cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Linescio
Verwaltig
Dr Burgermaischter (Sindaco) vu Linescio isch d Daniela Moretti (sit 2017).
Jawaharlal Nehru
Dr Jawaharlal Nehru (Hindi जवाहरलाल नेहरू, Javāharlāl Nehrū; * 14. Novämber 1889 z Allahabad; † 27. Mai 1964 z Nöi-Delhi) isch en indische Politiker, Widerstandskämpfer und vo 1947 bis 1964 dr erst Ministerbresidänt vo Indie gsi. Er isch au as Pandit Nehru bekannt.
Lääbe
In dr brovisorische Regierig vo 1946 isch dr Nehru dr stellverträtend Bresidänt gsi. Am 15. August 1947 het Indie d Unabhängigkäit überchoo. Er isch Ministerbresidänt und gliichzitig Usseminister worde. Er het aber nüd chönne mache drgeege, ass dr Subkontinänt ufdäilt worde isch in zwäi Staate, in s säkulare Indie, wo vor allem Hindu lääbe und dr muslemisch Staat Pakistan im Indusdaal und dr Gangesmündig.
Bi de erste freije Waale in Indie im Joor 1952 isch im Nehru si Kongrässbardei die sterksti politischi Chraft im Parlamänt vo dr Indische Union worde und är isch wider zum Ministerbresidänt gweelt worde. 1957 und 1962 isch er wider gweelt worde und isch schliesslig im Amt gstorbe.
Berner Marsch
Dr Bärner Marsch oder Bärnermarsch isch die inoffiziell Hymne vom Kanton Bärn und wird an offizielle wie inoffizielle (z. B. Sport) Aläss gspiilt. D Uffüerig isch fasch immer instrumental, will dr originali bärndütschi Teggscht nume no wenige Lüt bekannt isch und s zuedäm ke Version uff französisch, dr 2. Amtssproch vo Bärn, git.
Cerdia
Gschiicht
Ändi 2016 het dr US-Finanzinväschtor Blackstone d Acetow-Spaarte vu Solvay gchauft. Zum 1. Juni 2017 het si d Solvay Acetow GmbH wider in Rhodia Acetow umgnännt. Mitti Juni 2017 isch verchindet woore, ass d Rhodia Dail vun eme globaale Joint Venture mit em amerikaanische Chemy-Riis Celanese het solle wääre. Us däm Vorhaa isch aber nyt woore.
Im April 2019 het s Unternäme zue Cerdia umfirmiert.
Paul-Sacher-Stiftung
Gschicht
D Stifdig isch 1973 vom Chemii-Industrielle, Mezeen und Dirigänt Paul Sacher gründet worde. Iire Schwerpunkt isch am Aafang uf em Sammle vo Muusikernoochläss vo dr Modärne gsi, und vo dene si bsundrigs d Noochläss vom Igor Strawinsky und Anton Webern wichdig. D Stifdig het denn aber au afo elteri Noochläss chaufe, so dass si nit nume Muusig us dr jüngere Vergangehäit und Geegewart het.
S Archiiv
Im Archiiv het s mee as 110 Sammlige vo Komponiste us em 20. Joorhundert, wo us Noochläss, Däilnoochläss und Vorläss bestöön. E baar vo de Muusiker, wo verdräte si, sin
Mélanie Chappuis
Lääbe
Syter anne 2011 isch si mit em Zep, (buurgerli Philippe Chappuis) ghyroote, wu me as Comic-Zaichner vu Titeuf chännt. D Mélanie Chappuis het zwai Chinder us ere friejere Bezeihig in d Ee mitbroocht.
Teilung Indiens
D Däilig vo Indie bezieht sich uf d Ufdäilig vom ehemoolige Britisch-Indie wäge religiöse und ethnische Komflikt. Si het schliesslig zwüschen em 14. und 15. August 1947 zur Gründig vo zwäi unabhängige Staate gfüert: Pakistan und Indie. Pakistan het bis 1971 us zwäi Däil bestande: Westpakistan (s hütige Pakistan) und Ostpakistan (s hütige Bangladesch).
Schlacht von Pelagonien
Hindergrund
Dr Regänt vo Nikaia, dr Michael VIII., het s Byzantinische Riich wider welle häärstelle und s ganze Gebiet zruggeroobere, wo s vor em Vierte Chrüzzuug beherrscht het. 1259 het dr Wilhelm II. vo Villehardouin, dr Fürst vo Achaia, d Anna (oder Agnes) Komnene Dukaina, e Dochder vom Michael II. Angelos, em Despot vo Epirus, ghürootet und eso si Epirus und Achaia gege Nikaia verbündet gsi. Zu dere Allianz het au dr Manfred vo Sizilie, en andere Schwiigersoin vom Michael ghöört, und het sä mit 400 Ridder understützt.
D Folge
Dr Johannes Paläologos het denn Thebe erooberet und het us em Fürstedum Achaia, wo bis denn dr sterkst fränkisch Staat in Griecheland gsi isch, e Wasall vo Nikaia gmacht; s Herzogtum Athen het bald si Stell iignoo.
Eigentümlich frei
Rezeption
De Marc-Felix Serrao isch in eme Portrait über s Magazin in de «Süddeutsche Zeitung» 2010 zum Ergebnis cho: «Der klassische Liberalismus wird hier mit einer radikalindividualistischen Note gewürzt, die in der Freiheit, vor allem der Besitzfreiheit des Einzelnen den höchsten Wert erkennt, und die dem Staat allenfalls Minimalfunktionen zubilligt.»
S/2003 J 4
Bahndate
Ufgrund vu sine Bahnaigeschafte wird S/2003 J 4 de Pasiphae-Gruppe, bnennt nooch em Jupitermond Pasiphae, zuegordnet.
Egolzwil
Politik
Bi dr Nationauraatswahle 2015 hät s das Ergebnis gää: BDP 1,2%, CVP 35,8% , FDP 22,1% , GLP 3,6% , GP 3,4% , SP 4,3% , SVP 24,1% , Süschtigi 5,6%.
Weinstadt
Nochbergmeine
Die Stedt un Gmeine gränze an d Stadt Waistadt (im Uhrzeigersinn vu Weschte uus): Kerne, Woeblinge, Korb, a Exklave vu dr Stadt Woeblinge, Reemshalde un Wẽnderbach (alli Rems-Murr-Chreis) un Balmerschweiler un Oechwald (Landchreis Esslenge).
Gschicht
Waischtadt ischt entstanda zom 1. Jänner 1975 durch dr Zammaschluss vo dr Gmoede Beutelsbach, Endersbach, Großheppach ond Schnait.
P27
P-27 us Basel sin aini vo de erschte Rap-Gruppe us dr alemannische Schwytz. "Murder by Dialect" (1991) vo P27 isch s erschti Rap-Lied gsi mit Rym uf Schwytzerdütsch, und zwor vom Black Tiger. Das Lied isch uf em zwaite Fresh-Stuff-Säämpler usekoo. Im 1992 isch ihr Debü-Album "Overdose Funk" (Phonag) erschine. D Teggscht sin zum Dail uf Baseldytsch und zum Dail uf Änglisch gsi. Ihri zwaiti CD "Jetzt funkt's aa" (EMI) isch zway Joor schpöter usekoo, mit Teggscht uf Schwytzerdütsch, Änglisch und sogar Hochdütsch. 1999 hän si ihr dritts Album "Dr Einzig Wäg" (muve) usebrocht. Noch ere kleine Vrschnuufpause hän sy sich 2007 zruggmäldet mit dr EP "Pumpin' Daze". D Formation beschtooht zurzytt us em Skelt! (vocals) und em Tron (vocals, beats, scratches).
Coat-Méal
Geografi
Coat-Méal lyt 65 km vu Quimper un 14 km vu Brest uf ere Hechi zwische 13 m un 88 m iber Normalnull.
Krauchthal
Ywohner
Quäuue: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Uusländeraateil isch 2010 bi 3,8 % gläge.
Religion
76 % vo de Ywohner si evangelisch-reformiert, 8,5 % si römisch-katholisch (Stang 2000).
Wellensittich
Zuchtvogel
Der Zuchtwällesittich isch um einiges schwärer u schwärfälliger als der wildi Wällesittich. Zudäm gits i der Zucht ungloublech vili Farbe. Ufgrund vom zuesätzleche Gwicht u de nid natürleche Farbe hätte die Zuchtvögel kei Überläbeschance i der Natur. Si wäre schlicht z langsam u vil zu uffällig, we si müesse flüchte. Es git zwar e paar sonderfärbige i der Natur die sy aber sälte. I der Zucht sy di blaue u grüene Sittiche am hüffigschte. Es git aber ou gälbi, schneewyssi, wyssgschäggeti u graui. I der Farbzucht gilt der Ouschtralischschägg als üsserscht sälte. Bi däm Vogel handlet sech's um ne grüene Wällesittich wo d Wälle am Chopf underbroche sy und ou süsch gschägget us gseht. Bi blaue Vögel chunnt das hüffiger vor, aber bi grüene isch das nid so hüffig.
Arrondissement Strasbourg-Campagne
S Arrondissement Strossburi-Lànd (frz. Arrondissement de Strasbourg-Campagne) ìsch e Verwàltungsbezirk im Département Bas-Rhin im Elsàss z Frànkrich gsin. Àm 1. Janner 2015 ìsch s ufglest wore.
Strauhof
Gschicht
Das Instituut isch imene alte stedtische Bürgerhuus, wo öpen im 16. Jaarhundert bout worden isch und vo alters här ”Strauhoof“ heisst. Das Huus isch i dr Barockzyt ane 1772 umgstaltet worde. Es stoot a dr Adrässe Auguschtynergass 9 zmitz i dr Altstadt vo Züri, am linggen Ufer vo dr Limet, i däm verwinklete Stadtdäil zwüschet de chrischtkatholische Augistinerchile und am Sankt Peeter.
Öpen i de 1950er Jaare hät d Stadt Züri agfange i dem Huus kultureli Aaläss durezfüere. Ane 1989 hät si’s umpout und vo dän aa als Oort für Uusstelige pruucht. Mid de Zyyt sind das mee und mee Uusstelige zu de Literatur woorde, wo de Berych ”Literatur“ vo de stedtische Presidiaalabtäilig gmacht hät. So hät de Strauhof d Posizioon von ere Aart Museum für Literaturgschicht ygnaa. Dem Betriib ghört aber ekäi äigeti Samlig vo kulturelem Material – weder Objäkt na Dokumänt –, und da demit entspricht das Huus nid eme würkleche Museum. Es hät aber de Name trozdem aagna zum im kulturele und im politischen Umfäld als Instituzioon besser gsee z weerde.
Locarno
Locarno (lombardisch Locarn, dytsch veraltet Luggarus un Lucaris, aber no im Walserdialäkt vu Bosco/Gurin Liggåårasch isch e Gmai im Schwyzer Kanton Tessin. Si ghert zum Chrais (circolo) Locarno im Bezirk Locarno.
Bevelkerigsentwicklig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005
Kwame Nkrumah
Dr Wääg zur Unabhängikäit
Dr Kwame Nkrumah het e politischi Beweegig aagfüert, wo Independence now! verlangt het. Im Merz 1952 isch er vo dr gsetzgääbende Versammlig zum Brömieeminister vo dr Chronkolonii Goldküste gweelt worde. am 6. März 1957 isch s Land unabhängig worde und het dr Naame Ghana überchoo. Es isch s erste schwarzafrikanische Land, wo vo sine Kolonialheere d Unabhängikäit überchoo het. Im Juli 1960 isch Ghana noch ere Volksabstimmig e Republik worde und in de Waale isch dr Nkrumah zum Bresidänt gweelt worde.
Castel Goffredo
Gschicht
Vom 9. Joorhundert bis 1115 het s Gebiet zur der Herrschaft vo de Fürstbischöf vo Brescia ghöört. 1137 het sich d Bevölkerig under e Schutz vo de Fürste vo Mantua gstellt. Vo 1348 bis 1404 häi d Visconti vo Mailand e Zitli über d Region gherrscht. 1441 isch d Familie Gonzaga vo Mantua wider an d Macht über s Gebiet choo. Vo 1603 bis 1707 het s zum Herzogdum Mailand und ab 1861 zum Königriich Idalie ghöört.
Tapfheim
Eiwohner
Dr Ausländeraadoel isch 2011 bei 2,3 % gleäge.
Wahla
Ergebnis vo dr Landdagswahla seit 1986:
Oberwil BL
Oberwyl isch e Gmeind im Bezirk Arlese vom Kanton Basel-Landschaft in dr Schwiz.
Gschicht
Uf em Gmeinigebiet vo Oberwil het me Räscht us dr Bronze-, Yse- und Römerzyt und früehmittelalterligi Töpferööfe gfunde. Um 1100 het mes erscht Moll vo Obervvilre ghört. S Gebiet het ab em Mittelalter em Bischof vo Basel ghöört, aber vo 1529 bis 1585 het sich s Dorf zur Reformation bekennt (isch aber unter dr Herrschaft vom Bischof bliibe).
Enklave
Us dr Sichd vom Schdaat, zu welem d Enklave ghört, isch son es Gebiet än Exklave (franz. exclave, uusgschlossnigs Gebiet, brägt noch em Vorbild vom Begriff enclave)
Kulturelli Enklave
Au bi Ethnie redet mä vo Enklave, wenn es Gebiet innerhalb von erä ethnisch verschiidene Umgäbig lit. So het s z Schanghai am Afang vom zwanzigschde Johrhundert europäischi Enklave (Konzessione) gha, wo für d Chinese exterritorial gsi si und ein vo de Gründ für ä Boxerufschdand gsi isch. In vile europäische Länder si d Jude bis in d Neuziit zwunge worde, in jüdische Enklave (Ghetto odr Schdedtl) z läbe. In dr Schwiiz isch s de Jude im 18. und 19. Johrhundert nume z Längnau und z Ändige erlaubt gsi, sich niiderzloo.
Quelle
, Band 5, S.126
Kanton Lesneven
Gmaine
Dr Kanton Lesneven bstoht us 17 Gmaine:
Veränderigen im Bstand vu dr Gmaine syt 2015
2017: Fusion Plounéour-Trez und Brignogan-Plages → Plounéour-Brignogan-Plages
Dani Levy
Läbe
Bim schwizer Färnsehpublikum isch dr Dani Levy im 1984 bekannt worde, won er i de Serii Motel de Chuchighilfe «Peperoni» gspillt hät.
Lodrino TI
Gschicht
Am 2. April 2017 hät Lodrino mit den ehemolige Gmaine Cresciano, Iragna un Osogna zur neue Gmai Riviera fusioniert.
Samir
Dr Samir (* 29. Juli 1955 z Bagdad als Samir Jamal Aldin) isch e Zürcher Reschisör. Är isch 1961 als Kind uf Züri ko. Är gilt als Erfinder vom Wort Secondo, wo in der Schwyz geboreni Kinder vo Ussländer bezaichnet. In sym Film "Babylon 2" (1993) hed er bekannti "Secondos" z'Wort ko lo, drunter d Basler Räpperin Luana und dr Räpper MC Carlos vo Sens Unik. Sy Kurzfilm "La eta knabino" isch uf Esperanto. Sy Film, "Forget Baghdad", isch e Film über Jude, wo friener in dr Komunistische Partey vom Irak gsi sin, drunter dr Autoor Samir Naqqash.
Ermensee
Gschicht
Ärmisee esch zom erschte Mau gnamsed worde im Jahr 1036 aus Armense.
Religion
84,9 % vo dr Iiwooner send im Jahr 2000 römisch-katholisch gsii, 8,6 % evangelisch-reformiert.
Molekül
Äs Molekül isch äs Teili, wo us zwei oder mehr Atom bestaht. Es git sowohl Molekül wo nu us Atom vo eim Elemänt bestönd wi au Molekül wo us verschidenä Elemänt bestönd. Die einzelne Elemänt sind etweder dur Elektonäpaar-Bindigä oder dur Ionäpaar-Bindigä mitänander verbundä.
Merowech
Läbe
Im Merowech si Regierigsziit isch wohrschiinlig churz gsi. Si Nochfolger Childerich het noch em Liber Historiae Francorum 24 Johr lang regiert, noch däm het dr Childerich 457 oder 458 afo regiere und dr Merowechs muess churz vor däm gstorbe si, doch die Chronologii isch unsicher. Nach ere andere Datierig het im Merowech si Regierig erst um 460 agfange. Sicher isch, dass dr Childerich 463 scho gregiert het. E spote Überliiferig, wo d Glaubwürdigkeit von ere sehr zwiifelhaft isch, haig dr Merowech 451 an de Kämpf gege d Hunne vom Attila deilgnoh.
Jonschwil
Gschicht
Di ältiste Fünd us Jonschwil stamed us de mittlere Bronzezitt. Under de Iisabaanbrugg bi Schwaarzebach hett mer guet 520 Fundobjekt us de Tuur gholt, wo vo de Bronzezitt bis i d Noiziit datiert were chönnt. Usem früene Mittelater stammet e Graab vomene Maa und en anders vomene Chind im Bööl.
1917
gstorbe
Datum nid bekant:
Sigmaringen
Semmerenga (dt. Sigmaringen) ischt a Stadt em Landkreis Semmerenga en Bada-Wirttaberg. D Stadt hot Eiwohner (Stand: ).
24 (Fernsehserie)
De Jack het näbed sim Prueff e Familie (gha). Sini Frau isch i de erschte Schtaffle vo sinere ehemalige Arbetskollegin Nina Myers verschosse worde. Er hät sich aber i de dritte Schtaffle chöne räche und hät d'Nina verschosse. Sini Tochter isch d'Kim Bauer, gschpilt vo de Elisha Cuthbert, wo ab und zue au i de feufte Schtaffle uuftaucht. Suscht hätt de Jack sini kompetänt Häckerkollegin Chloe hüüffig ume, wo ihm zur Syte schtaat.
Else Berkmann
Lääbe
D Else Berkmann isch vu 1960 bis 1968 fir dr Wahlbezirk Stuegert I diräkt in bade-wirttebärgische Landdag gwehlt wore. Si isch Mitglid im Kulturuusschuss un im Barlemäntsuusschuss gsii, iri Theme sin d Alters- un Bflägehaim, dr Dänkmolschutz, d Erwagsenebildig, di bolitisch Bildig, dr Strofvollzug, di juristisch Uusbildig un s Schuelwäse gsii.
Port-au-Prince
Port-au-Prince (französisch []; ; ) isch d Hauptstadt vu Haiti und glychzytig di gröscht Stadt vum Land. Si lyt am Golf vu Gonaïves. D Stadt het öppe 1.275.000 Yywohner (Stand 2006). Im Balligsruum läbe öppe 2,2 Millione Mänsche (Stand 2010). E Grossdeil vun ene läbt in ärmliche Verhältnis in Slum a de Häng rund um d Stadt.
Zum ere änglische Eroberig entgegewirke, hän d Franzose 1749 d Stadt Port-au-Prince grindet. 1770 het si Cap-Haïtien als Hauptstadt vu dr franzesischi Kolonii ersetzt, 1804 isch si Hauptstadt vum unabhängige Staat Haiti worde.
Glénac
Verwaltig
Dr letscht Maire vu Glénac isch dr Fabrice Genouel gsii.
Atemtrakt
S Bronchialsüsteem het insofärn e Sonderstellig, as es dr Flechi nooch zwar dr grösst Däil vo de luftläitende Wääg usmacht, aber – mit Usnaam vo de Hauptbronchie – as „Bronchialbaum“ in de Lunge iibettet isch. D Hoolorgan, wo in dr Alveolarruum läite, häi drei Ufgoobe: si filtere Partikel as Niiderschlag, si werme d Ootemluft uf und si mache dr Schnuuf füecht.
Losone
Geografi
Losone lyt am rächte Stade vu dr Maggia. Zue dr Gmai ghere d Fraktione Arcegno (es Dorf, wo chli oberhalb vu Losone lyt), Gerre, Saleggi, San Rocco, San Lorenzo un San Giorgio. Nochbergmaine sin Ascona, Centovalli, Locarno un Terre di Pedemonte (ehmols Cavigliano, Tegna un Verscio.
Ruine Diersburg
Gschicht
Die Hecheburg isch vu dr Herre vu Diersburg am Änd vum 12. Johrhundert böue loo wore. S erscht Mol gnännt isch si anne „Stein zu Tiersperc“ vum Walter von Tiersperc un anne 1259 as "Diersberg". Im 13. Johrhundert isch d Burg erwyteret wore un isch im 14. Johrhundert e Ganerbe-Burg gsi, bis si im Dryssgjehrige Chrieg un 1668 vu dr Franzose gschlisse woren isch. 1763 isch d Burg fir d Steigwinnig abbroche wore. In dr Johr 1980 bis 1983 isch d Ruine reschtauriert wore.
Aalag
Di ehmolig Burgaalag isch e chleini stark bfeschtigti Aalag gsi mit ere bsudnere Chärnburg, wu zwei Palasgebäude gha het, derfir aber kei Bärgfrid. D Böusubschtanz zeigt deilwyys Buckelquader. D Schildmuur het e Sterki gha vu 3 Meter un d Ringmuure vu 2 Meter. D Aalag isch hite in Privatbsitz.
Mont-Vully
Mont-Vully isch e nüüi politischi Gmiin im See/Lac im Kanton Fryybùrg, Schwyyz. Si isch entstanne am 1. Jenner 2016 dür d Fusion va de Gmiine Bas-Vully ù Haut-Vully.
Gourhel
D Gmai ghert zum un zum Arrondissement.
Römische Wasserleitung von der Ergolz nach Augusta Raurica
Es Stuck vom Gang chame bi Lieschtel no hüt go aluege.
Muttertag
Dytschland
In dr Zyt vum Nationalsozialismus isch dr Mueterdag gfyrt wore, go d Mietere as Heldene vum Volk z fyre, wu dr „arisch Noowuchs“ uf d Wält bringe. Anne 1933 isch dr Mueterdag effetlige Fyrtig yygfiert wore.
Eschtrych
Z Eschtrych isch d Grinderi vu dr Frauebewegig, d Marianne Hainisch, d Initiatori vum Mueterdag gsii, wu anne 1924 yygfiert woren isch.
Rückeroberung von Konstantinopel 1261
Vorgschicht
1259 het dr Michael VIII. Palaiologos im nicäische Exil für e minderjöörig Johannes IV. Laskaris d Regäntschaft übernoo. Wie au sini Vorgänger isch au sis Hauptziil gsi, die byzantinischi Hauptstadt zruggzeroobere. Im Septämber vo däm Joor häi nicäischi Drubben in dr Schlacht vo Pelagonie Achaia, Epirus und Sizilie gschlaage; Nikaia isch eso unumstritte die sterksti Macht in dr Region gsi.
Giuliana Farfalla
D Giuliana Farfalla (* 23. April 1996 z Härwelze als Pascal Radermacher, aigetlig Giuliana Radermacher) isch e ditsch Transgendermodel un e Reality-TV-Dailnämmeri.
Mackenheim
S Riädminschter
Ebis ganz bsunders isch z Mackene si Riädminschter (Cathédrale du Ried). Im 19. Johrhundert het Mackene 1.000 Iiwohner gha, do drvu 150 Jude. D alt Kirch isch z glei gsii un het hegschtens fir 500 Iiwohner glängt. Do het dr Burgemeischter Göpfert versuecht, bi dr Beherde dr Boi vun ere neije Kirch z erreiche un isch no iber 20 Johr Kampf un Verhandlung aü erfolgrich gsii. Fir d neij Kirch het im Ort e Büürehof miäße abdrage wäre, zum Blatz schaffe, dr isch an ere andere Stell wider ufboije wore. Drno het mer zwische 1864 un 1866 d neij Kirch St. Sebastian ufboie. D alt Kirch isch jetz numme no Friidhofskapälle. D Genämmigung vu dr Beherde isch dra ghängt, ass glichzittig e Synagog fir d Jude am Ort het miäße boije wäre. So sin also beidi Boiwärk (Gebej) vum Architekt Ringeisen entworfe un boit wore. D Synagog isch anne 1867 fertig wore. Zum diä Boite zahle hän miäße viil Spände fliäße un d kommunal Stiir fir diä richere Büüre aghobe wäre. Aü hit unternimmt d Gmein no grossi Asträngunge zum d Kirch erhalte.
Martinstor
Gschiicht
S Martinsbild isch e baar Mool nei macht woore, zletscht 1851 vum Wilhelm Dürr. Anne 1968/69 isch s ewäg gmacht woore. Bishär het si dr Fryburger Stadtroot nit fir e neii Daarstellig chenne entschaide, wäge däm het s iiber ere Schriftdaafele zum Maane an d Kämpf vu dr Fryburger Buurgerweer geege franzeesischi Revoluzioonsdruppe e lääri Flechi.
Näb em Door isch e neie Doorböu im historisierende Stiil mit eme zweet greeßere Duurgang böue woore. Uf dr Doorussesyte isch e dytsche Ryychdaadler iber dr Woobe vu Fryburg un Baade gmoolt woore. Die Bemoolig isch anne 1951 ewäg gmacht woore. Speeter isch iber em Doorbooge d Replik vun ere barocke Sandstaiblatte mit em Doppeladler vum Hailige Reemische Ryych aabroocht woore.
Am Doorböu, wu syter em Umböu 1901 weschtli aagränzt, het s e Schnäälreschtaurant vu McDonald’s, wu iber em Doorbooge uf si hiiwyyst. Dr Stadtroot vu Fryburg het aber chenne verhindere, ass s root-geel Logo vu dr Reschtaurantchette aabroocht wird.
In dr chlaine Sytegasse bim Door, em Martinsgässli, het s näb em Yygang zue dr Fryburger Määrthalle s Martinsbräu.
Idir
Kàrriar
Ar ìsch àm 2. Mai 2020 ìm Spitàl z Pàris gstorwa.
Ludiano
Geografi
Ludiano liit im untere Bleniodal uf dr rächte Dalsyte. Nochbargmaine sin Acquarossa, Blenio, Hinderrhii GR, Mesocco GR, Rossa GR, Biasca, Pollegio, Bodio un Sobrio.
Verwaltig
Dr Burgermaischter (Sindaco) vu Ludiano isch bis Endi Merz 2012 dr Gloria Caccialanza gsii.
Tirano
Gschicht
1797 het sech s Vältlyn dr Cisalpinische Republik aagschlosse.
Bündnis 90/Die Grünen Baden-Württemberg
Gschicht
Anne 1996 sin di Griene z Bade-Wirttebärg mit 12,1 Brozänt uf ire bis dert bescht Ergebnis bi dr Landdagswahle chuu. Inträssant isch, ass dr Erwin Teufel uf dr Landesdelegiertekumferänz vu dr Griene im April 1997 z Brusel het derfe ne Red halte. Anne 2000 het dr Landesverband en erschte virtuälle Barteidag veraastaltet.
Wallerstein
Gschicht
Wallerstoi ischt zom erschte Mol gnennt worda em Johr 1238.
Verwaltong
Dr Birgermoeschter vo Wallerstoi ischt dr Joseph Mayer.
Abel Tasman
Usser Entdeckigsfaarte het er 1648 s Kommando über acht Chriegsschiff ghaa und mit ene in de Philippine spanischi  Stützpunkt aagrife und deren iire Handel gstöört.
Ungarische Grammatik
Allgemein: Suffix
Wo's e Suffix mit de velare Variante a und o git, hängt vom Wort sälber ab, weller vo denne Vokal tatsächlig folgt. Meistens bilde de letscht Vokal und dä im Suffix e Kontrast, d. h. uff o folgt uff a/á und a uff o/ó. Sälli Regle isch aber nit züeverlässig.
Chlasse
Mer cha di ungarische Suffix in die 8 Kategorye yordne:
S Bsitzverhältnis
Under de 23 Fäll vom Ungarische findet sich kei Genitiv. Au Possessivpronome (my, dy usw.) git's nit. Drum wird mithilf vo Possessivsuffix umschrybe: Mer hänkt si ans Objekt a, wo si sich druff beziehe. Sälli Suffix sin:
Possessivierig vom Infinitiv
S Subjäkt wird in de Dativ gstellt (Péternek el kell mennie). Wenn e Personalpronome s Subjäkt isch, no isch de Dativ fakultativ (Kell mennem oder Nekem kell mennem).
Syntax
Normalerwis bstoht e Satz uss vier Deil: Thema, Fokus, Verb und Rest. Eine vo denne vier Deil cha leer sy. Bim Thema und bim Rest chönne mehreri Satzglyder stoh, de Fokus hät aber maximal ei Satzglyd.
Verbalpräfix
Wenn's e Hilfsverb hät, no stellt sich's zwüsche Verb und Präfix. Bispyl (orange=Hilfsverb) Übersetzig: De Péter goht [in Züekunft] abe uff d Stroß (Satz 1), de Péter müeß uff d Stroß abegoh (Satz 2), de Péter wott uff d Stroß abegoh (Satz 3).
Schillinger Verlag
dr Verlag
In dr Zyt vum Wirtschaftswunder noch em Chrieg het d Schillinger Druckerei unter anderem Katalog fir d Firma „WehraTeppiche“ druckt, wu hochi Aaforderige an d Farbe gstellt ghaa hän. Die Erfahrige hän speter ghulfe bim Drucke vu Bildbänd.
S Brogramm vum Buechverlag umfasst Belletrischtik, Sachbiecher un Bildbänd mit eme Schwärpunkt uf d Region am Oberrhyy. Au verschideni Biecher uf Alemannisch sin im Schillinger Verlag uusechuu, z. B. s „Taschenwörterbuch“ vum Hubert Baum, s „Alemannische Dialekthandbuch“ vum Harald Noth oder s „Opfinger Wörterbuch“ vum Jürgen Sutter un anderi. Derzue cha mer bim Schillinger Verlag au privati Sache drucke loo wie Familiechronike usw.
Bangkok
D Stadt isch s bolitisch, wirtschaftlig un kulturäll Zäntrum vu Thailand mit Universitete, Hochschuele, Paläscht un iber 400 Wat (buddhistischi Tämpelaalagen un Chleschter) un wichtigschte Verchehrschnopf vum Land. Bangkok isch au dr Sitz vu dr Wirtschafts- un Sozialkommission fir Asien un dr Pazifik (UNESCAP).
Tiernamen Hohenfels
Tiernäme vo Hauefels im Hegi.
Bangkok
Gschicht
Bangkok isch urspringli nume ne chlai Discherdorf am eschtlige Stade vum Chao Phraya gsii. Um 1680 het s sidli vum Dorf nume drei bewohnti Blätz gee: e Zollhuus, di vu dr Holländer 1622 aaglait Faktorei Fort Amsterdam un dr Dorf Vat.
Joan Fuster
Bedütig
Er isch eender für sini Essays, bsundrigs für die politische, bekannt as für si Prosalitratur. Si wichdigsts Wärk isch s Buech Nosaltres els valencians („Wir die Valencianer“) (1962). Am Ändi vom 20. Joorhundert isch er dr intellektuell Chopf vom valencianische Nazionalismus gsi. Er het d Idee vo de Països Catalans (katalanischi Länder) verdäidigt und het d Länder, wo katalanisch gschwätzt wird, welle veräinige.
Sandy Island
Z Auschtarlie:
Tongatapu
Tongatapu isch die grössti Insle im Köönigriich Tonga. Si isch vo 70'877 (2006) Iiwooner bewoont, mee as es uf jedere vo de andere Insle het. 23'658 Lüt häi zur Zit vo dr Volkszelig 2006 z Nukuʻalofa gwoont und 34'311 in dr Agglomerazioon. Nukuʻalofa isch die grössti Stadt uf Tongatapu und d Hauptstadt vo Tonga. D Insle het z Fuaʻamotu en internazionale Flughaafe und z Nukuʻalofa e Haafe.
Geografii und Natur
D Insle isch 257,03 km² grooss (mit de Nääbeninsle 260,48 km²) und zimlig flach, wil si us Korallechalch (Chalchstäi) ufbaut isch. Si het e dicki, fruchtbari Ärdschicht bedeckt, wo vo de Vulkan in dr Umgääbig mit Vulkanäsche düngt worde isch. Stäilküste im Süde isch bis zu 35 m hooch, im Norde fallt d Insle zum Meeresspiegel ab. Die höggsti natürligi Erheebig uf Tongatapu isch 65 m hooch. Si lit ganz im Süde vo dr Insle zwüsche de Dörfern Fuaʻamotu und Nakolo.
Stetten am kalten Markt
Schdedda (dt. Stetten am kalten Markt) ischt a Gmoe em Landkreis Semmerenga en Bada-Wirttaberg. D Gmoe hot Eiwohner (Stand: ).
Geografi
D Gmarkong setzt sich zemme ous 50,7 % Landwirtschaftsfleche, 38,6 % Wald, 10,1 % Sidlongsfleche ond 0,7 % sonschticher Fleche.
Kleider machen Leute (Oper)
Orkeschtr
Firs Orkeschtr (Neifassong vo 1922) braucht-mr drei Fleeda, drei Obooa, zwoi Klarinedda, drei Fagodd, viir Herner, drei Trombeeda, viir Posauna, a Tuba, a Schlagwerk, a Harf, a Tscheleschda, a Klaviir ond a Streichergrubbe. Fir d Bihnamusik braucht mr zwoi Klarinedda, zwoi Herner, a Trombeed, a Bassposaun, a Klaviir ond a Geig.
Hebron
Hebron (Arabisch الخليل al-Chalīl, Hebräisch חברון Chewron) isch e Stadt im Westjordanland mit öbbe 202'172 Iiwooner (2014). D Stadt lit 30 km südlig vo Jerusalem uf ere Hööchi vo 930 m. Sie isch dr Sitz vo dr Uniwersidäät Hebron und von ere Polytechnische Hochschuel. Hebron isch d Hauptstadt vom Guvernemänt Hebron.
Frohmühl
Dialekt
Dr lothringisch Dialekt vun Frohmìl ghert zem Rhinfrankisch.
Agnes Monica
D Agnes Monica (* 1. Höimonet 1986 z Jakarta; birgerlig Agnes Monica Muljoto) isch e indonesischi Popsängeri un Songschryyberi.
Markus Ramseier
Dr Markus Ramseier, wo am zwölfte Augschte 1955 z Lieschtel uf d Wält cho und am 21. Juli 2019 gstorben isch, isch e Schwiizer Schriftsteller, Naameforscher, Schnitzelbänkler und Museumsleiter gsi.
Wechingen
Gschicht
Wecha ischt zom erschte Mol gnennt worda en dr 2. Helft vom 8. Jh. als Wahingin.
Wahla
Ergebnis vo dr Landdagswahla seit 1986:
Baureihe (Eisenbahn)
Nordamerika
Z Nordamerika hèn diè meischtè Baangsellschaftè bis i d 1960er Johr jewyls è eignes Bezeichnigssischteem kaa. Sell Sischteem isch aafänglich au uff d Disellokomotyvè übberdrait worrè. Mit dè witgehendè Marktdominanz durch EMD un General Electric sin selli Sischteem entbehrlich worrè un mo hèt d Bezeichnigè vo dè Lokomotyvhèrschteller übbernõ.
Esperanto
Esperanto, mit äigentlichem Name Lingvo Internacia isch di internazionali Schprach, wo 1887 fom polnische Augenarzt Ludoviko Lazaro Zamenhof dur d’ Publikazion fom erschte Leerbuech in polnischer und churz drufabe in änglischer, französischer und russischer Schprach de Mänschhäit forgschtellt worden isch.
Pontresina
Wappe
S Gmeindwappe zeigt e silbregi Bogebrugg uf em scharz-guldige Hindergrund.
Ramsteinerhof
Gschicht
Vo iirem Hoof us häi d Ramstäiner e groossartigi Ussicht über e Rhii und s Chläibaasel ghaa. Im Ramsteinerhoof si immer wider hoochi Here z Gast gsi, wie dr Bapst Felix V. wääred em Baasler Konzil oder 1473 dr Maximilian, wo spööter sälber Kaiser worde isch, won er mit em Kaiser Friedrich III. z Baasel verbii cho isch.
Gemeindenummer
I der Regel sind das die politische Gmeinde, es chan sich aber au um Gebiet under rein kantonaler Oberhoheit (v. a. Seen) oder um sogenannti Kommunanze (gmeinsami Hoheitsrächt vo mehrere Gmeinde) handle (lueg unde).
Veringenstadt
Gmoedsgliderong
Zue Verenga gheret d Stadtdoel Härrmadenga (Hermentingen), Verengadorf (Veringendorf) ond Verenga.
Marlene Hoffmann
Lääbe
Im letschte Studiejoor het si scho gaschtiert am Schauspiel Frankfurt (Die Dritte Generation, Reschy: Alice Buddeberg; Kasimir und Karoline, Reschy: Christoph Mehler), am Staatstheater Saarbrücken (Die Besessenen, Reschy: Daniela Kranz) un am Hessische Landestheater Marburg (Die Dreigroschenoper, Der Revisor, Reschy: Matthias Faltz).
Si het nocherdani Feschtengaschmänt am Hessische Landestheater Marburg vu 2013 bis 2014 ghaa, an dr Neue Bühne Senftenberg 2014 bis 2016 un vu 2016 bis 2020 am Staatstheater Augschburg. Vu 2020 bis 2022 isch si Mitgliid vum Ensemble vum Theater Regensburg gsii.
Arconciel
Gschicht
Im Gemeindgebiet vo Arconciel ligge verschideni archäologeschi Fundstelle. Die eltischte sind us dr Bronzezyt und dr Römerzyt.
Arconciel isch sit em 11. Joorhundert e regionaal bedütendi Herrschaft gsi. Bi Arconciel isch e Strooss durs Saanetobel ggange, wo uf beide Syte uf de Felse mit Feschtige gsicheret gsi isch, im Weschte dur d Burg Illens und im Oschte dur ne ganz chlyni Stadt, ebe Arconciel. Sid 1251 het d Herrschaft de Grafe vo Savoie ghört, und ane 1475 isch si vo de Friburger und de Bärner eroberet worde.
Guéhenno (Morbihan)
D Gmai ghert zum un zum Arrondissement.
Aggregatzustand
Als Aggregatszuästand (oder au Aggregatzuästand) bezeichnet mär qualitativ verschidäni, tämparatur- und druckabhängigi physikalischi Zuäständ vo Stoff.
Poker
Limits
Limit: Mer chan immer nur en bestimmte Betrag setzä, und um de glich Betrag erhöhe. Hüüfig wird esch de Betrag i spötere Wettrendi verdoppelt. Be Holdem send Wettrundi vo Turn und River s Doppelte vo Preflop und Flop.
Etymologii
Vun wu d Bezeichnung Poker schtommt, isch nit sicher klärt, aber s het sich wahrschyns vum franz. Wort poque, em Karteschpil, wo z New Orleans entwickelt worre isch, abgleitet. Im dytsche Sprochruum git s e Kartespoil, wu mit em Poker verwandt isch: Pochen oder Poch.
Willy Seiler
Aus seim Leaba
1965 ischt em Willy Seiler ôbodda wôrra, a Schallbladd mit-em Titl Schaffe, schaffe, Häusle baue … uff dr A-Seit ond Mathilde, gib den Hammer her uff dr B-Seit uffzonemma. Dr Seiler hôt zuagsait; ond weil mr fir dia Uffnahma au noh a weibliche Stemm braucht hôt, hôt’s Ehepaar Seiler als Willy Seiler und Mathilde dui Pladd besonga. Dr Erfolg ischt so grauß gwäa, dass der Tonträger ibr 100.000-môl ibr da Ladadisch ganga ischt.
Haus Liechtenstein
Härchumft
Im Herzogduum Eeschtryych isch s em beemische Cheenigssuun un speetere Cheenig Ottokar II. Přemysl, wun ne Babenbergeri ghyroote het, noch em Uusstäärbe vu dr Babenberger im Mannestamm anne 1246 glunge, d Macht z ibernee. D Aaneraie vu dr eeschtryychische Aadelsfamilie Liachtaschtaa, wu mer cha noowyyse, fangt aa mit em Heinrich I. vu Liachtaschtaa († 1265), wu 1249 d Heerschaft Nikolsburg z Siidmääre vum Ottokar II. as frei Aigeduum gschänkt kriegt het, wun er bolitisch unterstitzt het,.
Em Heinrich I. sy Suun Heinrich II. het si aber, wu dr dytsch Cheenig Rudolf vu Habsburg d Legitimiteet vu s Ottokars II. Heerschaft z Eeschtryych abgstritte het, uf d Syte vum Habsburger gstellt, wu anne 1278 in dr Schlacht uf em Marchfeld zwische Dürnkrut un Jedenspeigen gsiigt het. Doodruf sin d Liachtaschtaaner bis anne 1918 zmaischt dreii Verbindeti vu dr Habsburger gsii un hän fir iri Loyaliteet au ire Loon kriegt.
16. un 17. Joorhundert
Um d Wändi vum 16. zum 17. Joorhundert sin s di drie Brieder Karl, Maximilian un Gundakar gsii, wu ne neii Periood vu dr Familiegschiicht yyglaitet hän. Aadel un Bevelkerig z Eeschtryych, z Ungarn unz Beeme sin in dr Reformazioonszyt vum 16. Joorhundert zum grooße Dail zum Proteschtantismus iibergange, di drei brieder sin aber zum räächte Zytpuntk vor e, Uusbruch vum Dryssigjeerige Chrieg zum kadoolische Glaube retuur konvertiert, wu d Habsburger alliwyl bhalte ghaa hän un wu bis 1806 fascht di ganz Zyt dr reemisch-dytsch Chaiser gstellt hän.
Di fiirschtli Familie hite
Di Fiirschtli Familie weelt alli fimf Joor e Familieroot, wu vor allem as Beruefigsinschtanz fir Entschaid im Rame vum Huusgsetz wiirkt.
Gilbert Buttazzoni
Dr Gilbert Buttazzoni ( odd’r ; * 4. Mai 1947 z’ Mìlhüüsa; † 24. Àuigscht 2019) ìsch a elsassischer Politiker gsìì. Ar ìsch bis 2014 Mìtglìed ìm Mìlhüüser Gmaindaroot gsìì, un Mìtglìed ìm owerlesassischa Generààlroot vu 2001 bis 2015.
Magliaso
Gschicht
Magliaso isch zum erschte Mol gnännt wore anne 769 as de Maliacis, 854 de vico Maliaci.
Verwaltig
Dr Burgermaischter (Sindaco) vu Magliaso isch dr Marino Monti.
Sauerstoff
Gschicht
Zum erschtä mal isch Suurstoff vom schwedischä Apiteger Carl Wilhelm Scheele im Jahr 1772 dur's erhitzä vo Bruunstei mit konsäntriärtär Schwäfelsüüri härgstellt wordä. Völlig unabhängig däfo hät au d Ängländer Joseph Priestley churz drufäbä dä Suurstoff entdeckt. D Funktion vom Suurstoff bi dä verbrännig hät dä französisch Chemikär Antoine Lavoisier 1775 entdeckt. Dä Nammä Suurstoff chunt dahär, will mär früänär gmeint hät, dass jedi Süüri Suurstoff enthaltät. Diä Theori isch hüt aber widerleit. S Symbol O stammt vom griächischä Oxygenium vo griech. oxýs „scharf, spitzig, suur“ und genese „erzügä“, au da erchänt mär wieder d Theorie, dass jedi Süüri Suurstoff enthaltät.
Eigäschaftä
Äs git au no die wäniger stabili, allotopy Form vom Suurstoff, s Ozon, wo än eidütigä, schafä Gruch hät. Äs bestäht us drü Suurstoffatom wo zämä äs Molekül bildäd und chunt vorallem i dä Stratosphära vor. S Ozon isch für eus Mänschä und für Pflanzä starch giftig und entstaht im Summer au als Umwältgift.
Jacques Chenevière
Zwische dr Wältchrieg
Im Novämber 1919 het d IKRK-Versammlig dr Chenevière zue irem Mitgliid gweelt. Är het doodruf in verschiidene Kummissioone vu dr Organisazioon mitgschafft. Derzue het die gheert, wu iber d Uuslandsmissioone vu dr Delegierte entschiide het, un soonigi, wu Verhandlige mit dr nei grindete Liiga vu dr nazionaale Rootchryz- un Roothalbmoondgsellschafte gfiert hän. Im Augschte 1920 hän dr Chenevière un di dryzee Joor jinger Marguerite Oehl z Nöieburg ghyroote. D Brut het ai Joor voorhäär am Institut Jaques-Dalcroze ire Diploom gmacht. S Eebaar isch in di luxuriees Villa Hauterive («Hoochstaade») z Cologny zooge. S Aawääse het uurspringli dr prominänte Theolooge-Familie Turrettini gheert. Vor em Chenevière sin deert unter anderem dr eeschtryychisch-ungaarisch Kumpenischt Franz Liszt (1811–1886), dr Schwyzer Landschaftsmooler Barthélemy Menn (1815–1893) un dr franzeesisch Landschaftsmooler Jean-Baptiste Camille Corot (1796–1875) gwoont, un au dr franzeesisch Offizier Alfred Dreyfus (1859–1935) no sym Freispruch in dr Dreyfus-Affeere.
Anne 1935 het er sy Romaan Connais ton cœur («Chänn Dy Häärz») vereffetligt, wu si dr «dunkleren Seiten des Lebens» gwidmet het un wu «als eines seiner bedeutendsten Werke gilt».
Zweete Wältchrieg
Graad am 1. Septämber 1939, em Daag vum dytsche Iiberfall uf Poole, isch in dr Revue de Paris e Täxt vum Chenevière zum 75-jeerige Jubileum vu dr eerschte Gämfer Kunwänzioon erschiine. Dodin het er betont, ass s IKRK un di ganz Rotchryzbeweegig bi däne ganze Konflikt, wu gschweelt hän, fir humaniteeri Intervänzioone berait stiende. Zwoo Wuche speeter het s IKRK d Zäntraalstell fir Chriegsgfangeni ufgmacht. As Noofolgeri vu dr Zäntraalstell us em Eerschte Wältchkrieg het si uf dr Gämfer Kunwänzioon vu 1929 grindet. Zue irem Diräkter het d IKRK-Fierig dr Chenevière ernännt.
In dr nämlige Dääg het dr Chenevière di eerschte Briicht iber di sognännt Ändleesig, di generaalstaabsmääßig Vernichtig vu dr Juude dur Nazi-Dytschland z Oschteuropa iiberchuu. Dr Schwyzer Bootschafter z Bukarest, dr René de Weck (1887–1950), wu as Weschtschwyzer Diichter un Romancier mit em Chenevière Frynd gsii isch, het en Privaatbrief an en gschriibe, wu alarmiert het. Dodin het er betoont:
No 1945
Ändi 1959 het d IKRK-Versammlig em Chenevière zum vierzigschte Jubiläum vu syre Mitgliidschaft dr Titel vun eme Eere-Viizebresidänt verliie, wu äxtra fir iin gschaffe wooren isch. Vier Joor speeter het s Nobelkomitee em IKRK sy dritte Friidesnobelbryys no 1917 un 1944 zuegsproche. S isch dodermit bis hit di ainzig Organisazioon, wu die Eerig eso vyyl Mool kriegt het. Nume dr Chenevière un d Marguerite van Berchem isch bi allne drei Uuszaichnige aktiivi IKRK-Spitzefunktioneer gsii (D Frick-Cramer het vum letsche Bryys 1963 as Eeremitgliid e baar Dääg vor irem Dood erfaare).
Wald (Hohenzollern)
Wald (dt. Wald) ischt a Gmoe em Landkreis Semmerenga en Bada-Wirttaberg. D Gmoe hot Eiwohner (Stand: ).
Wahla
Ergäbnis vo de Landdagswahla seid 2006: 1 2006: WASG, seid 2011: Die Linke
Schaffhausen
Schafuuse isch d Hauptstadt vom Kanton Schafuuse. (Dr Name isch IPA:, amtlig uf hochdütsch Schaffhausen, uf französisch: Schaffhouse und iteliänisch Sciaffusa, uf Rätoromanisch Schaffusa). Es isch die nördlichschti Stadt vo de Schwyz.
Politik
Bi de Nationalrootswaale 2011 het s da Ergebnis gee: CVP 5,0 %, FDP 12,1 %, SP 41,6 %, SVP 31,9 %, Sustigi 9,4 %.
Wirtschaft
Dä greeschti Firme vo Schafuuse:
Schwabentor (Freiburg im Breisgau)
S Schwoobedoor (dt. Schwabentor, im Mittelalter au Obertor gnännt) isch s jinger vu dr baide no erhalten Stadtdoor (→ Martinsdoor) vu dr mittelalterlige Stadtmuure vu Fryburg.
Gschiicht
Dr Doorduurm isch um 1250 böue woore, het uurspringli ne Zwinger in Riichtig Stadtgraabe ghaa un isch zue dr Stadtsyte zues ufig gsii, eerscht anne 1547 isch er mit ere Staiwand zue dr Stadt zuegmacht woore. Anne 1572 isch e Stäägediirmli aagfiegt woore. 100 Joor speeter het dr Mathäus Schwäri uf dr Innestadtsyte s Bild vun eme Chaumann mit eme Fuerwäärch gmoolt, wu im 19. Joorhundert d Saag vum Schwoob derzue entstanden isch, wu mit zwai Fässer voll Gäld uf Fryburg chuu isch go d Stadt chaufe. Är isch uusglacht woore, un s Glächter isch no greeßer woore, wu si rusgstellt ghaa het, ass es in dr Fässer nume Sand un Chiis ghaa het — sy Frau het voor syre Abrais häälige s Gäld geg di wäärtloos Filig uusduscht.
Merlischachen
Merlischache isch en Ort im Bezirk Chüsnacht im Kanton Schwyz. Bekannt isch Merlischache für syni bluemegschmückte Schwyzer Hüüser, wie zum Byschpil em Swiss-Chalet, eme Gaschtrobetrieb für Hochsige oder Seminar. Am 1. August findet für Schwimmer en 1,8 Kilometer langi Seeüberquärig vo Greppe uf Merlischache statt.
Günther Oettinger
EU-Kommissar
Ändi 2009 het dr Rot vu dr Europäische Union dr Oettinger uf Vorschlag vu dr Bundeskanzleri Angela Merkel as dytschs Mitglid vu dr Europäischen Kommission nominiert. Au wänn dr Oettinger dervor europabolitisch chuum aktiv gsi isch un syy Nominierig bi dr Kommission un im Europäische Barlemänt zerscht kritisiert woren isch, het em dr Kommissionsbresidänt José Manuel Durão Barroso s wichtig Ressort vum Energiikummissar zuegwise. Am 9. Februar 2010 isch d Kommission Barroso II dur s Europäisch Barlemänt ändgiltig bstetigt wore. Di offiziäll Amtsibernahm isch am 10. Februar 2010 gsi.
Tegucigalpa
Tegucigalpa (schpanischi Uussprooch [] oder []) isch d Hauptstadt vu Honduras. Si het öppe 870.000 Yywohner und isch di gröschti Stadt vum Land. Zuedäm isch d Hauptstadt vum Bezirk Francisco Morazán.
Wolferstadt
Wolferstadt ischt a Gmoed em Landkroes Donau-Rias en Bayern.
Jens Böhrnsen
Bolitik
In ere Mitgliderbefrogig vu dr Bremer SPD isch er 15. Oktober 2005 zum Noofolger vum Henning Scherf as Bresidänt vum Senat un Burgermaischter vu dr Freie Hansestadt Bremen nominiert wore (72 % bzw. 1.924 Stimme fir dr Böhrnsen, 27 % bzw. 721 Stimmen fir dr Willi Lemke). Am 8. Novämber 2005 isch dr Böhrnsen mit 62 Stimme zum Bresidänt vum Senat un Burgermaischter vu dr Freie Hansestadt Bremen gwehlt wore. Bis zum Änd vu dr Legislaturperiod het er di Groß Koalition wytergfiert, het si aber im Wahlkampf 2007 fir e Koalition mit dr Grienen uusgsproche. Bi dr Wahl am 13. Mai 2007 het d SPD 36,8 % vu dr Stimmen iberchuu un isch derno ne Koalition mit dr Grienen yygange. Am 29. Juni 2007 isch dr Böhrnsen mit 47 Stimmen as Bresidänt vum Senat un Burgermaischter im Amt bstetigt wore.
Bi dr Burgerschaftswahl am 22. Mai 2011 hän d SPD un di Griene Stimme derzue gwunne. Am 30. Juni 2011 isch dr Böhrnsen vu dr Bremische Burgerschaft in sym Amt as Burgermaischter mit 57 vu 83 Stimme bstetigt wore.
KTS (Freiburg im Breisgau)
D KTS isch anne 1994 in eme bsetzte Huus vu de ufglossene Vauban-Kaserne entstande, wu anne 1938 as Schlageter-Kaserne baut un 1945 vu de Franzose iwernumme wore isch un wu de hitig Stadtdail Vauban drus entstande isch. Nodem s sit de Huusbsetzige in de 1980er-Johr ender rueig um d Friburger autonom Szene wore isch, het si dur de Bau vum Konzerthuus Friburg (em stedtische Kongress- un Veraastaltigszentrum, wu s 996 eröffneten) e gwissi Renaissance erlebt. Des Großprojekt isch unter de Burger weg de Keschte umstritte gsii, un vor allem alternativi Kulturprojekt hän weg de Bau- un Unterhaltigskschte Noodail im Wettbewerb um stedtischi Mittel gferchtet. S Konzerthuus isch in de alternative Szene zue me Symbol vu de kommerzialisierte Mainstream-Kultur wore. D KTS het si mit ihrem ihrem Programm an Independent-Konzert, bolitische Diskussionsrunde, Volxkuchine, Infoläde un Umesunschtläde as alternative Gegenpol verstande.
Gugler
d Erinnerig an d Gugler
Im kollektive Bewusstsii si d Gugler im Bärner Middelland immer no bresänt: z Ins git s immer no e Fäld, wo Gugelacker häisst, und z Fraubrunne, wo d Bärner die entschäidendi Schlacht gwunne häi, stöön zwäi Gedänkstäi. Au dr Luzärner Hirsmändig goot uf d Guglerzit zrugg: Noch dr Schlacht bi Buttisholz häige d Äntlebuecher em letschte Gugler d Uniform abzooge und im d Naase abgschnitte. D Naase häige si uf Ängland zruggschiggt und sich versproche, ass si jedes Joor an dä Daag wurde dänke. As Hirsmändig isch das dr eltischt Luzärner Fasnachtsbruuch. Am Andi vom 19. Joorhundert isch er aber verschwunde und erst in de 1990er Joor widerbeläbt worde.
Andeer
Andeer isch e Gmaind i der Region Viamala vom Kanton Graubünde.
Peter Ott
Gsellschaftlichs Würke
Im Biräich Spraach isch er vo 1996 bis 2016 Voorstandsmitgliid vom Schwyzerische Veräin für di tüütsch Spraach gsy und vil Jaar Mitgliid vom Schwyzerische Duden-Uusschuss. Zytewys hät er au as Obme vo de Gruppe Zugerland vom Bund Schwyzertüütsch und as Mitgliid vom Zäntraalvoorstand vom Bund Schwyzertüütsch amtiert.
Mairengo
Geografi
Mairengo lyt uf eme Boode vu dr linke Dalsyte in dr mittlere Leventina. Zue dr Gmai ghere au no d Wyler Tortengo, Raslina un Polmengo.
Gschicht
Mairengo isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1201 as Mairencho.
Kanton Ploudiry
Dr Kanton Ploudiry (breton. Kanton Plouziri, frz. Canton de Ploudiry) isch bis Merz 2015 e Kanton im Arrondissement Brest im franzesische Département Finistère in dr Region Bretagne gsii.
Hinsburg
Gschìcht
Hìnschburi ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 1559 àls Hinsberg.
Dialekt
Dr lothringisch Dialekt vun Hìnschburi ghert zem Rhinfrankisch.
Franche-Comté
Geographii
Di gröschte Schtädt vo de Freigrafschaft sind Besançon, Belfort, Mömpelgard, Dole und Pontarlier.
Gschicht
I de früegschichtliche Periode isch d Franche-Comté vom Volksschtamm vo de Sequaner bsidlet gsi. Iri Hauptstadt Vesontio isch a de Stell vom hütige Besançon gläge.
Heimweh
s Woort
S eerscht Maal schriftlich findt me s Woort Häiwee imene Buech mit «Schimpfreede» drin vo 1651 (Schimpf hät früener «Schërz» bidüütet), wo s ghäisst: «[Andere,] die auch ußert dem Vatterland sind, als da sind Soldaten und Handtwercksgesellen, […] kömm etwann das Heimwee so starck an, daß si daran sterbind.» Fascht us de glyche Zyt bruuchts de Toggeburger Alexander Bösch, wo i de 1630-Jaar as junge Maa uf Züri choo isch, zum Theology studiere; i syne Läbeserinnerige, wo-n-er 1667 hät afa schrybe, säit er: «Glych am Anfang, als ich gen Zürich kamm, veillycht wegen Heimwehes und weil ich der Spyß nit Gewohnnet hatte, ohne Milch sein müeßt, bin ich in ein schwäre Krankheit gefallen.»
Gägemittel
Im Volchsglaube hät mer vil uf Agetebroot ggëë: Wä-mer söttigs öpperem, wo furtgaat, i d Chläider ybüezi oder i d Täsche stecki, dänn heb er am nöien Oort weniger oder gaar ekäi Häiwee. En anders Gägemittel seg gsy, sich am nöien Oort es Paar Schue la mache, wie-n-en Basler 1762 gschribe hät: «Hattet ir nummen e bar Schue am Ort machen lo, s Heimwe wäri gly vergangen.»
Butter
Was im Anke dine isch
I de hüttige Ziit isch s gnau reguliert, wien Anke mues sii: mindischtens 82% Milchfett, nöd mee als 16% Wasserghalt. En Analyse vom Anke zäiget, das er us Milchbestandtäil bestaat: Milchzucker (Laktose), Mineralstöff, Choleschterin, Protein, fettlösliche Vitamin und Milchsüüri. Typisch isch, das s im Anke vil Ölsüürene und churzchettigi gsettigti Fettsüürene häd.
Georg Kleis
Dr Georg Kleis (* 14. Mai 1920 z Missenne; † 1. Mai 2020 z Nonnenweier) isch e dytsche Dialäktautoor gsii.
Lääbe
Är het buurt un in dr 1960er Joor elf Joor lang im Stadtpark Loor gschafft, derno het er no siibe Joor er bi dr Gmai Missenne gschafft un isch dert unter anderem Sporthallemaischter gsii. Wie scho sy Vater un sy Grooßvater isch er z Missenne Obstbaumwaart gsii un het unter anderem e chlaini Baumschuel grindet. Är het si au fescht engaschiert, wu Missenne anne 1979 bi dr Aktion „Unser Dorf soll schöner werden“ mitgmacht het un uf Landeseebni dr eerscht Blatz gmacht un e Goldmedallie gwunne het. Uf em Bundeswettbewäärb bi dr „Grüne Woche“ z Berlin het Missenne derno e Silbermedallie gwunne. Dr Kleis isch Mitgliid bim Obst- und Gartenbauverein Meißenheim e.V. (OGV) gsii, langi Joor aus as Voorsitzer, sy Noofolger in däm Amt isch dr Adolf Klotz woore.
Syni Lääbeserinnerige het er anne 1996 im Buech „So war*s“ uusegee.
Hannover
Messe
Hannover ghört zu de wichtigste Messestädt und hät s gröschte Messegländ vo de Welt. Pro Johr finde über 60 Messe statt, drunter d Computermess CeBIT und d Hannover-Mess. 2000 hät d Expo 2000 dört stattgfunde. D Messe werre jöhrlich vo 1,8 Millione Lüt bsüecht.
MGB Komet
Technik
D Triebzüg chöne ufem ganze Streckenetz vo der MGB verchere, für d 179 ‰ steile Schöllenenbahn Göschene–Andermatt sind aber nur d dreiteilige ABDeh 4/8 zueglah. Uf 125 ‰ Stigig betreit ds maximal Zuggewicht 150 Tonne.
Ambutrix
Geografii
D Nochbergmeinde vo Ambutrix sind Saint-Denis-en-Bugey im Norde, Bettant im Nordoschte, Vaux-en-Bugey im Süde, Lagnieu im Südoschte un Leyment im Weschte.
Weltwassertag
Näbe dr UN-Mitglidsstaate hän au ne Dail Nitstaatligi Organisatione, wu sich fir sufer Wasser un Gwässerschutz yysetze, dr Wältwasserdag derzue gnutzt, di effetlig Ufmerksamkait uf Wassertheme z länke. Zum Byschpel veraastaltet dr Wältwasserrot all drei Johr in dr Wuche vum Wältwasserdag e „Wältwasserforum“, wu vor allem kritischi Pinkt in dr Vordergrund gstellt wäre wie ass ai Milliarde Mänsche kai Zuegang zue sichertem un suferem Wasser het oder ass in vile Regione uf dr Wält, wu s Wassermangel het, d Fraue mien go Drinkwasser hole.
Silvaplana
Geografy
S Dorf Silvaplana lyt uf dr linke Syte vom Daal, uf em Schuttchegel vom Bach Ova dal Vallun, wo us em Julierdääli, vo dr Alp Güglia (”Julieralp“) und vom Julierpass obenabe chunt und bim Zältplatz vo Silvaplana in Silvaplanersee mündet. Uf dr Oschtsyte vom See lyt s Dorf Surlej. Im Nordoschte ghört s Dorf Champfèr zu dr Gmaind Silvaplana. Uf dr Nordsyte vom Dorf isch dr Bärg Piz Julier (3380 Meter über Meer), im Süüde dr Piz Murtèl mit 3432 m.ü.M.
Küssnacht (Begriffsklärung)
Lueg au:
Debian
Paketverwautig
Debian isch bsunders beliebt wäge sim hervorragende Paketverwautigssystem, es cha uf dr Konsole (apt-get/aptitude) und grafisch (synaptics) verwautet werde, mit ganz weni Ufwand chame sech gueti Software installiere wo e Debian Entwickler ufnä FTP-Server glade het, zudem bietet eim Debian regumässigi Sicherheitsupdates. Im Handbuech stoht zudem no das s apt-system chräft het wiene super-chue.
Entwickler und Betreuer
Fougendi Debian Betreuer si us dr Schwiz:
Alija
Dr Begriff Alija (hebräisch עלייה, wörtlig „Ufstiig“; Plural Alijot) stammt us dr Bible und bezäichnet im Juudedum sit em babylonische Exil (586–539 v. d. Z.), wenn Juude as Äinzelni oder in Grubbe in s Globte Land zruggönge. Die, wo Alija mache, häisse uf Hebräisch Olim (Singular: fem. Olah, mask. Oleh).