cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Emil Steinberger
Leba ond Schaffa
Noch ra Ausbildong zom Boschtbeamta hot er ab 1960 fenf Johr lang dia Luzernr Schul fir Gschdaldong bsuacht ond isch diblomiertr Grafichr worda. 1967 hot er s "Kleintheater am Bundesplatz" ereffnt, wo Jazzkonzert, Theadr- on Kabrettvorschdellunga on nadirlich seine oigne Brogramm schdaddgfonda henn. Dr Emil Schteibergr hot en Luzern a Schdudio-Kino mit 150 Blätz uffbaut, wo bis heit ondram Nama "Atelier-Kino" exischdierd. Em Johr 1977 isch er no für nein Monat en dr Manege vom Circus Knie gschdanda. D Emil-Uffzeichnonga, wo dr ARD ausgschdrahld hot, henn ihn no au en Deitschland bekannt gmacht. Es senn no diverse Tourneea durch die Bondesrebublik on d Schweiz gfolgd, au en dr DDR isch er mährmols ufftretta. Wega denne iberaus erfolgreiche Tourneea hot er sich no 1980 entschlossa bloss no dr "Emil" zom sei. Seine "Emil-Nommra" hot er au uff Franzesisch gschpielt. Fir die Fanzosa muss es wohl bsondrs luschdig gwä sei, wia mr so liesd.
An sim 75. Geburtsdaag isch dr Emil Steinberger vo dr Stadt Luzärn zum Eerebürger ernennt worde. Mit 79 het er wider as «Sit-Up-Comedian» afo uf dr Büüni erschiine. 2013 het er in sinere Biografii "Lachzig" gschriibe, ass er non e unehelige zwäite Soon het.
Oberau (Freiburg)
D' Oberau isch e Stadtdeil vu Friburg im Brisgau un het öppe 6.200 Iwohner. Er lit südlich vum Schlossberg un Hirzberg lit. Im Oschte grenzt er an dr Stadtdeil Waldsee, im Süde, trennt dur d'Schwarzwaldstross, an d'Oberwiehri un im Weschte an d'Aldstadt. Dr Stadtdeil wird in sinere ganze Oscht-Wescht-Längi vu dr Dreisam durchflosse. Mit ere Bevölchrigsdichti vu 100,8 Iwohner uffs Hektar besidelter Flächi isch d'Oberau dr Friburger Stadtdeil mit dr höchschte Iwohnerdichti.
Baetica
Hispania Baetica oder nume Baetica isch dr latiinischi Naame von ere antike Landschaft und römische Browinz im Süde vo dr Iberische Halbinsle. E groose Däil isch s hütige Andalusie, im Norde isch si bis in d Extremadura gange. Si het iire Naame vom groosse Fluss Baetis, em hütige Guadalquivir, überchoo. Dr Naame Baetica isch mit dr arabische Eroberig verschwunde.
Iirichdig und Gränze
In dr republikanische Zit het s Gebiet zur Browinz Hispania ulterior ghöört, wo dr Süde und Weste vo dr Iberische Halbinsle umfasst het. Wo dr Kaiser Augustus si Browinzreform gmacht het, isch Hispania ulterior in zwäi Däil ufdäilt worde, in Hispania Baetica (Südoste) und Lusitania (Nordweste). D Baetica het jetzt im Weste und Nordweste e Gränze mit Lusitania ghaa, öbben em Fluss Anas (hüte Guadiana) nooch, im Oste mit dr groosse Browinz Hispania citerior; an dr Middelmeerküste isch die Gränze südwestlig vo Carthago Nova (Cartagena) verloffe und vo dört in Richdig Westnordwest. Spööter het dr Augustus d Gränze verschoobe, sodass d Hispania citerior non e Däil vo dr Baetica öberchoo het; sithär isch d Gränze an dr Küste in dr Nööchi vo dr hütige Stadt Almería verloffe und vo dört gege Nordweste.
Jacob Wilhelm Lustig
Si Lääbe
Im Lustig si Vater, wo au Jacob Wilhelm ghäisse het, isch e Schüeler vom Johann Adam Reincken und Organist und Chilleschriiber an dr alte und nöije St.-Michaelis-Chille gsi. Dr Jacob Wilhelm het scho won er elfi gsi isch, si Vater, wo vil chrank gsi isch, an dr Orgle verdräte. Wo si Vater gstorbe isch, het er 1723 e Boste as Organist an dr Filialchille überchoo. Dr Lustig het bim Johann Mattheson Muusigtheorii und Komposizioon studiert, bim Georg Philipp Telemann braktischi Fächer und bim Adolf Karl Kunzen Orgle. Er isch e Fründ vom Orglefabrikant Albertus Antonius Hinsz gsi.
Martin Schulz
Dr Martin Schulz (* 20. Dezämber 1955 z Hehlrath bi Aachen) isch e dytsche Bolitiker (SPD) un vum 19. Merz 2017 bis zum 13. Februar 2018 SPD-Barteivorsitzer gsii. Von 1987 bis 1998 isch er Burgermaischter vu Würselen (NRW) gsii. Syt 1994 isch dr Schulz Abgordnete un vu 2012 bis 2017 isch er mit Unterbrächig Bresidänt vum Europäische Barlemänt gsii.
Bolitik
Am 29. Jänner 2017 isch dr Schulz vum SPD-Barteivorstand aistimmig as Chanzlerkandidat vu syre Bartei fir Bundesdagswahl 2017 nominiert wore. Uf eme usserordelige Barteidag am 19. Merz 2017 isch dr Martin Schulz mit 100 Brozänt vu dr giltige Stimme zum SPD-Barteivorsitzer gwehlt wore. Derzue isch er offiziäll as Chanzlerkandidat vu dr SPD fir d Bundesdagswahl 2017 bstetigt wore. Bi dr Bundesdagswahl am 24. Septämber 2017 het d SPD 20,5 % vu dr Stimme iberchuu un isch dodermit uf schlächtscht Ergebnis in dr Noochriegsgschicht chuu. Uf em Bundesbarteidag vu dr SPD aafangs Dezämber 2017 isch dr Schulz mit 81,9 % as Barteivorsitzer widergwehlt wore.
Bogis-Bossey
Sproch un Dialäkt
Dr alt frankoprovenzalisch Patois isch wahrschyns aafangs 20. Jh. uusgstorbe. Ergebnis us dr Volkszellige vu 1990 un 2000, wu zum Dail Lyt Patois as Sproch aagchryzlet hän, gälte in dr Sprochwisseschaft as Artefakt un hän ihre Ursprung ender in statistische Fähler oder ass d Lyt unter „Patois“ ihr Regionalfranzesisch verstehn
Linsen mit Spätzle
Zubroidong
Wenn se na kochet senn, geits an haufa verschiadene Rezept zom se vollends fertig z’macha. En eller Regel duat mer z’ersch an Butter oder s’Schmalz em Hafa verlaufa lassa, um na je noch em Rezept Zwibla, moischtens au Speck ond Röschtgmües (Sellerie, Karotta, Lauch) a bisle azomdämpfa. Wenn älles nah so a bisle ahganga isch, duat mr a bisle Mehl drüberd streua ond so lang reschta, bises holzbrau isch (vgl. dunkle roux). Wenn dia Farb erreicht isch, löscht mer es mit dem Fond ab und lässt des ganza no a Weile kechla. Aber Obachd, des brennt gern nei!
Stühlinger (Freiburg)
Bevölkerig
Obwohl in dr ledschde Johre nit uerheblich baut worre isch, nimmt d'Zahl vu dr Iwohner ab; vor allem Familie mit Kinder verlen dr Stadtdeil. Vu anno 1996 bis anno 2000 isch d'Zahl vu dr Familie vu 773 uf numme noch 653 zruckgange. Dorum git's au verhältnismässig wäniger Kinder wie in der Gsamtstadt, aber defir dütlich meh Singles un au wäniger Seniore. Wäge dr relativ günschtige Miete läbe relativ vil Studente im Stiehlinger.
Leutpriester
E Lütbriester (übersetzt us lat. plebanus; mhd. liut für lat. plebs) oder Pleban isch e Gäistlige gsi, won e Stell mit de Rächt von ere Pfarrei (plebes, Pfarrchille od. Pfruend) daatsächlig bsetzt het. Er het chönne e Pfaarer si, d Seelsorg im Ufdraag vom Bsitzer vo de Pfaarrächt usfüere oder en (amtsunfähige) Pfaarer verdräte. Er isch in dr Reegle e Wältgäistlige gsi, isch also em Bischof understande im Geegesatz zu Gäistlige, wo eme Chloster oder ere Heerschaft dient häi und vo deene abhängig gsi si.
Ludwig I. von Württemberg-Urach
Läbe
Anne 1426 isch dr Ludwig im Alter vu vierzeh Johr fir volljehrig erklert wore un het ab do Wirttebärg zerscht ellai regiert.
Investiturstreit
Dr Inveschtiturschtriit isch en Konflikt zwische em Papschttum und em Heilige Römische Riich um d Vorherrschaft über d Kirche gsii. Er het im ene wiitere Sinn vo 1075 bis 1122 (Wormser Konkordat) duuret. D Hauptfigure debii sind dr Papscht Gregor VII. und dr römisch-dütschi König Heinrich IV. gsii. Das Ganze het nur 20 Jahr nach dr Abschpaltig von de Orthodoxe Kirche vom römische Katholizismus stattgfunde.
Tschlin
Härkunft und Nationalität
Ändi 2005 hätt Tschlin 431 Iiwohner ghaa, dervo sind 411 Schwiizer gsii.
Kultur
Tschlin pflegt sit Generatione siini Volksmusig, d Tschliner Musiggsellschaft isch wiit über s Engadin use bekannt und eini vo de beschte i de ganze Schwiiz.
Châtel-Saint-Germain
Dialekt
Dr tràditionell Dialekt (Patois) vun Châtel-Saint-Germain ghert zem Lorrain.
Timbuktu (Musiker)
Dr Timbuktu ([], * 11. Jänner 1975 z Lund as Jason Michael Robinson Diakité) isch e schwedische Rapper un Reggaemusiker. In syre Musik het s au Folk- un Blueselemänter, un au weschtafrikanischi Yyfliss. Är chunnt vu Schone, dr sidligschte Provinz vu Schwede, un rappt au im schonische Dialäkt. Syy Text handle vor allem vu bolitische Theme.
Niederried
Niederried isch dr Naame vo fougende Ort z Italie:
Aach
Aach, abgleitet vu ere indoeuropäische Wortwurzle (ahd. aha) un verwandt mit lat. aqua (alem. Wasser) isch de Namme vo verschidene Flüss und Ortschafte, wo an ere Aach ligged.
Standardsprache
D ditsch Standardsproch
D ditsch Standardsproch isch in Wortschatz un Grammatik dur d Duden-Redaktion bschriibe, wird an dr Schuele un Universitäte as allgemeini ditschi Sproch glehrt un in dr Mediä, in dr Kultur, Politik un in dr Wirtschaft gnutzt. Si isch in dr gschriibene Form iberwiigend frej vu regionale Bsunderheite. Si gildet z Ditschland, in dr ditschschwizer Kanton, z Eschtrich un - näbem Italiänische - z Südtirol. D Begriff "Hochditsch" un "Hochsproch" wäre viilmol as Synomym fir "ditschi Standardsproch" brücht, was aber nit ganz battet.
Konschtruiärti Standardsproche
Wänn uf dr einte Sitte s Esperanto e kinschtligi Sproch mit romanisch-stämmigem Wortschatz isch, sin uf dr andere Sitte e Reihe vu andere Sproche üs lebändige, dote oder fascht dote Sproche unter massivem Ufwand neij gstaltet wore. S modern Tirkisch isch üs em Osmanisch-Tirkische, üs ere tirkisch-arabisch-persische Mischsproch gschaffe wore, d griächisch Katharevousa isch üs altgriächischem Wortschatz un ere erfundene Grammatik entstande, s Hebräisch isch numme no Sproch vu dr Literatür un vu religieese Zeremoniä gsii un isch zu nere gsprochene un gschriibene Standartsproch entwicklet wore.
Dietrich Fischer-Dieskau
Wärk
Schrifte:
Belchen (Schwarzwald)
Schitzenswärti Natür
S hän sich am Belche üs dr Iiszit aü Pflanze erhalte, wu suscht numme no uf em Feldberg un in dr Alpe z finde sin. Do drzue ghere d Schwizer Glockeblueme (Campanula scheuchzeri Vill.), d Gebirgsrose (Rosa pendulina L.) un d Schwizer Bissangili/Saicherblueme (Leontodon helveticus Mérat). Zuedäm hets derte e Hüffe sältini Flächtearte.
politischi Zueghörigkeit
Iber dr Belchegipfel verlauft d Grenz zwisch em Landchreis Brisgau-Hochschwarzwald mit dr Gmei Minsterdal un em Landchreis Löörech mit dr Gmeie Nöiewäg un Schöneberg. Witteri Löörecher Gmeie am Belche sin Aitere un Bölle, un am Fuess Schönau.
Dr Belche in dr alemannische Dichtung
Dr Manfred Marquardt dänkt ebefalls an d Ändligkeit vu dr Wält bim Ablick vum Belche:
Max-Planck-Institut für Intelligente Systeme
Forschig
D Wisseschaftler*ne am MPI-IS wän di grundlegende Prinzipie vum Wohrnee, vum Leere un vum Handle in in autonome Sischtem verstoh un us däm Verständnis uuse chinschtligi intelligänti Sischtem entwickle. Si forsche an däne Prinzipie in biologische, hybride un Computer-Sischtem un in Materialie. S Späktrum goht doderby vum Nano- bis zum Makroberaich. Mit ihre stark interdisziplinäre Forschig kombiniere si mathematischi Modäll, Computer- un Materialwisseschaft un Biology mitenander.
OrangeCinema
Z Basel findet s OrangeCinema in dr Reegle in de erste drei August-Wuche uf em Münsterblatz statt. Es isch mit er e20,50 Meter bräite und 11,34 Meter hooche Liinwand usgstattet und hett öbbe 1'500 Sitzblätz. 2007 het s bim OrangeCinema Basel 24'508 Bsuecher ghaa.
Fundamentale Wechselwirkung
Die fundamentale Wäggselwirkige si die grundlegend verschidnige Wääg, wo sich füsikalischi Objekt (Körper, Fälder, Däili, Süsteem) geegesitig chönne beiiflusse uf ene. Es git vier fundamentali Wäggselwirkige: d Grawitazioon, dr Elektromagnetismus, die schwachi Wäggselwirkig und die starki Wäggselwirkig. Mä bezäichnet sä au as die vier Grundchreft vo dr Füsik.
Aadorf
Bevölkerig
Quelle: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Uusländeraatail isch 2010 bi 14,2 % gläge.
Emil Kübler
Dr Emil Kübler (* 16. Abril 1909 en Honau – der Ort gheert heit zor Gmoid Lichtastoi em Landkreis Reitlenga; † 8. Mai 1981 en Bad Boll) isch a deitschr Kombonischt ond Kirchamusiker gwäa.
Normalnull
Es gildet:
Vorstadtgesellschaft zu den Drei Eidgenossen (Basel)
D Gsellschaft hüte
Hüte bestoot si, wie alli andere Basler Vorstadtgsellschaft au, nume no us em siibechöpfige Vorstand und gniesst s Gasträcht in dr Stuube vo de Vorgsetzte vo dr E.E. Zumft zu Wääber in dr Stäinevorstadt 23, wo iir Wabbe näbe deene vo dr Zumft zu Wääber und dr Zumft zum Goldige Stärn an dr Fassade aagmacht isch.
Hans Kohler (Politiker, 1893)
Lääbe
Noch em Abitur het dr Kohler an dr Universitete z Dibenga un z Berlin Medizin studiert. Är het zum Dr. med. promoviert un het derno as Praktische Dokter gschafft.
Kanaan
Dr Name Kanaan isch no under em Seleukos I. beleit, wo sich sälber as «dr ‹L'dk'› z Kanaan» gnennt het. Die römischi Besatzig het spöter «Kanaan» mit dr Bezeichnig Syria ersetzt.
Kreis Vezia
Gmaine
Zum Chrais ghere die Gmaine:
Udmurtische Sprache
Udmurtisch (Eigebezeichnig: удмурт кыл, friehner Wotjakisch) isch e permischi Sproch und ghört dodemit zu de finno-ugrische und de uralische Sproche. De nöchst Verwandt devo isch Komi.
Etymology
I me russische Tekscht werre d'Udmurte under em Name vjada gnännt, sälle Name chunnt vom Fluss Vjatka. Friehner isch d'Bezeichnig Wotjakisch bzw. Wotjake für s Volk gsi: de erscht Deil chunnt vom udmurtische ud-, woby s v epentethisch isch und de Name vom Volk friehner ot oder otin gsi isch; s -jak bedütet „Volk“. Ab em zwanzigste Johrhundert hän finno-ugrischi Sachbiecher zerscht z Finnland und z Estland, spöter au z Ungarn di neui Bezeichnig brucht.
William S. Herndon
Biogràfi
Dr William Smith Herndon ìsch àm 11. Oktober 1903 z’ Albuquerque gschtorwa, ìm Bundesstààt New Mexico. Ma hàt ìhn z’ Tyler beardigt.
Galiläa
Gschicht
Im 8. Johrhundert vor dr Zitwändi het die königlichi Dynastii vo de Omride s mächtige hebräische Riich Israel im Norde vom hütige Staat Israel bildet. Es het im wäsentlige d Gebiet vo Samaria und Galiläa umfasst. Das hebräische Riich het verschideni Stadtstaate und Kultzäntre vereint. Die wichtigsti Stadt isch Sichem mit em Tämpel Garizim gsi, si isch spöter vo dr Stadt Samaria abglöst worde. Galiläa isch vo de Assyrer eroberet und die israelischi Oberschicht deportiert worde. Uf däm Gebiet hai sich denn Aaghörigi vo verschidnige östlige Völker aagsiidlet. Underdesse isch s hebräische Südriich Juda um Jerusalem sterker worde. Noch em Undergang vo de Assyrer isch dr Tämpel z Jerusalem die zentrali Kultstett vo Israel worde und mä het brobiert, Galiläa under d Oberherrschaft vom König vo Juda z bringe. Noch em babylonische Exil het mä die Bolitik witer verfolgt und Galiläa isch Deil vom Jerusalemer Königdum worde. Under de Römer isch Galiläa en eignigi Brovinz gsi, die grössti in Palestina. D Chrüzfahrer hai us em e Fürstedum gmacht.
Tomi Ungerer
Weblink
Bélder
DB-Baureihe V 100
Voblyb
Vill Loks uss èm Beschtand vo dè DB sin im Raamè von èm Joint Venture mit Alschtom a d Alstom Lokomotiven Service GmbH z Stendal vokauft worrè. Dört wörred d Maschinnè bi Bedarf sischtematisch uffgarbeitet un a Intressentè, wie öppè Brivatbaanè im In- un Uusland, vokauft. Seer belièbt isch d Lok bi Gleisbaufirmè, well si durch d Bauart mit hochligendem Mittelfüürerschtand è seer guèti Übbersicht gegèübber dè Lokomotyvè mit Èndfüürerschtand biètet.
Sophokles
Lääbe
Näbe sim Schaffe as Dichder het dr Sofokles wichdigi politischi Böste z Athen ghaa. Er het au e Hufe verschidnigi kultischi Funkzioone usgüebt. As Briester vom Halon het er us Epidauros dr Kult vom Asklepios z Athen iigfüert und het dr Gott bi sich dehäi ufgnoo, bis dass er en äignige Temenos überchoo het. Dorum het mä dr Sofokles noch sim Dood as Heros Dexion vereert. Er isch dr Gründer vom ene Musethiasos gsi und het au as Medium fungiert und d Götter häi dur en zu de Mensche greedet. Es wird brichtet, ass em dr Herakles im ene Draum erschiine sig und er so e Goldige Chranz het chönne finde, wo vo dr Akropolis gstoole worde isch. Mit dr Beloonig häig er e Häiligdum für e Herakles Menytes gstifdet.
Scho für sini Zitgenosse isch dr Sofokles e Liebling vo de Götter gsi. Er isch gsäägnet gsi mit Schenii, Liebenswürdigkäit und Schöönhäit, und er gältet bis hüte as äine vo de hervorragende Persone in dr Gschicht vo dr Menschhäit.
Wärk
Är sälber het sini künstlerischi Entwicklig in drei Abschnitt iidäilt. Sini erste Stück sige voll vo Überschwang wie bim Aischylos gsi, d Stück vo dr middlere Faase seer künstlig und erst in dr letschte Faase häig er si persöönlige Stil gfunde.
Die verlorene Wärk bzw. sonigi wo fragmentarisch überlieferet si
(Im Ganze 109 Wärk)
Streuobstsorte des Jahres (Baden-Württemberg)
Bishär sin die Obstsorte vum Johr gwehlt wore:
Landkreis Augsburg
Schded und Gmaine
Zem Landchrais Augschburg ghèère segs Schded, achd Määrd, 32 Gmaine ùn ai gmaifrei Bied.
Olympische Spiele
Dr Umfang vo de Olympische Spiil isch immer gröösser worde, so dass hützudags so guet wie jedes Land uf dr Wält Sportler zu de Spiil schiggt. Näbe de Schutt-Wältmäisterschafte gälte si zur Zit as s grösste Sporteräignis uf dr Wält.
Buchsweiler (Oberelsass)
Gschìcht
Buxwiller ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 1144 àls Busweilr (1271 Buchswilre).
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Niederrohrdorf
Vercheer
Dä nöchsti Autobaanaaschluss befindät sich nördlich in Dättwil bi Bade zur A1 in ärä Entfernig vo rund foif Kilometer.
Lostorf
Wirtschaft
D Arbetslosigkeit isch im Johr 2011 bi 1,3 % gläge.
Borex
Bolitik
Bi dr Nationalrootswahle 2011 het s des Ergebnis gee: BDP 2,8 %, CVP 6,9 %, FDP 20,7 %, GLP 7,5 %, GP 8,0 %, SP 17,0 %, SVP 25,7 %, Sunschtigi 3,1 %.
Carl Gustav Jung
sis Lebe
I sine letzte Joore het de Jung sich stärcher a de Erforschig vo sinere Theorii vom kollektive Unterbewusstsii zugewendet und het sich mit de Bidütig vo de Religio för d Psyche und das kollektive Unterbewusstsii usenandergsetzt. 1961 isch er denn z Chüsnacht gstorbe.
Mézières
z Frankriich:
Fichenskandal
Ablauf
Zur Undersuechig vom sogenannte „Fall Kopp“ het s Parlamänt am 31. Januar 1989, e Parlamentarischi Undersuechigskommission under em Vorsitz vom domolige Nationalroot und spötere Bundesroot Moritz Leuebärger iigsetzt. Dr Ufdrag het au e detaillierti Undersuechig vo de Datesammligsaktivitäte mit sogenannte Fiche (Registercharte) zum Zwäck vom Staatsschutz vo dr Bundesaawaltschaft iigschlosse. Für son e Undersuechig het die reguläri Gschäftsbrüefigskommission (GPK) nit gnueg Befuegniss gha, au wenn si sit em Mai 1988 über d Existänz und d Zahl vo de Fiche informiert gsi isch.
Maria Magdalena
Verehrig
De Gedänktag vo de hl. Maria Magdalena isch de 22. Juli (römisch-katholisch, orthodox, anglikanisch, evangelisch, alt-katholisch). För di römisch-katholisch Chile isch de geboteni Gedänktag mit eme Dekret vom 3. Juni 2016 i de Rang vom ene Fäscht im sogenannte Calendarium Romanum Generale erhobe worde.
Affeltrangen
Politik
Bi de Nationalrootswaale 2011 hät s da Ergebnis gèè: BDP 6,7 %, CVP 9,5 %, FDP 7,4 %, GLP 5,8 %, GP 3,8 %, SP 6,6 %, SVP 54,6 %, Sustigi 5,6 %.
Fridolinsbrücke
Fridolinplaschtik
Öppè uff dè Mitti vo dè Fridolinsbrugg an irer stròmobsi ligendè Sitè stòt è Bronzeplaschtik vom Schwizer Künschtler Rolf Brem uss èm Johr 1979. D Blaschtik stòt uff èm quaderförmigè Bedongsockel, wo uff halber Höchi è Spruchband uss Bronze ièglõ isch. Sèll Band lauft um jeddi Sitè vom Quaderblock; uff säbbèm stòt gschribbè: St. Fridolin Gründer von Säckingen und Patron der Landschaft am Hochrhein.
Regenbogenschüsselchen
Ausseha
Regabogaschüssele send kloine Schüssele mid ama Durmesser vo om 18.5 Millimedr ond am Gwichd vo 1,8 - 7,47 Gramm.aus 12- oder meh karätigem Gold. Drzua war Kupfer, Zinn ond Palladium dren. Es sen wia kloine, gwölbde Schüssele ohne a Schrifd drauf. Drfier sen se doils mid Muschdr vrzierd, wia Kugla, Ponkd, Krois odr Stera, abr au mid Vogelköpf odr Schlanga.
Fundort
Regabogaschüssele hod ma en Manching odr au 1990 bei Sontheim (350 Schüssele) gfonda.
Oine vo de erschde Fondschdella war Podmokl ond Nischburg em Böhmischa om 1771.
Ofd send en Manching au Münza drbei, mo an Kupferkern ond a Feuervergoldung hen. Dia Fälscherei war scho domols ond s geid se au Heid no.
Akkon
Währed in dr Neustadt vor allem Jude läbe, wird d Altstadt fast usschliessli vo israelische Araber bewohnt und isch eini vo de orientalischste Stedt vo Israel.
Adelsgesellschaft
As Aadelsgsellschafte bezäichnet mä gnosseschaftligi Zämmeschlüss vo Aadlige, wo sich im Häilige Römische Riich entwigglet häi in dr Zit, wo s Middelalter in die früeji Nöizit übergangen isch.
Vorstadtgesellschaft zum Rupf (Basel)
D Vorstadtgsellschaft zum Rupf isch e Korporazioon in dr Aeschevorstadt in dr Stadt Basel.
D Vorstadtgsellschaft hüte
D Ufgoob vo dr Vorstadtgsellschaft isch s, en "aktive Bürgersinn und e Bewusstsi für d Verantwortligkäit für Basel" z fördere. Mit em Zins us em Vermööge vo dr Gsellschafts understützt si soziali und gmäinnützigi Instituzioone.
Heinrich Kaminski
Dr Heinrich Kaminski (* 4. Juli 1886 z Düenge, heitzodag a Doil vo dr Stadt Waldhuet-Düenge am Hochrhein, † 21. Juni 1946 em boirischa Dorf Ried, heit an Ortsdoil vo Kochel am See) ischt a alemannischer Kombonischt gwäa.
Was heit noh an da Kaminski erennret
En Kochel am See, wo-nr z’ledschda gleabt hôt, geit’s an Heinrich-Kaminski-Weg ond z Waldshut-Tiengen a Kaminskistraße
Kalter Krieg
As Chalte Chrieg wird dr Komflikt zwüsche de Westmächt under dr Füerig vo de Veräinigte Staate vo Amerika und em Ostblock under dr Füerig vo dr Sowjetunion bezäichnet, wo öppe vo 1947 bis 1989 duuret het.
Bernhard II. (Baden)
Lääbe
Dr Bernhard II. vu Bade isch in eme religiees bregte Elterehuus ufgwagse. Sy Vater het zum Byschpel dr Böu vum Chloschter Fremersberg un dr Uusböu vu dr Bade-Badener Stiftschiklche in Ufdrag gee.
Breno (Kreis)
Gmaine
Zum Chrais ghere die Gmaine:
Bernhard II. (Baden)
Lääbe
Dr Bernhard II. het vyl Missständ vu syre Zyt gchännt un versuecht, Not un Armuet z lindere, indäm er dr grescht Dail vu däm, was er verdient het, dr Arme iberloo het. Dodriber uuse isch er ufgfalle dur e uusbregti Fremmigkait. Scho zue Läbzyte het er dodermit Yydruck gmacht uf syni Zytgnosse.
Lüsslingen
Gschicht
Lüsslige isch zum erschte Mou gnennt worde im Johr 1251 aus in Luslingen (1275 Livslingen, 1343 Lüsselingen, 1555 Lüsslingen).
Schloss Wildenstein (Bubendorf)
Gschicht
1995 het dr Kanton Basel-Landschaft d Wildestäi kauft, und hüte finde doo regelmäässig kulturelli Veraastaltige statt.
Bottens
Bolitik
Bi dr Nationalrootswahle 2011 het s des Ergebnis gee: BDP 0,5 %, CVP 12,2 %, FDP 13,3 %, GLP 5,6 %, GP 12,9 %, SP 13,7 %, SVP 34,5 %, Sunschtigi 1,4 %.
Sproch un Dialäkt
Bi dr Volkszellig 2000 hän vu dr 917 Yywohner 93 % Franzesisch as Hauptsproch aagee, 3,3 % Dytsch, 0,8 % Italienisch un 2,9 % anderi Sproche.
Altnau
Gschicht
Altnau isch zum erschte Mol gnamset worde im Joor 787 as Althinouva.
Saastal
Dialekt
Es Biischpil wiemer im Saastal schwätzt und dänkt:
Chérisey
Dialekt
Dr tràditionell Dialekt (Patois) vun Chérisey ghert zem Lorrain.
Bündner Kalender
Dr Kaländer umfasst e Kalendarium, Buureregle, d Mondphase, d Wätterchronik vum letschte Johr, Biografie vu Bindner Lyt un e Verzaichnis vu der Bherde. In jedere Uusgab het s au e baar Artikel uf Rätoromanisch. Näb em Bündner Kaländer git s im Engadin au no dr Chalender Ladin, wu ganz uf Rätoromanisch gschriben isch.
Gleichgeschlechtliche Ehe
Mit der Ee händ gliichgschlächtlichi Paar vil meh Rächt, wiä zum Biispiel s Rächt zum Adoptiere, s Rächt, ohni Eerbschaftsstüre dörfe eerbe, oder s Rächt, medizinischi Entscheidige z träffe. Umfrage zeiged, das allewiil meh Lüt di homosexuell Ee understützed, hauptsächli z Europa, z Australie und z Amerika.
Hartmut Hutch Hensle
Lääbe
Är het e Tonstudio, wun er Tonufnahme, CD-Produkzione, Kumpeszione un professionälli Arrangement aabietet.
Morschweiler (Oberelsass)
Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vun Morschwiller ghert zem Owerrhinàlemànnisch.
Gaby
Gaby isch
ISO 639-3
Aawändig
E Verwändig cha beliebig in Gross- und Chlaischriibig erfolge, doch git s Norme, wo druf ufbaue, won e bestimmti Schriibig festlege.
Lineare Funktion
Allgemeini Form
m respektiv a sind dadebii d'stiigig und q respektiv b d'x-Koordinate vom Schnittpunkt mit de Abszisse.
Georgette Tsinguirides
D Georgette Tsinguirides (* 27. Februar 1928 z Stuegert) isch e dytsch-griechisch Ballettdänzeri, Choreologi un Ballettmaischteri. Si isch Assischtänti vum John Cranko gsii, wu s Stuetgerter Ballett vu 1961 bis 1973 glaitet het.
Lääbe un Wirke
Am 1. Dezämber 2015 het d Tsinguirides ire 70-jehrig Dienschtjubiläum am Stuegerter Ballett gfyyrt. Dr Minischterpresidänt Winfried Kretschmann het ere am 5. Dezämber d Staufermedaille in Gold ibergee.
Aach (Hegau)
Sähenswürdigkeite
Im Stadtgebiit vu Aach befindet sich dr Aachhafe, die grösst Quelle vu Dytschland, d Quelle vu dr Radolfzeller Aach, wo in dr Bodesee münded.
Vorstadtgesellschaft zum Hohen Dolder (Basel)
Gschicht
Im 15.Joorhundert het dr Root d Gründig von ere Korporazioon in dr Dalbevorstadt beschlosse. D Gsellschaft het dr «Lindedurm» am Müülibärg in dr Nööchi vom Rhiiufer überchoo. Si het aber nid dr Naame vo iirem Huus übernoo, sondern het die alti Bezäichnig «Gsellschaft zum Esel» non e baar Joorhundert bhalte. 1492 isch iiri Stuube aabebrennt, und si isch ins Huus zum Hooche Dolder züüglet, wo früener emol dr Familie zum Tolde ghöört und vo deene si Naame überchoo het. Zerst het si s gmietet, aber scho 1503 het si s für 80 Pfund kauft. Zum s Gäld ufdriibe, het dr Root alli Huusbsitzer und Mieter verpflichtet öbbis z zaale. Vo 1545 bis 1547 isch s Huus saniert worde. Dr Kunstmooler Maximilian Wischack us Schaffuuse het uf dr Ostwand im Saal im erste Stock drei Szeene gmoolt: dr Öpfelschuss, dr Rütlischwur und dr Sprung vom Tell. Das Fresko isch villicht die eltisti Daarstellig vom äidgenössische Gründigsmüthos.
Luterbach
Bevöukerig
De Uusländeraateil isch 2010 bi 16,2 % gläge.
Politik
Gmeindspresidänt isch dr Ernst Hürlimann (Stand 2012).
Chesny
Chesny (ditsch 1915–18 und 1940–44 Kessenach) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Département Moselle ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Lothrìnge).
Gaby (Aostatal)
Laag
Goaby lìt ìm Lysdaal am Monte Rosa („Gletscher“), 17 Kilomeeter vù Martinsteg. Nochbergmeinde sìn Éischeme ùn Greschonei zer Chilchu. S Ortszändrùm lìt ùf 1040 Meeter ǜber em Meer, de höchst Punkt isch ùf em Berg Neryschthuare (Mont Néry, 3.075 m).
Sprooche
Anne 2001 hät d Fondation Émile Chanoux in Zämmenarbet mit em Centre d’Études Linguistiques pour l’Europe un dr Università degli Studi di Trento di soziolinguistisch Situation vo allne Gmeine im Augschtdal untersuecht. Doderzue isch im Septämber un Oktober 2002 e Froogebooge verschickt woore. Vo Gaby sin 70 Froogebeege wider retuurchuu.
Gambarogno
Gambarogno isch de Name vo däne geographische Objekt:
Fußball-Europameisterschaft 2016
Finalrunde
In dr Finalrunde chömme jewils nur d Siiger witer, für d Mannschafte, wo verlore häi, isch s Turnier z Änd. Witeri Platzierige werde nit usgspiilt. E „Chliine Finale“ um Platz 3, wie bi de Wältmeisterschafte, findet auso nit statt.
Ignaz Felner
s Läbe und d Mundartgedicht
Im Vorwort vo däm Buech redt der Felner – und das au im Dialäkt – vom Hebel sine „Allemannische Gedicht“ und wiener vo dene zum sälber so Värs mache cho isch: «S’isch halt niit schöner, hani vo jederma g’hört, und ha’s au tusigmol by mer sel denkt, und au mine Friinde gseit, aß die Gedicht, dien üs e g’wisse Professer vo Carlisrueihe do ufe g’schickt het! S’goht eim s’Herz e so uf, wemme dinn list, oder lese hört: und währli, bey mengem Blättli hätti gern briegget, wenni mi nit g’schämt het; in d’Augen isch mer s’Wasser doch chummen, aß i d’Buechstabe doppelt g’sehne ha: do hani s’Büechli us der Hand gleit, bis d’Auge wider sin trucke gsi: aber was hets g’hulfe? – Usem Herze hanis doch nit brocht, und han au nit wölle: denn s’isch mer so wohl gsi, wenn i dra denkt ha, was im Büechli g’standen isch: […] So hani oft scho gseit zu mine Friinde, und wers sust het wölle höre, und han e Lobes und e Prises gha vo dem Büechli, aß niit drüber goht, und aß öbs sust keini Büecher meh gäb in der Welt, aß des do. […] Des hani mer alles sel gseit, und ha g’funden, aß es e b’schwerlig Ding isch, d’Sach nummen um s’halb so guet z’machen, aß wies dersel Professer gmacht het. Aber s’het mer kei Rueih glo; hüt hani e Liedli gmacht, und morn eis, und woni g’standen und gange bi, hets mi zupfet und gschüttlet: wart numme, hani denkt, i will die Dinger alli z’semme schribe, und drucke lo: und do sin sie jetz!» Das Vorwort het der Felner underschribe am «Mäderlis Tag» anne 1803; das isch der Gdänktag vom heilige Medardus, wo am 8. Juni gfyret wird.
Iyaya
D Iyaya isch e hethitischi und e luwischi Göttin, wo zäme mit de Quellgöttin Kuwannaniya vereert woren isch. Eres Götterbild us Holz isch e Frau miteme Schlaier wo sitzt, nebet ere sim Thron stönd links und rechts e Bergschooff. I de Stadt Wanata isch si mit em lokaale Wettergott und z Taparuta zäme mitem Sanda vereert wore.
Funktionalismus (Design)
Dr Funkzionalismus isch z Dütschland aber erst noch em Zwäite Wältchrieg um Inbegriff vom modärne Baue worde, wo wirklig allgemäinverbindlig isch. Er het denn d Archidekduursprooch vom Widerufbau brägt. Sit em Aafang vo de 1970er Joor isch die formaali Armuet und Unwirtlikäit vo de funkzionalistische Blaanige öffentlig immer mee kritisiert worde. Doorum het die sogenannti Postmodärne in de 1980er Joor brobiert, em Funkzionalismus völlig nöiji Gstaltigsbrinzipie entgeegezsetze.
Chicourt
Gschìcht
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditscha Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Cevi
S'Leitbild vom Cevi
Mir trauet Gott Grosses zue
Regione und Arbetsgebiet
Die 8 Arbetsgebiet engagieret sich im soziale Berych:
Wie isch es zu de Meitlijungschare cho?
1967 wird d Susanne Hofer als 1. Sekretärin vo de Meitlijungschar für d'Region Basel agstellt. Gmeinsam mit Fraue us de Region Züri hät im gliche Jahr de ersti Schueligskurs für Jungschiileiterinne stattgfunde. In de nächste Jahr wachst d'Meitlijungschararbet sichtbar. Ab 1981 händ all 5 dütschschwiizer Regione (AG-SO-LU-ZG, Basel, Bern, Ostschwiiz und Züri) e eigeni Jungscharsekretärin. Es sind immer nöiji Abteilige derzue gstosse. I de 90er-Jahre sind i vilne Regione d'Chüürs überarbeitet und veränderet worde.
Strukturkrise
Unter Schtrukturkrise verschtoht me en Wirtschaftskrise, wo zwenig wirtschaftlichs Wachstum erzüügt wird, um d Wegrationalisierig vo Arbeitsplätz dur de technisch Fortschritt (Stichwort hüüt Roboter-Technik) chönne z kompensiere. Das füehrt zu schtruktureller Arbeitslosigkeit oder Sockelarbeitslosigkeit, wo hartnäckig beschtoh bliibt. In ere freie Marktwirtschaft entschtoht so en permanente Wachstums-Zwang. Das chann ökologisch und sozial negativi Folge haa. Vor allem vo politisch grüener Siite het's deshalb scho Versueche geh, d Entwicklig dur Lenkigsabgabe, wo an sich marktkonform sind (dr Ertrag wird an im gwünschte Sinn handelndi Unternehme zrückerschtattet), z lenke. Die Vorschtöss sind aber bisher gschiiteret.
Bronzezeit
D Bronzezit isch d Periode in dr Gschicht vo dr Menschheit, wo Metallgegeständ vor allem us Bronze gmacht worde si. Die Epoche umfasst in Middeleuropa öbbe dr Zitruum vo 2200 bis 800 vor dr Zitwändi.
Ruine Homburg
D Laag
D Ruine befindet sich uf ere Hööchi vo öbbe
Hochzeitsnacht im Paradies
Hochzeitsnacht im Paradies ischt a Operedde en acht Bilder vom Kombonischda Friedrich Schröder. S Libreddo hend dr Heinz Hentschke ond dr Günther Schwenn mitnander vorfasst. Uruffgfihrt worra isch des Werk am 24. Sebdember 1942, also midda em Zwoida Weltkriag, em Metropol-Theader z Berlin. Dui Vorstellong wuud zo so-ma graußa Erfolg, dass des Werk en Folge glei ibr 500-mol ibr d Bihne goht.
Firs Orkeschtr braucht-ma
A Fleet, viir Saxofon odr viir Klarinedda, drei Drombeeda, drei Posauna, a Klavier, a Harf, a Gidarr, a grauß Schlagwerk ond a Streicher-Grubbe (= erschde ond zwoide Violina, Bratscha, Tschellos ond Kontrabäss.
Handlong
Am Obad treffet dr Bombolesfabrikant ond dr Impresario en dr Regine ihrem Boudoir wiider uffanander. Do drbei erfehrt dr Földesy vo seim Freind, dass der a Aug uff dui rassiga Tenzere Dodo gworfa hot. S wär jetzt halt schee, wenn er als ihr Manager a bissle nochhelfa kennt. Beim Nausganga vorliirt dr Földesy dr Dodo ihr Zigaredda-Etui, wo wenich späder vo dr Regine gfonda wuud. Jetzt glaubt dui nadiirlich, ihr Uli hedd ausgerechnet am Hochzeitsdag mit seira Vorflossena a Techtlmechtl ghet. Zornich ziagt se sich ens Schlofzemmer zruck ond schliaßt sich ei, sodass ihr Moo nemme zo-ra komma koo. Do druff platzt deam dr Kraga. Mit-ra Wuat em Bauch goht’r us-em Haus ond miadet sich em Hotel «Paradies», wo de meischde vo seine Hochzeitsgäscht loschiiret, a Zemmer.
Albert Hofmann
Dr Albert Hofmann (* 11. Januar 1906 z Bade im Aargau; † 29. April 2008 z Burg im Leimedal im Baselbiet) isch e Schwizer Chemiker gsii und het 1943 s LSD entdeckt und au anderi psychoaktivi Stoff erforscht wie Psilocin und Psilocybin. Är isch au bekannt drfüür, dass är die Droge, wonr erforschd het, an sich sälber teschtet het.
Auggen
Wirtschaft un Infrastruktur
D'Auggener Winzerhalle isch eini vu dr grösste Mehzweckhalle in dr Gegend.
Adolf Pfrengle
Lääbe
Vor em Uusbruch vum Zweete Wältchrieg isch d Familie uf Hitisau z Eschtrych evakuiert wore. Noch dr dytsche Bsetzig vu Pole het d Familie wider chenne retuurchuu, isch aber vor em Aagriff uf Frankrych wider evakuiert wore, desmol uf Pfullendorf, 1944 sin si e dritt Mol uf Ehrenstetten evakuiert wore. Sy Vater, Hermann Pfrengle, isch im Chrieg as Soldat z Norwege gsii un isch anne 1948 us dr franzesiche Gfangeschaft retuurchuu uf Harde. Wel sy Großvater syt ere Verletzig im Erschte Wältchrieg blind gsii isch un däm sy zweete Suhn, em Adolf Pfrengle sy Unkel, im Zweete Chrieg as Jagdflieger z Italie gfallen isch, het är vyl syne Großeltere uf em Buurehof ghulfe. Wu d Großeltere s Buure ufgee hän, het er vu 1980 bis 1997 bi dr Gmai Harde as Waldarbaiter gschafft.
Konjunkturtheorie
D Konjunkturtheorii untersuecht dr Konjunkturzyklus, d. h. die periodische Schwankige von ere Volkswirtschaft mit ihrne Uufschwüng und Abschwüng (Rezessione). Das chann erfolge dur Analyse vo theoretisch entwicklete Modell, aber au dur Untersuechig vo Konjunkturzykle, wo in dr Vergangeheit uuftrete sind.
Burg Malterdingen
D Burg Malterdinge isch e abgangeni Burg bi dr Gmei Malterdinge im Landkreis Ämmedinge z Bade-Wirttebärg. Si isch uf eme Sporn im Gwan „Burg“ 1000 Meter sidweschtlig vum Dorfchärn gläge.
Monophysitismus
Dr Monofüsitismus (vo monos „äinzig“ und physis „Natur“) isch die christologischi Posizioon, ass Christus vollkomme göttlig sig und nume äi Natur häig, nämlig e göttligi. Er stoot im Geegesatz zur Posizioon vom Konzil vo Chalcedon (451), wo e radikali Zwäinatureleer vo Christus verdrätet und säit, ass die göttligi und die menschligi Natur vo Christus sich nid vermische und von enander drennt si.
Ba (Arabischer Buchstabe)
Bāʾ oder Ba (باء) isch de zweit Buechstab im arabische Alphabet. Er isch usem phönizische Beth hervorgonge un dertduerch mitem latynische B, em griechische Beta un em hebräische Beth verwandt. Ihm isch de Zahlewert 2 zugordnet.
Komitatssitz
Komitatssitz (uff Ungarisch megyeszékhely isch sälle Ort vo me ungarische Komitat, wo d'Verwaltig und d'Regierig ihr Sitz hän. In de Verfassig vo Ungarn werre d'Komitatssitz und d'Näme vo de Komitat sit 1990 vo de Regle 67/1990 (VIII. 14.) bstimmt.
Boulens
Bolitik
Dr Burgermaischter vu Boulens isch dr Alain Liardon (Stand Merz 2014).
Sproch un Dialäkt
Dr alt frankoprovenzalisch Patois isch wahrschyns aafangs 20. Jh. uusgstorbe. Ergebnis us dr Volkszellige vu 1990 un 2000, wu zum Dail Lyt Patois as Sproch aagchryzlet hän, gälte in dr Sprochwisseschaft as Artefakt un hän ihre Ursprung ender in statistische Fähler oder ass d Lyt unter „Patois“ ihr Regionalfranzesisch verstehn
Ta (Arabischer Buchstabe)
Luutwert un Umschrift
S Ta stoot för de stimmloosi dentali Plosiv (IPA //) und isch liecht bihuucht. Er entsprecht dodemit em Hochtütsche "t" im Wort "Türe". S wird in de DMG-Umschrift mit „t“ wiedergä.
Lüterkofen-Ichertswil
Politik
Gmeindspresidänt isch dr Roger Siegenthaler (Stand 2012).
Korkenziehermuseum Kaiserstuhl
Sammlig
Uusgstellt sin rund 400 Bundezieger vu dr Sammlung, wu insgsamt 1.200 Exponat umfasst, modärni Designerstuck wie au historischi Exponat us dr rund 350 Johr alte Gschicht vum Bundezieger, un au anderi Exponat, wu mit em Wyy un em Wyy mache z due hän. S Museum isch uf zwee Steck in dr Schyyre vum historische Winzerhuus, wu au rund 30 Johr alt isch, wie dr Bundezieger. Aagschlosse isch im Vordergebei e Ladegschäft, wu Artikel rund um Chuchi, Bar un Wyy aabotte wäre. S Museum isch s ainzig Bundeziegermuseum z Dytschland un isch anne 2003 vum Bernhard Maurer grindet wore.
Gorgasos (Sohn des Machaon)
Er und sii Zwilling, de Nikomachos, sind Söö vom Machaon und vo de Antikleia. Die isch d Töchter vom Diokles, em König vom messenische Pharai.
Nordamerika
Etymologii
Dr Begriff „Nordamerika“ beschdoht us „Nord“, emä germanische Schdammword, und „Amerika“ (Lueg do).
Raphael Christen
Er isch dr Sohn vom Bildhauer Joseph Maria Christen. Z Bärn het er e Bildhauerlehr bim Valentin Sonnenschein und bim Joseph Simon Volmar absolviert. De Karl Viktor von Bonstetten hed ihm en Ufenthalt z Rom ermöglecht, wo er sich bim Bertel Thorvaldsen wiiterbildet het. Denn isch er churzi Ziit Lehrer a dr Holzschnitzerschuel z Briens gsii und het sech schliesslech z Bärn niderglo. Er het zahlriichi Büschte gschaffe, u. a. 1847 vom Guillaume-Henri Dufour und um 1848 vom Friedrich Frey-Herosé. Zu siine wichtigschte Wärch ghöre vier Statue a dr Fasade vo dr Schwiizerische Nationalbank, zwöi Rundmedaillons am Kunstmuseum Bärn und d Figur vum Bärnabrunne.
Burg Nimburg
D Burg isch anne 1052 s erscht Mol gnännt wore. Si isch im Bsitz vu dr Herre von Nimburg gsi.
Formentera
Formentera isch di kleinscht un sidligscht Baleareinsel. Si isch eini vun de zwei Pityuse, zämme mit Ibiza. Si isch 19 Kilometer long un isch ugfähr 3 nautische Miile (6 km) sidlig vun Ibiza im Mittelmeer. Uf d Insel konn mer nur mit em Schiff kumme un s git relativ winig Turischte. Formentera isch ruehiger wie ondri Insle in de Gegend. Si isch om meischte bekonnt defir, dass blutt bade un obe ohni sunne fascht an alle Schtränd gmacht wird.
Rolf Zinkernagel
Dr Nobelbriis
Dr Zinkernagel isch dr 24. Schwizer Nobelbriisdreeger.
Merenschwand
Geografii
D Nochbergmeinde vo Merischwand sind d Aargauer Gmeinde Aristau, Mülau, Boiel, Muri und Gältel, d Zürcher Gmeinde Ottebach und Obfälde und d Zuger Gmeind Hünebärg.
Gschicht
Im März 1798 sind d Franzose in d Schwiiz iimarschiirt und hei di Helvetisch Republik ygrichtet. Di drü Dörfer vom Amt Merischwand hei in dere Ziit zum Distrikt Hochdorf ghört. Im Oktober 1802 het sich s Amt Merischwand eigemächtig em Kanton Zug aagschlosse, aber im Februar 1803 het de Napoleon beschtimmt, dass s Amt em Kanton Aargau aagschlosse wärdi. S Amt het zerscht en eigeni Gmeind bildet, wo aber nöd lang Bschtand gha het. Im 1810i isch Mülau selbschtändig worde, im 1813i Bänzischwil. Merischwand isch ei Gmeind blibe, het aber drü Ortsbürgerschafte gha: Merischwand, Unterrüti mit Hagnau und Rickebach und Schore-Keschtebärg.
Kiepenheuer-Institut für Sonnenphysik
Gschicht
S Kiepenheuer-Inschtitut sich bis zum 31. Dezämber 2001 e uumittelbar em Wisseschaftsminischterium vum Land Bade-Wirttebärg noogorneti, rächtli uusälbschtständigi usseruniversiteri Forschigsyyrichtig vum Land. Zum 1. Jänner 2002 isch noch ere Empfählig vum Wisseschaftsrot d Umwandlig in e rächtsfähigi Stiftig vum effetlige Rächt vum Bade-Wirttebärg rächtsfähigi chuu.
Ufgabe
S Inschtitut bstoht us zwoo Wisseschaftlige Abdailige:
Burg Riegel
D Burg Riegel isch e ehmoligi Burg bi dr Gmei Riegel am Kaiserstuel im Landkreis Ämmedinge z Bade-Wirttebärg.
Surya
Vereerig
I de vedische Zitt het de Surya zu de wichtigeste Gotthaite zellt. Im früene Hinduismus isch e Sekte entstande, d Sauras oder Saurapatas, wo de Surya as höchste Gott vereert hend. Im früene Mittelalter het underem Iifluss vo de persische Sunevereerig de Sunekult im nördliche Indie starch a Bidüttig zuegnoo. Abem 13. Jh. isch aber de Sunekult immer mee in Hindergrund trette. Hütt werd de Surya täglich im Morgeritual mitem Gayatri-Mantra agrueffe.
Clouange
D Gmein ghert zem ìm Arrondissement Thionville.
Thur (Schweiz)
D Thur entspringt im Obertoggeburg bi Wildhuus (Wildhuser Thur) und Unterwasser (Säntisthur), wobi sich die baide Flüssli bi Unterwasser verainiget. Bikannt sind die imposante Thurwasserfäll vode Säntisthur bi Unterwasser. D Thur flüsst im Oberlauf dur s Toggeburg und im Unterlauf dur de Kantoo Thurgau, wo noch dem Fluss benennt isch.
Indra
Jinismus
Im Jinismus isch Indra numeno de Titel vode Götterkönige. Vo dene gits im ganze 64 und jede herrscht öber en anderi Göttergruppe. Die Indras sterbet wie all Wese nochere gwösse Zitt und chömet spöter wider uf d Welt, gmääss em Karma. Wenn en Indra sterbt, werd en anders Wese Götterkönig. De Sitz vomene Indra chan aber zittewiis au offe bliibe.
Amt Meienberg
Gschicht
Im März 1798 sin d Franzose in d Schwiiz iimarschiirt un hei di Helvetisch Republik usgruefe. S Amt Meiebärg isch zum Dischtrikt Muri cho, wo in dere Ziit zum Kanton Bade ghört het. D Bevölkerig isch nöd defür gsi und hätti en Zämeschluss mit Zug oder mit Lozärn besser gfunde. Aber au en Versuech vo 1802, sich Zug aazschliisse, isch erfolglos blibe. De Kanton Bade isch im 1803i wider ufglöst worde und mit em Fricktal und em Kanton Aargau, wo vo der Helvetik in s Läbe grüeft worden isch, im Rahme vo dr Mediationsakte zum noie Kanton Aargau zämegschlosse worde.
Rotzingen
Rotzige isch de Ursprungsort vom Name „Rotzinger“, wo im Hochrhygebiet hüfig isch. D'Dräger vo de Verbreitig vom Name sin Abwanderer gsi.
Zillisheim
Gschìcht
Zìllesa ìsch zum erschta Mol gnannt worra ànna 792 àls Zullinesheim.
Gàlga
Dr „Gàlga“ ìsch dàto dr Nàmma vu'ma Hìgel, denn ìm Mìttelàlter ìsch do a Gàlga gstanda.
Lüterswil-Gächliwil
Sproch u Dialäkt
Bi dr Voukszellig 2000 hei vo dr 371 Iiwohner 98,7 % Dütsch aus Hauptsproch aagää, 0,8 % Französisch, 0,3 % Italienisch u 0,2 % angeri Sproche.
Atlantik
Geografii
Da Atlantik liegt bis uf a paar klene Zipfile hauptsächlich in da weschtlicha Hemisphäre vo da Erde, zwüschat da Arktis im Norda, Europa im Nordoschta, Afrika im Südoschta, da Antarktis im Süda, Südamerika im Südweschta und Nordamerika im Nordweschta. Im Norda grenzt er as Nordpolarmeer, im Süda as Südpolarmeer.
USA
Natur und Umweltschutz
58 Nationalpark un e baar hundert wyteri Schutzbiet wyse ne groß Artevylfalt uf, wu in eme dytlige Gegesatz zue dr wytverbraitete Monokulture stoht. D Idee vu Nationalpark stammt us dr USA: dr Yosemite Nationalpark isch wältwyt s erscht Großschutzbiet gsii.
Gschicht
Wo 1492 de Kolumbus Amerika entdeckt het, isch de ganz Kontinänt no vo Indianer bewohnt gsi. Mit grosser Müeh hiina aber t Europäer 1609 Jamestown in Virginia gründet. Vorhär sina die meischte Kolonie gæng umi zerstört worde, wahrschinlech vo de Indianer, das isch aber nid ganz sicher.
Nach um Wäutchrieg isch de Chaut Chrieg gsi. Das isch a gwautlosa Chrieg gsi zwüschet um Weschte mit de Vereinigte Schtaate un um Kommunismus im Oschte mit Russland us Füehrer. De Chaut Chrieg isch parmau glii eskaliert aber de jusch Chrieg isch zum Glück nie uusbroche. De Chaut Chrieg isch ersch 1991 z endi gange, wo t Sowjetunion sich uuflöst het.
T USA het o hüt ono die sterchtschti Würtschaft vo de Wäut, doch bechunnt si vo China u vo Indie Konkurränz.
Nufenen
Nufenen isch de Name vo däne geografische Objekt i de Schwiz:
Ernst Ochs
Lääben ùn Wiirge
Dr Ochs hed ab em SS 1927 e Lèèrùfdraag fir Volkskùnd un Mundardfoorschig an dr Universideed Fryybeg ghaa, ab em WS 1928/29 au fir aldgermaanischi Dialäkt, wùn er bis zem WS 1939/40 uusgfild hed. Är hed zem Byyschbel Kurs ùn Seminar ghalde iber isländischi Saga. Ab em SS 1934 isch sy Lèèrùfdraag us bolitische Grind ùf Dialäktfoorschig bschränggd wore.
Vù 1946 bis 1961 isch er ordelige Hononar-Professor fir Altgermanischi Dialäkt ùn alemanischi Mundart gsii. Im Joor 1953 isch er pänsioniert wore.
Wissenschaftstheorie
Scho in dr Antike häi Dänker wie dr Aristoteles sich mit wüsseschaftstheoretische Brobleem beschäfdigt, vor allem mit sonige, wo d Struktuur und d Entwicklig vo de wüsseschaftlige Kenntniss und Methode beträffe. Filosofe wie dr Francis Bacon, Descartes, Leibniz, D'Alembert, Diderot, Kant, Fichte, Hegel und spööter dr Bolzano häi witer Undersuechige zu Däilbrobleem vo dr Wüsseschaftstheorii gmacht. D Wüsseschaft wird in deene Undersuechige vor allem as e Süsteem vo wüsseschaftlige Erkenntniss verstande, und d Wüsseschaftstheorii isch in däm Sinn äng mit dr Erkenntnistheorii und dr Methodologii verbunde. Si stützt sich uf d Ergäbniss vo Undersuechige, wo us dr Sicht vo de äinzelne Diszipline gwunne wärde, z. B. Ökonomii, Soziologii, Psüchologii u. a., und vo do us chunnt si zum ene äigeständige Begriffssüsteem, duet uf deere Grundlaag die disziplinäre Erkenntniss verallgemäinere und brobiert sälber zum äihäitlige theoretische Fundamänt vo alle äinzelne Forschigsdiszipline z wärde.
Bourg-en-Lavaux
Bourg-en-Lavaux isch e bolitischi Gmai im Bezirk Lavaux-Oron im Kanton Waadt, Schwyz.
Gschicht
Bourg-en-Lavaux isch zum 1. Juli 2011 entstande dur d Fusion vu dr Gmaine Cully, Epesses, Grandvaux, Riex un Villette.
Hagenau
Verwàltung
vun Hawenau ìsch. Hawenau gheert züem Kommünàlverbànd.
Dialekt
De elsassisch Dialekt vun Hawenau gheert züem Owerrhinàlemànnisch, àwer mìt'me stàrike Ìnfluss vum Frànkische.
Amt Merenschwand
Gschicht
Site m 1293 sind die Dörfer und Wiler, wo schpöter zum Amt Merischwand si zämegfasst worde, im Bsitz vo de Herre vo Hünebärg gsi. D Bewohner vom Biet hei sich aber im 1394i vo de Hünebärger los chauft und hei sich friiwillig de Schtadt Lozärn unterschtellt, wo si zwar nöd di gliiche Rächt hei gha, wi d Schtadtbürger, aber gliichwohl me wi d Untertane vo Lozärn. Ihri Untervögt und Richter hei si sälber dürfe wääle. Au nach de Eroberig vo de Freie Ämter durch d Eidgenosse reschpektiv vom Amt Meiebärg durch d Lozärner im 1415, het an de Situation nüd gändret. Im 1426 isch dann zum erschte Mol s Amt Merischwand in ere Urkund erwäänt. Mülau, Bänzischwil, Merischwand und d Wiler und Einzelhöf sind zum Amt Merischwand zämegfasst gsi. Bsunders di hüfige Überschwemmige, wägem Hochwasser vo de Rüüs, hei em Amt z schaffe gmacht. D Bewohner hei d Verpflichtig gha, d Schutzdämm in Ordning z bhalte. Mit de Ziit hets au Probläm mit Lozärn gäh, will d Schtadt immer weniger s Gfühl het gha, sich an di alte Verträg müesse z halte. Im 1765i het sogar e Revolte gäh, wo aber schnell isch nidergschlage worde. Im März 1798 sind d Franzose in d Schwiiz iimarschiirt und hei di Helvetisch Republik usgruefe. Di drü Dörfer vom Amt Merischwand hei in dere Ziit zum Dischtirkt Hochdorf ghört. Im Oktober 1802 het sich s Amt Merischwand eigemächtig em Kanton Zug aagschlosse und im Februar 1803 het de Napoleon beschtimmt, dass s Amt em Kanton Aargau aagschlosse wird. D Ämter sind im Aargau aber durch d Gmeinde ersetzt worde, so isch s Amt Merischwand zu de Gmeind Merischwand worde. Im 1810i isch dann aber Mülau selbschtändig worde, im 1813i Bänzischwil.
Landtagswahl in Baden-Württemberg 2021
D Landdagswahl z Bade-Wirttebärg 2021 het am 14. Merz stattgfunde. Am nämlige Dag het s au Landdagswahle z Rhyland-Pfalz un Kommunalwahle z Hesse gee.
Syt dr Landdagswahl 2016 het e Koalition us dr Griene un dr CDU unter em Minischterbresidänt Winfried Kretschmann (Grieni) regiert.
Offenburger Versammlung 1847
D Forderige vum Volke
mini|Forderungen des Volkes in Baden, Flugblatt vu 1847 D Versammlig het d „Selbstregierung des Volkes“ noch em Vorbild vu dr Verfassig vu dr USA un d Präss- un Mainigsfreihait gforderet. Anderi Forderige sin d Reduzierig vu dr hoche Styyr- un Abgabelascht un ass Macht vu dr „Bureaukraten“ un „Jesuiten“ yygschränkt wird.
Spalenberg
Gschicht
3: dr Noodlebärg
Pharai (Messenien)
Mythologii
Pharai werd zerstmool vom Homer gnennt. Demnoo het dai de Diokles gherrscht und hett zo de sibe Städt ghöört, wo de Nestor em Agamemnon versproche hett und am Rand vom sandige Pylos glegen isch. I de Odyssee schribt de Homer, ass de Odysseus z Pharai im Palast vom Ortilochos de Iphitos troffe hett.
Gschicht
Ane 394 v. Chr. hett de athenischi Feldherr Konon s Piet um Pharai ume verwüestet. Ane 338 v. Chr. isch Pharai vom makedonische König Philipp II. zo Messenie gschlage wore. S isch ab 182 v. Chr. Mitgliid vom Achäische Bund gsii. De Chaiser Augustus het den d Stadt zom Bund vo de Eleutherlakone gschlage.