cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Madagaskar
Unabhängigkait
Die Demokratisierig isch aber fähl gschlaa, no im Johr 1975 het si dr Admiral un ehmolig Usseminischte Didier Ratsiraka an d Macht butscht. Am 30. Dezämber 1975 isch di Demokratisch Republik Madagaskar proklamiert wore. Dr Ratsiraka isch fir sibe Johr zum Bersidänt gwehlt wore. Är het wyter e Bolitik in Richtig Sozialismus drbe, het grióßi Dail vu dr Wirtschaft nazionalisiert un het alli Beziehige zue Frankrych abbroche. Die Bolitik het dr Nidergang vu dr madagassische Wirtschaft no schnäller gmacht, wel no dr Unabhängigkait franzesischi Yywanderer s Land verloo hä nun dodermit e Mangel an qualifizierte Lyt un Tächnology entstanden isch. Em Ratsiraka sy sibejehrigi Regierigszyt isch verlengeret wore, wu sy Bartei (Avantgarde de la Révolution Malgache, AREMA) 1977 as ainzigi Bartei zue dr Wahle zuegloo woren isch. Wäge dr kataschtrofale wirtschaftlige Lag, verursacht dur sozialistischi Misswirtschaft, het si Madagaskar wider an Frankrych aagnecheret un het sy prokommunistischi Bolitik in e prokapitalistischi gänderet. Schließli het en di madagassisch Opposizion un di international Effetligkait zwunge, sy Posizion au ideologisch z revidiere. Anne 1992 isch derno ne neji burgerligi Verfassig dur e Volksabstimmig verabschidet wore.
Allenweiler
Àllewiller (frz. Allenwiller, dt. Allenweiler) ìsch bìs 2015 e frànzeesche Gmein ìm Unterelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss) gsin. Sit em 1. Janner 2016 ghert sa züe dr neie Gmein Sommerau.
Schönenbuch
Wappe
Silberne Grund und drin e roti Bueche uf grüenem Dreiberg. D Bueche stoot für dr Gmeininame -buch(e) und dr Dreiberg wist uf d Höhelag vom Dorf hi.
Iokaste (Mond)
D' Iokaste (Jupitermond XXIV, latinisiert Iocaste) isch ein vu dr ussere Zwergmönd vum Planet Jupiter.
Entdeckig
Daift worre isch dr Mond uf dr Namme vu dr Iokaste, dr Mueder vum Oidipos us dr grichische Mythologi.
Falsche Freunde
Falschi Frind im Zämmehang mit em Alemannische
(sg) = Sanggale
Jakob Thommen
Dr Jakob Thommen (* 23. Aprelle 1876 z Gälterchinde; † 6. Juli 1950 z Basel ) isch e Schwyzer Dokter gsii. Är isch Bürger vo Diegte gsi.
Mount Everest
Dr Mount Everest isch mit dr höggst Bärg uf dr Wält. Er isch äine vo de 14 Achtduusiger und as dr höggst Gipfel z Asie äine vo de Seven Summits. Dr Bärg isch zämme mit em übrige Himalaya-Gebirg entstande, wo die indischi mit dr eurasische Blatte zämmegstoosse isch. Si Naame chunnt vom britische Landvermässer George Everest. Uf Nepali häisst dr Bärg Sagarmatha (सागर-मथ्था, Sagarmāthā), uf Tibetisch Qomolangma (ཇོ་མོ་གླང་མ [], lit. «Häiligi Mueter»), dütschi Usprooch „Tschomolangma“; änglischi Umschrift „Chomolungma“).
Im Edmund Hillary und em Tenzing Norgay isch s am 29. Mai 1953 as Erste glunge, dr „dritt Pol“ z bestiige. Am 8. Mai 1978 si dr Reinhold Messner und dr Peter Habeler as Ersti uf e Gipfel klätteret ooni zuesätzlige Suurstoff.
Rigiplatz
Laag und Gschicht
Der drüeckigi Rigiplatz ligt am Rand vo der Zuger Altstadt. Är wird vo der Gartestrass (im Norde), der Rigistrass (im Oste) und der Flaniermeile Vorstadt (im Weste) begränzt. D Vorstadt und di drhinterliegendi Katastrophebucht trenne ihn vom Zugersee.
Daniel Spinnler
Anne 2017 isch dr Spinnler zum Ywoonerroot und 2016 zum Stadtpresidänt vo Lieschtel gwäält woorde.
Schloss Umkirch
S Schloss Umkirch, au Hohenzollernschloss oder Königlich Rumänisches Schloss gnännt, isch e Schloss vu dr schwebischen Hohenzollern z Umkirch im Landchrais Brysgau-Hochschwarzwald z Bade-Wirttebärg.
Frommes Basel
D Entwicklig
Dr Pietismus isch ursprünglig e Sach von ere Minderhäit gsi, wo die mäiste drvoo Fraue gsi si. Er het sich denn aber au in de vermöögende, herrschende Kräis duuregsetzt. Vom Ändi vom 18. Joorhundert aa het Basel as en Ort gulte, wo vo pietistischer Frömmigkäit brägt gsi isch. S religiööse Sälbstbewusstsii isch in dr Vorstellig zum Usdruck cho, ass mä s Wort vo Gott z Basel bsündrigs vil und woor wurd verkünde, und die millenaristische Brofezeijige vo dr Juliane vo Krüdener si uffallend guet aachoo. In Nootlaage het s Buessbredigte gee, dr Riichdum isch under de Vorzäiche vo dr Prädestinazioon dütet worde. Dr Begriff «Fromms Basel» isch spöttisch wie au anerkennend brucht worde, wil z Basel d Religiosidäät und dr Riichdum offebar Hand in Hand gange si, wie zum Bischbil in dr Person vom Christoph Merian. Mä het d Stadt im gliiche Schnuuf as «Fromms Basel», «Riichs Basel» und «Liebling vo Gott» bezäichnet.
Pablo Neruda
De Pablo Neruda (eigentlig Neftalí Reyes Basoalto; * 12. Juli 1904 z Parral, Linares; † 9. Oktober 1973 z Santiago de Chile) isch an vo de wichtigste spanischsprochige Schriftsteller im 20. Joorhundert gsii. Er het 1971 de Nobelpriis för Literatur öbercho. Dr Neruda het sich sit em Mord vom Federico García Lorca im Spanische Bürgerchrieg immer wider gegen e Faschismus iigsetzt. Er het sich aber au mit lingge Politiker verstritte, won em nid radikal gnueg gschunne häi, wie mit em González Videla, wo 1946 zum Bresidänt vo Chile gweelt worden isch. Dä het en wäge sinere Kritik lo verfolge, und dr Neruda het sich vor dr Bolizei afo verstecke und isch schliesslig 1949 ins Exil gange. 1952 het er wider zrug uf Chile dörfe. Am 9. Oktober 1973, zwölf Dääg noch em Putsch vom Augusto Pinochet, isch dr Neruda z Santiago de Chile gstorbe.
Tafeljura
Geologisches
D Zämmesetzig vom Gschdei isch: Chalchschdei, Gips, Iserohgschdei, Quarzsandschdei (in rod un grau), Bundsandschdei un Schdeisalz.
Brasparts
D Gmai ghert zum un zum Arrondissement.
Zeitalter
Guldigs und Silbrigs Ziitalter
Die Begriff schdamme us dr antike Mythologii. Hützudag meint mä mit emä Guldige Ziitalter ä Periode vo Glück und Sorgefreiheit, von erä groosse Kulturblüete, aber mänggisch au von erä Ziit vo politischer Hegemonii. In dr Gschicht vo Athen wird d Regierigsziit vom Perikles äso gnennt, in dr römische die vom Augustus. D Ziit, wo noch emenä Guldige Ziitalter chunnt, wo sich dütlig vo däm underscheidet und weniger schöpferisch und vital isch, nennt mä Silbrigs Ziitalter.
Aitrach (Donau)
Volauf
Selli Bifurkation befindet sich uff dè Dalwasserscheidi zwischè Rhy un Doonau, welli in fascht genau 700 Metẽr Höchi s breite Dal vo dè Blummberger Pforte quert. Dört füllt s Blummberger Rièd d Dalsollè uus, un dè zentrali Entwässerigsgrabbè wörd in èm bedonyrte Bifurkationsbauwärch in zwei Rünnè uffgschpaaltè. Graaduus un unnèligend blätscherèt d Aitrach als munzigs Bächle druus usè un gòt öppè 4 m weschtlich vo dè B 27, znägschst unmèrklich langsaam, bis zu dè Strõßèchrützig B 27 mit dè Längischtrõß, wo si vodollet èn Bogè gu Oschtè unter dè B 27 durrè macht, un im breitè Dal bis zu dè Doonau nördlich vo Kirchè-Huusè folgèd. Well s Dalschotter vom Mühlligrabè durchsickerndi Grundwasser èm Aitrach-Schleifèbach-Grabè nu diffus durch dè Torf vom Rieè zuètrettè duèt un sich dört kei Flièßgwässer deilè duèt, sait mo dèm è Pseudo-Bifurkation. Dè Wasserzuèdraag vo dèrrè Pseudo-Bifurkation cha mò kurz vor èm Abbygè gu Oschtè schu dütlich sää.
Frasco
Gschicht
Frasco isch zum erschte Mol anne 1235 as Felasco gnännt wore. Vu 1395 bis 1843 hän Frasco un Sonogno ai bolitisch Gmai bildet.
Dialekt
Dr lombardisch Dialäkt vu Frasco ghert zum Ticinese.
Guttannen
Ywohner
Quäuue: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Uusländeraateil isch 2010 bi 7,1 % gläge.
Politik
Bi de Nationauraatswahle 2011 het s das Ergebnis ggää: BDP 21,3 %, CVP 0,1 %, EVP 1,9 %, FDP 5,1 %. GLP 1,3 %, GP 10,5 %, SP 8,3 %, SVP 49,2 %, Suschtigi 2,3 %.
Bahnstrecke Koblenz–Stein-Säckingen
Gschichtè
Erbaut worrè isch d Hochrhein-Streggi am Sûdufer vo dè Bötzbärgbaan, ènèrè gmeinsamè Dochtergsellschaft vo dè Schwizerischè Centralbaan (SCB) un dè Schwizerischè Nordoschtbaan (NOB). Iri Fortsetzig nõch Oschtè isch diè am 1. Auguscht 1876 eröffneti Baanschtreggi Winti-Bülach-Koblènz vo dè NOB. Si isch für d Vomydig von èrè Konkurrenzlinniè èm Rhy nõch baut worrè, denn dè Hauptvokeer hèt witerhy übber d Bözbärglinniè geleitet wörrè söllè un nit übber selli Streggi (bim Güètertarif hèt selli Streggi un nit diè effektyv befaareni berechnèt wörrè müèsè, well si kürzer isch). Uss sellèm Grund sowiè èm laamendè lokalè Personèvokeer isch si bis hüt è Nebbèlinniè blibbè. Si isch wõrend èm Zweitè Wältchrièg elegtrifizyrt worrè, wa a dè deilwys no vorhandenè Schleuderbedongmaschtè erkennbar issch. Dè elegtrische Betrièb mit 15'000 Volt 16,7 Hz hèt am 17. Dezember 1944 uffgnõ wörrè könnè. Dè Personèvokeer zwischè Laufèburg un Koblènz isch 1994 wègè dè minimè Personèfrequenzè im Lokalvokeer ygschtellt worrè, wa für è schwizer Baanschtreggi nu seltè dè Fall gsi isch. Mò muè dõdeby berücksichtigè, dass es sûdliche Ufer vom Hochrhy nu èn schmale Streifè zwischè Fluss un èm Juranordfuèss bildet, zuèdèmm sin alli Haaldè Nordhäng. D Streggi isch witerhy ooni Yschränkigè befaarbar. Si wörd no regelmässig vo Güèterzüüg befaarè, vo allem vo Containerzüüge nõch Rekingè un Brennschtoffzüüg nõch Glattbrugg, wo si s Tanklager vom Flughafè Züri befindet.
Stadtpräsident
Für d Funkzioon git’s hüt no wie au i dr Stadtgschicht ganz verschideni Nääme: I teil Länder seit men em – und vo jetz aa chöme doo nume no die männliche Amtsbezeichnige vor – au Bürgermeischter und z Dütschland öppen Oberbürgermeischter, im Liechteschteinischen isch es dr Ortsvorsteher, und früener het i gwüssne Piet d Amtsbezeichnig Gmeindpresidänt gheisse, wa i dr Schwiz i Gmeinde, wo ke Stadt sind, immer no so isch. I dr Schwiiz bruucht me doo und döört au no dr alt mundartlech Name Stadtamme. Uf Französisch isch es dr Maire, uf Änglisch dr Mayor und im Iteliänische dr Sindaco.
Mertingen
Geografi
Mertenga leit en dr Blanongsregion Augschburg an dr Schmutter, kurz vor dr Mendong en d Donau.
Gmoendsgliderong
Zua Mertenga gheret s Pfarrdorf Mertingen, d Kirchderfer Druisheim ond Heißesheim, dr Weiler Überfeldsiedlung, dr Bahnhof, s Guat Burghöfe ond s Gheft Hagenmühle.
Religion
87,2 % vo dr Eiwohner send em Johr 1987 remisch-katholisch gweä, 7,1 % evangelisch.
Brélès
D Gmai ghert zum un zum Arrondissement.
Gschicht
Brélès isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1647 as Brelles.
Fronleichnam
S Fescht vu dr lyyblige Gegewart vu Christus im Altarsakrament isch s erscht Mol anne 1246 im Bistum Lüttich gfyrt un 1264 vum Papscht Urban IV. dur d Bulle Transiturus de hoc mundo zum Fescht vu dr Gsamtchilche erhobe wore.
ZFV-Unternehmungen
D Gruppe, wo als Gnosseschaft organisiert isch, het iren Sitz z Züri.
Fürstabtei St. Gallen
Appizeller Chrieg und Aiggnosseschaft
Aber au de Chlosterstaat het sich a de Aiggnosseschaft gnöcheret und 1437 het de Apt Eglolf Blarer (1426–1442) mit Schwyz s Landrecht gschlosse. Da isch ane 1451 erwitteret wore mitem Burg- und Landrecht mit Zöri, Luzern, Schwyz und Glarus, dur da sind die vier Ort Schirmherre vode Aptai wore und s Chloster Sanggale isch Zuegwandte Ort vo de Aiggnosseschaft wore. Drüü Joor spöter isch denn au d Stadt Sanggale e Zuegwandte Ort vo de Aiggnosseschaft wore. Si het sich zu aim vo de wichtigste Textilzentre vo Europa entwigglet. Mit ere Summe vo 7000 Gulde het sich d Stadt Sanggale im Joor 1457 denn endgültig vom Apt loosgchauft.
Kulturelli Bidüttig
För d Musiggschicht isch Sanggale weltwiit vo Bidüttig, weg sinene früemittelalterlichi Lieder, wo mit Neume, enere Art Nooteschrift, d Melodii aagend. D Hymne vom Notker Balbulus sind bis i d Noiziit i de Cherchene vo ganz Europa gsunge wore.
Thal bei Maursmünster
Gschìcht
Dààl ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 828.
Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vun Dààl ghert zem Owerrhinàlemànnisch.
Beromünster
Sprooch ond Dialäkt
Bi dr Vouchszellig 2000 hend vo de 5861 Iiwohner 92,7 % Tüütsch aus Houptsprooch aaggää, 0,3 % Französisch, 0,7 % Italienisch ond 6,3 % anderi Sprooche.
Skulpturhalle Basel
D Sammlig
D Abgüss mache s mööglig, Däil vo Wärk, wo über verschideni Museum verströit si, wider zämmezfüere und so ganzi antiki Wärk z rekonstruiere. Uf dr ganze Wält äimoolig isch s „Parthenonbrojekt“, wo mä drfür Abgüss vo alle erhaltene Räst vo dr Bauplastik vom Athener Parthenontämpel gmacht het. Si si jetz eso usgstellt, ass mä dr ursprünglig Zämmehang cha gsee. Es het au e Serie vo Archidekturmodäll im Maassstaab 1:20, wo d Usstellig ergänze.
Gertrud Burkhalter
Läbe und Schaffe
Dr Nachlass vo dr Gertrud Burkhalter isch idr Burgerbiblioteek Bärn.
Liste der Stadtpräsidenten von Liestal
Z Lieschtel, dr Hauptstadt vom Baselland, isch der Stadtpresidänt der Vorsitzendi vom Stadtroot.
Unterstadion
Geografi
D Gmarkong setzt sich zemme ous 65,4 % Landwirtschaftsfleche, 24,3 % Wald, 8,8 % Sidlongsfleche ond 1,5 % sonschticher Fleche.
Gschicht
Õnderschtẽä ischt zom erschte Mol gnennt worde anne 1129, Bettighofen 823.
Dialekt
Dr Dialekt vo Õnderschtẽä ghert zom Schwäbisch.
(24) Themis
D'Themis beweggt sich ime Abstand vu 2,7123 (Perihel) bis 3,5442 (Aphel) astronomische Eiheite, in 5,53 Johre um d'Sunne. D'Bahn isch 0,76° gege d'Ekliptik gneigt, d'Bahnexzentrizität betrait 0,133.
Zoologie
D Zoologii ( „Dier, lääbigs Wääse“ und λόγος [lógos], „Leer“), im witiste Sinn au Dierkund, isch d Disziplin vo dr Biologii, wo d Dier (Animalia), bsundrigs die Vilzällige Dier (Metazoa) erforscht. D Zoologii undersuecht mit verschiidene naturwüsseschaftlige Methode d Gstalt und dr Körperbau (Morphologii, Anatomii), die füsikalische und biochemische Vorgäng (Füsiologii), d Entwickligs- und Stammesgschicht (inklusiv Paleozoologii), d Vererbig (Genetik), d Umwältbeziejige (Ökologii), d Verbräitig (Zoogeografii) und s Verhalte (Verhaltensbiologii) vo de Dier und stellt e Süstematik vom Dierriich uf. Die mäiste Zoologe häi hüte Biologii als Studiefach studiert. Aber au Dierärzt, Forstwüsseschaftler und Geografe schaffe zum Däil as Zoologe.
Furttal
Dr gröösser Deil vom Furttal isch im Züribiet i de Bänn vo de Gmeinde Buchs, Tälike, Tänike, Hütike, Otelfinge, Bopelse und Rägeschdorff.
Brennilis
Geografi
Brennilis lyt im Regionale Naturpark Armorique (Parc naturel régional d'Armorique), an dr Uuslaifer vu dr Monts d'Arrée, 45 km vu Quimper un 47 km vu Brest uf ere Hechi zwische 149 m un 278 m iber Normalnull.
Gschicht
Brennilis isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1653 as Brennilis. Es het dört mol für chürzeri Ziit es Kärnkraftwärk geh.
Flurname
En Fluername isch dr Name, wo d Lüüt emene Stück Land oder emene bestimte Punkt vom Bode uf dr Ärdoberflechi ggä hend. Es isch e geografischi Bezäichnig vomenen Oort, wo im Gländ gnau definiert und äng begränzt isch im Underschiid zu de Nääme vo ganze Landschafte.
GastroSuisse
D Organisazioon isch ane 1891 mit em Name Schwiizer Wirteverband gründet worde. Er isch rächtlich als Verein strukturiert. Und es isch au e Tachverband, wil die einzelne Mitgliider – das sind d Hotäll, d Gaschthööf, Wirtschaften und Kafistube – bi de kantonale Underverbänd sind. D Kantonalgruppe schicke Lüüt a d Delegierteversamlig, wo s oberschte Orgaan vo GastroSuisse isch.
GastroSuisse tuet dr Nachwuchs uusbilde, hilft de Mitgliider mit Berootig und Wärbig, und er het en Fachverlag, won er Büecher zu alne Frooge vo dr Gastronomy usegitt. Dr Verband füert die beede Hotällfachschuele i dr Ängi z Züri und z Gämf. Und er het für syni Migliider die nötige Sozialversicherige.
Flurname
Tipology
Uf d Fluernääme gryfft me a vilnen Oorte zrugg wemme nöji Stroossenääme mues finde. So sind die modärne Nääme es Middel zum sech a die ehemoligi Kulturlandschaft erinnere wo jetz mit Hüüser zuebout isch. Was d Stadt Züri agoot, het men usegfunde, ass öppe d Helfti vo alne aktuelle Stroossenääme i dr Stadt vo Fluernääme chöme.
Schrybwys
I de Gränzregioone zwüsche de Länder, de kulturelle Bezirk und de Sproochgebiet isch es hüüffig, as me gwüssne geografischi Oort i dr Gschicht mee weder ei Name ggöö het. So heisst öppe s Matterhorn, wie men em uf düütsch seit, vo Itaalie här gsee «Cervino». Und bi Regioone mit ere Minderhäitesprooch isch dr Name vom Plätz i dr Landschaft bi de Lüüt, wo dört woone, vilmol nit glych wie i dr Sprooch vor der überregionale Standardsprooch.
Namenssamlige und Publikazioone
I dr Schwiiz git’s kantonali Namebüecher für e ganzi Räie vo Kantöön.
Cléguer
Verwaltig
vu Cléguer isch. Cléguer ghert zum Kommunalverband.
Unterwachingen
Geografi
D Gmarkong setzt sich zemme ous 62,3 % Landwirtschaftsfleche, 28,5 % Wald, 8,5 % Sidlongsfleche ond 0,8 % sonschticher Fleche.
Kale (Mond)
D'Kale (Jupitermond XXXVII) isch ain vu de ussere Zwergmond vum Planet Jupiter.
Mönchsdeggingen
Verwaltong
Dr Birgermoeschter vo Degga ischt dr Karl Wiedenmann.
Delphine Cascarino
Verainskàrriar
Ìm Mai 2021 hàt d’ Cascarino ìhra Vertrààg biim Olympique Lyonnais fìr dräi Joohra verlängert.
Löwe
De Löi i de Kultuurgschicht
Dr Name vom Löi chunt vom Latynische, er isch vom Wort leo abgläitet, und das gaat uf s alte griechische leōn zrugg.
Atoll
En Atoll isch e ringförmigs Riff, mäistens e Koralleriff, wo um e Laguune ume isch. S Wort Atoll stammt us em Dhivehi, dr Sprooch vo de Malediive ( atolhu). Hüfig bestoot s Atoll us schmaale Insle, wo noch em polineesische Wort für „Insle“ mäistens as Motu bezäichnet wärde. In dr Laguune stöön mänggisch no Räst vom ehemoolige Vulkangipfel as Insle us em Wasser uuse.
Habkern
Gschicht
Habkere isch zum erschte Mal gnennt worde im Jahr 1275 aus Habcherron. Bis zum 31. Dezämber 2009 het d Gmeind zum Bezirk Inderlache ghört.
Halbinsel Cotentin
Geografi
Die grööschti Stadt isch Cherbourg, en groosse Hafe, wo für de Schiffsvercheer mit Groossbritannie ùn Irland e groossi Roll spiilt. Andri wichtigi Stedt sin Barneville-Carteret, Barfleur, Beaumont-Hague, Bricquebec, Carentan, Coutances, Granville, La Haye-du-Puits, Les Pieux, Lessay, Périers, Portbail, Saint-Vaast-la-Hougue, Saint-Lô, Sainte-Mère-Église, Saint-Sauveur-le-Vicomte ùn Valogne.
Sprooch
S Cotentinais isch bsùnders nooch am Jersiais ùn em Guernesiais, wo ùff de Kanalinsle gschwätzt werde. Ùnter de viile Ortsdialäkt lönn sich fümf Hauptgrùppe ùnterscheide:
Portugiesische Sprache
Gschicht
Yfluss hän uff em Wäg zum hüttige Portugysisch gha:
Betonig
D Betonig liegt d Betonig vo Wörter uff -a, -e, -m, -o oder -s ende, uff em vorletschte Vokal; wenn de letschte Büchstab uff i, u oder uff Konsonante (meistens l, r, z) endet, ligt si uff de letschte Silbe. Abwychige vo derre Regel werde durch de Akzent Akut oder Zirkumflex usdruckt. Silbe mit nasale Vokal sin betont, wenn kei anderi Silbe e Vokal mit Akut oder Zirkumflex hät.
Niederrheinisch
Die niiderfränkische Mundarte in de Niiderland, Belgie und in dr dütsche Region Niiderrhii (zwüsche Kleve und Düsseldorf) wärde uf früenerigi Dialäkt vo de Salfranke zrugggfüert. Dr südniiderfränkisch Sproochruum zwüsche dr Uerdinger Linie und dr Benrather Linie isch es niiderfränkisch-ripuarischs Übergangsgebiet.
Ludwig X. (Frankreich)
Lääbe
Er isch in dr Kathedrale vo Saint-Denis, begraabe worde. Wo d Köönigsgreeber vo Saint-Denis wäärend dr Franzöösische Revoluzioon isch si Graab am 18. Oktober 1793 ufdoo und blünderet worde, sini Überräst het mä im ene Massegraab usserhalb vo dr Chille beärdigt.
Engelhof (Basel)
Gschicht
Dr Ängelhoof stammt worschinlig us em früeje 14. Joorhundert. 1477 het en dr Junker Matthias Eberler kauft. Er het en vom Remigius Faesch lo umbaue und e Brachtzimmer lo iirichde, wo spööter dr Naame Condé-Zimmer überchoo het. Bi de Friidensverhandlige 1499 zwüsche Frankriich, Ööstriich und de Äidgenosse isch in däm Zimmer dr Friidensverdraag underschriibe worde. Im Joor 1568 het dr Marco Perez, e spanische Flüchtling und Calvinist, wo Baasler Bürger worde isch, dr Ängelhoof kauft und het Glaubensflüchtling dört Asyl aabote. Die Dradizioon het dr Bernhard Burckhardt-Krug noch em Dood vom Perez witergfüert. Dr Henri de Condé, wo s Condé-Zimmer noch em benennt isch, isch 1574 e Zitli lang im Ängelhoof z Gast gsi.
Gambarogno TI
Gschicht
Gambarogno isch entstande am 25. April 2010 dur d Fusion vu dr bishärige Gmaine Caviano, Contone, Gerra, Indemini, Magadino (dt. veraltet Megadin), Piazzogna, San Nazzaro, Sant’Abbondio un Vira.
Briec
Gschicht
Briec isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1038 as Brisiac (11. Jh. Brithiac, 1160 Brisiac, 1220 Briziac, 13. Jh. Brithiac, 1368 Brizyac).
Verwaltig
vu Briec isch. Briec ghert zum Kommunalverband.
Nervensystem
D Entwigglig vom Närvesüsteem
Im Lauf vo dr Ewoluzioon het s bi gwüsse Abdäilige vom Dierriich e Konzentrazioon und e Spezialisierig vo Däil vom Närvesüsteem gee. Wääred bi primitive Dier vilmol no äinzelni Nöitrone spezielli Funkzioone häi, sis in hochkomplexe Närvesüsteem bis zu meerere Milliarde Nöirone, wo im Verbund spezielli Ufgoobe usfüere. In Närvesüsteem mit Zentralganglie cha d Erregigsläitig vo de Nöirone in Afferänze iidäilt wärde, das häisst Zällfortsetz, wo über sä Signal in e gwüsse Beriich iine fliesse, und in Efferänze, wo d Signal an Zälle im ene andere Beriich witergläitet wärde.
Cléguérec
Cléguérec (bretonisch Klegereg) isch e franzesischi Gmai im Département Morbihan in dr Region Bretagne.
Geografi
Cléguérec lyt 57 km vu Vannes un 48 km vu Lorient uf ere Hechi zwische 55 m un 281 m iber Normalnull.
Krastatt
Gràscht (frz. Crastatt, dt. Krastatt) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Unterelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vun Gràscht ghert zem Owerrhinàlemànnisch.
Sportler des Jahres (Schweiz)
D Sportler vum Johr vu dr Schwyz wäre syter anne 1950 all Johr im Ramme vu dr Swiss Sport Awards gwehlt. Doderby wäre d Laischtige in däne Kategorie uuszaichnet:
Neuguinea-Kompagnie
Schutzbrief
Im Friejohr 1885 isch s Neuguinea-Konsortium dur dr Hansemann umgnännt wore in Neuguinea-Kompagnie, wu dur wyteri Finanzier wie dr Guido Henckel von Donnersmarck, dr Christian Kraft zu Hohenlohe-Öhringen un dr Adolph Woermann unterstitzt woren isch. Noch em Aaschluss vu dr Hamburger Firma Robertson & Hernsheim an d Kompany het die am 17. Mai 1885 mit em chaiserlige „Schutzbrief“ d Hohaitsrächt fir dr Nordoschte vu Neiginea (Chaiser-Wilhelms-Land) un dr Bismarck-Archipel iberdrait iberchuu. Am 13. Dezämber 1886 sin d Nord-Salomone (Bougainville, Choiseul, Isabella u. a.) derzue chuu. D Iberschrybig vu dr landeshohaitlige Rächt het bedytet, ass d Neiginea-Kompany autonomi Sälbschtverwaltigrächt ghaa het un s Land, wun ere vu, Dytsche Rych zuegstande woren isch, het chenne in Bsitz nee un au aigeständig het chenne Verdreg abschließe mit dr yyhaimische iber Land. S Rächt, Beziehige mit främde Mächt z regle, isch aber dr chaiserlige Regierig vorbhalte blibe. Di hegschte Verwaltigsinschtanz fir d Biet isch dr Landeshauptmann gsii.
1931
uf d Wält chuu
Datum nit bekannt
Westerheim (Württemberg)
Verwaltong
Dr Schuldes ischt dr Hartmut Walz.
Wahla
Ergäbnis vo de Landdagswahla seid 2006: 1 2006: WASG, seid 2011: Die Linke
Neandertaler
Anatomii
Dr Neanderdaaler hät durch d'churzi Schtatur un syni breiti Nos weniger Energii verbruucht. D'Nos hät d'chalti Luft gwärmt un so s'Chörpertemperatur erhöht. D'Riechschliimhuut isch wyter vorne gsi als bim moderne Mänsche, wege dem ä bessrer Gruchsinn. Neanderdaaler i warmi Gegende sin schlanker gsi. Usserdem git's mangi vo denne Merkmol au bi gwüsse Gruppe vo Mänsche, zum Byschpiil dä Inuit. S'isch nüt über d'Huut un Hoorfarb oder d'Farb un Form vo Auge, Ohre un Lippel bekannt. S'git aber Vermuetige wonoch d'Neanderdaaler roti Hoor gha hän. Dr Neanderdaaler hät ä grössre Schädel gha als moderni Mänsche (1520-1750 cm³, moderni Mänsche 1360 cm³). Wäge däm isch er bstimmt nüt dümmer gsi als d'Homo sapiens. Allerdings isch vorallem s'Hirnvolume im Verglych zur Chörpermasse entscheident, wäge däm hät dr Neanderdaaler dur sy grössri Chörpermasse kei intelektuele Vorteil gha.
Ussterbe vum Neanderdaaler
Moderni Cro-Magnon-Mänsche sin zum erschte Mol vor 45.000 Johr i Europa uftaucht; vo dem Zitpunkt aa sin d'Neandedaaler verdrängt worre. Im Mittlere Oschte sin d'Neandaaler scho vor 40.000 Johr usgschtorbe.
Shkodra
Bevölkrig
Shkodra isch durchs Zämmeläbe vo verschidni Religione gezeichnet. Shkodra isch s'Zentrum vo de albanische Chatholike, het abr au e grossi muslimischi Bvölkrig un e paar Orthodoxe. D'Religione chömme wie überall z'Albanie guet mitänander us. D'verschiedne religiösi un chulturelli Yflüss hen d'Architekur vo Shkodra entscheident prägt. Z'Shkodra schwätzt mer de ghegische Dialäkt mit usprägtem Akzent. Shkodra isch bis zur Unterdrüggig vo dr ghegische Schriftsproch durch d'Komunnischte z'Zentrum vo derre Sproch gsi. D'Shkodraner hen i Albanie e Ruf als bsunders dickchöpfigi un stuuri Lüüt.
Karl VI. (Frankreich)
Gschicht
S Land isch aber gspalte bliibe und das het dr Heinrich V. vo Ängland usgnützt. Er isch im Land iigfalle und het im Herbst 1415 d Franzoose bi Azincourt vernichtend gschlaage. 1417 het er d Normandi bsetzt.
Giornico
Gschicht
Am 28. Dezämber 1478 isch s in dr Gegnig zue dr Schlacht bi Giornico (ital. Battaglia dei Sassi Grossi) chuu zwische dr Aidgnosse un em Herzogtum Mailand.
Gotthard (Begriffsklärung)
Chlöschter:
Auslandschweizer-Organisation
D Organisazion isch ane 1916 vo der Neue Helvetische Gsellschaft gründet worde. Si isch d Kontaktstell vo mee als 750 Schwiizerveräine und schwiizerische Instituzione uf dr ganze Wält. Au für die politische Behörde vo dr Schwiiz isch si als Informazionswäg für d Uslandschwiizer wichtig. Das sind rund 778'000 Persone mit em Bürgerrächt vo dr Schwiiz, wo für ne gwüssi Zyt oder für immer vo dr Heimet wägg ines anders Land ggange sind.
Jedes Joor organisiert d ASO inere Gmeind i dr Schwiiz dr Uslandschwiizer-Kongräss. Ane 2016 het si under em Motto «D Schwiiz – e Deil vo dr Wält» z Brunne im Kanton Schwyz, wo sid 1991 am Ufer vom Vierwaldstättersee es Dänkmol ufem «Uslandschwiizer-Platz» stoot, iry Hundertjoor-Fyr und z Bärn dr Jubiläumskongräss duregfüert. Am Kongräss 2017 z Basel het dr Bundesroot Alain Berset betont, wie wichdig d Uslandschwiizer für d Schwiiz und für d Wält sind, und er het dervo prichtet, ass bi de Volchsabstimmige vom Septämber 2017 d Uslandschwiizer scho vo acht Kantöön elektronisch über s Internet chönd deilnää.
Brignogan-Plages
Brignogan-Plages (au Brignogan-Plage, bis 1936 Brignogan, bretonisch Brignogan) isch e ehmoligi franzesischi Gmai im Département Finistère in dr Region Bretagne. Zum 1. Jänner 2017 isch si mit Plounéour-Trez zue dr Commune nouvelle Plounéour-Brignogan-Plages fusioniert wore.
Gschicht
Brignogan-Plages lyt am Ärmelkanal isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1556 as Breniogan (1672 Brignogan, 1775 Bricgnogan, 18. Jh. Brignaugan). im Westen an die Gemeinde Kerlouan und im Osten und Süden an Plounéour-Trez. Brignogan-Plage liegt am Ärmelkanal.
Alemannische Steinkistengräber
D Bevelkerungsmehrheit: alamannisch oder fränkisch?
In dr Badische Zittig vum 7. 9. 06 heißt e großi Iberschrift zum "Tag des offenen Denkmals": "Auf den Spuren von Merowingern und Wallfahrern." Im Artikel isch under anderem vum Biängemer Greberfäld d Red; ass es sich do um e alamannische Friidhof handlet, wird gar nimmi erwähnt. Hinterem Vorhang "Merowinger" wäre so d Alamanne verdeckt un fir Laie bstoht d Gfohr, ass si dr Sachverhalt nimmi blicke.
Literatür
Archäologische Ausgrabungen in Baden-Württemberg. Stuttgart. (Kunnt alli Johr rüs). Do drin:
Monheim (Schwaben)
Gschicht
Mona ischt zom erschte Mol gnennt worda em Johr 893.
Keira Knightley
Persönligs
De Keira ere Vater Will Knightley esch ou Schouspeler, d Muetter Sharman Macdonald esch Schreftstelleri. Dr Keira seit ma noh, si heig Teilleesigstörige. Sit si mit em Rupert Friend im Film Pride and Prejudice (Stolz und Vorurteil) gschpielt het, sind die beide bis 2010 zemme gsi. Am 4. Mai 2013 het d Keira im französischen Mazan de Keyboarder vo de Klaxons, de James Righton, ghüraatet. Im Mai 2015 isch iiri Tochter Edie z London uf d Wält choo. Si läbe im Londoner Stadtteil Islington.
Karriere
De Knightley iiri erst bekannt Rolle hed si 1999 in "Star Wars: Episode 1 - Die dunkle Bedrohung" gspöut. Es send witeri Rolle i bekannte Föume gfougt, so zom Bischpöu i "Kick it Like Beckham", "Fluch der Karibik" oder "King Arthur". För "Stolz und Vorurteil" hed d Keira 2005 e Golden Globe ond e Oscarnomination aus beschti Schouspeleri öbercho. Mettlerwile hed si Fluch der Karibik 2 + 3 abdreiht, si spöut weder ade Site vom Orlando Bloom ond em Johnny Depp. Denn het si 2007 no "Atonement" dreiht. In dem Fium spilt sie nebenem James McAvoi.
Christoph Faesch
Dr Christoph Faesch isch e Mitgliid vo dr bedütende Baasler Familie Faesch gsi. Er het 1626 an dr Uniwersidäät Baasel dr Baccalaureus artium gmacht und denn Rächtswüsseschafte studiert. Er het e Bildigsräis uf Gämf (April 1630) gmacht, Bariis (Mai 1630), Bourges (Dez. 1630), Oxford (Juni 1631), London (Juni/Juli 1631) und isch über Holland und Dütschland uf Baasel zrugg. Au en äijöörigi Räis uf Italie het er undernoo. 1638 het er s Examen pro gradu absolviert. 1644 dr Dokter überchoo. Im Joor druf isch dr Faesch Brofässer für Logik worde und 1659 dr erst Brofässer für Gschicht an dr Uniwersidäät Baasel. Dä Leerstuel isch nöi iigrichdet worde und het zum Beriich vo de Kameralwüsseschafte ghöört, wo Staatsbeamti usbildet worde si. 1672/73 isch dr Faesch Räkter vo dr Uniwersidäät Baasel gsi.
Slinky
Schpilgrät
Än Slinky isch än Art langzogni Schpirale, wo meischtens us Plastik oder Metall baut isch. Maischtens wird er esoo brucht, dass mer en uf de oberschti Tritt von ere Stäge leit und em dänn än Schupf git. De Slinky wanderet denn sälbschtändig Stufe für Stufe abe. So ähnlich, eifach in gross, git's au e Nummere vo de Mummeschanz.
Kanton Brest-Cavale-Blanche-Bohars-Guilers
Gschicht
D Stadt Brest isch vu 1793-1801 ai Kanton gsii. Anne 1801 isch d Stadt in d Kanton Brest-Ville, Brest-2 un Brest-3 ufdailt wore. Im Johr 1973 isch Brest-Ville in Brest-1 umgnännt wore un derzue sin d Kanton Brest-4, Brest-5, Brest-6 un Brest-7 gschaffe wore, anne 1985 au no dr Kanton Brest-8. Di hitig Unterdailig vu dr Stadt Brest un e baar Vorortgmaine in d Kanton Brest-Bellevue, Brest-Cavale-Blanche-Bohars-Guilers, Brest-Centre, Brest-Kerichen, Brest-Lambezellec, Brest-L'Hermitage-Gouesnou, Brest-Plouzané, Brest-Recouvrance, Brest-Saint-Marc un Brest-Saint-Pierre isch anne 1991 gschaffe wore gsii.
Altdorf
Bayere: Hesse: Nordrhy-Weschtfale: Rhyland-Pfalz:
Suschtigs Europa:
Alternative Linke
Iniziative
Im April 2011 het d AL d Volksinitiative zur Abschaffig vo de Pauschalbestüürig uf nationaler Ebeni lanciert, damit die Millionär i de Schwiiz au aständig Stüüre zahle mönd, we jede anderi Mensch au. Die Initiativä isch am 30. November 2014 zur Abschtimmig choo und mit 59,2 % Nai-Stimme abglehnt worde. Vo de Ständ hät nu Schafuuse aagnoo.
Hochschule für Technik der Fachhochschule Nordwestschweiz
Standort
Dr Hauptstandort vo dr Hoochschuel isch sit 2008 dr Campus z Brugg/Windisch. Anderi Standort si Olte (Studiegang "Optometrii") und Muttez (Studiegang "Mechatronik Trinazional").
Beuron
Gschicht
Beira ischt zom erschte Mol gnennt worde anne 861 als Purron.
Verwaltong
Dr Schuldes ischt dr Raphael Osmakowski-Miller.
Malawi
Velker
Mit rund 53,2 % bilde d Maravi, mitsamt dr Tonga, dr Nyanja, dr Chewa un dr Tumbuka, di grescht Volksgruppe. D Lomwe mache 16,3 % vu dr Bevelkerig uus, d Yao 13,4 % un d Ngoni 8,7 %. Anderi Volksgruppe stelle zämme 8,4 % vu dr Gsamtbevelkerig.
Aafäng vu dr Kolonialisierig
Dr David Livingstone isch am 16. Septämber 1859 as erschte Europäer an d Stade vum Njassasee, wu hite as Malawisee bekannt isch. Anne 1861 het e Gruppe vu Missionar unter dr Laitig vum Bischof Frederick Mackenzie versuecht, an dr Stade vum See e Missionsstation ufzböue. Si sin aber nume bis in d Gegnig vu Zomba chuu. D Malaria un Aagriff vu dr Yao hän si retuur an dr Kischte dribe. Erfolgrycher isch dergege anne 1875 e Gruppe vu schottische Missionar gsii. Si hän di hitige Stedt Blantyre un Livingstonia grindet un sin entschideni Gegner vum Sklavehandel gsii. Wel d Missionar hän mieße versorgt wäre, isch anne 1878 d African Lakes Company grindet wore. Die het e aigeni Schutzdruppe gschaffe un ihri Lyt sin vilmol mit arabische Sklavehändler anenander grote. Fir di britische Burger het Großbritannie anne 1883 zum erschte Mol e Konsul ins Biet vu dr Chenig un Haiptling vu Zäntralafrika gschickt. D Company het all mee Soldate rekrutiert. Ain vun ene isch dr Offizier Frederick Lugard gsii. Ihm un syne Lyt isch s glunge d Sklavehändler in Richtig Norde z verdrybe. E ander Brobläm sin d Portugiese gsii, wu ihri Kolonie Angola un Mosambik hän welle verbinde. Anne 1889 hän si ne Expedition unter em Alexandre Serpa Pinto ins Biet vum hitige Malawi gschickt. Gege d Portugiese hän d Brite d Erschließig vum Biet firschidribe. Am 21. Septämber 1889 hän si s Protektorat Shire River grindet un hän e britische Kommissar ernännt. Im nämlige Johr het d British South African Company di wyter Erschließig vum Biet ibernuu.
Ära Hastings Kamuzu Banda 1964–1994
S Änd vu dr Ära Banda isch aafangs 1990er Johr chuu, wu weschtligi Regierige un Hilfswärch ihri Hilf un Gäldiberwysige vu dr Entlossig vu bolitische Gfangene abhängig gmacht hän. Mit dr Uusnahm vum Chirwa un em Aleke Banda sin wäge däm fascht alli bolitische Häftling frei chuu. Dr Banda het au syy Intimus un Chefberoter John Tembo, dr Unkel vu syre Mätress, mieße entloo, wel dr Tembo in finanziälli Uugryymthaite verwicklet gsii isch. Im sambische Exil hän sich MAFREMO, LESOMA un d Malawi Democratic Union zue dr United Front for Multi-party Democracy (UFMD) zämmegschlosse. Im sidafrikanische Exil isch d Malawi Democratic Party (MDP) grindet wore. Am 8. Merz 1992 het sich di Katholisch Chilche vu Malawi uffig geg dr Banda gstellt. In alle ihre Gotteshyyser isch e Brief mit dr Forderig no Wideryyfierig vu dr Mehbarteiedemokrati verläse wore, wu vu dr katholische Bischef verfasst woren isch. E ähnligi Forderig isch am 12. Merz vu Oppositionsbolitiker z Samiba publiziert wore.
Ära Muluzi 1994–2004
Wäge hyfige Deerine, dr AIDS-Epidemi un dr Misswirtschaft unter em Banda het dr Muluzi e schwär Erb aadrätte. Derzue het sich d Aford gwaigeret, in d Regierig yyzdrätte, wäge däm het dr Muluzi kai Meehait im Barlemänt ghaa. Dr Hastings Kamuzu Banda, dr John Tembo un drei hochi Bolizeioffizier sin am 6. Jänner 1995 wäg em Dod vum Dick Matenje un drei andere Bolitiker anne 1983 verhaftet un aagchlagt wore. Dr Brozäss geg si het am 24. April aagfange un het us Mangel an Bewyys mit eme Freispruch am 23. Dezämber ufghert. Di nei Regierig het uf Druck vum IWF Stelle in dr Verwaltig mieße yyspare, nit rentabli Staatsbedriib zuemache, d Landeswährig abwärte un Bryys un Abgabe hecher mache. Wäge däm isch d Arbetslosigkait aagstige, d Armuet im Land isch gwagse un d Kriminlalitätsrote isch stark aagstige. Des het zuen eme massive Popularitätsverluscht vu dr Herrschaft vum Muluzi im malawische Volk gfiert. Glychzytig het d Regierig mit Korruptionsbrobläm in dr aigene Fierigsrige kämpft. Go di Korruption in Regierig un Verwaltig z bekämpfe, isch im Februar 1996 e Antikorruptionsbiro gschaffe wore.
Verwaltigsgliedrig
Malawi isch in 28 Dischtrikt unterdailt, wu zue drei Regione ghere:
Brest (Finistère)
Gschicht
Brest isch zum erschte Mol gnännt wore anne 856 as Bresta (1019 Bresta super Capellam, 1239 Brest, 1378 Breest, 1383 Brast, 1398 Breste).
Giubiasco
Gschicht
Giubiasco isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1186 as apud Cibiascum, 1195 Zibiassco.
Dialekt
Dr lombardisch Dialäkt vu Giubiasco ghert zum Ticinese.
Rheindelta (Bodensee)
S Sanggaller Naturschutzpiet Alterhy
Bim Dorf Alterhii im Kanton Sanggalle liit bis zu der Mündig vom Rhy in Bodessee s Naturschutzpiet Alterhy. Wo me det dure d Schwiizer Autobaan A 1 bout het, isch däm sini Flechi zimli verchlyneret worde.
1. Januar
Dr '''1. Jänner''' isch dr 1. Dag vum Gregorianische Kalender, dodermit blybe no 364 (in Schaltjohr 365) Däg bis zum Änd vum Johr.
Donauquelle
D Donau entschpringt im Schwarzwald-Baar-Kreis im südliche Bade-Württeberg und goht durch insgsamt zehn europäischi Länder, bevor si i s Schwarze Meer mündet. De Fluß isch 2845 beziehungswiis 2888 Kilometer lang, je nochdem, ob mer ab Donaueschinge oder ab der Quelle bi Furtwange rechnet.
Kanton Brest-Kerichen
Gschicht
D Stadt Brest isch vu 1793-1801 ai Kanton gsii. Anne 1801 isch d Stadt in d Kanton Brest-Ville, Brest-2 un Brest-3 ufdailt wore. Im Johr 1973 isch Brest-Ville in Brest-1 umgnännt wore un derzue sin d Kanton Brest-4, Brest-5, Brest-6 un Brest-7 gschaffe wore, anne 1985 au no dr Kanton Brest-8. Di hitig Unterdailig vu dr Stadt Brest un e baar Vorortgmaine in d Kanton Brest-Bellevue, Brest-Cavale-Blanche-Bohars-Guilers, Brest-Centre, Brest-Kerichen, Brest-Lambezellec, Brest-L'Hermitage-Gouesnou, Brest-Plouzané, Brest-Recouvrance, Brest-Saint-Marc un Brest-Saint-Pierre isch anne 1991 gschaffe wore gsii.
Gnosca
Verwaltig
Dr letscht Burgermaischter (Sindaco) vu Gnosca isch dr Moreno Pedrazzi gsi.
Lina Ritter
Biographie
De Lina Ritter ésch ze Village-Neuf, 'm Heeningr Neidrf, wii ém Ditsche Rich Neudorf gnennt wore-n-ésch én e Famili vun Maraîchers (Gemiisbüüre - de typischi Basler „Waggis“) gebore. 'S Neidrf ésch gegrindet wore, fr uem e Teil vun dr Heeningr Bevellikerung uffzenemme, àls dr Ort vor dr Basler Grenz untr'm Sunnekünnij én e frànzeeschi Feschtung uemgewàndelt wore-n-ésch. Nooch'm Ditsch-Frànzeesche Kriej 1870 ésch's mét'm gànze Elsàss wédr ditsch wore, so ésch de Lina Ritter als e Ditschi uff de Walt kumme.
Ritualmordlegende
E Ritualmordlegände (au: Bluetbeschuldigung, Bluetaachlaag, änglisch blood libel, hebräisch עלילת דם) verzelt vo gsellschaftlig diskriminierte Minderhäite – mäistens vo Juude – ass si Aaghöörigi von ere Meerhäitsgrubbe rituell wurde ermorde. Si Ziil isch s, die Diskriminierte z verlümde und iiri Underdrückig und Verfolgig z rächtfertige und z versterke. Die, wo s kolportiere, bezien sich vilmol uf Entfüerige, Unglück oder Döödigsfäll bsundrigs vo Chinder, wo nid ufkläärt worde si, und biete drfür Sündeböck aa. Sonigi Legände si nit nume Volkssage, wo im Aaberglaube iiri Wurzle häi, sondern si wärde au vo religiööse, staatlige, regionale oder lokale Inträssegrubbe ziilt as Bropaganda erfunde und verbräitet. Vilmol häi si zu Pogroom, Lyntschjustiz und Justizmord an de Grubbe gfüert, wo män ene d Schuld am e Ritualmord gee het.
(25) Phocaea
D'Phocaea het e Durmesser vu 72 Kilometer. In chnapp 10 Stunde rotiert si um die eige Ax. Si besitzt e relativ helli silikatrichi Oberflächi mit ere Albedo vu 0,231.
Enkenstein
Literatuur
Un isch e Dörfli no so chlei, als Heimet isch s groß gnueg. Mii Enkestei am Stürmerai, sell isch mer alles, lueg! Weisch, d Gärte blüehie niene so un niene singe d Lüt so froh, wie zwische Burst und Ständel im liebe Enkestei.
Mamod
Die am Afang härgschteuti Modäu hei Merfachdocht-Petroubrönner oder Spiritusbrönner gha. Aber Mitti der 1970er Jahr het ds Unternäme uf Hexamin-Festbrönnstoff umgsteut, die unter em Markename Esbit oder unter em Begriff META Tablette bekannt si, u wies de Name seit i Tabletteform gliferet wärde u Wärmi i ere relativ sichere Form lifere.
Jettersweiler
Jetterschwiller (frz. Jetterswiller, dt. Jettersweiler) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Unterelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Erwin Teufel
Uusbildig un Beruef
Trotz ass er kei Abitur gha het, isch dr Teufel ab em Wintersemeschter 2005/06 an dr Hochschuel fir Filosofyy z Minche zum Filosofyy-Studium zuegloo wore. As Begrindig isch dr Erwärb vu dr fachbundene Hochschuelryyfi dur di noodreglig Umwandlig vu syym Abschluss aagfiert wore. Dr Teufel het s Studium noche em Wintersemeschter 2007/08 abbroche.
Büron
Gschicht
Im Jahr 1130 werd zom erschte Mau en Chono von Burron aus Züüg in ere Urkund ufgfüert.
Lauchringen
Geografy
Lauchringe litt in de Rhyebeni im undere Chlettgau, unde am Küssaberg mit de Burg Küssberg, einem vo de Region ihre Wohrzeiche.
Bolitik
D Gmeind isch eigeständig. D Bürgermeister sin bis 1971 de Bertold Schmidt (Oberlauchringe) und de August Strittmatter (Underlauchringe) gsi. Vom 1. Juli 1971 a isch de Bertold Schmidt Bürgermeister vo de neue Gmeind gsi; er isch am 1. August 2002 durch de Thomas Schäuble abglöst worre.
Büron
Wirtschaft
D Arbetslosigkeit esch im Jahr 2011 bi 2,2 % gläge.
Sprach ond Dialäkt
Z Büre redt me s hochalemannisch Lozärntütsch.
Munningen
Eiwohner
Dr Ausländeraadoel isch 2011 bei 0,8 % gleäge.
3. Januar
Dr '''3. Jänner''' isch dr 3. Dag vum Gregorianische Kalender, dodermit blybe no 362 (in Schaltjohr 363) Däg bis zum Änd vum Johr.
Gammertingen
Verwaltong
Gãmerdenga hot sich mit dr Städt Hädenga ond Verenga ond dr Gmoe Nuifra zom Gmoeverwaltongsverband „Gãmerdenga“ mit Sitz en Gãmerdenga zammegschlosse.
Kunstmuseum Liechtenstein
Uusstellige
Wiichtigi Gruppenuusstellige sin unter anderem «Who pays», «Gorgona», «Lens-Based Sculpture » «Das innere Befinden», «Migration», «Faites vos jeux! Kunst und Spiel seit Dada», «Auszeit. Kunst und Nachhaltigkeit», «Lust for Life. Die Sammlung Ricke», «Knockin’ on Heaven’s Door», «Die Moderne als Ruine. Eine Archäologie der Gegenwart», «Che fare. Arte povera. Die historischen Jahre» un «Beispiel Schweiz. Entgrenzungen und Passagen als Kunst» gsii.
Feldspat
Brodukzioon
Uf dr Wält wärde öbbe 24.400.000 Donne Fäldspatt im Joor (2021) abbaut. Die grösste Broduzänte si d Türkei, Italie, Indie, der Iran und China.
Département Morbihan
Klima
Däg im Johr mit
Kanton Brest-L’Hermitage-Gouesnou
Gmaine
Dr Kanton het Dail vu dr Stadt Brest umfasst, wu au Hauptort vum Kanton gsii isch, un d Gmai Gouesnou.
Gordola
Geografi
Gordola lyt am Uusgang vum Verzascadal uf em linke Stade vum Fluss. Dr Bann gränzt an dr Spychersee Lago di Vogorno un am Langesee. Zue dr Gmai ghere d Fraktione Burio, Gaggiole, Scalate, Gordemo, Monti di Motti, Rongia un Sant'Antonio. Nochbergmaine sin Cugnasco-Gerra, Lavertezzo, Locarno, Mergoscia, Tenero-Contra un Vogorno.
Gschicht
Gordola isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1200 as Gordora, 1219 Gordolla/e.
Wera Frydtberg
Lääbe
Syter anne 1951 het si in iiber 30 Film un au eso vyl Fäärnseespiil mitgwiirkt. E greeßer Publikum chännt si in dr Hauptsach dur iri Filmrolle in Ich denke oft an Piroschka (1955) un Wir Wunderkinder (1958). Si isch ghyroote gsii mit em Emigrant un amerikaanische Offizier Otto Urbach (1913–1976) un isch d Mueter vu dr Hischtoorikeri Karina Urbach gsii. Sie ruet uf em Friidhoof z Iberlinge.
Tomils GR
Geografii
Di ehemolig Gmaind Tomils isch im Nordoschte vom Domläschg gläga. S Gebiet mit da vier Dörfer hät sich vom Ufer am Hinterrhy uf bis ufa zum 2'574 m höcha Stätzer Horn erschtreckt. Au an Tail vom Draibündestai (2'160 m), en historische Punkt im Zämehang mit de Drei Bünd, isch uf am Gmaindsgebiet gläga.
Herbertingen
Wahla
Ergäbnis vo de Landdagswahla seid 2006: 1 2006: WASG, seid 2011: Die Linke
Greppen
Gschicht
Im Jahr 1259 werd zom eschte Mau en Henricus de Crepon gnännt.
Neuronales Netz
As nöironals Netz wird in de Nöirowüsseschafte e Grubbe vo Nöirone bezäichnet, wo mitenand verchnüpft si und wo als Däil vom ene Närvesüsteem e funkzionelle Zämmehang bilde. In de Computational Neuroscience verstoot mä drunder au veräifachti Modäll von ere biologische Vernetzig. In dr Informatik, Informazioonstechnik und Robotik wärde deren iiri Strukture as künstligs nöironals Netz noochebildet, simuliert und abgwandlet.
FC Thun
Ehmoligi Spiilerr sind zum Bischpil de Alex Frei, de Andres Gerber, de Fabio Coltorti, de Heinz Schneiter, de Lukas Schenkel, de Marco Streller, de Marco Wölfli, de Mario Raimondi, de Mauro Lustrinelli, de Michel Renggli, de Milaim Rama, de Pascal Cerrone, de Reto Zanni, de Silvan Aegerter, de Stefan Glarner, de Stephan Andrist und de Timm Klose.
Slawische Sprachen
Di slawische Sproche sin e Zwyg vom Indogermanische. Öbbe 300 Millione Slawe z Europa und z Asie schwätze eini vo de rund 20 slawische Sproche als Müetersproch, usserdem git's 100 Millione Zweitsprochler. Mit Abstand am meiste gschwätzt wird Russisch mit ca. 145 (und inklusive Zweitsprochler 250) Millione Sprächer. Witeri bekannti Sproche sin Ukrainisch und Polnisch (jewyls öbbe 50 Millione Sprächer). Fast alli größere slawische Sproche sin Nationalsproche vo ihre Länder.
Klassifikation
Bosnisch, Kroatisch un Serbisch ghöre ere gmeinsame Obersproch, em Serbokroatische, aa. Si unterscheide sich einewäg im Wortschatz – s Kroatisch als Sproch westlig vu de Gränze zwüschem Weströmische un em Oströmische Riich hät meh Wörter mit latiinischem Ursprung, während s Serbisch e höchere Aadeil an griechische Lehnwörter hät. Di dräi Standardsproche sin noch em Zerfall vu Jugoslawie etabliert wore un entwickle sich vorussichtlig in de Züechumft no witer usenand; villicht wird au s Montenegriinisch, s Serbisch vu Montenegro, de Statùs vu-n-ere Standardsproch griege.
Alfred Rossel
Erschti Stroph:
Aurvandill
Skandinavie
Bim Dänische Historiker Saxo Grammaticus isch de Horwendillus de Vater vom Amlethus. De letzt isch s literarische Vorbild vom Hamlet bim Shakespeare.
Michela Figini
Lääbe
Anne 1983 het d Michela Figini an dr Ski-Juniore-WM z Sestriere d Bronzemedallie im Riiseslalom gwunne, doderfir het si d Stiftig Schweizer Sporthilfe as Schwyzer Noowuchsathleti vum Johr 1983 uuszaichnet. In dr 1980er Johr het d Spezialischti fir di schnälle Diszipline zue dr sterkschte Skirännlaiferne zellt. Si het 26 Ainzelränne gwunne, dodervu 17 Abfahrtslaif, 1985 un 1988 dr Gsamtwältcup, viermol dr Ainzelwältcup in dr Abfahrt un aimol dr Super-G-Wältcup. Im Riiseslalomwältcup 1984/85 het si mit 110 Pinkt glych vyl ghaa wie d Marina Kiehl un au ai Siig meh in däre Saison, aber d Zahl vu dr Strychresultat het dr Uusschlag gee, wu d Kiehl mit 53 gegeniber 33 vorne glägen isch.
D Chrenig vu ihre Laufbahn isch dr Siig in dr Abfahrt bi dr Olympische Spiil 1984 z Sarajevo gsii, wu si d Maria Walliser un d Olga Charvátová uf dr zweet un dr dritt Blatz het chenne verwyse. Bi dr Olympische Spiil 1988 z Calgary het si im Super-G hinter dr Sigrid Wolf d Silbermedallie gwunne. No Differänze mit em Jan Tischhauser, em Schwyzer Nationalmannschaftstrainer, isch si anne 1990 zrugdrätte.
Wältcupwärtige
D Michela Figini het in dr Saison 1984/85 un 1978/88 dr Gsamtwältcup gwunne. Derzue cheme fimf Siig in Disziplinewärtige (viermol Abfahrt, aimol Super-G).
RATP-Baureihe MI 09
Politischi Diskussion über d Überlaschtig vo der RER A
De Vorschläg vo der RATP folgend fordre d Abgordnete vo der UMP im Regionalrat vo der Île-de-France am 19. Mai 2008 der Präsidänt vom Regionalrat Jean-Paul Huchon uf, d finanzielle Mittel breitzstelle, wo nötig sind, für d Problem vo der Uberlaschtig vo der RER A z löse. Der syndicat des transports d'Île-de-France (STIF) müesse d Plän vo der RATP finanziell unerstütze, generell Doppelstockwage izsetze.
Wilhelm Senn
sis Lääbe
Dr Senn het es Buech über d Gschicht und d Volchskund vo Ramschbrg gschribe. Und er isch i dr Öfentlichkeit als Dichter bikant gsi. Sys im Kanton psunders berüemte Gedicht isch d Baselbieter Hymne Vo Schönebuech bis Ammel, wo dr Senn anne 1862 gmacht het. Das Lied het me schynts anne 1887 s erschte Mol bim Hasepfäfferässe vom «Baselbieter Chränzli», erer Gruppe vo Heiwehbaselbieter i dr Stadt Basel, wo dr Senn au drby gsi isch, gsunge. S Lied isch sit 1937 im Baselbieter Singbuech abtrukt. Es wird no hütt vil gsunge, au wenn dr Tegscht von ere alte ländliche Wält redt, wo eso scho zu Wilhem Senns Läbeszyt teils überholt gsi isch.
Jörd
De nordisch Name Fjörgyn degege ghört zu altenglisch firgen und gotisch fairguni "Berge, Bergzug". Au de Name vom dütsche Mittelgebirge hangt demit zäme (kelt. Hercynia silva, ahd., Virgunnea). Denebet werd i de Edda no en Gott mitem Name Fjörgynn gnennt. Er isch de Vater vo de Göttin Frigg, me waismer nöd vonem. Obwoll de Name lutlich mitem Name vom baltische Donnergott Perkunas öberistimmt, blibt de Zämehang dunkel. Vermuetli sind aber all besprochne Näme mee oder weniger unabhängig vonenand entstande und e Ablaitig vo (lat. quercus; ahd. fereh-eih).
Landersheim
Gschìcht
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Camaret-sur-Mer
D Gmai ghert zum un zum Arrondissement.
Tatsächlich...Liebe
Tatsächlich...Liebe esch e romantischi Liebeskomödie, wo 2003 is Kino cho esch. Regii hed de Brit Richard Curtis gfüehrt. De Föum hed weutwit 212 Millionen Dollar igspöut.
Hettingen
Verwaltong
Hädenga hot sich mit dr Städt Gãmerdenga ond Verenga ond dr Gmoe Nuifra zom Gmoeverwaltongsverband „Gãmerdenga“ mit Sitz en Gãmerdenga zammegschlosse.