèndli gross isch, isch èr 1676 dur Uregèlmäßigkaitè bim Umlauf vu dè vier grossè Jupitermönd chu, Sälli Mond het Galilei 1610 èntdeckt un ihr Umlaufzittè bstimmt. Rømer het bloß dè innèrst Mond Io vèrfolgt. Er het dè Zittpunkt bstimmt, zuè dèm Io in dè Schattè vum Jupitèr itrèttè bzw. rustrèttè isch. Wènn sich d'Erde uf ihrèr Johrsbahn um d'Sunnè im Jupitèr gnähèrèt het, sin d'Vèrfinstrigè vu dè Mond 1000 bis 1400 Sekundè frièhèr iträttè, als wènn si sich èntfèrnt het. Rømer het dodrüs d'Leechtgschwindigkait zuè 214.000 - 300.000 km/s èrmittlèt (brèchnet mit 1.000 bzw. mit 1.400 s vèrfrièhtè Vèrfinsterig vum Mond). Sälli Ussag isch in vilè Physikbüèchèr z'läsè, abèr si isch falsch:
Wil diè dri andèrè galileischè Monde Europa, Ganymed un Kallisto sehr viil langsamèr umlaufè, sin d' Vèrfinstrigè bloß sehr ugnau zittlich z'bestimmè, dorum sin si vu Rømer nit brucksichtigt worrè. Si zaigè natürlich im Prinzip dèsèlb Vèrlängerigs- un Vèrkürzigsseffekt wiè dè Mond Io.
Montserrat Caballé
D María de Montserrat Bibiana Concepción Caballé i Folch [] (* 12. April 1933 z Barcelona; † 6. Oktober 2018 au dert) isch e spanischi Operesängeri (Sopran) gsii. Si het as aini vu dr wichtigschte Operesängerne gulte un mit iber 4000 Ufdritt as letschti großi Operediva.
Unser Land (Partei)
Unser Land ìsch a elsassischa regionàlìschta Pàrtäi, wo-n-a federàlìschta un autonomìschta Politik bfìrwortet. Sa ìsch ànna 2009 vum Jean-Georges-Trouillet grìnda worra, wo noch hìtt Vorsìtzender ìsch. D’ Pàrtäi lüagt s’ Elsàss àls a Nàzioon àà, wo-n-a aigena Verfàssung, Pàrlàmant un Regiarung sott hàà. Sa hàt àui àls Ziil, d’ Lehr vum Elsässerdiitscha un vum Hoochdiitscha vum Kìndergàrta bis àn dr Üniwärsiteet iiz’fiahra.
Höhle
was me als Hööli bezeichnet
Für d Verdöifige i de Bärge und i de Felswänd, wo me nid wyt in Felse yne cha goo, wo aber doch für d Möntsche und für d Dier guet zum sech vor em Wätter z schütze, kennt me im Schwiizerdütsche s Wort Balm, wo als Fluername a vil Plätz im Gebirg vorchunt. Uf Französisch heist’s baume. Für d Archäolooge sind die Felsetecher, wo me drunder Spuure fo alte Bewooner gfunde het, d Abri; das chunt vom französische Fachusdruck abri sous roche. De meischte «Hööleburge» müesst mr gnau gnoo ender «Balmburge» säge.
La Roche FR
Geografi
La Roche liit ùf, 11 km nordöschtlich vam Bezirkshùùptort Bulle im Tal vam Serbache am Weschtfuess va de Berra. Zue de Gmiin La Roche ghööre d Sidlige Le Villaret, Le Tsubel, La Serbache ù Sur Montsoflo. Va de Gmiinflechi si 47,2 % landwirtschaftlichi Flechi, 47,1 % Waud, 3,9 % Sidligsflechi ù 1,8 % schüschtigi Flechi. Nachpuurgmiine va La Roche si Pont-la-Ville, Treyvaux, Le Mouret, Plasselb, Val-de-Charmey ù Hauteville.
Altdorf (bei Nürtingen)
Gmoedsgliderong
Zue Aldorf gheret koene weitere Ortsdoel.
Tour de Suisse 2014
Die '''78. Tour de Suisse''' het am 14. Juni 2014 aagfange und het nüün Etappe ghaa. Si isch s 17. Renne vo dr UCI World Tour 2014.
Däilnäämer
Am Ziil si no 121 Faarer drbii gsi.
Gunilla Marxer-Kranz
Lääbe
Vu 1984 bis 1992 isch si uf s Laichtaschtaanisch Gimnasium z Vaduz gange un het no dr Matura vu 1992 bis 1993 e gstalterischi Grunduusbildig an dr Schuel fir Beruef un Wyterbildig z Romanshorngmacht. Derno het si an dr Universiteet Friburg i. Ü. vu 1993 bis 1998 Räächtswisseschafte studiert un mit em Lic. iur. utr. abgschlosse. Anne 2002 het si di liachtaschtaanisch Räächtsaawaltsbriefig gmacht.
Vullierens
Religion
70,4 % vo dr Yywooner sin evangelisch-reformiert, 13,7 % sin römisch-katholisch (Stand 2000).
Wirtschaft
D Arbetslosigkait isch anne 2011 bi 1,8 % gläge.
Herz
Härztüpe
D Härz vo de verschiidene Diergrubbe cha mä iirem Ufbau nooch in rööreförmigi Härz und Härz mit Chammere iidäile.
Prophetie
As Brofetii bezäichnet mä, wenn Persone, wo dängge, ass si vom ene Gott berüeft worde si, Botschafte von ere Religion  verkünde. Sonigi Brofeete (vo gr. προφήτης propʰḗtēs [vgl. Präposition προ- pro-, φη|μί pʰē|mí, „ich sääg“ und Suffix -tēs]: „Fürsprächer”, „Sändbote”, „Vorussääger”) legitimiere iiri Botschaft im Underschiid zun ere razional begründete Brognose und zum Woorsääge drmit, ass si von ere Gotthäit dur Intuizion, Audizion und/oder Vision en Ufdraag überchoo häige, und si näme in Aaspruch, die Botschaft öffentlig witerzgee.
D Brofetii isch e vilschichtigs Fenomeen, wo bsundrigs im Alte Oriänt bekannt gsi isch. Si isch e Kennzäiche vor allem vo de abrahamitische Religione und iirem Glaube an en äinzige Gott. Si isch mündlig bekannt gmacht und denn vilmol ufgschriibe und überliiferet worde und umfasst nit nume Eräigniss in dr Zuekumft, sondern vilmol wie zum Bischbil im biblische Buech Amos au Kritik an dr Vergangehäit und Gegewart vo de Lüt, wo si an sä grichdet gsi isch. Äinzelni Vorussage vom ene Brofeet bezäichnet mä as Brofezeijig oder Verhäissig.
Familienbrauerei Bauhöfer GmbH & Co. KG
D Familiebröuerei Bauhöfer GmbH & Co. KG isch e Bierbröuerei, wu ire Sitz im Renchener Ortsdail Ulm het. Si isch anne 1852 grindet wore. D Bier vu Bauhöfer chä#nnt mer in dr Region as Ulmer Bier.
Gschicht
Anne 1963 isch derno di viert Generation vu dr Familie Bauhöfer in d Gschäftslaiig yygstige mit em Eugen Bauhöfer (*1931), em Suhn vum Bröumaister Eugen Bauhöfer, un em Gustav Bauhöfer jun. (*1939), em Suhn vum Chaufmännische Laiter Karl Bauhöfer.
Einfahrsignal
S Yfaarsignaal (Abkürzig: Esig) isch è Ysèbaansignaal. S ghört zu dè Hauptsignaal un kennzeichnèt d Grönz zwǜschè m Baanhof un dè freiè Streggi („Baanhofsgränz“). Isch s Yfaarsignaal nit vorhandè, lyt d Baanhofsgränz a dè Trapezdaflè (Ne 1), odder bi fäälendè Trapezdaflè a dè Spitzè vo dè Yfaarweichè. Mit dè Faartschtellung vum Yfaarsignaal git dè Faardiènschtleiter sini Zuèschtimmung für d Yfaart von èm Zug i dè Baanhof.
Brunnadern
z Dütschland:
Rebeuvelier
Bis Änds 2018 isch Rippertschwiiler en eigeni Gmeind gsi. D Ortschaft ghört zum Bezirk Dälschberg.
Franc-comtois
Rächtschrybig
Mänki Sprächer, vor allem in Zitschrifte oder andere Tekschtsammlige, lähne ihri Schrybig an di Französischi Orthografy a. Sälli Methode hät's scho am Änd vom 19. Johrhundert gee und isch in de 40er-Johr durch de Simon Vatré witer verbreitet worre. Einewäg git's au do persönligi Bräferänze vo einzelne Schryber, sodass au die Art z schrybe kei eiheitligi Orthografy fürebrocht hät.
D Sprächer im Süde (Vercels, Valdahon, Russey) verwände oft Germanisierige wie zum Bispyl d'Büechstabe <k, w> statt <tçh/qu, v>.
Tafelberg
Èn Dafèlbärg, au Mesa benamst ( ‚Tisch‘), isch èn Bärg mit èrè witè Gipfelebeni, wo meischtens è Folg vo flachligendè Sedimèntschichtè isch. Sini Berghaaldè sin oft als Steilhäng uusbräägt.
La Sonnaz
Gschicht
D Gmiin isch zum 1. Jenner 2004 entstane us de Fusion va de Gmiine Cormagens, La Corbaz ù Lossy-Formangueires.
Bönnigheim
Bẽngge (amtlich Bönnigheim) ischt a Stadt em Landkroes Ludisburg en Bade-Wirttebärg. D Stadt hot Eiwohner (Stand: ).
Erlinsbach SO
Geografi
Ärlischbach isch es Strossedorf am Übergang Salhöchi-Fricktau. D Gmeindsflächi umfasst 44,5 % langwirtschaftlichi Flächi, 40,9 % Waud, 12,1 % Sidligsflächi und 2,6 % suschtigi Flächi.
Klaus Poppen
Dr Klaus Hermann Meinhardt Poppen (* 21. Merz 1931 z Fryburg, † 10. Jänner 2021 ) isch e dytsche Schurnalischt un Autor gsii. Z Sidbade chännt mer en vor allem, wel er langi Johr Bresidänt vu dr Muettersproch-Gsellschaft gsii isch.
Gerade
E gradi Linie oder churz e Grade isch es Elemänt vo der Geometrii. Für zum s aschaulig z mache, stellt mä sich drunder en unändlig langi, unändlig dünni Linie vor. Modärni axiomatischi Theorie vo der Geometrii beziehn sich aber nit uf das. Für si isch e Grade öbbis ohni inneri Eigeschafte, nume d Beziehige zu andere Grade, Pünggt und Ebene si vo Bedütig. In der analytische Geometrii wird e Gradi as e Mängi vo Pünggt realisiert. Genauer: Im ene Vektorruum mit Elemänt, wo Pünggt heisse, isch e Grade noch Definition en additivi Näbeklass vom ene eidimensionale Underruum.
Analytischi Geometrii
In drei Dimensione über em Körper vo de reelle Zahle erfüllt die Analytischi Geometrii alli Bedingige, wo dr Hilbert in siim Axiomesystem vorussetzt. In däm Fall isch e Grade au e Grade im Sinn vom Hilbert.
Bestimmig vo der Gliichig von ere Graden im dreidimensionale Ruum
Zwei-Pünggt-Gliichig:
D Lag vo zwei Grade zunenander
Im Sinn vo der Theorii vo de Relatione redet mä au vo Parallelitet, wenn beidi Grade idäntisch si, im Bsundere isch jedi Grade zu sich sälber parallel. Zur Präzisierig underscheidet mä denn zwüsche ächt parallel und idäntisch.
Corpus Inscriptionum Latinarum
S Corpus Inscriptionum Latinarum, churz: CIL, isch e Sammlig vo antike Inschrifte wo uf Latiinisch gschribe wore sind.
Baltmannsweiler
Geografi
Balmerschweiler leit em Schurwald. Nochbergmoede send Waistadt ond Wẽnderbach em Norde (boede Rems-Murr-Kroes), Lichtewald em Oschte, Reichebach em Side, Blochenge em Sidweschte, Esslenge ond Oechwald em Weschte (älle Landkroes Esslenge).
Verwaltong
Dr Schuldes ischt dr Simon Schmid.
La Verrerie
Geografi
La Verrerie liit 11 km westsüdweschtlich va Bulle im Südweschte vam Fryybùrger Mittelland. Zue de Gmiin La Verrerie ghööre Le Crêt, Bremudens, Grattavache, La Verrerie ù Progens, Va de Gmiinflechi si 78,2 % landwirtschaftlichi Flechi, 14,6 % Waud, 6,1 % Sidligsflechi ù 1 % schüschtigi Flechi. Nachpuurgmiine va La Verrerie si Saint-Martin, Le Flon, Vuisternens-devant-Romont, Sâles ù Semsales.
Neuenburg am Rhein (Kernstadt)
Usdähnig vum Stadtgebit
S Stadtgebit verlauft entlang vum Aldrhi un umfasst iberwigend d Rhinebeni mit em Rhiwald sowie dr Niderterrasse. Dr Bann macht guet 37 % vu dr Flächi vu dr Gsamtstadt us.
Burgermeischter
Dr gegewärtig Burgemeischter vu Neiburg isch dr Joachim Schuster (CDU). D Kernstadt het kei eigene Ortschaftsrot.
Söhn un Döchter vu dr Stadt
Us Neiburg stammt dr letzt gross Riichschronist Matthias vu Neiburg.
Yens
Bevelkerig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Uusländeraadail isch 2010 bi 16,5 % gläge.
Sproch un Dialäkt
Bi dr Volkszellig 2000 hän vu dr 965 Yywohner 88,4 % Franzesisch as Hauptsproch aagee, 4,1 % Dytsch, 0,4 % Italienisch un 7,1 % anderi Sproche.
Gerste
Beschriibig
D Gärste isch en äijöörigs Gras, wo bis zun ere Hööchi vo 0,7 bis 1,2 m cha waggse. D Pflanze isch glatt und ooni Hoor. Dr Halm isch ufrächt. D Laubbletter sin wäggselständig und zwäiziilig (distich) aagordnet, äifach mit parallele Närve. S äigetlige Blatt isch flach, 9 bis 25 cm lang und 0,6 bis 2 cm bräit. E morfologischs Merkmol sin die bäide lange Blattöörli ooni Wimpere vo dr Blattschäide, wo ganz um e Halm umegoot. S Blatthütli  (Ligula) isch schmal mit chliine Zeenli und 1 bis 2 mm lang.
Rudolf I. von Habsburg
D Wahl zum König
So hets e noii Wahl gäh, un nach vilne Verhandlige unter de Kurfürschte isch de Rudolf am 1. Oktober 1273 z Frankfurt am Main zum römische König gwählt worde.
Karl Grunsky
Aus seim Leaba
Am 2. Auguscht 1943 hôt dr Grunsky em Stuegerter Stadtdoil Vaihenga seine Auga fir emmer gschlossa. 72 Jôhr alt ischt’r wôrra.
Liste von Guggenmusiken in Basel
Fasnechtskultur
Als wäsentleche Deil vo dr Basler Fasnacht sind au d Gugge es Elimänt vom «immateriälle und läbige Kulturguet», wo sid ane 2017 in ere UNESCO-Lischte ufgschriben isch.
Genfer Auto-Salon
Gschicht
Dr 77. Gämfer Auto-Salon het vum 8. bis zum 18. Merz 2007 stattgfunde mit ere Bsuecherzahl vu 730'000. Bim 78. Gämfer Auto-Salon vum 6. bis zum 16. Merz 2008 sin rund 715'000 Yydrittscharte verchauft wore.
Pratval
Sprooche
Ursprüngli isch z Pratval Sutsilvanisch, e rätoromanischi Mundart gschwätzt worde. Hüt isch de yyheimisch Dialäkt aber ussgstorbe, un des wohl spööteschtens syt de 1970er. In de Volchszäälig vo 2000 hen zwar no 7,9 % aagee, dass si regelmässig Romanisch schwätze, aber des sin wohl alles Zuezogeni. Wenn gnau s Romanisch als Umgangssprooch verschwunde isch, cha mer nit klar feschtstelle. D Gmeind het nämli scho im 19. Joorhundert e starchi Zue- un Abwandrig gha, so dass nit klar isch, wie vil vo de Romane ussem Ort gstammt hen. In de Volchszäälig vo 1860 sin e Drittel vo de Huushaltige uff Romanisch gsi, in de Zäälige vo 1880 un 1880 sin es wiider über 60 %, un syt 1900 isch d Mehrheit Dütsch. Syt däm het sich de Aateil vum Romanisch zitewys erholt, so z. B. im Joor 1920 mit 31 % gegenüber 19 % im Joor 1910. Des sin aber wohl vorallem Zuezügler gsi, wo mit Lüt, wo si nit kennt hen, warschynts numme Dütsch gschwätzt hen. Schuelisch un Chilchlich isch Pratval immer vo Almens abghange. Dört isch ab 1895 numme no uff Dütsch unterrichtet worde. Ab 1931 bis in d 1960er isch deno wiider zum Deil uff Romanisch unterrichtet worde. De Unterstufelehrer isch de Peter Gees gsi, wo s Romanisch vil mee wie ieblich in de Unterricht yybezoge het. Wonner deno in de 1960er pensioniert worde isch, het de Unterricht uffghört.
Anna Haag (Politikerin)
Lääbe
Anne 1946 isch d Haag in di Verfassigsgebend Landesversammlig un derno in dr eerscht Landdag vu Wirttebärg-Bade gruefe wore. Si isch aini vu nume zwoo Fraue gsii. Mitglid isch si bis 1950 blibe.
Ergolz
Gschicht
Dr Fluss het die römisch Stadt Augusta Raurica mit Drinkwasser versorgt, für daas häi d Römer en Akwedukt baut, wo oobe an Liestel aagfange het. Mä cha Däil vom Aqkwedukt au hüte no go aaluege (im Heideloch z Liestel und nordöstlig vo dr Klääraalaag z Füllinsdorf).
Elsässisch
Typischi Merkmàl vom elsassische Dialakt
Zum Bispil: erwaichig vo [] zu []¨, im Norde vum Elsass.
Verschìedena Schrìftàrta
Züe vìel verschìedena Schrìftàrta, fer Laser, wo dr Dialekt nìmm so gweehnt sìn: ìn dara Schwìerigkeit han teil a Leesung wälla fìnda. S Wärterbüech vum André Nisslé ìsch ìn dam Sìnn gschrìewa worra. Schliaßlig ìsch àwer d Orthal-Methoda, wo dr Edgar Zeidler entwìckelt hàt, àls Stàndàrd vu dr OLCA, s elsassischa Sprochàmt, ààgnumma worra.
Zweidimensional
D Schriibwiis 2-D isch noch em Dude die einzigi erlaubti Form, aber si isch nonig allgemein verbreitet.
Castor
Castor stoht für:
Persone:
Kunstgeschichte
Geegeständ und Ziil
D Gschicht vo dr Bildende Kunst vollzieht sich dur d Veränderig vo dr gsellschaftlige Funkzioon und dr Stellig vo dr Kunst, dr theoreetische Uffassig über sä und dur d Entwigglig vo de Kunstforme und Stiilrichdige. S Ziil vom Fach Kunstgschicht isch s, d Inhalt vo de künstlerische Objekt uusezfinde (Ikonografii), iiri formaali Gstaltig z bestimme, d Wärk in Ruum und Zit iizordne und iirer Rezepzioon noochezgoo. Drbii findet mä uf dr äinte Site stilistischi Zsämmehäng und uf drandere brobiert mä, dr histoorisch Kontext as Vorussetzig vom ene Kunstwärk z gsee oder iin iibezie, zum s Wärk z verstoo.
St. Gallen
Gschicht
Anne 1798 isch i dr Helvetik de Kanton Sanggale gründt wore, und sid dänn isch Sanggale dem sini Hauptstadt.
Erdmannhausen
Geografi
Erdmeschhouse leit zwische Necker ond Murr, rond 10 Kilometer eschtlich vo Ludisburg, D Nochbergmoede vo Erdmeschhouse send Marbach am Neckar, Affalterbach, Kirche ond Steinheim an der Murr.
Gmoendsgliderong
Zua Erdmeschhouse gheret s gleichnamig Dorf ond dr Wohnplatz Bugmühle.
Wahla
Ergäbnis vo de Landdagswahla seid 2006: 1 2006: WASG, seid 2011: Die Linke
Pieblingen
Piwlingen (lothrìngisch; frànzeesch Piblange, ditsch Pieblingen) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Département Moselle ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Lothrìnge).
Verwàltung
vun Piwlingen ìsch. Piwlingen ghert zem Kommünàlverbànd.
Liste der Eisenbahnstrecken in Baden-Württemberg
Einstige staatlich betriebene Privatbahnen in Baden
Diese Tabelle enthält die Eisenbahnstrecken in Baden-Württemberg, die im Zeitraum von 1862 bis 1894 mit badischer Konzession unter privater Regie erbaut, aber von Anfang an durch die Badischen Staatseisenbahnen betrieben wurden.
Strecken auswärtiger Gesellschaften
Diese Tabelle enthält die grenzüberschreitenden Eisenbahnstrecken Baden-Württembergs, im Zeitraum von 1846 bis 1905 durch auswärtige Eisenbahngesellschaften eröffnet wurden.
John F. Kennedy
De John Fitzgerald Kennedy (* 29. Mai 1917 z Brookline, Massachusetts; † 22. November 1963 z Dallas, Texas) isch de 35. US-Amerikanischi Präsident gsi. Sini Amtszit het im 1961 aagfange und het mit sinere Ermordig im 1963 z Dallas es abrupts Änd gfunde. De Kennedy isch Mitglid vo de Demokratische Partei gsi.
Sini Wahl isch in zweierlei Hisicht öppis bsunders gsi, wil er de jüngscht Präsident isch gsi, wo in des Amt gwählt worde-n-isch und de erschte (und bislang einzigschti) Katholik. Ussepolitisch prägt gsi isch sini Amtszit vo de Kubakrise, wo d Wält kurz vor eme Atomchrieg gschtande-n-isch. Um d Hintergründ vo sinere Ermordig z Dallas (s Attentat uf de John F. Kennedy) gits bis hüt Verschwörigstheorie.
Emanzipation
Emanzipazioon chunnt vom latiinische emancipatio, was „s Entloo us dr väterlige Gwalt“ oder au s „Freiloo vom ene Sklav“ bedütet. Im 17./18. Joorhundert het sich d Bedütig vom Begriff veränderet: wenn er vorhär bedütet het, ass öbber öbber anderem d Sälbstständigkäit git, isch denn en Akzioon vo dr gsellschaftlige und bsundrigs vo dr politische Sälbstbefreijig worde. Zur üssere isch no die inneri Emanzipazioon cho, as e Befreijig us dr äigene Unmündigkäit und vo de Fessle vo dr Dradizioon, de gsellschaftlige Norme und ere Wältaaschaujig, wo gee isch. S Ziil vo dr Emanzipazioon isch e gröösseri Freihäit oder Gliichhäit, dr Wääg mäistens Kritik an dr Diskriminierig oder hegemoniale z. B. paternalistische Strukture, so dass die seelischi oder ökonomischi Abhängigkäit, öbbe vo de Eltere, chliiner wurd. Hützudags isch in westlige Staate die grössti emanzipatorischi Beweegig die vo de Fraue und doorum wird dr Begriff hüfig as Sünonüüm für d Frauenemanzipazioon brucht.
Kornett (Instrument)
Kornèttsolischtè
Vo dè ITG (International Trumpet Guild) isch 2005 è Doppel-CD mit historischè Dondokumänt (s fangt aa 1899 un gòt bis 1950) vorwigènd vo Kornèttsolischtè usègää worrè: European Cornet And Trumpet Soloists. Selli eimòligi Dokumèntation basyrt uff dè Sammlig vom Èrnscht W. Buser, im Begründer vom Säckinger Drumbeetèmuseum.
Villa Ehinger
Gschicht
D Willa isch restauriert und renowiert worde und 1973 isch dört e Muusigschuel iigweiht worde. Bi dr Renowazioon isch s drum gange, ass mä em kunsthistorisch bedütende Baudänggmol e nöiji Funkzion cha gee, ooni dass wääsentligi rüümligi Verändrige müesse gmacht wärde. D Willa Ehinger isch as die räinsti Schöpfig vo dr Nöirönessans in dr Schwiz bezäichnet worde.
Bempflingen
Verwaltong
Bempfleng hådd sich mit de Gmaendena Alddorf, Alderiet, (Näggor-)Dåelfeng, Näggordenzleng ond Schlåeddorf zom Gmaendevorwaltungsvorband Näggordenzleng mit Sitz en Neggerdenzleng zsẽmagschlossa.
Starkenbach
Starkenbach bezaichnet:
Chordatiere
Alli Chordadier hai e Reihje vo gmeinsame abgleitete Merkmol (Synapomorphie). Die chönne bi adulte Wirbel- und Manteldier mehr oder weniger stark abgwandlet si, mä cha sä aber an de Larve bzw. Embryo no dütlig erkenne. Gmeinsam isch de Chordate d Chorda dorsalis (e stabförmige Stützapparat im Rugge), won ene dr Name git, s Neuralrohr (e Närvestrang wo über dr Chorda lit), dr Kiemedarm (dr Vorderdarm, wo zum Filterapparat erwiiteret isch), s Härz, wo uf dr Site vom Buuch lit und s Bluet noch vorne zum Chopf bumpt, und dr Darm, wo underhalb vo dr Chorda lit und uf dr Buuchsite en Öffnig noch Usse het, und wo hinder dere dr postanali Schwanz aasetzt.
Beuren (bei Nürtingen)
Geografi
D Gmarkong setzt sich zemme ous 24,6 % Landwirtschaftsfleche, 17,9 % Wald, 6,6 % Sidlongsfleche ond 0,5 % sonschticher Fleche.
Gmoedsgliderong
Zue Beire gheret s Dorf Beire ond d Ortschaft Balzholz.
Lasse Linder
Läbe und Wärch
Im gliche Johr het er der 10–minütigi Churzfilm Bashkimi United dräit übere Coiffeur Bashkim, wo mit sine Kunde die grosse Läbesfroge ästhetisch erkundet. Im November 2018 het er für dä Film bi de „22. Kurzfilmtage“ z Winterthur in dr Sparte Preis Schweizer Filmschulentag e «Lobende Erwähnung» übercho. Mit däm 9:55 Minute lange Churzfilm isch er au bim Basler Gässli-Filmfestival aaträtte. Am 2. Dezember 2018, bim 8. Ostschwizer Churzfilmwettbewerb im ehmolige Kino Palace z Sanggalle, hät de Lasse Linder zäme mit em Dejan Barac us Widnau mit em Film Bashkimi United i de Kategorii «über 20 Jahre» de erschti Priis gwunne.
Ebene (Mathematik)
Der klassisch Ebenebegriff noch em Euklid
In der klassische Geometrii öbbe im Sinn vom Euklid siine Elemänt bildet die (euklidischi) Ebeni – in däm Zsämmehang bezeichnet me se im Allgemeine mit em bestimmte Ardikel – dr Rahme vo geometrische Undersuechige, öbbe für Konstruktione mit Zirkel und Lineal. Mä cha si sich vorstelle als en Abstraktion vo der Zeichenebeni, em Papiir, as unändlig usdehnt und unändlig flach, so wie me sich d Grade as en Abstraktion vom zeichnete Strich, dr Bleistiftlinie, vorstellt, unändlig dünn und unändlig lang. Die euklidischi Geometrii wird hützudags vom Hilbert siim Axiomesystem vo der euklidische Geometrii beschriibe.
D Ebeni as Deilruum
Noch dr Iifüehrig vo kartesische Koordinate bildet nit nume jede zweidimensionale Undervektorruum vo \mathbb R^n (bzw. K^n) en Ebeni, sondern au Translat dodrvo, wo dr Ursprung nit in ene lit, das si die affine zweidimensionale Underrüüm.
Erligheim
Geografi
Erlge leit em Ensbachtal an dr eschtliche Auslaifer vum Stromberg, rond.17 Kilometer nordweschtlich vo Ludisburg.
Wasserstoff
Wasserstoff isch es chemisches Element mit em Symbol H (für latinisch hydrogenium „Wassererzüger“; vo autgriechisch hydōr „Wasser“ u  gignomai „wärde, entstah“) u dr Ordnigszahl 1. Im Periodensystem steits ir 1. Periode u dr 1. Gruppe, isch auso uf em erste Platz.
Wasserstoff isch ds hüfigste chemische Element im Universum, aber nid i dr Ärdrinde. Er isch Bestandteil vom Wasser und vo fasch aune organische Verbindige, da dermit chunnt bungene Wasserstoff o i sämtliche läbenden Organismen vor.
Gschicht
Entdeckt het dr Wasserstoff dr änglisch Chemiker u Physiker Henry Cavendish im Jahr 1766. Wo n är mit Quecksilber u Süri het experimentiert. Wo är die beide Substanze zämebracht het, si im Gemisch chlini Gasbläterli entstande. Är het se bi re nächere Ungersuechig nid aus es bekannts Gas chönne bezeichne. Fäuschlecherwis het är agnoh, dass dr Wasserstoff ä Bestandteil vom Quecksilber sig (anstatt ä Bestandteil vor Süri), aber är het d Eigeschafte vo däm Gas guet chönne beschribe.