cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Johann Gottlieb Fichte
Dr Antisemitismus vom Fichte
Uf dr andere Site het dr Fichte dr Mediziner David Veit gschetzt, won e Verdräter vo dr jüüdische Ufkläärig, dr Haskala, gsi isch. D Rezepzioon vom Fichte sim Wärk isch vilmol „liberal-progressive“ gsi – au under jüüdische Intellektuelle – aber vor allem noch em Erste Wältchrieg het sich au e „völkisch-nazionalistischi“ Rezepzioon verbräitet. D Nazionalsozialiste häi denn mit em Fichte sinere Filosofii iiri Ideologii grächtfertigt.
Ursicin
De Name Ursicinus isch latinisch. S bistoot aber au d Möglichkait, as de Name Germanisch isch, wie die fränkische Näme Ursio, Ursipert und Ursulf.
Vuelta a España
Organisation
D Vuelta wird vo der Firma Unipublic organisiert. Bis zum Juni 2008 het die spanischi TV-Gruppe Antena 3 alli Aadeil an Unipublic gha. Sit denn het die französischi Vermärtigsfirma ASO, wo d Tour de France und anderi renommierti Renne organisiert, 49% vo de Aadeil.
Plouezoc’h
D Gmai ghert zum un zum Arrondissement.
Berühmtes Makedonien
Es isch mit de Makedonomáchi (des sin di "makedonische Chämpfer") während em Champf, wo d'Grieche für d'Befreiig vo de Region Makedonie gfiehrt hän. Mer cha's uff Parade und nationale Johresdäg höre.
Tony Rominger
Bruef und Familie
Sit 2008 isch der Rominger Markepartner vom spanische Undernähme Bikecontrol M. Mauri. Die Firma vom ehemolige Radprofi Melchor Mauri isch uf Indoor Cycling spezialisiert.
Hubble-Weltraumteleskop
S' Hubble-Weltruumteleskop (oder Hubble Space Telescope, HST) isch e Weltruumteleskop fer sichtbares Liecht, Ultraviolett- un Infrarotstrahlig, wo d'Erde in öbbe 589 Kilometer Höchi innerhalb vu 96 Minüte eimol umchreist. S'HST isch am 24. April 1990 vum Space Shuttle Discovery uf dr Mission STS-31 im Ramme vu ere Zämmenarbit vu dr NASA un dr ESA usgsetzt worre. Es isch uf dr Astronom Edwin Hubble daift.
Mer het dorum dr Fähler deilwiis rusrechne chänne. Anno 1993 het mer no im HST e "Brille" verpasst, s'sognennt "Corrective Optics Space Telescope Axial Replacement" (COSTAR) un dr Fähler demit korrigiert. Sitdem sin mit Hilf vum HST Bilder gmacht worre, wo oft e starchi Wirchig uf d'Öffetlichkeit hän, un wo zue Ergäbnisse mit grosser wisseschaftlicher Bedütig gfüehrt hän.
Moosseedorf
Gschicht
Moosseedorf isch zum erschte Mal gnennt worde im Jahr 1242 aus Sedorf, 1389 Mossedorf. Bis zum 31. Dezämber 2009 het d Gmeind zum Bezirk Froubrunne ghört.
Ignazio Cassis
Läbe
Bi sinnere Geburt hät de Ignazio Cassis di italienischi Staatsaaghörigkait vo sim Vater gha. Im 1976 isch er i de Schwiz iibürgered worde und und hät doozmol de italienisch Pass müese abgee. Spöter isch er schwizerisch-italienische Doppelbürger worde, wa ab 1992 rächtlich mögli worden isch. Im Zämehang mit de Kandidatur för d Bundesrotswahl 2017 hät er dänn uf di italienisch Staatsbürgerschaft verzichtet.
Les Genevez
Les Genevez isch e Gmaind vom Kanton Jura.
Seebestattung
Gschichtligs
Uf See si bis ins früeje 20. Joorhundert fast nume Persone bestattet worde, wo an Bord gstorbe si und wo mä d Liiche nid an Land het chönne begraabe. Das het us verschiidene Gründ chönne bassiere, under anderem au us Angst vor dr Verbräitig vo Süüche. Historischi Bischbil si zum Bischbil d Seebestattige vom Sir Francis Drake und vom James Cook. Noch Seeschlachte het mä die Doote vilmol im Meer bestattet, und eso si au Liiche vo Opfer vo Schiffsunglück wie däm vo dr RMS Titanic, wo uf See gfunde worde si, bestattet worde. Sältener isch gsi, ass mä d Särg vo Seelüt, wo an Land gstorbe si, im Meer bestattet het. Das isch vor allem bi deene vo dr Marine as en eerenvolli Form vo dr Bestattig aagluegt worde und isch mit eme entsprächende milidäärische Zeremoniell vorgnoo worde.
Hützudags
Bischbil vo modärne Seebestattige si die vom amerikanische Astronaut Neil Armstrong und die vom islamistische Terrorist Osama bin Laden.
Zetzwil
Gschicht
Dr Name vom Dorf isch in ere Kwelle us em Joor 1173 als Zeinhwile s erschte Mol erwäänt.
Charles Clerke
Biografii
Dr Charles Clerke isch uf ere Farm as dr viert Soon vom ene Richder z Wethersfield, won e Dorf in dr Groofschaft Essex isch, uf d Wält choo. Mit drizääni isch er uf d Royal Navy Academy z Portsmouth gange und isch Kadett worde. Im Siibejöörige Chrieg het er uf dr HMS Dorsetshire dient und uf dr HMS Bellona. 1764 bis 1766 isch er uf dr HMS Dolphin under em Kommando vom Captain John Byron um d Wält gseeglet, wo si e Hufe Insle für Öiropa entdeggt häi.
Ymmo
Me weis vo iim, ass er anne 973 dr Dekan vo Sanggalle worden isch. Drü Joor spöter het en dr Konvänt zum Apt gwäält. Wil s Chlooschter Sanggalle diräkt em Rych understanden isch, het en dr Kaiser Otto dr Zwöit is Ampt ygsetzt. Es gitt drü Urkunde, wo iin erwääne, die sind uff 976, 980 und 981 datiert.
Marianen
Geografy
Dr Inselboge vu dr Mariane goht iber e Strecki vu rund 800 km vu dr nerdligschten Insle Farallon de Pajaros bis zue dr sidligschten Insle Cocos Island bi Guam. Di meischten Insle sin vulkanisch entstande, s git aber au Insle mit eme koralline Ursprung. Im Marianegrabe eschtli vu dr Insle het s mit ere Maximaldiefi vu 11.034 m di diefscht Stell vum Wältmeer. Zäme mit dr Ogasawara- un dr Izu-Inslen im Norde bilde d Mariane s Sischtem vum Izu-Bonin-Mariane-Inselboge.
Froidefontaine
D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Gschìcht
Froidefontaine ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 1105.
Bezirk Brig
Dr Bizirk Brig (dt. Bezirk Brig, fr. District de Brigue) isch en Bizirk vam Kanton Wallis iner Schwiz. Höiptoort isch Brig-Gliis.
Gmeinde
Zum Bizirk Brig gcheerent sibe Gmeinde:
Stand: 1. Januar 2013
Strassenbahn Schaffhausen–Schleitheim
Aahänger
Diè Baan hèt übber acht zweiachsigi Personèwaggè C 11–18 un übber èn virachsigè Personèwaggè C4 61 vofüègt. S sin usserdèm nüü deggti Güèterwägè K 21–29, füuf offeni Güèterwägè L 31–35, vir zweiachsigi Holzdransportwägè M 41–44 un èn vyrachsigè Holzdransportwagè M 46 zur Vofüègig gschtandè. Wôrènd vill Wägè nõch dè Bedrybsyschtellig 1964 voschrottet odder vokauft worrè sin, hèt mò d C 11-18 uff offener Strèggi zwǜschè Siblingè un dè Siblinger Höö abgfacklèt resp. vobrännt.
Giromagny
Giromagny (ditsch Schermenei) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Département Territoire de Belfort ìn dr Region Bourgogne-Franche-Comté (bìs 2015 Region Franche-Comté).
Gschìcht
Giromagny ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 1347.
Alex Zülle
Karriere
Bi der Tour de France 1998 isch er zsämme mit sim Teamkolleg Richard Virenque eine vo de Mitfavorite gsi, isch aber noch e baar Renndäg im Zentrum vo der so genannte Festina-Affäre gstande, won e systematischi Dopingpraxis in sim Team Festina ufdeckt worden isch. Der Zülle het zerst alles abglooge wie fast alli vo siine Teamkollege, het denn aber under Träne zuegee, verboteni Mittel gnoh z ha, und isch für e halbs Johr gsperrt worde.
42 (Antwort)
42 isch die ultimativ Antwort uf d Frog noochem Läbe, noochem Universum un em ganze Rescht. Es handlet sich um s populärscht Zitat us dr fimfdeilige Science-Fiction-Serie „The Hitchhiker’s Guide to the Galaxy“ (ditsch „Per Anhalter durch die Galaxis“ oder churz „Anhalter“), wo au verfilmt worre isch, vum Douglas Adams.
Bonndorf im Schwarzwald
Mit schriftliche Übrlieferig
D erschti urkundlichi Erwähnig vo Bonndorf findet mer 1223. Sie isch hüt im Staatsarchiv vo Basel. D Gaugrafe sin mit de Herre vo Bonndorf durchs Lehnswesen verbunde gsi. Noch 1290 isch Bonndorf durch Hürot oder Verkauf in de Bsitz vo verschiedene främde Herre gange.
1746 isch dr Abt von St. Blasie in de Riichsfürschtestand hochglupft wore. D Grafschaft Bonndorf isch dann zum Fürschtetum wore.
Universität Neuenburg
Fakultääte
D Uniwersidäät het fümf Fakultääte:
Lance Armstrong
D Dopingvorwürf
Im ene Interview mit dr Oprah Winfrey het dr Armstrong im Januar 2013 zuegee, ass er dopt het und sich entschuldigt.
Why Not Us
Musigvideo
S Musigvideo för "Why Not Us" esch gleitet worde vom Oliver Sommer ond esch bereits ufgnoh worde. D Videopremieri esch am 14. November ufem dütsche Musig-Sänder VIVA, bi de Sändig VIVA Neu gseh. Im Video hend alli schwarzi Obechleider a ond send vonere härbstleche Stemmig omgäbe. Während dem die Girls sengid schwerid bruni Blätter om sie ome. Zwöschedöre gseht mer Böudusschnett wo d Mandy es uffalends pinks, d Bahar es gäubs ond d Senna es blaus Dress ah hend ond zwösche zwöi Wänd stönd wo sech mängisch bewegid. A dene Wänd send Bäum ond Vögu zeichnet, wobi sech d Vögu us dene Wänd zum Läbe erweckid. Denn gseht mer en Fredhof ähnleche Schouplatz met schwarze Gestaute, wo teilwiis Giige spellid. Osserdem performid Monrose voremene grosse Spiegu. Die animierte Schouplätz send sehr düster dargstellt.
Songlischte
Das send d Ufstellige vo "Why Not Us":
Symmachus (Papst)
Lääbe un Wirke
Dr Symmachus het uf em Petersplatz e Brunne böue loo. Är isch am 19. Juli 514 z Rom gstorbe.
Die ersten Eisenbahnen
Im Jahr 1825 isch Grossbritannie schon relativ schtark induschtrialisiert gsii. Bereits 1776 isch im ene Iisewerk die erschti Dampfmaschine vom James Watt in Betriib gange. Und 1803/1804 het dr Richard Trevithikh die erschti Schiine-Dampflok baut ghaa. So isch es denn choo, dass 1825 dr erschti Iisebahn-Zug überhaupt d Schtrecki vo Stockton nach Darlington mit ere Gschwindigkeit vo 15 Meile pro Stund (24 km/h) absolviert het. Er het derbi 60 Fahrgescht transportiert. Dr Hauptzweck vo dere Linie isch in dr Folg denn aber Frachttransport gsii.
1829 denn het dr George Stephenson die wiiterentwickleti Dampflok "Rocket" vorgschtellt. Und am 15. September 1830 sind acht Extrazüüg vo Liverpool nach Manchester uufbroche, eine davo vom Stephenson selber glenkt. D Iisebahn isch dodermit sukzessive zu einere vo de Pulsadere vo dr Beförderig vo Güeter und Persone zwische de städtische Zentre worde. 1848 bereits sind Edinburgh und Glasgow in Schottland vo London uus per Zug erreichbar gsii.
Gregor IV.
Pontifikat
In dr Zyt vu sym Pontifikat isch s zue schwäre Ussenandersetzige im Frankrych chuu. Dr Ludwig dr Fromm het s Rych unter syne drei Sihn us erschter Eh ufdailt ghaa. Wu 823 sy zwoot Wyb no ne Suhn (Karl dr Chahl) uf d Wält brocht het, het er dr Ufadilig vum Rych zue däm syne Gunschte gänderet.
John Gore
Dr John Gore (* 1729 oder 1730 im Middlesex County z Virginia; † 10. Septämber 1790 z Greenwich) isch e britisch-amerikanische Seemaa gsi, wo für die britischi Royal Navy uf dr HMS Dolphin under em John Byron und em Samuel Wallis mitgseeglet isch.
Anahita Rehbein
D Anahita Rehbein (* 1994 z Enzkofa) isch e dytsch Model. Im Februar 2018 isch si zur Miss Germany gwehlt wore.
Lääbe
Wel si ne lychte schwebische Akzänt het, wänn si Hochdytsch schwätzt, het si no ihre Qualifikation zue dr Miss Germany-Wahl im Novämber 2017 no vorghaa, ass si wett „meinen Dialekt unter Kontrolle bringen“, well ere bi Tonufnahme ihres Schwebisch negativ uffalle diei. Bi dr Wahl zue dr Miss Germany het si derno gsait, si wett ihre Dialäkt nit verstecke: „Es ist meine Heimatsprache.“
Tertiär
Fauna un Flora
S Tertiär isch d Zytspanne wzisch em Massenuusstärbe am Änd vu dr Chryydezyt, wu au di große Dinosaurier droffe ghaa het, un em Aafang vum jingschte Yyszytalter. S Uusstärbe isch wahrschyns d Folg vun eme Meteoritenyyschlag gsii, em sognännte „KT-Impact“ (Chryyde-Tertiär-Yyschlag). Am Aafang vu dr Periode hän d Suuger un d Vegel d Reptilien as dominanti Diergruppe abglest. Jedi Epoche vum Tertiär isch dur karakteristischi Entwicklungsgimp unter dr Suuger gchännzaichnet. Di frieschte Vorfahre vum Mänsch, d Hominoide Proconsul un Australopithecus hän sich entwicklet. Di modärne Forme vu dr Vegel, Reptilie, Amphibie, Fisch un dr Wirbellose sin zum Dail scho am Aafang vum Tertiär uusebildet gsii oder hän sich in sym Verlauf entwicklet. D Evolution vu dr Pflanze het di Decktsomer firibrocht. Bi dr Meerdier het s dergege wenig Veränderige gee.
Plougasnou
D Gmai ghert zum un zum Arrondissement.
Dialekt
Dr traditionäll Dialäkt vu Plougasnou ghert zem Bretonisch.
Bezirk Entremont
Dr Bizirk Entremont (dt. Bezirk Entremont, fr. District d’Entremont) isch en Bizirk vam Kanton Wallis iner Schwiz. Höiptoort isch Sembrancher.
Pseudo-riemannsche Mannigfaltigkeit
E psöido-riemannischi Mannigfaltikäit oder semi-riemannschi Mannigfaltigkäit isch e mathematischs Objekt us dr (psöido-) riemannische Geometrii. Si isch e Verallgemäinerig vo dr riemannische Mannigfaltigkäit, wo scho früener definiert worde isch, und isch vom Albert Einstein für si allgemäini Relatiwidäätstheorii iigfüert worde. Si Naame het s Objekt aber noch em Bernhard Riemann überchoo, wo die riemannischi Geometrii begründet het. Aber au im Albert Einstein si Naame wird für e Struktur von ere Mannigfaltigkäit brucht. Die einsteinische Mannigfaltigkäite si e Spezialfall vo de psöido-riemannische.
Réguiny
Geografi
Réguiny lyt 36 km vu Vannes un 53 km vu Lorient uf ere Hechi zwische 61 m un 129 m iber Normalnull.
Jahr Null
Grundsätzlichs
Mit em Cassini isch sich di moderni Wüsseschaft hüt demit einig, dass e korrekti Chronologii eigentlich es Jahr Null bruucht. I de antike Chronike sind aber traditionell d Herrscherjahr, z. B. vo de Caesare 'zellt worde, unter Verwendung vo Ordinalzahle. So begründed d Jahr vo dr chrischtliche Ära, d Jahr nach Chrischtus – logisch richtig ohni Jahr Null – ebe au di „chrischtlichi Chronik“, d Jahr vor Chrischtus d „Chronik vo dr vorchrichstliche Zit“. Beidi zäme ergänd aber kei Chronologii, sondern zwei 'trennti Zytrechnige.
Gondelsheim
Gondelsheim (sidfränkisch Gondlse) isch e Gmai im Landchrais Charlsrue z Bade-Wirttebärg. D Gmai het Yywohner (Stand: ).
Gschicht
Gondelsheim isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1257 as Gundolfesheim.
Monumente des Radsports
Monumänt vum Radsport wäre di fimf draditionsryychschte un prestischdrächtigschte Eidagesränne im Stroßeradsport gnännt, dodrunter zwei italienischi, zwei belgischi un ei französischs Ränne. Vier vu dr fimf Ränne wäre alljohr im Friejohr uusdrait, eis im Spotjohr.
Klaus Wowereit
Läbe
Wowereit isch syter anne 1993 mit em Neurochirurg Jörn Kubicki (* 1965) liiert, wun er syt 2005 in ere gmainsame Wohnig mit em läbt.
Barteilaufbahn
Syter anne 1972 isch dr Wowereit Mitglid vu dr SPD. In dr Zyt vu sym Studium het er si im Berliner Juso-Landesverband engaschiert.
Dr Klaus Wowereit isch as Regierede Burgermaischter Mitglid im Berliner SPD-Landesvorstand. En Ibernahm vum SPD-Landesvorsitz noch em Ruggdritt vum Peter Strieder 2004 het er abglähnt. Am 13. Novämber 2009 isch er uf em Bundesbarteidag vu dr SPD zue aim vu dr vier stellverdrättende Bundesvorsitzer vum neie Barteischef Sigmar Gabriel gwehlt wore. Zum Bundesbarteidag im Novämber 2013 het er druf verzichtet, nomol z kandidiere.
Max Keller (Politiker)
De Max Rudolf Keller (* 5. Dezember 1883 z Lörrach ; † 1969) isch e ditsche Verwaltigsjurischt un vum 22. April 1945 bis zum 8. November 1945 Owerburgermeischter vu Friburg gsii.
Jorge de Meneses
Dr Jorge de Meneses (* um 1498) isch e portugiesische Seefahrer un Statthalter uf Ternate gsii.
Alain Juppé
Dr Alain Juppé (15. August 1945 z Mont-de-Marsan, ìn da Landes) ìsch a frànzeescher Politiker vu dr Gaullistischa Streemung. Ar hàt sina politischa Kàrriar ànna 1976 mìt em Jacques Chirac ààgfànga. Ar ìsch mehrmols Minischter gsìì vu 1986 bis 2012, sogàr dr Premier Ministre vum Frànkrìch vu 1995 bis 1997, wo dr Jacques Chirac Präsidant gsìì ìsch.
Plougastel-Daoulas
Plougastel-Daoulas (bretonisch Plougastell-Daoulaz) isch e franzesischi Gmai im Département Finistère in dr Region Bretagne.
Rosch Pina
Geografii
Rosch Pina lit nördlig vom See Genezareth, öbbe 2 km südöstlig vo dr Stadt Safed uf ere Hööchi vo 420 Meter über em middlere Meeresspiegel. Nördlig vo Rosch Pina lit d Hulaebeni mit de Räst vom Hule-See, wo äigentlig e Sumpfgebiet isch, wo in de 1950er-Joor drochegläit worde isch.
Emil Hegetschweiler
Läbe
De Churzfilm Hallo Switzerland! hät 1929 sin Iistand im Kino markiert. Mit Erotik in der Schweiz isch 1935 na ne Churzfilm cho. Är isch au in Wärbefilm wie Füür im Huus! (1939), Familie M (1949), Mitenand gahts besser (1949), Ein Lied vom Reisen (1952), Familie M Junior (1953) und Traum und Wirklichkeit (1957) ufträtte. Am Dräibuech für Emil, me mues halt rede mitenand! hät er mitgschribe. Si bis hüt uubroche Popularitet verdankt er aber sine vile Haupt- und Näberolle im Schwiizer Dialäktfilm zwüschet 1933 und 1959. Zum Höchschtpunkt vo siim Schaffe hät d Hauptroll im Film Bäckerei Zürrer ghört, won em de Regisseur Kurt Früh uf de Liib gschribe gha hät.
Bezirk Goms
Dr Bizirk Goms (fr. district de Conches) isch en Bizirk vam Kanton Wallis iner Schwiz. Höiptoort isch Mìnschter-Geschine.
Küssnacht SZ
Geografii
Zwüsche Chüsnacht und Merlischache staad au d Astridkapälle, wo a tragisch Unfalltod vo dr belgische Königin Astrid im Jaar 1935 erinnered.
Spraach u Tieläkt
De Tieläkt vu Chüsnach ghöört zum Höuchschtalemannisch.
Elizabeth Cook (1741–1835)
D Elizabeth Cook (* 4. Februar 1741 z Wapping, London; † 13. Mai 1835 z Clapham, West Sussex; geboreni Batts) isch d Frau vom britische Seefaarer und Entdecker James Cook gsi.
Juvente
D Jugendorganisation Juvente isch e Zämmeschluss vo junge Mensche im Alter vo 13 bis 28 Joor, wo sich drzue entschlosse hän, alkohol- und au sunscht drogefrey z läbe. Juvente isch konfessionell und parteipolitisch unabhängig und setzt sich für e Wält in Fride und Toleranz i. I de Juvente biete jungi Mensche Freizytgschtalltig immene alkohol- und drogefreye Umfäld a, in däm si sich frey empfalte könne und ärnscht gno wärde.
Juvente Norwäge
D Juvente Norwäge isch im Joor 1992 gründet worde, wo sich Det Norske Totalavholdsselskaps Ungdomsforbund (DNTU, gründet 1924) und Norges Godtemplar Ungdomsforbund (NGU, gründet 1909) zämmegschlosse häi. Iire Sitz isch z Oslo. 2009 het si 875 Mitgliider gha.
Meienberg
Lueg au:
Schloss Entenstein
Gschiicht
Mer waißt nit gnau, wänn s Schloss entstande isch. Zum eerschte Mool isch an däre Stell anne 821 e Gebei gee, wu dr Walter vu Schlienge bruucht het. Scho um 1000 isch s schyns e Woonduurm gsii. Im 13. Johrhundert giltet dr Rudolf vu Üseberg (1207–1231) as Bsitzer vum Enteschtai. Anne 1525 isch d Aalaag dur s Gschläächt vu dr Nagel von der Alten Schönstein zue me Schloss uusböue woore. 1725 isch s Schloss vum Fiirschtbischof vu Basel, em Johann Konrad II. vu Riinach-Hirtzbach, gchauft un as Sitz vu dr Obervogtei Schlienge vum Fiirschtbischdum Baasel bruucht woore. 1805 isch s Schloss zue me Oberamtssitz vum Land Baade woore. No 1857 hän s d Groofe vu Andlau wyter umböue. Dr letscht Aigediimer us em Gschläächt vu dr Andlauer, dr Groof Oktav von Andlau, isch anne 1961 gstoorbe un het s Schloss em Jesuiteoorde vereerbt, wu dr Böu aber nit het chenne bruuche.
Samarien
Samarie (lat./ängl. Samaria) bezäichnet im Wääsentlige dr nördlig Däil vom hütige Westjordanland (s Gebiet vo Nablus). Es isch e Bärgregion zwüsche Galiläa witer im Norde und Judäa im Süüde. Samarie häisst uf Nöihebräisch Schomron שומרון, und isch au as  bekannt; griechisch heissts Samaria Σαμαρεία).
G7
Entstoh un Ufgabe
Vum 17. Novämber 1975 bis 1998 het s e G7 mit Kanada gee un vum 1998 bis zum 25. Merz 2014 e G8 mit Russland.
Blasorchester
Bsetzungdetails
<!--
Victor Hugo
Lääbe
1841 isch er in d Académie française gweelt worde. 1845 het en dr Köönig Louis-Philippe zum Vicomte gmacht. d. h. zum Mitglied auf Lebenszeit der Pairskammer, des parlamentarischen Oberhauses (das allerdings nach der Februarrevolution 1848 abgeschafft wurde). Wo d Februarrevolution 1848 usbroche isch, isch er zerst begäisteret gsi, het aber noch em Juni-Ufstand vo de Bariiser Arbäiter dr konservativ „Parti de l'ordre“ und dr Bresidänt Louis-Napoléon Bonaparte afo understütze. As konservative Abgordnete het er aber Reede ghalte, wo sozial angaschiert und politisch liberal gsi si. Er isch au gege d Vivisektion und in dr Société protectrice des animaux aktiv gsi.
Wärk
S literarische Wärk vom Victor Hugo umfasst acht Romään, nüün Dramene, vili Gedicht und e Hufe chliineri Schrifte.
Hambrücken
Verwaltig
Dr Burgermaischter vu Hambrücken isch dr Thomas Ackermann.
Makrian
De Makrian (lat. Macrianus) isch en alamannische Gaukini (rex) im 4. Johrhundert gsii, wo zäme mit sim Brueder Hariobaud im Grenzgibiet zu de Burgunder gherrscht het, aso öppe im Mündigsgibiet vo Joogst und Kocher. Öb er identisch isch mitem Makrian, wo König vode Bukinobante gsii isch, blibt umstritte. Es schint aber, dass de Makrian die andere Gaukönige öberlebt het und so sis Gibiet het chöne bis zude Bukinobante uusdeene.
Lachapelle-sous-Chaux
Lachapelle-sous-Chaux (ditsch Kappeltscha) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Département Territoire de Belfort ìn dr Region Bourgogne-Franche-Comté (bìs 2015 Region Franche-Comté).
D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Umberto I. (Italien)
Läbe
Nach ere militärische Erziehig dur de General Agostino Ricci hät er sich persönlich a de italiänische Unabhängigkeitschrieg vo 1859 und 1860 beteiligt. Nach de Proklamation vom Königriich Italie 1861 isch er zum Kronprinz vom geinte Land worde. Nach de Eroberig vo Rom im Septämber 1870 hät er als Generallütnant s Kommando über d Militärdivisione dört übercho.
WSL-Institut für Schnee- und Lawinenforschung SLF
Im Winter 1951–1952 sind wäge bsunders grosse Schneefäll so vil Lawine im Alperuum abggange wie no sälte, und es isch bi vilne Dörfer i de Alpelände zu schwäre Schäde cho. Jetz het d Schwiiz es baar Bundesbehörde, wo für d Forschig i dr Natur zueständig sind, besser koordiniert; d Ämpter für d Meteorology und für d Waldforschig hend mit em Schnneeforschigsinstitut z Davos noch afo zämeschaffe. 1989 isch s Davoser Forschigszäntrum ganz mit dr Waldforschig verbunde worde; es ghört jetz als e Deil vo dr Eidgnössische Forschigsastalt für Wald, Schnee und Landschaft WSL zu dr ETH-Gruppe.
S Institut hilft mit, dr Lawineschutz z verbessere, Lawineunfäll z undersueche, usezfinde, was dr Schneesport i dr Umwält tuet arichte, und neui Alarmtechnike für Naturgfoore i de Bärge z entwickle. Es git im Winter zwöimol jede Tag es Lawinebulletin für d Schwiiz use.
Ostgoten
Me dänkt, ass si vom eltere Volch vo de Greutunge chöme, wo i de Länder a dr undere Donau im Piet vom Römische Rych gsi sind.
Dr König Theoderich dr Grooss het am Ändi vom füüfte Joorhundert für Oschtroom mit sym Heer s Land Itaalien eroberet. Em Theoderich sy Königspalascht isch z Ravenna gsi.
Quantengravitation
Bis jetz het mä aber no kä Wääg gfunde, wie mä d Grawitazioon cha Däil vom Kwantemodäll mache. Das chunnt drvo, ass alli Chreft in Elementarporzioone, d Kwante, ufdäilt wärde. D Chreft, wo mä eso ufdäilt het cha mä in dr Kwantetheorii und nume dört exakt berächne und erklääre. D Grawitazioon cha mä aber nid eso äifach in Kwante iidäile, und so wärde hüte Theorie ufgstellt, wo das sölle mööglig mache.
Äi Aawärter für d Kwantegrawitazioon isch d Stringtheorii, wo alli Elementardäili din dur äidimensionali Strings representiert wärde. Allerdings cha mä die Theorii, sovil mä hüte wäiss, nume im e 10-, 11- oder 26-dimensionale Universum formuliere.
En Alternative isch d Schläifekwantegrawitazioon (au Loop-Quantengravitation LQG), wo din au dr Ruum und d Zit quantlet si.
Sekunde
Grössebiischpiil
D Ziit zwüsched zwei menschliche Herzschlääg liit in Rueh meischtens cirka bi einere Sekunde. Für wiiteri Grössebiischpiil lueg bi Grösseordnig (Ziit).
Abgleiteti Masseinheite
Vo dr Sekunde sind di gesetzliche, nöd zum SI ghörende Einheite Minute, Schtund und Tag abgleitet. Es gilt:
Kraftwerk Albbruck-Dogern
Diè drei èrschtè Generatorè hèn a dè Klemmè è Maximalleischtung vo jewyls 25.000 Kilowatt (kW), zämmè also 75.000 kW. Wèg durrègfüürtè Modernisyrigè lyt d Leischtung pro Turbinègruppè am Generator hüt bi 28.000 kW, odder 84 MW. Dezuè chunnt no s Weerchraftwärch mit 24.000 kW. D Stauschtufè hèt 2010 insgsamt è Maschinnèleischtung vo 108 Megawatt. Bi dè urschprünglichè Aalaag vo 1933 isch von èrè jöhrlichè Durchschnittsleischtung vo 530 Millionè Kilowattschtundè bro Johr uusgangè worrè. Dè Bedryber git für 2010 è jöhrlich broduzyrbari Strommèngi vo 650 Millionè Kilowattschtundè bro Johr aa.
Wiliberg
Wilibärg (amtlich Wiliberg) isch e Gmeind vom Bezirk Zofige im Kanton Aargau.
Quant
In dr Füsik bezäichnet dr Begriff Kwant (vo ‚wie grooss‘, ‚wie vil‘) en Objekt, wo dur e Zuestandswäggsel im ene Süsteem mit diskrete Wärt von ere füsikalische Gröössi, mäistens Energii, erzügt wird.
Schwarzes Loch
Im Johr 1971 isch dr Cygnus X-1 entdeckt worde, en Röntgedoppelstern im Sternbild Schwan, wo as erschts beobachtbars Schwarzes Loch gilt. Im 1974 hed dr Stephen Hawking d Theorii ufgstellt, as Schwarzi Löcher e Strahlig abgend, d Hawking-Strahlig.
FC Mulhouse
Gschìcht
Wahrend em zweita Waltkriag, wo dr FCM wìder a ditscher Nàmma, „FC Mülhausen 1893“, ghàà hàt, hàt'r ìn dr ditscha „Gauliga Elsass“ mìtgspìelt. Ar ìsch drèi Mol Meischter worra: ànna 1940–41, 1942–43 un 1943–44. Ìm Johr 1944–45 hàt'r ìn dr „Gauliga Elsass“ nìt mìtgmàcht, waga da Befrèiungskampfa.
Fans
Zitter da Johra 1980 hàt’s a pààr Fan Club gaa. Dàto gitt’s zwei Fan Club: „Brigade Ultra 1988“ un „Sud Alsace Fans“.
Territoriale Veränderungen des Kantons Schaffhausen im 18., 19. und 20. Jahrhundert
Duusch vo Dörflingè gegè Ellikè am Rhy
Durch s Dekreet vo dè helvetischè Räte vum 24. Juli 1798 isch gegè dè Willè vo dè Bevölkerig s ehemòlig zürcherische Dörflingè im Kanton Schaffuusè anaschlossè worrè, sèll im Duusch gegè s Dörfli Ellikè am Rhy. Dõdemit isch diè territoriali Entwicklig vom Kanton Schaffhuusè abgschlossè gsi.
Wiener Kongress
Nach den napoleonischen Wirren wurden am Wiener Kongress von 1814/1815 die Grenzen in Europa neu gezogen. Nie standen die Zeichen besser, um die Schaffhauser Grenzen abzurunden und die drei Kantonsteile zu verbinden. Die massgebenden europäischen Staatsmänner waren nicht abgeneigt, das Hoheitsgebiet der Eidgenossenschaft zu vergrössern, um einen kräftigen Pufferstaat im Herzen Europas zu schaffen. Innere Streitigkeiten verhinderten, dass die Schweiz am Kongress mit der nötigen Geschlossenheit auftrat. Der Genfer Diplomat Charles Pictet de Rochemont sorgte dafür, dass der Kanton Genf ein zusammenhängendes Territorium und eine Landverbindung zum Kanton Waadt erhielt. Bei den Anliegen von Schaffhausen versagte die Schweizer Delegation unter der Führung des Zürchers Hans Reinhard vollständig. Auch die Schaffhauser Regierung liess den nötigen Nachdruck vermissen. Der für diese Aufgabe bestens geeignete Staatsmann und Diplomat David Stokar von Neuforn verstarb am 7. Juli 1814. So kam es, dass Büsingen weiter eine Enklave blieb. Auch wurde das Dorf Gailingen, welches die Landbrücke nach Stein am Rhein bilden sollte, nicht dem Kanton Schaffhausen zuerkannt. Die Anbindung des unteren Kantonsteils misslang ebenfalls, da die Gemeinden Jestetten und Lottstetten nicht dem Kanton Schaffhausen angeschlossen wurden.
-->
Gränzkorrektur bi Schlaatè
Übber s Gebièt Gatter- un Weschterholz sowiè übber Obberwisè am linkè Wuètèufer im Mündigsdrichter vum Dorfbach vom Dorf Schlaatè, hèt dè Kanton Schaffuusè nit diè volli Landeshoheit cha. Uss längscht vogangenè Zitè hèt s dört no immer diè nidderi Grichtsbarkeit als Schaffuuser Rächt un diè Hochi Juschtiz mit èm Jagdrächt, Mord un Dotschlag gää, alles Befugnis, wo vo dè Fürschtèbärger a s Grossherzogdum Baddè übbergangè sin. Diè 1134 Hektar grossi Landflächi hèt dè Schlaatemer Buèrè ghört. Im Volksmund isch sèll Gebièt der Hohè Juschtiz abchürzt Hoschtiz dauft worrè. Selli unübbersichtlichè Bsitz- un Rächtsvohältnis hèn immer widder zuè deilwys bewaffnetè Konflikt gfüürt. Dè Wunsch nõch mee Rächt un Bsitz isch im Kanton Schaffuusè 1832 uffchò. 1837 isch mit dè Vohandligè zwǜschè dè eidgnössischè Tagsatzig un èm Grossherzogdum Baddè aagfangè worrè. Als Kompensationsobjèkt hèt Schaffuusè dè Vozicht uff d Hoheitsrächt z Epfèhoffè un è öppè 50 Juchartè umfassends Gebièt vo dè Gmeind Hallau entlang vo dè Wuètè zwǜschè Äbberfingè un Wunderchlingè hèrgää. Hallau sich mit 1000 Guldè entschädigèt worrè. Im Grossherzogdum Baddè isch nebbè dè Landflächü no 8000 Guldè Entschädigung zallt worrè. Am 2. März 1839 isch dè Staatsvodraag z Karlsruè unterzeichnèt worrè. Sitdèmm volauft d Landesgränz nimmi dirèkt am unterè Dorfrand vo Schlaatè, sonder i dè Mitti vo dè Wuètè. Usserdèmm hèt Schlaatè volli Vofüègig übber dè Dorfbach, freiè Zuègang zu dè Sägi im Dorfbachdobel un vo allem Obberwisè mit Aaschluss a d Wuètè ghaa. Vo allèm Obberwisè isch im Zug vo dè Induschtrialisyrig als Induschtryareal mit Kanaalaaschluss effèktiv gnutzt worrè. Nebbèby hèn d Schlaatemer Buèrè au s Weschterholz guèt bruuchè chönnè, um iri Fälder vo dè Höchi übber m Schinderwald bis uff dè Hallauer Bärg durrèziè z chönnè. È Übberbliibsl vum Weschterholz isch s Gwann Geltel, wo bis hüt zuè Stüèlingè ghört un vo dè Stüèlinger Buurè bewǜrtschaftet wörd, d Landesgränz zum Weschterholz hy volauft sit 1839 obberhalb vo dè Fälder. Im Gegèzug hèn diè baddischè Bahnbauer s Kommèdal bi Epfèhoffè bim Bau vo dè Sauschwänzlebahn sehr guèt bruuchè chönnè. I dè Gränzberych vum Schwarzè Schtei bis zum Hochè Randè bi Fiètzè un im Gränzabschnitt Obberwisè-Wunderchlingè sin alli Gränzschtei 1839 neu gsetzt worrè, dõdeby hèt mò CS für Canton Schaffuusè un GB für Großherzogdum Baddè un Johreszahl 1839 druffgschribè.
Abduusch bim Schluuch
Zyl isch es gsi, diè beschtehendi Strõss zwǜschè Merishuusè un Bargè ganz uff Schwizer Gebièt z volegè. Glychzitig hèt si zu dè dòmòligè Autoschtrõss N4 uusbaut wörrè söllè. Èn Uusduusch vo 11,8 Hektarè isch defür nötig gsi. D Gmeindè Merishuusè hèn als Kompensationsareal südlich vo dè Wǜrtschaft „Zum Schluuch“ 1,9 Hektar abdrèttè, 3,1 Hektar hèt Bargè vom nordöschtlichè Gmeindegebièt a Wièchs un ein chlynè Landschtreifè im Berych vo dè N4 abgää.
Hööf Obber- un Unterwaald
In èrè witere Gränzvobesserig im obberè Kantonsdeil ischs um diè schwizerischè Hööf Obberwaald un Unterwaald ggangè. Dè Gränzvolauf isch uff èrè Längi vo 600 Meter èm Strǒssèstügg aabasst worrè. D Gmeind Hèmmishoffè hèt defür uugfäär ein Hektar vp irer Gebiètshoheit abdrèttè.
Gaskonische Sprache
Gaskonisch (Gascon) wird vo de meiste Sprochwüsseschaftler als Variation vom Okzitanische, deilwis aber au als eigeni okzitanoromanischi Sproch bezeichnet. Es wird in de Gascogne im Süde vo Frankrych und z Katalonie, Spanie, gschwätzt.
Karlsbad (Baden)
Geografi
Karlsbad lyt uf em Alb-Pfinz-Plateau am Nordrand vum Schwarzwald.
Plougonven
Verwaltig
vu Plougonven isch. Plougonven ghert zum Kommunalverband.
Pantera
Pantera isch e Groove-Metal-Band us Fort Worth in Texas gsi. Gründet hei si sech 1981 als Panteras Metal Magic (sit 1982 Pantera). Si hei sech im Jahr 2003 ufglöst u de Dimebag Darrell u si Brüeder de Vinnie Paul hei nächhär d Band Damageplan iz Läbe grüeft. Am 8. Dezämber 2004 isch de Dimebag Darrell amene Konzärt vo Damageplan vomene geischtig verwirrte Maa erschosse worde.
Helen Heberer
Uusbildig un Beruef
No dr Schuel het d Heberer Birochauffrau glehrt un e Diplom Institut für Wirtschaftskommunikation und Welthandelssprachen.gmacht. Si het as Ibersetzeri un Dolmetscheri gschafft un dernaäbe an dr Pedagogik studiert. An dr der Walldorfschuel z Mannem het si derno as Lehreri fir Sport un Sproche unterrichtet. Ab 1980 het si ne Lehr gmacht as Sprächerzieheri un Sprochtherapeuti un derno in ere Klinik in dr Schwyz as Sprochtherapeuti gschafft. Syter anne 1990 isch si Dozänti fir Sprächerziehig un Theaterpedagogik an dr Freie Hochschuel fir anthroposophischi Pedagogik z Mannem.
Jan Ullrich
Persönligs
1994 isch dr Ullrich zue sinere Fründin Gaby Weis uf Märdinge am Tuniberg zoge. Är het mit ihre ne Dochter, Sarah Maria, wu 2003 uf Welt cho isch. 2002 isch er mit ere in d Schwyz zoge, uf Scherzige, eme Ortsteil vo Münschterlige. 2005 hän si ihri Trännig bekannt gää.
Im August 2010 het der Jan Ullrich gsait, ass er mit em Burnout-Syndrom chrank siig.
D’Entrecasteaux-Inseln
Geografi
D Insle, wu ne vulkanische Ursprung hän, gehn iber 160 km un hän zämme ne Landflechi vu rund 3.100 km², d Yywohnerzahl lyt bi rund 45.000. Dr hegscht Bärg isch dr Mount Vineuo uf Nidula mit 2566 m.
Heinrich Danioth
Wärch
Dr Heinrich Danioth isch bsunders wäge sine grosse Wärch, won er im öfentleche Ruum het chönne mache, bekant. Berüemt sind s Bild «Föhnwacht» im Wartsaal vom Baanhof Flüele (1944), s monumentale Wandbild «Fundamentum» a dr Fassaade vom Bundesbriefarchyv z Schwyz (1936), s Felsebild vom Tüüfel mit em Geissbock am Bärg idr Schöllene (1950; 1958 ame neue Platz nochegmacht) und d Bilder im Tellspiilhuus z Altdorf.
Friedrich Arnold Brockhaus
Dr Brockhaus het Monografie über Ziitgschicht, Bolitik, Biografie und Gschicht im allgemeine usege. Vo 1818 het er au d Wärk vom Philosoph Arthur Schopenhauer, wo denn no fascht ganz unbekannt gsi isch, und vo 1821 a die kontroversale Memoire vom venezianische Abentürer Casanova.
Vasco da Gama
Dom Vasco da Gama (ˈvaʃku ðɐ ˈɣɐmɐ), Groof vo Vidigueira (* um 1469 in Sines; † 24. Dezämber 1524 z Cochin, Indie) isch e portugiisische Seefaarer gsi. Er het dr Seewääg um s Kap vo dr Guete Hoffnig uf Indie entdeggt.
Lavongai
Geografi
D Vulkaninsle umfasst e Flechi vu rund 1.186 km².
Natur
Uf der Insel Lavongai git s nume zwoo Suugerarte, Fläädermyysarte Nyctimene albiventer un Rousettus amplexicaudatus. D Mohrenunne Lonchura nigerrima, e chlaini Prachtfinkenart mit eme fascht ganz schwarze Gfider, chuunt uusschließlig uf däre Insle vor.
Gschicht
Di erschte Europäer, wu zue dr Insle chuu sin, sin di niderländische Seefahrer Jakob Le Maire un Willem Schouten gsii, wu anne 1616 dr Bismarck-Archipel entdeckt hän. Im Johr 1767 het dr britisch Seefahrer Philipp Carteret dr Insle dr Name New Hanover Island gee.
Anne 1964 isch uf dr Insle dr „Johnson Cargo Cult“ entstande, wu aber mee Ziig vun eme bolitsche Theater het un weniger e richtige Cargo-Kult isch.
Trailer Park Boys
Rezeption
Trailer Park Boys isch für de kanadischi Sänder Showcase en groosse Erfolg gsi, un di am hööchste bewerteti kanadischi Sändig vum Sänder. In de dritte Staffel het d Serie z Kanada im Durchschnitt öbe 300.000 Zueschauer pro Episode gha.
Rieux (Morbihan)
Verwaltig
vu Rieux isch. Rieux ghert zum Kommunalverband.
Comersee
Der Comersee lyt ganz z Italie, so wie au der Gardasee wyter im Oschte, aber andersch weder der Luganersee und der Langesee im Weschte, wo deils i der Schwiiz und deils uf iteliänischem Bode liged.
FC St. Gallen
2004 isch d FC Sanggalle AG gründet worde, wo de Profiberiich übernoo hät. De FC St. Galle spilt sit em Summer 2008 i de AFG Arena Sanggalle, em nöie Multifunktionsstadion mit eme Fassigsvermöge vo 19'568 Zueschauer.
Karlsdorf-Neuthard
Geografi
Karlsdorf-Neuthard lyt 6 km weschtli vu Brusel un rund 18 km nordeschtli vu Charlsrue am Saalbach un em Saalbachkanal.
Montréal
Kultur
Die wichtigste regelmässige Verastautige z Montreal si La francopholie (e Wuche lang Gratiskonzert im Stadtzentrum), de Grand Prix du Canada (Formel 1), s Jazz Festival (Gratiskonzert) sowie s Festival juste pour rire (Humorfestival).
Wolkensteinerberg
Naturräumlichi Zuèordnig
Dè Wulchèschteibärg ghört i dè naturrüüliche Haupteinheitègruppè Voralpines Höger- un Moorland (Nr. 03), i dè Haupteinheit Nördlichs Boddèsee- un Hegau-Beggi (030/031) un i d Untereinheit Südweschthegauer Bärgland (030/031.1) zum Naturruum Schiènerbärg (mit Höri-Uferland) (030/031.13).
Plougourvest
Dialekt
Dr traditionäll Dialäkt vu Plougourvest ghert zem Bretonisch.
Christopher Paolini
Läbe
Dr Christopher Paolini isch im Paradise Valley, Montana, mit sine Eutere, sinere jüngere Schwöschter Angela, dr Katz Otis und dr Hündin Annie uufgwachse. Dr Paolini isch deheim vo sine Eutere ungerrichtet worde, är het nie e öffentlichi Schuu bsuecht. D Geschicht vom Eragon het aus Troum vomne 15-Jährige Teen aagfange. Sini Liebi für Fantasy heine dazue bewoge, säuber e Geschicht z schribe. Är het auerdings nie dra dänkt, die z veröffentleche; die Geschicht isch sis Hobby gsi. Aui Charaktere im Eragon stamme us sire Fantasii, usser dr Chrüterhäx Angela, die basiert uf sire Schwöschter Angela. Woner nach zwöi Jahr ds Buech sine Eutere zum läse gää het, si die beidruckt gsi vo dr Qualität vo däm Buech und hei beschlosse, ds Buech im chline Eigeverlag z drucke. Im nächschte Jahr si Paolinis dür di ganzi USA zoge, um ds Buech bekannt z mache. Totau 135 mau het dr Paolini ds Buch i Schuele, Bibliotheke und Buechläde vorgschteut. Im Summer 2002 het dr Carl Hiaasen ds Buch entdeckt und si Verleger, dr Alfred A. Knopf, druuf uufmerksam gmacht. Dä het d Rächt a Eragon uufkouft. Dä Band 3 isch im Herbscht 2008 erschine, dä viert und letscht Band 2011.
Schoolly D
Dr Schoolly D (* 1962 als Jesse B. Weaver; zytewys au Schooly D) isch e Rapper us Philadelphia. Syni friene Tracks sin Vorlöifer vom Gangster Rap. D'Kwaliteet vo sine Rhymes isch eender umschtritte, wenisgschtens uf dr erschti Bligg erschyne si eender simpel. Inhaltlig hed dr Schoolly sich am Aafang vo de nünziger Joor in Richtig Afrozentrismus wyterentwiggled, worschynlig nid z letscht well Sozialkritik und Afrika denn seer en vogue gsi sinn. Das hed sich aber ändi nünziger Joor wider ggändered, und au dr Schoolly D hed sich wider mee em Sex und Crime gwiddmet.
Chiang Kai-Shek
Wo d Komunischte ufem Festland gunne gha hend, isch d Regierig mit em Chiang Kai-shek uf d Insle Taiwan ggange und het dört ane 1949 dr separat Staat Republik China usgruefe, i dr Meinig, das sig dr legitim Nochfolger vom alte China. Taipeh isch d Hauptstadt vo däm Land worde. Bis ane 1975 het dr Chiang Kai-shek d Regierig vo däm Räschtstaat agfüert.
Gottfried Keller
Literatur
Lexika:
Bibliografie und Forschigsbericht:
Essay:
Larivière (Territoire de Belfort)
Verwàltung
vun Larivière ìsch. Larivière ghert zem Kommünàlverbànd.
Zahnarme
Klassifikation
Ornig Zahnarmi (Pilosa)
Carl Stucki
De Carl Theodor Stucki, äigetli Karl Theodor Stucki, (* 24. April 1889 z Gaiserwald; † 8. Februaar 1963 z Bëërn; Bürger vo Otterbach bi Oberdiessbach im Kanton Bëërn, hüt zu Linge) isch en Schwyzer Gërmanischt und Diplomaat gsy.
As Gërmanischt
1914 isch de Stucki as Redakter a s Schwyzerisch Idiotikon choo, wo syn Toktervatter au Scheffredakter gsy isch. Aber chuum isch er deet gsy, isch der Eerscht Wältchrieg uusproche, und de nöi Mitarbäiter isch i s Militëër yzoge woorde. 1915 sind d Subwänzioone für s Wöörterbuech dërewääg wyt abegschruubet woorde, das de Läitend Uusschuss de beede jüngschte Redaktoore, em Werner Hodler und em Stucki, hät müese chünde. Mit em Stucki hät me dänn glych na chönen e nöii Abmachig träffe: Er hät as Hülffsredakter und bi verminderetem Pänsum Koräktuure gläse und, sowyt na Zyt gsy isch, Artikel gschribe. Im 17i isch er wider lang im Aktyvdienscht gsy und hät im Büro gfëëlt; uf d Bitt, im doch en Täil vo sym Dienscht z erlaa, hät de Läitend Uusschuss vo de Militëërbhöörde nöd emaal en Antwoort überchoo. Aafangs 1918 isch er imer na im Militëër gsy, hät aber em Uusschuss s Gsuech gschribe, er well wider en rächte Redakter sy und dezue na mit mee Loo. Syni Vorstelige händ aber d Möglichkäite vom Idiotikon überstige, und er isch drum Mitti 1919 us em Wöörterbuechundernämen uusgschide; de Baachme häts «uufrichtig biduuret». – Syn Naachfolger as Redakter isch der Alfred Farner woorde.
Fluch der Karibik 2
Handlig
D Föumhandlig foht während de Hochzytsfiir vo de Elizabeth Swann ond em Will Turner z Port Royal ah. No bevor si sech s Jo-Wort chöi gä, wärde de Elizabeth ond de Will vom Lord Beckett, eme hochrangige Repräsentant vo de britische East-India Trading Company verhaftet. Im Erschte Teil hei si beidi im Pirat Captain Jack Sparrow zo de Flocht verhoufe, drom sölle si jetzt ghänkt wärde. De Vater vo de Elizabeth, de Gouverneur Weatherby Swann esch machtlos. Wenn de Will allerdings im Lord Beckett de Kompass vom Jack Sparrow cha beschaffe, versprecht er i ehne dass er si ned hänke wörd. Dä zeigt emmer i die Rechtig wo sech das Objekt befendet wo de Kompassträger sech am meischte wönscht.
De Will fendt de Jack ofere Insle wo vomene Kannibalestamm bewohnt wird. D Kannibale hei de Jack zo ehrem Gott ernennt, wei jedoch im verlouf vomene Ritual töte. D Pirate Pintel und Ragetti chöme äbefaus of die Insle nochdem si usem Gfängnis z Port Royal hei chönne entcho. Im Will, Jack ond ehrne Begleiter glingt schlossäntlech d Flocht ofd Black Pearl.
Z Tortuga trifft de Jack ofe Norrington, dä het sini Astellig bi de Royal Navy verlore, wöue ehm d Jagd ofe Jack messglöckt esch. De Norrington wird id Crew vo de Black Pearl ufgno. Es werd osserdem d Elizabeth, ehre esch d Flocht us Port Royal glonge, a Bord gno. De Jack notzt si met sim Kompass, zom Truhe mit em Härz vom Davy Jones z fende.
D Besatzig goht zo de Hütte vo de Tia Dalma, det erfahre si dass si de de tot Jack weder zom Läbe erwecke chöi. Für das stöut si ehne de Pirat Barboss zor Siite, är esch im erschte Teil vom Jack Sparrow verschosse worde.
Plouguerneau
D Gmai ghert zum un zum Arrondissement.
Dialekt
Dr traditionäll Dialäkt vu Plouguerneau ghert zem Bretonisch.
Baschi Dürr
Politischs
Dr Dürr isch scho seer früe bi de Basler Jungliberale Mitgliid worde und het spööter in dr Liberal-Demokratische Partei Basel (LDP) Karriere gmacht und isch deren iire Vizebresidänt worde. 2005 isch er us dr LDP usdräte und zur FDP Basel-Stadt gange, won er schnäll zur Gschäftsläitig ghöört het. 2003 isch er in dr Grooss Root gweelt worde und het vo 2006 d Finanzkommissioon presidiert. In de Joor 1999, 2007 und 2011 het dr Dürr für e Nazionalroot kandidiert, s erste Mol no für d LDP.
Usbildig und Brivats
Dr Baschi Dürr het zwäi Chinder. Er lebt im Basler Wettstäikwardier.
Anton Hofreiter
Bartei
Dr Hofreiter isch anne 1986 as Schueler Mitglid vu dr Bartei Di Griene wore. Vu 1988 bis 1995 isch er Sprächer vum Ortsverband Sauerlach un vu 1996 bis 2006 Sprächer vum Griene-Chraisverband Minche-Land gsii. Zwische 2001 un 2006 isch er derzue au Sprächer vum Landsarbetschrais Ekology gsii.
Mühleberg
Ywohner
Quäuue: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Uusländeraateil isch 2010 bi 6,2 % gläge.
Simone Peter
Lääbe
D Simone Peter isch ghyrote mit em Andreas Heiser, het e Suhn (Elias) un läbt z Saarbrigge.
Bolitik
Anne 1999 het si fir dr Stadtrot vu Saarbrigge un as Spitzekandidati vu ihre Bartei fir dr Landdag vum Saarland kandidiert. D Bartei isch bi Landdagswahl mit 3,2 % an dr Fimf-Brozänt-Hurd hange blibe.
Bi dr Landdagswahl im Saarland 2012 het si as Spitzekandidati vu ihre Bartei kandidiert un het dr Yyzug in dr saarländisch Landdag gschafft. Zämme mit em Hubert Ulrich bildet si ne Zwaierfraktion. In dr Landdagsfraktion isch si stellverdrättendi Fraktionsvorsitzeri un barlemäntarischi Gschäftsfiereri.
Am 19. Oktober 2013 isch si mit 75,9 Prozänt vu dr Deligiertestimme näb em Cem Özdemir zue dr neie Bundesvorsitzeri gwehlt wore.
Ottmarsheim (Oberelsass)
Gschìcht
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Roudouallec
Geografi
Roudouallec lyt 88 km vu Vannes un 50 km vu Lorient uf ere Hechi zwische 118 m un 248 m iber Normalnull.
Franco Costanzo
FC Basel
2011 isch si Kontrakt bim FC Basel abgloffe und nüm erneueret worde. Si Noochfolger im Goal isch dr Yann Sommer gsi.
Monaco
Laag und Flächi
S Fürschtetum lit a dr französische Mittelmeerküste, zwüsche dr französische Schtadt Nizza im Weschte und dr französisch-italienische Gränze im Oschte.
Hardheim
Geografi
Hardheim lyt im Erfadal im Bauland. Dr Baan isch Dail vum Naturpark Neckartal-Odewald. Nochbergmaine sin Külsheimm Norde un Nordoschte, Königheim im Oschte, Ahorn im Side (alli Main-Tauber-Kreis), Rosenberg im Sidweschte, Höpfingen un Walldürn im Weschte (alli drei Neckar-Odewald-Chrais) un Eichenbühl (Landchrais Miltenberg z Bayern) im Nordweschte.
Dialäkt
Dr Dialäkt vu Hardheim ghert zum Oschtfränkisch.
Georg Thürer
Si Üsbildung un erschti Tätigkeit
Ab 1932 bis anne 35 isch dr frischbache Lehrer am Gymnasium z Biäl iigsetzt gsii, derte, an dr ditsch-franzesische Sprochgränz, isch em s Spannungsfäld zwische dr Kültüre, wiä dr Matzen schibt, erscht rächt bewusst wore – e Grund meh, sich aliwiil intensiver mit em Wäse un dr Entwicklung vu dr Schwizer Demokratii z beschäftige un sich drum z bemiähje. Zu sinene Schiäler hän aü Wälschi zellt. Vu 35 ab het dr Georg Thürer an dr Kantonsschuel un an dr Sekundarlehramtsschuel z Sanngalle Gschichtsunterricht gä.
Dr Hochschuellehrer un Kültürferderer
Im Thürer si literarisch Wärk umfasst witt iber 400 Titel. Unter allene sinene Wärk hebt dr Hans Siegwart d St. Galler Geschichte rüs, e drejbändig Gschichtswärk (1953 bis 1972), wu vu dr Ürzit bis in d Gegewart goht un wu mit sinene 1648 Sitte nit numme in Fachbiächereiä stoht; s seig aü in viile Familiä zum Hüüsbuech wore.
Kraichtal
Kraichtal (sidfränkisch Graichdaal) isch e Stadt im Landchrais Charlsrue z Bade-Wirttebärg. D Stadt het Yywohner (Stand: ).
Lepuix
Gschìcht
S Gebiet um Lepuix hàt ìm Mìttelàlter dr Herre vun Montbéliard ghert und ìsch ìm 14. Johrhundert an d Habsburger kumme. Zàmme mìt em Sundgäu ìsch s mìt em Weschtfälische Frìde 1648 frànzesisch worre. Zitter ànne 1793 hàt s zum Département Haut-Rhin ghert, ìsch àwer 1871 àls Deil vum Territoire de Belfort im Gegesàtz zem iwrije Elsàss bi Frànkrich bliwe.
Kantonsschule
E Kantonsschuel, salopp churz Kanti, isch i verschidene Schwyzer Kantöön de Name für e Mittelschuel, wo vom Kantoon gfüert wird – und au äxplizit dèè Name hät.
Emil Thoma
Lewe
Er het si scho frie fir Bolitik inträssiert un het als Volksverdretter aktiv im bolitische Gschehne mitgwirkt. De Emil Thoma het au als Referent vu de stedtische Theaterkommission z Friburg gschafft.
Sepik
Dr Sepik (dytsch Kaiserin Augusta-Fluss ) isch dr lengscht Fluss uf dr Insle Neiginea (Ozeanie) un mit iber 1100 km Flusslauf ain vu dr fimf lengschte Fliss vu Auschtralie/Ozeanie. Dr Großdail vum Fluss fließt dur d Provinze Sandaun un Oschtsepik z Papua-Neiginea. E chlaine Dail fließt dur di indonesisch Provinz Papua.
Quantenphysik
Under em Begriff Kwantefüsik fasst mä alli Theorie, Modäll und Konzept zämme, wo uf d Kwantehüpothese vom Max Planck zrugggöön. Usserdäm verstoot mä drunder alli Fenomeen und Effekt, wo mä ooni die Hüpothese nit richdig cha erklääre. Im Planck si Hüpothese isch um 1900 nötig worde, wil die klassischi Füsik z. B. bim Beschriibe vom Liecht oder vom Ufbau vo dr Materie an iiri Gränze gstoosse isch.
Sepik
Gschicht
Anne 1935 isch dr Sir Walter McNicoll, dr nei Adminischrator vum Territorium Neiginea dr Fluss ufegraist go di Yyhaimische uns Inland chännezlehre.
Breno
Breno chan folgendes bedüte:
St. Jakob an der Birs
D Laag und dr Naame vom Ort
St. Jakob lit am Dalbediich und an dr Birs, bim ene Flussübergang vo dr alte Verbindigsstrooss vom Elsass über Basel zum Hauestäi und witer ins schwizerische Middelland. E Brugg wird zum erste Mol 1102/03 erwäänt, aber daas isch woorschiinlig ender e Brüggli für Fuessgänger gsi. 1295 het d Stadt Basel de Groofe vo Frohburg s Furt- und Bruggerächt abkauft. D Grundherrschaft het im Chloster St. Alban ghöört, und d Gerichtsbarkäit vo 1383 aa dr Stadt, wo denn 1425 e chli bachab e Brugg us Stäi het lo baue, wo dr Dransbort vo Waare drüüber het chönne. Wäge däm het mä woorschinlig die ursprüngligi Bezäichnig für en Ort, Birsbrugg o. ä., ufgee und mit St. Jakob ersetzt. Dr ersti Beleeg isch us em Joor 1418 as „ze sant Jacob an der Birsse“.
N.B.
St. Jakob an dr Birs sött nit mit St. Jakob an dr Sihl verwäggslet wärde, won e historische Wiiler bi Züüri in dr Geegend vom hütige Stauffacher isch. Es isch liicht si z verwäggsle, wil an bäide Ort im Middelalter e Kapälle und e Siechehuus gstande si und au wil an bäide Ort im Raame vom Alte Züürichrieg e Schlacht gschlaage worde isch: Am 22. Juli 1443 bi St. Jakob an dr Sihl und am 26. August 1444 bi St. Jakob an dr Birs.