cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
UTF-16
1. Byte          2. Byte |7            0| |7             0| +-+-+-+-+-+-+-+-+ +-+-+-+-+-+-+-+-+ |x x x x x x x x| |y y y y y y y y| +-+-+-+-+-+-+-+-+ +-+-+-+-+-+-+-+-+
Schweizerisches Jugendschriftenwerk
Me hat tänkt, es wär für d Förid am Lääse no guet, i dene Heft zum Tegscht au no chlyni Bildi und eifachi Zeichnige z bringe. Das macht s Aaluege no intressanter und git en andere Zuegang zu de Gschichte. Und so het d SJW-Reie für vil Grafiker und Künschtler es nöis Arbetsgebiet vo dr Bilddidaktik botte.
Willy Ritschard
Persönlig
Dr Willi Ritschard und d’Greti Hostettler hän im 1941 ghürote. Sie hän zwei Kinder beko, d’Margaretha Ueker-Ritschard und dr Rolf Ritschard. Dr Rolf isch au en Regierigsrot vo Solodurn worde. Dr Willi Ritschard is am 16 Oktober 1983 während ere Wanderig ufm Grenchebärg gstorbe und isch in Luterbach begrabe.
Veit von Istein
D'Jutta het des erfahre, un het natürlich kocht vor Wuet. Kurzerhand het sie sich als Pilgerin uf de Weg uf Mariastein gmacht, des isch ganz in de Nööchi vum Schloß Angenstein. Sie het mit eigene Auge wölle säh, was ihr do verzellt worde isch.
Ghil’ad Zuckermann
Dr Zuckermann isch an Brofässer fir Linguischdig (Schprochwisseschafde) an dr Universidäät Adelaide, Auschdralie.
Kloster Istein
S'Kloster selber isch viereckig um e Hof umme baut gsi, mit ere Kirche un emme Wohn- un Wirtschaftsteil.
Orzens
Geografi
Orzens lyt uf dr Biel iber em linke Stade vu dr Mentue. Zue dr Gmai ghert näb em glychnamige Dorf au no dr Wyler Champs Plats. D Gmaiflechi umfasst 79,3 % landwirtschaftligi Flechi, 16,7 % Wald un 4 % Sidligsflechi.
Bürgerlich-Demokratische Partei
Vorgschicht
Nach de Wahl vo de Eveline Widmer-Schlumpf i de Bundesrot am 12. Dezämber 2007 het ihri damaligi Partei, d SVP welle, dass sie usgschlosse wird. S Recht uf de Usschluss von erem Parteimitgliid hät aber nach de Parteistatute numme e kantonali Sektion. D SVP Graubünde het sich aber gweigeret, d Eveline Widmer-Schlumpf uszschliesse und so het d SVP Schwiiz am 1. Juni 2008 die ganz Bündner Kantonalpartei usgschlosse. D Bündner hei uf en Rekurs verzichtet un de Name vo de Kantonalpartei zunächscht in Bürgerlichi Partei gändret. Obwohl de Entscheid, d Bündner us de SVP uszschliesse mit ere grosse Mehrheit gfallen isch, het de Usschluss in Bärn un Glarus zu Abspaltige vo de SVP gführt. Wil s aber scho e Partei mit em Name Bürgerpartei git, het me sich für de Name Bürgerlich-Demokratische Partei entschiide, wo denn au d'Bündner Partei aagnoh het.
Mandatsträger
Ehemoligi Mandatsträger (in Uswahl):
Kirchheim am Ries
Gmoedsglidrong
Zua Kirchen gheret d Gmoedsdoel Benzenzimmern, Dirgenheim ond Kirchheim am Ries.
Gschicht
Kirchen ischt zom erschte Mol gnennt worda em Johr 1153, Benzenzimmern 1197, Dirgenheim 1270, Jagstheim 1399.
Verwaldong
Dr Schuldes vo Kirchen ischt dr Willi Feige.
Dreisamstadion
Gschicht
Scho ne baar Mol het s im Stadion Länderspiil gee, zletscht het di Dytsch Fueßballnationalmannschaftf churz vor dr Fueßball-Wältmaischterschaft 2006 e Fryndschaftsspiil gege Luxemburg gspiilt, in dr Fueßball-Wältmaischterschaft het s Stadion as Trainingsblatz fir di Niderländisch Nationalmannschaft dient, wu ihre Quartier z Hinterzarte ghaa het.
Amtlicher Gemeindeschlüssel
Dr Amtliche Gmeischlüssel (AGS), früeher au Amtlichi Gmeikennzahl (GKZ) oder Gmeichennziffere, isch e Zifferefolg fer d Identifikation vu politisch selbständige Gmeinde oder gmeifreie Gebite.
DR-Baureihe 86
Diè Baureiè 86 isch è Einheits-Güèterzugtendèrlokomotyv vo dè Dütschè Rychsbaan. Si isch für dè Ysatz uff dè Nebbèstreggè vorgsää un isch vo fascht allè für d Rychsbaan tätigè Unternää gliferet worrè. Ab 1942 sin si in èrè voeifachtè Form als Übbergangschriègslokomotyvè (ÜK) baut worrè. Dodeby isch s Wègkeiè vo dè zweitè Füürerschtandssitèfenschtèr, sowiè diè als Schybèräder uusgfüürtè Laufrädèr am augèfälligschtè.
Ysatz bi anderè Baanvowaltigè
D Loks, wo zu dè SŽD glangt sin, hèt mò vomuètlich i dè seltenschte Fäll umgschpurt un ygsetzt. Bewisè isch nu bi dè 86 798 èn Ysatz als Wärchlok i dè Nôchi vo Jekaterinburg.
Kunsthaus Zürich
Sammlig
Middelalterligi Skulpture und Dafelebilder (z. B. vom Hans Leu em Eltere), Gmäld us em niiderländische und italiänische Barock (z. B. Domenichino und Rembrandt van Rijn) sind do grad so wie au Wärch, wo als Höhepünkt vo dr Schwiizer Moolerei vom 19. und 20. Johrhundert gälte, zum Bichspiil vom Johann Heinrich Füssli, em Giovanni Segantini, em Ferdinand Hodler oder vom Félix Vallotton. Au «Zürcher Konkreti» (z. B. Max Bill, Fritz Glarner, Verena Loewensberg) und zitgenössischi Schwiizer Künstler wie Pipilotti Rist und Peter Fischli / David Weiss und Fotografie und Installatione si i dr Sammlig.
Programm
Regelmässig finde Veraastaltige statt wie z. B. d Kunsthuusnächt. An dene bietet s Museum mit Workshop, Performances, Muusig und Füehrige e Blick hinder d Kulisse.
Cartigny GE
Bevelkerigsentwicklig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005
De Uusländeraateil isch anne 2011 bi 23,3 % gläge.
Acta Murensia
D Acta Murensia (äigentlech: Acta fundationis monasterii Murensis) sind en Chronik über d Gründig und d Afangszyt vom Chloschter Muri im Kanton Aargau.
D Chronik foot mit ere Lischte vo de Grafe vo Habsburg a, brichtet über d Chloschtergschicht und bringt es Güeterverzeichnis, wo der Psitz vo Muri i dr Schwiiz und im Elsass ufzellt. Vil Ortschafte im alemannische Ruum sind do drin s erschte Mol erwäänt.
Brendener Berg
Gwässer
Näbbè dè schu erwääntè Schwarzwald-Flüssle Schwarza, Mettma un Schlüècht git um dè Brändemer Bärg ummè nò è baar Seè: Alli Seè sin Stauseè, wo zum Schluchseechraftwärch ghörèd. Alli Wasserläuf um dè Brändemer Bärg ummè zämmè gnõ machèd d Brändemer Bärg nit nu zuè nèrè Halbinslè, sondern um ei Hòòr zuè nèrè Inslè. Lediglich diè öppè 875 m breiti Landbrugg ganz im Nordè zwüschè m Schluchsee-Oschtzipfel bi Seebrugg un dè Strõßèabzwygung L 170 / Fuulèfürschter Strõß vohindert dè Inselschtatus vom Brändemer Bärg.
Dialèkt
Uff èm Brändemer Bärg schwätzt mò lupèreines Südschwarzwälderisch.
Kaspisches Meer
Geografi
S Kaspisch Meer lyt in ere wytlaififge un bis zue 1.023 m diefe natyrlige Depression unter anderem zwisch em große Kaspische Sank im Norde, dr Kasachesteppe im Nordoschte, em große Diefland vu Turan im Oschte, em Elburs im Side un em Kaukasus im Weschte. Aserbaidschan het am Kaspische Meer e rund 800 km langi Kischte, Iran 750 km, Kasachstan 1894 km, Russland 960 km un Turkmenistan 1768 km.
S Kaspisch Meer het kai natyrligi Verbindig zue dr Ozean. No dr geografische Deinition isch s dodermit e See, s wird nume „Meer“ gnännt, wel s eso groß isch un wäg em Salzghalt vum Wasser. Iber d Wolga, dr Wolga-Don-Kanal un dr Don git s aber e schiffbari Verbindig iber s Asowsche Meer zum Schwarze Meer.
Entstohigsgschicht
Am Änd vu dr Yyszyte, wu di gwaltige Yysmasse vu dr Gläschter hän aafange daue, het sich dr ganz Kaspisch Sank allmee mit Wasser gfillt. Iber d Manytschniderig im Weschte het s Kaspisch Meer e Verbindig ghaa mit em Schwarze Meer, wu dertemol aber nonig mit em Mittelmeer verbunde gsii isch, un im Oschte iber d Aralo-Kaspisch Niderig e Verbindig mit em Aralsee.
Wehra
Hûdrografy
D Weera entwässerèt è schmals, lang gschtreggts, öppè 115 km² umfassends Yzugsgebièt, welles mit Uusnaam vom öppè 13 Kilometer langè Haselbach, nu kurzi, meischtens zwei bis vir Kilometer langi Nebbèbäch zuèlõt. D Hochwassergfõr, wo s steile Relièf un hochi Flièßgschwindigkeitè un dè dichte Untergrund vom krischtallinè Grundgebirge mit sich bringt, wörd durch d Form vom Yzugsgebièt öppis gmilderèt.
Erschlièßig
Dè Obberlauf vom Weeradal mit dè Weeraschlucht wörd durch d Landesstrõß 148 erschlossè, wo vo dè B 518 bi Weer chunnt, durch d Schlucht bis gu Todtmoos füürt und dört i d L 151 mündet, wo s Dal durchquert. Vo Todtmoos füürt d L 150 witer durch s Dal, i dèmm diè „offizièll“ Weeraquellè lyg, übber diè Höchè vom Buggel is Albdal gu St. Bläsy.
Kuhmilch
Chuemilch isch e wissligi, undurchsichdigi Löösig bzw. kolloidali Dispersion vo Proteine, Milchzucker und Milchfett in Wasser, wo vo dr Milchchue stammt. In de mäiste öiropäische Kulture mäint mä mit em Begriff Milch Chuemilch, und für anderi Milcharte wie Gäissemilch usw. brucht mä dr Naame vom Dier, wo d Milch broduziert.
St. Alban-Kirche (Basel)
Gottesdienst in dr Kiirche
D Dalbekiirche ghört zum Kiirchebezirk vo dr Münstergmäind Baasel, aber die haltet hüte dört käini Gottesdienst me ab. S Kiirchegeböid isch vo 1971 bis 2003 an die griechisch-orthodoxi Kiirche vermietet worde und hüte an die serbisch-orthodoxi, wo dört regelmässig Gottesdienst abhaltet.
Oulens-sous-Echallens
Bevelkerig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Uusländeraadail isch 2010 bi 8,8 % gläge.
Bolitik
Bi dr Nationalrootswahle 2011 het s des Ergebnis gee: BDP 1,5 %, CVP 6,7 %, FDP 15,7 %, GLP 4,8 %, GP 11,5 %, SP 19,4 %, SVP 28,2 %, Sunschtigi 5,2 %.
Lorquin
Dialekt
Dr tràditionell Dialekt (Patois) vun Lorquin ghert zem Lorrain.
Napoleon (Begriffsklärung)
Napoleon isch der Vorname vo:
Giuseppe Verdi
Dr Giuseppe Fortunino Francesco Verdi (* 9. oder 10. Oktober 1813 z Le Roncole, Herzogtum Parma; † 27. Januar 1901 z Mailand) isch en italiänische Komponist vo dr Romantik gsi, wo vor allem mit sine Opere berüemt worde isch.
Lääbe
1838 isch dr Verdi wider uf Mailand und im Joor druf isch si Opere Oberto, Conte di San Bonifacio mit Erfolg an dr Mailänder Scala ufgfüert worde. Si komischi Opere Un giorno di regno (1840) isch aber uspfiffe worde. Drzue isch denn choo, ass sini Chinder und si Frau gstorbe si, und dr Verdi het s Komponiere welle ufgee.
Max Weber (Politiker)
De Max Weber (* 2. August 1897 z Züri; † 2. Dezember 1974 z Bärn) isch en Schwiizer Politiker (SP) gsii.
Eleanor Roosevelt
Chindheit und Juged
D Eleanor Roosevelt isch als ersts Chind vo de Anna Livingston Ludlow Hall Roosevelt und em Elliott Roosevelt, em Brüeder vom spötere US-Presidänt Theodore Roosevelt, gebore worde. Die Familie het Vorfahre gha, wo scho im 17. Jahrhundert us de Niderlande ygwanderet sind, het zu de New Yorker Oberschicht ghört und het hauptsächlich vo irem ererbte Vermöge gläbt. Doch d Eltere hend nid lang gläbt. D Anna Roosevelt isch mit nume 29i im Jahr 1892 a Diphtherie gstorbe und de Vatter het sich als Alkoholiker probiert, s Läbe z nä. I de Folg isch er amene epileptische Aafall gstorbe. D Eleanor isch denn bi irere Grosmuetter Mary Ludlow Hall z Tivoli im Bundesstaat New York ufgwachse.
Osterspiel von Muri
Inhalt
seht, daz ir nicht slafent! ir sullent sin giwafent: cherent zuo dem grabe hin! dez han wir ere un[d] ir giwin. huotent, so ir múgint baz!''
Und churzi Zyt spöter, wo d Wächter vom ene starche Donner überrascht wärde und den merke, ass dr Jesus nümm im Grab isch, seit eine vo ine:
Damphreux
Gschicht
Damphreux isch im 1271i zämme mim gsammte Elsgau in de Bsitz vom Fürschtbistum Basel cho. In de Johr 1793i bis 1815i het d Gmeind zu Frankriich ghört, zerscht zum Département du Mont-Terrible, dann ab em 1800i zum Département Haut-Rhin, em Oberelsass. De Wiener Kongress het im 1815 entschide, dass de Ort mit em ganze Elsgau zu Bärn chunnt. Sit de Gründig vom Kanton Jura uf de 1. Jänner 1979 ghört d Gmeind zu dem Kanton.
Communauté d’agglomération du Val de Fensch
D Communauté d’agglomération du Val de Fensch isch e Kommunalverband im franzesische Département Moselle, wu zeh Gmaine im Arrondissement Thionville-Ouest aaghere. D Stadt Hayange isch dr Sitz vum Verband, Presidänt isch dr Michel Liebgott. Im Johr 1999 hän d Gmaine zämme 68.978 Yywohner uf 82 km² ghaa.
Mundartrock
wie-n er entstanden isch und was drzue ghört
Rock & Rollinger sind e schwööbischi Mundartrockbänd. Si chunt vo Weschderstett und isch anne 2008 vom Andy Susemihi und em Thommy Bloch gründet worde.
Lorry-lès-Metz
Geogràfi
Lorry-lès-Metz lijt nordweschtlich vun Metz uf re Heche zwìsche 189 un 357 m ìwer em Meeresspiejel.
Älggi-Alp
Namä
«Älggi» chund, wie d Fluernamäforschig ärchläärt, vom Namä «Alp-Gau» und bediited es flachs Gländ am Bäärg obe. Mä heig därä Alp oi «Älggibode» gsäit.
Kunstmuseum Bern
Gschicht
Im Kunstmuseum Bärn befindet sich dr Nochlass von Adolf Wölfli. E zweite Nochlass, e grosser Deil vom Wärks vom Paul Klee, isch in s Zentrum Paul Klee überfüehrt worde, wo am 20. Juni 2005 eröffnet worden isch. Wärk vom Künstler het s aber immer no im Bestand vo dr Sammlig wie zum Bischbil si Meisterwärk vo 1932, «Ad Parnassum».
Kloster St. Alban (Basel)
Baugschicht
Noch dr Reformazioon vo 1529 isch s Kloster ufghoobe worde und d Stadt het d Genäid übernoo. Aber no 1532 het dr Root vo dr Stadt no äinisch dr letscht Prior vom Dalbekloster bestäätigt und in dr Kiirche häi immer no Früemässe stattgfunde. Vo 1537 bis 1694 isch s Kloster e Schaffnei gsi, vo 1693 bis 1835 isch s verpachtet worde (1832 het mä für e Zitli dört e Cholerahospiz iigrichdet), 1840 het s d Stadt an d Bandfabrik Freyvogel & Böcklin verchauft; und dr Mooler Arnold Böcklin isch as Bueb vil dört umegstrüünt.
Jean-Baptiste Kléber
Si Lääbe
Im Dezämber het dr Konwänt iim s Kommando über meereri Diwisioone vo dr Armée du Rhin gee, zum Mainz z eroobere. D Franzoose häi sich aber uf die liggi Rhiisite müesse zruggzieh.Noch eme Waffestillstand isch s zu Schlachte bi Uckerath und Altekiirche (4. Juni 1796) cho und die kaiserlige Drubbe si gschlaage worde. Aber noch ere Niiderlaag het sich dr Kleber uf Düsseldorf müesse zruggzieh. 1997 her er d Armee verloo.
Scho im Joor druf het en dr Napoleon zum Diwisioonsgeneral in sinere Egüptische Expedizioonsarmee ernennt. Bi dr Erooberig vo Alexandria isch er am Chopf verletzt worde. Dr Napoleon het en dorum zum Guwernöör vo dr Statdt ernennt, was em nid eso glääge isch.
Kalligrafie
D Kalligrafii hüte
In Ostasie, hauptsächlig im chinesische Ruum, z Korea und z Japan isch d Kalligrafii im gsellschaftlige und künstlerische Lääbe immer no seer aagsee. Mäistens brucht mä für s Schriibe e Bämsel, e Duschstange und e Duschstäi. Mä ribt d Duschstange im Duschstäi mit Wasser oder Wii, bis mä Dusch überchunnt. Bim Schriibe loot mä de Gfüül vilmol freije Lauf, so dass d Schrift sterker im Usdruck wird und schweerer zum lääse. Bim Grasschriftstiil zum Bischbil isch dr Teggst vo zwäitrangiger Bedütig, s Wichigste isch die kalligrafischi Gstaltig. Vilmol cha mä s Gschriibene gar nit lääse und es gältet as Bild und nit as Teggst.
Bischweier (Oberelsass)
Geographi
D'Umgäwung wird vorwigend fier dr Ackerbäu gnutzt. D'Gmeind het kei Wald.
Fahy
Fahy isch e politeschi Gmeind im Schwiizer Kanton Jura. D Gmeind ghört zum Bezirk Pruntrut.
Pailly VD
Wirtschaft
D Arbetslosigkait isch anne 2011 bi 1,9 % gläge.
Diözese
Diözesene (Uuswaal)
Im Alemannische Ruum und Umgebig gits folgendi Diözesene:
Lorch (Württemberg)
Geografi
Lorich leit em Dal vo dr Rems, nerdlich vo dr Schwäbische Alb. D Nochbergmoede vo Lorich send Alfdorf, Schwäbisch Gmünd, Wäschenbeuren, Börtlingen ond Plüderhausen.
Wahla
Ergäbnis vo de Landdagswahla seid 2006: 1 2006: WASG, seid 2011: Die Linke
Erklärung der Menschen- und Bürgerrechte
Inhalt
D Erklärig vo de Mensche- und Bürgerrächt het ä Vorwort und 17 Artikel. Si enthaltet die grundlegendste Bestimmige über ä Mensch, siini Rächt und d Nation. Si erklärt, ass es natürligi und unverüsserligi Rächt wie Freiheit, Eigetum, Sicherheit und Widerstand gege Unterdrückig muess ge. Jede Mensch muess gliich si, bsundrigs vor em Gsetz. Au die demokratischi Gwaltedeilig, wo vom Freimuurer und Staatstheoretiker Montesquieu in siim Buech Vom Geist vo de Gsetz gforderet worden isch, isch ä demokratischi Grundforderig. Wie ähnligi Text in dene Ziite het d Erklärig vo de Mensche- und Bürgerrächt numme für Manne (frz. hommes, wo aber au as „Mensche“ cha interpretiert wärde, denn aber nume d Manne gmeint het) gulte und d Fraue nit erwähnt. D Olympe de Gouges het dorum scho 1791 die volli rächtligi, politischi und soziali Gliichstellig für alli verlangt mit ihrer Erklärig vo de Rächt vo de Fraue und Bürgerinne.
Bahlingen am Kaiserstuhl
Gschichte
Sit 1415 het Bahlinge züe de Markgrafschaft Bade ghert un isch dodemit in dr Reformation protestantisch wore. Im Drissigjehrige Grieg un no mol in de Griege vu Ludwig XIV. isch dr Ort fast vellig zerstert wore. Beidi Weltgrieg het de Ort fast unbeschedigt iberstande.
Ernst Nobs
De Ernst Nobs isch urschprünglich Journalischt gsii. Sit 1912 hät er als Redakter bi verschiedene Parteiziitige vo der SPS gschaffet. 1915 isch er schliesslich Chefredakter vo de gröschte sozialdemokratische Tagesziitig, em «Volksrecht» z Züri worde. 1916 isch de Nobs für d SPS in Grooss Schtadtrat vo Züri gwählt worde, deet isch er bis 1933 blibe. 1919 isch ihm sogar dr Sprung in Nationalrat glunge. Nachdem er 1933 us em Schtadtrat vo Züri uusgschide isch, isch de Nobs 1935 in Regierigsrat vom Kanton Züri gwählt worde. Das Amt hät er 1942 uufgeeh, wo er zum Nachfolger vom Emil Klöti als Schtadtpräsident vo Züri gwählt worde isch.
Zheng He
Dr Zhèng Hé, Geburtsnaame Mǎ Sānbǎo , muslimische Naame Haddschi Mahmud Schams (* 1371 z Kunming in dr Browinz Yunnan; † 1433 oder 1435) isch e chinesische Admiral gsi.
Rafael del Riego
De Rafael del Riego y Flórez (* 9. April 1784 z Tuña, Aschturie; † 7. November 1823 z Madrid) isch e spanischer General un Liberaler gsi.
Biografii
D'nöji progressivi Regirig het Riego zum Feldmarschall ernannt un 1821 zum Kommandör vo Aragon. Im September vum selbe Johr isch er wege em republikanische Ufschtand fälschlicherweis verhaftet worre. Z'Madrid isch für syni Freilassig demonstrirt worre, un im März 1822 isch er in d'Cortes Generales gwählt worre un freiglasse worre.
Edi Rama
Politische Ufstiig
Nooch synere Waal het er e Kampagne gstartet s Stadtbild vo Tirana z verbessre. So sin illegali Kiosk un Hüüser an dr Lana abgrisse worre, d Stadt im Allgemeine isch gsüüberet worre un 96,700 Quadratmeter vo Grüenfläche sin ygrichtet worre. Usserdem sin vili alti Hüüser neu gschtriche worre, oft in grelle, bunte Farbe.
Im Oktober 2003 isch er mit 61% vo de Stimme als Bürgermeischter widergwäält wore. Usserdem het er 2003 erfolglos gege dr Fatos Nano als Parteipräsident kandidiert.
Pampigny
Bolitik
Bi dr Nationalrootswahle 2011 het s des Ergebnis gee: BDP 0,5 %, CVP 4,8 %, FDP 9,5 %, GLP 6,4 %, GP 14,0 %, SP 25,0 %, SVP 24,6 %, Sunschtigi 5,6 %.
Sproch un Dialäkt
Bi dr Volkszellig 2000 hän vu dr 828 Yywohner 92,4 % Franzesisch as Hauptsproch aagee, 4 % Dytsch, 0,5 % Italienisch un 3,1 % anderi Sproche.
Bischoffsheim
Gschìcht
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vun Bìsche ìsch. Bìsche ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vun Bìsche ghert zem Owerrhinàlemànnisch.
Céligny
Politik
Bi dr Nationalrotswahle 2011 het s des Ergebnis gee: FDP 35,0 %, CVP 6,4 %, GLP 2,9 %, GP 9,8 %, MCR 4,1 %, SP 18,4 %, SVP 17,4 %, Sunschtigi 6,0 %.
Gmaindspresidänti isch d Marie-Beatrice Meriboute (Stand 2012).
Lostroff
Geogràfi
Lostroff lijt rund zehn Kilometer sìdlich vun Albestroff uf re Heche zwìsche 222 un 285 m ìwer em Meeresspiejel.
Gschìcht
S Dorf ìsch ànne 1635 ìm Drissgjehrige Kriej gschlìsse worre.
Schweizer Alpen-Club
Dr Verein isch ane 1863 ggründet worde, zum de Schwiizer Alpinischte au eso ne Organisazioon z ggä wie se d Ängländer scho lengeri Zyt gha hend. Nach de früene Naturforscher und de änglische Bärgstyger, wo grossi Tuure i de Alpe gmacht hend, sind au Lüüt us dr Schwiiz immer meh z Bärg ggange.
Usingen
Geographische Lag
Usingen ligt an de Usa im Usingr Becken am nordoschtliche Rand vo de Taunus. S isch ca. 30 Kilometer nordlich vo Frankfurt am Main, 27 Kilometer südlich vo Wetzlar un 38 Kilometer nordoschtlich vo Wiesbaden un am Rand vo de Rhein-Main-Gäu.
Mögglingen
Megglenge (amtlich Mögglingen) ischt a Gmoed em Oschtalbkroes en Bade-Wirttebärg. D Gmoed hot Eiwohner (Stand: ).
Jonglënster
Ortsdail
Zue Jonglënster ghere d Ortschafte Allënster (Altlinster), Amber (Imbringen), Beidler (Beidweiler), Buerglënster (Bourglinster/Burglinster), Eesebur (Eisenborn), Eeschler (Eschweiler), Guedber (Godbrange/Godbringen), Gonneréng (Gonderange/Gonderingen), Grolënster (Graulinster), Jonglënster un Roudemer (Rodenbourg/Rodenburg), derzue d Hef Beelenhaff un Jeanharishaff.
Nordtirol
Als Nordtirol wird es Gebiet z Öschtriich bezaichnat, wo zwischa dem Arlberg und da Kitzbühler Alpa ligt. Es wird hoptsächlich vom Inn durchflossa. Witeri grossi Abflüss send de Lech und d Groossaache.
Bezirk
Nordtirol hätt 8 Bezirke (Osttirol hätt 1 Bezirk, nämmli Lienz). Die Bezirk sind:
Museum für Stadtgeschichte Freiburg im Breisgau
Im Museum git s Exponat iber d Zyt vu dr Zääriger, wu anne 1218 mit em Herzog Bertold V. uusgstorbe sin un d Grinder vu dr Stadt Fryybeg gsii sin. Dernäbe het s Dokumänt un Exponat iber dr Wandel vum Stadträcht z Fryybeg vu dr Grofe vu Urach iber s Ufchuu vu dr Zimft, dr Ibergang zue dr Habsburger bis zum Aaschluss an Bade.
E ander Thema vum Museum isch dr Böu vum Fryybeger Minschter, wu mit eme Minschtermodäll d Böutächnik vu dr Gotik erklert wird. Uusgstellt sin Zytdokumänt zue dr ainzelne Böuphase un Grabblatten un -dänkmeler.
E Bsunderhait isch bis 2009 dr Steinway-Welte-Reproduktionsfligel gsii, wu jetz wider im Auguschtinermuseum zaigt wird.
Fortschweier
Verwàltung
vun Fortschwihr ìsch. Fortschwihr ghert zem Kommünàlverbànd.
Francisco Franco
Dr Francisco Paulino Hermenegildo Teódulo Franco y Bahamonde Salgado Pardo (* 4. Dezämber 1892 z Ferrol, Galizie; † 20. Novämber 1975 z Madrid), churz Francisco Franco [], isch e schbanische General und Diktator gsi. In dr Zit vo 1939 bis zu sim Dood isch dr Franco Staatsschef vo Schbanie gsi.
Lauterfingen
Verwàltung
vun Luterfing ìsch. Luterfing ghert zem Kommünàlverbànd.
Mutlangen
Gmoedsglidrong
Zua Muedlãnge gheret s gleichnamig Dorf ond dr Weiler Pfersbach.
Otto Reinacher
Lääbe
Dr Reinacher het au gmolt, zem Byschpel het er „Neuenweg mit Wanderheim und Beleben" in eme Aquarällbild feschtghalte.
Heiliggeistkirche (Basel)
D Archidektur und d Usstattig
D Kiirche isch e spootnöigotischi Basilika im süddütsche Stiil mit drei Schiff und eme Frontdurm an dr Site.
Südtirol
Geografii
Witers bekannti Südtiroler Regione sind d Dolomite, s Passeiertal, s Pustertal und d Wiistross bim Kalterersee.
Lupershausen
Gschìcht
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Griesheim bei Molsheim
Griese (frz. Griesheim-près-Molsheim, dt. Griesheim bei Molsheim) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Unterelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Sondermülldeponie Kölliken
Geologii
Di Verantwortliche hei gmeint, dass d Tonschicht, wo am Bode vo de Gruebe noch vorhande isch gsi, s Wasser vo d Deponii dät fern halte und gliichzitig d Giftschtoff numme langsam de Untergrund infiltriire däte. Es Ingenieurbüro, wo mit eme Guetachte beuftrait isch gsi, isch zum Schluss cho, dass de Lehm ufgrund vo de «Sorption» und «Filtration» e gwüssi vorreinigendi Würkig hätti. Witeri geologische Faktore hei bi de Planig vo de Deponii kei Rolle gschpilt, obgliich me schpöteschtens sit em 1901 di unterirdische Wasserläuf im Aargau kennt het. So het me solle wüsse, dass s Gebiet vo de Tongruebe eine vo de oberschte Äscht vom wichtigschte Grundwasserschtrom vo de Schwiiz isch, wo vom Suhre- und Aaretal bis zum Rhii goht und e wichtigi Grundwasserquelle für s Mittelland isch.
Sanierig
Im Januar 2005 het mer mit de Gsamtsanierig aagfange. Insgsamt müend 550 000 Tonne Material abgfüehrt werde. Um Lärm- un Gschmaksbeläschtigunge z vermiide, het me die gröschti Halle vo de Schwiiz über de ehemalige Deponii bauet. Wege em Brand im Juni 2008 sind Sanirigsarbeite bis zum Januar 2009 iigstellt gsi. I de Zwischeziit het me s Sicherheitskonzept überarbeitet. Tagesleischtig vo de Müllentsorgig het sither vo de geplante 500 Tonne am Tag uf 250 bis 450 Tonne abgnoh. Sit em Juni 2015 isch d Gruebe leer. Insgsamt sind 600'000 Tonne Material zruggbaut worde. Sit Mitti April 2018 wird d Halle demontiird. Bis im 2023 sell d Gruebe mit Ärde ufgfüllt werde, so dass zum Schluss numme e Matte übrig blibd.
Eschbach (Usingen)
Geography
De Ort lit am glychnammige Bach am nördliche Rand vom Usingr Becki. Dodemit an de nordoschtliche Rand vu de Taunus glege, isch er umgee vo Mischwäldr, Acher und Äckern un Matte. Er lit 2 km nördlich vu Usingen un 32 km nördlich vu Frankfurt am Main.
Verchehr
Eschbach het e Busverbindig in Richtig Usingen, Michelbach und Wernborn.
Salzburg
(Bairisch: Såizburg) isch d Hauptstadt vum glichnammige Bundesland Salzburg in dr Republik Östrich un bildet zämme mit em Bezirk Salzburg-Umgäbig dr nördlichst vu dr fünf Gaue vum Bundesland Salzburg, dr Flachgau. Mit öppe 155.000 (Stand 2022) Iwohner isch Salzburg nooch Wien, Graz un Linz die viertgrösst Stadt in Östriich. In dr Agglomeration Salzburg läbe ugfähr 210.000 Lüt, s Izugsgebit längt yber d Landesgrenze in dr agrenzend südostbayrische, oberöstrichische un obersteirische Ruum. D Stadt Salzburg isch s Zentrum vu dr Euregio Salzburg – Berchtesgadener Land – Traunstein. D Stadt wird au oft Mozartstadt gnennt, wil dr Mozart do uf d Welt chumme isch.
Fair use
Ähnligi Beschtimmige wo s Rächt vom Urheber düen beschränke zem Wohl vo dr Allgemeinheit gits au im kontinentaleuropäische Urheberrächt.
Linde
in Brandeburg:
dr ehemoolig Naame vo dene Ortschafte:
Holozän
S Holozään und s Pläistozään ghööre zum Kwartäär, wo s jüngste Süsteem vom Känozoikum isch. In dr änglische Terminologii wird s Holozään mänggisch au as Present (dütsch „Geegewart“) bezäichnet.
Aachen
Iberblick
Fir Verdienscht um di europäisch Ainigung wird alljohr dr International Karlspreis zu Aachen an Persenligkaiten us em In- un Uusland vergee.
Keel
Geografi
D Nochbergmaine sin Esch-Uelzecht, Diddeleng, Schëffleng, Beetebuerg, Näerzeng un Rëmeleng z Luxeburg un Wollmeringen un Ottange z Frankrych.
Schartenhöhe
D Schartèhöchi odder Brominènz, au Schartèdǜèfi odder relativi Ysattelung benamst, isch è Maß für d Selbschtändigkeit von èm Gipfel, Bärg odder ènèrè anderè geomorphologischè Landform. Näbbè dè Dominanz isch si è wichtigs Kriterium, um èn Bärg z klassifizyrè. Bi nèm wènnig uusbrägtè Höger, öppè uff ènèm Gròt odder Plateau, isch d Schartèhöchi voglychswys gring, un mò sait sèllèm denn èn Näbbègipfel odder é Gròterhebung.
Bezuègsbärg
Prominence Master
Oberösterreich
Geografii
Im Norde gränzt Oberöschtriich a Tschèchie ond im Wèschten a Tütschland. Im Oschtèn esch s Bondèsland Nedrööschtriich, im Süüdèn esch t Stäièrmaarch ond im Südwèschte Salzboorg. Ennrhaub vo Ööschtriich liit Oberööschtriich im Nordweschte.
Grüssenheim
Geographi
S'Dorf lijt in dr Owerrhineweni, 12 km nordöschtlich vun Colmer un 4 km südweschtlich vun Markelse an dr Nordgrenze vum Département Haut-Rhin (Owerelsass) zwische Jebse im Süde un Else im Norde. Es git, siht mer vu landwirtschaftliche Wäge ab, kei Oscht-Wescht-Strosseverbindung.
Salvador Dalí
Dr Salvador Felipe Jacinto Dalí i Domènech, Marqués de Púbol (* 11. Mai 1904 z Figueres, Girona, Katalonie; † 23. Januar 1989 z Figueres), bekannt als Salvador Dalí (katalaanischi Ussprooch: ) isch e spanische Mooler, Grafiker, Schriftsteller, Bildhauer und Büünebildner gsi. Er isch äine vo de Hauptverdräter vom Surrealismus und zelt zu de bekanntiste Mooler im 20. Joorhundert. Um s Joor 1929 het dr Dalí si persöönlige Stil und si Schaner gfunde ghaa, d Wält vom Unbewusste, wie si in de Dräum erschiint. Uure, wo schmelze, Chrucke und brennendi Giraffe si im Dalí siini Erkennigsmerkmol worde. Mit sim moolerisch technische Könne het er sini Bilder im ene altmäisterlige Stil gmoolt, wo an dr spööter Fotorealismus erinneret.
Usbildig
Noch ere erfolgriiche Grubbenusstellig in dr Galerii Dalmau im Januar 1922 z Barcelona, wo acht Bilder vom Dalí drbii gsi si, het en si Vater an d „Academia San Fernando“ für Moolerei, Bildhauerei und Grafik z Madrid gschickt; dört er im Oktober 1922 afo studiere. Er het e Zimmer im Studäntewoonhäim „Residencia de Estudiantes“ ghaa; under de Studänte si dr Luis Buñuel und dr Federico García Lorca, en änge Fründ, gsi, won er mit em e Zitlang s Zimmer däilt het. Dr Lorca hät gärn mit em e sexuelli Bezieig ghaa, aber dr Dalí het nid welle. Dr Lorca het 1926 im José Ortega y Gasset siner Zitschrift Revista de Occidente si Ode an Salvador Dalí veröffentligt:
Bariis, d Hüroot mit dr Gala
Dr Joan Miró het s aagregt und dr Dalí het sich 1929 dr Grubbe vo de Surrealiste z Bariis aagschlosse und het dr Hans Arp, dr André Breton, dr Max Ernst, dr Yves Tanguy, dr René Magritte, dr Man Ray, dr Tristan Tzara kennegleert und dr Paul Éluard und däm si Frau, die russischi Immigrantin Helena, wo män ere Gala gsäit het. Dr Dalí het sich in d Gala verliebt, und si isch si Lääbensgfäärtin worde, was zum Bruch mit em Dalí sim Vater gfüert het, wil dä nüt het welle wüsse von ere unehelige Verbindig. Dr Dalí het zwar gsäit, ass er vollkomme impotent und sexuell unerfaare sig, aber er isch sis Lääbe lang lustbedoont an d Gala gfesslet gsi. Im Dalí sini sexuelle Obsessione spiegle sich in sine Bilder wider wie zum Bischbil in D Aabassig vo de Begiirde us em gliiche Joor, wo d Lust in Form vo Löijechöpf zäigt. S Bäärli het noch dr Gala iirer Schäidig vom Éluard im Joor 1934 ghürootet, die chirchligi Hochzit het aber erst 1958 stattgfunde, säggs Joor noch em Éluard sim Dood.
Dr Dalí und d Surrealistegrubbe
Im Joor 1931 het dr Dalí äins vo sine berüemtiste Wärk, D Beständikäit vo dr Erinnerig gmoolt, wo män em au uf ÄnglischSoft Watches oder Melting Clocks säit. Es zäigt vier schmelzendi Sackuure, wo in dr katalanische Landschaft vor de schroffe Felse vom Cap de Creus arrangiert si. 1954 het dr Dalí das Motiv non emol brucht und het s Uurethema in Uflöösig vo dr Beständigkäit vo dr Erinnerig verarbäitet.
1934 het s Spannige innerhalb vo dr kommunistisch usgrichdete surrealistische Grubbe im Dalí gegenüber gee; dr Strit het eskaliert wägen em Dalí sim Bild S Rätsel vom Wilhelm Tell, wo dr Lenin zäigt, wien er ooni Hoose chnöilet, e stark vergröössereti Arbäiterchappe aahet und e monströösi rächti Füüdlebacke het. Dr Wilhelm Tell, het dr Dalí gsäit, zäigi au si Vater as Kannibaal, und es macht e Bild vom gstöörte Verheltnis zwüschen iim und sim Vater: S chliine Chind uf sim Arm isch dr Salvador, in dr Nuss uf em Boode vor de Füess vom Tell isch e winzigs Chind, wo d Gala darstellt und wo bedroot isch, verstampft z wärde.
Am 11. Januar 1935 het er im Museum of Modern Art (MoMA) e Vordraag uf Franzöösisch ghalte über Surrealistischi Gmäld und paranoischi Bilder. Er het Essei verfasst wie Dr gspängstischi Surrealismus vom Ewigwiiblige in dr präraffaelitische Kunst und D Eroberig vom Irrationaale, won er din sini „paranoisch-kritischi Methode“ as irrazionaals Wüsse beschribt, wo uf eme „Delirium“ vo dr Interpretazioon basieri. Si het si Wältaaschauig daargstellt, wo für e Surrealist nöi und äinzigartig gsi isch und wo Usdrück wie Paranoia und Delirium ufgrife het, zum s Irrazionaale und Umbewusste vo dere Kunst z understriiche.
Im Dalí si Historiemoolerei und stereoskopischi Wärk
Dr Dalí het guet verdient und so häi är und d Gala chönne im Luxus lääbe. Vo 1960 aa häi si e Gschäftsfüerer für em Dalí si Merchandising-Undernääme aagstellt, dr John Peter Moore. Dä het zää Brozänt Brovisioon bi alle Ufdrääg überchoo, won er usghandlet het und isch eso Multimillionäär worde. Si Nochfolger, dr Enrique Sabater, het gsäit, er häig bim Dalí mee verdient as dr Bresidänt vo de Veräinigte Staate.“'' Wil si so verschwänderisch gläbt häi, isch im Dalí si Bankkonto zimlig leer gsi, won er gstorbe isch, so wie si Vater es em vorusgsäit het.
Die surrealistischi Perioode (1929–1940)
Vilmol underschäidet mä zwäi Ströömige vom Surrealismus
Dr Dalí und d Fotografii
Dr Dalí het mit bekannte Fotograafe wie mit em Man Ray, em Brassaï, em Cecil Beaton und em Philippe Halsman zämmegschafft. E baar vo de Arbäite us em Joor 1933 mit em Man Ray, wo dr Fotograaf vo dr Surrealistegrubbe gsi isch, si wie au Wärk vom Brassaï im Magazin Minotaure veröffentligt worde. Im Joor 1941 het dr Dalí dr Philippe Halsman droffe und het mit em bis zu däm sim Dood 1979 zämmegschafft. Die ersti Foti us em Joor 1942 zäigt dr Dalí as Embryo im ene Äi. Dr Halsmann het d Faszinazioon vom Dalí für Fotoarbäite mit däm sim Surrealismus erkläärt, wo uf d Spitze driibe gsi sig. Er het gsäit, dr Dalí welli, ass au die chliinsti vo sine Handlige wurd überrasche und schockiere. Im Halsman si Foti vo 1948, Dalí Atomicus, zäigt e fliegende Stuel, drei fliegendi Chatze, e Wasserschwall und dr fliegend Salvador Dalí. Dr Ditel vo dr Foti bezieht sich uf em Dalí sis Gmäld Leda Atomica, wo mä rächts im Hindergrund cha gsee. Dr Halsman und dr Dali häi 1954 zämme s Buech Dalí’s Mustache uusegee, wo 36 underschidligi Fotene vo sim Schnauz zäigt.
Kritik am Spootwärk vom Dalí
Wo dä 1940 in d USA gange sig, häig er sich immer mee mit Design abgee: er häig Wärbigszäichnige für Haute-Couture-Modäll, Ditelbletter für d Zitschrift Vogue, Muster für Grawatte und Schmuck entworfe und Aaghöörigi vo dr High Society bortretiert. Au si Obsessioon mit em Hitler und si Polemik gege d Esthetik vo dr Modärne sige Gründ für Kritik. Er häig dr Jugendstil gege die funktionalistischi Modärne, won er as „Archidektuur vo dr Sälbstbestroofig“ bezäichnet het, usgspiilt. Doch sit de 1950er- und früeje 1960er-Joor häig sich öbbis gänderet, wil d Pop Art d Gränze zwüsche dr hooche und dr driviaale Kunst ufglööst häig. So häig zum Bischbil z Italie dr Achille Bonito Oliva mit dr Transavantgarde, wo zrugg zu dradizionelle Moolwiise isch, d Esthetik vo dr Modärne uusegforderet.
Chancy
Chancy (frankoprovenzalisch [] ) isch e bolitischi Gmai im Kanton Gämf in dr Schwyz.
Geografi
Nochbergmaine sin Avully un Avusy un di franzesische Gmaine Viry, Valleiry un Vulbens im Département Haute-Savoie un Pougny im Département Ain.
Belchen (Jura)
Geografy und Gschicht
Dè Bèrgnammè Belche wird vilmol us èm keltischè herglaitèt, us èm Namè vom Sunnègott Belenus (vo keltisch bel «hell, glänzig»). Diè Theori wird abèr in dr Sprochwisseschaft endèr kritisch gsää. Statt dèm wird dè Namè vo keltisch belakos «dè Glänzig, dè Wiss» oder au vom alemannischè Vogèlnamè Belche herglaitèt.
Kielen
Gschicht
Kielen isch zum erschte Mol gnännt wore anne 636.
Westsemitische Sprachen
Die westsemitische Sprooche bilde näbe de ostsemitische Sprooche äine vo de zwäi Hauptzwiig vo de semitische Sprooche. Zu iine ghööre alli semitische Sprooche usser em Akkaadische und Eblaitische. Die genaueri Undergliiderig vo de westsemitische Sprooche isch nonig festgläit.
August Langenbeck
Aus seim Leaba
Am 26. April 1981 schliaßt dr August Langenbeck z Stuegert seine Auga fir emmer. 69 Johr alt isch der Moo worra.
Rudolf Minger
De Rudolf Minger (* 13. November 1881 z Mülchi; † 23. August 1955 z Schüpfe BE) isch en Schwiizer Politiker gsii und hät dr Buure-, Gwerb- und Bürgerpartei (BGB) aaghört. Vor siinere Wahl in Bundesrat isch er hauptbruefliche Landwirt gsii.
Lutzweiler
Geogràfi
Luzwiller lijt in dr Nordvogese vis-à-vis vun Brenschelbach àn dr Granze zem Sààrlànd uf re Heche zwìsche 240 un 357 m ìwer em Meeresspiejel. Dr Bànn ìsch Deil vum Biosphärereservàt Pfalzerwàld-Nordvogese.
Niederösterreich
Geografii
Es grenzt im Norda an Tschechia und im Nordosta a d Slowakei. Im Südosta ligt s Burgaland, im Südwesta d Staiermark, im Westa kunnt Oberöschtriich und metta dinna isch Wien.
Jean Bourgknecht
Er isch Vizepräsident gsii im Jahr 1962.
Die Verlobung in San Domingo
Die Verlobung in San Domingo ischt a deitscha Opr en zwoi Uffziig mit-ma Vor- ond ama Zwischaschbiil vom Kombonischda Werner Egk (1901 bis 1983), wo us-em boirischa Schwôbalendle stammt. S Libreddo hôt dr sell selber vrfasst. Des gôht zruck uff de gleichnamig Erzehlong vom Heinrich von Kleist. Zom erschda Môl uff d Bihne komma isch dui Opr am 27. November 1963 an dr Boirischa Staatsopr z Mincha ôôlässlich vo dr Neiereffnong vom Boirischa Nazionaltheater, wo em Zwoida Weltkriag fascht vollkomma zersteert wôrra ischt.
Vorschbiil
Zwoi Manna, dr oine nennt sich Herr Schwarz ond dr andre Herr Weiß, vorzehlet d Vorgschicht, wo-mr kenna sott, damit mr d Handlong vo dera Opr besser vrschdôht: Dr franzeesische Pflanzer Villneuve ischt mit seira ganza Familie vom Schwarza Hoango, ama ehemaliga Sklava, wo vo seim Herra d Freiheit kriagt hôt, ermordet wôrra. Jetzt leabt dr sell em Villeneuve seim frihera Haus, zamma mit dr Mulattin Babekan ond dera ihrem Dechterle Jeanne. Dia zwoi send vom Hoango ôôghalda wôrra, emmer môl wiidr an weißa Môô ens Haus zo locka, damit-se dr Hoango uff a beschdialischa Weis om d Eck brenga kôô.
Zwoidr Uffzug
S Zwischaschbiil em Zwoida Uffzug
Payerne
Payerne (frankoprovenzalisch, dytsch veraltet Peterlingen ) isch e bolitischi Gmai im Bezirk Broye-Vully im Kanton Waadt, Schwyz.
Burgunder Einschnitt
Grund für die Bezeichnig isch, dass um 460 n. Chr. do d Burgunder Land gnoo händ (z. B. au s römische Castrum in Soledurn), im ene Gebiet, wo ansonschte durchwegs vo alamannischer Landnahm prägt gsii isch. D Ortsname vom Burgunder Iischnitt sii z. T. klar dur die burgundischi Iiflussnahm prägt, vor allem au d Ortsname mit -ach: Bellach, Selzach, Bettlach oder z. B. au Erlach und Kallnach im Seeland. D Oschtgrenze vom Burgunder Iischnitt het immer s Flüssli Sigger zwische em hüüt soledurnische Flumethal und em hüüt bärnische Attiswil bildet.
Payerne
Religion
37,8 % vo dr Yywooner sin evangelisch-reformiert, 46,3 % sin römisch-katholisch (Stand 2000).
Fastnacht in Schwaben
Zwiifalda
Zom Aafang
Leihhäser
Wamma se no ned so sichr isch, ob oim des gfälld, kaa ma se s Häs manchsmol au leiha.
Susanne Bay
Lääbe
D Bay isch ghyrote mit em Hartmut Seitz-Bay un het mit ihm zwoo Dechtere. Si läbt mit ihre Familie z Haalbrunn.
Philipp Etter
Er isch am 28. März 1934 in Bundesrat gwählt worde. Am 31. Dezember 1959 hät er siis Amt übergeeh nachdem er am 19. November siin Rücktritt bekannt geeh hät. Während siinere Amtsziit isch er em Departement vom Innere vorgschtande.
Saxophon
Uffbau un Bauformè
S Saxophon isch in drei Einzeldeil zerlegbar:
Fasnachtsmuseum Schloss Langenstein
Aamergonga
<references group=A />
Dortmund
Gschicht
Im 30-jöhrige Krieg isch Dortmund vylmol bsetzt worde. S hät vor allem mit Preuße, Frankrych und Östrych ge.
Lepontische Sprache
Biispil:
Lubécourt
Lubécourt (ditsch 1915–1918 un 1940–1944 Lubenhofen) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Département Moselle ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Lothrìnge).
Tiroler Wildwasserbahn
Technischi Date
D'Bahn het keine Wage, wo uf Schiine fahre, sondern Boot, wo imene lange Becki schwümme. Die sin alli nocheme Baumstamm nochbildet worde. D'Bahn het insgesamt 20 Boot. In jedem Boot hän 6 Persone Platz. D'Bahn isch 800 Meter lang und Fahrzyt durt ca. 4-5 Minute. Pro Stund bsueche ca. 1'600 Persone d Tiroler Wildwasserbahn.
Fahrt
Noch dr Station drehe alli Boot no e Rundi und denn schwimme si uff me Förderband dr Hügel duruf und steil wider durab. Denn gits e paar Kurvene und nochher gots in d'Höhli ine, wo au z Fuess zuegänglich isch. Noch dr Höhli gots denn wider e 18 Meter hoche Hügel duruf und wider ganz abe. Noch e paar Kurvene kunnt mer denn wider bi de Station a.
Staudamm
Uffbau
Èn Staudamm beschtòt uss èrè Uffschüttung vo Steinschotter, Kys, Sand, Èrdè usw. Mò unterscheidet deshalb Èrdschüttdämm un Steischüttdämm. Zu dè Vomeidig vo hochè Dranspörtkoschtè wörd möglichscht nit bindigs Matriaal vowendet, wo geignet isch un i dè nôcherè Umgebig in Steibrüch, Kysgruèbè eifach z beschaffè isch.
Zum Begriff
Im Gegèsatz zuè nèm Deich, wo barallel zuè nèm Fluss odder enèrè Küschtèlinniè volauft un zimli lang sy ka, sperrt èm Staudamm i dè Regèl èn Dalquerschnitt ab.
La Juive
Erschtr Uffzug
Wiidr geit’s an graußa Volksauflauf. D Leit vorschberret em Eleazar ond seira Dochter da Weag. Des gôht so lang, bis dr Ondroffiziir Albert uff Befehl vom Leopold da Weag freimacht. Schliaßlich ziagt dr Kaiser mit-ma graußa Gefolge en Konschdanz ei.
Zwoidr Uffzug
Em Haus vom Goldschmid feiret dr Eleazar, sei Dochter ond dr Leopold midnandr s Pessach-Fescht. Obwohl’s scho lang Nacht ischt, klopft noh ebbr an d Diir. Der Kunde erweist sich als d Prinzessin Eudoxie. Dui will fir ihr bevorstehenda Hauzich mit ihrem Vrlobda Leopold a Schmuck-Kedde kaufa. Kaum hôt d Rachel des gheert, ischt-se ganz baff ond vrlangt vom Leopold a Klarstellong. Der fihlt sich en d Enge triiba ond geit zua, dass’r a Chrischt ischt. Dô druff schweert dr Eleazar deam Liagner a bluadiga Rache.
Dridder Uffzug
Sogar dr Kaiser ond dr Kardinal Brogni nemmet an dr Hochzeitsfeier vom Reichsfirschda Leopold mit seira Eudoxie teil. Au zwoi oogebedene Gäscht hend sich’s et nemma lau, bei dera Feier aufzodaucha: dr Goldschmied mit seira Dochtr Rachel. Uff oimôl vrkindet d Rachel, dass sui ond dr Leopold a Liabesvrheltnis ondrhaldet. Dui Offabarong schlegt ei wia a Bomb. Uff-ra Bezihong zwischa-ra Jidin ond ama Chrischda stôht d Todesstrôf. Drom geit dr Kardinal glei da Befehl, selle zwoi Gsetzesbrecher feschtnemma zo lau. Abr au dr Eleazar wuud vrhafdet, weil’r des vrboddene Vrheltnis duldet hôt.
Musik
Em dridda Uffzug:
Madrigal (Musik)
Merkmol
S Madrigal het si Gstalt im Lauf vo dr Gschicht e baar mol veränderet, aber braktisch immer isch s e wältligs Chorstück gsi für vier bis säggs Stimme im ene kammermusikaalische Raame.
Obergröningen
Dialekt
Dr Dialekt vo Obergrẽänenge ghert zom Schwäbisch.
Martha Schmidle
Lääbe
Syter anne 1952 isch d Martha Schmidle Mitglid vu dr Gottemer Naarezumft „Krutstorze“.
Si het Gedicht im Gottemer Alemannisch gschrybe. Iber s Dichte sait si sälber: „S Dichte isch scho in friähschter Jugend mi Hobby gsi un i bi mit fascht 78 immer noch eweng dra. Hoffentlig noch lang.“ Anne 1997 het si ne Uuswahl vu Gedicht unter em Titel „Driibelbeerli vum Tunibärg“ vereffetligt.
Madrigal (Literatur)
Im 15. Joorhundert isch s Trecento-Madrigal as musikaalischi Braxis vergässe und zun ere räin literaarische Form worde.
Guinea
Religione
D Chrischte ghere vor allem zue drei Chilche:
Vorkoloniali Zyt
Noofolger vum Malirych isch s Rych vu dr Songhai wore, wu wahrschyns au wyti Dail Ginea umfsst ghaa het. Baidi Rych hön ihir Zäntre aber usserhaltb vu Ginea ghaa.
Franzesischi Kolonialzyt vu 1885 bis 1939
Bi dr franzesische Kolonialherrschaft z Afrika isch am meeschte d Zwangsarbet (d „prestation“) ghasst wore. No franzesischem Kolonialrächt isch e jede Mann zwische 18 ud 60 verpflichtet gsii, sy Arbetskchaft e bstimmti Aazahl vu Däg z Verfigig z stelle., z. B. fir Projäkt wie dr Böu vu dr Yysenbahnstrecki vu Conakry in s Landesinner, wu anne 1900 aagfange woren isch. D Bedingige bi däre Zwangsarbet sin vylmol seli schlächt gsii. S Ässe het zmaischt nit glängt un d Hite sin eeländig gsii. Wäge däm het s e Huffe Chrankete gee un sin vyl Manne gstorbe. E große Dail vu däre Zwangsarbet hän di ehmolig Sklave glaischtet, wu anne 1894 offiziäll frei wore sin. Erscht anne 1946 isch d Zwangsarbet in dr Kolonien abgschafft wore.
Glychzytig hän d Franzosen aber au in ihre Kolonie versuecht, di gebildet Schicht z assimiliere.Fir schwarzi Gineer het s d Megligkait gee zuen ere Akzeptanz un Glychberächtigung mit wysse Franzose, wänn si ihri afrikanischi Wurzle ufgee un di franzesisch Kultur ibernuu hän. Im Vergliych zue syne andere afrikanische Kolonie het Frankrych z Ginea aber wenigin s Schuelsischtem vum Land inveschtiert. Sälbscht afrikanischi Aagstellt vu dr Kolonialverwaltig sin vylmol in dr andere franzesische Kolonie z Weschtafrika rekrutiert wore.
Dr Wäg in d Unabhängigkait
Di sterkscht Bartei z Weschtafrika isch in dr 1950er Johr d Rassemblement Démocratique Africain (RDA) gsii, wu au di maischte spetere Fierer vum frankophone Afrika Mitglid gsii sin. Fierer vu dr RDA z Ginea isch dr Sekou Touré gsii, en erfolgryche Gwerkschaftsfierer un Uränkel vum Samory Touré. Di maischte prominänte afrikanische Fierer hän im Fall vin ere sofortige Unabhängigkait e Balkanisierig vu Weschtafrika un dr wirtschaftlich Zämmebruch dur dr ibergangslos Wägfall vu dr franzesische Unterstitzig gferchtet. Dr Sekou Touré het si as ain vu dr Wenige fir e sofortigi Unabhängigkait uusgsproche. Beriemt isch sy Uusspruch wore, Ginea diei „d Armuet in Freihait em Rychdum in dr Sklaverei vorzie“. In ere Volksabstimmig hän si 1,13 Millione Gineer gege s Modäll vu dr änge Bindig an Frankrych uusgsproche – bi 56.000 Jo-Stimme. Am 2. Oktober 1958 het Ginea unter dr Fierig vum Sekou Tourés as ainzigi vu dr gfrogte franzesische Kolonie sy Unabhängigkait vu Frankrych verchindet.
Herrschaft vum Sekou Touré 1958–1984
Am 26. Merz 1984 isch dr Sekou Touré noch ere Härzoperation in dr USA gstorbe.
Amtsibernahm vum Jean-Marie Doré um Bresidänschaftswahl 2010
Dr Konaté het am 19. Jänner 2010 dr Oppositionsbolitiker Jean-Marie Doré as neie Premierminischter yygsetzt. Dää het e Ibergangsregierig solle bilde un freii Wahlen innert sechs Monet vorberaite. Am 27. Juni 2010 isch di erscht Rundi vu dr Bresidäntschaftswahle durgfiert wore, wu fridli verlaufen isch au as erschti ächt demokratisch Wahl vum Land syt dr Unabhängigkait aagsää woren isch. D Stichwahl zwisch em ehmolige Premierminischter Cellou Dalein Diallo un em langjehrige Oppositionsfierer het e baar Mool mieße verschobe wäre. Am 7. Novämber 2010 het schließli dr Alpha Condé mit 52,5 Brozänt vu dr Stimme gege dr Diallo gwunne.
Staufer
D Afäng
S erste Datum in dr Familiegschicht, wo me exakt cha nochwiise und won e wichdigi Station für d Staufer gsi isch, isch s Johr 1079, wo dr Friedrich I. vom salische Kaiser Heinrich IV. zum Herzog vo Schwabe ernennt worden isch und däm si Dochter. d Agnes ghürotet het. Dr Friedrich I. het au d Burg Stauf baut und 1002 s Chloster Lorch as Huuschloster vo dr Familie gstiftet. Är und siini Söhn, dr Friedrich II. und dr Konrad hai dr Bsitz vo dr Familie vergrösseret. Gliichziitig si d Staufer wichtigi Verbündeti vom salische Kaiserhuus im Südweste vom Riich worde.
Friedrich II. – stupor mundi
Zrugg z Italie, isch s zu Kämpf mit päpstlig Druppe cho, wo in s Regnum igfalle gsi si. Dr Friedrich het gwunne und 1230 Friiden mit em Papst gmacht. Denn het er sich müesse um d Problem z Dütschland kümmere, wo si Sohn eigemächtig gege d Landesfürste agiert het. Dr Friedrich isch zwunge gsi 1232 d Rächt vo de Landesfürste vertraglig z anerkenne (Statutum in favorem principum; ähnligi Zuegständnis het er scho de geistlige Fürste im Johr 1220 gmacht), wobii er uf meh as ei königlichs Rächt verzichdet het. Wo dr Heinrich (VII.) schliesslig offe rebelliert het, het en dr Kaiser 1235 abgsetzt und het 1237 dr Konrad IV., si zweiteltist Sohn, zum König lo wehle. Dr Kaiser het denn die ufständische lombardische Stedt bekämpft. Zwar het er se 1237 bi Cortenuova chönne schlo, doch isch er churz druf wider vom Papst bannt worde, wil dä d Italiepolitik vom Staufer as gföhrlig für s Papsttum iigschetzt het.
Penthalaz
Penthalaz (frankoprovenzalisch ) isch e bolitischi Gmai im Bezirk Gros-de-Vaud im Kanton Waadt, Schwyz.
Sproch un Dialäkt
Bi dr Volkszellig 2000 hän vu dr 2283 Yywohner 87,6 % Franzesisch as Hauptsproch aagee, 2,8 % Dytsch, 2,1 % Italienisch un 7,5 % anderi Sproche.
Bahnstrecke Stuttgart–Hattingen
Elegtrifizyrig ab 1963
Um dè Naavokeer i dè Region Stuègètt z bschlünigè, hèt d Bundesbaan 1963 dè Abschnitt zwǜschè Stuègètt un Böblingè elegtrifizyrt. 1974 isch dè Abschnitt Böblingè–Horb un 1977 dè reschtliche Abschnitt zwǜschè Horb un Singè draa chò, so dass ab 1977 vorwigend E-Loks ygsetzt worrè sin. Ebbèfalls ab 1977 hèt d Bundesbaan uff dèmm Abschnitt zwǜschè Horb un Duttlingè èn Huufè vo Haltepüngt un Baanhööf stillglait, um durch eilzugmäßiges Faarè d Reisegschwindigkeit im Naavokeer höcher z machè.
Neuè Fèrn- un Naavokehr (sit 1990)
Für d ICE-Leischtungè sin sit Dezembèr 2006 a dè Stell vo dè füüfdeiligè Baureiè 415 diè sibbèdeiligi Baureiè 411 vo dè ICE T zum Ysatz chò.