cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Numa Droz
Nach Abschluss vo dr Volksschuel hät er e Lehr als Graveur aagfange, hät i siinere Freiziit di alte Schprache schtudiert, isch 1860 Lehrer anere Pension worde, 1864 Redakter vom National Suisse in La Chaux-de-Fonds worde, 1869 Abgeordnete im Grosse Rat vom Kanton, 1871 Mitgliid vom Schtaatsrat und Erziehigsdirekter und 1872 Abgeordnete vo Neueburg im Schtänderat, wo ihn 1875 zu siim Präsident gwählt hät, worauf ihn d Bundesversammlig no i der gliiche Session am 18. Dezember in Bundesrat beruefe hät.
Kaltental
Geografi
Kaltetal leit eschtlich vo Kaufbeire. Vo dr Gmarkung sin 64 % Landwirtschaftsfleche, 29,1 % Wald, 6,2 % Sidlungsfleche un 0,6 % sunschtige Fleche.
Gmoandsdail
Zua Kaltetal gheret d Pfarrderfer Aufkirch und Frankenhofen, s Kirchdorf Helmishofen und d Weiler Eldratshofen, Gerbishofen und Hof.
Fußball-Weltmeisterschaft 1934
D Fuessball-Wältmeisterschaft 1934, ital. Campionato Mondiale Di Calcio, isch die Zweiti ksi und hät vom 27. Mai bis zum 10. Juni 1934 im Königriich Italie und demit erstmals in Europa stattgfunde. D WM isch wäge de propagandistische Werbig für de Faschismus, ähnlich wie bim Hitler die Olympische Sommerspiil 1936, und de Siig vo Italie für vili es inszenierts Spektakel ksi, wo em Benito Mussolini sini Popularität enorm gsteigeret hät.
Saint-Maurice VS
Geografii
Im Taalbode a dr Roone hed dr Barthélémy-Bach e mächtige Schuttfächer gschaffe, wo dr grösser Deil zu Sankt Moritz ghört, dr chlyner uf dr Südsyte zu dr Nochbergmeind Evionnaz. Dr Bärgbach chunt vo dr Oschtflanke vo de Dents du Midi abe. Dr Oschtgipfel vo däm Bärgmassiiv, d Cime de l'Est, isch dr höchscht Punkt vom Gmeindbann vo Sankt Moritz.
Gschicht
Bim hütige Sant Moritz hend d Kelte und denn d Röömer en Ortschaft gha, wo Acauno und spöter Agaunum ghäisse het. Die Schtell isch e wichtige Punkt a dr Stross vo de römische Provinze Gallie und Germaanie übere Bärnhardsbärg uf Itaalie gsi. D Röömer hend dört en Milidäärsposchte higstellt, und bi däm selle im schpoote dritte Joorhundert d Soldate vo n ere Legioon us Ägüpte wägen irem chrischtleche Gloube tödt worde sy. Zwe dervo, dr Felix und d Regula, sind s Taal z duruff und über d Innerschwiizer Bärge gflüchted und z Turicum, also z Züri, und zwe anderi, dr Ursus und dr Victor, z Salodurum, also z Soledurn vo de Röömer gfange gnoo und umprocht worde. Me hed drufabe d Märdürer vo Agaunum gsamthaft als di Thebäischi Legioon vereert. Ire Houptme, dr Mauritius, isch als Häilige beliebt gsi, sid dr Walliser Bischof Theodor syni Gebei im schpoote vierte Joorhundert under em höche Felse bi Agaunum fyrlech no einisch begrabe het. Zu dr Chille mid em Grab sind sider ganz vil Pilger cho.
Kulturgüeter
Mid dr alte Abtei und em Mauritius-Grab isch au dr äinzigartigi Chloschterschatz mid schöne und choschtbaare Sache us dr Antike und em früene Middelalter berüemt.
Wörterbuch der donauschwäbischen Fachwortschätze
Publikation
Vier Bänd sin vereffentligt wore:
Saint-Maurice VS
Iwoner
Quella: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Üsländeraateil ischt 2010 bi 27 % glägu.
Frittlingen
Gschicht
Friddlinga ischt zom erschte Mol gnennt worde em Johr 797.
Bahnstrecke Weil am Rhein–Lörrach
Gschichtè
Mit èm Faarblaanwechsel vom 12. Dezèmber 2004 isch d S5 übber dè Lerracher Hauptbaanhof usè bis uff Steinè volängerèt worrè. Am 12. Juni 2005 isch dè neui Haltepungt Lerrach Dammschtrõß in Bedrièb gnõ worrè.
Kraftwerk Klingnau
Hüt ghöört s Wärch dr Firma Aarekraftwerk Klignau AG, und d Psitzer vo dem Undernääme sind sid 2012 d AEW Energii AG und d Axpo Power AG.
Ignaz Heinrich von Wessenberg
Dr Ignaz Heinrich Karl, Freiherr vo Wessebärg-Ampringe (* 4. Novämber 1774 z Dresden; † 9. Augschte 1860 z Konstanz) isch e römisch-katolische Theoloog un Schriftsteller gsi. I der Zyt vo dr spoote Uufklärig het är e bedütendi Rolle im Kulturläbe und i der Chilepolitik vom düütsche Südweschte gspiilt.
sis Läbe
Wo der Wessebärg no gwüssi für di katolischi Chile obligatorischi Fäschttääg ufghobe un sech bi gmischtkonfessionelle Paar grosszügiger zeigt het as me s gwöönt gsi isch und en Komflikt mit em päpschtleche Nunzius i der Schwiiz gha het, isch das Ganze aber nodisno für konservatyvi Chreft i dr Schwiiz z wyt ggange; und wo dr Theoloog denn ufem Wiener Kongress mit dr Idee cho isch, en düütschi Nazionalkirche yzrichte, isch Füür im Tach gsi. Das alls het me z Rom nid gärn gseh, und so het dr Papscht dr Wessebärg nid as Verwääser fürs Konstanzer Bischtum wellen anerchäne, wo sid der Säkularisazionswälle vo 1803 in ere kritische Laag gsi isch. Dozmol het dr Bischof nümme z Konstanz gläbt, sondern z Meersburg, und i der alte Bischofstadt het er en Verträtter gha, das isch under em Bischof Karl Theodor von Dalberg ebe dr Ignaz Heinrich vo Wessebärg gsi. Wo dr Bischof Karl Theodor gstorben isch, het s Kapitel dr Wessebärg zu däm sym Nochfolger gwählt, aber dr Papscht Pius VII. het die Wahl nid bestätiget.
Ilvesheim
Ilvesheim (pfälzisch Ilwese) isch e Gmai im Rhy-Necker-Chrais z Bade-Wirttebärg. D Gmai het Iiwohner (Stand: ).
Geografi
lvesheim lyt am Necker in dr Metropolregion Rhy-Necker. Nochbergmaine vu Ilvesheim sin Mannheim, Heddesheim, Ladenburg un Edingen-Neckarhausen.
Mittersheim
Gschìcht
Mittesch ìsch zhem erschte Mol gnannt worre ànne 1328 àls Muterchingen (1524: Myttersheim).
Ìm Johr 1766 ìsch d Gmein züe Frànkrich kumme. Vun 1871 bìs 1918 hàt sa zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Sura (Babylonien)
D Akademii
Im Joor 225 het dr Rav Abba Arikha z Sura en Akademii gründet. Bis zum Ändi vom 3. Joorhundert het si e füerendi Stellig gha, isch denn aber vo Pumbedita überdroffe worde. Zur Zit vom Rav Aschi (352–427) het Sura wider an Bedütig gwunne. Noch em Dr Rav Aschi isch äine vo de wichdigste Autore vom Babylonische Talmud gsi und noch sim Dood isch die religiösi Bedütig vo Sura immer chliiner worde. Under de Perserköönig Peroz I. und Yazdegerd II. si d Juude verfolgt worde und d Zaal vo de Gleerte und Studänte het abgnoo.
Saint-Oyens
Sproch un Dialäkt
Dr alt frankoprovenzalisch Patois isch wahrschyns aafangs 20. Jh. uusgstorbe. Ergebnis us dr Volkszellige vu 1990 un 2000, wu zum Dail Lyt Patois as Sproch aagchryzlet hän, gälte in dr Sprochwisseschaft as Artefakt un hän ihre Ursprung ender in statistische Fähler oder ass d Lyt unter „Patois“ ihr Regionalfranzesisch verstehn
Sozialhilfe Basel-Stadt
D Modärnisierig
1867 isch die Freiwilligi Armepflääg gründet worde, wo s Ziil von ere gsi isch, alli Hilfsorganisazioone für Iiwooner und Lüt, wo dur d Stadt räise, z koordiniere.
Molring
Molring (ditsch Molringen) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Département Moselle ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Lothrìnge).
Leinfelden-Echterdingen
Laefälda-Ächdordeng (so regional, iborregional Laefälda-Ächdordenga, amdl. Leinfelden-Echterdingen) isch a Graosa Graessdadd en Bada-Wirddabärg, omiddlbar sidlich vo dor Landeshauptstadt Sduagord uff dor Fildorebene. Ondor de Sdedd em Landgraes Essleng sdåd Laefälda-Ächdordeng an dor faefda Sdell. D Sdadd ghaerd zom Ballongsraom "Middloror Näggor" mid ibor zwåe Milliona Aewonor. Grended ănna 1975 em Rãma vo dor Gmaendereform, hådd Laefälda-Ächdordeng (vo dor Sdaddvorwaldong ond vo de Aewonor gärn "LE" aakirzd) jezzd äbbes ibor 40.00 Aewonor. Endsdanda isch LE aus de vårhär sälbsdendiche Gmaendena Ächdordeng, Laefälda, Sdedda ond Musbärg.
Gmeirot
Bei dor leddsda Kommunalwahl am 25. Mai 2014 hådd-s dees Ärgäbnis gäa:
Luzerner Fasnacht
D Omzüüg
E wytere Höhepunkt vo de Fasnacht esch de «Monschtercorso» drufaben am Güdisziischtigobe. Bi dem nächtliche Omzug louffed alli Lozärner Guuggenmusige, wo sech im Dachverband vo de «Vereinigte» vo Lozärn zämegeschlosse hend, über d Seebrugg ond dur d Altstadt, em Zentrum vo de Schtroossefasnacht. D Reihefolg vo de verschidne Guuggenmusige esch traditionell schtrukturiert, denn die eltere Musige döffed wyter vore lauffe. Zeerscht die, wo im ene Jubiläumsjohr stönd, denn alli em Alter noo. Deby wärded keini odr nur ganz chlyni Wääge mitgfüehrt. Gröösseri hätted i de änge Altschtadtgasse kä Platz. S Monschter esch es einzigs wild-rhythmischs Dröhne vo de Bloos- und Schlagenschtrumänt, ond rondome tanzed e fröhlichi Mönschemängi. D Fasnacht hört met em Aafang vo de Faschtezyt, em Äschlimettwoch, also am Morge noch em Monschtercorso uuf.
Marianne von Werefkin
D Marianne von Werefkin (russisch Марианна Владимировна Верёвкина / Marianna Wladimirowna Werjowkina, wiss. Transliteration Marianna Vladimirovna Verëvkina; * 29. Augschtejul./10. Septämbergreg. 1860 z Tula, Russland; † 6. Februar 1938 z Ascona, Schwiiz) isch e russischi Moolere gsi, wo für e dütsch Expressionismus Usserordentligs gleistet het.
Friedenspreis des Deutschen Buchhandels
Dr Friidesbryys wird vum Berseverain vum Dytsche Buechhandel vergee un isch mit eme Bryysgäld vu 25.000 Euro dotiert. D Ehrig im Ramme vu dr Frankfurter Buechmäss, dr greschte Buechmäss vu dr Wält, isch mit ere internationale Publizitet verbunde.
Kraftisried
Gmoandsdail
Zua Kraftesried gheret s Dorf Schweinlang und d Weiler Berleberg, Raiggers und Westerried.
Reinach BL
Riinech (BL) (hochdütsch Reinach) (in Basel bekannt als Ryynach) isch e bolitischi Gmeind im Bezirk Arlese vom Kanton Basel-Landschaft in der Schwiiz.
Gschicht
Riinech isch es wirtschaftligs Zäntrum worde, Sitz vo der Amtsschaffnerei und het s Frucht- und Salzmagazin vo beide Vogteie Birseck und Pfäffige gha.
Conters im Prättigau
Gschicht
Cunters isch anne 1290 s erschte Mol im enä Dokumänt gnänt.
Bayerisches Wörterbuch
Materialgrundlag
Im Prinzip lyt em Werterbuech e abgschlosse Belegkorpus zgrund, wu aber im Ramme vu dr Megligkeite no ergänzt wird. No dr Sichtig vum bishärige Belegmaterial folgt e Ergänzigsumfrog mit ere „Werterlischt“ an uugfehr 550 Sammler z Bayern.
Weimar
Geografii und Funkzioon
Es isch e Middelstadt und lit am ene Booge vo dr Ilm südöstlig vom Ettersbärg, wo mit 478 Meter dr höggst Punkt im Thüringer Becki isch. D Stadt het öbbe 65'000 Iiwooner (2021) und isch noch Erfurt, Jena und Gera die viertgrössti Stadt z Thüringe.
Geschichte der Juden (Spätantike)
Diaspora
Sit em babylonische Exil het s groossi jüdischi Gmäinde in vile Metropole im Oriänt und im ganze Middelmeerruum gee: vor allem in Babylon, Antiochia, Alexandria und Rom. Si häi us de Juude bestande, wo dur Exilierige und Ufständ verdriibe und verschleppt worde si, zämme mit Proselyte und Konvertierte. Si häi die jüdischi Diaspora ooni Häimetland bildet, häi aber dr Tämpel z Jerusalem as religiöses Zentrum anerkennt, bis dass dä im Joor 70 zerstöört worde isch.
Noch de letschte jüdische Ufständ im Land Israel häi e Hufe verfolgti Juude z Babylon Zueflucht gsuecht. Dört het en Exilarch die autonomi jüdischi Kolonii verdräte gegenüber de Herrscher vo de Parther und de nöipersische Sassanide noch ene, wo d Erzfind vo Rom im Oste gsi si. D Juude si aber mänggisch au dört verfolgt worde, zum Däil us religiöse Gründ (bsundrigs in dr Früezit vom Sassanideriich, wo zoroastrischi Briester Iifluss uf e Groossköönig gha häi), spööter aber vor allem us politische Gründ, wil s do und dört zu Übergriff vo Juude uf zoroastrischi Briester cho isch oder si in de Dronkämpf die falschi Site understützt häi. D Juude häi aber wääred de römisch-persische Chrieg witer zu de Perser ghalte; die jüdische Gmäinde in Persie (vor allem in Mesopotamie) si denn au ufblüet und z Sura und Pumbedita isch schliesslig dr babylonisch Talmud entstande. D Juude in Persie häi aber mänggisch au bi christefindlige Maassnaame vo de Groossköönig mitgmacht, wo e Resultat vo dr Entwigglig vom Christedum im Römische Riich gsi si, wo s Christedum sit em 4. Joorhundert gförderet und schliesslig zur Staatsreligion gmacht worde isch.
D Konsolidierig noch em Verlust vom Tämpel
Er het von ene d Erlaubnis überchoo, e Leerhuus (beth midrasch) z Jawne – in dr Nööchi vom hütige Tel Aviv – z gründe. Das het er zum ene Zentrum vom palestinische Judedum usbaut, wo noch em Machtverlust vo de Sadduzäer Ufgoobe vom Sanhedrin übernoo het. Eso het er d Kontinuität vo dr gsamtisraelitische religiöse Rächtsprächig bewaart. Mit Hilf vo de kultkritische Brofetie vom Amos und Hosea het er brobiert, sini Glaubensbrüeder z überzüüge, ass s Ändi vom Tämpelkult nit s Ändi vom Judedum müess bedüte.
D Mischna
Um s Joor 100 häi d Farisäer, wo denn dr Doon aagee häi, dr Tanach scho kanonisiert und alli Richdige, wo wääsentlig doodrvo abgwiche si, us em Juudedum usgschlosse, vor allem dr Hellenismus, dr Gnostizismus und s Christedum. Die verschiidene Leerhüüser häi sit öbbe 100 v. d. Z. scho agfange, die mündlige Usleegige vo dr Tora (Halacha) z sammle und ufzschriibe.
René Schweizer
D Anekdote, wu im Basler Volksmund am wyteschte verbraitet isch, handlet dodervu, ass er am Barfiesserblatz sy Verstand verlore ghaa het – „är isch rot mit geele Dupfe un lost uf dr Name Erwin“ –, un ass s Fundbiro dodruf e Verluschtaazaig uusgstellt het.
Wilhelm Tell (Schiller)
Erschtdr Uffzug
Em Gessler seine Helfer wellet em jonga Melchtal seine Ochsa pfenda. Der abr setzt sich zor Wehr. Zor Strôf lôôt dr Vogt em Melchtal seim Vadder d Auga ausstecha. Bevor se abr da jonga Melchtal vrhafda kennet, haut der ab ond fendet Ondrschlupf beim Walter Fürst, em Tell seim Schwiigervadder. Dr sell, dr Staufacher ond dr Melchtal schweeret, en ihre Kandeen fir-an Uffstand zo werba.
Wörterbuch der deutsch-lothringischen Mundarten
Verfasst wore isch lothringisch Werterbuech vum Michael Ferdinand Follmann.
Altenburg-Rheinau
Gschicht und Archäologii
Im End vom 2. vorchristliche Joorhundert isch östlich vom hütige Dorf Alteburg e Wall, d »Schanz«, miteme Grabe baut wore, so ass 233 Hektare Land uf em Schwoobe gschützt gsii sind. D Sidlig isch unmittelbar südlich vom 800 Meter lange Wall gstande, miteme Abstand vo 60 Meeter. De grösser Tail vom Schwoobe isch nöd verbaut gsii. Ganz im Süüde sind am Rhii no Spuure vomene zwaite Wall. Fundstugg zaiget e regi Handelstätigkait aa und offesichtlich sind im Oppidum nöd nu Münze gschlage wore, sondern Schlacke und Halbfabrikat düütet druf hii, as Bronze verarbaitet woren isch.
Schoner
Zwäimaster, wo dr hinderi Mast dr chliineri isch, häissen im Gegesatz zum Schoner Ketsch oder Yawl.
Postleitzahl (Österreich)
Sit Septembér 2009 bschtòt uff dè Websitè vo dè Öschterrychischè Boscht AG d Möglichkeit, mittels èrè detaillyrtè Online-Suèchfungtion nõch Boschtleitzaalè un dè dèzuèghörigè Ortschaftè mit irè „Bschtimmungsörter“ z suèchè; für d Suèchi innerhalb vo größerè Städt isch sèlli abber kaum bruuchbar. Ußerdèmm stön aktuèlli Lischtè vo allnè Boschtleitzaalè (inkl. Boschtfach- un Sondernummèrè) bzw. allnè Ortschaftè (inkl. PLZ un Bschtimmungsort) als Excel-Tabellè zum koschtèfreyè Download parat.
Uusschprõch
Bim Uusschprèchè von èrè Boschtleitzaal wörrèd meischtens zèrscht diè èrschtè beidè Stellè als Zaal un dènõch diè letschtè beidè Stellè als Zaal gnennt. (z. B.: 1011 Wyn = zehn-elf Wyn, 3333 Böhlerwärch = dreièdryßg-dreièdryßg Böhlerwärch, 9900 Liènz = nüünènünzg-null-null Liènz)
Sonderbrièfmarkè
D Yfüürung vo dè neuè Boschtleitzaalè am Aafang vum Johr 1966 isch wiè è bedütsams Ereignis aagluègt worrè, sèllèwäg hèt diè Öschtrychischi Boscht uss sèllèm Aalass è Sonderbrièfmarkè usègää, wo am 14. Jänner vo sèllèm Johr zèrschtmòl usègää worrè isch. Si zeigt uff gäälem Grund è eifachi, grau-wyyßi phǜsischi Chartè vu Öschtrych, wo d Leitzonèziffèrè vo dè Boschtleitzaalè mit èrè rotè Schrift un drei Püngtle nõch dè geographischè Regionè aagordnèt sin. Dè Nennwärt isch 1,50 Schilling gsi, wa im gängigè Wärt dörtzmòl entschprochè hèt.
D Ufflaag abber hèt sich uff 30 Mio. Stugg beloffè, wa öppè im Zeefachè vo dè üblichè Ufflaagèhöchi von èrè Sondermarkè glych chò isch. Dè Entwurf isch vom Karl Geßner chò. Dõdemit isch für dè Gebruuch vo Boschtleitzaalè gworbè worrè un d Zonè-Nummeryrung iiluschtryrt worrè.
Kerns
Gschicht
Ds Fraiweschimmrächt hed d Gmäind Chärns (uf Gmäindsäbeni) erscht am 30. Novämber 1980 igfiärd – ganz im Gägäsatz zur katolischä Chilägmäind, wo 1969 im Kantoon ä Vorriiterrollä ubernu hed. Vilicht hed dä koservatiivi Zug vo de ländlich präägte Chärnser drzuä gfiärd, ass diä anderä im Kantoon immer ai ächlii uber sii gschpettled hend. So hed i dä 1970er Jaar p Fraag «Chuisch vo Chärns?» under jungä Liit eppä gmäind «Läbsch nu hinderem Moond?» oder gar «Schpinnsch?»
Meistersinger
D Mäistersinger (au Meistersänger) si bürgerligi Dichter und Sänger im 15. und 16. Joorhundert gsi, wo sich zunftartig zämmegschlosse häi. D Dichdige und Melodie vom Mäistersang (oder Mäistergsang) si vom Minnesang cho und häi stränge Regle gfolgt. Die mäiste Künstler si Handwärksmäister gsi, aber au Briester, Leerer und Juriste häi drzue ghöört.
Die künstlerischi Organisazioon
D Lieder häi e fests Schema gha, d Barform: Stolle-Stolle-Abgsang. Hüfig isch au d Sonderform vom Reprisebar A A B A vorchoo, wo dr Stolle ganz oder zum Däil am Ändi vom Abgsang widerholt worde isch.
Herusragendi Mäister
D Mäisterlieder si in öbbe 120 Handschrifte us em 15. bis 19. Joorhundert überliiferet. D Kolmarer Liederhandschrift (Mainz um 1480) enthaltet öbbe 900 Liedertext und 105 Melodie. Äigentlig isch d Publikazioon vo Mäistergsäng nid erwünscht gsi, aber si häi vil bi dr Überliiferig von Volkslieder biidräit, z. B. im Lochamer-Liederbuch um 1450.
Backnang
Geografii
Baggnang håd Ãdåel an de Naturraem Schwäbisch-Frenggischor Wald ond Näggorbegga. . S leid am eschdlicha Rand vom Näggorbegga enn dor Baggnangor Buchd, må vo dor Murr durchflossa wird. Dui laofd vomm Nordoschda aus durchs Gebiid vo dor Sdadd ond drähd nå ge Siidwäschda. Enn dor Kärnsdadd sälbor machd se deidliche Schlåefa. D Aldsdadd vo Baggnang leid siidlich vomm-a Boga vo dor Murr.
Aus dor Gschiichd
Baggnang wird s aersde Mål erweend ănna 1067 als Baccananc. D Sdadd ghaerd wia s ganze Ommland zomm Aldwirrdabärgischa Gebiid.
James Cook
Die zwäiti Südseeräis (1772–1775)
D Räis het am 13. Juli 1772 z Plymouth aagfange. Dr Cook het Kurs uf Kapstadt gnoo, isch Ändi Oktober dört aachoo und het e dreiwüchigi Pause gmacht und isch denn zum Kap Circumcision uf öbbe 54° Süd witergfaare. Säll Kap isch drissig Joor vorhär vom Charles Bouvet entdeggt worde, wo s für e Vorgebirg vo dr Terra Australis ghalte het.
Wil dr Südwinter nööcher choo isch, isch dr Cook denn uf d Droope zue gfaare. Am 2. August isch er in dr Nööchi vo dr Posizioon gsi, wo dr Carteret für Pitcairn aagee het, aber d Insle isch niene umewääg gsi. Uf dr HMS Adventure het s wider zwanzig Fäll vo Skorbut gee. Dr Cook het Kurs uf Tahiti gsetzt und isch dört am 17. August aachoo.
Die dritti Südseeräis (1776–1779/1780) und dr Dood vom Cook
Dr Lütnant Charles Clerke het s Kommando über d Expedizion und über d Resolution übernoo, d Discovery het er sim Lütnant Gore überloo. Dr Clerke isch schlau gnueg gsi, zum nid brobiere sich z räche. Dank dr Vermiddlig vom ene Briester und eme Soon vom Köönig het er wenigstens e baar Körperdäil vom Cook und vo de Seesoldate zruggüberchoo. Das het bis zum 20. Februar brucht, wil d Liiche in Stück verschnitte und an verschiideni Familie verdäilt worde si. Zum Däil si si au verbrennt worde. Das isch bi de Hawaiier e Dradizioon gsi, zum e Höiptling noch sim Dood z eere und z begraabe. Dr Cook isch dank ere alte Brandwunde an sinere rächte Hand identifiziert worde. Am 21. Februar isch für in in dr Bucht e Seebestattig abghalte worde. Am Daag druf si d Schiff abgfaare.
Burg Hohenzollern
Lag
D Gipfelburg lyt uf em 855 Meter hoche, isolierte, prominänte Bärgchaigel vum Hauezollre, im Dialäkt hite no dr Zollerberg oder churtz dr Zoller gnännt. Är isch e Zygebärg, em Drauf vu dr Schwebische Alb vorglageret un git dr geograische Region dr Name, dr Zollernalb.
Di dritt Burg
D Burg in ihre hitige Form isch e Böuwärch vum renommierte Berliner Architäkt Friedrich August Stüler, wu anne 1842 as Schueler un Noofolger vum Karl Friedrich Schinkel zum Architäkt vum Chenig ernännt wore gsii isch. Si giltet as typische Verdrätter vu dr Neigotik im dytsche Sprochruum. Di yydrucksvolle Uffahrtsaalage het dr Ingenieur-Offizier Moritz Karl Ernst von Prittwitz entworfe, wu dertemol as dr fierend preußisch Feschtigsböumaischter gulte het. Di bildhauerische Arbete stamme vum Gustav Willgohs.
Ladenburg
Wahle
Ergebnis vu dr Landdagswahle syt 2006: 1 2006: WASG, syt 2011: Die Linke
Dialäkt
Dr Dialäkt vu Ladenburg ghert zum Pfälzisch.
Momersdorf
D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Heidi (1952)
1955 ischt mit de gleiche Hauptdarsteller ondrem Titl Heidi und Peter a Fortsetzong entstanda, desmol als Farbilm.
En Frankfurt
Je lengr d Heidi en Frankfurt ischt, omso graißer wuud ihr Hoimweh. Des goht sogar so weit, dass-se bei Naacht em Schlof em Haus romgoischdret ond Fiabr griagt. Em Hausarzt bleibt nix andrs ibrig, wia em Sesemann zo rôda, des Mädle wiidr zruck en d Schweiz fahra zo lau.
Grüsch
Geografy
Dr Gmäindbann goot im Noorde bis zu de Bärge Sassauna, Pfäwi und Gyrespitz ufe und im Süüde bis zu dr Mittagplatte ob Valzaina und zum Cyprianspitz.
Gschicht
Fanas isch anne 1224 s erschte Mol im ene Dokumänt gnänt, Grüsch öppe 1340 und Valzaina anne 1367.
Gosheim
Gausa (amtlich Gosheim) ischt a Gmoed em Landkroes Duttlinga en Bade-Wirttebärg. D Gmoed hot Eiwohner (Stand: ).
Gschicht
Gausa ischt zom erschte Mol gnennt worde em Johr 1295 als Gossheim. Wia au andre Ortsname, wo uf -heim bzw. -a enda, ischt da Name Gausa vumena Maa ussem Friamittelalter mit em Name Gôzzo abgleitet worda.
Klassifikation der Austronesischen Sprachen
]]
Jakobsweg
d Jakobsweg em Allemannischa
En Schwoba hods en Weg vo Ulm ibr Oberdischenge, Äpfenga, Bibra, Schdõẽhausa, Waldsee, Wãẽgaade, Raveschburg, Brochazell ond Markdorf noch Konschdanz gohd, mo vo Gunzahausa, Rodaburg beziehongsweis vo Augschburg komma duad.
En dr ledscha Zeid hod s Pilgra neue Aaschdös griagd ond neie Weg sen zua de hischdorische Weg drzua komma:
Moncheux
Moncheux (ditsch 1915–18 Monchern, 1940–44 Mingen) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Département Moselle ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Lothrìnge).
Lamerdingen
Wahla
Ergebnis vo dr Landdagswahla seit 1986:
Bünzli
Familiename
De Familiename Bünzli isch im Züri-Oberland scho syt Jarhunderte dihäime.
Friedrich Alfred Schmid Noerr
Lääbe un Wärch
Em Schmid Noerr sy Suhn Gunzelin Schmid Noerr isch au Brofässer fir Filosofy.
Keplersche Gesetze
1. Zwäi ellipseförmigi Umlaufbaane, Brennpünkt F1 und F2 für e Blaneet 1, F1 und F3 für e Blaneet 2. D Sunne (sun) in F1.
3. Groossi Halbaggse a1 und a2. D Umlaufzite vo de Blaneete 1 und 2 verhalte sich wie a13/2 : a23/2.]] Die drei Gsetz vom Kepler si noch em Astronom und Naturfilosof Johannes Kepler benennt. Er het die fundamentale Gsetzmäässigkäite für d Umlaufbaane vo de Blaneete um d Sunne gfunde, won er si in Bezug brocht het zun ere gsuechte Harmonik und d Abwiichige vom Mars von ere Kräisbaan mathematisch analüsiert het. D Setz beschriibe d Beweegig vo ideale Himmelskörper.
Jakob Stämpfli
Nach siim Uusscheide us em Bundesrat isch er vo 1865 bis 1878 Präsident vo dr sogenannte Eidgenössische Bank gsii, dr Vorläuferin vo dr Schwiizerische Nationalbank. 1872 isch er vom Bundesrat zum Mitgliid vom internationale Schiedsgricht i dr Alabamafrage ernännt worde.
Nischenbrunnen am Nadelberg
Ursprünglig isch dr Brunne zmidzt uf dr Strooss gstande. Wo denn aber dr Verkeer gröösser worde isch, het s immer wider emol en Umfall gä und dorum het mä dr Brunne zwüsche zwäi Hüüser verschoobe. Wo denn dr Bsitzer vo dere Parzälle dört het welle baue, het er d Bauerlaubnis nume bechoo, wil er s Huus ume Brunne ume baut het und sich um d Gipsdecki über em Brunne wurd kümmere. Er het aber d Figur von ere Magd, wo bis 1844 uf em Stock gstanden isch, mit dr Urne ersetzt.
Laudenbach (Bergstraße)
Gmaigliderig
Zue Laudenbach ghere kaini wytere Ortsdail.
Verwaltig
Laudenbach het e Verwaltigsgmainschaft veryybart mit dr Stadt Hemsbach
Gunningen
Wahla
Ergäbnis vo de Landdagswahla seid 2006: 1 2006: WASG, seid 2011: Die Linke
Kronwicken-Dickkopffalter
Jooreszyklus
D Raupe öberwinteret und verpuppt sich denn im Früelig, ooni vorene z fresse. De Falter schlüüfft im Mai und paart sich. D Aier wered uf de Blattobersiite ainzeln abglait und d Raupe schlüüffed noch zwoo Wuche. Si sind nachtaktiv. Im Augste bauet si us Fäde e Nest zom öberwintere.
1994
gstorbe
Datum nit bekant:
Safiental
S Safietal (hochdütsch Safiental, rätoromanisch ) isch e Tal im Kanton Graubünda.
Prosa
Ursprünglig het mä dr Begriff vo dr Prosa as Bezäichnig für wüsseschaftligi Schrifte verwändet, zum Bischbil in dr Gschichtsschriibig, dr Filosofii oder in de Naturwüsseschafte, und au für schriftligi Notize im Gegesatz zur Dichdig, wo bis ins 18. Joorhundert mäistens in Värsform verfasst und mündlig ufgsäit worde isch.
Weblingg
Prosa. Uf: buecher-wiki.de. Abgrüeft am 24. Merz 2014.
Max Haufler
Dr Max Haufler (* 4. Juni 1910 z Baasel; † 25. Juni 1965 z Züüri) isch e Schwizer Schauspiiler und Mooler gsi. Näben em Emil Hegetschweiler, em Heinrich Gretler, em Alfred Rasser, em Schaggi Streuli, em Ruedi Walter und dr Margrit Rainer het er zu de groosse Dütschschwizer Volksschauspiiler vo sinere Zit ghöört. Wie dr Sigfrit Steiner isch er au as Filmreschissör und Dräibuechautor bekannt gsi. Vor sinere Filmlaufbaan isch er e Kunstmooler gsi.
Lääbe und Wärk
Dr Haufler isch e Soon vom Schwizer Glaasmooler Fritz Haufler und dr Italiäänere Anna Artaria gsi. Si Unggle isch dr Paul Artaria gsi. Noch dr Schäidig vo sine Eltere isch d Mueter mit iim und sinere jüngere Schwöster Esther 1917 uf de Monte Verità in dr Noochberschaft vom Hermann Hesse züüglet. Spööter si si uf Agnuzzo, wo si Mueter e chliini Bangsion gfüert het und dr Haufler uf d Schuel het chönne. Dr Haufler het sich scho mit zwölfi welle umbringe. Mit sibzääni het er sich sälber s Moole biibrocht und gliichzitig Underricht bim Paul Camenisch gnoo. 1928 het er zum erste Mol sini Bilder usgstellt und isch e Fründ vom Coghuf worde.
Gleichung
Tüpe vo Gliichige
Gliichige wärden in vile Zämmehäng verwändet; und doorum git s verschiideni Möögligkäite, wie mä Gliichige noch underschidlige Gsichtspünkt duet iidäile. E Gliichig cha mäistens zu meerere sonige Grubbe ghööre. So macht s zum Bischbil Sinn, wemm mä von eme Süsteem vo lineare parzielle Differenzialgliichige schwätzt.
Vers
Die abstrakti Form vo dr Folg vo de Värselimänt (wo sich widerhole) wird as Värsform bezäichnet. Drbii muess mä underschäide zwüsche dr Värsform as Bezäichnig für e bestimmti rhüthmischi Struktur und dr Värsform as Bezäichnig für s Resultaat vo dr Versifikazioon, das häisst dr rhüthmische und lutlige Gstaltig vom ene Teggst wobii d Vorgoobe erfüllt müesse si wo für Värs, Stroofe und s Gedicht as Ganzes gälte. Gröösseri Grubbe vo verwandte Värsforme bzw. Värsmaass wärde gläägentlig au as Värsgattig bezäichnet, zum Bischbil dr freiji Värs oder in dr antike Metrik d Grubbe vo de äolische Värsmaass.
Die schematischi Daarstellig vo dr Värsform mit Hilf von ere gäignete metrische Notazioon häisst Värsschema. Zum Bischbil wird en antike Hexameter, wo us säggs Daktylus bestoot, öbbe eso daargstellt: — ‿ ‿ | — ‿ ‿ | — || — ‿ ‿ | — ‿ ‿ | —
Grafschaft Pfirt
D Groofschaft Pfirt isch im 11. Joorhundert us dr Herrschaft über d Burg Pfirt entstande. Ihre Hauptort isch Pfirt (frz. Ferrette) gsi. D Groofe vo Pfirt si d Herre über s südlige Oberelsass gsi. 1324 isch d Groofschaft zu de Habsburger choo, wo d Erbin Johanna vo Pfirt dr Albrächt II., Herzoog vo Östriich ghürootet het. Dr Bischof vo Basel het em s Lääche formell im Joor druf (1325) übergee. D Groofschaft Pfirt isch under em Friedrich IV. mit em leere Hoosesack zämme mit em Tirol und Oberöstriich im Bsitz Vorderöstriich vo de Habsburger ufgange. Im Westfäälische Friide isch Pfirt 1648 as Comté de Ferrette ans Köönigriich Frankriich gfalle.
Halle (Saale)
Halle isch dr Sitz vo äinere vo de eltiste Universidääte z Dütschland, der Martin-Luther-Universität Halle-Wittenberg, und vo dr Burg Giebichenstein Kunsthochschuel. In dr Stadt isch au die Nazionaali Akademii vo de Wüsseschafte dehäi, d Leopoldina, und d Kunststifdig vom Bund, wo für d Bundesrepublik Dütschland die nazionaali Wüsseschaft und die dütschi Kultur im Usland verdräte. Im Stadtgebiet befinde sich e Hufe kulturelli und museali Iirichdige, wie d Stifdig Moritzburg oder s Landesmuseum für Vorgschicht. Dr Weinberg Campus isch e wichdigs Technologii- und Gründigszentrum in de Nöije Bundesländer.
Müllheim im Markgräflerland
Allgmeins
<poem style="margin-left:2em;"> Z Mìlle an de Bost, Dausigsappermost! Drinkt me nìt e güete Wii! Goht er nìt wie Baumööl ii, z Mìlle an de Bost! (in: „Der Schwarzwälder im Breisgau“)
Gschicht
Schù ìm Mìttelalter isch vù-ne-re Schüel d'Reed ùn au hǜt isch Mìlle no güet mìt alle Arte vù Schüele ussgstattet.
Münsterhügel (Basel)
Im Middelalter
D Siidlig uf em Hüügel, aber au unde am Rhii und am Birsig het sich im früeje Middelalter langsam witer entwigglet. Im sibte Johrhundert isch Baasel ä Bischofssitz worde und 1010 het mä uf em Münsterhüügel e nöis Münster afo baue. Es het sich denn e Drennig vo de Bevölkerigsgrubbe ergee, uf em Hüügel häi eender d Elite gwoont und d Handwärker eender unde em Birsig nooch, wo si däm si Wasser häi chönne usnütze. Die erschti Schdadtmuure, wo um 1100 baut worde isch, het nid nume dr Münsterhüügel umfasst, sondern au d Hüüser uf bäide Site vom Birsig.
Wähe
Rezept vu Stette
Obschtwaie: Eier trenne, Eiwiis schlaa, Eigelb mit Suurrahm vermische. Fuer alli Obschtwaie 2 Eßl. Zucker (bis uf arg suures Obscht z. B. Rhabarba, do nimmt ma 3) zum Eigelb dazue un vermische. Bäbble ufm Obscht verdeile.
Bache:
Ulrich Ochsenbein
De Ulrich Ochsenbein (* 24. November 1811 z Schwarzenegg, Kanton Bern; † 3. November 1890 z Port BE), isch en Schwiizer Politiker gsii.
Er isch de Freisinnige und Radikale zuegrechnet worde, us dene ihre Reihe isch später d FDP hervorgange.
Engelhard (Roman)
Dr „Engelhard“ isch e Roman vom Konrad vo Würzburg, won en vermuetlig um 1273/74 verfasst het. Er bestoot us 6504 Värs und handlet vo dr Fründschaft zwüschen em Engelhard und em Dietrich. Usserdäm wird über d Liebi zwüschen em Engelhard und dr Engeltrud verzelt, mä cha dr Roman doorum au as „Minneroman“ lääse.
Gemeindeverwaltungsverband
Wo gits sie?
Als Biispiel: Verwaltigsgemeinschafte (VVG) un Gemeindeverwaltungsverbänd (GVV) im Landkreis Lörrach
T
S T (chlei: t) isch de 20. Büechstabe vom latynische Alphabet und e Konsonant. De Büechstabe hät an (hoch-)dütsche Tektscht e durchschnittlige Adeil vo 6,15% (Platz 7). Im Alemannische bezeichnet mer demit eine vo de Lut. Im IPA stoht s <t> für de stimmlos alveolar Plosiv.
Juni
Er hät 30 Täg und beinhaltät dä Tag vode Sunnäwändi (21. Juni, abhängig vodä Himmelsmechanik au am 20. odär 22. Juni möglich), dä dä längscht Tag mit dä kürzischte Nacht vom Jahr isch. Er isch nach dä römischä Göttin Juno, dä Gattin vom Göttervater Jupiter, Göttin vode Ehe und de Beschützerin vo Rom. Dä alt dütsch Monätsnamä isch Brachet oder Brachmond, da ide Drüüfälderwirtschaft vom Mittelalter i dem Monat d' Bearbeitig vode Brache aagfange hät. I Gärtnerchreis spricht mä au vom Rosämäntig, da d' Rosäblüätä im Juni ihre Höhäpunkt erreiched. Im Römischä Kaländär isch dä Juni urschprünglich dä viärti Monät gsi und hät 29 Täg gha.
Engelhard (Roman)
Inhalt
S zwäite Motiv isch d Minne zwüschen em Engelhard und dr Engeltrud, wo d Dochder vom Köönig isch. Bis iiri Liebi erfüllt wird, müesse si Broobe bestoo, äini drvo isch d Opferig vo iire Chinder.
T
Ins griechische Alphabet isch de Büechstabe als Tau uffgnoh worre. D Grieche hän sälli Form verwändet, wo s Taw uff de Spitze stoht. Scho im Friehgriechische isch aber de Querbalke bis an d Spitze vom Büechstabe gwandert.
D Etrusker und noch ne d Römer hän de Büechstabe als <T> übernoh. Si hän de Lutwert und s Ussehe nit verändert.
Hemera
D Hemera isch d Personifikation vum Tag in de griechisch Mythologii. D Hemera isch d Tochter vum Erebos un de Nyx. Sie kummt jede Morge vun de Unterwelt ruff.
SBB Re 460
Gschicht
Schu i de Sibzgerjahr het mer studiert, wie mer chännt ä Hochgschwindigkeitsloggi konschtruiere, doch d' Zyyt isch duezmal nuch nüd riif gsii. S'isch d'r Schwiizerische Loggi- und Maschinefabrigg (SLM) in Winterthur und de Brown, Boveri & Cie in Badä g'lunge, im Uuftrag vu de SBB ä Schnällzugsloggi für 160 Stundekilometer z' buue. Vier Prototype sind im Zwäienachzgi als SBB Re 4/4 IV abglifered wordä. D' Teschtergäbnis sind aber wiitgehend unbefridigend gsii, und so isch's nur bi denä vier Prototype blibe. Nur im Wallis, uf 're schnuergrade Streggi het mer chänne primär mit 160 Stundekilometer fare.
Schulamit Aloni
D Schulamit Aloni (* 29. Nüvämber 1928 z Tel Aviv; † 24. Januar 2014 z Kfar Shmaryahu) isch en israelischi Rächtsaawältin, Menscherächtspolitikere, Schriftstellere und Politikere gsi.
Antoninus Pius
Dr Antoninus Pius (* 19. Septämber 86 bi Lanuvium; † 7. Merz 161 bi Lanuvium) isch vom 10. Juli 138 bis zu sim Dood dr Kaiser vo Rom gsi. Er isch dr viert vo de säggs Adoptivkaiser gsi und dr Gründer vo dr Antoninische Dünastii. Si Geburtsnaame isch Titus Aurelius Fulvus Boionius Arrius Antoninus gsi. As Kaiser het er sich Titus Aelius Hadrianus Antoninus Augustus Pius gnennt.
(15) Eunomia
D' (15) Eunomia isch e Asteroid vum Hauptgürtel, wo am 29. Juli 1851 vum Annibale de Gasparis as fuffzehnter Asteroid entdeckt worre isch. Daift worre isch dr Himmelskörper uf d'Eunomia, eini vu dr Hore gnennte Döchter vum Zeus un vu dr Themis us dr grichische Mythologi
Mondorf (Lothringen)
D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Gschìcht
Munnerëf hàt friejer züe dr luxemburgisch Gmein Munneref (dt. Bad Mondorf, frz. Mondorf-les-Bains) ghert. Ànne 1769 ìsch dr Siddeil vun dere Gmein züe Frànkrich kumme, dr Norddeil ìsch luxemburgisch blìwe. Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
(15) Eunomia
In 6 Stunde un 5 Minüte rotiert si um die eige Ax.
Monneren
Monner (lothrìngisch; frànzeesch Monneren, ditsch Monneren) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Département Moselle ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Lothrìnge).
Cosmus Freuler
Trukti Sache
Byschpiil vo de Schrifte, wo i dr Truckery vum Freuler usechuu sind:
Shia LaBeouf
Dr Naame
Saide isch dr Familienaame vo dr Mueter und dr Familienaame LaBoeuf het er vo sim Vater, won e Cajun isch.
Lobbach
Wahle
Ergebnis vu dr Landdagswahle syt 2006: 1 2006: WASG, syt 2011: Die Linke
Ostfildern
Sdaddglidorong
Osdfildra sezzd isch zsẽma aus die viir frijor sälbsdendiche Gmaendena Kemnat, Nälleng, Ruit ond Scharnhausa. Em Sdaddgebiid wärded offiziäll seggs Sdadddåel ondorschiida: Kemnat, Nälleng, Parksiidlong (uff Nällenogr Gebiid gläaga), Ruit, Scharnhausa ond Scharnheisor Park (ao uff Nällengor Gebiid gläaga).
Wilhelm Wiget
s Lebe
De Wilhelm Wiget isch em 21. Märze 1885 z Tägersche as Soo vom Realschuelleerer Albert Wiget uf d Welt choo. Er isch z Herisau uufgwachse. Nochdem er s Gymi z Sanggale abgschlosse hät, hät er vo 1905 bis 1910 a de Universität Zöri bim Albert Baachme Germanistik gstudiert, denäbet ono Anglistik und Psychologii. Uf Aaregig vom Albert Baachme hät er aafange im Toggeborg Sproochmaterial sammle, zom de Toggeborger Tielekt gnauer z erfasse, und hät 1910 promoviert mit em Werch Die Laute der Toggenburger Mundarten, wo 1916 als Band IX vo de Beiträge zur Schweizerdeutschen Grammatik osechoo isch. Noch em Studium isch er – as Noochfolger vom Hermann Blattner – vo 1910 bis 1913 Redakter bim Schwizerische Idiotikon gsii und hät wäred sinene Summerferi witters Material im Toggeborg gsammlet.
Saubraz
Sproch un Dialäkt
Dr alt frankoprovenzalisch Patois isch wahrschyns aafangs 20. Jh. uusgstorbe. Ergebnis us dr Volkszellige vu 1990 un 2000, wu zum Dail Lyt Patois as Sproch aagchryzlet hän, gälte in dr Sprochwisseschaft as Artefakt un hän ihre Ursprung ender in statistische Fähler oder ass d Lyt unter „Patois“ ihr Regionalfranzesisch verstehn
Irndorf
Irndorf (amtlich Irndorf) ischt a Gmoed em Landkroes Duttlinga en Bade-Wirttebärg. D Gmoed hot Eiwohner (Stand: ).
Großmacht
Hüt werdet allgemein Staate als Grossmächt bezeichnet, wo en ständige Sitz im Sicherheitsrot vo de Vereinte Natione händ. Japan und Dütschland, wo bis zum Ändi vom Zweite Wältchrieg Grossmächt ksi sind, beaaspruche hüt wie au Indie und Brasilie e Sitz im Sicherheitsrot, und chönne so als potenzielli Grossmächt aagluegt wärde.
Yannick Buttet
Bolitik
Dr Buttet het Yysitz in dr Kummission fir Umwält, Ruumblanig un Energy un dr Redaktionskummission ghaa. Syni bolitische Schwärpinkt ligen in dr Regional-, Sozial-, Verchehrs-, Familien- un Jugedbolitik.
In Novämber 2017 isch dr Buttet im Zug vu Vorwirf wäge Stalking un sexuäller Beleschtigung as Vizebresidänt vu dr Schwyzerische Offiziersgsellschaft un dr CVP Schwyz zruggdrätte, d Staatsaawaltschaft vum Kanton Wallis het wäge Verdacht uf Neetigung e Strofverfahren ufgmacht. Am 17. Dezämber 2017 isch dr Buttet au as Nationalrot zruggdrätte.
Dr Buttet isch ghyrote, het zwai Chinder un läbt mit syre Familie z Collombey-Muraz. In dr Schwyzer Armee isch er Oberschtleutnant (zurzyt suschpändiert).
Terra Australis
Au dr Abel Tasman het zerst glaubt, er chönni s umbekannte Südland finde. Er het aber 1642 mit sinere Entdeckigsfaart rund um Australie bewiise, ass dä Kontinänt bi witem nit bis zum Südpol goot. Dr Charles Bouvet d Bouvetinsel, won er 1739 gsichtet het, für e Däil vom Südkontinänt ghalte, und wägen em Alexander Dalrymple sine Schrifte het die önglischi Navy dr James Cook gschiggt, zum d Gebiet um e 60. Bräitigrad Süd genauer go z erforsche. 1772 isch dr Cook denn rund um d Antarktis gseeglet und het bewiise, ass dr Indisch und dr Atlantisch Ozean verbunde si und d Landmasse seer vil chliiner muess si, dass also die bostulierti Terra Australis nit existiert.
Vanna
D Vanna (* 1. September 1970 z Koprivnica as Ivana Ranilović, hüte Ivana Ranilović-Vrdoljak) isch e kroatischi Popsängeri.
Pius X.
Sii Priaschtertumm hàt dr Pius X. ìn dr Jumpfra Mària gwìdmet, unter’m Tìtel „Unsra Liawa Fràui vu dr Vertroithait“. Ìn siim Motu proprio Tra le sollecitudini ànna 1903 hàt’r d’ „litürgischa Beweegung“ unterschtìtzt. Züadam hàt’r ìn da Glàuiwiga-n-ämpfoohla, uff a reegelmaassiga-n-Àrt d’ Kommünioon z’ bikumma. Ar hàt àui d’ Äärschtakommünioon fìr da Kìnder àb 7 Joohra züagloo —dàs ìsch a düürhàfta Veränderung ìn dr Kìrìch gsìì. Wia siina Vorganger hàt’r dr Thomischmus àls d’ hàuiptliga theoloogischa Rìchtung ìn da kàthoolischa Lehrànschtàlt bfärdert. Àls Pàpscht hàt’r sìch schtark geega mehrera filosoofischa Rìchtunga vum 19. Joohrhundert gschtällt, wo ìn siina Àuiga unverainbàr mìt da kàthoolischa Glàuiwensprìnzipia gsìì sìnn. Dr Modärnischmus hàt’r àls d’ „Zammafàssung vun àlla Ìrrtummslehra“-n-ààglüagt. Ar hàt àui a Reform vu dr Reemischa Küria unternumma, mìt siinera àposchtoolischa Konschtituzioon Sapienti consilio vu 1908.
Dr Pius X. ìsch bekànnt gsìì fìr siina Schtàndhaftigkait un siina Àrmseeligkait —ar hàt naamlig zem Drìtta-n-Oorda vum Hl. Frànsiskus gheert. Ìn da Gotteshiiser hàt’r oft vum Kànzla har preedigt, wàs ìn dara Zitt salta z’ sah gsìì-n-ìsch. Noh-n-em Ardbeewa vu Messina ànna 1908 hàt’r vìela Flìchtlìnga-n-ìm Pàpschtpàlàscht uffgnumma, làng vorhar d’ itàlianischa Regiarung ìn dr Beväälkerung ghulfa hàt. Fìr siina Fàmìlia hàt dr Pius X. kää Vergìnschtigung züagloo; siina Verwàndta hann ìn Àrmseeligkait z’ Rom glabt.
Kabinett Hertling (Bayern)
S Kabinett Hertling isch vum 10. Februar 1912 bis zum 2. Novämber 1917 unter em Brinzregänt Luitpold bzw. em Chenig Ludwig III. d Landesregierig vum Chenigrych Bayern gsii.
Arabisches Meer
S Arabische Meer isch e Randmeer vom Indische Ozean zwüsche dr Arabische Halbinsle und Indie.
Kraftwerk Eichholz
Chraftwärchsaalaag
Jeddi Maschinnè hèt è eigèné Maschinnètransformator mit dèm d 10,5 kV Generatorschpannung uff 110 kV transformyrt worrè isch un mit èrè Hochschpannungsleitung i s Europäischi Vobundnetz ygschpeist worrè isch. Für dè Eigèenergybedarf hèt è 16-kV-Freileitung vum Chraftwärch Hüsèrè zum Chraftwärch Aichholz gää, wo schu dõmòls vo dè Leitwartè vum Wärch Hüsèrè fèrngschtüèrèt worrè isch.
E-Mail
Es E-Mail [] (churz Mail; ENS undefined electronic mail „elektronischi Post“) isch e briefähnlichi Nachricht, wo uf elektronischem Wäg in Computernetzwärk verschickt wird.
E-Mail chame erst sit aafangs vo de 80-er Johr verschicke. Vorhär hät me Nochrichte per Brief, Telegramm oder Fax übermittled.
Franz Brozincevic Wetzikon
De Franz Brozincevic, wo ane 1892 us Kroazie id Schwiiz ygwanderet isch, hät 1910 z Züri aagfange Laschtwääge boue. Die Faarzüüg händ de Naame  Franz gha und sind i de Schwiiz als Poschtauto pruucht worde.
Marktoberdorf
Dialekt
Dr Dialekt vo Oberdorf ghert zum Oschtschwäbisch.
Maus (Computer)
Sit bald zwei Johrzähnt isch d Muus für fast alli Computertätigkeite zsämme mit em Bildschirm (Monitor) und dr Tastatur eini vo de wichtigste Mensch-Maschine-Schnittstelle.
Kabinett Dandl
S Kabinett Dandl isch vum 11. Novämber 1917 bis 8. Novämber 1918 unter em Chenig Ludwig III. d Landesregierig vum Chenigrych Bayern gsii. Dr Dandl isch Noofolger vum Georg von Hertling gsii, wu Rychschanzler woren isch. Alli andere Minischter sin scho Mitglid vum Kabinett Hertling gsii.
Savigny VD
Wirtschaft
D Arbetslosigkait isch anne 2011 bi 2,6 % gläge.
Zahn
Zeen si herti Körperdäil im Muul vo Wirbeldier. Si wärde bi dr Ernäärig brucht, zum s Ässe fasse und verchliinere. Es git Dier, wo d Zeen bruuche zum Sache fasse und umedrääge, wien e Chatz iiri Junge. Vilmol wärde d Zeen au bim Kämpfe iigsetzt. Si häi sich bi de Wirbeldier noch em Form-Funkzioonsbrinzip entwigglet. Bim Mensch chömme no d Funkzioone bim Bilde vo Lut (bsundrigs vom S-Lut) und soziali Funkzioone drzue. Alli Zeen zämme bilde s Gebiss.
Zaanarte
Süüger häi vilmol mee as äi Satz vo Zeen. Die erste Zeen, wo füürechömme si d Milchzeen (Dentes decidui – lat. wörtlig: wo abgheije) und denn die bliibende Zeen (Dentes permanentes – furtduure) noch em Zaanwäggsel.
Noch dr Hööchi vo dr Chroone underschäidet mä bi Süüger Zeen mit niidrige bis hooche Chroone. Zeen mit ere hooche Chroone wärde no in sonigi iidäilt, wo sich d Wurzle schliesst, und in wurzlelosi Zeen, wo sich d Wurzle gar nid schliesst und wo immer witer waggse.
Europa (Begriffsklärung)
Etymologi
Dr Namme Europa isch vermuetli e ursprünglich asiatischi Schöpfig fer „Obeland“, vu semitisch ereb „Obe“, bzw. phönizisch un hebräisch erob „dunkel“, vgl. grichisch erebos „Dunkel, Schatteriich“.
Clemens VII. (Papst)
die protestantischi Reformation
Wäge dr Reformation het dr Kaiser Karl V. vom Clemens VII. verlangt, ass er e Konzil wurd iiberüefe. Das het dr Pabst aber nid gmacht.
Königsheim
Geografi
Kingsa leit uf em Grauße Heibärg, ere Hauchfleche vo dr Schwäbische Alb. Nochbergmoede send Egesa, Bäradal, Housa, Bettinga ond Bubbse.
Tierkreiszeichen
Sachverhalt
Ufgrund vu dr Ellipsebahn vu dr Erde um d'Sunne durwanderet d'Erde die einzelne Abschnitte underschidlich schnell. In Sunneferni (derzitt im Nordsummer und im Südwinter) langsamer wie in Sunnenächi (derzitt im Nordwinter und im Südsummer). Dorum sin die Abschnitt au underschidlich (zwische 29 un 32 Däg) lang.
Montenach
Verwàltung
vun Montléch ìsch. Montléch ghert zem Kommünàlverbànd.
Senarclens
Senarclens (frankoprovenzalisch ) isch e bolitischi Gmai im Bezirk Morges im Kanton Waadt, Schwyz.
Gschicht
Senarclens isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1011 as Senerclens.
Breisgauer Landstände
d Prelatebank
E bsundere Fall isch d Universitet Fryburg gsii, wu 1773 en Aadrag uf d Ufnahm in d Landständ gstellt het. Erscht dur d Verfiegig vum Chaiser Leopold II. vu 1791, wu alli eschtrychische Hochschuele zue Landständ vu ire Haimetprovinze gmacht het, isch dr Wäg frei wore. D Brysgauer Prelate hän d Ufnahm vu dr Universitet no bis zum 7. Juli 1793 uusezoge.
dr Adel
Anne 1756 het dr Johann Jacob Fechter fir d Brysgauer Ritterschaft s Huus zum Ritter böue. Ab 1766 hän do derno di gsamte Landständ dagt.
Sils im Domleschg
Sprooch
Ursprüngli het mer z Sils e rätoromanischi Mundart, Sutselvisch, gschwätzt. No bis 1775 isch d Sprooch in de Chile numme Romanisch gsi, deno isch au uff Dütsch predigt worde. Aa de Schuel isch scho 1838 warschynts numme Dütsch unterrichtet worde. Di letschti Muettersprochleri vum Silser Romanisch isch d Anna Donatz gsi, wo 1835 uff d Wält cho isch un in de 1920er Joor gstorbe isch. 1910 isch si no uff Phonogram uffgno worde. De Gian Gianett Cloetta het 1927 vumene Träffe mit ere berichtet:"„No het si mer vo de Joor vo ihrer Chindheit un Jugend verzäält: wie in dere Zit in vilene Familie no Romanisch gredt worde isch, wie d Schuel un Chile scho ganz verdütsch gsi sin, dass uff de Gass un wenn sich d Jugend troffe het, meischt numme no di dütschi Sprooch z höre gsi isch. Jetze isch die gueti alti Frau tot, un mit ere s Silser Romanisch.“"De Aateil vo Romanischsproochige in spöötere Volchszäälige erklärt sich allei dur de Zuezug vo Romane uss andri Ortschafte.
Attalens
Attalens (patois [taˈlɛ̃]) isch a politischi Gmiin im Vivisbachbezirk im Kanton Fryybùrg, Schwyyz.
Yywoner
Quela: Bundesamt für Statistik 2005 De Uusländeraateel isch 2010 bi 14,2 % gläge.
Medinat Achziw
Geografy
Es isch es Dorf, wo näbe dä Ruine vo dr antike Haafestadt Achziw im westlige Galiläa an dr Küste vom Middelmeer lyt, öbbe fümf Kilometer nördlig vo dr israelische Stadt Naharija.
François Bayrou
Priwàtlawa
Ànna 1974 hàt'r d Élisabeth Perlant ghirota, sa han mìtnànder sechs Kìnder bikumma.
Kültür un Wark
Le roi libre. – Paris: France loisirs, 1995 – ISBN 2724289447 Le roi libre. – Paris: Éd. J’ai lu, 1996 – ISBN 2277241830 Henri IV – Paris: Perrin jeunesse, 1998 – ISBN 2262013012 Henri IV: le roi libre. – Paris: Flammarion, 1999 – ISBN 208067725X Ils portaient l’écharpe blanche: l’aventure des premiers réformés, des Guerres de religion à l’édit de Nantes, de la Révocation à la Révolution. – Paris: Librairie générale française, 2000 – ISBN 225314779-6
Jonas Furrer
De Jonas Furrer isch Freimuurer gsii, er isch 1830 i d Loge Akazia z Winterthur uufgnaah worde.
Als Juschtizminister hät er en grosse Biitrag gleischtet zur Rechtssicherheit im neue Bundesschtaat, indem er persönlich Hunderti vo Rekürs bearbeitet hät.
Pfaffenweiler
Gmeirot
Quelle:
Tom Keenig
De Tom Keenig (* z Basel) isch e Schwiizer Hip-Hop-Beatmaker un -Produzänt.
Läbe
Im Januar 2014 isch de Tom Keenig as «Basler Beat-Meister» bezaichnet worde.
Tenzin Gyatso
Chindhait
De Tenzin Gyatso - ase luutet sin Mönchsname - isch em 6. Juli 1935 as Soo vonere Buurefamili uf d Welt cho und het de Name Lhamo Döndrub Lhamo Döndrub (ལྷ་མོ་དོན་འགྲུབ་ / lha mo don 'grub) öbercho. Si Haimetort Takster litt i de Provinz Amdo im Nordooste vom Tibet. Mit zwai hend en Mönch ufgrund vonere Vision as 14. Inkarnation vom Dalai Lama erchennt. Noch e paar Test isch er anerchennt wore und mit vieri isch er in Potala z Lhasa broocht wore, woner em 22. Hornig 1940 as 14. Dalai Lama inthornisiert woren isch. Drufabe isch de Tenzin Gyatso zom Mönch uusbildet wore. Brühmt gworra isch dia Fründschaft zwischen em Heinrich Harrer der se 1946 uf da Flucht vor Ihaftierung als dütscher Soldat i Tibet noch anra gscheiterter NS-Expedition ufkhalta het und em Tenzin Gyatso deam a s westliche rechna, schriiba und leasa beybrocht het. Im populära Spielfilm 7 Jahre in Tibet isch dia Gschicht romantisierend ufbreitet worra.