cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Bonaire
Sprooch und Schrift
D Amtssprooch isch Niiderländisch. Papiamentu isch d Imgangssprooch vo 75 % vo dr Bevölkerig. Es isch e Kreolsprooch uf portugiisischer Basis mit spanische, niiderländische und änglische Iiflüss. Uf Bonaire und Curaçao wird e Rächtschriibig uf phonetischer Grundlag bruucht. Uf Aruba drgege bruucht mä en etymologischi Rächtschriibig.
Fatah
D Organisation verfolgt lut ihrer Verfassig vo 1964 as Ziil die „kompletti Befreijig vo Palestina“, d „Gründig vom ene unabhängige demokratische Staat mit vollständiger Souveränität über die palestinensische Gebiet und Jerusalem as Hauptstadt“ und d „Usrottig vo dr ökonomische, politische, militärische und kulturelle Existänz vom Zionismus“. In dr gliiche Verfassig betrachtet si die „israelischi Existänz in Palestina“ as „zionistischi Invasion mit kolonialer Expansionsbasis“.
Igor Perrig
Läbe
Dr Perrig ghört der CVP a. Är het 2016 für en Stadtrat vo der Gmeind Brig-Glis kandidiert. Är setzt sech für d Atomenergie i.
Wüsseschaftlechi Tätigkeit
Vo 2000 bis 2011 het er Biträg i der  Allgemeine Schwizerische Militärzitschrift verröffentlecht, drunter en Artikel zum Carl von Clausewitz.
Unterensingen
Verwaldong
Birgermåeschdor isch dor Sieghart Friz.
Wahla Ergäbnis vo de Landdagswahla seid 2006: 1 2006: WASG, seid 2011: Die Linke
Keltische Religion
Under Keltische Religioo werdet di religiööse Aasichte, de Kult und d Göttervereerig vo de antike Kelte oder Gallier und de früemittelalterliche Ire und Waliser (au Kymrer) bischribe. Au wenn Tail vo de keltische Religioo i noizittliche Brüüch fortlebe möged, ghöret die nöd zu dem Thema. S Gliiche gelt au för noikeltischi Glaubesusrichtige, wo sitem 19. Joorhundert ufchoo sind.
Kelte
Zu de Kelte ghöret d Biwoner vo de Insle Irland und Britannie. Ufem Festland hend Kelte in Gallie, i de Poebini, i de Alpe, und entlang a de Donau bis abe zu de Karpate gsidlet. D Nordgrenze het s tütschi Mittelgebirge bildet, spöter sind si vo de Germane südwärts drängt wore. I de hütige Türkai hend no d Galater glebt. D Kelte sind bis zu de Zittwendi d Träger vo de Latène-Kultur gsii.
Priester und Seher
En anderi agseeni Gruppe sind d Seher (gall. vates; air. fáith »Inspirierte, Bsessne«) gsii. Öber di keltischi Prophetii isch nöd vill bikannt. Nebetem Uusdüüte vom Vogelfluug, sind dodeför au Opfertier beobachtet wore, oder de Seher het amene Mensch e Dolch in Buch gstoose und glueget i weli Richtig er umghait, wiener zucke tuet und wie s Bluet flüüsst. De Name vo de germanische Seheri Veleda isch Gallisch und bidütet »Seheri« (air. filid »Seher, Woorseger«).
Kultplätz
D Kelte hend gwüssi Ort wie Berge, Hain, Quelle oder Flussmündige vereert und dai Opfer darbrocht. Die hailige Hain (gall. nemeton) hend au as Versammligsplätz tienet, so de Drynemeton (»Hailige Aichehain«) bi de Galater. Au anzilni Bömm sind vereert wore. De Name vo Bellinzona (< Bilitio) chönnt uf en hailige Bomm hiiwiise (air. bile »hailige Bomm«).
Bsunders hailig isch d Aiche gsii. Aichehain sind a de Druide am liebste gsii und kai Opferhandlig isch oni Aichelaub mögli gsii. Zum Woorsege hends Aichle ggesse. Do ales wo uf ere Aiche wachst vom Himmel chömi, hend au Misple (Viscum album), wo ufere Aiche wachset, as s Hailigste ggolte. Um die z gwüne sind Druide imene wiise Gwand uf d Aiche gstige und hend d Misple mit eme goldige Messer abgschnitte. E Trunk mit Misple verlaiji Fruchtbarkait und wörki as e Hailmittel gege Gift.
Opfer
Em Donnergott Taranis sind Mensche und Tier gopferet wore, indem si die in en Koloss us Strau verpackt und ase verbrennt hend. Da füürigi Opfer isch e Symbol vom füürige Blitz. Ertränke
De Stammgott Teutates isch bisempftigt wore, indem mer Mensche chopforaa inen gfüllte Chübel gsteckt het, bis si verstickt sind. De Opferakt isch au ufem Chessel vo Gundestrup abbildet. Do de Teutates au de Gott vo de Schlachte isch, cha s Ertränke symbolisch mit em Lebessaft, em Bluet, ii Verbindig broocht werde.
Gotthaite vo de Wildnis
D Gotthaite vo de Wildnis werdet i Inschrifte maist mit de römische Näme Silvanus und Diana aagrueffe. Gallischi Biinäme sind selte und schwer z düüte. D Diana werd mit de lokale Näme vom Schwarzwald as Abnoba und vo de Ardenne as Arduinna vereert. E Statue mit unbekanntem Fundort zaigt e Göttin, wo ufere Wildsau riitet. Au d Bäregöttin Artio ghört do ane. Verbraitet isch bi de Gallier au de Hirschgott Cernunnos, wo ahand vo de Symbolik au en Spender vo Fruchtbarkait und Woolstand isch. Er isch ufem Chessel vo Gundestrup mit Hirschhörner abbildet.
Edwin Röttele
Lääbe
Är isch ghyrote gsii mit dr Mechthild geb. Pieper. Mit syre Frau un dr gmainsame Chinder het er z Markdorf gläbt. Am 13. Februar 2017 het er syni Auge fir immer zuegmacht.
Stiefenhofen
Dialekt
Dr Dialekt vo Stiifahoofa ghert zum Bodaseealemannisch.
Untersee (Bodensee)
Uf dr Nordsiite vom Undersee isch s Naturschutzpiet Wollmatinger Ried. Und derzue het s uf dr dütsche Siite no 13 anderi Schutzgebiet.
Petersdorf (Schwaben)
Geografi
Vo dr Gmarkong send 56,2% Landwirtschaftsfleche, 33,0% Wald, 10,4% Sidlongsfleche ond 0,5% sonschtige Fleche.
Verwaltong
Dr Birgermoeschter vo Petersdorf ischt dr Richard Brandner.
Rodalben (Lothringen)
Rodalben (frànzeesch Rodalbe) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Département Moselle ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Lothrìnge).
Die Schöpfung
Komposizioon und Brömieere
Die Schöpfung isch am 29. und 30. April 1798 im Stadtpalais Schwarzebärg am Neue Määrt vor gschlossniger Gsellschaft ufgfüert worde. Dr Haydn het denn non e baar Korrekture gmacht und am 19. Merz 1799 isch s Oratorium am Burgtheater öffentlig urufgfüert worde und seer erfolgriich gsi.
Daniel Renkonen
Bolitischi Laufbahn
Syter anne 1994 isch dr Renkonen Mitglid vu dr Griene. Fimf Johr lang isch er Gmaindsrot z Damm gsii. Vu 1994 bis 2014 isch er Mitglid vum Kraisdag vum Landkrais Ludisburg gsii un dert vu 2000 bis 2014 au Fraktionsvorsitzer. Zue dr Kommunalwahl 2014 isch er nimi as Kandidat aadrätte.
Schweizerischer Nationalpark
Vegetazion
En knappe Drittel vom Nazionalpark isch vo Wald bedeckt, 21 Prozänt vo Alpen und Wise, de Räst bestood us vegetazionsfraie Flächene, wie Fels, Gröll, Schnee und Gwässer. En Groosstail ghört zur subalpine Vegetazionsstufe.
Carlos Leal
Dr Carlos Leal (* 9. Juli 1969 z Losann) isch e Rapper und Schauspiler us dr Romandie. Är isch Mitglid vo Sens Unik gsi und hät zytewys de Künstlername MC Carlos gha. Syni Eltere chöme us Galicie, in aim Stügg nennt är sich sogar "galego pura raza". Unterdesse hed är sich au als Schauspiler e Name gmacht, si erschte groosse Film, "Snow White" (Regie: Samir), isch vor allem in dr Dütschschwytz bi Publikum und Kritigg guet aachoo. Är hed sogaar im James-Bond-Film "Casino Royale" e chlaini Rolle als Croupier gha.
JHWH
Religiösi Jude schbrächen en überhaupt nit us, sondern bruuche Umschriibige wie אדוני - Adonai (Herr). Die Ultrareligiöse gönge sogar so wiit, ass si dr Buechschdabe ה wo as Abchürzig für „Gott“ schdoht, in Wörter, wo Gott bedüte, as ק uschbräche. So säge si Elokim anschdatt Elohim.
Weilheim an der Teck
Wahla
Ergäbnis vo de Landdagswahla seid 2006: 1 2006: WASG, seid 2011: Die Linke
Familie (Biologie)
D Familie (latinisch: Familia) isch ä hierarchischi Stufe vu de biologische Systematik.
Taj Mahal
Dr Tadsch Mahal isch immer non e Moschee, wo Muslim chömme cho bäte. Er isch e beliebts Ziil vo früsch verhürootete indische Bäärli, wo hoffe, ass dr Bsuech iiri Liebi wurd sterke. Im Joor 2015 si öbbe 3 Millione Turiste dr Tadsch Mahal cho bschaue.
Geoffrey Chaucer
Wärk
D Legend of Good Women (Legände vo guete Fraue) isch, noch siim Vorwort, än Art Buess für d Gschicht vo dr dreulose Cressida, won em dr Gott vo dr Liebi uferleit haig. Nochdäm er acht Gschichte über Fraue gschriibe het, wo für ihri Liebi gschdorbe si, het er, wie s schiint, ufghört dra z schriibe und sich uf d Canterbury Tales konzentriert.
Rodemachern
Ruedemaacher (lothrìngisch; frànzeesch Rodemack, ditsch Rodemachern) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Département Moselle ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Lothrìnge).
Dialekt
Dr lothrìngisch Dialekt vun Ruedemaacher ghert zem Moselfrankisch.
Gattung (Biologie)
Ä Gattig enthaltet aini oder mehreri Arte. Ä Bispiil vu ere Gattig isch d Abies (Danne). Alli Arte innerhalb vu ere Gattig hän immer ä zwaidailige (binominale) Namme, wo näbe de Gattigsbzaichnig noch ä Art-Epitheton enthaltet. Abies alba (d Wissdanne) isch ä Art in de Gattung Abies (Danne). Sälli durgohend binominal Bnennig goht uf Carl von Linné zruck, wo si in sinem Werch Systema Naturae igfeehrt het.
Internationaler Tag der biologischen Vielfalt
Der Internazional Dag vom biologische Schatz isch en Akzionsdag, wo d UNO usgruefe het zum dra erinnere, wie wichtig s ganze Rych vo de Läbewäse uf der Wält isch.
Für d Akzion vom 22. Mai 2019 heisst s internazionale Motto Biodiversität – Ässe – Gsundheit.
Toulouse
Toulouse ([] (okz. Tolosa []; dütsch veraltet: Tholosen) isch e Stadt z Frankriich und zwar ganz im Süüde. Si liit am Fluss Garonne.
Usserdem isch Toulouse d Haupstadt vo de Region Midi-Pyrénées. Das isch die zweit gröscht Region in Frankrich und isch 45.000 km² gross. Im Mittelalter isch si au scho e Hauptstadt gsi, nämli vo de Region Okzitanie. Bis d Französischi Revolution cho isch, isch si die offizielli Hauptstadt vo de Provinz Languedoc gsi.
Geografii
Z Toulouse isch e grossi Flugzügfabrigg.
Place de la Réunion
wu ’s ìsch
Dr Plàtz lìegt ìn dr Neecha vum Mìlhüüser Tràm. D’ neechschta Schtàzioona sìnn Porte Jeune vor àm groossa-n-Iikàuifszäntrum un République àm Näikwàrtier-Plàtz.
Harkunft vum Namma
S’ Wort Réunion („Zammaschluss“) ärìnnert àn dr 15. März 1798, wu d’ Bìrger vu dr Schtàdtrepüblik Mìlhüüsa fräiwìllig beschlossa hann, sìch àm Frànkrììch ààz’schliassa. Uff Frànzeesch bediitet àui Réunion „Versàmmlung“, àlso sajt maa, àss dr Plàtz sii Namma zu Racht trajt.
wàs doo z’ sah ìsch
Àm Roothüüsplàtz sìnn mehrera wìchtiga histoorischa Gebäijer:
Àm Roothüüsplàtz sìnn àui bekànnta Gàschthiiser, wia s’ Gàschthüüs Au Vieux Mulhouse un s’ Café Mozart, wo-n-a scheener Blìck uff d’ Schtefànkskìrìch ààbìatet.
Sorens
Yywoner
Quela: Bundesamt für Statistik 2005 De Uusländeraateel isch 2010 bi 7,4 % gläge.
Spraach und Tialäkt
De aut frankoprovenzalisch Patois hii im Jaar 2000 na iigene Aagabe na 97 va de 836 Yywohner ggredt.
Wasserburg (Bodensee)
Geografi
Wasserburg liit am Nordufer vom Bodasee. Vo dr Gmarkung sin 63,4 % Landwirtschaftsfleche, 11,4 % Wald, 23,8 % Sidlungsfleche un 1,4 % sunschtige Fleche.
Delirium
Komplikazioone
E wichdigi Komplikazioon isch, ass sich s Bewusstsii drüebt, und das cha vo Schlööfrikäit über Sopor bis zum Koma goo. Wie d Stöörig vom Bewusstsii sich entwicklet, cha mä bim Delirium kuum vorussääge. Dorum isch jedes delirante Sündrom e psüchiatrische Notfall, wo nume in ere Klinik cha behandlet wärde, wil im schlimmste Fall s Härz cha versääge, s Schnuufe cha ufhööre oder dr Stoffwäggsle cha gstöört wärde.
(38) Leda
Ufgrund vu Spektralanalyse weiss mer, dass si e dunkli, chohlestoffhaltigi Oberflächi besitzt. Bis uf d'Bahnelemente un d'Eigerotation isch suscht nit meh iber dr Himmelskörper bekannt. E Vorbiflueg vu Ruumsonde, wo säll ändere dät, isch derzitt nit plant.
Leda heisst au e Jupitermond
Gefecht bei Hägglingen
S Emmetchrüz uf em Emmetfäld zwüsche Rüti und Hägglinge erinneret an Hägglinger Chrieg. Druf gschriibe isch: „Hier kämpften am 26. April 1798 die Freiämter und die Zuger gegen die eindringenden Franzosen. – Renoviert aus Anlass der 150-Jahr-Feier des Kantons Aargau 1953“
Vorgschicht
Wo d Franzose in d Äidgenosseschaft igruckt si, häi si en Äihäitsstaat gründet, die Helvetischi Republik. Under de Ort, wo gege die nöiji Verfassig gsi si, isch au dr Kanton Zug gsi. D Zuger häi beschlosse, under em General Joseph Leonz Andermatt gege d Franzoose z zieh. Underwägs häi si Versterkig us em Freiamt überchoo. Dr Marsch, wo d Drummler und Pfiffer gspiilt häi, isch under de Nääme "Alte Zuger Marsch" und "Hägglinger“ in d Gschicht iigange.
Arnold Hottinger
Lääbe
Dr Arnold Hottinger isch e Suhn vum Pädiater Adolf Hottinger gsii un isch z Düsseldorf un z Basel ufgwachse. No dr Schuel het er Orientalischtik un Romanischtik an dr Universitet Züri studiert, wun ere anne 1952 promoviert het. Är het derno z Paris, z Chicago, z Kairo un z Beirut sy Studie wytergfiert. Näbe Dytsch, Änglisch, Franzesisch, Spanisch un Italienisch het er au sibe arabischi Dialäkt gschwätzt.
Am 21. Mai 2019 isch dr Hottinger mit 92 Johr an dr Folge vun ere vier Monet vorhär schlächt verlaufene un abbrochene Härzoperation gstorbe.
Rohrbach (Lothringen)
Gschìcht
Roerbach ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 1150 àls Rorback (1179: Brucherbach, Bruchrorbach, 1197: Roreback, 1425: Rornbach, 1544: Rorebach, 1594: Rorbach, 1779: Rhorbach).
Wendlingen am Neckar
Gmaendeglidorong
Zo Wendleng ghaerd s frijore Wendleng mid-m Weilor Bodlshofa ond s frijore Ondorboeng. Die drei Dåel send enzwischa älle zsẽmabaud.
St. Silvester FR
Santifaschtùs (amtlich St. Silvester) isch a politischi Gmiin im Seisabezirk im Kanton Fryybùrg, Schwyyz.
Spraach und Tialäkt
Bi de Vouchszelig 2000 hii va de 955 Yywoner 94,8 % Tüütsch aus Hùùptspraach aaggää, 4,3 % Franzöösisch ù 0,9 % anderi Spraache.
15. Oktober
Dr '''15. Oktober''' isch dr 288. Dag vum Gregorianische Kalender (dr 289. in Schaltjohr), dodermit blybe no 77 Däg bis zum Änd vum Johr.
Lauerz
Geographii
Lauerz liit i de Voralpe am nordöschtliche Fuess vo de Rigi, diräkt am Lauerzersee (450 m ü. M.). D Insle Schwanau im Lauerzersee ghört zur Gmeind Lauerz. Im Dorfchärn liit d Pfarrchile St. Nikolaus. Uf Gmeindsgebiet gits vili Einzelhöf, am Seeufer und a de Hanglag gits zahlriichi Feriehüüser.
Pöttmes
Pöttmes (bairisch Bömes oder au Bejmas) ischt e Märt im Landkroes Aichach-Friedberg z Bayern.
Verwaltong
Pöttmes hot mit Baar a Verwaltongsgmoeschaft vereibart.
Wengen
Geografi
Wengen isch's gröschte Dorf ir Gmeind Luterbrunne und het ganzjährig öppe 1300 bis 1400 Iwohner, im Summer über 5000 und im Winter über 10'000 Bewohner. Me gseht dra, dass dr Turismus d'Houptinahmquelle vom Dorf isch.
Beduinen
Beduine (vo badawī „nit sässhaft“, „nomadisch“) bezäichnet nomadischi Wüestibewooner (arabisch: al-bādiya, „Steppe, Wüesti“) uf dr Arabische Halbinsle, in dr Sürische Wüesti,  Sinai, in Däil vo dr Sahara und im israelische Negev. D Beduine bruche s Wort badawī as Äigebezäichnig gwöönlig gar nid. Si sälber bezäichne sich as ʿarab im Gegesatz zu de Sässhafte (Nitnomade), ḥaḍar. Dä Begriff het sich uf Stedter und uf Buure bezooge und entspricht em arabische fallāḥūna (fallāḥīn). Dr Begriff Fellach („Spalter, Pflüeger“) zur Abgränzig zu de Beduine goot do druf zrug.
Rehling
Dialäkt
Dr Dialekt vo Rehling ghert zom Mittelbairisch
Alfdorf
Geografi
Vo dr Gmarkong send 40,9 % Landwirtschaftsfleche, 49,2 % Wald, 9,2 % Sidlongsfleche ond 0,8 % sonschtiche Fleche.
Verwaltong
Alfdorf ghert zua koenere Verwaltongsgmoeschaft.
Dr Schuldes vo Alfdorf ischt dr Ronald Krötz.
Wahla
Ergäbnis vo de Landdagswahla seid 2006: 1 2006: WASG, seid 2011: Die Linke
16. Oktober
Dr '''16. Oktober''' isch dr 289. Dag vum Gregorianische Kalender (dr 290. in Schaltjohr), dodermit blybe no 76 Däg bis zum Änd vum Johr.
Rue
rue isch:
Universität des Oberelsass
Gschìcht
D’ Üniwärsitäät vum Owerelsàss ìsch ànna 1975 grìnda worra, àwwer vorhar sìnn schuu mehrera Hoochschüala z’ Mìlhüüsa gsìì. Zem Biischpìel ìsch d’ Nàzionààla Kemii-Hoochschüal vu Mìlhüüsa (ENSCMu) ànna 1822 grìnda worra; sa ìsch àlso d’ äältschta Kemii-Hoochschüal ìm Frànkrììch. 19 Joohra schpeeter ìsch àui d’ École de Filature et de Tissage Mécanique, d’ hìttiga ENSITM, vu Mìlhüüser Fàwrìkbsìtzer grìnda worra. Ànna 1858 un 1963 sìnn z’ Mìlhüüsa zwai Üüssaschtälla vu dr Üniwärsitäät vu Schtroossburi gäffnet worra. Ìm Joohr 1969 ìsch s’ Üniwärsitäätsìnschtitüüt fìr Täcknologii (IUT) z’ Mìlhüüsa un Kolmer gäffnet worra. Àll dia Hoochschüaliirìchtunga sìnn schliasslig ànna 1975 ìn dr näija Üniwärsitäät vum Owerrhii (Université du Haut-Rhin) zammagfàsst worra, wo zwai Joohra schpeeter ìn „Üniwärsitäät vum Owerelsàss“ umbnännt worra-n-ìsch.
Wernau (Neckar)
Verwaltong
Dr Schuldes ischt dr Armin Elbl.
Niedergösgen
Nedergösge (amtlich Niedergösgen) isch e Iiwohnergmein im Bezirk Gösge im Kanton Soledurn, Schwiiz.
Karibisches Meer
Geologii
Dr Kaimangrabe zwüsche Jamaika und de Kaimaninsle isch bis zu 7.680 m dief und es git dört die weltwiit diefstglägene underseeische Vulkan. Dr Ursprung vo de meiste Insle im Karibische Meer isch vulkanisch, e baar chliineri Insle si Überräst vo Koralleriffe.
Ettenheim
Gschicht
Äddene isch zum erschte Mol gnännt worre im 9. Jh. Sitt em Mitelalter het Äddene zum Hochstift Stroßburi ghert als Amtstadt vun dr Stroßburger Bischef. Mit dr Säkularisation durich dr Richsdeputationshaäptschluss isch Äddene 1803 zum Kurfirschtedum Bade kumme.
Gmaindsrot
Ergebnis vun dr Kommünalwahl vum 26. Mai 2019:
Surpierre
Yywoner
Quela: Bundesamt für Statistik 2005 De Uusländeraateel isch 2010 bi 8,9 % gläge.
Religion
68,3 % va de Yywoner si im Jaar 2000 römisch-katholisch gsii, 18,8 % evangelisch-reformiert.
Liselotte Pulver
D Liselotte Pulver (* 11. Okdobr 1929 z Bern) ischt a Schweizer Schauschbiilere.
Erfolge beim Film
D Lilo Pulver stôht abr au fir etliche franzeesische Produkziona vôr dr Kamera, ondr andrem zwoimôl an dr Seit vom Jean Gabin. Wahrscheinlich ihr ôôschbruchsvollschda Roll hôt-se 1966 als Äbtissin em Film Die Nonne vom Jacques Rivette gschbiilt.
Bundesratspartei
E Bundesratspartei isch i de Schwiiz e Partei, won vo 1959 bis hüt im Raame vo de sogenannte Zauberformle im Bundesraat verträtte isch oder gsi isch. Bundesraatspartei z sii bedütet gliich vil, wien e staatsträgendi Partei z sii.
Allmersbach im Tal
Verwaltong
Allmerschbach hot mit dr Stadt Bagene ond dr Gmoede Allmerschbach, Althitte, Aoewald, Aschbe, Burgstette, Kiberg, Oppeweiler ond Weisse a Verwaltongsgmoeschaft vereibart.
Wahla
Ergäbnis vo de Landdagswahla seid 2006: 1 2006: WASG, seid 2011: Die Linke
Weiler-Simmerberg
Geografi
Wiler-Simmerberg liit im Weschtallgai an dr Grenze zua Vorarlberg. Vo dr Gmarkung sin 61,2 % Landwirtschaftsfleche, 27,7 % Wald, 9,6 % Sidlungsfleche un 1,6 % sunschtige Fleche.
Religion
82,4 % vo dr Iiwohner sin im Johr 1987 remisch-katholisch gsi, 13,1 % evangelisch.
Ried (bei Mering)
Geografi
Vo dr Gmarkong send 70,7% Landwirtschaftsfleche, 19,6% Wald, 9,2% Sidlongsfleche ond 0,5% sonschtige Fleche.
Religion
86,6 % vo dr Eiwohner send em Johr 1987 remisch-katholisch gweä, 8,2 % evangelisch.
Rombas
Wirtschàft
Rombas ìsch friajer emol e wichtijer Stàndort vun dr Stàhlinduschtri gsin, 1881 Société des forges de Rombas, àb 1888 Rombacher Hüttenwerke. E Zittlàng hàt s àcht Hochefe gan.
Boot
Es Boot isch e Wasserfaarzüüg, wo noch em archimedische Brinzip uf em Wasser schwümmt. As Underseeboot schwümmts im Wasser in ere Diefi, wo vo dr Bsatzig festgläit wird.
Kanton Wallis
Geografii
Wichtigi Siitutääler
Urban I.
Dr hailig Urban († 230) isch vu 222 bis 230 Bischof vu Rom gsii. Sy Name bedytet „dr Stedter“ (latynischi) un dr Liber Pontificalis schrybt, är sei us dr Stadt Rom gsii. Historisch isch wenig iber en bekannt.
Miss Van
Bilder vo der Miss Van sind mit der Zyt internazioonal meh uf Uusstellige z gseh gsi, wo si deils sälber kuratiert het. So Uusstellige het’s z Europa, z Amerika und z Oschtasie scho ggää. D Miss Van läbt z Barcelona. Über die Stadt het si au scho es bar Büecher gschribe.
Felix III.
Lääbe un Wirke
Dr Felix isch vu Samnium gstammt, wun ere as Suhn vun eme gwisse Castorius uf d Wölt chuu isch. Noch em Dod vum Papscht Johannes I., wu vum Chenig vu dr Oschtgote, em Theoderich, inhaftiert woren isch, isch är noch ere Sedisvakanz vu zwee Monet am 12. Juli 526 gwelt wore. Dr Theoderich het si fir syWahl yygsetzt ghaa,des wird as e Grund derfir aagluegt, ass si dr Felix oschtgotefryndli verhalteet.
D Meehait vum Klerus het noch em Dod vum Felix dr Dioskur gwehlt, derwylscht e Minderhait dr Bonifatius II. favorisiert het. S Schisma isch aber waidli zum Änd chuu, wel dr Dioskurs bal gstorben isch.
Althütte
Dialäkt
Dr Dialäkt vo Althitte ghert zom Schwäbisch.
Schiltberg
Geografi
Schiltberg leit en dr Region Augschburg.
Gschicht
D Gmoed Schiltberg ischt entstande mit em Gmoedsedikt vo 1818.
Verwaltong
Schiltberg hot mit Kühbach a Verwaltongsgmoeschaft vereibart.
Torny
Gschicht
Torny isch zum eerschte Maul gnamset choo im Jaar 766 aus Taurniaco Superiore (1145 Tornei).
Südarabien
Historisch isch d Entwigglig vo dr Region vor und au noch dr Islamisierig vi dere im Norde berschiide gsi, au wenn si dur Karawanewääg imme mitenander verbunde gsi si. Die jemenitisch Hauptstadt Sanaa gältet näbe Damaskus und Jericho as äini vo de dri eltiste Stedt uf dr Wält, wo duurhaft bewoont gsi si. D Region am Usgangspunkt vo dr Weirauchstrooss isch d Häimet vo de Sabäer, Minäer und Himyare. Näben em Riich Saba si Ausan, Hadramaut und Mahra lang unabhängig gsi.
Torny
Religion
81,7 % va de Yywoner si im Jaar 2000 römisch-katholisch gsii, 8 % evangelisch-reformiert.
Stüssi
Stüssi (s ü im Namen sait me lang) isch de Familiename vo däne Persone:
David Gascoyne
Dr David Gascoyne (* 10. Oktober 1916 z Harrow; † 25. Novämber 2001 z Newport, Isle of Wight) isch e britische Dichder und Übersetzer gsi, wo mit dr surrealistische Beweegig verbunde gsi isch.
Bahnhof Wettingen
Gschicht
D Schwiizer Nordoschtbahn het im 1847i zwüsche Züri und Bade di erschti Iisebahnlinie vo de Schwiiz eröffnet. S Trassee isch damals aber an Wettige vorbi gführt worde, au um de doppelt Übergang über d Limmet z vermiide. D Linieführig isch dann geänderet worde. D Iisebahnbrugg zwüsche Noiehof und Wettige isch im 1875 bauet worde, die zwüsche Bade und Wettige im 1877 und im 1876 het me de Bahnhof Wettige iigweiht, wo in de Nöchi vom Chloschter Wettige ligt, relativ wir ewäg vom Dorf.
Roncourt (Moselle)
Gschìcht
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Tenorhorn
Musikalischi Vowendig
S Tenorhorn findet bsunders Vowendig i dè Volksmusig, Blõsmusig un i dè Milidärmusig.
Wolfschlugen
Dialäggd
Dor Dialäggd vo Wolfschluaga isch Zendralschwäbisch.
Längenuhr
Wie si funkzioniert
Die relativi Änderig vom Lengigrad cha denn bestimmt wärde, wemmä d Zit vom Chronometer mit dr örtlige Zit, wo mä us dr Beobachdig vo dr Sunne und de Stärn cha bestimme, vergliicht. E Zitunderschiid vo vier Minute entspricht eme Lengiunderschiid vo äim Grad.
Roppweiler
Gschìcht
Roppwiller ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 1314 unter dem Namen Roppeweyler
Christenverfolgung
Weblingg
zu aktuelle Christeverfolgige:
Mieg-Haus
wu ’s ìsch
S’ Mieg-Hüüs lìegt uff’m Pfaadla vum Àlta Mìlhüüsa so wia-n-uff’m Parcours du Fil rouge.
Panamakanal
Dè Panama-Kanaal isch è künstlichi Wassèrschtrõõß, wo öppè 82 Kilometèr lang isch und d Landèngi vo Panama z Mittelamerika durchschnydet, dè Atlantik mit èm Pazifik für d Schifffaart vobindet un irè dõmit d Faart um s Kap Hoorn a d Südschpitzè vo Südamerika erschpaarè duèt. Dè Kanaal isch 1914 eröffnet wore und isch eini vo dè wichtigschtè Wassèrschtrõßè vo dè Wält; ca. 14.000 Schiff (Stand 2011) bassyret yn pro Johr. Bis jetzt könnet èn nu sognannti Panamax-Schiff befaarè wiè byschpillswys Containerschiff mit maximal 4.600 Standardcontainer (TEU); nõch sim 2007 aagfangenè Uusbau (Fèrtigschtellig isch 2015 blaant) söllet èn d Schiff mit 12.000 TEU benutzè könnè.
Übbersicht
Dè Prys vo dè Passage wörd nõch Art un Größi vom Schiff berèchnet. Sit 2011 gildet è revidyrti, komplexi Gebüürètabellè, welli èn Huufè vo Grund- un Nebbègebüürè enthaaltè duèt, wiè byschpillswys Lotsè-, Schlepper- un Lokomotivgebüürè. Als Aahaltspunkt für diè aafallendè Gebüürè könned d Basisgebüürè vo 74 US-Dollar pro Standardcontainer un vo 134 US-Dollar pro Passagyr-Bett diènè.
Dè Kanaal
Um bi dè zaalrychè Kurvè un Richtigsänderigè keini Missvoschtändnis uffkõ z lòò, wörred alli vom Atlantik zum Pazifik faarendè Schiff als southbound (südwärts faarendi), diè i dè Gegèrichtig zum Atlantik faarendè Schiff als northbound (nordwärts faarendi) bezeichnet.
D Schlüüsè
Dè Panamakanaal hèt drei Schlüüsèaalaagè, die für dè Begegnigsvokeer un als Vorsorg für Wartigsunterbrèchigè jewyls paarwys aaglait sin:
Wasserzuè- un Abfluss
Diè barallelè Schlüüsèkammerè sin durch è 18,29 Metèr (60 Fuèß) dicki Bedongwand drennt, i wellem irem oberè Deil sich èn Gang für s Personal, èn Kabelkanaal un è Abwassèrleitig befindè. D Sitèwänd sin a dè Basis 15,24 Metèr stark un vojünged sich nõch obbè uff rund 2 Metèr. Im unterè Deil vo dè drei Wänd volaufed d Zuè- un Abflussleitigè vo dè Schlüüsèkammerè, wo am Ylass znägscht èn Durchmessèr vo 6,7 Metèr (22 Fuèß) hèn, wellè nõch 97,5 Metèr (320 Fuèß) reduzyrt wörd uff 5,49 Metèr (18 Fuèß). All zee elliptischè Quervobindigè unter m Bodè vo dè Kammerè sin abwechselnd mit dè Sitè- un èm Mittelroor vobundè. Si hèn jewyls füüf Öffnigè im Bodè vo dè Schlüüsèkammerè, so dass es Wassèr durch 100 Öffnigè im Bodè mit è bitzeli Turbulenzè y- beziehigswys uusflieèßè ka.
Zweiti Bauphasè un Fèrtigschtellig
Im April 1905 isch dè Kanaalbau èm Ingenieur John Frank Stevens aavotraut worrè. Er hèt gschpannè, dass diè gröschtè Schwirigkeitè uss Krankètè bschtônn un er dõher zèrscht d Läbbensumschtänd vo dè Büezer vobesserè muè. Mit sim Ysatz hèt er sich iren Reschpekt erworbè, so dass er sich mit dè Blanig vo dè Logischtik un èm Uffbau vo dè Organisation dè eigèntlichè Usèforderig hèt stellè könnè. Als er dõmit fèrtig gsi isch, hèt er überraschend un zum Vodruss vom Theodore Roosevelt mit dè Erklärig kündigt, er hebbe sin Votraag uffs Wort erfüllt. In sellem hèt s gheißè, er sölle solang draa schaffè, bis er selbscht mit Sicherheit sägè könne, dass es Brojèkt glingt odder schyterè wörd. D Gründ für sini Kündigung sin umschtrittè. Vomuètet wörd, dass er begriffè hèt, dass er dè beschte Maa für d Blanig, abber nit für d Uusfüürig isch. È anderi Anekdote besait, er hebbe eifach dè intressante Deil un diè eigèntlich Isèforderig bewältiget, d Uusfüürig het yn nu no glangwyled. In èm Brièf vo sim Nõchfolger an dèm sin Sohn wörd devò gschwätzt, dass dè Mr. Stevens dè Bau so perfèkt organisyrt hebbe, dass es für yn eigèntlich nût zu duè gääb, ußer d Organisation z erhaaltè. Im April 1907 hèt dè Stevens dè Kanaal volõ, un d Arbèt isch vom Generalmajor George Washington Goethals witergfüürt worrè, dè bsunders vom US-Bräsident Theodore Roosevelt unterschtützt worrè isch. Roosevelt hèt yn u. a. uusgsèucht, well er als Milidäraaghörigè nit kündigè hèt könnè wie sin Vorgänger. D Koschtè vom Panamakanaal, wo jetzt mit Schlüüsè un Stauseè baut worrè isch, hèn sich uff 386 Millionè US-Dollar belaufè, un wôrend dè Bauarbetè vo 1906 bis 1914 sin 5.609 Büezer a Unfäll un Krankètè (no öppè 1,9 Todesfäll pro Daag). Insgsamt hèt dè Bau vom Panamakanaal somit circa 28.000 Menschèläbbè gforderet.
Entstalinisierung
Dr Begriff Enstalinisierig isch ursprünglig nume im Weste üüblig gsi.
Bhagavad Gita
Form und Inhalt
D Rahmehandlig vom Mahabharata isch de Striit zwüschet zwoo engverwandte Sippe, de Pandavas und de Kauravas, wo im End in e grausami Schlacht uusartet. Bevors zu de Schlacht chunnt, bifillt de Arjuna (Ardschuna) a sim Wagelenker, em Krischna, zwüschet di baide verfindete Heer zfaare. Wie de Arjuna all sini Verwandte, Lehrer und Fründe im findliche Heer gsiet, will er nüme chämpfe und werft d Waffe ewegg. De Krischna, wo zum Tail scho göttlichi Eere erlangt het, sprecht druf abe de Arjuna aa und fangt en öber de Sii vo Lebe und Tod ufklääre. Die erste sechs Kapitel vo de Bhagavadgita belehret öber rechts Tue und selbstloses Handle (Karma Yoga), di nöchste sechs Kapitel kläret öber Hiigoob und d Gottesliebi uuf (Bhakti Yoga) und die letzte sechs Kapitel gend Uuskunft öber di recht Erchenntnis (Jñana Yoga) und de Krischna offebaart sich em Arjuna as de aini Gott. Im End verlüürt de Arjuna all sini Zwiifel und füegt sich em Schicksal vo de grauehafte Schlacht vo Kurukschetra, wo druf abe folgt.
Röthenbach
vomene Ort in dr Schwiz:
Nadschran
Geografii und Bevölkerig
2012 isch e Maa, dr Murīʻ bin ʻAlī bin ʻIsá al-ʻAsīrī, in dr Stadt wäge Häxerei und Magii zum Dood verurdäilt und köpft worde.
Münster im Elsass
Gschicht
Im Erschte Wältgriäg isch in de Hochvogese un um’s Mischtrtal erum bsunders verbitteret kämpft wore (Col du Linge oder Lingenkopf); Minschter isch zu 85 % am Bode gläge. Oi nooch em Wìderufboi ìsch kei Blietezitt kumme, wiil d Wìrtschaftskrise ìn der Stadt e hooche Zahl vu Arwetslose viregrüefe hat. Aü im Zweite Wältgriäg het d ganz Gegend viil zum liide gha. Am 5. Febber 1945 isch d Stadt vu dr Alliierte iignumme wore un zruck zu Frankrich kumme.
Gengenbach
Gängebach (dt. Gengenbach) isch ä Stadt im Ortenaugrais in Bade-Wirtteberig. Si het Iiwohner (Stand: ).
Gschicht
Gängebach isch zum erschte Mol gnännt worre im Johr 1231. 1366 isch Gängebach Reichsstadt wore. Im Johr 1803 isch d Stadt zum Kurfirschtedum Bade kumme.
Schiff
Wirtschaft
Sit spöötischtens de 1960er Joore stoot d Passaschierschifffaart mee und mee im ene Konkurränzkampf mit em Flugverkeer. Si wird wäge däm us eme räine Transbortmiddel imer mee zum ene vilsytige Verkeersmiddel, bsunders im Berych Erlääbnisräise und Chrüzfaarte.
Eberhard Walde
Läbe un Beruef
Am 16. Dezämber 2011 isch dr Eberhard Walde z Salzwedel im Alter vu 62 Johr an eme Härzinfarkt gstorbe. D Vorsitzende vu Bindnis 90/Di Griene, d Claudia Roth, wu lang mit em Walde in ere Wohngmainschaft bi Bonn zämmegläbt het, het en gwirdigt mit dr Wort:
Linus (Bischof)
Läbe
Au di apokryphe latynische Bschrybige vu dr Dod vu dr Aposchtel Petrus un Paulus wäre felschligerwys em Linus zuegeschribe, stammen aber us em 6. Johrhundert. Dass er s Dekret verhänkt heeb, wu d Frau derno ihri Chepf in dr Chilche mien zuedecke, wird au aazwyflet. Syy Fyyrtig isch dr 23. Säptember, dr Dag vu sym Martyrium noch em Liber Pontificalis. Dr Irenäus het en mit däm Linus idäntifiziert, wu dr Paulus im 2. Brief vum Timotheus nännt. Noch em Liber Pontificalis isch im Vatikan e Linus begrabe wore. Im 7. Johrhundert isch en Inschrift in dr Nechi vum Grab vum Aposchtel Petrus gfunde wore, wu s dr Name Linus dine gha heeb; do het s aber wahrschyns e Fähler bi dr Entzifferig gee.
Auenwald
Verwaltong
Dr Schuldes vo Aoewald ischt dr Karl Ostfalk.
Ueberstorf
Überschtòrf (amtlich Ueberstorf) isch a politischi Gmiin im Seisabezirk im Kanton Fryybùrg, Schwyyz.
Interlaken
Geografi
D Gmeinde Inderlache, Maate un Unterseen si baulech zämmegwachse. D Gmeindsflächi vo Inderlache bsteit us 26,4 % langwirtschaftlecher Flächi, 21,6 % Waud, 45,2 % Sidligsflächi u 6,9 % süschtigi Flächi. D Nachburgmeinde si Matten, Unterseen, Ringgenberg u Bönige.
Religion
59,7 % vo de Ywohner si evangelisch-reformiert, 22,3 % si römisch-katholisch (Stang 2000).
Politik
Bi de Nationauraatswahle 2011 het s das Ergebnis ggää: BDP 16,4 %, CVP 1,9 %, EVP 4,7 %, FDP 11,9 %. GLP 4,8 %, GP 7,8 %, SP 20,6 %, SVP 25,8 %, Suschtigi 6,1 %.
Allgäuerisch
Allgemein
Allgairisch isch an Dialäkt, weeler zum schwäbisch-alemannische Schprochberiich gheert und zimle näh mit em Vorarlbergische und em Liechteschtuinische verwandt und gheert zum Bodeseealemannische. Mit em Vorarlbergische hot’s Allgairisch aber die greescht Ähnlichkoit, wil die siidliche Dtoil vum Allgai no bis ins Johr 1814 mit Vorarlberg veriint gsi isch.
Skorbut
Ursache und Behandlig
Stoffwäggsel-Undersuechige mit Vitamin C, wo mit 14C-markiert isch, zäige, ass dr dääglig Umsatz bim Mensch unabhängig drvo wivil Vitamin C er zue sich nimmt, öbbe 20 mg isch. D Fachinformazion vom Bundesinstitut für Arzneimittel und Medizinbrodukt (BfArM) git für Vitamin C e dääglige Gsamt-Turnover vo öbbe 1 mg/kg Körpergwicht aa. Die Dütschi Gsellschaft für Ernährig empfiilt eme Erwaggsene jeede Daag 100 mg Vitamin C zue sich z nää.
Bolsenheim
Gschìcht
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Bärbel Stolz
Lääbe
D Stolz isch e Doochter vum Schauspiiler un Bienzle-Tatort-Draibuechautoor Martin Schleker. D Stolz isch z Hoegna ufgwagse un het am Kraisgimnasium Riadlenga s Abituur gmacht. Derno het si Schauspiil an dr Hoochschuel fir Film un Fäärnseh Ernst Busch z Berlin gleert. Si het unter anderem z Berlin (1999), z Potsdam (1999), z Hannover (2000), z Krefeld/Mönchengladbach (2000), z Charlsrue (2001) un z Weimar (2002 bis 2003) Theater gspiilt.
Sielenbach
Eiwohner
Dr Ausländeraadoel isch 2011 bei 1,7 % gleäga.
Wahla
Ergebnis vu dr Landdagswahla seit 1986:
S
Gschicht vom Buechschtabe S
S Griechische hät de Luut [ʃ] nöd kännt. S Schin isch als Sigma allerdings trotzdem is griechische Alphabet übernaah worde. D Grieche händ de Luutwert in [s] gänderet, ausserdem händs de Buchstabe um 90 Grad entgege em Uhrzeigersinn dreiht. Mit dr Änderig vo dr Schriibrichtig uf von-links-nach-rechts isch dr Buechschtabe nomal geschpieglet worde und hät so siini hütigi Gschtalt überchoo.
Für de Chliibuechschtabe s sind mehreri Zeiche entwicklet worde: Zum eine s runde s (s) e verchliinerti Version vom Grossbuechschtabe S, zum andere s lange s »ſ«, wo siin Urschprung wahrschiinlich in zügiger Schriibschrift hät. Im Schriftbild isch s lange s im Wort-, Silben- und Stammaaluut und meischtens innerhalb vomene Wort verwendet worde, s runde s vor allem am Endi vomene Wort oder Teilwort (zu de Regle vergliich de Artikel Langs s). Übrigens gits au vom chliine griechische Sigma je ei Variante für d Position Wortaafang und Wortmitti (σ) und Wortendi (ς), und au deet chann di finali Variante sowohl am Wort- als au (wenn au seltener, und nach nöd ganz de gliiche bzw. so klare Regle wie im Düütsche) am Morphem-Endi iitrete. Lueg au Entstehig vom Minuskel-s im Artikel „Langs s“.
Kodierig
Grosses S:
Chliises s:
Roßbrücken
Verwàltung
vun Rossbrigg ìsch. Rossbrigg ghert zem Kommünàlverbànd
Schweizer Fische
Hääring (Clupeidae)
De Maifisch (Alosa alosa L.) lebt entlang a de europäische Chüste und schwümmt zom Laiche groossi Flüss duruuf und isch bis 1930 au im Hochrhii z finde gsii. Er ghört zo de starch bidroote Fisch.
Wiissfisch (Cyprinidae)
De Schootel oder Bliengge (Abramis bjoerkna L.; al.N.) isch e Schwarmfisch, wo Stillgwässer und langsami Flüüsgwässer bis 600 müM mag und sich i pflanzeriiche Uuferzoone uufhaltet. Er werd 35 cm lang.
Groppe (Cottidae)
De Gropp (Cottus gobio L.; al.N.) isch i de ganze Schwiiz bis 1600 müM verbraitet und liebt klaari, suberi und suurstoffrichi Bäch und Flüss wo starch flüüsset und e stainige Grund hend. De Gropp werd 12 cm lang und versteckt sich dör de Tag döre under Stai und werd z Nacht aktiv. As e schlechte Schwümmer lebt er nu i Gwässer miteme chliine Gfäll und wechslet sind Standort nöd gern. Er ghört zu de gschützte Fisch.
Lystal
Geografii
S Lystal litt südlich vo de Walliser Alpe am Fuess vom Monte Rosa-Massiv und verlauf geg Süüde, wo s noch rund 40 Kilometer is Tal vo de Dora Baltea goot. S Lystal isch vo allne Siite vo höche Berge umgee. Päss verbindet s Lystal geg Ooste mit em Valsesia und im Weste mit em Val d’Ayas.
Speicherauszug
Mit Schpoicheruszug bzw. Dump wird in dr Dateverarboitung a Kopie oder an Uszug vo ma Schpoicherinhalt bezoichnet.
ב
Gschicht
S' Beth isch e Konsonant. Er kummt vunra schtilisiert Darschtellung vum Huusgrundriss her (beth = Huus). Usem phönizischen Buechschtabe het sich s griechisch Beta entwicklt. Des isch aber durch d Änderung vun de Schrybrichtung noch rächts usgrichtet worre. Därtrus ischs latinisch B entschtonde.
Impasse des Bœufs (Mülhausen)
wu ’s lììgt
S’ Ocksagassla fàngt àn dr Kriizung vu dr Rue des Bons-Enfants, dr Metzgergàss un dr Gàrwergàss. Sa làuift uff äbba 40 Meeter ìn Rìchtung Nordwäscht.
Daubensand
Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vun Düwesànd ghert zem Owerrhinàlemànnisch.
Berglen
Geografi
Bergle leit en dr gleichnamige Landschaft em Dal vom Buachabach.
Verwaltong
Bergle ghert zua koenere Verwaltongsgmoeschaft.
Merzhausen
Merzhuse isch e südlichi Noochbergmei vu Friburg im Brisgau in Bade-Württeberg un ghört zue dr Verwaltigsgmeinschaft Hexedal.
Ulmiz
Spraach und Tialäkt
Bi de Vouchszelig 2000 hii va de 359 Yywoner 96,7 % Tüütsch aus Hùùptspraach aaggää, 2,5 % Franzöösisch ù 0,8 % anderi Spraache.
Moräne
Arte vu Moräne
Zue dr Wandermoräne ghere:
Rosselange
Geogràfi
Rosselange lijt sìdlich vun Thionville uf re Heche zwìsche 164 un 331 m ìwer em Meeresspiejel.
Gschìcht
Rosselange ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 775 àls Rocheringas.
1971
gstorbe
Datum nit bekannt:
Burgstetten
Verwaltong
Burgstette hot mit dr Stadt Bagene ond dr Gmoede Allmerschbach, Althitte, Aoewald, Aschbe, Kiberg, Oppeweiler ond Weisse a Verwaltongsgmoeschaft vereibart.
Dr Schuldese vo Burgstette ischt d Irmtraud Wiedersatz.
Ruhlingen
Geogràfi
Rulinge lijt ìwer em Sààrdàl in dr Neche vun dr Granz züe Ditschlànd uf re Heche zwìsche 241 un 350 m ìwer em Meeresspiejel.
Henriette Engbersen
Sid ane 2017 brichtet d Engbersen, als Nochfolgerin vom Urs Gredig, als Korespondäntin für s Schwiizer Färnsee us Ängland und us Irland. I dere Zyt isch d Gschicht vom Brexit es grosses politischs Thema, und so het d Engbersen ungwöönlech hüffig öppis vo de britische Insle für d Schwiiz z brichte.
Advent
D Adväntszyt im chilchlige Feschtkaländer
Mit em Advänt fangt in dr katholische un dr evangelische Chilche s nej Chilchejohr aa. Dr erscht Adväntssunntig isch dr viert Sunntig vor em 25. Dezämber, är lyt also zwischen em 27. Novämber un em 3. Dezämber. Wänn dr 24. Dezämber e Sunntig isch, isch er dr 4. Adväntssunntig, dänn duured de Advänt nume drü Wuche – isch dr 24. am e Samschtig, dänn gits vier Wuche und isch drum di längscht Variante vo dr Adväntszyt. D Adväntszyt hert uf am Heilige Oobe mit dr erschte Vesper vu Wynächte.
Pharmacie au Lys
D’ Pharmacie au Lys („Àpateek zur Lìllia“) ìsch a histoorisch Àpateekhüüs àm Roothüüsplàtz z’ Mìlhüüsa. ’S ìsch d’ äältschta-n-Àpateek ìm Frànkrììch.
Bschriiwung
S’ Hüüs ìsch ìm Schtiil vu dr schpeetera Renaissance bàuia worra. S’ Hüüs bschteht üss Kàlkschtai un Sàndschtai. S’ hàt àui Holzelemanta. Ìwwer’m Ardgschooss sìnn zwai Schtäck. S’ làng Sàtteldàch ìsch mìt flàcha Ziagel bdäckt. D’ ìnnera Däcka-n-ìsch mìt Gmalda vu dr zwaita Hälfta vum 17. Joohrhundert ziart. Ìm Ìnnera sìnn àui Meewel vu dr äärschta Hälfta vum 19. Joohrhundert.
Finnische Sprache
Grammatik
D Form -vat in de 3. Person Plural hängt vo de Vokalharmony ab, d. h. wenn s Wort uss Vordervokal bstoht, no isch si -vät statt -vat.
Samuel Arnold (Komponist)
Dr Samuel Arnold (* 10. August 1740 z London; † 12. Oktober 1802 z London) isch en änglische Komponist gsi.
Sölden
Dr hochdytsch Usdruck Sölden bezeichnet:
Liste der Personenbahnhöfe in Baden-Württemberg
D Lischtè vo dè Personèbaanhööf z Baddè-Württèbärg wyst alli Baanhööf un Haltepüngt z Baddè-Württèbärg, wo aktuèll vum Schinnèpersonèfèrnvokeer (SPFV) odder Schinnèpersonènaavokeer (SPNV) bediènt wörrèd. S wörred ußerdèm d Baanhofskategory (wenn dè Baanhof dè DB Station&Service ghört), d Aazaal vo dè Baanschteiggleis, diè zuèghörigi Gmeind, diè aaligèndè Strèggè un d Art vo dè Bedrybsschtell aagää.
Dorothée Reize
Lääbe
D Dorothée Reize isch e Schweschter vu dr Silvia Reize un isch z Baasel ufgwagse. No dr Matura het si vu 1975 bis 1978 an dr Schauspiilakademy Züri Schauspiil gleert un si derno z Berlin bi «Strasberg-Workshop» wyterbildet. Bi dr Eva Krasnay (Baasel), em Armin Appiani (Frankfurt am Main) un dr Barbara Martig-Tüller (Bärn) het si Gsang gleert.
Impasse de l’Horloge (Mülhausen)
Gschìchta
Sallamols ìsch d’ Schtross mìt dr Bàrfüassergàss verbunda gsìì. Villiicht ìsch sa àui mìt’m Waagla vum Müassbrunnergassla verbunda gsìì, wo zem Kloschtergàss fiahrt. Hìtt wìrd àwwer dr Ührahof ìm Norda vu zwai Hiiser (Nr. 4 un 7) gschlossa.
Großerlach
Geografi
Vo dr Gmarkong send 35,6 % Landwirtschaftsfleche, 54,8 % Wald, 9 % Sidlongsfleche ond 0,6 % sonschtiche Fleche.
Gschicht
Großerlich ischt zom erschte Mol gnennt worda em Johr 1441, Böhringsweiler 1251, Trauzenbach 1300.
Todtenweis
Eiwohner
Dr Ausländeraadoel isch 2011 bei 2,9 % gleäga.
Freiburg im Üechtland
D Schtadt isch gliichzitig au de Houptort vom Saanebezirk. D Schtadt ligt am sognannte «Röschtigrabe», also uf de Sprochgränze zwüsche de Welschschwiiz un de Dütschschwiiz. Fryburg het eini vo de gröschte Altschtedt vo de Schwiiz.
Sprooch
D Stadt Fryburg isch hüt mehrheitlich französischsproochig. D Mehrheitsverhältniss zwüsche de Sproochgruppe het sich aber in de Gschicht vo de Stadt meemools gänderet. Wo Frybùrg im Üechtlann anno 1157 va de Zähringer (Stammsitz: Fryburg im Brysgau) a de Spraachgränza gründet cho isch, hets no as usglichnigs Verhäutnis zwüsche de französischi (wäuschi) ù de dütschi (alemannische) Spraachgruppa gä. Di Romanischsproochige sin aber wohl bal in de Mehrheit gsi, un sin es bis in s 14. Joorhundert au blybe. In de Urkunde un Protokoll vo de Stadt isch ab 1360 s Latiinisch vun ere lokale Schrybsprooch abglöst worde. Die Sprooch het uff em Französisch vo Paris basiert, isch aber voll vo Element uss em lokake frankoprovenzalische Dialäkt. Ab em frie 15. Joorhundert isch au s Dütsch als Schrybsprooch uffcho, wo deno mee un mee bruucht worde isch. D Sproochwaal het vo mehrere Faktore abghange: vo de Preferänz un Sproochkenntniss vum Kanzler, vo de Sprooch vum Empfänger un je nooch däm was gschrybe worde isch. Wichtigi Dokumänt sin in alli drüü Sprooche übersetzt worde. In de Missive, Noochrichte aa Usserhalb, isch bsunders vil Wärt uff en eiheitliche Sproochbruuch glait worde. In de Rächnigsbiecher dergege isch di französisch Schrybsprooch bsunders starch vum Frankoprovenzalische un Alemannische beyflusst. In de Rootsprotokoll isch d Mischig uss Französisch, mit frankoprovenzalische Element, Latiin, un Dütsch am uffälligste. So zum Byspil im ene Protokoll vo 1476: ''Uff den 3. tag Julii Scriba a Berna quoad attento le rest et le bestand volumus mit den friheiten und andern und mit den unsern verbieten, daz si in der Waut nit gangen butiner, bis daz man seche, wie der tag usgat''.
Andreas Jung
Partei
De Andreas isch au Mitglid vom Vorschtand vom CDU-Kreisverband Konschtanz un zwar sit em 1995i un sit em 2007 als Vorsitzener. Ausserdem isch er sit em Johr 2001 im Landesvorschtand vo de CDU Bade-Württebärg.
Hindisheim
Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vun Hìndse ghert zem Owerrhinàlemànnisch.
Prozessor
Früener isch dr Begriff „Brozässer“ für e Halbläiter-Tschip, e Baudäil im ene Ghüüs us Blastik mit vergoldete Metallbäinli, wo in e Sockel gsteckt wärde, brucht worde und au für e Logik-Äihäit, wo Date verarbeit. Hützudags het s in vile Brozässer-Tschips meereri sogenannti Brozässerkärn, wo jede vo dene Kärn e Logik-Äihäit daarstellt, wo (witgehend) äigeständig isch. Dr Begriff Brozässer wird hüte im Allgemäine für e Baudäil brucht, wemm mä d Logik-Äihäit, wo d Date verarbeitet, mäint, reedet mä mäistens vom ene Brozässerkärn.
Vallon FR
Vallon (patois [a vaˈlɔ̃]) isch a politischi Gmiin im Broyebezirk im Kanton Fryybùrg, Schwyyz.
Gschicht
Im Gebiet, wo hüt Vallon isch, hei d Röömer e schöns Landhuus bout gha. D Ruiine vo dem sind 1985 uusgrabe worde, und jetz isch do es modärns Römermuseum.
Christoph Riggenbach
Biografii
Dr Christoph Riggenbach het zerst e Stäimetzleer gmacht. In dere Zit het mä Archidektuur nonig akademisch studiert, und er het sich 1832 bis 1834 bim Georg Moller z Darmstadt zum Archidekt lo usbilde. Bim Moller häi in de 1830er Joor e hufe jungi Archidekte us em ganze dütschsproochige Ruum gschafft. Im Summer 1834 isch dr Riggenbach au no an d Berliner Bauakademii gange, het druf e Joor z Münche studiert und het wien e hufe anderi Archidekte und Künstler in deere Zit en Italieräis gmacht. 1837 isch er zrugg uf Baasel.
Martin Elsaesser
Dr Martin Elsaesser (* 28. Mai 1884 z Diibenga, † 5. Auguscht 1957 z Stuegert) ischt a deitscher Archidekt gwäa. Zo seine Hauptwerk gheeret vorschiidene Kircha, Pfarrheiser, Gemeindeheiser ond Markthalla.
Aus seim Leaba
1911 kehrt dr Elsaesser an dui Technischa Hochschuel Stuegert zruck, desmol abr als Assischdent vom Professor Paul Bonatz. Zwoi Johr späder wuud dr Elsaesser selbr Professor an dera Hochschuel. Sei Gebiet isch d middlalderlicha Baukunscht. 1920 wechslet’r – uff Wonsch vom Kölner Oberbirgermoischdr Konrad Adenauer – an d Kunschtgewerbe- ond Handwerkerschuel vo sellra Stadt, wo-nr zom Leitenda Direkdr ernannt wuud. Fenf Johr druff hot’r gnuag vo dera Uffgab ond schlegt da Richard Riemerschmid zo seim Nochfolger vor. Er selbr wechslet jetzt noch Frankfurt am Main, wo-nr vom dortiga Stadtbaurat Ernst May als Leiter vom Frankfurter Hochbauamt eigsetzt wuud. Scho noch kurzer Zeit entstoht dr Spruch:
Wia schliaßlich 1945 dui nazionalsozialischdischa Tyrranei ihr End gfonda hot, kehrt dr Elsässer en sei schwäbischa Hoimet zruck. Sei Hoffnong, deet neie Bauaufträg zo kriaga, erfillet sich abr et. Jetzt erweist sich sei Bekanntschaft mit-em Adolf Abel, ama Schialer vom Paul Bonatz, zo seim Vorteil. Dr sell vormittlet-em a Stell als kommissarischer Professor fir Entwerfa an dr Technischa Hochschuel Mincha. A ordentlicha Professur wuud-em abr vorweigret, weil’r scho s sechzigschde Lebensjohr ibrschridda häb ond somit z alt drfir wär. Dr Schwerpunkt vo seim Schaffa gilt jetzt em Wiideraufbau vo Wohnonga en dr Nochkriagszeit.
Neville Marriner
Lääbe
Vu 1969 bis 1979 isch dr Marriner Dirigänt vum Los Angeles Chamber Orchestra gsii, derno bis 1986 Musikdiräkter vum Minnesota Orchestra. Vu 1983 bis 1989 het er s Radio-Sinfony-Orcheschter vum Siddytsche Rundfunk glaitet. Anne 1984 het d Academy of St. Martin in the Fields unter sym Dirigat d Filmmusik fir Amadeus yygspiilt.
Pik-Sen Lim
D’ Pik-Sen Lim (chinesisch 林碧笙, * 15. September 1944 z Penang, Malaysia) esch e malayisch-chinesischi-britischi Schouspeleri. Si isch im britische Färnsee sit de 1960er Joor ufdräte. Am bekanntiste isch si für iiri Rolle vo dr Su-Lee, ere kommunistische chinesische Studäntin in dr britischi Sitcom-Serii Mind Your Language, wo vo 1977 bis 1979 gloffe isch. Im Färnseefilm Johnny English Reborn het si d Rolle vo dr Killer-Butzfrau gspiilt.
Cornelius (Bischof von Rom)
Läbe
Dr Cornelius het d Hierarchy vu dr Chilche uusböue un het dr Cyprian guet gchännt, wu ne gege d Aagriff vum Novatian unterstitzt ghaa het. E wichtigi Quälle fir dr Stryt mit em Novatian stellt dr Briefwächsel zwisch em Cornelius un em Cyprian dar: in dr Briefsammlig vum Cyprian sin d Brief ep. 49 un ep. 50 vum Cornelius an dr Cyprian grichtet, 8 anderi Brief (ab ep. 44) sin vum Cyprian an dr Cornelius grichtet.
Faschismus
Ideologii
D Faschiste si extrem nationalistisch gsi und hai, wenn si d Herrschaft im Staat hai chönne übernäh, s Militär versterkt und au iigsetzt uf en Art, wo sogar zu sällere Zit hüfig as bsundrigs skrupellos und brutal betrachtet worden isch. D Nation isch im allgemeine vom Kulturelle und Historische här definiert worde, und nid uf em Begriff vo dr Rasse ufbaut gsi, aber vor allem die nationalsozialistische Bewegige si virulänt rassistisch und bsundrigs antisemitisch gsi.
Si hai hüfig e ständischi, kollektivistischi Uffassig vo dr Gsellschaft gha und sich as Elite gseh, wo s Rächt haig, unumschränggt d Volksgmeinschaft neu z organisiere, in welere dr Wärt vom Individuum sehr chlii gsi isch, und sich jede dere Volksgmeinschaft het völlig müesse underwärfe.
Georges Danton
Läbe
Dr Danton isch agäblig e Mitglied von ere Pariser Freimuurerloge gsi. In dr freimuurerische Briefliteratur vom 18. Johrhundert wird er as „Brueder“ bezeichnet.
Wirkig
Siis Schicksal isch dr Gegestand vom Georg Büchner siim Drama Dantons Tod und s Thema vo mehrere Verfilmige (under anderem Danton us em Johr 1983 mit em Gérard Depardieu in dr Hauptrolle).
Elbenschwand
Geografy
Elbeschwand litt im Naturapark Südschwarzwald im Dal vo de Chleine Wyse zwüsche 500 und 1000 Meter über em Meer. D Gmeind gränzt im Norde an Bürchau, im Oste an Fröhnd, im Süde an Zell, im Südweste an Tegernau und im Weste an Raich.