cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Bengalische Sprache
Dr Räscht vu dr Sprächer verdailt sich uf Malaysia, Nepal, Saudi-Arbabie, Singapur, d VAE, Großbritannie un d USA.
Gschicht
Bis ins 18. Johrhundert het s kai ainhaitligi Standardsproch gee. E sprochwisseschaftligi Untersuechig vu dr bengalische Grammatik, Vocabolario em idioma Bengalla, e Portuguez dividido em duas partes, isch erscht in dr Johr 1734-42 vum Portugies Manuel da Assumpção verfasst wore, wu z Bhawal Missionsarbet glaischtet het.
Bowil
Wirtschaft
D Arbetslosigkeit isch im Jahr 2011 bi 0,8 % gläge.
Sprach u Dialäkt
Bir Vouchszeuuig 2000 hei vo de 1339 Ywohner 98,4 % Dütsch aus Houptsprach aaggää u 0,2 % Französisch.
Rheinfall
Er isch gmesse an dr Wassermengi dr gröschti Wasserfall vo Europa. Er lit zwüsche Neuhuuse uf dr Nordsyte, also am Fluss sym rächten Ufer, und Laufe-Uuwiise uf dr zürcherische Süüdsyte, wenigi Kilometer underhalb vo dr Stadt Schaffuuse.
D Turischte fahre mit eme Böötli zum Felse, wo zmitzt im Wasserfall stoot und en Uussichtsposchte het.
Niederrödern
Gschìcht
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Schwarzes Meer
Geographii
D Flächi vom Schwarze Meer bitrait 424.000 km², di längst Uusdeenig vo Ost uf West bitrait 980 km und vo Nord uf Süüd 530 km. Di tüüfsti Stell isch 2244 m underem Meeresspiegel. Im asiatische Tail erhebt sich de Kaukasus öber de Chüste und im Süüde fallt s Nordanatolischi Gebirge stail is Meer ab. Di europäisch West- und Nordchüste isch degege flach und wiist im Gegesatz zu de asiatische Chüste Lagune und au meriri Insle uuf. S Schwarze Meer werd vo Europa uus vo groose Ström mit Süesswasser versorgt: d Donau, de Bug, de Dnepr, de Dnestr und de Don. Z Georgie isch de Rioni und i de Türkai sind de Kisilirmak und de Sakarya d Hoptflüss, wo is Schwarze Meer mündet.
Wasserhuushalt
De Salzghalt uf de Oberflächi vom Schwarze Meer isch mit 17 Promill recht nidrig. I de Tüüfi ninnt er aber zue und zäme mitem nidrige Suurstoffghalt werd so dai höchers Lebe verhinderet. De Salzghalt vom Asowsche Meer, emene Nebemeer vom Schwarze Meer im Nordoste, lit bi 11 Promill.
Jura (Geologie)
Fossilfundstelle
E bekannti Fundstätt fir Fossilie vum Unterjura us dr Posidonieschifer-Formation (z. B. Ichthyosaurier, Plesiosaurier, Krokodil, Fisch, Seelilie, Ammonite) isch Holzmade bi Kirche, am Fueß vu dr Schwebische Alb. S Urwelt-Museum Hauff dert het Wältgältig.
Fénis
Fénis ghert zue dr Gmainschaft Unité de communes Mont-Emilius.
Geografi
Fénis lyt im Augschtdal uf dr rächte Syte vu dr Dora Baltea.
Bremgarten bei Bern
Geografi
Bremgarte isch e Agglomerationgmeind am rächte Stade vor Aare nördlich vo Bärn. D Gmeindsflächi bsteit us 35,1 % langwirtschaftlecher Flächi, 17 % Waud, 43,6 % Sidligsflächi u 4,3 % süschtigi Flächi. D Nachburgmeinde si Bärn, Linech u Zollikofe.
Gschicht
Bremgarte isch zum erschte Mal gnennt worde im Jahr 1180 aus Bremecart, 1236 Bremegarten. Bis zum 31. Dezämber 2009 het d Gmeind zum Bezirk Bärn ghört.
Peter Friedrich
Bartei
Dr Friedrich isch scho as Schueler 1990 in d SPD yydrätte. Är het sich zerscht bi dr Juso, engaschiert, isch 1992 zum stellverdrättende Landesvorsitzende un anne 1997 schließli zum Landesvorsitzende gwehlt wore.
Plan-les-Ouates
Plan-les-Ouates (frankoprovenzalisch [] ) isch e bolitischi Gmai im Kanton Gämf in dr Schwyz.
Geografi
Nochbergmaine sin Lancy, Veyrier, Troinex, Bardonnex, Perly-Certoux, Confignon un Onex.
Religion
19,9 % vu dr Yywohner sin anne 2000 reformiert gsi, 44,5 % remisch-katholisch.
Oberlauterbach
Verwàltung
vun Owerlauterbàch ìsch. Owerlauterbàch ghert zem Kommünàlverbànd.
Île d’Arz
D Gmai ghert zum un zum Arrondissement.
Ostalemannisch
Bekannti ostalemannische Dialekt sin Schwäbisch, Züridytsch un d Ostschwyzer Dialekt.
Brienz BE
Ywohner
Quelle: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Ussländeraatììl isch 2010 bi 8,8 % gläge.
Ernst Fuchs (Maler)
Läbe
Dr Ernst Fuchs isch s äinzige Chind vom Maximilian und dr Leopoldine Fuchs gsi. Si Groossvater Siegmund und si Vater si noch em „Aaschluss“ vo Östriich 1938/39 emigriert, und dr Ernst isch 1942 römisch-kaddolisch dauft worde. Vo 1942 aa het en dr Mooler und Restaurator Alois Schiemann im Moole underrichdet. Bis er fuffzääni gsi isch het er bi dr Emmy Steinböck und bim Fritz Fröhlich an dr Moolschuel St. Anna z Wien Bildhauerei und Moolerei gleert.
Beinwil
Beinwil isch dr Name vu däne Ortschafte in dr Schwyz:
Serie des Periodensystems
D'Entdeckig vo dene Elemänt-Serie isch dr erscht Schritt gsi, wo zur Entwicklig vom Periodesystem gfüert het.
Schaffhausen bei Selz
Gschìcht
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Dialekt
Dr sìdfrankisch Dialekt vun Schàffhöise ghert zem Oschtfrankisch (Nordowerditsch).
Johann Rudolf von Frisching
Dr Johann Rudolf vo Frisching (* 17. August 1761 z Bärn; † 5. August 1838 äbeda) isch e Bärner Bruefsmilitär und Politiker in dr Zyt vo dr Helvetische Republik gsy.
Umlaufbahn
Als Umlaufbahn oder Orbit (vu lat. orbis fer Erdchrais) wird d'Bahnkurve bezaichnet, wo sich ä Objekt periodisch um ä anders (masseriichers, zentral) Objekt druf beweggt. Die Bahn, wo ä chünstliche Satellit oder ä natürliche Himmelskörper bi de Umrundig vume andere Himmelskörper beschribt, het gnächeret d'Form vu ere Ellipse. Paare vu sonige Körper sin vor allem:
Highly Elliptical Orbit (HEO)
Geostationäri Orbits sin fer d'Versorgig vu Polargebiite ugaignet, wil die Satellite in Polargebiite bloß ä geringi Elevation hän un ab em 82. Braitegrad sogar ganz under de Horizont rutsche. HEO-Orbits sin do ä Alternative, au wenn de Ufwand fers Sende (mindistens 2 Satellite fer 24-Stunde-Versorgig notwendig) un Empfange (Antennenoochfüehrig notwendig) dütlich höcher wie bi GEO sin.
Aigeschafte
Wil d'Form vume Orbit witgoend ere Ellipse entspricht, wird d'Fluegbahn vume Satellit iber d'Lag vu sällere Ellipse bezüglich vum Zentralkörper beschribe.
Westalemannisch
Westalemannisch bildet – wie s'Hochdytsche un s'Ostalemannische – die 2. Person Plural vum Verb uf -(e)t. Im Gegesatz zum Ostalammenische git es kai Einheitsplural vum Verb – mit Usnahm vum Oberrhialemannische, vum Elsässische nördlich vu Mülhuse un vum nördliche Markgräflerische, wo de Einheitsplural uf -e(n) bilde. De Einheitsplural vum Verb isch im Alemannisch im Spootmittelalter uufchuu un tritt in verschiidene dytsche Dialekt un au im Plattdütsche uf. Dert isch er aber vil elter, nämli scho gmain-nordseegermanisch, un lutet -et im Weste un -en im Oste, also umchehrt wie im Alemannische.
Île d’Houat
Geografi
Île d’Houat isch e Insle in dr Bucht vu Quiberon am Yygang zum Golf vu Morbihan, 33 km vu Vannes un 50 km vu Lorient. Dr hegscht Punkt lyt 42 Meter iber em Meeresspiegel. Uf d Insle chunnt mer per Schiff vu Quiberon uus oder vu Vannes mit Katamarane. Dr Hafe vu dr Insle isch s chlai Fischerdorf Port-Saint-Gildas.
Arno Breker
Under em Nazionaalsozialismus
1935 si die erste öffentlige Ufdrääg choo: d Hohäitszäiche am Berliner Finanzministerium, Stäirelief am Geböid vo dr Nordstärn-Lääbensversicherig in Berlin-Schöneberg, figürlige Schmuck am Hauptbordaal vo dr Dütsche Versuechsaastalt für Luftfahrt, Berlin-Adlershof, d Blastik „Der Flieger“ für s Hauptgeböid vo dr Dresdner Luftchriegsschuel. 1936 het si rasant Ufstiig zum prominäntiste Bildhauer vom sog. Dritte Riich aagfange. 1937 isch er Mitgliid vo dr NSDAP worde.
Kanton Lugano
Gschicht
Erst mit dr Mediationsakte, wo 1803 vom Napoleon diktiert worden isch, isch Rueh ins Land cho, und die beide Kantön Bellinzona und Lugano si under em Name Ticino (Tessin) zum e neue Kanton vereinigt worde.
Brienzwiler
Brienzwiiler (amtlech Brienzwiler) isch e politischi Gmeind im Verwautigschreis Inderlache-Oberhasli im Kanton Bärn, Schwyz.
Pregny-Chambésy
Bevelkerigsentwicklig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005
De Uusländeraateil isch anne 2011 bi 51,4 % gläge.
Chantische Sprache
D Sprächer läbe z Westsibirie am Ob und sine Näbeflüss, d Mehrheit vo-n-ne in de Umgebig vo Tjumen. Si mische sich mit de Russe und andere Völcher (Wogule, Tatare, Syrjäne und anderi).
Breisgau
hütigi Abgrenzige
Dr Süddail vum Brisgau wird inzwische als Markgräflerland als aigeni Landschaft agsähe. S Wibaugebiit Brisgau umfasst die westliche Schwarzwaldhäng un Vorberg zwische Friburg un Herbolze. Degege sin dr Kaiserstuehl, dr Tuniberg un s'Markgräflerland eigeni Wibauregione.
Meckenbeuren
Gschicht
Meggebeire isch zum erschte Mol gnennt wore anne 1496.
Wahrscheinlichkeit
S Sümmetriibrinzip – die klassischi Uffassig vom Laplace
Das isch die so genannti klassischi Definizioon, wie si vom Christiaan Huygens und Jakob I. Bernoulli entwicklet und vom Laplace formuliert worde isch. Si isch d Grundlaag für die klassischi Woorschiinligkäitstheorii. D Elementareräigniss häi alli die gliichi Woorschinligkäit, ass si vorchömme. D Vorussetzig isch en ändligi Zaal vo Resultat und as d A-priori-Woorschiinligkäite bekannt si.
S Hüfigkäitsbrinzip – die statistischi Woorschiinligkäitsuffassig
Mä würflet 1000-mol und bechunnt die Verdäilig: Dr Äinser fallt 100-mol (das entspricht ere relative Hüfigkäit vo 10 %), dr Zwäier git s 150-mol (15 %), dr Dreier ebefalls 150-mol (15 %), dr Vierer in 20 %, dr Fümfer in 30 % und dr Säggser in 10 % vo de Fäll. Mä bechunnt dr Verdacht, ass dä Würfel nit fäär isch. Noch 10'000 Durchgäng häi sich d Zaale bi de Wärt, wo oobe aagee si, stabilisiert, sodass mä zimlig sicher cha si, ass d Woorschiinligkäit für e Dreier öbbe 15 % isch.
Antoni Pichot
Lääbe und Wärk
Im Pichot siner Familie het s e Hufe Künstler, drunder si Unggle, dr Mooler Ramon Pichot. In de 1960er isch er e Fründ vom franzöösische Mooler Maurice Boitel worde. 1966 het sich dr Pichot z Cadaqués, wo si Familie sit em 19. Joorhundert e Summerhuus ghaa het, niidergloo. Er het aagfange mit em Surrealismus experimentiere. Sini Wärk si allegorisch und müthologisch gsi, so het er d Mueter vo de nüün Muuse, d Mnemosyne gmoolt, wo d Personifizierig vo dr Erinnerig isch.
Wahrscheinlichkeit
Stochastik
Woorschiinligkäite si Zaale zwüsche 0 und 1, wo null und äins möögligi Wärt si. Eme ummööglige Eräignis git mä d Woorschiinligkäit 0, eme sichere d Woorschiinligkäit 1. D Umcheerig drvoo gältet aber nume, wenn d Zaal vo alle Eräigniss höggstens abzelbar unändlig isch. In „überabzelbar unändlige“ Woorschiinligkäitsrüüm cha en Eräignis mit dr Woorschiinligkäit 0 bassiere, es häisst denn fast ummööglig, en Eräignis mit dr Woorschiinligkäit 1 muess nit bassiere, es häisst denn fast sicher.
Filosofii – Verständniss vo Woorschiinligkäit
Es isch en offeni Froog, öb mä die aleatorischi Woorschiinligkäit uf die epistemischi cha reduziere oder umkeert die epistemischi uf die aleatorischi: Gseet für uns d Wält zuefellig us, wil mr nit gnueg über sä wüsse, oder git es fundamental zuefelligi Brozäss, wie öbbe die objektivi Dütig vo dr Quantenmechanik aanimmt? Au wenn für bäidi Standpünkt die gliiche mathematische Regle über e Umgang mit Woorschiinligkäite gälte, het die jewiiligi Sichtwiis wichdigi Konsekwänze drfür, weli mathematische Modäll as gültig aagluegt wärde.
Schultheiß
Bedütig und Funktion in dr Schwiiz
Bis in d Gegewart ine wird dr Titel Schultheiss für e Presidänt vo dr Regierig vom Kanton Luzärn (Regierigsroot) bruucht. S Amt rotiert jöhrlich under de Regierigsmitgliider. Dr Stellverdräter vom Schultheiss heisst Statthalter. Wahlgremium für e Schultheiss und dr Statthalter isch dr Grossi Root, s Parlamänt vom Kanton Luzärn. Dr Regierigsroot hingege wird vom Volk im Majorzverfahre gwehlt. Mit dr neue Luzärner Kantonsverfassig vo 2007, wo 2008 in Chraft dräten isch, isch dr Begriff Schultheiss vom Terminus Regierigspresidänt ersetzt worde, wie s in dr Mehrheit vo de dütschschwiizerische Kantön üeblig isch.
Wasenbollwerk
Gschicht
Im Joor 1531 het d Stadt Basel e Gebiet mit eme Gartehuus und ere Wiibrässi bim runde «Lueginsland»-Eggedurm am Spaalegraabe, wo mä von em us wit ins Elsass het chönne luege, für dr inneri Garde vo dr Breedigerchille im Vorstedtkwardier usduscht. Mä het denn uf däm Areal grad underhalb vom Petersblatz s Waasebollwärk baut, wo men em au die Hoochi Schanze oder dr Hoochi Wall gsäit het. Es het e rächteggige Grundriss gha und si Funkzioon isch s gsi, mit Kanone, wo me uf de Dürm nid het chönne ufstelle, d Flanke vom Schbaaledoor z schütze. Noch dr Stadtaasicht vom Merian het s Blatz für e Batterii vo öbben eme Dotzed Kanone ghaa. Spööter isch grad undedraa, am Usgang vo dr Nöije Vorstadt, wo men ere früener d Pfaffevorstadt gsäit het und wo hüte d Hebelstrooss isch, non e Schanze entstande. 1844 isch vor em Bollwärk dr brovisorisch Baanhoof vo dr Saint-Louis Iisebaanlinie baut worde. 1859 het d Stadt aagfange, d Stadtmuure abzbräche, aber s Waasebollwärk het mä lo si, wil s vilicht immer no e milidärische Wärt häig.
Tschufut-Kale
Tschufut-Kale (ukr. und russ. Чуфут-Кале Čufut-Kale; krimtat. Çufut Qale; karaim. Джуфт Къале, Dschuft Kale) isch e historischi Stadt uf de Krim und isch chorzi Zitt d Hoptstadt vom Krimchanat gsii.
Name
De krimtatarisch Name Çufut Qale bidütet »Jude-Festig«, well sich underem Krimchanat vill Jude i de Stadt niderloo hend. En ältere Name vo de Stadt isch Qırq Yer »Vierzg Ort« oder Qırq Er »Vierzg Maa«.
SCL Tigers
Gschicht
D Tigers sy bekannt für ihri gezieuti Nachwuchsförderig. Zwöi vo de bekanntischte Schwyzer Hockeyspiler, Reto von Arx (HC Davos, NLA) u dr Tinu Gärber (Edomton Oilers, NHL). Beidi chöme usem Ämmitau.
Vierwaldstättersee
Tourismus
En settige Uufschtiig uf d Rigi hät au de Mark Twain als Journalischt beschriebe, was i de USA vom 19. Jahrhundert zum Uufblüehe vom Schwiizer Tourismus gfüehrt hät. Am Vierwaldschtättersee isch dr allererschti Schwiizer Alpe-Club (SAC) beheimatet, und zwar als e rein britischi Aaglegeheit.
Flugaktivitäte
Am Flugplatz Alpnach sind Helikopter vo dr Schwiizer Armee schtationiert.
Hommage
E Hommasch (vo frz. homme, lat. homo, „Mensch“) isch en öffentligi Eerig, mäistens vo öbber berühmtem, wo mä sich im verpflichtet füült.
Fontainemore
Politik
Dr Burgermaischter vu Fontainemore isch dr Speranza Girod.
Jens BE
Sprach u Dialäkt
Jäiss isch zu 96,1% e dütschsprochigi Gmeind, d Muetersproch vo e baar Lüt isch Französisch oder Änglisch.
Gasthaus zum Bären, Holziken
Geocaching
Bi däm Punkt isch d'Houptbärson z'gseh. Duse gsteht o no äs Schiud, wo eim erklärt, was de hi z'poschte git. U genau das Schiud führt die zum Schatz:
Brügg BE
Gschicht
Brügg isch zum erschte Mal gnennt worde im Jahr 1261 aus Brugge. Bis zum 31. Dezämber 2009 het d Gmeind zum Bezirk Nidou ghört.
Kirchuster
Geografy
Chirchuschter entschpricht am Schtadtzäntrum fo Uschter. S Quartiär gaat vom Burghügel im Südä bis zum Bahnhof im Nordä, fom Stadthuus, dä Biärfabrik und dä Villa Aabach im Oschtä bis zum Bezirksgricht und äm Schtadtpark im Weschtä. Margäzäickä fo Chirchuschtär sind di drüü Chräisäl a dä Zürchärstrass, wo nach irär form und iräm Schmuck Hasälnusschräisäl, Schpringbrunnächräisäl und Nashornchräisäl häissäd.
Trias (Geologie)
Untergliderig vu dr Trias
Di stratigrafisch Gliderig vu dr Trias beruet in dr Hauptsach uf dr Gruppe vu dr Ammonoideä; wahrschyns hän nume zwoo Gattige d Wändi Perm/Trias iberläbt, aber scho in dr unterschte Trias leen si wider iber 100 Gattige belege. Anderi wichtig Leitfossilie sin au no Conodonte, Bivalve (Muschle), Crinoide, Chalchalge (bsundersch Dasycladaceae (Wirtelalge)) un Muschelchräbs (Ostracoda).
Entwicklig vu dr Fauna
In dr Trias hän d Reptilie ne große Ufschung gnuu. Vil neji Ornige sin entstande. Zue dr Therapside, wu s scho im Perm gee het, sin in dr Trias derzue chuu:
Gignod
Politik
Dr Burgermaischter vu Gignod isch dr Riccardo Farcoz.
Gift
De Schoode, wo vumme Gift ongricht wärre kaa, konn in voriwergäända Binträchtigung, duurhofter Schädigung odda Dood bschdähe. Bii anholdenda schädigenda Giftinwirkung saad ma chronischi Vagiftung, bii erra Giftinwirkung, wo umgäänd zu erra Schädigung fiirt, vo erra akute Vagiftung.
Inguiniel
Dialekt
Dr traditionell Dialäkt vu Inguiniel ghert zum Bretonisch.
Loßburg
Verwaltong
Dr Schuldes vo Loßburg ischt dr Christoph Enderle.
March
geografeschi Objekt:
Gressan
Gressan (frankoprov. Grésàn / Gréssàn) isch e Gmai in dr autonome Provinz Augschtdal z Italie.
Reaktor (Band)
Reaktor isch ä dütschi Band, wo 1997 z Saarbrügge im Saarland gründet wore isch. Reaktor mische Elektro, Drum´n´Bass, Jazz und Funk und singe meischt in dütscher Sproch. D´Band het scho 4 Tourneea gmachet und insgesamt über 200 Konzerte gää. 2004 isch dann s Album Hyperdimension wältwiit veröffentlicht worde. Si sin z Dütschland, z Frankrich und in dr Schwiiz uf Festivals ufdräte.
Bettwil
Bepmel (offiziell: Bettwil) isch en Iiwohnergmeind im Bezirk Muri im Schwiizer Kanton Aargau. Es isch s höchscht glägeni Dorf vom ganze Kanton.
Ancien Régime
Dr Ursprung und dr ängeri Sinn
Die drei Johr zwüsche 1789, em Afang vo dr Französische Revolution, und 1792, em Johr wo s Ancien Régime vollständig besiitigt worden isch, gälte as Übergangszit, wo die uniigschränkti Herrschaft vom König scho broche gsi isch, d Monarchii as Regierigsform aber immer no bestande het. Die Ersti Republik z Frankriich isch erst am 21. Septämber 1792 proklamiert worde, am Dag noch em Siig vo de französische Revolutionsdruppe gege die anti-revolutionäre Koalitionär in dr Schlacht vo Valmy. Zu däm Zitpunkt isch dr König Louis XVI. scho sit sächs Wuche verhaftet gsi.
Wärtig
Dr Begriff, wo hüte as Bezeichnig für e vorrevolutionäre Absolutismus en ehnder negative Biigschmack het, isch vor de revolutionäre Umwälzige ursprünglig ehnder positiv bsetzt gsi als Erinnerig an die «gueti alti Zit». Dr Talleyrand het emol gsait, ass dä wo s Ancien Régime nüme erläbt haig, d Süessi vom Läbe («la douceur de la vie») nit wurd kenne.
Inzinzac-Lochrist
Verwaltig
vu Inzinzac-Lochrist isch. Inzinzac-Lochrist ghert zum Kommunalverband.
Bewegliche Feiertage
Anderi biweglichi Fiirtig
Au anderi Fiirtig sind nöd fest an es Datum bunde, aber unabhängig vom Ostertermin, so de Muettertag, wo uf de zwait Sunntig im Mai fallt oder s Zörcher Sächsilüüte, wo maist uf de dritt Meentig im April chunnt. De Aidgnössisch Bettag fallt uf de dritt Sunntig im Septembr. Au die lokaale Chilbitääg falled i de Regle uf e bestimmts Wuchenend.
Besenbüren
Gschicht
Wo d Eidegnosse im 1415 de Aargau eroberet hei, isch Bäsibüre en Teil vom Amt Bosmel vom Freiamt worde, ere gmeine Herrschaft. Di nidrig Grochtsbarkeit isch aber bi de Herre vo Heidegg blibe, wo si im 1471 s erschti Mol und im 1617 ändgültig ans Chloschter Muri verchauft hei. Im März 1798 sin d Franzose in d Schwiiz iimarschiirt un hei di Helvetisch Republik usgruefe. Bäsibüre het in dere Ziit zum Kanton Bade ghört, wo 1803 zum noie Kanton Aargau cho isch.
Stetten (Bodenseekreis)
Stette (dt. Stetten) isch e Gmond im Bodeseekrais z Bade-Wirtteberg. D Gmond hot Iiwohner (Stand: ).
Vogt
S Rächtsprinzip wo vom Vogt verdräte worden isch, het sich sowohl vom spootrömische Beamte, em advocatus, als au vo dr germanische Munt abgleitet und isch e Schutzverheltnis gsi, wo au s Gwalts- und Verdrätigsrächt iigschlosse het.
Reschafim
Wirtschaft
Wenn no vor fufzig Joor braktisch alli Kibbuznik Aarbet im Kibbuz sälber gfunde häi, schaffe sit de wirtschaftlige und organisatorische Reforme in de 1990er und 2000er Joor die mäiste Mitgliider usserhalb vom Kibbuz.
Aschbach (Unterelsass)
Àschbàch (frz. Aschbach, dt. Aschbach) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Unterelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Gschìcht
Àschbàch hàt sìch àm 1. Juli 1974 mìt Stundwiller un Owerreddere zammegschlosse. Zitt em 1. Janner 1988 ìsch Àschbàch wìder salbschtandi.
Wutach (Gemeinde)
Geografischi Lag
Nochbergmeinde sin im Nordweste Löffige (Landchreis Brysgau-Hochschwarzwald), im Nordoste Hüfige, im Oste an Blüemberg (beidi im Schwarzwald-Baar-Chreis) und im Süde an Bonndorf im Schwarzwald.
Gschicht
Sälli Entwicklig isch am Afang vom Erschte Wältchrieg vorby gsi. Säll losst sich durch d Neugründig vo Züeerwerbsbedrieb und chleinere Fabrike in de nöchere Umgebig begründe. Noch em Zweite Wältchrieg hät de Tourismus de Gmeind wenig ybrocht, was sich aber denoch gändert hät.
Josselin
Gschicht
Josselin isch zum erschte Mol gnännt wore im 11. Jh. as Castro Joscelini (1129: Castrum Guoscelini, 1371: Castri Iocelini, 1406: Jocelin, 1453: Jocelyn, 1453: Josselino, 1630: Gosselin). Josselin isch d Residänzstadt vu dr Herzeg vu Rohan gsii.
Dialekt
Dr traditionell Dialäkt vu Josselin ghert zum Gallo.
Tettnang
Wahle
Ergebnis vo dr Landdagswahle seit 2006: 1 2006: WASG, seit 2011: Die Linke
Messilot
Gschicht
Dr Kibbuz im Beit-Shean-Dal isch am 22. Dezember 1938 as Durm-undPalisade-Siidlig baut worde. Im Israelische Unabhängikeitschrieg isch dr Kibbuz vom ene irakische Flugzüüg bombardiert worde. Ei Kibbuzmitgliid isch umcho und mehreri si verletzt worde.
Wirtschaft
Messilot het e Stahlkabelfabrik und het e baar landwirtschaftligi Zwiig: Subtropischi Frücht, Olive, Dattle, Milchwirtschaft, Fischzucht, Fäldwirtschaft.
Erziehig
An dr Primarschuel z Messilot lehre au Chinder vo de zwei andere Gründerkibbutz, Reschafim und Nir Dawid und vo Beit Alfa, Beit Haschita und Sde Nachum. Näbe dr Primarschuel het s e Schuel für autistischi Chinder, wo mit ere Spänd vo dr Judith ben Mosche, eme ehemolige Kibbuzmitgliid, het chönne iigrichtet wärde. D Mittelschuelchinder lehre an dr Reigionalschuel z Newe Eitan
Pascalsches Dreieck
Wia benutzt ma des?
Mä cha eso witermache, sött aber ufbasse, ass mä für s Binom (a - b) immer s Minuszäiche us „\pm“ muess nee und dass, wäärend dr Exponänt vo a in jedere Formle immer um 1 chliiner wird, dr Exponänt vo b um 1 gröösser wird.
Ernst Schläpfer
De Schläpfer Ernst (* 7. Dezember 1955 z Herisau) isch en ehemoliger Schwiizer Schwinger. Im 1980 und im 1983 isch er Schwingerkönig worde.
Privats
Im 1988 het de Schläpfer Ernst an de ETH promoviirt mit ere Dissertation zum Thema «Bewertung und Einschätzung von Schlachttieren der Kategorien Kühe, Jungbullen und Kälber unter schweizerischen Verhältnissen». Vo Bruef isch er hüt Rektor vom Bruefsbildigszentrum z Schaffhuse. Er isch vo 2008 bis 2012 Obmaa (Präsident) vom Eidgenössische Schwingerverband.
Her Majesty’s Theatre
Gschicht
S Theater het e langi Dradizioon. Es isch in meerere Geböid dehäi gsi und und het e baar mol si Naame gwäggslet. Dr erst Bau het dr Archidekt John Vanbrugh baut, und es isch am 9. April 1705 as Queen’s Theatre mit dr Uffüerig von ere Pastorale vom Jakob Greber eröffnet worde. Noch dr Inthronisazioon vom Georg I. im Joor 1714 het mä si Naame aabasst und es isch s King’s Theatre gsi. Doo si die mäiste Opere vom Georg Friedrich Händel urufgfüert worde, vor allem wääred dr Zit vo dr Opereakademii 1719 bis 1728, wo au dr Giovanni Battista Bononcini und dr Attilio Ariosti für sä komponiert häi. Wo dr Johann Jacob Heidegger kaufmännische Diräkter gsi isch, het er au Maskebäll uf d Büüni brocht.
Uhldingen-Mühlhofen
Geografi
Dr Bann bstoht us 43,6 % Landwirtschaftsfleche, 34 % Wald, 20,2 % Sidlungsflechi un 2,3 % sunschtiger Flechi.
Verwaltig
Dr Burgermaischter vu Ulldinge-Milofe ischt dr Edgar Lamm.
Doris Haas-Schlegel
Lääbe
Si schrybt Gschiichte im Sanderger Dialäkt, anne 2003 het si ne Uuswaal unter em Titel „Alte Brotriwwel“ publiziert.
Hône
Sproch und Dialäkt
Dr frankoprovenzalisch Dialäkt vu Hône ghert zum Valdostanisch (Valdôtèn).
Bühl BE
Ywohner
Quäuue: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Uusländeraateil isch 2010 bi 2,6 % gläge.
Hône
Sproch und Dialäkt
Anne 2001 het d Fondation Émile Chanoux in Zämmenarbet mit em Centre d'Études Linguistiques pour l'Europe un dr Università degli Studi di Trento di soziolinguistisch Situation vu allne Gmaine im Augschtdal untersuecht. Doderzue isch im Septämber un Oktober 2002 e Froogebooge verschickt woore. Vu Hône sin 98 Froogebeege wider retuurchuu.
Bühl BE
Sprach u Dialäkt
Dr Dialäkt vo Büeu ghört zum Hochalemannisch.
Albrecht III. (Österreich)
Üsseri Konflikt
Vor allem di erste Jahr vo dr gmeinsame Regierig vo de junge Brüeder sind von ere Reihe vo chriegerische Usenandersetzige übrschattet worde. So sind 1368 d Bayre i ds Tirol ygfalle. Si sind zwar zrückgschlage worde, aber uf en Grossteil vo ihrne Gebietsasprüch hends erst 1369 nach höchere Zahlige (Friede vo Schärding) verzichdet. E höcheri Geldsumme het 1368 dr Erwerb vo Friburg kostet. Östrich het versuecht, Triest i sine Bsitz z bringe, was 1369 bis 1370 zu emene Chrieg mit Venedig gfüert het und nöd glunge isch. 1382 het sich Triest friwillig under die östrichischi Herrschaft gstellt und isch s bis 1919 bliibe. Ebefalls in Oberitalie het vo 1373 bis 1378 en Usenandersetzig stattgfunde, wo mehreri Staate (Östriich, Carrara, Ungarn und Venedig) i wechselndi Allianze din verwicklet gsi sind. D Habsburger hend under höche Choschte nur sehr wenig Gebiet gwunne.
Gaußsches Eliminationsverfahren
Beispiil
zellt die ersti und zweiti Ziile zämme und bechunnt as nöji zweiti Ziile
Kleiner Rat (Basel)
Dr Chläi Root wird as Root vo dr Stadt Basel im Johr 1118 zum erste Mol erwähnt. Für zum dr Underschiid zwüschen em Root und em Groosse Root, wo sit 1373 urkundlig bekannt isch, klar z mache, het män em vom 14. Johrhundert aa au Chläine Root gsait, e Bezeichnig, wo sich spöter duuregsetzt het. Bis 1691 isch dr Chläi Root s oberste Organ vo dr Stadt gsi, het denn aber witgehendi Kompetänze an dr Grooss Root müesse abgee und isch as Deil vom Groosse Root d Exekutive worde, bis er 1875 in ere Verfassigsreform vom Regierigsroot abglöst worden isch.
Dr Chläi Root - 15. Johrhundert
Mit em Konzil vo Basel 1431-1448, dr Gründig vo dr Universität Basel 1460 und dr Verleihig vom Mässprivileg dur e Kaiser Friedrich III. 1471 isch nit nume d Bedütig vo dr Stadt innerhalb vom Heilige Römische Riich, sondern au s Sälbstbewusstsii vo dr Stadt und ihre Bürger gwachse. Im 14. und 15. Johrhundert het Basel under dr Füehrig vom Root an zahlriiche chriegerische Usenandersetzige deilgnoh, und isch schliesslig, au wil s gschunne het, ass der Schutz dur s Riich nüme gwährleistet gsi isch, 1501 dr Eidgenosseschaft bidrätte. Noch usse het sich die Entscheidig 1504 im Neubau vom Basler Roothuus manifestiert. D Besträbige vom Root, sich us dr Herrschaft vom Bischof z löse, hai sich noch em Biidritt zur Eidgenosseschaft und mit dr Abgränzig zum Heilige Römische Riich, wo d Stadt rächtlig no bis 1648 drzue ghört het, versterkt. 1506 si die formelle Rächt vom Bischof bi dr Bsetzig vom Root non emol bestäätigt worde, es si aber vo denn aa au Mitgliider vo de Zümft in s Kieserkollegium ufgnoo worde. 1516 het s Wahlkollegium mit em Jakob Meyer zum Haas dr erst Bürgermeister gwehlt, wo nit us em Ritterstand gstammt het, sondern zur Zumft zu Huusgnosse ghört het.
Feiertage
Fiirtig im alemannische Sprochruum
Uufgfüert sind politisch und christlich prägti Fiirtig. Erchläärige zu de Tabele: VA Voradlberg; FL Liechtestää; CH Schwiz; BW Bade-Württeberg inkl. Bayrisch Schwoobe. För d Schwiz sind nu die Täg agee wo Bundeswiit anerchennt sind oder wo i de allermaiste Kantöö geltet. Nöd ufglistet sind d Tääg vode Fasnacht.
Turm-und-Palisaden-Siedlung
Liste vo Durm-und-Palisadesiidlige
Zweiefufzig Siidlige si baut worde in dere Periode. Die ersti isch am 7. Dezämber 1936 Kfar Hittim in Galiläa gsi, die letzti dr Kibbutz Amir am 29. Oktober 1939. Drunder si gsi:
Allschwil
Gschicht
Urkundlig wird dr Ort Almswilre 1033 s'erschti Moll erwäänt, abr Fünd uss dr Stai-, Bronze- und Römerzyt züüge vonere lange Gschicht vom Ort. In fränkischer Zyt hett Allschwyl zem Herzogtum Elsass gheert und isch 1004 zum Bistum Basel ko. 1525 hett Stadt Basel mit Allschwyl en Schirmvertrag gschlosse, wo vorübergehend bis 1595 d Reformation yygfiehrt hett Wäärend em Drissgjöörige Krieg isch s Dorf 1634 vo schwedische Truppe plünderet worde. 1792 ischs Fürschtbischtum Bsel uffghobe und als Raurakische Republik konstituiert worde. Die isch 1793 als Département du Mont-Terrible Frankrych yverleibt worde, so dass d'Allschwyler kurzi Zyt widr Franzose gsi sin (nochdäm sis scho im 1. Joortusig lang gsi sin). 1815, noch em Wiener Kongräss, isch s Dorf definitiv zur Schwiizer Eidgenosseschaft ko. Dr lokali Name Schwellheim oder (elter) Schwelleme dürfti in dr Mitti vom 20. Joorhundert entstande sy.
Rhône-Forelle
D Rotte-Forelle, im Weltsche au truite du Doubs (Salmo rhodanensis), isch en europäischi Forelenart, wo wie de Name sait im Iizugspiet vom Rotte endemisch isch.
Lichtfarben
D Liechtfarb isch dr Farbiidruck vo Liecht, wo diräkt us ere Liechtquelle stammt, wo sälber lüchdet. Dr Farbreiz chunnt vo dr spektrale Zsämmesetzig vo dere Strahlig. In Verbindig mit de Fotorezeptore im Aug und dr Verarbeitig vom Reiz im Närvesystem und im Hirni het denn jedes „farbige Liecht“ e bestimmti Charakteristik, d Farbvalänz.
Cavedano
Lebeswiis
De Cavedano laicht vom April bis Juli, wenn d Wassertemperatur öber 14 Grad stiigt. Cavedani, wo im See lebet, schwümet zom Laiche i Flussmündige. D Wiibli leget d Aier in e flachi Muelte. D Laarfe und di junge Fischli lebet i Schwärm im flache Wasser i Uufernööchi. Im Alter werd de Cavedano, wo 15i were cha, zom Ainzelgänger.
Büren an der Aare
Büüre (amtlech Büren an der Aare) isch e politischi Gmeind im Verwautigschreis Seeland im Kanton Bärn, Schwyz.
Gschicht
Bis zum 31. Dezämber 2009 het d Gmeind zum Bezirk Büüre ghört.
Sprach u Dialäkt
Dr Dialäkt vo Büüre ghört zum Hochalemannisch.
Introd
Introd ghert zue dr Gmainschaft Unité de communes Grand-Paradis.
Geografi
Zue dr Gmai ghere d Wyyler Bioley, Buillet, Chevrère, Crée, Délliod, Junod, Les Combes, Norat, Plan d'Introd, Tâche, Villes Dessous, Villes Dessus. Nochbergmaine sin Arvier, Rhêmes-Saint-Georges, Valsavarenche un Villeneuve
Gschicht
Dr Grinder vum Huus Savoyen, dr Humbert I mit dr wysse Händ, het anne 1025 s Augschtdal as Leeche griegt. Mid Uusnahme vun e baar Johr (1691, 1704–1706, 1798–1814 zue Frankrych) het s Augschtdal derno zem Huus Savoyen gheert bis anne 1946, d. h. bis dr letscht italienisch Chenig abdankt ghaa het. Wu s italienisch Chenigrych anne 1861 grindet woren isch, isch s Augschtdal zue dr Provinz Turin chuu. Anne 1927 isch s derno ne aigestädnigi Provinz wore. Im Faschismus isch di franzesisch Sproch verbote wore un s het e starki Italienisierigsbolitik gee. Vu 1939 bis 1945 het Introd dr italienisiert Name Introdo drait. Noch em Zweede Wältchrieg het s Augschtdal anne 1948 e autonome Sonderstatus griegt.
Sproch und Dialäkt
Dr frankoprovenzalisch Dialäkt vu Introd ghert zum Valdostanisch (Valdôtèn).
Ur- und Frühgeschichte
Abgränzung
D Ur- und Friehgschichtsforschung isch also bloos ziitlich bschränkt, kaa aber im Prinzip uf de ganze Welt gmacht were.
Geschlechtsorgan
Gschlächtsorgan vo de Dier
Zwitter hai d Gschlächtsorgan vo beide Gschlächter. Do drzue ghöre vor allem wirbellosi Dier wie d Rägewürm, d Nesseldier, d Landlungeschnägge und gwüssi Süesswasserschnägge.
Wiibligi Gschlächtsorgan
Die wiibligi Gschlächtsorgan (Organa genitalia feminina) deilt mä eso ii:
Horacio Cartes
In dr Wirtschaft
Vo de 1990er Joor isch dr Cartes Undernäämer und het e Firmeimperium us Banke, Dubak-, Getränk- und Lääbensmittelfirme und Handelsundernääme ufbaut. Er isch Bresidänt vom Fuessballklub Libertad.
Minitel
S Prìnzip vum Minitel
's hàt noch àndra Dianscht gaa, mehr àttràktiv un tiirer, zum Beispiel Noochrìchta, Spìeler, oder d erschta soziàla Netzwark wo ma Litt on-line hàt känna traffa.
D Konkurranz vum Ìnternet
Ìn da 90. Johra hàt sìch s Ìnternet entwìckelt. Mìt scheenera Sitta, pràktischer un bìlliger às s Vidéotex, hàt s Ìnternet dr Minitel ìn d Schatta gstellt. Vìel Dianscht un Betrìeb hàt ma gliichzittig uf em Minitel un uf em Ìnternet gfunda. Àwer teil stààtliga Dianscht hàt's a Zitt làng numma uf em Minitel gaa, zum Beispiel dia fer sìch ìn Hochschüela oder àn stààtliga Concours ischriiwa. Dr Minitel, wo zeerscht a Symbol vu dr Modernität gsìì ìsch, ìsch uf eimol a Symbol vu dr „frànzeescha Àltmeedigkeit“ worra.
A Minitel-Emulàtor uf Linux ìsch entwìckelt worra: „Xtel“.
Ànna 2000 ìsch dr i-minitel erschuna, a Àrt Mìschung vu da beida Tecknologie: a Minitel-Emulàtor wo dur s Ìnternet funktionniart hàt.
Welche (Langue d'oïl)
Gschicht
Us de 20er Johr isch des überliifert:
Achberg
Verwaltong
Dr Schuldes ischt dr Johannes Aschauer.
Wahla
Ergäbnis vo de Landdagswahla seid 2006: 1 2006: WASG, seid 2011: Die Linke
Dialekt
Dr Dialekt vo Achbärg ghert zom Bodeseealemannisch.
Kanton Baden
De Kanton Bade isch e Verwaltigsbezirk vo de Helvetische Republik gsi und het mid däre vom 1798i bis 1803 exischtiert.
Wildemannstraße
Gschìcht
Wahrem Zwaita Waltkriag, wu s’ Elsàss àns Drìtta Raich ààgschlossa worra-n-ìsch, hàt ma-n-àlla Schtroossa ìns Hochditscha müassa umtäifa, un nìmm ìm Frànzeescha. D’ Nàzis han durchgangig d’ Zäntràlschtrossaa vu da Schtädt noh-n-em Adolf Hitler bnännt. So hatta sa d’ Mìlhüüser Wìldamànnsgass Adolf-Hitler-Straße wälla nänna, àwwer d’ Mìlhüüser hatta sìch ìwwer dia Umbnännung luschtig gmàcht. Noch hìtt ìsch ma nìt sìcher, ob d’ Nàzis wìrklig d’ Schtrooss umtäift han odd’r nìt —s’ ìsch wohrschinsig a popüläära Leganda. Schtattdässa ìsch dr Roothüssplàtz dr Adolf-Hitler-Platz worra.
Satigny
Bevelkerigsentwicklig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005
Sproch
Dr alt frankoprovenzalisch Patois isch wahrschyns Ändi 19./Aafangs 20. Jh. uusgstorbe. Ergebnis us dr Volkszellige vu 1990 un 2000, wu zum Dail Lyt Patois as Sproch aagchryzlet hän, gälte in dr Sprochwisseschaft as Artefakt un hän ihre Ursprung ender in statistische Fähler oder ass d Lyt unter „Patois“ ihr Regionalfranzesisch verstehn.
Kergrist
Dialekt
Dr traditionell Dialäkt vu Kergrist ghert zum Bretonisch.
Aichstetten
Dialekt
Dr Dialekt vo Oechschdedda ghert zom Schwäbisch.
Brechung (Physik)
Brächig oder Refraktion (änglisch refraction) bezeichnet d Änderig vo dr Usbreitigsrichtig von ere Wälle wägen ere rümlige Änderig vo ihrer Usbreitigsgschwindigkeit, wo speziell für Liechtwälle dur e Brächigsindex n vom ene Medium beschriibe wird. Allgemein duet d Brächig bi jeder Art vo Wälle ufdräte, wo sich in mehr als einer Dimension usbreite, öbbe Schallwälle und Wasserwälle.
Sexualpraktik
Bsundrigi Arte vom Gschlächtsverchehr
Bim Gruppesex hai drei oder meh Persone Sex zsämme. Bsundrigi Spiilarte drvo si dr Dreier (au Triole), wo zwei Manne und ei Frau oder umkehrt zwei Fraue und ei Maa Gschlächtsverchehr hai, und dr Gang Bang, won e Gruppe vo Manne es mit ere einzelne Frau mache, oder bim Reverse Gangbang, wo mehreri Fraue mit eme einzelne Maa Sex hai. Dr Gang Bang isch hüfig e Gruppevergwaltigung.
Sexuelli Praktike ohni körperlige Kontakt
Wiit verbreitet isch dr Voyeurismus, wo me andere Persone zueluegt, wie si sech gschlächtlig bedätige oder sogar nume sich abzieh oder blutt si. Do drzue ghört s Aluege vo Pornografii, Striptease und erotischem Danze. D Person wo beobachdet wird, weiss nit immer ass ere öbber zueluegt und cha dief verletzt si, wenn si s usefindet. S Gegestück vom Voyeurismus isch dr Exhibitionismus, won e Person sexuells Vergnüege empfindet, wenn si weiss, ass anderi ihre vor allem bim Sex zueluegt.
Moral und gsellschaftligi Norm
Z Dütschland si zur Zit die folgende sexuelle Praktike verbote:
Aitrach
Dialekt
Dr Dialekt vo Oedra ghert zom Schwäbisch.
Bezirk Küssnacht
Dr Bezirk Küssnacht (Uusschpraach: Chüsnacht, im Gägesatz zum zürcherische Küsnacht) isch en Bezirk vom Kanton Schwyz i dr Schwiiz. Wie Einsidle und Gersau bildid politischi Gmeind und Bezirk en Einheit.
Kernascléden
Verwaltig
vu Kernascléden isch. Kernascléden ghert zum Kommunalverband.
Antisemitismus
Uurschbrung vom Begriff
Dr Begriff Antisemitismus isch gege s Ändi vom 19. Johrhundert erfunde worde und wird im allgemeine nume in Bezug uf Jude bruucht, und nid gegen anderi Lüt, wo ä semitischi Schbrooch rede wie d Araber. 1879 het dr Wilhelm Marr s Wort Judehass in sim Buech ''Der Sieg des Judenthums über das Germanenthum. Vom nicht confessionellen Standpunkt aus betrachtet'' bruucht. S Johr druf het er s Wort Antisemitismus erfunde. Z Dütschland isch dr Begriff populär worde und d Antisemiten Liga isch gründet worde, wo zum Ziil gha het d Jude us em Land z verdriibe. Interessanterwiis isch s Wort Semitismus erscht schböter erfunde worde.
Antisemitischi Koodwörter mit Bezug uf e Zionismus
S änglische Schlaagwort Zionist Occupied Government (ZOG) grift die alte Verschwöörigstheorie uf, „d Juude“ wurde konspirieren, zum e Wältregierig z errichde. Dr Begriff Zionist wird vo Antisemite as Koodwort brucht, so dass si sich nit offe müesse zu iirer Juudefindligkäit bekenne. 2015 het s Amtsgricht Esse dr Begriff „Zionist“ in dr Parole „Tod und Hass den Zionisten“ dämentsprächend klassifiziert und het en Aaklagte doorum wäge Volksverhetzig verurdäilt. Zum suggeriere ass d Verbräche vom Nazireschiim und d Politik vo Israel s Gliiche sig und eso Israel z delegitimiere, verwände Antisemite au s Kofferwort „Zionazi“. So het dr jüüdisch Holocaustlügner J. G. Burg äim vo sine Wärk dr Ditel „Zionazi-Zensur in der BRD“ gee und het eso gliichzitig au d ZOG-Verschwörigstheorii bedient. S Buech isch 1980 erschiine und 1989 indiziert worde.
Hoffen
Hoffe (frz. Hoffen, dt. Hoffen) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Unterelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Altshausen
Dialekt
Dr Dialekt vo Alschhausa ghert zom Schwäbisch.
Hoffen
Verwàltung
vun Hoffe ìsch. Hoffe ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr sìdfrankisch Dialekt vun Hoffe ghert zem Oschtfrankisch (Nordowerditsch).
Wutöschingen
Lag
Öschige litt am südöstlige Rand vom Schwarzwald zwüsche 365 und 583 Meter über em Meer. D Chreisstadt Waldshüet-Düenge isch numme e baar Kilometer devo eweg. Im Oste gränzt Öschige an de Chleggi (Schaffuse, Schwiz). De Verchehr vo de ganze Region verlauft hauptsächlig em Wütachdal entlang, wo noch Südsüdweste zum Rhy ane fließt. Im Dal liige d Ortschafte, Obschtwyse und Gwärbfläche; de Astyg zu de höchere Fläche mit Fälder, einzelne Höf und Wälder isch steil.
Gmeindeglyderig
Im Gmeindegebiet liige di ehemolige Gmeinde Dègèrnau, Horrè, Ofteringè un Schwerzè. Es ghöred insgsamt 15 Dörfer, Wyler, Zinkè, Hööf un Hüser dezüè.
Johannes II. (Byzanz)
Lääbe
Im Johannes si Schwöster, d Anna Komnena, get welle, ass iire Maa, dr Nikephoros Bryennios, Käiser wurd, aber dr Johannes het sich chönne duuresetze.
Kanton Basel
D Buureufständ im 16. und 17. Johrhundert
D Bewohner vo der Landschaft häi zwar gwüssi Rächt gha und häi hüfig Ämter in de Dörfer, wie das vom Undervogt, vo de Gschworene, vom Grichtsmaa, vom Bammert und anderi sälber chönne ernenne, aber d Liibäigeschaft und d Abgobe häi ene die stedtischi Obrikäit verhasst gmacht. So isch es immer wider zu Ufständ cho. Wääred em Dütsche Buurechrieg häi si 1525 vo der Stadt erräicht, ass d Liibeigeschaft ufghobe worden isch und d Ämter in dr Landschaft Freihäitsbrief übercho hai. Aber scho siibe Johr druf het d Stadt alles wider rückgängig gmacht. Au im Basler Rappechrieg het d Bestüürig dr Aastooss zum Ufstand im Johr 1591 gee. Noch ere Usenandersetzig vo drei Johr häi d Landschäftler müesse igseh, ass si ums Zahle von ere hööchere Wiistüür nit umechömme und der Komflikt isch schliesslig ohni e Schlacht beändet worde. Im Schwizer Buurechrieg 1653 häi sich d Baselbieter mit de Luzärner, Bärner und Solodurner Buure verbündet, si gschlage worde und d Stadt het iiri Afüehrer hert gstrooft. Liestel het s Rächt verlore, sini bäide Schulthäiss und dr Root sälber z bestimme, der Root isch zum ene äifache Gricht abegsezt worde und het sogar d Bluetgrichtsbarkäit verlore. Aber sit 1674 isch wenigstens ei Schulthäiss wider ä Liestler gsi.
Der verwünschte Prinz
Zsämefassig
Wo dr Bueb vom König vo Ägypte ändlig uf d Wält cho isch, si die siebe Hathor-Göttinne cho und hai vorusgsait, ass dr Bueb wäge emenä Krokodil, enerä Schlang oder emenä Hund wurd schtärbe. Dr König het druf befohle, dr Bueb im enä abglägene Huus ufzzieh, won em nüt chönt bassiere.
Kibbuz
S klassische Kibbuz
D Mitgliider hai sehr wenig Privatbsitz gha. Alles was me brucht het, und was sich s Kibbuz het chönne leiste, isch vom Kollektiv uf dr theoretische Grundlage vo "Für jede, was er brucht", in dr Praxis aber im allgemeine "Für alli gliich vil", usdeilt worde. D Chinder si underdags in Chinderhüüser gsi, wo si vo usbildete Erziehere verpflägt und erzoge worde si. In mängge Kibbuz, vor allem dene vo dr Haschomer Hatzair Bewegig, hai si dört au z Nacht gschlofe und Nachtwächter hai sich um se kümmeret, wenn si öbbis bruucht hai. D Kibbuznike hai in eme gmeinsame Spiissaal gässe, wo dreimol am Dag Ässe us dr kommunale Chuchi serviert het. Chleider hai si vom ene Chleiderlager übercho und in ere kommunale Wöscherei zum wösche ge. Für zum Usfahre het s Kibbuz e baar Auti gha, wo me für e gwüssi Ziit het chönne bstelle, oder me het chönne Busfahrcharte verlange. D Usgobe für e Fortbildig si au vo dr Gmeinschaft drait worde. S Kibbutz het en eigeni Bibliothek gha und in dr Ziit vor dr Iifüehrig vom Färnsehe z Israel, im allgemeine eimol in dr Wuche e Spiilfilm vorgfüehrt. Au het me chönne uf Kibbuzrächnig Theatervorstellige bsueche oder an organisierte Usflüg deilneh. D Kibbutz hai chliini Klinike gha, wo me e baar mol in dr Wuche en Arzt het chönne gseh, und Zahnarztpraxe. Vo dr Geburt bis zum Begräbnis het sich s Kibbuz um die meiste Aspäkt vom Läbe kümmeret.
Amtzell
Gmoendsgliderong
Zue Ãmmzäll gheret koene weitere Ortsdoel.
Verwaltong
Dr Schuldes ischt dr Clemens Moll.
Wahla
Ergäbnis vo de Landdagswahla seid 2006: 1 2006: WASG, seid 2011: Die Linke
Ingolsheim
Gschìcht
Ìngelse ìsch zem erschte Mol gnannt worre ìm 7. Jh.
Kervignac
Dialekt
Dr traditionell Dialäkt vu Kervignac ghert zum Bretonisch.
Vas
Geografy
Vo de geografische Eigeschafte her isch Vas eins vo de vylfältigste Komitat vo Ungarn. D'Hälfti devo isch Flachland (z. B. di Chleini Ungarischi Diefebeni im Norde), im Weste isch s Komitat bergig, im Südweste chleineri Hügel. S Chlima isch chiehler und nyderschlagsrycher wie de Durchschnitt vo Ungarn. S Komitat hät wenig Bodeschätz.
Vas isch rych an Gwässer und Thermalbäder.
Argenbühl
Geografi
D Gmarkong setzt sich zemme ous 66,3 % Landwirtschaftsfleche, 24,8 % Wald, 7 % Sidlongsfleche ond 2 % sonschticher Fleche.
Kappadokien
S Gebiet, wo as Kappadokie bezäichnet wird, umfasst hützudaags hauptsächlig d Browinze Nevşehir, Niğde, Aksaray, Kırşehir und Kayseri. Äine vo de bekanntiste Ört isch Göreme mit sinere Hööliarchidektuur, wo us em wäiche Tuff uusegmäislet worden isch. Göreme gältet as s Zentrum vo Kappadokie, dr äinzigartigi Komplex us Felseformazioone dört isch vo dr Unesco 1985 zum Wältkulturerb ernennt worde. En anderi Bsunderhäit si die vile underirdische Stedt, wo Kaymaklı und Derinkuyu am bekanntiste si. Si si sit de 1960er Joor usgrabt worde. Anderi bekannti Stedt si Ürgüp und Avanos.
Şehzade-Moschee
Noch em Evliya Çelebi häig s dr Sinan sälber as si „Leerlingsstück“ bezäichnet, im Sinan siner Autobiographii Teẕkiretüʾl-Bünyān beschribt er s aber as „e Bauwärk wo im Paradiis gliicht“ (binā-yı cennet-nişan-ı). D Moschee isch dr ersti Monumentalbau vom Sinan, woorschinlig as edie äigentligi ersti „Sultan-Süleyman-Moschee“ blaant. Si markiert e Wändipunkt in dr osmanische Archidektuur mit irem modällhafte zentralsümmetrische Vier-Pfiiler-Süsteem mit vier Halbkupple. Doo chunnt zum erste Mol d Kuppelkaskade us Hauptkupple, Halbkupplen und Drittelkupple zum Voorschiin, wo spööter so tüpisch worden isch. Dr Hoof isch en architekdonische Bestanddäil vom Ganze. Si isch zwar monumental, isch aber immer no im ene menschlige Maasstaab, wo s Resultaat vo de üssere Galerie isch. In dr Şehzade-Moschee het dr Sinan mit ere Ornamentik vo dr Flechi experimentiert, wo an die selschukischi Ornamentik erinneret. E baar Joor spööter brucht er dä Bauschmuck nüme.
Jovençan
Geografi
Jovençan lyt im Augschtdal uf dr rächte Syte vu dr Dora Baltea.
Gschicht
Dr Grinder vum Huus Savoyen, dr Humbert I mit dr wysse Händ, het anne 1025 s Augschtdal as Leeche griegt. Mid Uusnahme vun e baar Johr (1691, 1704–1706, 1798–1814 zue Frankrych) het s Augschtdal derno zem Huus Savoyen gheert bis anne 1946, d. h. bis dr letscht italienisch Chenig abdankt ghaa het. Wu s italienisch Chenigrych anne 1861 grindet woren isch, isch s Augschtdal zue dr Provinz Turin chuu. Anne 1927 isch s derno ne aigestädnigi Provinz wore. Im Faschismus isch di franzesisch Sproch verbote wore un s het e starki Italienisierigsbolitik gee. Vu 1939 bis 1945 het Jovençan dr italienisiert Name Giovencano drait. Noch em Zweede Wältchrieg het s Augschtdal anne 1948 e autonome Sonderstatus griegt.
Dreizehn Alte Orte
Die drizäh Ort si gsi: (D Reihefolg entspricht der draditionelle Zellig. In Chlammere d Johreszahl vom Biidritt.)
Busswil bei Melchnau
Gschicht
Buesu isch zum erschte Mal gnennt worde im Jahr 1194 aus Bouswillare. Bis zum 31. Dezämber 2009 het d Gmeind zum Bezirk Aarwange ghört.
La Chapelle-Caro
Verwaltig
Dr letscht Maire vu La Chapelle-Caro isch dr Michel Guegan gsii.
Achalm
Projäkt Scheibegipfeltunäll
No dr Fertigstellig (voruussichtli 2016) soll s Tunäll dr Durgangsverchehr dur s Stadtzäntrum vu Reitlenga entlaschteum 20.000–25.000 Fahrzyyg am Dag. D gferchtet Verchehrsdichti dur s Echazdal, diräkt sidli vu Reitlenga − bsundersch an dr ängschte Stell vum Dal z Lichtestoe, wu d Bundesstroß vor em Albufstig zmitts dur d Chärngmei fiert un wu Blanige vun ere Ortsumgehig bishär nit as realisierbar erschine isch, isch doderby allno ne regional- un kommunalbolitische Strytpunkt.
Keffenach
Gschìcht
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Hitzkirch
Gschecht
Bes 1798 hed de Ort denn zo de Freie Ämter ghört. I dere Ziit hend sie au de unrüehmlech Name Wagglitaler öbercho. Sie send nämlech onder de Leitig vom Düütschriiter-Orde vo de Kommände Hetzchöuch, wo 1237 gröndet worde esch, zersch 1528 de Reformation biiträtte, 1531 vo Lozärn uus im 2. Chappelerchrieg aber weder gwaltsam rekatholisiert worde. Waggli bedüütet gwaggle und meint demet s hin und här wächsle zwöschem Katholizismus und de Reformation. 1653 beteilig sech d Gmeind aktiv am grosse Buurechrieg. 1665 esch s Dorf abbrönnt, s hed eis Todesopfer gää.
1798 esch de Ort de zom neu gröndete Kanton Bade cho, das hed aber ned lang duured. Döre Napoléon esch s Hetzchelertal im Uustusch met em Amt Mereschwand weder im Kanton Lozärn zueteilt worde. Sethär ghört die Gmeind zom Kanton Lozärn ond esch im neu gschaffne Amt Hofdere aaglederet worde. 1897 esch de au no s Städtli Riisee zo Hetzchöuch cho.
Politik
De Gmeindrot vo Hetzchöuch bestoht sett de Fusion us dene füüf Lüüt:
Karbon
Läbe in dr Ozean
D Ammonoidee, e Gruppe vu dr Chopffießer (Cephalopoda), hän im Karbon e großi Vilfalt entwicklet. D Biostratigrafi vum Karbon basiert zum große Dail uf däre Gruppe. Di erschte inneschaligi Cephalopode (Dintefisch oder Coleoidea) erschyne.
Entwicklig vu dr Bflanzewält
D Chatzewadel (Equisetopsida) hän mit dr Calamites au bis zue 20 Meter großi Baumforme fiiribrocht (zmaischt sin vu dr Stämm nume Staichärn vu dr verholzte Marchrehre erhalte).
Hitzkirch
Sprach ond Dialäkt
Z Hetzchöuch redt me s hochalemannisch Lozärntütsch.
Devon (Geologie)
Gschicht un Name
Si hän vum Paläontolog William Lonsdale d Interpretation ibernuu, ass dr Sandstai vum z Ängland wyt verbraitete „Old-Red-Sandstai“ un dr Chalch im Norde vu dr Grofschaft Devon Ablagerige us dr glyche Zyt sin.
Paläogeografi
Im Verlauf vum Silur sin di beede Urkontinänt Laurentia un Baltica ändgiltig zämmegstoße, so dass dr Kontinänt Laurussia entstanden isch. Dää paläozoisch Kontinänt wird au „Old-Red-Kontinänt“ gnännt, noch em rote Old-Red-Sandstai, wu in däre Zyt abglageret woren isch.
Jerusalem
Jerusalem (hebräisch: ירושלים, Jeruschalajim, altgriechisch: Ἱεροσόλυμα, Hierosólyma, lateinisch: Hierosolyma; arabisch: القدس, al-Quds (asch-Scharif)) isch d Hauptstadt vom Staat Israel. In Jerusalem isch de Sitz vom israelische Presidänt, vo de Knesset (de Legislative), vo de Judikative un vo de Regierig vo Israel.
Gschicht
De Gegensatz zwischen Antike un Moderne isch in dere Stadt mit ihrer multikulturelle un multiethnische Bevölkerig besunders sichtbar. D Jerusalemer Altstadt isch von ere Muur umgäh, wo dr Sultan Süleyman I. (1496–1566) baut het, un het vier Teil: s jüdische, s christliche, s armenische un s muslimische Viertel.