cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ginny Andersen
ìhra Kàrriar
D’ Andersen hàt a Schtudia-n-Àbschluss (MA) vu da Politikwìssaschàfta bschtànda àn dr Ünivärsitet vum Canterbury. Dernoh hàt sa z’ Wellington glabt, un schpeeter ìm Hutt-Tàl ìn dr Region vu Wellington.
Rhetorik
Allgemäins
Mit Hilf vo dr Reed het mä dr Zuehöörer von ere Ussaag welle überzüüge oder iin überreede, öbbis bestimmts z mache. D Rhetorik het as Kunst vo dr Reed d Middel für das gliifertet und as Theorii vo dr Überzüügig analüsiert si die. D Rhetorik het also immer e dobbleti Ufgoob und sott Kunst und Wüsseschaft si.
Bezirk Lothringen
Bezirksbresidänte
Am Spitz vum Bezirks isch e Bezirksbresidänt (Bezirkspräsident, Président du département) gstande:
Kanton Brest-3
Dr Kanton Brest-3 (breton. Kanton Brest-3, frz. Canton de Brest-3) isch e Kanton im Arrondissement Brest im franzesische Département Finistère in dr Region Bretagne.
Thomas Strobl
Barteilaufbahn
As 16-jehrige Schueler het dr Strobl aagfange, si zum erschte Mol bolitisch z engaschiere, wun er zäme mit andere dr Arbeitskreis demokratischer Schüler as Gegegewicht zue dr an syre Schuel seli aktive Jungsozialischte grindet het. 1976 isch er in di Jung Union yydrätten un 1977 au in d CDU.
Stadtviertel
Im Gwärbkwartier a der Aaren under der Altstadt z Bärn het men en bekante eigete Lokaldialäkt gredt, s Mattenänglisch.
Markttische
Bedütig
„Nichts mehr erinnert an das Nahtod-Erlebnis einer gesamten Region. Auch die Kulturschaffenden haben schnell vergessen. Nur die ‚Markttische‘ der Künstlerin Bettina Eichin im Kreuzgang des Basler Münsters erinnern daran“, het dr Philipp Probst 2011 im Infosperber gschriibe. In die gliichi Richdig het d Festreed vo dr Gschichtsbrofässore Regina Wecker bi dr Iiweijig ziilt, wo kritisiert het, ass jung und zuegwandereti Baasler „fast nüt me über d ‚Schwizerhalle‘ wüsse“.
Selbstporträt mit Charlotte Berend und Sektkelch
Yyornig in s chinschtlerisch Wärch
No dr Karakterisierig vum Chunsthischtoriker Alfred Kuhn, wu sy Biografy 1925 noch em Dod vum Corinth vereffetligt ghaa het, het mit dr Bezieig zue dr Charlotte Corinth „eine neue Epoche in des Malers Schaffen“ aagfange un „der schwere Mann, der ungeschlachte Riese ward zum Kinde, der Stier ging zahm und willig an der Leine, die ein junges Mädchen führte.“ Är het si dodermit uf s Porträt Maidli mit Muni, wu wie s Petermannchen uf ire erschte gmainsame Rais gmolt woren isch. Des Bild, wu d Charlotte Berend e starke Muni am Nasering fiert un strychlet, het in dr Berliner Sezession wäge dr Bedytig din bsunderi Ufmerksamkait gfunde: Simbolisch het s di aktuäll Bezieig vu Baar ufzaigt, wu si dr Corinth as zämte Mini vu dr Frau an eme rosane Band am Nasering het umefiere loo.
Kanton Brest-2
Gschicht
D Stadt Brest isch vu 1793 bis 1801 ai Kanton gsii. Anne 1801 isch d Stadt in d Kanton Brest-Ville, Brest-2 un Brest-3 ufdailt wore. Im Johr 1973 isch Brest-Ville in Brest-1 umgnännt wore un derzue sin d Kanton Brest-4, Brest-5, Brest-6 un Brest-7 gschaffe wore, anne 1985 au no dr Kanton Brest-8. Vu 1991 bis 2015 isch d Stadt Brest zäme mit e baar Vorortgmaine in d Kanton Brest-Bellevue, Brest-Cavale-Blanche-Bohars-Guilers, Brest-Centre, Brest-Kerichen, Brest-Lambezellec, Brest-L'Hermitage-Gouesnou, Brest-Plouzané, Brest-Recouvrance, Brest-Saint-Marc un Brest-Saint-Pierre unterdailt gsii. Syt em 22. Merz 2015 git s di fimf Kanton Brest-1, Brest-2, Brest-3, Brest-4 un Brest-5.
Kanton Brest-5
Gschicht
D Stadt Brest isch vu 1793 bis 1801 ai Kanton gsii. Anne 1801 isch d Stadt in d Kanton Brest-Ville, Brest-2 un Brest-3 ufdailt wore. Im Johr 1973 isch Brest-Ville in Brest-1 umgnännt wore un derzue sin d Kanton Brest-4, Brest-5, Brest-6 un Brest-7 gschaffe wore, anne 1985 au no dr Kanton Brest-8. Vu 1991 bis 2015 isch d Stadt Brest zäme mit e baar Vorortgmaine in d Kanton Brest-Bellevue, Brest-Cavale-Blanche-Bohars-Guilers, Brest-Centre, Brest-Kerichen, Brest-Lambezellec, Brest-L'Hermitage-Gouesnou, Brest-Plouzané, Brest-Recouvrance, Brest-Saint-Marc un Brest-Saint-Pierre unterdailt gsii. Syt em 22. Merz 2015 git s di fimf Kanton Brest-1, Brest-2, Brest-3, Brest-4 un Brest-5.
Selbstporträt mit Charlotte Berend und Sektkelch
Bezugnahm uf Rembrandt
Noch em Wyss het aber au dr Rembrandt in syre erschte Version vum Bild vum verlorene Suhn e nit aaglaiti Frau uf sym Schoß dargstellt ghaa: „Neuere Untersuchungen haben festgestellt, dass das Gemälde stark beschnitten ist. Übermalt wurde eine nackte Mandolinenspielerin.“ Sy aaglaiti Frau Saskia, wun er erscht chuurz vorhär ghyrote ghaa het, het er erscht derno uf sym Schoß blatziert ghaa un dodermit „die unverblümte erste Fassung wohl aus familiären Gründen zurückgenommen.“ Doderby gieng s vor allem drum, d Vermischlig vum biblische Motiv vum Diefpunkt vum verlorene Suhn im Bordäll un dr Verhältnis bi s Rembrandts derhaim z vermyde. Är heb also mit syre Korräktur im Rolleporträt as Verlorene Suhn grad des het welle vermyde, was dr Corinth in eme Akt vu dr Sälbschtentbleßig provoziert het. Derwylscht si dr Rembrandt in ere Roll verstande het, wun er sy Person porträtiert un si dodermit s Sälbscht zur „persona der Historie“ macht, wird fir dr „Corinth die Historie zur persona selbst“. Di gmolte Detail dieje au zaige, wie s em Corinth gangen isch: S Wyyglas in dr linke Hand simbolisiert, ass er er Läbe lang Probläm mit dem Alkohol gha het, un d Bruscht in dr Molerhand diei wirke, „als wäre der Liebhaber wieder zum fordernden Säugling geworden.“
Noch em Leistner heb Berlin zur Zyt vum Corinth „als reiche und genusssüchtige Bühne“ s „richtige Ambiente für Corinths vitale Malerei“ bote. Är het s gschafft, syni „spektakulären Werke zwischen fleischigen Frauenleibern und blutigen Schlachthausszenen“ as Antwort z formuliere uf di „laszive Doppeldeutigkeit der Salonerotik der prüden Wilhelminischen Zeit, die in Berlin eher angloamerikanisch, puritanisch asexuell eingestellt ist“.
Nicole Hoffmeister-Kraut
Bolitischi Laufbahn
Im Vorfäld vu dr Landdagswahl z Bade-Wirttebärg 2016 isch d Hoffmeister-Kraut im Juli 2015 erscht im dritte Wahlgang mit 2,8 Brozäntpinkt as CDU-Kandidati fir dr Wahlchrais Balenga nominiert wore. Bi dr Landdagswahl dälber het si s Erschtmandat knapp mit 311 Stimme Vorsprung (0,4 Brozäntpinkt) gegeniber em Kandidat vu Bindnis 90/Di Griene gwunne. Am 10. Mai isch d Hoffmeister-Kraut as iberraschend Wirtschaftsminischteri vum neie Kabinett vum Winfried Kretschmann bekannt gee.
Zsa Zsa Gabor
Ehe
D Zsa Zsa Gabor isch achtmol ghyote gsii:
Perpignan
Scho zur Zit vo de Römer häts östlich vom hütige Perpignan s Oppidum Ruscino gee. Perpignan sälber wird aber erst 927 erstmols urkundlich erwähnt.
Tristan und Isolde
D Handlig
Wo dr Tristan wider dehäim isch, säit men em Köönig Marke, er müessi hüroote, wil er no käi Noochfolger häig und mä schloot em die schööni Isolde vor, under dr Bedingig, ass er kä anderi wurd hüroote. Er säit Jo, wil er aanimmt, ass d Isolde mit dere Hüroot nit wurd iiverstande si.
Emil Mundhaas
Lääbe
Dr Mundhaas het si au fir dr seealemannisch Dialäkt engaschiert. Är isch Mitglid vu dr Muettersproch-Gsellschaft gsii un het anne 1978 d Regionalgruppe „Seealemanne“ grindet un isch au bis 1995 Vorsitzer vun ere gsii. Bim Mundartwettbewärb „Mir sueche die Beschde“ vu dr Badische Zytig, em SWR un dr Muettersproch-Gsellschaft het dr Mundhaas fir s Gedicht „See-Morge“ 2005 dr 2. Bryys in dr Sparte Lyrik gwunne.
Är isch ghyrote gsii mit dr Helga Mundhaas un het mit ere z Allmannsdorf gläbt. Am 21. Merz 2017 het er d Auge fir immer zuegmacht.
Höllentalbahn (Begriffsklärung)
Höllentalbahn chan folgendes bedüte:
Schang Hutter
Lääbe
Vu 1982 bis 1985 het er z Hamburg gläbt un vu 1985 bis 1987 z Berlin. Dodruf isch er ins soledurnisch Hessigkofe zoge. Zäme mit dr Bärner Achitäkt Ueli Schweizer un Walter Hunziker un em Bärner Landschaftsarchitäkt Franz Vogel het er d Uuswytig vum Fridhof Bümpliz gstaltet, wu 1994 fertig woren isch.
Domschule
Middelalter
Bedütendi Domschuele in Frankriich si die vo Orléans, Reims, Notre Dame de Paris, Laon, Tours und Chartres gsi. An iine isch die gäistigi Elite vo de hoochmiddelalterlige Riich usbildet worde. Vo 1179 aa häi d Leerer e Licentia docendi (Leererlaubnis) vom Scholasticus müesse ha, das isch dr Kleriker im Domkapitel gsi, wo für en Underricht verantwortlig gsi isch. Z Frankriich häi die erste freie Leerer d Domschüeler im Fach Filosofii gege Loon underrichdet, so dr Petrus Abaelard, dr ‹Erfinder› vo dr Scholastik, wo mit ere zerst nume dr gordneti Vordraag vo de Mäinige zum ene Thema gmäint gsi isch.
Michael Bassett
vor dr Politik
Ànna 1964 ìsch dr Basset ìm Näiseelànd z’ruckkumma un ìsch Ower-Schtudia-n-Ufsahner worra àn dr Ünivärsitet vun Auckland. D’rwillscht ìsch’r Mìtglìed gsìì vu dr politischa Gruppa „Princes Street Labour“.
ìn Politik
Àls d’ Regiarung un d’ Pàrtäi Mainungsverschìedenhaita ghàà han um d’ wìrtschàftliga Reforma, hàt dr Bassett dr Finànzminìschter Roger Douglas unterschtìtzt, wo dr Hàuiptmàcher vu da Reforma gsìì ìsch. Àn dr Pàrlamantswàhl vu 1990 ìsch d’ Labour Party gschlààga worra; àn dara Wàhl hàt dr Bassett nìt mìtgmàcht un ìsch üs dr Politik z’rucktratta Ar ìsch jedoch politischer Beroter blìewa. Ar hàt unteràndrem dr Don Brash berota wahrend sim Àmtszitt àls Laiter vu dr National Party, vu 2003 bis 2006.
noh dr Politik
Noh sim Rucktrìtt üs dr Politik hàt dr Bassett sina àkàdemischa Kàrriar witterschtgmàcht. Ar hàt mehrera Biacher gschrìewa um d’ politischa Gschìcht vum Näiseelànd. Ar hàt àui Àrtikel gschrìewa fìrs Dictionary of New Zealand Biography un fìrs britischa Dictionary of National Biography. Wahrend zwai Joora hàt’r gschàfft mìt’m Expo-Team vum Näiseelànd fìr d’ Waltüssschtällung vu 1992 z’ Sevilla. Zwìscha 1992 un 1996 ìsch’r üssätzender Profasser fìr Gschìcht gsìì àn dr Ünivärsitet vum Wäscht-Ontario ìm Kànàdà. Züadam hàt’r glahrt àn dr Medizinischa Schüal vu dr Ünivärsitet vun Auckland vu 1997 bis 2000, un ìsch Fulbright-Profasser vu näiseelandischa Schtudia gsìì àn dr Ünivärsitet Georgetown z’ Washington, D.C..
Landgrafschaft Klettgau
Namensbildung
Ob mò jetzt Kleggau odder Klettgau schriibè sött, dõdrübber hèn sich langi Zit diè schwarzèbärgischè Beamtè gschtrittè: mò hèt sich für d Version Klettgau entschiddè. D Bevölkerig, wo hochalemannischi Mundart schwätzè duèt, hèt irè Gau abber witterhy bis hüt (Stand: Februar 2020) als Chleggau (im weschtlichè Deil un Jeschtettèmer Zipfel) bzw. als Chläggi i dè öschtlichè Hälfti im Kanton Schaffuusè benamst.
Lischtè vo dè Hèrrscher un Grõfè im Chlèggau un iri Rächtsnõchfolger
Vom Zitruum 1067-1200 sin keini Grõfè mee bekannt; dè Chlèggau isch als Herzogdum Schwõbè Deil vum Heiligè Römischè Rych, Hèrrscher sin dõdemit d Herzöög, reschpektyv d Könnig odder Kaiser: Um s Johr 1200 ummè fangt diè großi Zit vum Freihèrr vo Chränkingè aa, èrschtmòls erwäänt 1202, wo als Gründer vo dè Stadt Dǜèngè gältèd, un dè aalte Durm, s hütige Dǜèngèmer Schloß, baut hèn. D Grõfè vo Küssèbärg, d Bauhèrrè vo dè Küssaburg, hèn diè Kaiserlosi Zit uusgnutzt, um dè Chlèggau z behèrrschè, hèn sich abber am Ènd wèg Chlynigkeitè uffgribbè. Dènõch sin d Habsburger Rychsvögt vum Chlèggau gsi; Könnig Rudolf I. un sin Vorgänger gältèd als Gründer, reschpektyv als Erbauer vo dè Stadt Waldshuèt; Rudolf hèt 1288 au d Wyyßèburg gschliffè, un s Interregnum zu nèm Ènd brocht. Iri Landgrõfè sin gsi:
Lexicon istoric retic
Me het füre Inhalt vom Lexikon die nöi bündnerromanische Tachsprooch Rumantsch Grischun gwählt und nid öppis vo de regionale Dialäkt vom Bündnerromanische. D Lia Rumantscha hilft bi der sproochliche Arbet vo dr Redakzioon.
Disputation
D Disputazioon (dütsch Verdäidigung) isch e wüsseschaftligs Stritgsprööch, und isch äini vo de Brüefigsforme, wo mä muess bestoo, zum en akademische Graad z bechoo. Z Ööstriich säit män ere Defensio.
Gschicht
D Bezäichnig Disputazioon chunnt us vom latiinische disputatio und quaestio disputata (Quaestio) und em middelhoochdütsche disputazie. Mit ere Disputazioon isch im akademische Zämmehang en öffentlige Wortkampf vo Gleerte über e feststehends Thema gmäint gsi – aso en Art „Podiumsdiskussioon“.
Im Spootmiddelalter het mä d Disputazioon au pflägt, zum d Gschickthäit vo de Schüeler und Studänte bim Reede z fördere. Dr Christian Wilhelm Kindleben het aber scho 1781 drvo greedet, ass d Disputationes immer sältener wurde. Z Dütschland si Disputazioone vor em Zwäite Wältchrieg nume no an de theologische, filosofische und juristische Fakultääte üüblig gsi und sust mäistens dur s Kolloquium oder s Rigorosum ersetzt worde.
Bernshausen (Seeburg)
Gschiacht
Schbedestens sider em Afang vum 15. Johrhundert het Bärnshüse zum Amt Gieboldehüse ghert. Ab 1885 denno zum Landkreis Duderstadt. Siter em 1. Jänner 1973 isch Bärnshüse ä Ortsdeil vu de Gmein Seeburg. Seeburg sälber ghert zu de Samtgmein Radolfshüse im Landkeis Gettinge.
Ehemaligi Kinigspfalz (Curtis)
Zu de Pfalz hän noch meh Sidligsbereiche und Handwergsplätz ghert. Bis zum Johr 1996 sin Räscht vu große Holzpfoschdehiser, källerartige Groabehiser, eifache Vorratsgroabe un e üs Stei gmürte Brunne freiglegt wore. Wahrschins isch um dr Hof e Grabe gange. Uffm Hof het mer oi Sache üs Keramik, Metall, Knoche, Stei un aldi Pflanzeräscht üsdolbe. Wäge däm nimmt mer a, as s Handwärg domols mit ganz Thüringe un Nordhesse ghandlet het.
Kanton Moëlan-sur-Mer
Dr Kanton Moëlan-sur-Mer (breton. Kanton Molan, frz. Canton de Moëlan-sur-Mer) isch e Kanton im Arrondissement Quimper im franzesische Département Finistère in dr Region Bretagne. Hauptort vum Kanton isch Moëlan-sur-Mer.
Tabea Zimmermann
D Tabea Zimmermann (* 8. Oktober 1966 z Lohr) isch e dytschi Bratschischti un Hochschuellehreri.
Klosterschule
Chloosterschuele (Scholae monasticae, claustrales) si Bildigsiirichdige gsi, wo mit Chlööster verbunde gsi si und wo Ordenslüt underrichtet häi.
Middelalter
Die erste Chloosterschuele si im 6. Joorhundert entstande zum Ordenspriester uszbilde. Spööter si au Laie ufgnoo worde.
Dr Underricht
Dr Underricht het as Leerstoff die siibe freie Künst umfasst und as theologische Leerkursus s Biiblestudium und die chirchlige Ornige und Reegle. Die siebe freie Künst häi us em Trivium (Grammatik, Rhetorik und Dialektik) bestande und us em Quadrivium (Muusig, Arithmetik, Geometrii und Astronomii).
Bären
was si sind, wie si lääben und wie me se bi de Mönschen aluegt
D Familie het acht Aarte. Me könnt gwüssi scho lang uusgstorbeni Aarte, so wie der Höölebäär, wo me vonnem i Höölinen au i dr Schwiiz Räschte gfunde het.
S menschelet
Wettbewäärb
Uusgweelt woore sin di bremierte Täxt vun ere fimfchepfige Jury, wu d Friedel Scheer-Nahor, d Inge Tenz un dr Klaus Poppen vu dr Muettersproch-Gsellschaft, d Regina Keller vum SWR un dr Wulf Rüskamp vu dr Badische Zytig derzue ghert hän. D Bryysverleiig isch derno am 10. Juni 2010 im Funkhuus vum SWR z Fryyburg gsii.
Heinrich VI. (HRR)
Leaba
1093 isch em Heinrich dr englische Kenig Richard I. ind Hend gfalla. Weils aber verboda war Kreizfahrer eizumsperra, isch dr Heinrich defir vom Babscht exkommuniziert wora. Mit seiner Auslöse von mehr als hondertfuchtskdausend Mark hader earscht a Fürschdaoposition zerschlae- und dann sogar a weidra milidärischa Aktion gega dia Normanna in Sizilien finanziera kenna. Elhondertfemfanoizg hadders no braucht Sizilien eizomnemma.
Nach seim Doad hats schtaufische Reich mehrere Griasa durchmacha miasa. In Daitschland hand seine Bardeigänger sein jängra Bruader Philipp von Schwauba zum Kenig gwält, während seine welfische Feinde der jängra Sohn vom Heinrich dem Lewe, Oddo IV. von Braunschweig, zom daischa Kenig gwält hand.
Simone Schneider
Wäärch
Derzue het si Gediicht un Gschiichte in verschiidene Anthologie vereffetligt.
Inge Tenz
Lääbe
Bim Dialäktwettbewärb Lohrer Murre isch si anne 2014 mit em Gedicht „Abspeichere“ uf dr zweet Blatz in dr Kategory Lyrik chuu.
Al-Ghazali
Dr Abū Hāmid Muhammad ibn Muhammad al-Ghazālī (latiinisch Algazel; * 1058 z Tūs bi Maschhad; † 19. Dezämber 1111 ) isch e persische islamische Theoloog, Filosoof und Müstiker gsi.
Wärk
Sufismus
Filosofii Recht (Fiqh)
Logik
Jungi Mundart (1997)
Jungi Mundart isch dr Titel vun eme Dialäktwettbewäärb gsii, wu 1997/98 vu dr Muettersproch-Gsellschaft veraastaltet wooren isch. Parallel derzue het s au ne ähnlige Wettbewärb vum elsässische Partnerverain „Heimetsproch un Tradition“ gee.
Wettbewäärb
Di bremierte Gedicht, aber au Gedicht vu allne andere Dailnämer*ne, sin abdruckt wore in dr Verainsyzytschrift Alemannisch dunkt üs guet.
Peter Hauk
Anderi Ämter
Bis Ändi 2007 isch dr Peter Hauk Mitglid im Verwaltigsrot vu dr Landwirtschaftlige Räntebank gsii. Är isch Vorsitzer vum Stiftigsrot vu dr Landesbank Bade-Wirttebärg, Mitglid vum Ufsichtsrot vu dr Bade-Wirttebärgische Bank un Mitglid vum Byrot vu dr L-Bank.
Heinrich IV. (HRR)
Leaba
Zeidgleich dazua ischs auno zuarer Ausanandersezung zwischa iam und am Babscht Gregor VII. komma. Im wesendlicha ischs bei deam Schtreit ums Verhälnis von geischtliger ond weltlicher Macht ganga. Die Forderonga vom Babschd send fir dr Heinrich aner regelrechta „Sprengung seines Staatsaufbaus“ gleichkomma, was dr Schtreit hat eskaliera lassa. Dr Schtreit hat schliaßlich in dr Exkommunikation vom Salier 1076 gipflt. Um d Suveränitäd zruckzumerlanga haddr sich draufno nach Canossa begeaba, woer im Wender 1077 im Biasergwand drei Däg im Schneau auskarrt isch, bis dr Babscht ihm zwonganermaße vergeaba hat. Dia verbliabane Rebella um dr Gegakenig Rudolf von Schwauba (1077–1080) hatter draufno entscheidnt schlae kenne. Dr von de Rebella gwählte Nauchfolger Hermann von Salm (1081–1088) isch ohne an greasra Einfluss blieba.
Nachm Siag iber de Rudolf von Schwauba ischer mit seim Heer gegen dr Babschd, der ihn vor seim Siag iber de Rudolf von Schwauba nomml exkommuniziert khet hat, zoga. Nach dr Einahme von Rom ischer von frisch inthronisierda Clemens III. zum Kaiser grönt wora, während sei Gegnr Gregor VII. in dr Englsburg feschdgsessa isch.
Anita Vogel
Lääbe
Privat het si si scho frie mit Aschtrology, Aschtronomy un Filosofy bscheftigt. Bi dr Aschtrology inträssiert si si vor allem fir antike Stärnemärli un Zämehäng mit dr Mythology. Mit Mitti 40 het si aagfange iri Gedanke dezue ufzschrybe. Anne 1998 isch ire Buech „Zu den Quellen Sibyllas“ in dr Esoterik-Zylede vum Minchner Knaur-Verlag uusechuu. Drei Johr speter, 2001, het si im Fryburger Schillinger-Verlag s Buech „Der magische Nordschwarzwald“ uusebrocht.
Michèle Lutz
D’ Michèle Lutz (* 15. Nowamber 1958 z’ Mìlhüüsa ìm Owerelsàss) ìsch a frànzeescha Politikera vu dr Pàrtäi Les Républicains. Zitter’m 3. Nowamber 2017 ìsch sa d’ Bìrgermaischtera vu Mìlhüüsa.
Jugend un berüaflicha Kàrriar
D’ Michèle Lutz ìsch ànna 1958 uf d’ Walt kumma. Sa ìsch d’ Tochter vu’ma Schlosser un vun’ra zwaischprachiga Sekretärin. Sa ìsch z’ Lütterbàch ufgwàcksa. Ìhra baida Ältra schtàmma vu Lütterbàch.
ìn Politik
Dr Rottner hàt sìe gsanda àls Vertrattera vu Mìlhüüsa àm Büro vum Agglomérationsrot vu dr M2A. Dr Rottner ìsch üss dam Büro üssgschàlta worra gsìì vun’ra Gruppa vu Bìrgermaischter vu klaina nochberliga Gmainda.
d’ Ehrunga, wo sa bikumma hàt
D’ Michèle Lutz ìsch ànna 2012 àls Rittera vum Nàzionàla Verdianschtorda ärnännt worra. Àm 14. Juli 2019 ìsch sa Rittera vu dr Ehralegion ärnännt worra.
Essay
D Essei ghööre au zu de schurnalistische Daarstelligsforme. Äänligi Teggstarte, wo mä mänggisch au sünonüüm mit Essei verwändet, si Causerie, Glosse, Kolumne, Drakdaat, Ufsatz und dr schurnalistischi Kommentar und dr Läitardikel.
Stausee Bouzey
dr Uffbàui
S’ Schtàuiwark hàt ma vu 1879 bis 1882 bàuia. S’ Wark ìsch z’äärscht üss Sàndschtai gsìì. ’S ìsch àwer nìt gnüa tiaf gsìì bis zum Fälsaschtai, wo dr Schtrüktür hatt känna unterschtìtza. ’S ìsch a Gwìchtschtàuimüür üss Müürawark gsìì. Ìn dara Zitt hàt ma noch nìt d’ ärforderliga Käntnisvermeega ghàà um d’ Schtàtik vu da Schtìtzmüüra. Noh da hittiga Wartmààsschtaab hàt ma dia Müüra falsch grachent un s’ Wark züa schlànk bàuia. Àn dr Wàssersitta hàt ma a zwai Mäter dìcka Schìcht züagfiagt, fìr d’ Müüra abdìchta. Dàs hàt nìt funkzionniart, wial ’s ìsch noch Wàsser gsìì, wo unter dr Müüra a Ufftribskràft üssiawt hàt.
Beschriiwung vum hittiga Schtàuiwark
S’ Schtàuiwark ìsch a Gwìcht-Schtàuimüüra, wo 525 Meter làng un 20 Meter hoch ìsch. As befìndet sìch ìwer a Schìcht vu buntgmìschta Sàndschtai üss em Triàs, noh-n-’ra Bàuigrundschtudia vu 1875. D’ Wàsseràssàmlung vu 7 Kubik-Megamäter ìsch versorga dur a Rìnna, wo 42 km làng ìsch. Dia Rìnna äntnìmmt Wàsser vu dr Mosel z’ Saint-Étienne-lès-Remiremont un kurwt zwìscha viar Taler dur Àblàuifbeega üss Guss. D’ Wàsseràssàmlung unterschtìtzt dr Vogesa-Kànàl (dr ehamààliga „Canal de l'Est“), womìt sa verbunda ìsch dur a Versorgungsrìnna.
Georg Franz Albiez
Lääbe
Dr Georg Albiez isch ghyrote mit dr Ingeborg Albiez, wu vu Ewwerschopfe stammt. Si hän zäme zwai Chinder.
Wendrsonn
Wendrsonn isch a Band aus em Lendle, wo frei noch em Moddo Mir können fei auch Hochdeutsch, wellad aber net! ihre schwäbische Musig mached. Egal, ob se als Hauptakteur oder als Vorprogramm vom Joe Cocker oder Roger Hodgeson auftreted, s isch älleweil fier guate Laune gsorgt. Ma ka scho sage, dass se em Moment oine vo de bedeidenschte schwäbische Bands send.
Helmut Heizmann
Lääbe
Dr Heizmann het no dr Schuel Moler gleert un dr Maischter gmacht. Vu 1972 bis 1987 het er im aigene Bedriib gschafft. Bis im Merz 2001 het er an dr Fachhochschuel Offeburg gschafft un isch im April in vorzogene Ruestand gange.
Derzue singt er in eme Mannechor, spiilt Alphorn in verschidene Formatione un isch Mitglid im Chinschterlverain ARTist Gengenbach e. V.
Dominique Gisin
Läbe
Über FIS-Ränne und de Europacup het sich d Gisin wieder i de Schwiizer Weltcupkader zruggkämpft. Am 19. Dezämber 2006 isch sie z Val-d’Isère bi de vierte Weltcupabfahrt vo irere Karriere überraschend uf de nünti Platz gfahre. Die Leistig het sie en Tag spöter a glycher Stell mit de glyche Platzierig bestätigt. Am 13. Jänner 2007 het sie mit em zweite Platz i dr Abfahrt vo Altenmarkt-Zauchensee iri ersti Podestplatzierig erreicht. Bi de Wältmeisterschaftsabfahrt z Åre am 11. Februar 2007 het sie de füfti Platz beleit.
Christina Bauer
Sunschtigs
D’ Christina Bauer hàt a DUT-Schtudia-n-Àbschluss vu dr Kàuifmànnlehr bschtànda. Sa reedet fliassend frànzeesch, norwegisch, anglisch un itàlianisch.
Orbe (Fluss)
D Orbe – früener het men ere uf Düütsch Orbach gseit – isch e Fluss vo Frankrych und vo der Schwiiz.
D Kwelle vo der Orbe isch bim Dorf Les Rousses uf der Hööchi vo öpe 1100 Meter über Meer. Nach zwöi Kilmeter chunt si in See Lac des Roussesund lauft denn dur s Hochtaal Vallée de Joux. Öpen acht Kilometer nach der Kwelle isch si a der Landesgränze und lauft i d Schwiiz abe, wo si i der Gmeind Le Chenit im Bezirk Jura-Nord vaudois gly in See Lac de Joux mündet. Im Nordoschte vo däm goot si dur en schmaali Landbrugg in chly See Lac Brenet, und a däm See gseht me jetz aber kein Abfluss vo der Orbe me. Das chunt drvo, dass ales Wasser im durlöcherete Karschtbode under em See versikeret.
Andrea Tagwerker
D Andrea Tagwerker (* 23. Oktober 1970 z Bludaz) isch e ehmoligii eschtrychischi Rännschlittleri un vierfachi Olympioniki (1988, 1992, 1994, 1998).
Nelly Sauter
D Sauter isch am 7. Juli 2021 mit 61 Joor no chuurzer Chranket in irem letschte Woonoort Spräitebach gstoorbe.
Pfadfinder
Em zwoida Weldkrieag send au elle Pfadfenderverbend en denne Lender verboda worda, wo Deitschland besetzt ghet hot.
Weblink
Deitschland Liechtestoi Öschterreich Schweiz
Walther Büsser
Läbe
De Walther Büsser isch z St. Galle uf d Wält cho und häd au det gläbt. 1939–1944 isch er ad Kunstgwärbschuel z St. Galle. Nachane hät er vier Jaar a de École à Grand Chaumière z Paris gstudiert.
Maultasche
Macha
D Füllung isch a Mass aus Brät odr Hackfloisch ond alde Weckle (ähnle wia fir Floischküachle) mid Bolla ond Schpinat. Macha ka mr se auf vrschiedene Arda, zom Beischpil en ara Floischbrüh hoiss macha odr en Schdroifa schneida ond aaröschte, wahlweis no a Ei driber. Maultasche send ois vo de schwäbische Nationalgrichd. Manche deant da Grombirasalat mit en d' Brüh nei, andere lehnet des strikt ab ond esseset z'erscht Brüh weg ond erscht dann da Salat dazua. Aber des ka jeder halta wie er will. Wenn mer hot, dann gheert au no an grüner Salad oder Ackersalat drzua.
Armin Diem
Si Leabo
Ar ischt am 1. Mai 1903 als jüngschts vo drize Gobo-n-im Schöfle z'Dorobiro-n-i dr Haslstudo-n-uft Wealt ko. Sin Vattr Mathäus Diem ischt an Mexar und Veah-Händlar gsi. Füfe vo sina Gschwüschtriga siand scho als Gobo gschtorbo. Mit achze Johr heat dar Armin sine erschto Gedichtle gschriobo. Wo-nar d'Realschuol fürtig ghio heat, heat ar inar Seago zum schaffa-n-agfango. Bruofle ischt ar denn Förschtar gsi, des mirkt ma-n-ou i sina Gedichtr. Ussr mit Dorobiro heat ar se abr ou dem hiosigo Dialekt und sina bsundriga (orthographischa) Merkmol gwidmat.
Si Weark
A klenne Koschtprob ka ma do abarlado.
Axel Mayer
Lääbe
E baar Johr lang het er z Riegel gläbt, mittlerwyli wohnt er mit syre Partneri z Ändinge.
Déborah Ortschitt
D’ Déborah Ortschitt (* 10. Juni 1987 z’ Mìlhüüsa, Owerelsàss) ìsch a frànzeescha Volleybàllschpìelera, wo zitter 2017 àls Libero ìm Verain Volero Le Cannet schpìelt. Züadam hàt sa mehr às 140 Mol ìn dr frànzeescha Nàzionàlmànnschàft gschpìelt.
Felsenmühle (Ehrenkirchen)
D Felsemiili z Gietighofe im Landchrais Brysgau-Hochschwarzwald isch aini vu dr letschte private Wassermiiline an dr Meelin lang gsii.
Luzerner und Unterwaldner Voralpen (SOIUSA)
Gränze
Si gränze no SOIUSA:
Luzerner Voralpen
D Lozärner Voralpe sin dr Dail vu dr Voraple im Kanton Lozärn mit chlaine Aadail in dr Kanten Obwalde un Nidwaudä.
Freiburger Puppenbühne
D Friburger Buppebihni (dt. Freiburger Puppenbühne) isch e Buppethater, wu mer vor allem z Bade-Wirtteberg kennt un wu regelmäßig z Friburg Uffierunge het un Tournee macht im ganze ditschsprochige Ruum un im Elsass. S Figuretheater isch anne 1987 vum Johannes un dr Karin Minuth grindet wore. S richtet si vor allem an jungi Zueschauer im Kinderschuel- un Grundschuelalter. Fir Erwachseni het s aber au mit de Bearbeitung vum „Faust“ vum Goethe au ne Buppespil im Programm. Sitt 2017 tritt de David Minuth, de Suhn vu de Karin un em Johannes Minuth, unter em Name „Freiburger Puppenbühne“ as selbschtständige freischaffende Buppespiler uf.
Kinschtlerisch Schaffe
S Handbuppespil vu de Friburger Buppebihni findet in eme traditionelle Guckkaschte statt un het Iifliss vu de Kaschperlispiler Walter Büttner, Max Jacob un Friedrich Arndt. Im Mittelpunkt stoht di luschtig Figur vum Kaschperli. D Gschicht vu dere Figur isch au s Thema vu de Dokterarwet vum Johannes Minuth. D Grundlage vum Spil mit de Handfigure hetde Johannes Minuth vum Peter un de Benita Steinmann glehrt, d Karin Minuth isch uusbildeteti Buppespiltherapeuti. Si duet d Buppe, d Koschtim un d Requisite un au d Bihnebilder sälber entwärfe un mache. Mir em Bihne- un Figurebau duet si au de David Minuth in ere eigene Werktstatt bschäftige, wu Lehrer fir Kunschtgschicht un Werke isch un au ne Architekturstudium mit Bachelor un Master of Arts absolviert het. Ußer de Uffierunge git s Kirs, Regiearbete, Publikatione un Buppetheaterdäg.
Berner Voralpen
Ufdailig
D Bärner Voralpe wäre no SOIUSA in drei Supergruppe un 12 Bärggruppe ufdailt:
Engel
D Ängelslehr
Im wytere wärde Ängle i der Bibel mängisch ou als Chind Gottes oder Gottessöhn bezeichnet. Das isch vo däm här speziell wil der Begriff Chind Gottes später de ou für die Gleubige bruucht wird.
Ängle als Botschafter
D Ängle wo zäme mit Gott der Abraham bsueche u aschliessend nach Sodom u Gomorra gö u dert für d Rettig vom Lot sorge, chöme ersch i de Kapitle 17-19 vor.
Ou im Neue Teschtamänt isch d Houptufgab vo de Ängle Botschafte z übermittle. D Maria chunnt dür ne Ängel d Mitteilig über das si es Chind wird übercho. U der Josef, ihre Maa, wird mehrfach vo Ängle bsuecht. De Hirte uf em Fäld begägne Ängle wo ne verzelle das Jesus uf d Wält cho isch z Bethlehem.
Ängel im Alltag u i der Kunscht
I der Kunscht wärde Ängle fasch immer gflüglet dargstellt. Die modernere Ängle hei meischtens keiner Chleider anne. Hüffig sy si im Alter vo Chind aber das isch nid usschliesslech so.
Comer Voralpen (SOIUSA)
Ufdailig
No SOIUSA wird d Region in 3 Supergruppe un 9 Gruppe ufdailt:
Hartmann von Aue
Stand, Bildig und Härkumft
Vom Hartmann kennt mä weder si Härkumft sicher, no won er gschafft het. Er het in ere middelhoochdütsche Litratuursprooch gschriibe, wo starki Dialäktäigehäite mögligst vermiide het, so dass sich sini Wärk überregional häi chönne verbräite. Sini Riim wiise aber uf druf aane, ass er us em alemannische Ruum cho isch. Doodrzue basst d Beschriibig vom Hartmann as von der Swâben lande bim Heinrich vom Düürlin (Crône, V. 2353). Mä cha also aanee ass er us em Herzoogdum Schwoobe gstammt het.
D Lieder
D Litratuurhistoriker, wo im Hartmann as Lüriker lang nüt bsundrigs gsee häi, bewärte sini Minnelieder öbbe sit de 1960er Joor immer positiver. Im Geegesatz zu deene häi si de Chrüzlieder scho immer e hooche literarische Wärt gee.
S Klagebüechli
As ersts verzelends Wärk vom Hartmann gilt S Klagebüechli, wo men em au nume D Klag oder S Büechli gsäit. Wie d Romään isch s Klagebüechli in vierhebige Baarriim gschriibe. Es umfasst 1914 Värs und isch wie dr Erec nume im Ambraser Heldebuech überliiferet (um 1510). Es isch en allegorischs Stritgsprööch, wo in dr Form von ere gleerte Disputazioon verfasst isch. Reede mitenand düen s herze as gäistigs Zentrum und dr lîp as dr körperlig-sinnlig Däil vom Mensch. S Thema isch dr Sinn vo dr hooche Minne und wie sich e Maa richdig muess verhalte, wenn er um e Frau wirbt.
Bildrezepzioon
Um 1400 si no mee Wandbilder mit exemplarische Helde us dr hööfische Dichdig in dr Burg Runkelstäi bi Booze im Südtirol entstande. Dört bilde dr Iwein, dr Parzival und dr Gawein e Trias vo de beste und vorbildligste Ridder. Dr Iwein und d Laudine und nääbene d Lunete chömme as äins vo de exemplarische Bäärli uf em sogenannte Malteserdeppig vor, wo um 1320/1330 entstande isch und hüte im Augustinermuseum z Freiburg im Brisgau ufghänkt isch. In de Medallion vom Deppig si 'Minnesklave' daargstellt – Manne, wo in d Abhängigkäit von ere Frau groote si. Näben em Iwein si daas dr Samson, dr Aristoteles und dr Vergil. Noch ere nöijere Undersuechig isch dr Erec-Stoff au s Thema von ere blastische Daarstellig uf em Krakauer Chroonechrüz.
La Procure
Gschìcht
Vu 2004 bis 2008 ìsch d’ Büachhàndelskätta Tail vu dr Grupp La Vie-Le Monde gsìì, nohdam àss dia Grupp d’ Publications de la Vie Catholique ìwwernumma hàt. Ànna 2009 hàt d’ Grupp La Vie-Le Monde sina Ààtaila ìn verschìedena Ààleeger verkàuift. Dr Hàuipttailenhàwer ìsch jetz d’ Gsällschàft Médias-Participations, wo-n-a Schpärrminoriteet hàt.
Ààlàss vu dr Hundertjoohrsfiir vu dr Pàriiser Büachhàndlung vu dr Rue Mézières, hàt La Procure a Büach veräffentligt, wo 100 wìchtiga Wark vu dr krìschtliga Literàtür sàmmelt. Ìn dam Büach fìndet ma-n-a Üsswàhl vu 100 Biacher vu dr 20. Joohrhundert.
Glarner Alpen im weiteren Sinne (SOIUSA)
D Gebirgsgruppe goht iber d Schwyzer Kanteen Glaris, Üri, Graubünde un Sanggalle. Dr hegscht Bärg isch dr Tödi mit
Nina Betschart
D Nina Betschart (* 14. Oktober 1995 z Stäihuuse ZG) isch e Schwyzer Volleyball- un Beachvolleyballspiileri.
Benedikt V.
Dr Benedikt V. (* z Rom; † 4. Juli 965 oder 966 z Hamburg) isch vum 22. Mai bis zum 23. Juni 964 Papscht vu dr kadolische Chilche gsii.
Norbert Zoller
Dr Norbert Zoller (* 1950 z Raschti-Ottersdorf) isch e dytsche Lehrer un Liedermacher.
Lääbe
Dr Zoller het bim Dialäktwettbewärb vum „Arbeitskreis Heimatpflege“ im Regierigsbresidium Charlsue, wu syter 2011 „Gnitze Griffel“ haißt, scho ne baar Mol Bryys gwunne mit sälber gschribene Lieder.
Schwyzer Voralpen
Di wichtigschte Gipfel
No SOIUSA lige die Bärg in dr Schwyzer Voralpe:
Staatliche Hochschule für Gestaltung Karlsruhe
Abschluss
An dr HfG Charlsrue wäre kaini Bachelor-/Master-Studiegäng aabote, wel ab em erschte Semeschter s Projäktstudium mit Inhalt, wu nit chenne modularisiert wäre, praktiziert wird. Si vergit no dr international anerkännte Diplom- bzw. Magischterabschluss. Noch em Magischterabschluss isch derzue au d Promotion (Dr. phil.) uf em Biet vu dr Chunschtwisseschaft, dr Medietheory un dr Filosofy megli. Di international Bologna-Kompatibilitet vu dr HfG-Abschliss isch gwährlaischtet. Anne 2008 het dr Wisseschaftsrot in sym Evaluationsguetachte dr HfG Charlsrue e „uuszaichnet Uusbildigskonzäpt“ bschynigt.
Guy Herbulot
si Laawa
Dr Guy Herbulot ìsch ànna 1925 z’ Saint-Menges, bi Sedan, uf d’ Walt kumma. Àm Seminàr vu Reims hàt’r d’ Filosofii un d’ kàtholischa Gotteslehr gschtudiart – z’äärscht àm Klaina Seminàr, un dernoo àb 1944 àm Groossa Seminàr. Wo-n-’r 25 Joora àlt gsìì ìsch, ìsch’r àm 29. Juni 1950 àls Priaschter gwäijt worra, ìm Mìnschter vu Reims, fìr dr Arzbìschtumm vu Reims.
Arche Noah
Neus Testamänt
Im Neue Teschtamänt wird d Arche u d Sintfluet 4 mal erwähnt. Zum erschte mal im. A dere Stell steit der Noah u d Arche nid im Vordergrund sondern ds Verhalte vo de Lüt vo denn, wo eifach ihres läbe gläbt hei. Die Stell wird ou im erwähnt.
Marie Jaëll
Lääbe
D Marie Jaëll isch z Steinseltz (Département Bas-Rhin) uf d Wält chuu. Si het Klavier zerscht bim Franz Hamma z Stuegert studiert, voreb dr Henri Herz iri ussegweendlig Begabig uusgmacht un si ab 1857 z Paris privat unterrichtet het. 1862 het er si in sy Klavierklass am Consérvatoire de Paris ufgnuu, wu si nume vier Monet speter mit em Premier Prix de piano uuszaichnet woren isch. No irem erfolgryche Debüt 1855 het si ne baar Johr lang Kunzärt gee, zerscht in dr nechere Gegnig, im Elsass, z Siddytschland un in dr Schwyz.
COVID-19-Pandemie
wo s agfange het
Am 31. Dezämber 2019 het China dr WHO gseit, me heig z Wuhan es paar Fäll von ere schwääre Lungenenzündig, wo me nid wüssi, vo welem Chranketserreger si chöm. Am 7. Jänner het me z China bin es paar Paziänte das nöie Koronavirus idäntifiziert, wo a deren Epidemy tschuld isch. No es Wyli het me z China wenig gmacht zum wyteri Asteckige z verhindere und so isch d Chranket unkontrolliert vo vilne Lüüt is ganze Land und mit em staarche Flugvercheer i die ganze Wält träit worde. Erscht es paar Wuche spööter het me langsam i andere Länder gmerkt, es chunt öppis Gfäärlechs uf eim zue.
was men i de Länder drno gmacht het
Am 27. Februar het Saudiarabie d Wallfahrten uf Mekka staarch ygschränkt; für di Chlyni Pilgerfahrt überchöme d Muslim us teil andere Länder kes Visum me.
Duale Hochschule Baden-Württemberg Heidenheim
Di Dual Hochschuel Bade-Wirttebärg Hoedna (dt. Duale Hochschule Baden-Württemberg Heidenheim, ängl. Baden-Wuerttemberg Cooperative State University) isch ain vu dr Standort vu dr Duale Hochschuel Bade-Wirttebärg. Si isch anne 1976 as Ussestell vu dr Beruefsakademy Stuegert mit 38 Studiänte*ne, dodervy 15 im Beraich Tächnik un 23 im Beraich Wirtschaft, grindet wore. Dodermit isch si no dr Grindige in dr Wirtschaftszäntre Mannem un Stuegert anne 1974 un no dr Grindig vun ere Beruefsakademy-Ussestell z Villinge-Schwenninge anne 1975 di zwoot Beruefsakademy usserhalb vu dr Balligszäntre. Syt em 1. Oktober 1979 isch d Beruefsakademy Hoedna sälbschtändig. Zum 1. Merz 2009 isch si Dail vu dr Duale Hochschuel Bade-Wirttebärg wore.
Albert Malbois
si Laawa
Àm 9. März 1961 hàt ìhn dr Pàpscht Johànniss XXIII. àls Titülàrbischoof vun Altava un Wäihbischoof vu Versailles ärnännt. D’ Bischoofswäih hàt dr Malbois àm 22. Àwril vum gliicha Joohr ämpfànga, dur dr Arzbischoof vu Lyon Alexandre-Charles Kàrdinàl Renard; doo drbi sìn d’ Mìtkonsekràtoora dr Bischoof vu Chartres Roger Michon un dr Bischoof vu Meaux Jacques Ménager gsìì. Ìm Malbois si Motto àls Bischoof ìsch s’ làtiinischa „Veni Domine Jesu“ gsìì („Kumm, Härr Jesüs“, ).
Dr Albert Malbois ìsch àm 12. Hornung 2012 z’ Saint-Germain-en-Laye, neerdlig vu Pàris gschtoorwa, ìm Àlter vu 101 Joohra. Beardigt worra ìsch’r àm 20. Hornung ìn dr Bischoofskruft vum Mìnschter vun Évry. Ar ìsch dr äärschta Bischoof gsìì, wo ma doo beardigt hàt.
Jean-Paul Belmondo
Privàtlawa
Ar hàt àm 17. Janner 1959 d Renée Constant, Élodie Constantin gnannt, ghirota. Sa han drèi Kìnder bikumma.
Bergamasker Alpen
Biology
Mer chännt d Bergamasker Alpe fir e chlairymig verbraiteti Flora un Fauna. Wel do d Veryysi in dr Chhaltzyte arg gring gsii isch, hän do ne Hufe Arte di hegsce Yyständ chenne iberduure. Zem Byschpel het s do Linaria tonzigii (Bergamasker Leinkraut) un Viola comollia (Comollis Veilchen). Anne 2015 isch do d Schabenart Micropterix gaudiella as erscht sibti vu dr fir d Alpe spezifische Urschabenarte entdeckt wor.
Schwyzer Alpen
Lag un Flechi
Im Ringrum um s Biet het s e Hufe See un au im Innere git s e baar, wie z. B.: Sihlsee, Ägerisee, Lauerzersee, Obersee, Wägitalersee un Klöntalersee.
Tambogruppe
Gruppe un Gipfel
D Tambogruppe wird in die sibe Untergruppe yydailt:
Rätische Alpen
Lag
Di Rätische Alpe lige zum greßere Dail im Schwyzer Kanton Graubünde eschtli vum Splügepass. Si wäre dur s Engadin in e Norddail (hegschte Gipfel: Piz Linard, ) zue Liachtaschtaa un dr eschtrychische Bundesländer Vorarlberg un Tirol, un e Siddal (hegschte Gipfel: Piz Bernina, ) drännt, wu au in dr italienische Provinze Sondrio, Sidtirol (Provinz Bozen) un Tirol lyt.
Clarence Don Clark
si Laawa un sina Kàrriar
Ànna 1889 hàt dr Clark sina politischa Kàrriar ààgfànga àls ain’r vu da säcks Delegiart’r àn dr Verfàssung-s-versàmmlung fìr d’ Grìndung vum Bundesschtààt Wyoming z’ Cheyenne. Doo hàt’r gsajt, àss ma s’ Fràuiawàhlracht ìn d’ Schtààtsverfàssung iischriiwa soll. Àm nachschta Johr ìsch dr Clark vum àmerikànischa Presidànt Benjamin Harrison àls Rìchter vum Ìwerschta Gerìchtshof vum Wyoming-Territorium ärnännt worra; ar hàt àwwer dia Ärnännung z’ruckgwìesa.
ìhm z’ ehra
Z’ Evanston ìm Wyoming ìsch a Primärschüal noh-n-em Clarence Clark bnännt (d’ Clark Elementary School).
John M. Moore
sii Laawa
Dr John Moore ìsch ànna 1862 bii Richmond ìm Fort Bend County-n-ìm Texas uff d’ Walt kumma, àls Suhn vum Dr. Matthew A. un vu dr Henrietta Moore geborena Huddlestone. Ar ìsch ìn d’ äffentliga Schüala vu siinera Haimet gànga, un schpeeter ìns Agricultural and Mechanical College z’ College Station. Drnooh hàt’r ìm Hàndel gschàfft, so wia-n-ìm Bànkasyschteem un ìn dr Làndwìrtschàft (vor àllem àls Vìehzìchter). Gliichzittig hàt’r àls Mìtglìed vu dr Demokràtischa Pàrtäi siina politischa Kàrriar ààgfànga. Vu 1896 bis 1898 ìsch’r Àbgoordneter gsìì-n-ìm Represantàntahüss vum Texas. Ìn da Joohra 1900 un 1916 ìsch’r Delegiarter ìn da jeewìlliga Demokràtischa Nàzionàlversàmmlunga gsìì. Üsserdam ìsch’r vu 1887 bis 1891 Schtààtssekretäär vum Texas gsìì.
Ararat
Der Bärg Ararat (us em Hebräische, entstanden us em assyrische Urartu), me seit ihm ou der Gross Ararat (türkisch Büyük Ağrı Dağı, armenisch Մասիս Masis oder Արարատ Ararat, kurdisch Çiyayê Agirî / Shaxi, ou traditionell persisch كوه نوح, DMG Kūh-e Nūḥ, ‘Bärg Noah’), isch e schlafende Vulkan im Ararathochland z Oschtanatolie. Är steit ganz i der Neechi vo der armenische Gränze, sowi der Gränze zum Iran u der aserbaidschanische Exklave Nachitschewan. Är isch mit 5137 m der höchschti Bärg uf em Gebiet vo der Türkei. Der kurdisch Name, Çiyayê Agirî, bedütet ‘der füürig Bärg’ (agir ‚Füür‘, çiya ‚Bärg‘).
Sabinianus (Papst)
Lääbe un Wirke
Vu dr menchsfryndlige Bolitik vu sym Vorgänger isch er wider abgruckt.
Em Sabinianus wird au d Yyfierig vum Lyte vu dr Chilcheglocke zum Stundegebät un zue dr Eucharischty zuegschribe.
Liste der Gemeinden im Département Oise
Veranderunge sit 2015
2016:
Wenkerbogen von Gutach (Breisgau)
Wus her isch
Digitalisat vum Guéticher Wenkerboge
Wenkerbogen von Schlier
Dr Wenkerboge vo Schliar isch e Blatt für di grosse Oufnahm vo dr dütsche Sproch, wo dr Sprochforscher Georg Wenker vo 1852 bis 1911 für de Düütsch Sprochadlas gmacht hod. D Schuele im domolige dütsche Reich hond en Froageboga übercho mit Muschdersätz, zuem sia in lokala Dialäkt zuem übersetza. Au im alemannische Sprochgebiet hond d' Gmeindschuela mitgmachat.
Liste der Gemeinden im Département Yonne
D Lischt vun dr Gmeina im Département Yonne zellt àlla 423 Gmeina ìm Département Yonne uf.
Veranderunge sit 2015
2019:
Emmentaler Alpen
Gliderig
Im Zäntrum vu dr Ämmetaler Alpe het s e dominanti Bärgchette, wu vu Sidweschte no Nordoschte ziet. Nerdli v däre Chette het s e flacher Becki zum Mittelland zues. D Bärgchette fangt mit zwai parallele Massiv aa, wu vum Thunersee no Nordoscht zien. Doderby ischh dr Sigriswilergrat s nerdli Massiv un dr Güggisgrat s sidli. No ebe segs Kilometer chunnt zwische dr baide dr Bärgkamm vu dr Sibe Hängscht. Där wird no drei Kilometer dur dr Grüenebärgpass vum Gebirgsstock vum Hohgant drännt.
Ruth Bunkenburg
Si het s Theaterspiile z Breeme gleert und z Berlin d Schauspiilprüöffig gmacht. Derno het si füre Rychsarbetsdienscht gschaffet, anne 1942 am Schauspiilhuus z Breeme chönnen uufträtten und de het si in Chriegsdienscht müesse.
Millionenstadt
Milioonestedt im düütschsproochige Piet sind Berlin, Wien, Hamburg, Münche, Köln. Wemme no d Aglomerazioon nuumt, gsucht me: au i de Stadtregioone vo Frankfurt am Main, Stuttgart, Düsseldorf, Hannover und Züri het s mee weder e Milioon Lüüt.
Lechtaler Alpen
Umgränzig
D Umgränzig vu dr Lechtaler Alpe isch orografisch verglychswys aifach. Im Weschte bidet dr Flexepass d Gränze zum Lechquällegebirg. Vu dert uus verlauft si am Zürser Bach lang iber Zürs bis zue dr Yymindig in Lech bim glychnamige Ort un am Lech lang bis uf Reitte, wyter zue dr Ammergauer Alpe dur Zwischentoren, e langgstreckt Dal mit ere Wasserschaide bis zum Ehrwalder Dalchessel. Im Oschte gränzt dr Fernpass mit em Gurgltal d Lechtaler Alpe zur Mieminger Chette ab. Im Side verlauft d Gränze am Inn lang vu Imst bis Landeck un goht wyter mit em Fluss Sanna bis zur Yymindig vu dr Rosanna. D Rosanna duruuf verlauft d Gränze zum Verwall bis St. Anton am Arlberg un wyter zum Arlbergpass, vu dert uus dr Rauzbach duurab bis Stuben un wider duruuf zum Flexepass.
Bässe un Ibergäng
Turistisch wichtig Ibergäng sin u. a.
Grafschaft Hauenstein
Begriff – Grõfschaft Hauèschtai
Dè Nammè Grõfschaft Hauèschtai isch im Lauf vo dè Gschichtè entschtandè un hèt niè è richtigi Grõfschaft bezeichnèt. Als Ursach gildèt d Vogaab durch dè Herzog Leopold aa sini Vowandtè, wo durch Aaschprüch vo sim Vater als Landvogt bassyrt isch, èm letschtè Grõf vo Habsburg-Laufèburg, dè Grõf Hans, dèmm er d Feste Hauenstein mit dem Schwarzwald und ihr Zugehörung uff Läbbenszit vopfändèt hèt. Pfandnõchfolger isch denn dè Eberhard im Durm gsi, dènõch d Hèrrè vo Rumlang. Im 15. Johrhundert sin d Markgrõfè vo Hachbärg-Suusèbärg d Pfandinhaber gsi. D Grõfschaft isch vo dört aa bis i d Neuzit jewyls durch èn Waldvogt vowaltet worrè.
Anno 1385METZ, anderi 1383 isch i dè Urkundè d Bezeichnig Vogtei (zuè) Hauèschtai, nõch èm dõmòligè Vowaltigssitz vo dè Habsburger uff dè Burg Hauèschtai, für s Verwaltungsgebiet bruucht worrè. Bevor schlièßlich diè èndgültigi Bezeichnung Fuèß gfasst hèt, isch Aafang vum 16. Johrhundert für è knappes halbes Johrhundert d Bezeichnig Hèrrschaft Hauèschtai nò uffdaucht. Nõch èm Brand vo 1526 un dè abbränntè Burg Hauèschtai isch es Waldvogteiamt dè Sitz vum Waldvogt worrè.
D Aafäng
Dè Aafang vo dè Grõfschaft Hauèschtai stòt in ängem Zämmèhang mit dè Kultivyrig un Bsidelung vom mittlerè (ca. 500–800 m ü. NN) un höchèrè (übber 800 m ü. NN) Lagè vum Südschwarzwald. Im 8. Johrhundert isch dè Begriff Albgau schu belait ; unklar isch, ob sèlli Gebièt vum Südschwarzwald zum Albgau dèzuè ghört hèn. Zuè sellrè Zit isch dè Wald èn Urwald ooni bekannti Sidligè odder Wäg gsi. Nu d Däler un mittlèrè Laagè vum Hochrhy sin sit langem bsidlèt.
Hoheitlichi Hèrrschaft
Unter dè vorderöschtrychischè Landesregyrig hèt dè Waldvogt d Verwaltig vo dè Grõfschaft Hauèschtai uusgüèbt. Zum Waldvogteiamt hèn au d Vogteiè Dodtmoos, Schönau un Dodtnau dèzuè ghört. Vo 1527 bis 1789 isch dè Waldvogt au glychzitig Stadtobberhaupt vo dè vorderöschtrychischè Waldschtadt Waldshuèt gsi.
D Vögt sin us jewyls zwei Personè, wo vo dè Einungsmeischter vorgschlagè worrè sin, un èm amtyrèndè Waldvogt bschtimmat worrè.
Grichtswesè
Diè sachlichi Zuèschtändigkeit vo dè Hochgrichtsbarkeit hèt d Malefizdelikt (Kapitalvobrechè) un dè Bluètfall (Tötungsdelikt) sowiè bolitischi Strõftatè, wiè empörung, aufständt, Uughorsamkeit (z. B. Voweigerung vo dè Huldigung) usw. Sèlli Strõfsachè sin entwedder dirèkt übber s Waldvogteiamt an è höcheri Inschtanz vo dè vorderöschterrychischè Gricht z Ensisheim, spôter z Fryburg, ggf. Innsbrugg bzw. Wyn odder sin bi dè Landgricht unter m Vorsitz vum Waldvogt un dè Ybezièig vo dè Einigsmeischter vohandlèt worrè. Grichtsort sin Hauèschtai un Gurtwyl gsi, ab 1652 Albrugg un Waldshuèt. S Strõfmaß vum Waldvogt isch bis 100 Taler gangè, wa 1582 umgrèchnet 3400 Schilling entsprõchè hèt. (In spôtèrè Johr isch dè Taler, s silbèrne Gegèschtugg zum Guldè, allerdings durch è dütlichi Inflation entwärtet worrè.)
Wǜrtschaftlichi und soziali Struktur
I dè Grõfschaft Hauèschtai isch d Buèrerei mit Abschtand diè bedütendschte Erwärbsquällè gsi. Well dè übberwigende Deil vo dè Aabauflächi wegè dè Höèlaag, dè Hanglaag odder dè Boddèbschaffèheit nu ygeschränkt bruuchbar gsi, hèt d Wǜrtschaftschraft i sèllèrè Gegènd kein Woolschtand zuèglõ. È klars Zeichè dèfür isch dè ''Hungerbärg, wo zwüschè Indlekofè un Schmitzingè lyt.
Leibhörigkeit
Bsunderi Konschtellation: Leibeigèni von èm Feudalhèrr, wo d Güèter von èm u. U. andrè Feudalhèrr bewǜrtschaftet hèn, wo mit Grundlaschtè vosää gsi sin, hèt mò doppelhörig gsait.
Freibuèrè
Voglychè mit irè Mitbürger, dè Leibeigènè, hèn d Freibuèrè übber bsunderi Rächt vofüègt:
Mona Ardeleanu
D Mona Ardeleanu  (* 1984 z Löörech) isch e dytschi Mooleri.
Willrath Dreesen
Er isch z Noorde uf s Gymnasium und het z Göttinge, z Marburg und a dr Uni Basel di evangeelischi Theology studiert. 1902 isch er no uf Bonn go Germanistik un Filosofy studiere. 1905 het er mit ere Dokterarbet übere Theodor Storm promoviert.
Neue Deutsche Biographie
Zu de Lüüt, wo me für sen en Artikel id NDB schrybt, git s Lexikon Informazioone zu iirere Verwandtschaft, zum Lääben und Schaffe, es Wäärchverzeichnis und Literatur, wo s über d Persoone git.
Samnaungruppe
Name
Dr Name vu dr Gruppe chunnt vum Schwyzer Ort Samnaun, wu im Dal vum Schergenbach, em ainzige bewohnte Dal innerhalb vu dr Gruppe, lyt.
Gipfel
Insgsamt git s in dr Samnaungruppe ca. 140 Gipfel mit Näme un ere Hechekote. Do sin alli Dreidöuserder ufgfiert:
Franz Fröhlich
Er isch a dr Kantonsschuel z Aarau agstellt gsi, won er Latyn ggää het. Und er het au wyter über Frooge vo dr römische Gschicht gforschet.
Manuela Biedermann
Lääbe
D Biedermann het as Schauspiileri in dr Schwyz, z Dytschland un z Frankryych gschafft. Si schafft derzu au as Synchronsprächeri un professionälli Sprächeri fir Heerspiil, Heerbiecher un Wäärbig. Si isch u. a. d Stimme vu dr Combox vu Swisscom. Si isch Mitgliid im Schwyzerische Biinechinschtler- un Biinechinschtlerneverband.
Hansjörg Schneider
Dr Hansjörg Schneider (* 27. März 1938 z Aarau) isch e Schwiizer Schriftsteller.
Theresa Schopper
Bolitik
Uf Bundeseebeni vu dr Griene isch si vu 2004 bis 2014 Mitgliid im Bundesbarteiroot gsii. Am 28. Septämber 2013 het si in eme Brief an Landesverband verchindet, uf dr Landesdelegiertekumferänz 2013 z Augschburg nimi as Landesvoorsitzeri z kandidiere.
Christian Haller
s Lääbe
Er het a dr Uni Basel d Zoology studiert.