cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Nathan Katz
Im Katz si Frejndschaft mit em Hermann Burte
Am Jülli 1930 het dr Burte e arg vorteilhafti Bsprächig vu s Nathan Katze Gedichtband „Sundgäu“ in Der Markgräfler un im Karlsruher Tagblatt brocht (Zitat drüs lueg obe); in bode Zittige isch s Katz-Gedicht "Ei Elsaß un kei zweits git's meh" abdruckt.
Am 16. Jülli 1940 het dr Katz im Burte vu Limoges üs e arg lange Briäf gschriibe. Do drin wird dittlig, as dr Burte im Katz dur dr elsässisch Moler L. Bienäpfel e Grueß het ibermittle lo. Dr Katz beklagt sich jetz, ass er im alemannische Land zum „Nichtschreiben und zur Rechtlosigkeit“ verurteilt wird. ''„Nur Sie können mich verstehen, wie es für mich unsagbar schwer wäre, aus meiner alemannischen Heimat herausgerissen zu werden, wo ich mich mein ganzes Leben hindurch nur als Alemanne gefühlt habe, wie mein ganzes Wesen und Schaffen stets und nur im Alemannentum verankert war: im tiefsten Wesen und Blut der Heimat. (...) Ich kann nur Ihnen dies schreiben, weil ich Sie in künstlerischer und in jeder Hinsicht als die Verkörperung des Alemannentums selbst betrachte. Vielleicht darf ich um ihren persönlichen Schutz bitten? (...)“''
Pfläg vu sinere Dichtig no sinem Dot
Anne 1988 isch z Änse dr Cercle Culturel Nathan Katz Kulturkreis grindet wore, wu mit ere Schriftereihje an dä Dichter erinneret het. Zum 100schte Geburtsdag 1992 het dr Katz-Greis dr Film "Nathan" rüsbrocht.
Talange
Talange (lothrìngisch Taléng, Taléngen, ditsch Talingen) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Département Moselle ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Lothrìnge).
Benedikt La Roche
Lääbe und Karriere
Dr Benedikt La Roche isch dr Soon vom Bankiee Johann Jakob La Roche (1774–1856) und dr Anna Katharina (1778–1828), dr Dochder vom Siidebandfabrikant und Rootsher Peter Vischer, gsi. Er het 1824 d Dorothea Stäächeli (1806–1868) ghürootet und 1874 in zwäiter Ee d Anna Maria Briiswärk (1817–1885), d Witwe vom Bandfabrikant Wilhelm Buurged. Chinder het er käni ghaa.
Axel Heiberg Island
D Axel-Heiberg-Insle isch mit ere Flächi vo 43'178 km² di sibtgrööscht Insle vo Kanada und dademit öbbis grösser als d Schwiiz. Si ghöört zu de Königin-Elisabeth-Insle im Norde vom Territorium Nunavut.
Brückensweiler
Bruckedswiller (frz. Bréchaumont, dt. Brückensweiler) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Owerelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Verwàltung
vun Bruckedswiller ìsch. Bruckedswiller ghert zem Kommünàlverbànd.
Silvesterklaus
E Silveschterchlaus isch e Persoon mit ere Masge und emene Goschtüüm, wo bim Silveschterchlause mitmacht.
Vo ane 2013 bis 2014 het s Apezäller Volchskund-Museum i dr Uusstellig Of em Chopf Huube und Hüet vo Silveschterchlöis zeigt, wo dr Bruno Räss (* 1952) vo Gossau und dr Kurt Hauser vo Schwellbrunn gmacht hend. Ane 2014 isch dr Film The Silvesterchläuse of Hundwil vom iteliäänische Reschissöör Michele Trentini (* 1974) usechoo.
Niederländische Fussballnationalmannschaft der Männer
Entwickligshilf vo de Ängländer
D Verband het nach dere Niderlag glueget, dass d Usbildig vo de Spiler verbesseret wird. Me het versuecht s änglischi Trainigssyschtem iizfüüre und het en ehemolige änglische Bruefsschpiler, de Edgar Chadwick, zum Nationaltrainer gmacht. Mit em Chadwick hei d Niderländer im 1908 bi de Olympische Spiil z London d Bronzemedaille gwunne und sind di beschti kontinentaleuopäischi Mannschaft gsi. Im 1910 und im 1912 hets dann au di erschte drü Match gäge di dütschi Nationalmannschaft gäh. Di erschte zwei Match hei d Niderländer gwunne, im dritte het's es Remis gäh. Bi de Olympiade im 1912 z Schwede isch di niderländisch Mannschaft wider dritte worde. Mit em Chadwick als Trainer hei d Niderlande dann erschtmols gäge Ängland chönne gwünne. Am 24. März 1913 het's z Den Haag en 2:1-Siig gäh. Mit em Beginn vom erschte Wältchrieg im 1914 het de internationali Niderländischi Fuessball e füfjährigi Pause müesse mache.
Pitcairninseln
Bevölkerig
D Iiwohner vo Pitcairn si überwiegend Nochfahre vo de Meuterer vo dr Bounty und ihre polynesische Fraue. D Insle Oeno, Henderson und Ducie si unbewohnt.
Tanja Gönner
Uusbildig un Beruef
Vu 1992 bis 1995 het si in eme Bedriibsberootigsbiroo gschafft mit Schwäärpunkt Insolvänzräächt, ab 1996 het si mit em glyche Schwäärpunkt in ere Räächtsaawaltskanzlei gschafft,.
Minischteri
No dr Landdagswahl 2011 isch im Mai e Koalition us Griene un dr SPD unter em Minischterbresidänt Winfried Kretschmann bildet wore, dodermit isch d Gönner us em Amt gschide.
Lahrer Murre
Wettbewäärb
Dr Bryys wird vergee in dr Sparte Prosa un Lyrik, yygee cha mer Byydreeg, wu nonig publiziert sin. Mit em Bryys verbunde isch e Bryysgäld vu 300 € fir dr erscht Blatz un 200 € fir dr zweet Blatz. Alli Nominierte cheme au helzerni Murre iber, wu vun eme Holzschnitzer us em Erzgebirg entworfe wore sin, un e ächti Murre zum Ässe.
2016
Yygee wore sin rund 30 Byydreeg, d Verleihig isch am 17. Oktober gsii.
2020
Yygee wore sin 31 Byydreeg, d Verleihig isch am 12. Oktober gsii.
Adrienne Thomas
Lääbe
Anne 1917 isch d Familie wäg dr Bumbenaagriff mit ere uf Berlin zooge, wu si ne Gsangs- un Schauspiiluusbildig aagfange un as Erzieri gschafft het. Derzue het si si bal wider as Rotchryzhälferi engaschiert, in eme Militeerlazarett z Mariendorf bi Berlin. Um die Zyt isch si Pazifischti woore. Wäg ere schwääre Chranket isch si 1918 us em Lazarettdienscht uusgschiide un isch zuen ere Dante uf Frankfurt am Main zooge un het deert in eme Privaatkonservatorium wyter Gsangsunteriicht iberchuu.
Montreux-Vieux
Geogràfi
Montreux-Vieux lijt ìm Sìdweschte vum Elsàss àn dr Granz züe dr Region Franche-Comté. Nochbergmeine sìn Chavannes-sur-l'Étang ìm Norde, Valdieu-Lutran ìm Oschte, Magny ìm Sìdoschte, Montreux-Jeune ìm Sìde, Montreux-Château ìm Sìdweschte un Cunelières un Foussemagne ìm Nordweschte.
Sant’Antonino
Sant’Antonino isch de Name vo:
Gmainde:
Kreis Arbedo-Castione
Dr Chrais Arbedo-Castione bildet zämme mit dr Chrais Bellinzona un Sant’Antonino dr Bezirk Bellinzona im Kanton Tessin in dr Schwiz. Dr Sitz vum Chraisamt isch z Arbedo-Castione.
Reformierte Landeskirchen in der Schweiz
17. bis 19. Johrhundert
D Aabindig vo de reformierte Chile an de Schtaat isch vo Aafang aa sehr eng gsi. D Chile het jewils als Teil vom jewilige Schtand funktioniirt und uf eidgnössicher Ebeni hei mit de evangelische Tagsatzige regelmässigi Treffe schtattgfunde, aber es het kei gmeinsami Organisationsstruktur geh.
Spanische Fussballnationalmannschaft der Männer
Nach em zwoite Wältchrieg
Schpanie het dann wider bi de WM im 1950i z Brasilie teilgnoh. D Mannschaft isch in d Finalrundi cho und isch derte 4. worde. Im 1954i und im 1958i het sich s Team nöd chönne qualifiziire. Wo im 1954 d UEFA gründt worde-n-isch, isch Schpanie eis vo de Gründigsmitglider gsi. Us politische Gründ het’s Franco-Regime de Nationalmannschaft d Teilnahm an de EM im 1960i verbote, will s Team hetti müesse uf Moskau reise und gäge d Sowjetunion spile. D UEFA het dänn s Hin- und s Rückspil jewils mit 3:0 für d Sowjetunion gwertet. Im 1964i, wo d EM dann z Schpanie schtattgfunde het, het di Schpanisch Nationalmannschaft gäge d Sowjetunion im Final gwunne und isch Europameischter worde. Nch dem Erfolg isch es nüm so guet gloffe. Schpanie het sich hüfig nöd chönne qualifiziire oder isch, wi bi de WM 1962, 1966 und 1978 und bi de EM 1980 scho in de Vorrundi usgschide. Au di Heim-WM im 1982, wo d Schpanier so vil Hoffning hei gha, isch enttüschend gsi. Schpanie isch in de Zwüscherundi usgschide. Im 1984i hets dann zu de Vizeeuropameischteschaft glangt, wo me z Frankriich gäge de Gastgeber de Final verlore het. Bi de nächschte Turnir isch für Schpanie dann meischt im Virtelfinal Schluss gsi: Bi de WM 1986 gäge Belgie im Penalty-Schüsse, bi de WM 1994 gäge Italie, bi de EM 1996 gäge Ängland im Penalty-Schüsse, bi de EM 2000 gäge Frankriich und bi de WM 2002 gäge Südkorea. Bi de WM 1998 isch Schpanie scho in de Vorrundi usgschide. Bi de EM 2008 z Öschtriich und in de Schwiiz isch Schpanie dann zum zwoite Mol Europameischter worde. Im Endschpil het s schpanische Team z Wien gäge Dütschöand 1:0 gwunne.
Sant’Antonio
Ort i de Schwiz:
Oberharmersbach
Haamerschbach (dt. Oberharmersbach) isch e Gmai im Ortenaugrais z Bade-Wirtteberig. Si het Iiwohner (Stand: ).
Sant’Antonio
Lueg au:
Hans Matt-Willmatt
Lääbe
Vu 1933 bis 1935 isch er Härbärgsvater vu dr neie Jugedhärbärg z Herrischried gsii. Ai Johr speter het er z Segeten zum dritte Mol ghyrote, d Amanda Baumgartner. Mit ihre het er zwoo Dechtere ghaa: Margret (* 1936) un Ingeborg (* 1941). Um die Zyt het er fir Zytige gschribe un au fir dr Rundfunk gschafft. Är het Theaterstuck verfasst un i Haimetoobe Gedicht vordrait un Vordreeg ghalte. Im Johr 1937 isch er zäme mit ere Gruppe vu Hotzewälder in Banat graist un het dert im Rame vu dr „Zwaihundertjohrfyyr“ vu dr Zwangsumsidlig vu dr Hotzewälder Salpeterer im 18. Johrhundert au s Banater Dorf Saderlach bsuecht, wu vum Hotzewald uus grindet woren isch.
Dr Matt-Willmatt het verschideni Uuszaichnige iberchuu, unter anderem di guldi Imkernoodle (1964), d Ehrenoodle vum Dytsche Jagdverband un d Ehrenoodle vum Schwarzwaldverain.
Hochschule Heilbronn
Gschicht
Im Rame vu dr Umstellig uf s Bachelor-/Master-Studiesischtem (Bologna-Prozäss) isch d Fachhochschuel zum 1. Septämber 2005 in Hochschule Heilbronn umgnännt wore
Goldach SG
Geografii
S Dorf lit chli oberhalb vom Bodesee, s Gmaindsgebiet hät aber Seeaastooss.
D Nochbergmainde im Weschte, me oder weniger dur d Goldach trännt, sind d Thurgauer Exklave Horn; dänn Tübach und Mörschwil; im Süde liit Underegge und im Oschte isch Rorschacherberg und Roorsche.
Grüne Pfirsichblattlaus
wia ’s labt
Ìm Geegasàtz züa da ahnliga Schwàrza Bohnaliis laawa d’ griana Pfärsigblàttliis nìt ìn Kolonia un wacksa villmol dr Wìrt. D’ Aijer ìwwerwìntra vor àllem àn Pfärsigbaim. D’ Ärwàcksana ìwwerwìntra àn gaigneta Schtälla, wu sa sìch noh-n-em Wìnter witteräntwìckla. Wahrem Summer tratta mehrera Genràzioona uff.
Dani Arnold
Biografii
I de Chlättrszenä isch de Arnold bereits vor 2011 bekannt gsi. Under anderem ai dur de Speedrekord vu 1 Stund und 35 Minütä am Westgrat vum Salbitschijen. Und witers isch es ihm 2010 glungä mit em Stephan Siegrist und em Thomas Sänf die erst Winterbestiigig vum Torre Egger z Patagoniä.
Los Angeles
Los Angeles [] (us em schbanische Los Ángeles [] ‚D Ängel‘) oder au churz L.A., isch die grössti Stadt im US-Bundesstaat Kalifornie. Si lit am Pazifische Ozean und am Los Angeles River.
Los Angeles isch d Hauptstadt und dr Verwaltigssitz vom Los Angeles County. D Stadt isch s Wirtschafts-, Gschäfts- und Kulturzentrum vo Kalifornie und es het dört e Hufe Universidäte, Hochschuele, Forschigsinstitut, Theater und Museä. Los Angeles isch dr grösst Standort für d Flugzüüg-- und Ruumfaartindustrii uf dr Wält und isch bekannt wäge dr Film- und Färnseeindustrii (Hollywood), wo düer aasässig isch, und dr Muusigszeene.
Gelber Frauenschuh
Beschtüübig
S handl*t sich bi sellèrè Art um sognannti Kesselfallèbluèmè. Aagloggt wörred potenzièlli Beschtüüber vo dè Farbgebig vom Perianth als au vom aprikosèäänlichè Duft vo dè Pflanz. Insekten, bsunders Sandbiènè vo dè Gattig Andrena un witèrè chlynè un kräftigè Insektèartè, dringet durch s Loch a d Labellumbasis i de Kessel y odder keiet i dè Kessel, dem sini glatti un glänzendi Wänd (mit Ölübberzuug) èn Uusschtyg vohindèrèt. Dè einzige Wäg us dè Fallè goot übber dè Gschlechtsapparaat (Gynostemium) drüber wèg un füürt übber zwei saftigi Hoorschtègè noch dußè. D Hoorschtègè sin durch lichtdurchlässigi Stellè i dè hinterè Bantoffelwand markyrt. Früèner sin d Hoorschtèg als Fuèterhoor interbretyrt worrè, wa mittlerwyl revidyrt worrè isch. Uff selli Wys wörd zerscht d Narbè un denn zmindescht ein vo dè beidè klebrigè Pollèmassè berüürt. Zwylè laueret Raubschpinnè, wiè zum Bischpyl Krabbèschpinnè, i dè Kessel un machet selli denn zuè ènèrè dötlichè Fallè. In Mitteleuropa fangt d Blüètèzit vom Frauèschuè Mitti Mai un duuerèt bis Endi Juni aa.
Vorkoo
S Vobreitigsgebyèt erschtreckt sich vo Nord-, übber Mittel- bis Oscht-Europa, übber Asiè bis Japan, woby dè Gäälè Frauèschuè diè einzig natürlichè z Dütschland vorkommendi Frauèschuèart isch. Bevorzugt wachst er voeinzelt i schattigè Laubwälder (wiè öppè Buchèwälder) odder a buschigè Berghaaldè bis zuè Höèlagè vo.
Bekannti Vorkoo wörret Johr für Johr zu dè Blüètèzit vo größèrè Menschèmengè bsuècht. I dè Schwiz isch es zum Byschpyl s Gaschterèdal im Bärner Oberland un s Bärgschturzgebièt z Goldau (Gemeinde Arth). Z Öschterrych isch es s Lechdal, wo diè größtè Vorkoo hèt.
Gamal Abdel Nasser
Karriere
Under dr Füerig vom Nagib und vom Nasser häi die Freije Offizier 1952 im e Putsch dr König Faruk I. gstürzt. Dr General Nagib isch Bresidänt worde, dr Nasser Brömiee und Inneminister. Dr Nagib het aber e parlamentarischs Reschiim welle, wääred dr Nasser für e Milidäärdiktatur gsi isch. Am 24. Februar 1954 het dr Nasser dr Nagib abgsetzt. 1956 wurde isch dr Nasser zum Bresidänt vo Egüpte gweelt worde und het dä Boste bis zu sim Dood bhalte.
Ottmar Hitzfeld
Bayere Münche
Am 18. Mai 2004 hät Bayere Münche verchündet, dass de Verdrag am 30. Juuni det abbroche were. Grund isch gsi, dass d'Mannschaft eso schlächt abgschnitte gha hät un in säller Saison kei Tiitel hät chönne hole. D'Art un Wis vu de Entlassig hänn d'Medie un de Verei kontrovers diskutiert. De Hitzfeld isch durch de Felix Magath ersetzt wore.
Teterchen
Geogràfi
Téterchen lijt sìdlich vun Bouzonville ìn dr Neche vun dr frànzesch-ditsche Granz uf re Heche zwìsche 220 un 372 m ìwer em Meeresspiejel. D Nochbergmeine vun Téterchen sìn Brettnach, Tromborn, Dalem, Hargarten-aux-Mines, Coume, Ottonville un Velving.
Basler Münster
Dr zweit Bau, s Heinrichsmünster
Uf em Fundament vom alte Bau het dr Bischof Adalberto II. (um 999–1025) noch der Johrduusigwändi e ottonisch-früehromanische Neubau errichtet. Der Name vo der dreischiffige Kathedrale Heinrichsmünster (mänggisch au Adalberto-Dom gnennt) chunnt vom Förderer, em Kaiser Heinrich II. S Münster isch ihm und siner Frau Kunigunde gweiht. Im Johr 1006 isch s hochburgundische Basel in si Bsitz cho. As Stadtherr vo Basel het der Bischof dr Kaiser verdrätte.
Rathaus
Moischtens hot im Roothaus o dr Gmoendsroot sei Sitzong.
Basler Münster
Dr Georg- und dr Martinsdurm
D Hauptfassade luegt noch Weste und wird vo de beide Dürm, em nördlige Georgsdurm, wo 64,2 Meter hoch isch, und em südlige Martinsdurm (62,7 Meter), wo im Jahre 1500 fertig baut worden isch, dominiert. Die Dürm si noch de Ritterheilige Georg und Martin benennt. Beidi Heiligi si näben em Hauptportal uf hoche Pilaster underhalb vom jewiilige Durm as Riiterstandbilder dargstellt. S Original vo dr Statue vom heilige Martin stammt us em Johr 1340 und befindet sech hüte im Glingedalmuseum. Drüber het s e mechanischi Uhr und e Sunnenuhr. Bemerkenswärt isch, ass d Sunnenuhr vom Basler Münster wäge der Basler Zit, won e Stund vorgange und bis 1798 vo de Basler Bürger bruucht worden isch, die „falschi Zit“ azeigt. Underhalb vom Georgsdurm findet mä e monumentali Darstellig vom Ritter Georg us em Johr 1372, wien er mit eme uffellig munzige Drache kämpft.
S Münster het ursprünglig fümf Dürm gha, isch aber noch em schweren Ärdbebe vo 1356 mit nume no zwei Dürm wider ufbaut worde. Am eltere Georgsdurm gseht mä der unteri helli Deil, wo bim Ärdbebe ganz bliiben isch. Em Martinsdurm het mä im Johr 1500 e prächtigi Chrüzblueme ufgsetzt. Vom Süddurm us cha mä uf ere steile Wändelstäge ufestiige und d Durmuhr us em Johr 1883 besichtige. Der Gloggestuehl befindet sich zwüsche de beide Dürm, wo dur e Galerii mitenand verbunde si. Uf beidi, uf dr Georgs- und uf dr Martinsdurm cha mä ufestiige uf Stäge mit 242 Stuefe. Mä het vo dört obe e grossartige Usblick uf d Stadt Basel und uf d Usläufer vom Schwarzwald und vom Jura.
Dr Hauptiigang
D Stifterfigure, dr Heinrich II. und si Frau Kaiserin Kunigunde si linggs vom Hauptportal dargstellt. Dr Kaiser, wo ungwohnt jung und bartlos dargstellt isch, dräit s Modäll von ere Kiirche uf siim Arm, was ihn as Stifter vom Münster kennzeichnet. Si Frau het erst währed der Usserenovierig vo 1880 bis 1980 e Chrüz übercho. Ursprünglig het si Händsche in de Händ ghalte.
D Nordsite mit dr Galluspforte
D Galluspforte isch sit ihrer Entstehig im 12. Johrhundert immer wider farbig agmolt worde. Über ere bunte gotische und ere farbige nochreformatorische Fassig lige Räst vo mehrere rote Astrich.
D Original vo de Münsterskulpture
Vili vo de romanische und gotische Figure vom Basler Münster hai us konservatorische Gründ müesse mit Kopie ersetzt wärde. D Originalskulpture findet mä hüte in ere Duuerusstellig im Chliine Chlingedal Museum.
Patricia Plattner
D Patricia Plattner (* 22. Jänner 1953 z Gämf; † 5. Septämber 2016 au deert) isch e Schwyzer Filmmacheri gsii.
Lääbe
Fir d Seraina Rohrer isch d Patricia Plattner «aini vu dr Fraue, wu dr Schwyzer Film noohaltig breegt hän», gsii: «Im Realen und in der Fiktion gelang es ihr, Gefühlswelten ihrer Protagonistinnen und Protagonisten einzufangen und zu ergründen.» As Chlammere im Schaffe vu dr Plattner het d «dr Wunderfitz uf främdi Kultuure un d Faszinazioon vum Raise» gulte.
Johann Jacob Speiser
Usbildig
Dr Johann Jakob Speiser isch z Baasel uf s Gümnasium. Denn het er z Losann e Handelsleer gmacht, und het druf im Undernääme vo sim Vadder Johann Jacob Speiser afo schaffe. Er het denn z Mülhuuse, z Marseille, z Bordeaux und Liverpool gschafft und witerbildet. Z Bordeaux isch er bi dr Firma Mestrezat gsi, wo mit dr Compagnie des chemins de fer du Midi inwolwiert gsi isch, und het eso d Äigenarte vo dr Finanzierig vo Iisebaangsellschafte kennegleert. In Liverpool het er vo 1836 bis 1837 bi dr Handelsfirma Zwilchenbart gschfft, wo Brüeder ghöört het, wo us dr Schwiz cho si. Zrugg z Baasel het er vo 1839 aa zerst änglischi und franzöösischi Handelshüüser verdrätte, under anderem au daas vo de Zwilchenbarts. Dr Speiser isch dank sine Erfaarige im Wälthandel und Wältvercheer sine Kenntniss vom Gäld- und Kreditwääse, won er sich sälber biibrocht het, bekannt worde.
Schrifte
Dr Speiser het e Hufe Schrifte und Ardikel über Finanze und Wirtschaft im Wucheblatt, wo vom Schwizerische Industriiveräin uusegee worde isch, in dr Nationalzitig und dr Nöije Zürcher Zitig veröffentligt. Er isch für e liberaali Wirtschaftspolitik gsi, für e Freihandel und gege Schutzzöll.
Kantonsschule Olten
Bougschicht
S Geböide vo der Kantonsschuel Olte isch zwüsche 1968 und 1974 vo de Architekte Marc Funk und Hans Ulrich Fuhrimann realisiert worde. Es ghört zum Inventar vo de schützenswärte Boute vom Kanton Soledurn.
1966
uf d Wält chuu
Dag un Moned nid bikannt:
Charrat
Gschicht
S Piet vo Charrat het früener zu Martinach ghört. Ane 1836 het der Kanton erloupt, ass di Dörfer sech vo der Stadt trenne.
Arbongau
De Arbongau (ahd. Arbuncauue) isch e früemittelalterliche Gau vom Fränkische Riich gsii. Sis Zentrum isch Aarbe gsii.
Gschicht
De Arbongau isch zerstmol för s früeni 7. Joorhundert bizügt. Um 610 het de St. Gallus im Tal vo de Stainach sini Aisidelai gründet, wobii er vom Groof Talto, uf Aawiisig vom Herzog Gunzo, understützt woren isch. De Talto isch de Vatter vom Thiotolt gsii, de de Vatter vom Pollo und de de Vatter vom Waldpert. Em Waldperts sii Soo Waldramn I. het um 720 de St. Otmar understützt, a de Stell vo de Aisidelai vom Gallus s Chloster Sanggale z gründe. Churz vor 779 isch de Tribun Waldramn II. gstorbe und het sinere Witwe Waldrata und sim Soo Waltbert e Vermöge hinderloo. Möglichi Noochome vo dene sind de Waldpert und sini beed Söö, de Waldpert und de Waldram, wo inere Uurchund usem Joor 838 gennt wered.
Chavannes-sur-l'Étang
Chavannes-sur-l'Étang (dt. Schaffnatt am Weiher) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Owerelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Gschìcht
Chavannes-sur-l'Étang ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 1458 àls Klein Chaffnat (1576 Schaffnat, 1655 Chavannes sur l'Estang).
Bezirk Laufen
Dr Kampf zwische Bärn und Baselland
Die tiefe Gräbe in dr Bevölkerig zwische de Pro-Bärner und de Pro-Baselbieter sin deils nume langsam zuegwaggse. Ständigi Konsequänze het dr Kantonswächsel vom Laufedaal für die dütschjurassischi Gmeind Ederswiler gha; är het iri Chance uff e Wäggsel zrugg in e dütschsprochige Kanton uf e Minimum reduziert.
Politischi Gmainde
D Raiefolg vo de Gmainde richtet sich noch dr hochdytsche Schryybwyys.
Arbon
Gschicht
Aarbe het zum Territorium vom Bischof vo Chostez (Constantiense territorium) ghört. 1255 het de Bischof Eberhard von Waldburg em Ort s Maartrecht vergee und en mit ere Muur und emene Grabe umschlosse. 1390 und 1494 hend grossi Bränd grossi Tail vom Städtli verwüestet. 1515 het de Bischof Hugo vo Hohelandeberg a Stell vo de alte Burg e Schloss baue loo.
Gemeiner Efeu
was es für ne Pflanzen isch und wie si tuet wachse
Wenn s chly isch, macht s Äbhöi scho längi Triib, wo übere Bode schnoogge, und so cha s grossi Flechine zuetecke; do drby chöme die Uuslöifer a vilnen Oorte wider früschi Wurzlen über, so dass der Efföi döört nöi aawachst und sech no mee cha verbreite. Wenn jetz so en Efföizwiig nöimen an en Schtei, e Baum, en Haag oder e Felswand oder au e Huusmuur chunt, so cha s gäbig und wyyt draan ufechläddere, es macht de nämli grad so eigeti Wurzle, wo s sech drmit a dene herte Sache cha hebe; d Biolooge säge dämm «Haftwurzle». Drum ghöört d Efföipflanzen i dr botanische Sistematik zu de «Wurzlechlädderer», und es isch schynts grad der einzig vo dene, wo z Middelöiropa vorchunt.
Lund
Die sogenannti Studentestadt isch prägt vo zahlreiche Cafés, Parks und alti Backsteifassade. Sie isch Sitz vo dr Universität Lund und au vom Bischtum Lund und gilt als es kulturelli Zentrum vom Süde. Sie isch Hauptort vo dr glichnamige Gmaind.
Rathaus (Zürich)
Scho sit de Mitti vom 13. Jaarhundert isch a dèm Platz am Uufer vo de Limet es Huus gstande; me het em Richthuus gsäit. Ane 1397 hät Züri dänn deet es nöis Raathuus poue, wo au scho uf Pfyler und Gwölb über em Fluss gstanden isch. Im 1693i het de Chly Raat vo Züri pschlosse, es nöis Raathuus z boue; das isch s hüttig Huus im Raathuuskwartier. Gmacht häts de Stadtbumäischter Hans Häiri Holzhalb. Mit emene Füürwèèrch händ d Zürcher ires nöi Raathuus am 15. Juni 1698 ygweit.
Ablaut
Ablutchlass VII
As sibdi Ablutchlass wääre vyylmool Verbe zämegnùù, wù im Idg. reduplizierti Forme ghaa hän (got. lētan „lassen“, lailōt „er ließ“, lat. cadere „falen, cecidi „er ist gefallen“). Die Reduplizierig isch im Ahd. gschwùnde ùn die Verbe hän derno e aigeni Ablutzyylede uusbilded.
Ablut im Saleytitsch
Im Präteritum isch dr Ablut zämegfalle mit em Ablut vù dr VII. Chlass.
Fußach
Geografi
Fuasche lit am südliche Ufer vom Bodesee im Rhiidelta, uf 398 Meter Höhe. Vom Gmuandsgbiet siand im Johr 1996 44,2 % Landwirtschaftsfläch, 0,0 % Wald, 5,6 % Sidlungsfläche und 50,3 % sunschtige Fläche gsi. D Nochburgmuanda vo Fuasche siand Lustenau, Hard, Lauterach und Höchst.
Martin-Luther-Universität Halle-Wittenberg
Iire hütig Naame Martin-Luther-Universität Halle-Wittenberg het si in dr Zit vom Nazionalsozialismus überchoo, am 10. Novämber 1933. D MLU gältet as Volluniversidäät.
Bütweiler
Verwàltung
vun Büethwiller ìsch. Büethwiller ghert zem Kommünàlverbànd.
Thicourt
Gschìcht
Ìm Johr 1766 ìsch d Gmein züe Frànkrich kumme. Vun 1871 bìs 1918 hàt sa zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Mirko Filipovic
Filipović isch eine vu de wenige Kampfsportler, wo im K-1 un au im MMA erfolgriichi un spektakuläri Kämpf abglieferet het. Er isch vor sinere Kampfsport-Karriere brueflig bi dr Polizei un dr Anti Terror Einheit „Lučko“ tätig gsi, vu do här chunnt au si Spitzname Cro Cop. Er läbt mit sinere Frau un sim Sohn in Zagreb.
Thimonville
Thimonville (ditsch 1915-18 Thimmenheim, 1940-44 Timmweiler) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Département Moselle ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Lothrìnge).
Gschìcht
Thimonville ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 1250.
Felix Hoffmann-Weg
d Route
De Wäg isch so gmacht, ass men im Chreis zu däne Chile cha goo. Der Afang isch bi de Stadtchilen Aarau und me chunt bi de reformierte Chile vo Soor, Buchs, Robischwil und Gaueschtei verbii zu de Chile uf em Kirchbärg. Vo deete cha me wider z Fuess (oder au mit em Poschtauto) zruck uf Aarau. Di ganz Rundwanderig dur die schööni Aargauer Landschaft und es Stück em Jura noo isch öppe 28 Kilometer lang, di einzelne Abschnitt hei die Dischtanze:
z Buchs
In de öschtliche Chorwand vo de Reformierte Chile Buchs hets es grosses Glasfaischter us em Joor 1970 vom Künschtler, wo s Gliichnis vom Grosse Gaschtmohl zeigt.
Vörstetten
Wappe
Dr Flussgräbbs im Wabbe verwiist uf d'Gräbbs, wo's friäher in greeßere Mengi in dr Brisgauer Bäch gä het. Dr Gräbbs isch dr äldischt Dail vum Wabbe. Bereits d'Herrschaft vu dr Tiefbur im 12./13. Johrhundert het dr Gräbbs als Wappedier gfiihrt. Dodevu dirft er ins Gmaindiwabbe ibernumme worre si. Heraldisch beditet dr Gräbbs Wehrhaftigkeit un Wendigkeit. S'Messer oder Richtschwert isch Symbol vu dr richterliche Gwalt, dr Grichtsbarkeit. Diä räächt Hälfti vum Wabbe isch dr individuell Wabbedail vu dr Ortschaft Veerschtette. D'Farbe blau un gääl finde sich oft in ertliche Vereinsfarbe oder bi ertliche Festlichkeite wiider. Diä link Hälfti vum gschbaltene Schild isch s'badisch Wappe, wo alli Gmainde fihre, wu friejer zue dr Markgrafschaft Bade-Hachberg ghert hän. S'Wabbe isch fir d'Zitt vu 1613 bis 1779 au als Sigelstempel nochgwiise worre.
Arabischer Wolf
Vorcho u Läbeswys
Der Arabisch Wolf isch im Wüeschtegebiet uf der Arabische Halbinsle (ds Saudi-Arabie, ds Jeme u ds Oman) sowi i de nordweschtlech agränzende Wüeschtegebiet ds Syrie, ds Jordanie u ds Israel heimisch.
E Analyse vo der Zämesetzig vo 777 Kotprobene i der südleche Negev-Wüeschti het ergä, dass 51,4% vo de Probe pflanzlechi Narig, 37,2% mönschleche Küder u 62,5% Haar vo Chuekadaver (Shalmon 1986) enthalte hei. Nume 6,3% vo de Kotbrobe hei Heimischi Söigetier wi Gazälle u Hase drinne gha. Zudäm ghöre chlyni Nagetier zum Büütespecktum vom Wolf.
Malsburg-Marzell
Gmeindegliderig
Malschburg-Marzell bstoht uss de beide ehemolige Gmeinde Malschburg und Marzell, witeri Ortsdeil sin Höfe, Reha-Klinike, Vogelbach, Chaltebach, Lütschebach und Käsacker.
Gschicht
De Ortsdeil Chaltebach isch de erscht wo urkundlig erwähnt worre isch. Dört hät de Bischof vo Konstanz 1095 d Michaelschirch gweiht. Di erschte urkundlige Erwähnige vo Malschburg und Marzell sin 1301 bzw. 1151 gsi.
Bezirk Arlesheim
Verchehr
Über d Schnällstrooss H18 chunnt mä z Muttez uf d Schwizer Autibahn A2.
Quadrocopter
Èn Quadrocopter odder Quadrokopter (lat. quadrum ‚Vyregg‘ un gr. πτερόν pteron ‚Flügel‘), au Quadricopter, Quadrotor odder Schwebeblattform, isch è Luftfaarzüüg, wo vyr in èrè Ebeni aagordneti, senkrächt nõch unnè wǜrkendi Rotorè odder Propeller bruucht, um Uffdryb un durch è schrägi Rotorebeni au Vordryb z erzügè. Er ghört zuè dè Hubschrauber un cha wiè sèlli senkrächt startè un landè.
Aadryb vo Quadrocopter
Im Modèllbauberych un bi Droonè i dè Quadrocopterbauwys wörrè d Propeller meischtens dirèkt odder übber è Gedrybè durch bürschtèlosi Glychschtròmmotorè odder andri Glychschtròmmotorè aadribbè. Selli sin als Ußè- odder Innèläufer uusglait un am äußerè Ènd vom Uusleger befeschtigt. Diè elegtrischi Energy für sèlli Motorè wörd gwöönlich vo Lithium-Polymer-Akkumulatorè breitgschtellt. Durch sèlli Aadrybsart isch trotz ènèrè gringè Größi vo dè Fluggräät è erschtuunlich hochi Traglascht möglich. Èn Hǜbrid-Quadrocopter isch vo dütschè Ingenieur uss Bad Pyrmont mit vyr Vobrènnungsmotorè un vyr Elegtromotorè entwicklèt worrè un sött im Mai 2016 uff dè Märkt cho. D Vobrennungsmotorè drüllèd mit 12.000 rpm un sorgèd für 5 kg zuèsätzlichs Transportgwicht.
Stüèrung vom Quadrocopter
Bi Quadrocopter drüllèd sich jewyls zwei Propeller im (rot) bzw. gegè (blau) dè Uhrzeigersinn. Dõdurch hebbèd sich d Drèèmomänt vo dè Propeller uff, wo uff s Traggschtell übberdrait wörrèd, solang d Summè vo dè Chräft vo dè links- bzw. rächtsdrüllendè Propeller glych isch un d Chräft sich dõdemit neutralisyrèd. }
Erektionszentrum
]] S Erektionszentrum isch e parasympathischs Zentrum in de Ruggemarksegmänt S2-S5 im Chrüz- oder Sakralmark (Pars sacralis). Si einzigi Funktion isch d Erektionsstüürig vom männlige Penis.
Quadrocopter
Elegtrischi Stabilisyrung durch Gǜroskop
Grundlaag für d Witterentwicklung vo dè Modèll- un UAV-Quadrocopter sin Fortschritt i dè Elegtronik un Sensorik, wo uff èm Markt ab öppè 2000 vofüègbar gsi sin un ab 2004 in Seriè erschinnè sin: Leischtungsfähigi Mikrocontroller wertèd d Datè vo dè Gǜroskop uus un chönnèd so Kippmomänt automatisch uusreglè, sèlli drèttèd höcher un rascher uff wiè bi Hubschrauber, well dè Uffdrybsschwerpungt meischtens i dè Rotorebeni lyt.
Uff Basis vo dè vorhandnè Mikrocontroller ermöglichèd witteri Sensorè wiè Kompass, Höèmesser odder GPS au automatischi Flugschtüèrung odder è exakti Positionyrung übber Grund.
Entwicklung
Am Aafang vo dè Entwicklung vo Hubschrauber sin hüüfig èn Huufè Rotorè iigsetzt worrè, well mò sich wòrschinlich è Stüèrung mittels Taumelschiibè no nit pragtisch vorschtellè hèt chönnè. Dè französische Luftfaartpionyr Etienne Oehmichè hèt scho sit 1920 mit Drèèflügel experimentyrt, bevor sich am 11. Novembèr 1922 èrschtmòls sin Oehmichè No. 2 i d Luft erhobbè hèt. Bi sèllèm früènè Quadrocopter sin diè vyr Rotorè elastisch gsi, un iren Aaschtellwinkel hèt durch Voschränkung übber Seilzüüg voänderèt wörrè chönnè. Denäbbè sin witteri acht waagerächt wǜrkendi Propeller für d Stabilisyrung un dè Vortryb ygsetzt worrè, well d Rotorè no nit präzys gnuèg stüèrbar gsi sin. Dè Oehmichè No. 2 isch woll dè èrschte zuèvolässige Senkrächtschtarter, hèt mee als 1000 Flüüg absolvyrt un am 4. Mai 1924 èn Rekord mit èrè Flugzit vo 14 Minutè un eim Kilometer Chraisflug erreicht.
Iisatz
Im Dezembèr 2010 hèt diè dütsch Bundesvobruucherminischterin Ilse Aigner dè Datèschutz bi Bildübberdrägig durch Drohnè thematisyrt. Si hèt d Ufffassung vodrèttè, dass brivati Bedryber „rächtlich schnèll a Gränzè stoßè“ wörrèd. Èn Sprecher vom Bundesdatèschutzbeuffdraitè hèt erklärt, dass dè Ysatz è rächtlichi Grauzonè darschtellè würd.
Dütschland
I dè Regel isch diè brivat Nutzung vo Quadrocopter un ähnlichè Konschtruktionè wiè Oktocopter, Hexacopter usw. bis zuè nèm Abfluggwicht vo 5 kg gnèmigungsfrei möglich. Z beachtè isch abber, dass dè Bedryb vo unbemanntè Luftfaartgräät ußerhalb vo dè Sichtwiti (ohni bsunderi optischi Hilfsmittel) vom Drohnèpilot grundsätzlich vobotè isch. Witteri Yschränkungè gèltèd für Drohnè, wo Sensorè (Film-, Fotouusrüschtung un andres) inschtallyrt sin. Ußerdèm dürfèd Drohnè nit übber bschtimmti Gebièt flǜgè. Dõdèzuè zellèd unter anderèm Krankèhüser, Kataschtrophègebièt, Gfängnis, Chraftwärch, Menschèaasammlungè, Naturschutzgebièt odder Kasernè. Wer è Drohnè bedrybt, muè übber è spezièlli Haftpflichtvosicherung vofüègè, wo Schäddè abdeggt, wo durch è Drohnè entschtòò chönnèd.
Maurice-Yves Sandoz
Wärk
Si Erstwärk, Le jeune auteur et le perroquet (1920), wo vom Ronald Firbank inspiriert gsi isch, het nume määssige Biifall gfunde. 1937 het er d Souvenirs fantastiques et nouveaux souvenirs (dt. Sältsaami Erinnrige) usebrocht. S Kennzäiche vo siner Verzeltechnik isch, ass die 'natürligi' Erkläärig, wo äim hilft, die schimbar übernatürlige Fenomeen am Ändi von ere Gschichd razional z begrife, schlussändlig no vil unglaubliger isch as d Aanaam, ass es gäisterhafti Mächt gäb. In dere Beziejig isch dr Sandoz nooch zum 'explained supernatural' von ere Ann Radcliffe) - d Realität isch fantastischer als jedi Fantasii. Alli Gschichde häi d Form von ere fiktionaale Brivaterinnerig vom Autor, äntwäder an äigeni Erlääbniss oder an Bricht us zwäiter Hand.
Lens VS
Religion
79,7 % vannu Iwonru sint im Jaar 2000 remisch-katholischi gsii, 5,6 % evangelisch-reformierti.
Diefmatten
Verwàltung
vun Diefmàtte ìsch. Diefmàtte ghert zem Kommünàlverbànd.
Rihanna
D Rihanna (* 20. Februar 1988 z Saint Michael, Barbados) isch e barbadisch R&B-Sängerin. Ihre richtig Name isch Robyn Rihanna Fenty, Rihanna isch ihre Künschtlername.
Musigkarriere
Sie het scho zimlich viil Uszeichnige becho wie zum Bischpiil the Grammy Award Best Rap/Sung Collaboration: Umbrella (feat. Jay-Z) und no villi anderi.
Békés
Geografischi Lag
Im Weste gränzt s Komitat Csongrád a, im Nordweste Jász-Nagykun-Szolnok und im Norde Hajdú-Bihar. Internationali Gränze git s numme zu Rumänie im Oste bis Süde.
Arisdorf
Aschdrf (usgsproche []), also miteme kuum heerbare "r", hochdütsch Arisdorf) isch e politischi Gmeind im Bezirk Lieschtel vom Kanton Basel-Landschaft in dr Schwiiz.
Laag
Aschdrf ligt uff 345 m. ü. M. in dr Nechi vor Autobahnusfaart Aschdrf vor Autibahn A2 (Basel-Chiasso). Zur Gmeind gheert au dr Wyyler Olschbrg, wo durch dr Violebach vor Gmeind Olschbrg im Kanton Aargau trennt wird. Aschdrf isch mit dr Poschtautilinie 83 vor Kantonshauptstadt Lieschtel und vo Augscht/Brattele erschlosse. Sini Nochbergemeinde sind Giibenech, Füllschdrf, Lieschtel, Herschbrg und vom Aargau Magde und Olschbrg.
Békés
Ungarndütschi Ortsnämme
Ungarndütschi Ortsnämme im Komitat Békés
Diedenhofen
Geogràfi
Diddenuewen lijt àn dr Mosel, rund 31 Kilometer nerdlich vun Metz uf re Heche zwìsche 147 un 423 m ìwer em Meeresspiejel. D Nochbergmeine sìn Algringen, Arsweiler, Entrange, Escherange, Cattenom, Hayange, Hettange-Grande, Florange, Illange, Manom, Niederham, Nilvange, Terville un Yutz.
Thonville
Verwàltung
vun Thonville ìsch. Thonville ghert zem Kommünàlverbànd.
Türkenbund
Beschrybig
Zwischè Juni un Auguscht erschinet i èm rischpigè Blüèteschtand bis zu sèchzeh duftendi, nickendi Blüètè. In freiè Lagè, etwa uf sunnigè Bergwisè, kann è Pflanzè aber auch bis zu zwanzg Blütè entwicklè. Diè zwittrigè, dreizähligè Blütè hän sechs noch unnè un ußè bogni, glychgformti Blüètèhüllblätter (Tepalè). Diè Tepalè sin dodeby stark nach ußè grollt, ergo träffet iri Spitzè am Styl ufènand, asè ergit sich diè typisch Turbanform. Diè Blütè sin meischt fleischrosa, mengmol au trüèbviolett bis hell bruurot. Nu ziemli sèltè sin si wyß. Diè linearè bis länglich-rundè Blüètèhüllblätter sin 30 bis 45 Millimeter lang un 6 bis 10 Millimeter breit un hän i dè Regel è dunkli Punktyrig in unterschidlichè Größènè vo klynschtè Spränkl bis hy zuè großè Fleckè. S Perigon als Ganzes hät èn Durchmässer vo circa drei bis sechs Zentimeter. Dè immer vo dè Blütenschtandsachs wegbogne, 18 bis 20 Millimeter lange Griffel un diè sechs 18 bis 22 Millimeter langè Staubblätter mit rotè, 6 bis 11 Millimeter langè Staubbütel stän wit us dè Blüète usè. Diè Pollè sin rotorange.
Blüètèökology
Im unterè Abschnitt vo dè Blüètèhüllblätter findet mo i dè Mitti è Nektar-Rinnè, welli vo zwei Lyschtè bildet wörd. I sellerè Rinnè sammlet sich denn de Nektar, wo vo dè Zellè am Rand bildet wörd. Zuèsätzlich wörrèt selli Rinnè vo dè Hoor vodeckt, asè müèn Insektè, wo in Froog kommèd, irè langè Rüssel i d 10 bis 15 Millimeter langi Rinnè yführè. Da d Blüètè noch unnè hänget un zuèsätzlich mit èm öligè Überzuug s Feschtkrallè erschwèret, fallt s vor allem Schwärmer lycht, a dè Nektar z koo, well si freischwebend a dè Blüètè suuget. Nebbèby könnet sich Eulèfalter (Noctuidae), unter anderem dè Schattè-Mönch (Cucullia umbratica), mit dè Vorderfüèß feschthookè, zu dè Unterschtützig mit dè Flügel schwirrè un dodèmit ebèfalls zu d Bestäubig byträgè. Blüètè, wo sitlich abschtönn, könnet au vo Daagfalter beschtäubt wörrè. Verwandti Artè vom Türkèbund wörred z Kaliforniè vo dè Kolibris (Trochilidae) bsuècht.
Vobreitig
Z Dütschland isch dè Türkèbund vo dè Ebeni bis is Gebirge, vo allem i dè Kalkgebièt, vobreit, ferner au i dè Vogesè un im Südschwarzwald (bis 1450 Meter). Generell isch diè Art im Nordè un Weschtè sältè; si fäält z Schlewsig-Holschtei un Mecklèburg-Vorpommèrè völlig. I dè dütschè Alpè stiigt sie bis 1950 Meter, in anderè Alpègebièt uff bis zu 2300 Meter. Z Dütschland erreicht si in Weschtfalè dè Nordweschtrand vo irer Gsamtvobreitig. È großes Vorkoo vo mehrèrè hundert Exemblaar findet mo im Nadurschutzgebyt Oberhagè bi Warschtei. Sell Vorkoo gildet als nordweschtlichschtè Standort vo dè Türkèbund-Liliè z Dütschland un isch zur Zit akut vo dè Zerschtörig bedroot.
Hanery Amman
Dr Hanery Amman het derno i Projäkt für Chinder mitgmacht, au bi der Höörspiilserii vom Jimmy Flitz.
Bettenauer Weiher
Fauna und Flora
Im Bettenauer Waier lebet hüt fööf Fischarte: de Charpfe (Cyprinus carpio), s Rootoigli (Rutilus rutilus), de Rottel (Scardinius erythrophthlamus), de Hecht (Esox lucius) und d Forelle (Trutta salmo fario).
De Bettenauer Waier ghört zu de ganz wenige Gwässer, wo d Seeroose (Nymphaea alba) natüürlich vorchunnt. Früener het si im Waier ase gwucheret, as de Bstand mit eme Maischiff reduziert woren isch.
Japanische Sprache
Grammatik
Zom Beischpil:
Vadder = chichi
Standseilbahn Schwyz–Stoos
D Baan isch am 15. Dezämber 2017 eröffnet worde. Si lööst die alti Standsäilbaan, wo chly wyter daalabwärts ane 1933 bout worden isch, ab.
Oscar
D Uszäichnig isch am 12. Februar 1929 vom domoolige Bresidänt vo de MGM Studios, em Louis B. Mayer, ins Lääbe grüeft worde, fast nüün Joor noch dr Verleijig vom Photoplay Award, wo as dr erst Filmbrii überhaupt gältet. Dr Oscar wird jedes Joor in ere Zeremonii vergee, zur Zit in über 30 verschidnige Kategorie. Er het d Form von ere Statuette vom ene Ritter mit eme Schwärt, wo uf ere Filmrolle stoot.
Makedonisch-Römische Kriege
Dr Viert Makedonisch-Römischi Chrieg
Im Joor 151 het sich dr Andriskos, wo behauptet het, är sig dr Soon vom Perseus, zum Köönig vo Makedonie erkläärt. Im Vierte Makedonische Chrieg (150-148 v. d. Z.) het dr Quintus Caecilius Metellus dr Andriskos schliesslig im Joor 148 gfangegnoo und uf Rom spediert. Zwäi Joor spööter häi d Römer dr Andriskos hiigrichdet und us Makedonie e römischi Browinz gmacht, wo si sälber diräkt regiert häi.
Horw
Geografii
Uf dä halbinsle Horb hets ussert em Dickiwald kei wald meh. Em ufer vom Vierwaldschtättersee noche het's e huufe sidlige. Diä gröschte sind Samichlause (amtlech: St. Niklausen) em oschten ond Chästenebaum (amtlech: Kastanienbaum) im südoschte vo dä halbinsle. Au ufem Fälmis isch i dä letschte johre vill bautt worde.
Lenk
Wirtschaft
D Lengg het knapp übr 2000 Iwohner. Es git aber über 5000 Übernachtigsplätz, dervo 800 Hotelbetter. 30 Restaurants biete Ässe und Getränk a (ohni jeglichi Restaurants uf der Schipischte/Wanderpischte).
Horw
Härkunft – nationalität
Ändi 2004 sind vo 12'296 iiwohner 10'396 schwiizer ond 1'900 (15,5 %) ussländer gsii. Bi dä letschte volkszählig sind 77,23 % (d doppelbürger iigschlosse 81,89 %) schwiizer gsi. Die meischten iiwanderer chömed us Italie, Tüütschland, Serbie, Montenegro, Sri Lanka, Bosnie-Herzegowina, Mazedonie ond Portugal.
Iiwohnerroot (legislative)
D bevölkerig wird durnen iiwohnerroot verträte. er beschtoht us 30 lüüt ond wird alli vier johr im proporzwahlverfahre gwählt.
Gmeindsroot (exekutive)
Dä gmeindroot vo Horb bestoht us föif mitgliider. D gmeindsrööt wäridt alli vier johr im majorzverfahren gwählt.
Schuel, hochschuel
Z Horb gits vier schuele vo dä primarschtufe ond eis schuelzentrum vo dä sekundarschtufe I.
Geschlechtsverkehr
Mit em Begriff Gschlächtsverchehr (Gschlächtsakt, Koitus, Kopulation, Kohabitation, Bischlof oder Sex) het mä ursprünglig die gmischtgschlächtligi sexuelli Vereinigung bezeichnet, wo d Frau drbii dr erigiert Penis vom Ma in ihrer Scheide ufnimmt (Vaginalverchehr). Sit dr Mitti vom 20. Johrhundert wird der Begriff au für d Penetration oder die intensivi Stimulation vo de Gschlächtsorgan bi gliichgschlächtlige sexuelle Kontakt verwändet. Vorhär het me gliichgschlächtligi Kontakt – au in der medizinisch-naturwüsseschaftlige Terminologii – as „Unzucht“ bezeichnet.
Allgemeins
Der Gschlächtsverchehr isch e natürlige Bestanddeil vom menschlige Zsämmeläbe und mä bruucht d Gschlächtsorgan drfür. Bim heterosexuelle Gschlächtsverchehr wird drunder im Allgemeine s Iifüehre vom Penis in d Scheide und s Vor- und Zruggbewege vom Penis in der Vagina verstande. Mit dere Gleitbewegig wärde d Frau und dr Ma sexuell stimuliert. Es cha zum Orgasmus (Erregigshöhepunggt) cho, wo bim Ma im Allgemeine vom ene Samenerguss begleitet isch. Dä cha vom ene bestimmte Momänt (em so genannte point of no return) aa nüme willentlig gstüürt und so eventuell verhinderet wärde. (Wil s liicht isch dä Ziitpunggt falsch iizschetze, isch dr Coitus interruptus as Verhüetigsmethode dorum nit geignet.) Bi Fraue chönne körperligi Reaktione wie rhythmischi Kontraktione vom Beckibode Kennzeiche vom Orgasmus si. Unwillkürligi Bewegige, Stöhne oder Schreie (vo beide Gschlächter) si nit ungwöhnlig.
Hüfigkeit und Duur
D Toleranzbreiti lit zwüsche mehrmols am Dag und nie (lueg Zölibat). Zfriideheit und Unzfriideheit cha me bi allne Hüfikeite finde – es git aso kei Norm oder e „gsundi“ Frequänz. Verschiideni Studie rede von ere durchschnittlige Hüfigkeit vo zwei- bis dreimol pro Wuche in de meiste Liebesbeziehige. Alli sonigi Studie si aber mit ere grosse Unsicherheit behaftet, wil si nit objektiv chönne erhobe wärde.
Jaundeutsch
Erforschigsgschicht
A Zämmefasseg vam Appártege va Jùu gìtts òò va Max Bürgisser ìm Kapitel Die Jauner Mundart ìm Buech Jaun im Greyerzerland, wa 1988 va Moritz Boschung ìsch usaggee chua. Chùrz behòndlet ù mìtte òndere Tütschfrybùrger Mùndarte verglìiche chùnd ds Jùutütsch òò ì dr Publikation Freiburgerdeutsch ì dr Seryy Sprachen und Kulturen va dr Schweizerische Akademie der Geistes- und Sozialwissenschaften ùsem Jaar 2009 va dr Pascale Schaller ún dr Alexandra Schiesser.
Textbyspìù
1. hupen 2. Röschti 3. Kleines Gefäss aus Metall 4. Geisslein 5. ist trächtig und gibt keine Milch 6. schleppen
Stübenwasen
Botanik, Nutzig
Uf em Stibewasegipfel het s kai Wald. Di scharfen Ibergäng zum Wald zaigen aber, ass es kai natyrligi Waldgränze isch. Elai dur d Hechi wär dr Stibewase nit waldfrei, d Waldgränze lääg do rund 100 km nerdli vu dr negschtglägene Nordalpegipfel uf ere Hechi vu rund 1.650–. D Hochflechine wäre im Summer as Viiwaid, im Winter as Schyybiet bruucht.
Gabriel
Gabriel isch e Naame.
Falkweiler
Gschìcht
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vun Fàlkwiller ìsch. Fàlkwiller ghert zem Kommünàlverbànd.
Hörbranz
Geografi
Heerbranz lit nördlich vom Bodesee uf 426 Meter Höhe. Vom Gmuandsgbiet siand im Johr 1996 60,3 % Landwirtschaftsfläch, 21,9 % Wald, 10,2 % Sidlungsfläche und 7,7 % sunschtige Fläche gsi.
Dialekt
Dr Dialekt vo Heerbranz khört zum Bodeseealemannisch.
Rathaus (Bern)
Bougschicht
Me het am Rothuus i de Joorhunderte immer wider öpis gmacht. Ane 1771 si Steigwölb i die grossi, sächs Meter höchi Halle im Ärdgschoss inecho, wo me de ane 1942 wider abbroche het. 1832 isch die wyti Rundtili i der Rootsstube usegruumet worde, und i de 1869er Joore het der Kantonsboumeischter Salvisbärg s Rothuus starch lo verändere und em e nöigootischi Fassaade ggä. Wäret em Zwöite Wältchrieg isch s Roothuus s letschte Mol gflickt worde, der gröscht Deil vo de nöigootische Verzierige isch den verchwunde. D Halle im Parteer het me wider zwäg gmacht und mid de alte Wappeschybe vo de Drizää Alte Oort vo der Eidgnosseschaft usgschmükt; leider het me den d Yrichtig vo der uralte Stube vom Chlyne Root kabut gmacht. Künschtler hei vili Wärch fürs Rothuus chönne lifere, der Gustave Piguet, dr Arnoldo d'Altris, der Karl Walser und anderi. Die nöie Wappefäischter si vom Aarauer Felix Hoffmann.
Simplon VS
Iwoner
Quella: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Üsländeraateil ischt 2010 bi 1,2 % glägu.
Beppi
Beppi oder Bebbi isch dr Naame wo sich d Baasler sälber gääbe. D Verchliinerigsform isch Beppeli und wird für Kinder brucht, aber au für Persone, wo mä nit ganz voll ka nee. Beppi isch emol e Spitznaame für Jakob und Johann Jakob gsi, wo im 18. und 19. Joorhundert z Baasel wit verbräitet gsi si.
Jean Bonvin
Läbe
Derzue isch de Bonvin Profässer für internazionali Wirtschaft a der Katholische Uni vo Lille, a der Uni Paris-Descartes und am Institut de hautes études en administration publique z Losann gsi.
Evanescence
Allgmaines
Zu de Amy: Sie heisst etz nümme Amy Lee sondern Amy Hartzler, sie hed nämlech am 6.Mai ghürate. Usserdem sind de John und de Rocky nüm debi bi Evanescence, wil d Amy de John usegrüert hed, und de Rocky isch druffabe au gange. Si wänd sich etz ganz ihrer Band Machina widme.
Bremgarten AG
Geografii
Brämgarte liit innere Flussschlaufe und wird vo de Rüüss umflosse. Im Norde liit d Gmeind Eggewil, im Oschte Berike-Wiide, im Süüde liit Zufike und Hermetschwil im Weschte hinterem Brämgartner Wald Wohle. S Hauptmerkmal vo de Stadt sind di mittelalterliche Hüüser. D zentrali Määrtgass füehrt vom Spitelturm bis abe zur Holzbrugg.
Gschicht
1876 hets e Iisebahnverbindig nach Wohle gäh, wo 1912 erwiiteret worde isch bis uf Dietike. D Brämgarte–Dietike-Bahn het sogar plannt gha e Zugverbindig bis in Zürcher Hauptbahnhof z boue, jedoch isch nüüt druus worde.
Um 1950 ume het de Induvidualvercheer immer wi meh zue gnoh und d Määrtgass zunnere schtarch befahrene Schtrass gmacht, wills uf em Wäg nach Länzburg und de Autobahn gsi isch. Sit 1994 giits e Umfahrig und sit denn esch d Altschtadt gschpeert für Fahrzüüg, ussert für die mit ere Uusnahmebewilligung.
Alternativi Kultur
Im Juni 1990 hän Jugendlichi e Fabrik, wo scho längscht leer stoht, bsetzt. Im Johr dernoh isch denn de «Verein KulturZäntrum Brämgarte KuZeB» gründet worde, wo sich d Ziil gsetzt het, e chlini Version vo de Zürcher Wohlgroth z verwirkliche. Sit 1992 stoht de Verein im ne Mietverhältnis mit de Eigetümer vo de Fabrik. S kulturelli Agebot vom KuZeB langt vo Konzert us em Alternativ- und Subkulturbereich vo internationalem Format bis zu Läsige und politische Vorträg. I Teil vo de Bevölkerig stosst s Erschinigsbild vo de Fabrik uf Ablehnig.
Alemannische Zeitschriften
Alemannisch dunkt üs guet
D Ziitschrift vo de Muettersproch-Gsellschaft isch uf alemannisch gschribe und chunt all halb Jaar use. Sit 1967.
D'Heimet zwische Rhin un Vogese - La tribune des dialectes alémanique et francique
D Ziitschrift vom Verein Heimetsproch un Tradition isch uf französisch, tüütsch und elsässisch gschribe und chunt sächs mal im Jaar use. Si prichtet vor allem über d Situation im Elsass und z Lothringe. Sit 1982.
Mundart. Mitteilungsblatt des Mundartforums
D Ziitschrift vom Verein Schweizerdeutsch, wo verschideni Näme ghaa hät und verschide hüüffig usechoo isch, isch hauptsächli uf tüütsch gschribe. Si prichtet vor allem über d Situation i de Schwiiz. Sit 1948.
Schwyzerlüt
D Ziitschrift vom Dr. G. Schmid isch uf alemannisch gschribe gsi und sächs mal im Jaar use cho. Si häd über d Situation i de Schwiiz prichtet und vil literarischi Tegscht und Gedicht abtruckt. Vo 1939 bis 1973.
Hohenweiler
Geografi
Howiilar lit nördlich vom Bodesee uf 503 Meter Höhe. Vom Gmuandsgbiet siand im Johr 1996 49,8 % Landwirtschaftsfläch, 43,4 % Wald, 3,3 % Sidlungsfläche und 3,4 % sunschtige Fläche gsi.
Ligatur (Typografie)
Ligature in andere Sproche
Au anderi Sproche bruche Ligature. Di skandinavische Sproche verwände z. B. d Ligature ſk, ſl und ſþ; mänki Ligature (z. B. ä, œ) werre au scho als eigeni Büechstabe aglüegt. IJ als eigene Büechstabe isch umstritte. Usserdem chömme Ligature im arabische Alphabet vor. Im latynische Alphabet werre Ligature wie z. B. fl, fi, ffl, ffi, ft, fft usw. aber je noch Schrift nit verwändet.
Ellesmere Island
Sydlige
Es gyt drey Sydlige uf dr Ellesmere-Insle: Alert, Grise Fiord und Eureka. In Alert ganz im Norde vo dr Ellesmere-Insle und numme 817 km vom geografische Nordpol ewäg isch e kanadische militärische Stützpunggt. Er liggt am Ygang zum Archipel, öschlich drvo liggt Nordgrönland. Hütt sind in Alert nur no zwüschè 20 und 40 Militärpersoonè, denn d Überwachig isch automatisyèrt. Es isch dr nördlichschty ständig bewoonti Stützpunggt uf dr Wält.