cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Silja Walter
Eerige
D Silja Walter het für ires Wärch verschideni Uszäichinge übercho. D Stadt Züri het ere de Literaturpryys und Kulturpryys ggää, di Schwiizerisch Schillerstiftig het ere zwöimol ggeert, und vom Kanton Soledurn het si dr Kunschtpryys gha.
Vorort (Geschichte)
D Titulatur Vorort het dr ziitwiilig «Vorsitz» vom ene Kanton bzw. vo dr Kantonshauptstadt innerhalb vo dr Schwiizerische Eidgenosseschaft bis 1848 bezeichnet.
Anja Freese
Lääbe un Wiirke
D Freese-Binder het au ne Zyt lang s Wätter im Sat.1-Frühstücksfernsehen moderiert.
In ire Freizyt macht d Freese-Binder Judo, duet ryte un schwimme. Si läbt z Hamburg, z Berlin un z Los Angeles.
Burg Bärenburg (Ramsbach)
D Ruine Bäreburg isch e Burgruine in Ortslag vu Ramschbach, eme Stadtdeil vu dr Stadt Oppenau im Ortenaukreis z Bade-Wirttebärg. Si lyt uf eme gäche Bärgvorsprung weschtlig vu dr Rench uf rund 427 Meter iber Normalnull.
Sandra Regol
ìhr Laawa un Kàrriar
Z’ Schtroossburi ìsch d’ Regol Laitera vu dr lokààla-n-Àbtailung vu dr Umwaltschutz-Pàrtäi Europe Écologie Les Verts (EELV) worra, un drnooh Laitera vu dr Département-Àbtailung Unt’relsàss un schpeeter vu dr regionààla-n-Àbtailung Elsàss. Sa ìsch àui Mìtglìed ìm nàzionààla Pàrtäivorschtànd gsìì un ìsch ànna 2019 schtällvertrattenda Pàrtäisekretäära worra, unt’r dr Laitung vum Pàrtäisekretäär Julien Bayou.
Buttisholz
Geografi
Budishouz liid im Rottau. Zue dr Gmeind ghöred ou na d Wiiler Gattwil, Guglern, Luternau, St. Ottilien ond Soppensee. Vo dr Gmeindsflechi send 73,7 % Landwirtschaftlechi Flechi, 17 % Waud, 7,5 % Sidligsflechi ond 1,8 % süschtigi Flechi. Nachbergmeinde vo Budishouz send Grosswange, Mänznou, Nottu, Oberchöuch ond Ruusmu.
Andrea Jonasson
Lääbe un Wiirke
D Andrea Jonasson isch e Doochter vum Wolfgang Stumpf un dr Schauspiileri Christine Mylius un d Schweschter vu dr Isabelle Stumpf un dr Angelika Stumpf. Si Schauschpiilunteriicht an dr Otto-Falckenberg-Schuel z Minche gnuu un het anne 1962 as Schueleri (Elevin) am Dytsche Schauspiilhuus z Hamburg aagfange. Si het bis 1966 e Engaschmänt am Stadtthater Haidelberch ghaa un derno zum Ensemble am Schauspiilhuus Züri gheert. Gaschtspiil hän si zue dr Salzburger Feschtspiil, an s Dytsch Schauspiilhuus z Hamburg, s Hamburger Thalia Theater, an s Piccolo Teatro z Mailand un anderi italienischi Biine gfiert.
Buttisholz
Sprach ond Dialäkt
Z Budishouz redt me s hochalemannisch Lozärntütsch.
Ariana Grande
ìhra Filmogràfii
Operättla
Lochweiler
Verwàltung
vun Lochwiller ìsch. Lochwiller ghert zem Kommünàlverbànd.
Autostrasse
Förschtetum Liechtestai
Im Förschtetum Liechtestai gits e kai Autobahne und kai Autostroose. Es git aber uf de Schwizer Site vom Rhii, also diräkt noch de Gränze, füüf Aaschlüss bi de A13. Und öber de Zoll bi Schaawald isches nu e paar Kilometer bis zu de Rhintal-Autobahn im Vorarlberg.
Gravesano
Gschicht
Gravesano isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1254 as de Gravaxana.
Hohentengen (Oberschwaben)
Geografi
D Gmarkong setzt sich zemme ous 74 % Landwirtschaftsfleche, 11,7 % Wald, 13,2 % Sidlongsfleche ond 1 % sonschticher Fleche.
Evolène
Politik
Di Ggmeipresidänti va Evolène isch d Virginie Gaspoz (Stand Oktoober 2017).
Klausjagen
Ablauf
Denn chömed d Trychler, wo mit ihrne Chueglogge de Hauptharscht vom Umzug bildid. Dä finded siin schuurig-schöne Uusklang mit de Hornbläser.
Nervenzelle
D Närvezälle isch die strukturelli und funkzionelli Grundäihäit vom Närvesüsteem. Iiri Bezäichnig as Nöiron goot uf e Heinrich Wilhelm Waldeyer (1881) zrugg.
Sunna (Göttin)
Sol
De Sunewage werd vode baide Ross Arvakr und Alsvidr (aisl. Árvakr, Alsviðr „Früewach“ & „Ganzgschwind“) zoge und de Schild Svalin schützt de Wage vor de Sunegluet. De Maa vode Sól haisst Glenr ("Glanz"). D Sune werd die ganzi Zit vom Wolf Sköll (»Spott«) verfolgt, wo si fresse will. Mängisch chunnt er ase nöch a d Sune, as si verdunklet werd. Doch erst am Tag vom Weltuntergang fresst er si uf. Doch bringt d Sune vorene e Tochter uf d Welt, wo den i de noije Welt schiine tuet und nöd weniger schöö as iri Muetter isch.
Carantec
Carantec (bretonisch Karanteg) isch e franzesischi Gmai im Département Finistère in dr Region Bretagne.
Geografi
Carantec lyt am Atlantik an dr Baie de Morlaix, zwische dr Mindige vum Penzé im Weschte un vum Morlaix im Oschte, 76 km vu Quimper un 53 km vu Brest uf ere Hechi zwische 0 m un 74 m iber Normalnull. D Nochbergmaine sin Saint-Pol-de-Léon un Roscoff im Nordweschte, Plougasnou im Nordoschte, Plouezoc’h im Oschte, Henvic im Sidweschte, Taulé im Side un Locquénolé un Morlaix im Sidoschte. Zue dr Gmai ghere au no d Insle Île Louët un Île Callot.
Verwaltig
vu Carantec isch. Carantec ghert zum Kommunalverband.
Megaclite (Mond)
Entdeckig
Daift worre isch der Mond uf d'Megaklite, ere Geliebte vum Zeus us de grichische Mythologi.
Gneis
Kwelle
Dr Ardikel «Gneis» uf dr dütsche Wikipedia
Lisa Jeanpierre
ìhra Laawa un Kàrriar
Ìm Jüüli 2020 hàt d’ Jeanpierre a Vertrààg vun ainem Joohr mìt’m schpànischa Club Voleibol Haris uff Teneriffa ìn da Kanarischa Ìnsla unterzaichnet,  wu sa ìn dr äärschta schpànischa Liga gschpìelt hàt. Ìm Joohr 2020/2021 ìsch sa mìt dam Verain àm 3. Plàtz vum Schpànischa Superliga un vum Schpània-Pokàl ànakumma, so wia-n-àm 9. Plàtz vum CEV Challenge Cup, em drìttheechschta-n-öiropäischa Pokàl. Ìm Àwrìl 2021 hàt d’ Jeanpierre ìhra Vertrààg mìt’m Verain fìr ain Joohr verlängert. Ànna 2021/2022 hàt ìhra Verain dr Schpània-Pokàl gwunna, àwwer ìsch am Andkàmpf vum Challenge Cup vum Pallavolo Scandicci gschlààga worra.
Gresso
Gresso isch es Dorf in dr politische Gmai Onsernone im Kanton Tessin in dr Schwyz. Es ghert zum Chrais (circolo) Onsernone im Bezirk Locarno.
Reformierte Kirche Rohrdorf
Bau
De Chileruum het es Pultdach und näbe de Chile stoht de freistehend Glocketurm, wo drü Glockene drin offe ufghängt sind.
Rudolf Brun
De Brun hät jetz äigentli di ganz politisch Macht z Züri gha. Syni Gägner i de Stadt hät er mit alne Middel verfolgt. Die, wo furtggange sind, händ z Rapperswil Zueflucht gfunde. Imene Chriegszug vo de Zürcher isch bi Grynau a de Linth es Uufgebot vo de Habsburger, wo de Stadt Rapperswil ghulfe hät, gschlage.
Der Geizige
S Stück macht sich lustig über e Tüp vom e Bürger, wo riich worde aber ängstirnig und gizig bliibe isch und sini Chinder wo s Lääbe wäi gniesse fast verstickt.
Judenfrage
Dr Nazionalsozialismus het im Aaschluss an die Dütschvölkischi Bardei Brobaganda gmacht für en „Ändlöösig vo dr Juudefroog“. Vo 1941 aa isch dä Usdruck brucht worde, zum dr Holocaust z verdusche.
Oberndorf am Lech
Geografi
Vo dr Gmarkong send 67,1% Landwirtschaftsfleche, 15,2 % Wald, 13,3 % Sidlongsfleche ond 4,3 % sonschtige Fleche.
Marta Heinimann
Yres Läbe
D Marta Heinimann isch d Tochter vom Heinrich Heinimann, Kantonspolizischt und dr Lydia Schmutz gsi. Si isch z Diegte, z Gälterchinde und z Binnige in d Schuel gange. Drno het si d Handels- und Vercheersschuel z Olte bsuecht und isch druf ins Wälsche gange, go Französisch leere. Si het als Telefonischtin z Gälterchinde gschafft und isch schpöter säggsezwänzg Joor lang Sekretärin bim F. Reinhardt Verlag z Basel und Sekretärin vo dr Armepfläg z Gälterchinde gsi.
Mach keini Schprüch
s Buech
S Buech versammlet 30 Autor*ne uf em 20. Jorhundert, wu uf Schwyzerdytsch gschribe hän.
Brunnenvergiftung
„Brunnevergifdig“ as Usreed für Verfolgige
Dr Vorwurf vo dr Brunnevergifdig isch en alts Stereotüp zum bestimmti Volksgrubbe z verlümde. Das het mö vilmol vo de Juude im Middelalter behauptet, bsundrigs wääred dr Zit vom Schwarze Dood (1347–1350) und het in ganz Öiropa Juudeverfolgige und Pogrom mit hundertduusige vo Doodesopfer usglööst. Dr Vorwurf isch dr klassisch Fall von ere antijudaistische Verschwöörigstheorii.
Königreich Polen
S Köönigriich Pole het äntwääder im Joor 1000 aagfange, wo dr Kaiser Otto III. d polnisch Herzog Bolesław I. zum Status vom e „Brueder und Hälfer vom Römische Riich“ erhoobe het, oder wo sich dr Bolesław I. 1025 churz vor sim Dood sälber zum Köönig vo Pole kröönt het. S spöötere Polnisch-Litauische Riich isch 1795 mit dr Dritte Däilig vo Pole und dr Abdankig vom Köönig Stanisław August Poniatowski, wo vo Russland, Ööstriich und Pröisse erzwunge worde isch, undergange.
Mockemalör
Bandgschicht
D Magdalena Ganter (* 1986) isch z Hinterzarten ufgwachse un het vu 1992 bis 2002 Unterricht in klassischem Ballett un vu 1998 bis 2006 in Jazzdance-Moderndance ghaa. Noch em Abitur anne 2005 am Kraisgymnasium Neistadt isch si im Johr 2006 uf Berlin un het dert an dr Universitet vu dr Chinscht Danz, Gsang un Schauspiil studiert. Ihre Diplomabschluss het si anne 2010 gmacht. Syt 2008 het si bi verschidene Musiktheater- un Theaterprojäkt mitgmacht, unter anderem as Bronislawa in „Der Bettelstudent“, as Nina in „Besser ist besser“, al Lisa in „Leben ohne Chris“, as Solischti in „Songs for one world“, as Katie in „Woodstock – beautiful people“, as Mrs. Butterfly in „Changemakers“, as Suri in „20000 Meilen unter dem Meer“, as Kitkatgirl in „Cabaret“. Anne 2007 isch si im Finale vum 36. Bundeswettbewärb Gsang/Musical/Chanson gsii.
Emma Herwegh
Lääbe
Si het sech schynts nid immer so benoo, wie me das z Dütschland von ere Dochter us eme guetsituierte Bürgerhuus erwärtet hätt, so het si öppe gärn graukt und isch mit Pischtole go schiesse, und si het sech sit der Julirevoluzion anne 1830 immer meh für politische Frooge agfange inträssiere. Si isch füre revoluzionär Freiheitskampf vo Polen gsi. Do het si anne 1841 em Stuttgarter Dichter Georg Herwegh syni Gedichte eines Lebendigen gläse, und vo dene revoluzzerische Värs isch si agsteckt worde. Anne 1842 het si dr Herwegh sälber lehre könne, und scho gly het si sech mit em verlobt. 1843 isch z Baden im Aargau iires Hochzyt gsi.
Cast (Finistère)
D Gmai ghert zum un zum Arrondissement.
Madeleine Will
D’ Madeleine Will (* 1. Nowamber 1910 z’ Mìlhüüsa; 1. Janner 2012 àui doo) ìsch a elsassischa Orgànìschta, Kùmponìschta un Müüsiklehrera gsìì.
ìhr Laawa
Ìhra lätschta Laawesjoohra hàt d’ Madeleine Will ìn’ma Àltershaim z’ Mìlhüüsa verbrocht, wu sa ìhra 100. un 101. Geburtstààg gfiirt hàt. Sa ìsch doo àm 1. Janner 2012 mìt 101 Joohra gschtoorwa. 10 Joohra noh-n-ìhrem Tood ìsch ìn dr Mìlhüüser Kìrìch Sainte-Jeanne-d’Arc a Konzärt gsìì, fìr d’ Madeleine Will ehra.
Die lächerlichen Preziösen
Die lächerlige Preziöse (Originaltitel: Les Précieuses ridicules, hoochdütsch Die lächerlichen Preziösen) isch e Komödie in äim Akt vom Molière, wo am 18. Novämber 1659 im Théâtre du Petit-Boubon urufgfüert worde isch. Es isch grad noch em Stück Cinna vom Pierre Corneille zäigt worde. Es het am köönigliche Hoof und in de Bariiser Theater groosse Erfolg ghaa.
Rufst du, mein Vaterland
Sit 1961 wird as neui Nationalhymne dr Schwiizerpsalm gsunge. Hützutag erfreut sich "Rufst du mein Vaterland" vor allem in rückwärts gwandte, rechtsnationale und rechtsextreme Kreis grösserer Beliebtheit; nid zletscht uffgrund vom zimli martialische Teggscht.
Britische Inseln
Umgee wered die Britische Insle vom Atlantik, de Nordsee und em Ärmelkanal. S Irische Meer degege litt zwöschet Irland und Grossbritannie.
Weltjudentum
Liddratuur
Vorlöifer und Wurzle
Universidade Federal de Goiás
D' Uni vo Goiás (port.: Universidade Federal de Goiás, abkürzt UFG) isch di gröschti Universität vo Goiânia, Goiás, Brasilie und die fünftgrössti im Land. Si isch 1960 gründet worde. Dr Hauptsitz isch z Goiânia aber si het au Abdeilige z Aparecida de Goiânia und z Goiás.
Kanton Daoulas
Gmaine
Dr Kanton Daoulas isch us nyyn Gmaine bstande:
Paul Bocuse
Kìndheit
Dr Paul Bocuse gheert zu-n-era Fàmìlia wo ma zitter mehrera Generàtiona Koch ìsch. Si Großvàter uf dr Vàtersitta, dr Joseph Bocuse (1869–1942) hàt s Restaurant „Bocuse“ z Collonges-au-Mont-d'Or bsassa, un sina Großeltra uf dr Müetersitta han s „Hôtel du Pont“, nìt witt dervu, ghàà. Sina Eltra, dr Georges Bocuse (1901–1959) un d Irma Roulier (1905–1982) han ànna 1936 ìns Hotel ìnschtàlliart un han d „Auberge du Pont“ drüs gmàcht. Dr Paul Bocuse ìsch scho àls Kìnd ìn dr Kucha vum Fàmìliarestaurant gsìì.
Kàrriar
Dr Paul Bocuse hàt nìt numma fer riicha Kunda wälla kocha: ànna 2008 hàt‘r z Lyon a Quàlität-fast-food ufgmàcht. Teil vu sina Rezapta wara àls Tiafkiahlerprodukta ìn gwehnliga Gschafter verkàuift.
Erzbischöfliches Ordinariat Freiburg
Boublaanig bis hite
Im Jänner 1900 hän d Blaanige fir e Ordinariaatsneiböu aagfange. Wu di kadoolisch Chilche s Gländ 1902 gchauft ghaa het, sin d Chlooschtergebei abbroche woore. Im Februar 1902 het dr nei Laiter vu, Erzbischeflige Böuamt, dr Raimund Jeblinger, en eerschte Blaansatz mit Cheschtevooraaschlaag voorglait. Im Juni 1903 het mer mit dr Böuaarbete aagfange, mit dr Fundamäntierig. Im Dezämber 1904 isch dr Dachstuel gsetzt woore, im Juli 1905 sin d Fassaadeverchlaidige mit Landstueler Sandstai feertiggstellt woore. Im Novämber 1906 het dr Böuheer Erzbischof Thomas Nörber s Gebei yygweit. Vorhäär isch d Ordinariaat deert gsii, wu hite s Fryburger Stadtarchiv sy Sitz het.
Noch eme Bumbedräffer im Februar 1945 het s Gebei mieße nei renoviert wääre. Dooderbyy sin d Fassaade un s Dach dailwyys umgstaltet woore. Aafangs 1960er Joor isch s Dach uusböue woore, was dr Gsamtyydruck nomool veränderet het. Dr Yygang zum Gebei isch vu 1933 bis 2005 in dr Heerestrooß gsii. Syt Jänner 2006 chunnt mer in s Gebei wider dur dr uurspringli Hauptyygang in dr Schoferstrooß. Dodermit sään d Bsuecher au wider s bsundersch ryych gstaltet Hauptstäägehuus.
Oettingen in Bayern
Religion
47,5 % vo dr Eiwohner send em Johr 1987 remisch-katholisch gweä, 48,5 % evangelisch.
Wynental- und Suhrentalbahn
D Wyynedaal- und Suuredaalbaan (WSB) isch e privati Ysebaangsellschaft im Aargau. Si betribt vo Aarau us Baanlinie is Wyynedaal bis Mänzike und is Suhredaal bis Schöftle.
SNCF Z 5300
Betrib
D Triebzüg bsitze automatischi Kupplige, und es chäne bis maximal 3 Triebzüg vereint gefüehrt wärde.
Hauskatze
Huuschatze, meischtens numme Chatze gnennt, (Felis silvestris catus oder Felis silvestris domesticus; alemannischi Näme) sin Huusdyr us dr Chatze-Familie. Si sin fleischfressendi Säugedyr. Chatze werred uf Alemannisch au Büsi, Büüssi, Busle, Bissili, Zy, Zysi, Minzle, Minzili, Mändli au Rall, Rolli, Räuel, Maudi, Mäudu gnennt.
Scottish National Party
Schottischi Regierig
Am 16. Mai 2007 isch dr Alex Salmond zum schottische Minischterbresidänt („Erschte Minischter“) gwehlt wore, as Noofolger vum Labou-Bolitiker Jack McConnell. Dr Salmond het zämme mit dr Scottish Green Party e Minderhaitsregierig bildet, wel di Liberale kai Koalition mit dr SNP hän wellen yygoo. Bi dr schottische Barlemäntswahl 2011 het d SNP di absolut Meehait im Barlemänt iberchuu mit 69 vu dr 129 Sitz. S Referändum iber d Unabhängikait vu Schottland, wu d Bartei im Wahl aagchindet het, het am 18. Septämber 2014 stattgfunde, d Meehait het si aber gege ne Abspaltig vum Verainigte Chenigrych uusgsproche. Dr Alex Salmond isch derno as First Minister un Vorsitzer vu dr SNP zruggdrätte, sy Noofolgeri isch d Nicola Sturgeon wore.
SIL-Code
Bischbil
Unde nooche si e baar bekannti SIL-Kood (in de Chlammere d Kood, wo bis zur 14. Uflaag gültig gsi si).
Sevelen SG
Geografii
S Dorf liit im Rhintl weschtlich vu Vadoz a dr Gränze zu Liechtestei. D Gmeind umfasst näbe em Dorf Sevele d Wiiler Rans, Oberräfis, St. Ulrich und Sevelerbärg.
S liit am Oschthang vu dr Alvierkette.
Hagneck
Hagni (amtlech Hagneck) isch e politischi Gmeind im Verwautigschreis Seeland im Kanton Bärn, Schwyz.
Gschicht
Hagni isch zum erschte Mal gnennt worde im Jahr 1353 aus Hagneg. Bis zum 31. Dezämber 2009 het d Gmeind zum Bezirk Nidou ghört.
Religion
79 % vo de Ywohner si evangelisch-reformiert, 10,1 % si römisch-katholisch (Stang 2000).
Reutenburg
Gschìcht
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vun Riteburi ìsch. Riteburi ghert zem Kommünàlverbànd.
Leibertingen
Verwaltong
Dr Schuldes ischt dr Armin Reitze.
Aedermannsdorf
Geografi
Äädmischdorf isch es Huufedorf im Dünneretau. D Gmeindsflächi umfasst 49,5 % langwirtschaftlichi Flächi, 47,1 % Waud, 3,2 % Sidligsflächi und 0,2 % suschtigi Flächi. Nochbergmeinde si Beibel, Mümliswiu, Matzedorf und Herbertswiu im Kanton Soledurn und Rumischbärg, Seehof und Schelte im Kanton Bärn.
Stehende Welle
Hintergrund
Dè Abschtand vo zwei Wellèknotè odder vo zwei Wellèbüüch isch diè halb Wellèlängi vo dè urschprünglichè fortschritendè Wellè.
Witeri Bilder
Durch diè Bewegig vo dè Moleküül könned au größeri Deili wiè Wasserdröpfli bewegt wörrè. D Dropfè sammled sich i dè Schwingungsknotè von èrè stehendè Wèllè, wo sich uffgrund von èm unterhalb vom Dropfè agordnetè Schallreflektor uusbildet hèt (Reflektor isch nit mitfotografyrt worrè). Dè Abschtand zwûschè Wandlerschtirnflächè un Reflektor muè bassend zu dè Wèllèlängi in Luft gäält wörrè.
Élisabeth Baume-Schneider
Kantonaal
Vu 1995 bis 2002 het si em jurassische Kantonsbarlemänt (Parlement) aagheert, wu si im 2000 bresidiert het. Anne 2002 isch si in d Kantoonsregierig (Gouvernement) vum Kanton Juura ufgnoh woore. Si het deert s Erzieigs-, Spoort- un Kultuurdepartemänt glaitet. 2006, 2008 un 2012 het si s Gouvernement bresidiert, bis 2015 isch si Mitgliid dervu gsii. Speeter het si vier Joor lang d Hoochschuel fir Soziaali Aarbet un Gsundhait z Lausanne glaitet.
Aidgnessisch
Am 7. Dezämber 2022 isch d Baume-Schneider im dritte Waalgang as Ussesyteri zur Bundesreeti gweelt woore. Mit ire wiird zum eerschte Mool au dr Kanton Juura im Bundesroot verdrätte syy. Si het ir Amt am 1. Jänner 2023 aaträtte und isch die erschti Zyt mit de Migration im Zämmehang mit im Russisch-Ukrainische Krieg beschäftigt gsi.
Hoschana Rabba
Am Morge vo Hoschana Rabba stoot dr Vorbäter im ene wisse Chittel vor em Toraschrank genau wie am Nöijoorsfest und am Versöönigsdaag. Mä macht siibe Rundgäng (Hakafot) in dr Sünagooge mit äinere oder meerere Torarolle und mit em Lulav bzw. en vier Arte, as Sümbool für d Befreijig vom Schlächte. Noch de siibe Hakkafot chunnt s rituelle Schloo mit de Wiidezwiig: Mä duet die vier Arte uf d Site und nimmt e Grubbe vo fümf Bachwiidezwiig, wo zämmebunde si, in d Hand. Wenn mä mit em Kaddisch fertig isch, schloot mä mit de Wiidezwiig fümfmol uf e Boode oder uf e Stuellääni. Denn gheit mä sä an e Blatz, wo niemer cha uf sä stoo. Noch em dradizionelle Verständnis isch dr Köönig David am Daag vo Hoschana Rabba z Gast. Wäge däm liist mä am Oobe vo Hoschana Rabba Värs, wo mit em Köönig David zämmehänge.
Ungarische Sprache
Konsonante
D Konsonante b, d, f, g, h, j, k, l, m, n, p und t werre glych usgsproche wie im Dütsche.
Vokal
In de sältene Fäll, wo mehreri Vokal uffenanddräffe, verschmälze sälli nit zu Diphthong, sondern werre einzeln usgsproche. S Wort szüleim wird also gsait und nit.
Grammatik
Als finno-ugrischi isch di ungarischi Grammatik stark vo de Agglutination, des heißt vom Ahänke vo Suffix (Ändige), brägt. Eso bstoht e ungarische Satz oft uss (relativ) wenige, defür eher lange Wörter, wo im Dütsche und vyle andere indoeuropäische Sproche mit chürzere, defür aber zahlemäßig meh Wörter übersetzt werre dät.
D'Verbe underscheide numme drei Zite (Präsens, Präteritum und Futur) stoh. Usserdem git's e Konjunktiv Präsens und Präteritum, e Imperativ und e Gerundium. Di meiste werre durch d'Flexion bildet; Hilfsverbe sin relativ sälte, werre aber für s Futur und de Konjunktiv Präteritum brucht.
Hagnau am Bodensee
Wappe
Im Wappe kaa mer links en Stab vun em Bischoff uff goldenem Grund erkenne. Dees mont, dass Hagnau lang zur Kirch ghört hot. Uff de Wiibau z Hagnau macht rechts im Wappe a blaue Traub an em Rebzwiig uffmerksam. S Wappe stammt us em Johr 1963, wo es de Bade-Württembergische Inneminischter d Hagnauer zugsproche hot.
Dr Verkehr
Uf Hange kaa mer au mehrmols am Tag mit em Schiff kumme (mit de Linie Konschdanz-Breagaz vu de Bodesee-Schiffsbtrieb).
Johannes Kettiger
s Lääbe
I sym Kanton sin mit em Johannes Kettiger no anderi Sache ufchoo: er isch dr erscht Presidänt vom kantonale landwirtschaftliche Verein gsi, bi de Kantonalgsangfescht het er im Organisazioonskomitee mitgmacht, er het ghulfe dr Schuelverein für armi Lüüt, wo die hütigi Birmann-Stiftig drvo chunt, und Fraueverein im ganze Kanton und die Gmeinnützigi Gselschaft gründe. 1853 isch er bi de Iniziante vo dr Basellandschaftliche Zytig gsi.
Doppleschwand
Bevölkerig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Uusländeraateil esch 2014 bi 4,8 % gläge.
Sprach ond Dialäkt
Bi dr Volkszellig 2000 hend vo dr 653 Iiwohner 97,7 % Dütsch aus Houptsprach aagää ond 2,3 % anderi Sprache.
Rheineck SG
Vercheer
Rhynegg hät en Bahof a de Linie Rorschach-Sammagreta-Bux-Sargans und isch en Uusgangspunkt vo de Bärgbahn Rhynegg-Walzehuuse. Zwüsched de Isebahnlinie und em Alte Rhy verlauft d A1. En Autobahnaaschluss gits im Buriet, i de Nöchi vom Flughafe Alterhy.
Mengen
Meenga (dt. Mengen) ischt a Stadt em Landkreis Semmerenga en Bada-Wirttaberg. D Stadt hot Eiwohner (Stand: ).
Gmoedsgliderong
Zue Meenga gheret d Stadtdoel Ãnnada (Ennetach), Beira (Beuren), Blochenga (Blochingen), Meenga, Rosna (Rosna) ond Rulfenga (Rulfingen).
Péry-La Heutte
Geografii
D Gmeind Péry-La Heutte liit im Bärner Jura, oberhaub vu dr Tuubelochschlucht, zwüsche Biu und Sonceboz. Dür s Gmeindsgebiet fliesst d Schüss.
Schloss Merzhausen
Gschicht
Näb em Gschläächt vu dr Reischach sin d Schnewlin wichtig gsii fir d Gschicht vum Dorf. Anne 1635 het d Magdalena vu Bollschwyl di gsamt Herrschaft an d Jesuite vermacht. Wu dr Orde am 21. Augschte 1773 ufghobe woren isch, hän d Schnewlin Bernlapp vu Bollschwyl zerscht Herrschaft Merzhuuse paachtet un hän si schließlig am 18. Septämber 1776 gchauft. Derno het mer s Gebei wider Bollschwyler Schloss gnännt. Mit em Baron Xaver vu Bollschwyl isch anne 1838 die Linie vu dr Schnewlin uusgstorbe. S Guet un d Herrschaft sin derno an d Schaueburger verchauft wore. .
Isorno TI
Verwaltig
Dr Burgermaischter (Sindaco) vu Isorno isch dr Athos Rima gsii.
Cruguel
D Gmai ghert zum un zum Arrondissement.
Geografi
Cruguel lyt 28 km vu Vannes un 59 km vu Lorient uf ere Hechi zwische 52 m un 166 m iber Normalnull.
Gschicht
Cruguel isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1258 as Kreugel (1330: Pouillé Tours Cleuguell, 1387: Creuguell, 1516: Cruguel).
6. Januar
Fyrtig
Tradizionell wörd a däm Tag im christliche Kulturruum Drükönig gfyred.
Achtzigjähriger Krieg
Dr Ufdakt zum Chrieg
Dr Chrieg zwüsche dr spanische Armee und de ufständische Niiderländer het sini Wurzle in innere Unrueje gha. Die si entstande under anderem as Reakzioon uf d Chetzerverfolgige, wo d Inkwisizioon in de Niiderlande usgfüert und under em Köönig Philipp II. no verscherft het. D Spanier häi nid nume d Geegereformazion welle duuresetze, sondern au die ständische Freihäite wider welle abschaffe, wo d Browinze im Groosse Brivileeg 1477 überchoo häi.
Dr Chrieg
Dr Chrieg sälber het denn mit dr Schlacht vo Heiligerlee 1568 aagfange, wo d Niiderländer gwunne häi aber dr Adolf vo Nassau, dr Brueder vom Wilhelm vo Oranie, drbii gfalle isch. D Niiderländer häi as „Wassergeuse“ vom Schiff us d Spanier aagriffe. 1572 häi si d Browinze Zeeland und Holland eroberet und dr Wilhelm I. vo Oranie zum Statthalter gweelt. 1573 isch dr Don Luís de Zúñiga y Requesens Aafüerer vo de Spanier worde. Zerst isch er eender erfolgriich gsi, denn häi d Niiderländer aber s Land gfluetet, si uf Leide gseeglet, wo d Spanier denn belaageret häi und häi d Stadt befreit. Alli 17 Browinze häi denn verlangt, ass die spanische Drubbe wurde abzie und ass religiösi Toleranz wurd herrsche. D Generalstaate z Antwärpe häi denn d Genter Pazifikazioon ratifiziert. Dr nöiji spanischi Statthalter Don Juan de Austria het das formal zwar akzeptiert, aber d Unrueje häi nid ufghöört.
Rain (Lech)
Dialekt
Dr Dialekt vo Rõã ghert zom Bairisch.
Lamone
Bevelkerigsentwicklig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005
Dialekt
Dr lombardisch Dialäkt vu Lamone ghert zum Comasco-Lecchese.
Meßkirch
Verwaltong
Mässkirch hot mit dr Gmoede Leiberdenga ond Suldorf a Verwaltongsgmoeschaft vereibart.
Iris von Roten
Lääbe
All mee isch d Iris von Roten vu gsundhaitlige Broblääm bloogt woore. Si het als schläächte gsääne, un het schwääri Schloofschteerige ghaa. Wu si nimi het chenne moole, het si bschlosse, ass si minuziös blaant si sälber umzbringe. «Wie ein Gast wissen muss, wann es Zeit ist zu gehen, so sollte man sich auch rechtzeitig vom Tisch des Lebens erheben», het si in eme Interview chuurz vor irem Dood gsait. Am 11. Septämber 1990 het si irem Lääbe ne Änd gsetzt.
Frauen im Laufgitter
D von Roten het aber vor allem volli wiirtschaftligi Unabhängigkait fir Fraue gfoordert, ass die wiirli frei iber ire Lääbe chenne bstimme: ''«Das ‹Bettle, hungre, stirb!›, mit dem der Vater in Shakespeares Romeo und Julia der Tochter ihrer Liebe wegen die Existenzgrundlage entzieht, indem er sie aus dem Hause stösst, soll eine Julia der Gegenwart und Zukunft nicht mehr ins Verderben stürzen können. Davor aber ist das junge Mädchen grundsätzlich nur geschützt, wenn es wirtschaftlich auf eigenen Füssen steht.»''
Nääbe dr Foorderig, ass Fraue voll chenne schaffe, het d von Roten au d Externalisierig vu Huus- un Familienaarbete gfoorderet: Chinderchripfe, Hoort un Daagesschuele un uf Huusaarbete spezialisierti Gwäärb. «Für die private Atmosphäre des Familienlebens ist es nicht nötig, dass die ‹Frau und Mutter› als des Weibes natürliches Los stundenlang mit Geschirr klappert und Staub wedelt.»
Pasithee (Mond)
Entdeckig
D'Pasithee isch am 11. Dezember 2001 vu de Astronome Scott S. Sheppard, David C. Jewitt un Jan Kleyna entdeckt worre un het zuenächst die vorläufig Bezaichnig S/2001 J 6 erhalde.
Daift worre isch der Mond uf d'Pasithee, aini vu de Charite us de grichische Mythologi.
Wiederansiedlung
Pflanza
Mr vrsuachd, alde Obschd- ond Rebasorda (Vitis vinifera L. ssp. vinifera) z fenda ond wiedr aazpflanza. Drbei isch ma an dr genetischa Ondrschied endressierd, mo gega Kranghoida helfa kennd.
Methoda
A Vorschduf fir s Ziel vo ara nadierlichera Omweld isch s Aalega vo Samabanka. D nexd Schduf isch s Erhalda vo Aarda en Bodanische Gärda ond en Zoo.
Damgan
Verwaltig
vu Damgan isch. Damgan ghert zum Kommunalverband.
Locqueltas
Verwaltig
vu Locqueltas isch. Locqueltas ghert zum Kommunalverband.
Cléden-Cap-Sizun
Verwaltig
vu Cléden-Cap-Sizun isch. Cléden-Cap-Sizun ghert zum Kommunalverband.
Alemannische Literatur
Wie s agfange het
Dr Begrinder vu dr moderne alemannische Dialäktdichtig isch dr Johann Peter Hebel, wo ganz am Afang vom 19. Joorhundert mit sine alemannische Gedicht grossen Erfolg gha het; au der Rezensänt Johann Wolfgang Goethe het se grüemt. Uf e Hebel berieffe sich es par anderi Autoore, wo öppe zur glyche Zyt oder churz drufabe agfange händ i dr Mundart z schrybe, und bis hütte wird s Adänke an gross Dichter i dr Region Basel und Löörech pflägt.
Italie
En aagseeni Walser Dichteri us em Pumat isch d Anna Maria Bacher. En Täil vo irne Gidicht sind vom Heinz Holliger sogar vertoont woorde. Nöd wyt ume bikannt woorde sind d Autore us Greschunei (lueg daa) und Eischeme (lueg daa), aber iri Dichtige sind immerhin 1995 im Sammelband «Orizzonti di poesia» wider emaal usechoo. Nu Insider bikannt isch de Pietro Axerio us Arimmu.
Schwiiz
Schwyzertüütschi Autore gits vil. Us der Zyt vom Ancien Regime sind alti Volchslieder im Tieläkt us par Kantöön überliferet, wo me numen usnamswys d Verfasser vonne kännt. Aagfange häts dänn mit dr nöien alemannische Dichtig au i dr Schwiiz scho im früene 19. Jahrhundert. En eerschti Sammlig hät der Otto Sutermeister sid de 1860er Joore veraastaltet. Der Otto vo Greyerz hät dänn um 1900 ume en «Boom» vo Dialäktliteratur uusglööst. Au spööter häts alewyl wider nöie Wäle ggää. Mir bringed da nu e paar Byspil:
Liederbüecher
Alemannischi Volchslieder sind sid em Spootmiddelalter bekannt.
Fürstentum Achaia
S Fürstedum Achaia isch äine vo de drei gröössere Wassallestaate vom Latiinische Kaiserriich gsi. Wie säll isch s noch dr Erooberig vo Konstantinopel 1204 wääred em Vierte Chrüzzuug errichdet worde.
Dr Staat
D Hauptstadt vom Fürstedum isch Andravida gsi, denn e Zentrum vom öiropäische Ridderdum. Si Fürst, dr Wilhelm II. vo Villehardouin, isch e Dichter und Trubadur gsi, und es hette sini äigene Münze, Litratuur und Form vom gschwätzte Französisch ghaa. S Fürstedum het d Chronik vo Morea uusegee, e wärtvolli Gschicht vo de Chrüzfaarerstaate in Griecheland. Si Gsetzgääbig het franzöösischi und byzantinischi Merkmol ghaa und isch d Grundlaag vom Rächt in de andere Chrüzfaarerstaate worde.
StreetLib
StreetLib (früener Simplicissimus Book Farm oder churz SBF) isch en italienischi Buechfirma. Si vertribt elektronischi Büecher, Audiobüecher und Büecher wo nume uf pstelig truckt wärded. D Firma isch 2006 Antonio Tombolini z Loreto gründet worde und häisst sit 2016 StreetLib.
Als Verlag publiziert StreetLibe vor alem elektronischi Büecher, vor alem im ePub- und Kindle-Format. De gröschti Täil vo de Büecher sind für anderei Verläg oder diräkt für Autore. Autore chönd iri Bücher über StreetLib sälber veröffentliche. StreetLib hilft anderne Verläg, ires Programm z digitalisiere und au als ePub digital z verbräite.
Chlothar I.
Läbe
Dr Chlothar isch dr jüngst Sohn vom Frankekönigs Chlodwig I. und dr Königin Chrodechild gsi. Vo siine drei eltere Brüeder stammte dr eltist, dr Theuderich I., us ere uneheliche Verbindig, die beiden andere – dr Chlodomer und dr Childebert I. – si siini Vollbrüeder. Bi dr Riichsdeilig noch em Chlodwig siim Dod 511 het dr Theuderich as dr Eltist vo de vier Riichsdeil dr grösst, dr Chlothar as dr Jüngst dä Deil, wo am wenigste wichdig gsi isch, übercho; er het Soissons, Laon, Noyon, Cambrai, Tournai, Thérouanne, Arras, Tongeren und Maastricht umfasst. Dr Chlothar het z Soissons gresidiert. Bi dr Deilig hai alli Brüeder e Deil vom Chlodwig siim ursprünglig Riichsgebiet zwüschem Rhii und und dr Loire übercho und e Deil vo Aquitanie, wo dr Chlodwig erst spöter eroberet het.
Vischer (Basler Familie)
D Familie stammt ursprünglig us Lächhuuse bi Augsburg. Dr Stammvater isch dr Hans, däm si Soon Leonhard isch uf Colmar go lääbe und het dört 1554 s Bürgerrächt überchoo. E baar Generazioone spööter isch dr Matthäus as Kind uf Baasel khoo und isch 1649 Bürger worde. Si Änggel Lienard (1690–1760) isch in dr Safre-Zumft Säggser gsi und dr erst Groossroot us dr Familie.
Niederdorf (Stadt Zürich)
D Zürcher Zentralbiblioteek
Am Predigerplatz zmitzt im Dörfli befindät sich i dä Rümlichkäite vom früänäre Chloschter zum Prediger d Zürcher Zentralbiblioteek, wo gmäinsam vom Kanton, dä ETH und dä Uni betribe wird. Di ehemaligi Chloschterchile diänt wyterhin als Gotteshuus.
Vischer (Basler Familie)
In dr Familie si e Hufe Akademiker worde, vor allem Rächtsaawält, Archidekte, aber au Pfäärer. Bekannti Vischer im 20. Joorhundert si dr Ueli Vischer (* 1951), wo vo 1992 bis 2005 Regierigsroot vom Kanton Baasel-Stadt gsi isch, und dr Daniel Vischer (1950–2017), wo vo 1983 bis 2003 Zürcher Kantonsroot gsi isch und 2003 in Nazionalroot gweelt worde isch.
Otto Plattner
Lääbe
Dr Otto Plattner isch z Schtei gstorbe. Sys Graab isch uff em Lieschtler Fridhof und sy künschtlerisch Nochlass im Dichter- und Stadtmuseum Lieschtel.
Sils im Engadin/Segl
Geographie
Vo Sils Maria uus gaat sid em Jaar 1972 e Säilbaan uf Furtschellas am Westhang vom Corvatsch.
Sinope (Mond)
Bahndate
Sinope umchraist de Jupiter ime middlere Abstand vu 23.939.000 km in 758 Däg, 21 Stund un 36 Minute. D'Bahn wiist ä Exzentrizität vu 0,2495 uf. Mit ere Naigig vu 158,109° isch d'Bahn retrograd, des haißt, der Mond beweggt sich entgege vu de Rotationsrichtig vum Jupiter um de Planet.
Katharina von Zimmern
D Katharina vo Zimmern (* 1478 z Mässkirch; † 17. August 1547 z Züri) isch di letschti Äptissi vom Chloschter Fraumöischter z Züri gsi.
Elven
Verwaltig
vu Elven isch. Elven ghert zum Kommunalverband.
Der Trompeter von Säckingen
Bedeidong
Mit seira Opr Der Trompeter von Säckingen hôt dr Nessler an sensazionella Erfolg erziilt, wo-nen sozosaga ibr Nacht em ganza deitsch-schbrôchiga Raum bekannt gmacht hôt. Bald hôt fascht jedes Opernhaus des Werk uff-em Schbiilplôô ghet. Lang hôt der Erfolg abr et ôôghalda. Scho Ôfang vom 20. Jôhrhondert isch dr „Drombeedr” wiider aus de Opernheiser vorschwonda.
Martina Hingis
Grand Slam Tetle
Doppu:
Gugler (Begriffsklärung)
Gugler isch de Familiename vo däne Persone:
Keks
S'gaht unter Süessigkeit und isch nid würkli xund, wills vil Fett (i Form vo Butter oder Öl) und Zucker drin het.
Musikwissenschaftliches Seminar der Universität Basel
D Forschigsschwerpünkt vom Seminar lige uf dr äinte Site uf dr Alte Muusig (u. a. het s e bedütends Mikrofilmarchiv), uf dr andere Site uf dr Nöie Muusig (u. a. git s e Gsamtusgoob vom Anton Webern). S Instidut schafft äng mit dr Paul-Sacher-Stifdig, dr Schola Cantorum Basiliensis und dr Muusig-Akademii zämme.
Wiborada
wie ihri Gschicht überliferet isch
Scho im zähte Joorhundert het der Sanggaller Dekan Ekkehard der Erscht d Gschicht vo der Heilige Wiberat ufgschribe, schynts uf bsundere Wunsch vom Bischof Ulrich vo Augschburg. Vo dere latynische Kwelle, der Vita Sanctae Wiboradae, sind drü middelalterlichi Abschrifte bis hüt erhalte, aber nid öpe z Sanggalle, sondern eini z Stuttgart, eini z Augschburg und eini z London. Im elfte Joorhundert het der Sanggaller Mönch Herimann e zwöiti Fassig vo der Wiberat ihrere Vita ufgschribe, au uf Latynisch, und die isch i der Biblioteek vom Chlooschter Sanggalle; es git dervo i der Stiftsbiblioteek no jüngeri latynischi Abschrifte und us em 15. Joorhundert sogar zwöi düütschi Versioone, wo in einere s erschte Bild vo der Heilige gmoolet isch.
was me vo ihrem Läbe weiss
Wenn d Wiberat uf d Wält cho isch, weiss me nit; das isch i de Kwelle niene-n ufgschribe. D Forschig het probiert usezfinde, wohär ass si cho isch, aber au do derfür git’s keini gnaue Informazioone. Es git e Tradizioon, si sig us der adeligi Familie vo de Klinge im Thurgau gsi, wo vo der Stammburg Alteklinge bi Wigeltinge cho isch und wo eine dervo vil spöter d Stadt Chlingnau am weschtleche Rand vom alte Thurgau, im hütigen Aargau, ggründet het, nume git’s do derzue keine Dokumänt; anderi dänke, si wär vo Konstanz gsi, was au nid sicher isch. Wie men em Name Wiberat aagseht, isch si en Alemannin gsi, und dass si us em Thurgau cho isch, wo denn no vil es grössers Gebiet gha het als der hütig Kanton Thurgau, darf men anää. Es isch en unsicheri Zyt gsi dozmol rund um e Bodesee, wo nach eme lange Stryt erscht grad 911 s grosse alemannische Herzogtum entstanden isch, und der Thurgau isch s Chärnland vo däm gsi.
Schnellkochtopf
E baar Markenääme häi sich zur üüblige Bezäichnig für e Dampfchochdopf entwigglet, bsondrigs Kelomat in Ööstriich und Duromatic in dr Schwiz.
Kwelle
Dr Ardikel «Schnellkochtopf» uf dr dütsche Wikipedia
Oberbürgermeister
D Situazioon z Dütschland
Wenn dr Oberbürgermäister dr Hauptverwaltigsbeamti vo dr Stadtverwaltig isch, isch au dr Naame vo dr Behörde Stadtverwaltig „Dr Oberbürgermäister“.
Wiborada
was si für Wunder too het und wie me se verehrt
Z Sanggalle het d Gschicht vo der heilige Wiborada, wie men ere hüt au im Dialäkt seit, immer wider Fraue derzue brocht, au so nes heiligmässigs Läbe z wähle. Es bar sind wie sii zu der Mange-Chile als Inkluuse cho, die letschti vonne isch dört ane 1509 gstorbe. Und z Sankt George oben isch vom 16. Joorhundert bis 1834 s Wiborada-Chlooschter für Fraue gsi.
Göran Andersson
De Claes Göran Andersson (* 7. Juni 1951) esch en schwedische Professer ade ETH Züri, Schwiiz. Er esch en Profässer för elektrischi Energiesüschtem am Departemänt för Informationstechnologi und Elektrotechnik set 2000.
Uszeichnige
De Göran Andersson esch Mitglied vo de Royal Swedish Academy of Sciences (1994), Fellow vo de IEEE (1997), Mitglied vo de Schwiizer Akademi för Ingeniöör Wisseschafte (2015) und Mitglied vo de US National Academy of Engineering (2016).
Nancy
Für was es bikannt isch
Tipisch sind au Bergamotte und Mirabelle – s git chuum es Reschterang oder es Ässwaaregschäft, wo die nöd e Role spiltid.
Achern
Geografisch Lag
Dr Bann bstoht üs 63,4 % Landwirtschaftsfleche, 11,8 % Wald, 22,1 % Sidlungsflechi un 2,7 % sunschtiger Flechi.
Gschicht
Noch em 2. Weltkrieg ghert de Londkreis Bihl zuem Lond Bade un ab 1952 zuem Regierungsbezirk Sidbade. Bi de Kreisreform zuem 1. Jänner 1973 isch de Londkreis Bihl ufglest worre. S sidlich Biet un dämit d Schtadt Achre sin zuem neij bildete Ortenaukreis kumme.
Wappe un Flagge
De Adler taucht schu in de Siegel vum Gricht in Achre vun 1415 uf. S isch s Symbol vun de Reichslondvogtei, wo Achre dezueghert het. Wu diä on Öschtrrich gfalle gsi isch, isch de wisse Balke ins Siigel mit ufgnumme worre. De Siigel het als Vorlage firs später Wappe dient.
Hans Konrad Mosis
Dr Hans Konrad Mosis isch as Soon vom Scherer Jakob Mosis und dr Barbara Hoffmann 1645 z Baasel uf d Wält choo. Er isch wie si Vater Scherer und Chirurg worde. 1671 het er d Elisabeth Fatio, d Dochder vom Kaufmaa Johann Anton Fatio, ghürootet. In dr politische Krise vo 1691, em sogenannte 1691er-Wääse, isch er äine vo de Aafüerer vo dr Usschussbeweegig vo de Zümft gsi, wo s oligarchische Reschiim het welle demokratisiere und e Verfassigsrewision het welle duuresetze. Dr Grooss Root het d Revolte chönne zämmeschloo, und dr Mosis isch druf zämme mit sim Schwooger Johannes Fatio und em Johannes Müller zum Dood verurdäilt und uf em Määrtblatz köpft worde.
Hasle bei Burgdorf
Geografi
Hasli ligt ar Ämmi. D Gmeindsflächi bsteit us 60,6 % langwirtschaftlecher Flächi, 31,9 % Waud, 6,8 % Sidligsflächi u 0,7 % süschtigi Flächi. D Nachburgmeinde si Rüegsou, Lützeflüe, Rüderswil, Wauggringe, Vechige, Oberburg, Burdlef u Heimiswiu.
Magali Magail
ìhra Laawa un Kàrriar
Ìhra gànza Kàrriar làng hàt d’ Magail àls Libero biim Mìlhüüser Verain ASPTT Mulhouse gschpìelt, vu 1988 bis 2001. Àls Schpìelera hàt sa nìmm d’ frànzeescha Maischterschàft gwunna, àwwer ìsch ànna 1997/1998 un 1998/1999 bis àm Andschpìel glunga —jeedsmol ìsch Mìlhüüsa vum RC Cannes gschlààga worra (3–0 un 3–1). Ànna 2000 hàt sa àui s’ Andschpìel vum Frànkriich-Pokàl gega Cannes verloora (3–0). Ànna 1998 ìsch drzüa d’ Magail mìt’m ASPTT Mulhouse àm 3. Plàtz vum CEV Challenge Cup, em drìttheechschta-n-öiropäischa Pokàl, ànàkumma.
Fabrikmuseum Roth
Mo s her isch
<references group=V />
Lavizzara
Gschicht
Broglio isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1361 as Brono, Brontallo anne 1574 as Bruntalo, Fusio anne 1258 as Fuxio, Menzonio anne 1364 as Menzone, Peccia anne 1374 as Petia, Prato-Sornico anne 1374 as Prato.
Tasmanien
Tasmanie (ENS Tasmania, in dr rekonstruierte Aborigines-Sprooch Palawa Kani Lutriwita und uf Australisch-englisch vilmol Tassie; bis 1853 Van-Diemens-Land) isch en Insle am östlige Rand vom Indische Ozean. Si befindet sich öbbe 240 km südlig vom australische Festland.
Niederhelfenschwil
Niderhelffetschwil (amtlech Niederhelfenschwil) isch e Gmeind im Waalchrais Wil im Kanton Sanggale i dr Schwiiz.
Petit-Val
Ywohner
Quäuue: Bundesamt für Statistik 2005 Mit Yywohner (Stand ) ghört Petit-Val zu de chliinere Gmeind vum Bärner Jura.
Eminem
De Marshall Bruce Mathers III esch ide Outostadt Detroit ufgwachse. Er esch zwösche Afroamerikaner ufgwachse ond dementsprechend ou so erzoge worde. So hed er scho gli de Omgang metem Rappe gha. Im Eminem sine Vater hed d Famili scho verloh, woner afig 3 Monet aut gseh esch. De Rap hed de Eminem vo sim Onku Ronnie bibrocht öbercho. Met 15i hed de Eminem sini spöteri Frou Ann Scott (gnennt Kim) könneglehrt. 1988 heder denn sini erschte Raptext gschrebe ond esch i chline Clubs uftrete. Siit 1995 nennt er sech offiziell Eminem.
D Resonanz of sini Demos im 96i send eher greng gseh. Sis erschte Aubum Infinite esch zwar veröffentlecht worde, esch aber gfloppt. 1997 hed er ageblech ofere Toilette sis zwöite Ich  Slim Shady könne glernt und 1997 s Aubom Slim Shady EP veröffentlecht. De Dr. Dre esch so ofe Eminem ufmerksam worde. So hendsi zäme s Aubom The Slim Shady LP ufgno. Die erscht Sengle My Name Is esch ide Bilboard Charts sofort of Rang 2 igstege, s Aubom sogar of Platz 1!
De Eminem esch emmer bekannter worde ond hed bes höt witeri Aube veröffentlecht, wo no erfougricher worde send. 2002 heder denn sis Lebe metem Föum 8 Mile veröffentlecht, det spöut er zwar ned sech seuber, aber es send klari Parallele zo sim Lebe erkönnbar. För de Föumsong Lose Yourself heds före Eminem 2003 de Oscar aus beschte Föumsong gäh.
Silvan (Name)
Der Name Silvan het sin Namensdaag am 13. Juli. Als wiiblichi Form vom Name „Silvan“ cha me „Silvia“ oder „Silvana“ bezeichne.
Berghaupten
Dialäkt
Kinzigdal: Moche, Ronze, Konn, Lond, Rond, gschdonde, gonge, onderscht
Gmeirot
Ergebnis vun dr Kommunalwahl vum 26. Mai 2019:
Chlothar II.
Dr Chlothar II., (* 584; † zwüschen em 18. Oktober 629 und em 8. April 630), au Chlothar dr Jung, us em Gschlächt vo dr Merowinger isch König vo de Franke gsi vo 584 bis 629.
Minkowski-Raum
Parziell imaginäri Definizion vo dr Ruumzit
En anderi Definizion, wo in mängge eltere Leerbüecher vorchunnt brucht en equkwiwalänti Notazion, wo aber nid seer usbaufäig isch: Mä cha die gmischti Signatur vom innere Brodukt vermiide, wemm mä en imaginäri Zitaggse brucht: x_4=ict. Dr Hauptvordäil vo däm isch, ass m nit zwüsche kontrawariante und kowariante Komponänte muess underschäide, sondern wie üüblig in dr elementare Wektorrächnig cha schaffe. Mä luegt also dr Minkowski-Raum formal as e komplexe (gnauer: parziell imaginäre) Innebroduktruum uf.
D Kausalstruktur (ruumartigi, zitartigi und liechtartigi Wektore)
D Elimänt vom Minkowski-Ruum cha mä in drei Klasse iidäile: Je noch em (inwariante!) Vorzäiche vo y^2 underschäidet mä zitartigi Minkowski-Wektore (was kausal „Eräignisbäärli“ entspricht, wo dur „massivi Körper“ chönne beiiflusst wärde ), ruumartigi Minkowski-Wektore (Bäärli vo Eräigniss, wo kausal nit chönne beiiflusst wärde) und - as Gränzfall - liechtartigi Minkowski-Wektore (Bäärli vo Eräigniss, wo kausal nume dur Liechtsignal chönne beiiflusst wärde). D Inwarianz vo dere Iidäilig bi alle Lorentz-Dransformazione chunnt vo dr Inwarianz vom Liechtchäigel, wo s Innere vom Liechtchäigel die kausali Struktur beschribt („Zuekumft“ - dr Beriich vorwärts - bzw. „Vergangehäit“ - dr Beriich ruggwärts - vom Innere vom Liechtchäigel). Mögligi Ursache vom ene Eräignis lige in dr „Vergangehäit“, mögligi Folge in dr „Zuekumft“; usserdäm git s no dr Beriich dusse vom Liechtchäigel, wo mit em Eräignis im Zentrum, wo mä undersuecht, „kausal gar nid zämmehängt“, wil für das en Überdraagig vo Informazion schnäller as d Liechtgschwindigkäit nötig wär.
Albert Rösti
Beruef
Dr Rösti isch anne 1998 in d Volkswiirtschaftsdiräkzioon vum Kanton Bärn yydrätte un isch unter dr Regierigsreeti Elisabeth Zölch ab 2001 stellverdrättende Generaalsekreteer un 2003–2006 Generaalsekreteer gsii. 2007 isch er Diräkter vu dr Schwyzer Milchproduzänte woore, im Februar 2013 isch er zruggdrätte. Syt 2013 isch er Inhaber un Gschäftsfierer vu dr Fiirma Büro Dr. Rösti GmbH, wu in dr Beraich Public Affairs, Projäktmanagement un Berootige fir Wiirtschaft un Bolitik unterwägs isch.
Bolitik
Dr Rösti isch vu 2000 bis 2007 Bresidänt vu dr SVP Üetedorf gsii. Syt Jänner 2008 isch er Mitgliid vum Gmairoot (Exekutive) vu Üetedorf. 2014 het er dr zruggdrätte Hannes Zaugg-Graf as Gmandsbresidänt abgleest.
Simon Schenk
Dr Simon Schenk (* 16. Mai 1946 z Langnou im Ämmitau, Kanton Bärn; † 1. Mai 2020 in Bärn ) isch en Schwyzer Bolitiker (SVP) un Yyshockeyspiiler un -trainer gsii.
Donaueschingen
Nochbergmoende
Die folgende Städt und Gmoende grenzet a d Stadt Donaueschinge (im Uhrzoegersinn, agfange im Nordweschte): Vehrebach, Villinge-Schwenninge, Brigachtal, Bad Dürrheim (alli Schwarzwald-Baar-Kreis), Giisinge (Landkreis Tuttlinge), Blumberg, Hifinge und Briilinge (alli Schwarzwald-Baar-Kreis).
Gschichte
1908 isch en groeße Toel vo Donaueschinge abbrennt, aber mit finanzielle Underschtützung vom Diitsche Reich recht zügig wider uffbaut worre. De domolig Fürscht zu Fürschteberg het gueti persönlichi Beziehunge zum Kaiser Wilhelm II. gha.
Julie Bassermann
Lääbe
D Julie isch as ainzigi Dochter vum Bankier Carl Ladenburg un däm syre Frau Ida geb. Goldschmidt uf d Wält chuu. D Familie het zue dr wichtigschte jidische Familie vu dr Stadt Mannem ghert. Si het anne 1881 dr Mannemer Rächtsaawalt un Bolitiker Ernst Bassermann ghyrote. S Baar het e Suhn un drei Dechtere ghaa.
Laischtige
Ab 1912 het si mit dr Adelheid Steinmann im Rychsfraueuusschuss vu dr Nazionalliberale Bartei gwirkt. Sofort noch em Chriegsuusbruch 1914 het d Julie Bassermann, drei Däg noch em Dachverband, e Mannemer Ortsgruppe vum Nazionale Frauedienscht grindet. Anne 1915 isch e Chriegsdagehaim fir arbetslosi Fraue un Maidli ufgmacht wore. Ai johr lang het si d Marie Bernays bi dr Grindig vun ere Soziale Fraueschuel (au Wohlfahrtsschuele gnännt) unterstitzt.
SNCF Z 8100
Fahrzügkonzept
En Triebzug bschteit us vier Wage:
Zweiti Modernisierig vo de MI 79
Die umfangrich Modernisierig vo de 119 Züg chostet 317 Millione Euro, wo zur Hälfti vo der Region Île-de-France treit wird. Debi wird d Technik modernisiert und ds inneri und üseri Erschinigsbild gändert. Im Innerum wird e gchüelti Belüftig (aber kei Klimaalag), Videoüberwachig und es verbesserts Fahrgaschtinformationssystem igfüehrt. D Farbgäbig im Fahrgaschtrum isch heller, usse bechäme d Züg en Astrich ide Farbe vo der STIF.
Audius
Lebe
De Audius het im 3./4.Jh. glebt und isch e Zittgnoss vom Arius gsii, emene andere Herätiker. Er isch e gibürtige Syrer gsii und e iifrige Vereerer vo Gott. Sini Intoleranz gegenöber weniger fromme Mentsche het em vill Finde gschaffe, bsunders bi de Gaistliche. Schliessli het er mit de offizielle Cherche broche. Er het aber vili Aahänger ghaa, wo z Mesopotamie meriri Chlöster baut hend. De Chaiser Konstantin de Gross (306-337) oder noch anderne, de Konstantius II. (337–361) hend de graisi Audius is Exil i d Provinz Scythia minor gschickt, won er d Mission vo Gote glaitet het, wo dozmol nördlich vo de Donau glebt hend.
Johannes Müller (Basler Revolutionär)
Dr Johannes Müller (1669 zum erste Mol erwäänt, † 28. Septämber 1691 z Baasel isch en Aafüerer vo de Zümft im 1691er-Wääse z Baasel gsi.
Hofbibliothek Donaueschingen
Projekt Donaueschinge digital
De Friiburger Mediävischt Klaus Graf het im Johr 2000 s Projekt Donaueschingen digital is Läbe gruefe. Do debei gohts um e virtuelli Rekonschtruktion vo de Donaueschinger Altbeschtänd, bsunders vo de Sammlung Laßberg.
Hasliberg
Religion
73,4 % vo de Ywohner si evangelisch-reformiert, 11,8 % si römisch-katholisch (Stang 2000).
Wirtschaft
D Arbetslosigkeit isch im Jahr 2011 bi 0,6 % gläge.
Aetigkofen
Geografi
Ätikofe isch es Huufedorf im obere Mülitau am Fuess vom Schöniberg. D Gmeindsflächi umfasst 59,1 % langwirtschaftlichi Flächi, 35 % Waud u 5,9 % Sidligsflächi.
Lorient
D Gmai isch Chef-lieu vu dr Kanton Lorient-Centre, Lorient-Nord un Lorient-Sud im Arrondissement.
Ebersecken
Äbersecke (amtlech Ebersecken) esch es Dorf und en ehmolegi politeschi Gmeind im Wahlkreis Willisou vom Kanton Lozärn, Schwiiz.
Bevölkerig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Uusländeraateil esch 2010 bi 3,1 % gläge.
Plankton
Lääbensrüüm
E Vorussetzig drfüür, ass s Plankton cha lääbe, isch dass es im Wasser schwäbt. Das cha dur Turbulänze im Wasser bassiere, dur Orgaan zum sich fortbeweege oder Schwääbe, oder dur s Spiichere vo Wasser oder Gaas. Wenn s PLankton dr Boode berüert, stirbt s mäistens ab.
Tour de Suisse 2011
Di '''75. Tour de Suisse''' findet vum 11.–19. Juni 2011 in nyyn Etappe statt. Si isch Dail vu dr 2011 nei gschaffene UCI World Tour. S git vier Bärgaachimpft, aini dodervu z Liechtestai un aini z Eschtrych. Am letschte Dag git s e Ainzelzytfahre z Schaffuuse.
Hottwil
Gschicht
S erscht Mol taucht Hotiwilare in ere Urkund us em Johr 1150 uf. Im Mittelalter sind Wessebärger Grundbsitzer z Hottel gsi und s Dorf het zum habsburgische Amt Waldshuet ghört. Im 1316 hei d Habsburger d Landesherrschaft an d Wessebärger verpfändet und di hei in de Folg us de Dörfer Mandach und Hottel es chlises unabhängigs Territorium chönne schaffe. Im 1468 hei d Bärner in de Folg vom Waldshueterchrieg d Herrschaft Wessebärg eroberet und Hottel em Amt Schänkebärg iiglideret. Zämme mit Mandach het Hottel de Grichtsbezirk Wessebärg bildet. D Reformation isch, wi überall z Bärn, im 1528i iigführt worde.