cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Lac de Joux
Dr See liit im ene Taal zwüsche dr Jurachetti vom Mont Tendre und vom Risoux und het e Lengi vo nüün Kilometer. Sini Oberflechi isch uf dr Höchi vo 1004 Meter über Meer. Der Zuefluss vom Wasser chunt houptsächlech vo dr Orbe, im Nordoschte flüsst s Wasser dur nes schmals Landstuk in chly Nochbersee Lac Brenet. En Deil vom Wasser versikeret us em Lac de Joux dur die verchlüftete Chalchfelse in Bode abe. S Wasser lauft dur s Höölesischteem under de Bärge is Taal vo Vallorbe und chunt bi de Grotte vo Vallorbe wider use. Das isch di zwoot Kwelle vo dr Orbe.
Altusried
Gschicht
Em Johr 1180 isch zum erschte Mol en Bertholdus de Altungisried gnennt worda.
Basellandschaftliche Zeitung
Sit em 16. September 2006 erschiint d bz as Chopfblatt vo der Middelland-Zitig. Eigeständig produziert wird nume no dr Regionaldeil (Nochrichte und Sport), bi de Azeige git s e regionali Filterig. D Redaktion vo dr bz cha aber au Iifluss neh uf die übrige Deil vo der Middelland-Zitig und Ardikel striiche, ersetze oder verändere.
Clarmont
Gschicht
Clarmont isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1204 as Claromonte.
AG für Werbemedienforschung
D AG für Werbemedienforschung (WEMF) erhebt in dr Schwiiz Zahle zer Nutzig vo Printmedie.
Kopfbahnhof
Nõchdeil
Èn witterè Nõchdeil lyt bim Bau vo dè Städt: Diè nötigè un umfangrychè Gleisaalaagè stön im städtischè Wachsdum mit dè Zit im Wäg. Z New York un Chicago hèt mò sèllèwäg èn großè Bedongdeggel übber diè zentralè Baanhööf drübber baut. S glych Brinzyp lyt im Bau vum neuè Dǜèfbaanhof z Stuègètt z Grund, nu hèt mò dört dè Baanhof neu unter dè Deggel baut.
Schwyz
Dè Bärner Baanhof isch èn Durchgangsbaanhof, zwei Streggè hörèd uff un fangèd aa im unterirdischè RBS-Sackbaanhof.
Sigriswil
Religion
79,2 % vo de Ywohner si evangelisch-reformiert, 8,7 % si römisch-katholisch (Stang 2000).
Politik
Gmeindspresidänt vo Sigriswiil isch dr Martin Sommer (Stang 2013).
Mels
Geografy
Mels lyt im Seeztal, südweschtlich vom historische Städtli Sargans.
Schönenwerd
Geografi
Schönewerd liit a de Aare südweschtlich vo Aarau. D Gmeindsflächi umfasst 11 % langwirtschaftlichi Flächi, 44,9 % Waud, 39,6 % Sidligsflächi und 4,5 % suschtigi Flächi.
(21) Lutetia
D' (21) Lutetia isch e Asteroid vum Asteroide-Hauptgürtel, wo am 15. November 1852 vum Hermann Mayer Salomon Goldschmidt an dr Sternwarte vu Paris entdeckt worre isch. Dr Name Lutetia beziegt sich uf dr antike Namme vu Paris.
Elsass-Freunde Basel
Àktivitäta
Zitter 2007 ìsch dr Dr. Robert Heuss dr Präsidant vum Verein. Wial dr Verein trinàtionàl ìsch, hàt'r aui drèi Vizepräsidanta: einer üs em Elsàss, einer üs em Bàdischa un einer üs Bàsel.
Literatur
Hans-Jörg Renk: Der Kulturverein Elsass-Freunde Basel. In Alemannisch dunkt üs guet 1/2017, S. 26.
Kabinett Maier III (Württemberg-Baden)
S Kabinett Maier III het vum 11. Jänner 1951 bis 25. April 1952 d Landesregierig vu Wirttebärg-Bade bildet.
Kaysersberg
Kaiserschbarig (frz. Kaysersberg, dt. Kaysersberg, Patois Kèysprè) isch bis zum End vun 2015 e frànzeesche Gmein ìm Owerelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss) gsi. D Gmein het zem ìm Arrondissement  ghert.
Buchara
D Altstadt vo Buchara het e Hufe Baukunstwärk, drunder vili Moscheä und Madāris, und wird vo dr UNESCO sit 1993 zum Wältkulturerb zelt.
Böblingen
Stadtgliderig
Beblenga bstoht us dr Chärnstadt un em Stadtdeil Dagerscha (Dagersheim), wu am 1. Septämber 1971 im Ramme vu dr Gebietsreform yyglideret woren isch. Dagerscha isch a Ortschaft im Sinn vu dr bade-wirttebärgische Gmeindsornig mit eme Ortschaftsrot, wu vu dr Bevelkerig bi jedere Kommunalwahl nej gwehlt wird, mit eme Ortsvorsteher as Vorsitz.
In dr Chärnstadt wäre zem Deil Wohngebiet mit eigenen Nämme unterschide, wu sich im Lauf vu dr Beböuig ergee hän, wu aber zmeischt nit gnau vunenander abgränzt sin. Doderzue ghere zem Byyschpel Danneberg, Waldburg, Rauher Kapf, Grund un Diezehalde.
Ewringen
Iewréngen (lothrìngisch; frànzeesch Évrange, ditsch Ewringen, 1940–44 Eweringen) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Département Moselle ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Lothrìnge).
Bad Hindelang
Geografi
Hindelong likt im Ostrachdal am nerdliche Rand vo dr Kalkalpe. Vo dr Gmarking sind 36,4 % Landwirtschaftsfleche, 40,3 % Wald, 2,1 % Sidlingsfleche und 21,2 % sunschtige Fleche.
Gundremmingen
Eiwohner
Dr Ausländeraadoel isch 2011 bei 6 % gleäge.
Georg Kreisler
Läbe
Dr Kreisler isch anne 1943 US-amerikanische Staatsburger un fir dr Zweet Wältchrieg diräkt zue dr US-Armee yyzoge wore. No dr Grunduusbildig isch er uf Ängland verlait wore un isch z Yeovil un z Devizes stationiert gsii, wun er mit Unterhaltigsveraastaltige fir Soldate, wun er zem Dail zämme mit em Marcel Prawy gschribe het, d D-Day-Druppe unterhalte het. As amerikanische Soldat isch au as Dolmetscher z Dytschland gsii, het dr Julius Streicher verhert un het dr Hermann Göring un dr Ernst Kaltenbrunner droffe.
Hardthausen am Kocher
Dialekt
Dr Dialekt vo Hardthause ghert zom Sidfränkisch.
Fehraltorf
Bevölkerigsentwicklig
De Uusländeraatäil liit bi 16,4 % (Stand 2011).
Weihnachtsstern (Pflanze)
Bluescht un Bliete
D Hochbletter diene zum Aalocke vu Bstaiber. Weli Dierarte d Wynächtsstärn im natyrlige Areal wirkli bstaibe, waißt mer aber bis hite nit. Dur Zucht isch e großi Vylfalt an Farbe entstande. Näbe rote git s au lagsfarbeni, panaschierti oder wyssi (cremewyss – nit rainwyss). Anderi Farbe wie Blau sin dergege chinschtli un wäre dur Aaspritze mit pflanzeverdregligem Lack gmacht. Oder strait au no weng Glitter driber.
Gschicht
Di erschte Bricht iber d Pflanze sin dur dr Francisco Hernandez de Toledo uf Europa chuu, eme Naturforscher un Dokter im Dienscht vum spanische Chenig Philipp II. In sym Wärch Rerum medicarum Novae Hispaniae thesaurus vu 1561 findet mer e Bschrybig un au Bilder, aifachi Holzschnitt. No syyre Iberliferig in Francisci Hernandi Opera cum edita, tum inedita, ad autographi fidem et integritatem expressa vu 1790 het dr Wynächtsstärn bi dr Azteke Cuetlaxochitl (Nahuatl cuetlax-xōchitl, Lääder-Blueme) ghaiße. Gnaueri Bschrybige stamme vun ere spanische botanische Forschigsrais bis 1803 vum Martín Sessé y Lacasta un em José Mariano Mociño. Unter em umfangryche Material, wu die uf Europa gschickt hän, het s au e baar bis hit erhalteni Herbarbeleg vun ere Euphorbia fastuosa gnännte Art, wu spter klar wore isch, ass s dr Wynächtsstärn isch. E detailgnaui Abbildig isch vergässe wore un erscht Johrhundert speter widergfunde un publiziert wore. Anne 1803 sin dr Alexander von Humboldt un d Aimé Bonpland uf ire Sidamerikarais uf Mexiko chuu. Drotz ass si d Art in ire Wärch nit gnännt hän, het s zwee Beleg im Berliner Herbarium, wu uf die Expedition zruggehn.
Schimon ben Jochai
Dr Rabbi Simon isch dr Leerer vom Jehuda ha-Nasi gsi. Im Schimon si Graab befindet sich z Meron in Galiläa, nid wit vo Zefat. Si isch e Wallfaartsziil für jüüdischi Pilger und wird bsundrigs am 18. Ijjar, am dradizionelle Doodesdaag vom Schimon, bsuecht wo au dr Fiirdig Lag baOmer isch, s Fest am 33. Daag noch Pessach.
Alveolarer Vibrant
De (stimmhaft) alveolar Vibrant isch e Konsonant vo dr mänschliche Sprooch, wommer au „Zùngespitze-R“ oder „grollts R“ sait. Im internatíonale phonetische Alphabet wird er dur s Zeiche dargstellt. Des Zeiche wird aber in viilene Transkriptione für jede R-artige (rhotische Konsonant) bruucht, au wenn die Sprooche en andre Konsonant für s R hen. Des hängt demit zämme dass s Zeiche <r> eifacher zum ytippe isch.
Bregenzer Ach
D Bräagazar Ach isch an 80 km langa Fluss im öschtrichischa Bundesland Vorarlbearg.
Selzach
Religion
34,8 % vor Iiwooner si im Johr 2000 evangelisch-reformiert gsii, 42,4 % römisch-katholisch.
Wirtschaft
D Arbetslosigkeit isch im Johr 2011 bi 1,6 % gläge.
Carl Maria von Weber
Kendheit ond Jugend
Dr Carl Maria ischt noh koi Jôhr alt, dô zuit sei Vaddr mit dr Theatergrubb nôch Wiin, s Jôhr druf nôch Kassl, nô nôch Mainz ond hendrher nôch Nirnberg. Wia der Bua sechs Jôhr alt ischt, kriagt’r z Erlanga ond en Augschburg sein erschda Musikondrricht. Nôchher gaschdiirt em Vaddr sei Theatergrubb z Salzburg. Deet ondrrichdet-en 1797 ond nô nomôl 1801 dr Michael Haydn, dr jengere Bruadr vom Joseph Haydn, en dr Kombosizionslehr. Em Weber sei Mueder vrkrafdet des viile Romreise bald nemme ond wuud krank. Dô drvoo erholt-se sich nemme, so dass dr Carl Maria bald bloß no sein Vaddr hôt. Abr au deam Bua sei Gsondheit leidet bald arg ondr selle heifige Ortswechsl.
Dui Zeit en Prag
En Prag vrliabt sich dr Weber en d Sengere Caroline Brandt. Em Jôhr 1817 fihrt’r se zom Traualtar.
Ausklang
Trotz-em Rickschlag vo dr Euryanthe isch dr Weber en ganz Eiropa bekannt wôrra. 1824 nemmt’r da guad dotiirda Uftrag ôô, fir London a Opr nôch-em Christoph Martin Wieland seira Vers-Erzehlong Oberon zo komboniira. Wiidr macht’r sich mit-ma graußa Eifer ans Werk, obwohl’r scho gheerig an dr Schwendsucht leidet ond älle Ärzt em da Rôt geabet, er soll sich schoona. 1826 reist’r nôch London. Em Grond gnomma ischt-ems bewusst, dass’r dô drmit an oovrzeihlicha Raubbau an seira Gsondheit treibt, er braucht abr s Geld, om nôch seim Ableaba seira Familie s Auskomma zo ermeglicha. Mit ledschdr Kraft dirigiirt’r de erschde drei Uffihronga. Abr scho knabb zwoi Monet nôch dr erschda Vorstellong haucht’r sei Leaba aus. Grad amôl 39 Jôhr alt isch’r wôrra.
Staat Palästina
Dr Staat Palestina wird internazionaal vo de mäiste Staate as staatligi Äihäit anerkennt, aber d Staatligkäit isch völkerrächtlig umstritte. Er isch am 15. Novämber 1988 z Algier vo dr Palestinensische Befreijigsorganisazioon (PLO) as Staat vo de Palestinenser usgrüeft. D Gründer häi s Westjordanland und dr Gasasträife, wo vo Israel sit 1967 bsetzt si, in Aaspruch gnoo mit Ostjerusalem as d Hauptstadt vom Staat. Zur Zit vo dr Unabhängikäitserkläärig het sich d PLO im tunesische Exiil befunde und kä Kontrolle über die beaaspruchte Gebiet gha. Doorum het dä Schritt zerst nume sümboolischi Bedütig gha. Bis 1990 häi äinewääg fast 100 Staate e Staat Palestina anerkennt, u. a. die Dütschi Demokratischi Republik (DDR). Hüt anerkenne en 138 Staate. D Bundesrepublik Dütschland anerkennt Palestina nit as Staat, het aber diplomatischi Beziejige zu de Verdräter vo de Palestinensische Autonomiigebiet.
Dr internazionaal Status
D PLO het sit 1974 as e „Representant vom palestinänsische Volk“ e völkerrächtlig anerkennte „Beobachterstatus“ bi de Veräinte Nazioone, sit 1998 het si bi Debatte vo dr Generaalversammlig chönne mitmache, wenn au ooni Stimmrächt. Sit em 31. Oktober 2011 isch Palestina Mitgliid vo dr UNESCO. Am 29. Novämber 2012 het d Verdrätig vo dr PLO dr Beobachterstatus (non member observer state’ status) as Staat Palestina für die Palestinensische Gebiet bi de Veräinte Nazioone. 138 vo de 193 UNO-Mitgliider häi für son e Anerkennig gstimmt, nüün drgeege und 41 häi sich enthalte, drunder Dütschland.
Dorénaz
Dorénaz (fp. [a ˈdoʀəna]) ischt a Munizipalgmeind im Bezirk Saint-Maurice im Kanton Wallis, Schwiiz.
Religion
79,1 % vannu Iwonru sint im Jaar 2000 remisch-katholischi gsii, 10,9 % evangelisch-reformierti.
Spraach und Tialäkt
Dr tradizionäll Tialäkt va Dorénaz gcheert zum Frankoprovenzalisch.
Bahnhof Schaffhausen
Yfaartè
D Südyfaart vom Bf. Schaffuusè bschtòt uss èm Doppelgleis vo dè Hochrhybaan vo Basel/Ärzingè hèr un èm Doppelgleis vom Neuhuusè, wo d Rhyfallbaan un d Eglisauer Streggi mitnand dèhèr chömmèd. Usserdèmm git s südlich vom Neuhuuser Doppelgleis no drei Abschtellgleis. Durch s Bündle vo dè beidè Doppelgleis ab dè Flurlinger Brugg bschtòt d Südyfaart vom Schaffuuser Baanhof us vyr Streggègleis, wo barallel in Chnotèbaanhof ylaufèd. D Nordyfaart wörd vom Doppelgleis vo dè Hochrhybaan vo Singè hèr bildèt, wo ganz weschtlich dèhèr chunnt, un èm Eifachgleis vo dè Seelinniè, wo übber dè Ämmersbärgtunnel vom Bf. Füèrthalè hèr chunnt. Zwüschè dènnè Streggè lygèd d Aaschlüss zum Güèterbaanhof un Lokdepot sowiè ènèrè Abschtellgleisgruppè.
Eröffnig
Dè Schaffuuser Baanhof isch am 16. April 1857 in Bedryb gnõ worrè. A sèllèm Daag hèt d Nordoschtbaan (NOB) d Rhyfallbaan übber Andelfingè gu Winti eröffnèt. D Rhyfallbaan isch è baar Mönèt vor dè Inbedrybnaam, am 4. Novembèr 1856, durch d NOB übbernõ worrè. D NOB hèt Baanrelationè übber Winti usè uff Züri un Brugg reschpektyv Romanshorn ygrichtet.
D Station Schaffhuusè isch dört no èn Èndbaanhof gsi un isch a dè glychè Stell wiè hüt au positionyrt gsi. Well dörtzmòl abber èn handfeschtè Stritt um d Laag vom Baanhof zwüschè dè NOB un èm Initiantè vo Rhyfallbaan, im Moser Heiri, uusbrochè isch, hèt mò nu è Provisorium baut ghaa. D NOB hèt uff èm hütigè Standort insischtyrt, wôrènd sich dè Moser für èn Baanhof am Rhyufer ygsetzt hèt.
Baanhofserwitterig
Für dè aaschtygènde Güètervokeer hèt s annè 1895/96 è grossi Baanhoferwitterig bruucht. Dõdèby hèt dè Baanhof sini Form chriègt, welli èrscht i dè 1950er/1960er Johr dè neuè Bedürfnis aabasst worrè isch.
Ab 1950
Sit 1866 isch è Passèrèllè i dè Achsè vum Leuègässle übber d Gleis gangè. 1956 isch si durch è Unterfüürig ersetzt worrè. Im Johr 1963 hèt mò nördlich vum Baanhof un barallel zuè dè öschtlichè Uusfaart vo dè Hochrhybaan mit èm Bau vum Rangyrbaanhof Härblingerdal aagfangè.
Ab 2010
S Nõchfolgebrogramm zuè dè Baan 2000, wo „Zuèkümpftigi Entwicklig vo dè Baaninfraschtruktur ZEB“ benamst worrè isch, luègt dè Baanhof Schaffuusè als Chnotèpüngt aa. Nõch dè Eröffnig vo dè neuè Durchmèsserlinniè unterirdisch uff Züri HB im Johr 2015, vokeerèd d Züüg ab Schaffuusè meeheitlich zuè dè Vyrtel- un Dreivyrtelschtundè. Sèll git schlanki Aaschlüss z Winti HB un Züri HB. Usserdèmm hèt dè Ybau von èrè zuèsätzlichè Weichè un Signaal i dè Baanhööf Neuhuusè am Rhyfall un Schaffuusè è raschèri Zugfolgi möglich gmacht. Au diè 4. Deilergänzig vo dè Zürcher S-Baan, wo bis 2018 umgsetzt wörrè söll, bringt für dè Baanhof Schaffuusè Voänderungè un Vobesserungè.
Witteri Püngt
Dè Baanhof isch einè vo 23 Baanhööf vo dè SBB, wo unter m Slogan Mehr Bahnhof vomarktet worrè isch. Näbbè m k kiosk, ènèrè Apothekè, ènèrè Konditorei un èm Läbbensmittellädeli git s im Baanhof è Bahnhofsbüffee un je ei Reisezèntrum vo dè SBB (nördlichè Zwǜschèdrakt) un dè DB (nördlichè Hauptbau) (Stand:2018).
Bsunderheitè vom Gränzbaanhof
Èn Gebruuch vom Baanhof vo Asǜlbewèrber mit èrè dütschè Uffenthaltsgeneemigung odder Duldung isch umschtrittè.
Ilsfeld
Geografi
Ilsfeld leit em mittlere Schozachdal. D Nochbergmoede vo Ilsfeld send Großbottwar, Neckarwestheim, Lauffen am Neckar, Talheim, Untergruppenbach, Abstatt ond Beilstein.
Gmoedsglidrong
Zua Ilsfeld gheret d Ortsdoel Auenstein, Ilsfeld ond Schozach.
Commugny
Geografi
Commugny lyt an dr Gränze zue Frankrych. D Gmaiflechi umfasst 61,6 % landwirtschaftligi Flechi, 20,2 % Wald, 17,4 % Sidligsflechi un 0,8 % sunschtigi Flechi.
Bevelkerig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Uusländeraadail isch 2010 bi 38 % gläge.
Lea (Musikerin)
D’ Lea (ìhra aigana Nàmma düet sa LEA schriiwa; * 9. Jüüli 1992 z’ Kassel àls Lea-Marie Becker) ìsch a diitscha Sangera un Liadermàchera.
Failly
D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Gschìcht
Failly (ditsch 1915-18 und 1940-44 Failen) ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 914 àls Fadilica. Vrémy (ditsch 1915-18 Fremich, 1940-44 Fremmingen) ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 1296 àls Virmiez.
Vun 1871 bìs 1918 han Failly un Vrémy zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Chinesischer Kalender
Der 60er-Zyklus
Da Sechziga Zyklus vo da Johr, Monat und Täg setzt sich zäm us nam Zyklus vo Zehn Himmelsschtämm (天干 tiāngān) und da zwölf Tierzoacha vom chinesischa Kalenda (Erdzweige 地支 dìzhī). Da 60-Jahre-Zyklus isch im 3. Johrhundat vo da Han-Dynastie igführt wora. Da 60-Tage bzw. Monate-Zyklus kummt us m 13. Johrhundat.
Hüt brucht ma bloss no da 60-Jahre-Zyklus bzw. da 12-Jahre-Zyklus vo da Tierzoacha fürd chinesische Astrologie.
Die Weltwoche
1964 bis 2001
1964 isch de Rolf R. Bigler Chefredakter worde, denn 1968 de August E. Hohler, wo 1970 vom Hans O. Staub abglöst worden isch. In dere Zyt, vor allem under em Bigler, isch d Wältwuche zunere Plattform für nonkonformistischi Positione worde.
Elfriede Jelinek
__KEIN_INHALTSVERZEICHNIS__ D Elfriede Jelinek (* 20. Oktober 1946 z Mürzzuschlag) isch en öschtriichischi Schriftstelleri, wo z Wien und Münche läbt. Im Jahr 2004 het si de Literaturnobelpriis für „de musikalischi Fluss vo Stimme und Gägenstimme i Romään und Drame, wo mit einzigartiger sprachlicher Liideschaft d Absurdität und zwingendi Macht vo de soziale Klischees enthülled“.
Günzburg
Geografi
Genzburg leit an dr Mendong vo dr Genz ond dr Nau en d Donau.
Rinder
Systematik
D Rinder im ängere Sinn umfasse vier Gattige mit im Ganze zwölf Arte.
Katte (Burte-Drama)
Inhalt
E Stritt zwischen em Kinnig un em Kronprinz Friedrich zeigt, ass Wälte zwische däne zwee liige: Dr Gronbrinz intressiärt sich fir Kunscht un Müssig, dr Kinnig numme fir d Staatsraison. Dr macht im Suhn Vorhaltige as wiä:
Dr Friedrich soll zwunge wäre, bi dr Hirichtig vu sinem Frejnd Katte zuezluege.
Dr Katte bichtet im Brediger Miller sini Sinde: Er heb e große Ehrgiz gha, heb gschwätzt, wun er hätt sotte schwiige, heb gliäbt, wun er hätt sotte verehre ... Dr het as Offiziär d Dochter vum Kinnig (platonisch) gliäbt ...
Dr Katte sait - gegeniber em Fäldbrediger - im Friedrich e großi Zuekunft vorüs.
Interpretatione
Dr Hans Knudsen stellt 1918 iber dr Burte im Bezug uf si Katte fescht: "Wir hören auch hier den überzeugten Anhänger gottgewollter Herrschergewalt, unter die man sich zu beugen hat in dem Bewusstsein, selbst unter Drangabe des Lebens die Pflicht zu erfüllen, die Stellung oder Beruf von einem fordert."
Bosco/Gurin
Yywooner
D Yywoonerzaal isch z Gurin syd der Midi vùm 19. Johrhundert al mee zrùg gange.
D Walser z Gurin
In ere andere Uurkùnd vù 1311 good s ùm e Schdryd zwische dr Gmaine Gurin ùn Losone. Doo din wird e Verdraag gnänd vù ane 1244, wù d Gmai Losone di vier Alpe Pasqualada, Risorto, Carmenasco ùn Arcerio certis hominibus loci de Buscho de Quarino (gwiise Lyd vùm Ord Bosco Gurin) verphaaded ghaa hed. Die Lyd sin us em Pomatt gsii ùn hän die Alpe fir 29 Joor geege ne jäärlige Zins vù 36 Bfùnd phaachded ghaa.
Scho 1253 isch Gurin e sälbschdändigi, frèii Gmai gsii. Im Tessin sin im 12. ùn 13. Jh. noch em Voorbild vù dr lombardische Schded iiberaal Comuni rustici endschdande, wù as frèii Gmaine (Vicinia "Noochberschafd") s Bùùrgerräächd (Vicinato) an d Bùùrger (Vicini "Noochbere") verliie hän ùn au aigeni Gmaiversamlige (Vicinanza) abghalde hän. Dr Gmai voorgschdande isch dr Console mid zwee Sindici.
Name
Dr amdli Name isch friejer nùme dr idalieenisch Name Bosco gsii. Wù s Eidgnessisch Schdatischdikamt ane 1911 d Räächdschryybig vù dr Schwyzer Gmainäme hed wel ändere, isch dr Tessiner Regierig voorgschlaa woore, dr Name vùm Doorf z ändere, wel s im Tessin no ne ander Bosco (ab 1912 Bosco Luganese, ghèèrd hide zue dr Gmai Bioggio) gee hed. Voorschleeg sin gsii, dr Name in Bosco V. M. (Valle Maggia)  oder Gurin z ändere. Dr Gmairood vù Gurin hed derno verlangd, as es Doorf sod Gurin haise, ùn hed vù doo aa dää Name bruuchd im Schrifdverchèèr mid dr Bundesverwaldig. D Tessiner Regierig z Bellinzona hed dr Gmai Gurin aber verbode, dää Name z bruuche, ùn hed si zwùnge, wider dr Name Bosco z verwände. Ane 1932 hed d Gmai no mool e Aadraag gschdeld, desmool aber zem Name Bosco no Gurin aazhängge. Noch eme längere Verfaare mid verschiidene Guedaachde, wù geegedailigi Mainige verdräde hän, hed d Gmai räächd griegd ùn haisd syderhäär offiziäll Bosco/Gurin, au Bosco Gurin oder Bosco-Gurin gschriibe.
Chilche
D Chilche isch z Gurin di maischd Zyd ùf Dydsch gsii. Gurin hed faschd immer e Bfaarer ghaa, wù Dydsch hed chene ùn au dr Godesdienschd ùn d Byychd sin ùf Dydsch gsii.
Schuel
D Tessiner Staatsrood hed 1975 bschlose, as d Schdùndezaal ùf drèi gchiirzd wird, e baar Joor schbeeder ùf zwoo. Dr Aadraag vùm Dütschschwizer Schuelverein ane 1993, die Chiirzig wider zrùgznee, isch vù dr Tessiner Regierig abgläänd woore.
Verchèèr
S gid e Poschtauto, wù vù Cevio ùf Gurin faard, vùm Meendig bis am Samschdig fimfmool am Daag, am Sùndig viermool.
Dornstadt
Gschicht
En de 1970er Jôhr isch aus denne 6 Gmoindâ oinâ wôrâ. Iibrall en Badâ-Wirddâberg hôds â Gmoidsreform geâ, ond zerscht isch also an â 1971 Bollengâ mit Beddengâ zo Dôrâschdadt drzuâ kommâ. Doomrdeng hôd sich gwerd, ond obwohl 89,7% von de Doomrdengr drgegâ gweâ send, hend se an â 1975 mid Dôrâschdadt zammâgangâ messâ. Scharaschdett ond Demmâhausâ send nô au glei mit eingmoindâd wôrâ.
Bosco/Gurin
Turismus
Wie vyyl Bäärggmaine in dr Alpe sezd Gurin midlerwyyli ùf Turismus as Wirdschafdsfaktor. Syder dr 60er Joor gid s z Gurin Schyylifd. Ane 1970 isch d Grossalp AG grinded woore, wù d Schyyregion Gurin vermäärde dued. S gid z Gurin hid e Hotel, Schyylifd mid insgsamd 30 km Pischte, e Snowboardschuel ùn dr Intol Snowpark fir Snowboarder.
Dialäkt
Dr Charles Russ hed in dr 90er Joor d Verdailig vù dr Domäne vù dr Schboochvarietäte z Gurin ùndersuechd. Bis am Aafang vù dr 90er Joor sin d Gmaiversamlige no ùf Gurijnärtitsch abghalde woore, midlerwyyli sin si ùf Idalieenisch.
Dornstadt
Schaarâschdett
Schaarâschdett hôd em Hochmiddlaldr an ôigânâ Ordsadl ghed, d Herrâ von Schaarâschdett. An â 1260 isch s Dorf z erschde Môl erwähnt, ond an â 1396 isch Schaarâschdett an d Reichsschaddt Ulm vrkaufd worâ ond hôd nô bis 1803 zu Ulm gheerd.
d'Leid
Au iibr s oigâne Dorf naus kennd mâ
Gemüse
Mindeschtaaforderigè
Nebbè spezièllè Normè für Gemüèspaprika, Salõt, krausi Endivy, Eskariol un Tomatè müèn alli Gemüèsartè folgendi Mindeschteigèschaftè vo dè allgemeinè Vomarktigsnorm erfüllè :
Qualidätsklassè
Übber d Mindeschtaaforderigè usè unterscheidet mò vir Qualidätsklassè:
Vermarktig
Gemüès wörd als Frischgmüès (nit bhandlètes, nit voschafftes Gmüès), Düèfküèlgmüès, Dosègmüès, Glaswarègmüès, in Öllakè odder Essig odder vogorènès yglegts Gmüès un Drochègmüès vomarktet. Es wörd mitunter zwûschè Frischgmüès un „erntefrischem Gmüès“ unterschiddè, woby d „Frischi“ z Dütschland un i dè EU nit definyrt isch.
Communauté de communes des Deux Sarres
Gnännt isch dr Gmaindsverband no dr Rote un dr Wysse Saar, wu dur s Biet fließe. Är isch am 11. Dezämber 1998 grindet wore. Sitz vum Verband isch Lorquin gsii, Presidänt dr Jean-Luc Chaigneau.
Gotthardbahn
Bou
Gliichziitig isch die Aargauischi Südbaan mit em Teilstück Rotchrüüz - Immisee als Zuefaart vo Aarau uf Goldau eröffnet worde. D Zuefartslinie vo Züri und Luzärn zu de Gotthardbaan sind erst 1887 fertig worde.
Sonceboz-Sombeval
Religion
50,8 % vo de Ywohner si evangelisch-reformiert, 32,8 % si römisch-katholisch (Stang 2000).
Wirtschaft
D Arbetslosigkeit isch im Jahr 2011 bi 2,4 % gläge.
Concise
Gschicht
Concise isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1179 as Concisa.
Bevelkerig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Uusländeraadail isch 2010 bi 12,3 Prozänt gläge.
Bolitik
Bi dr Nationalrootswahle 2011 het s des Ergebnis gee: BDP 1,3 %, CVP 1,5 %, FDP 20,4 %, GLP 8,7 %, GP 9,1 %, SP 20,2 %, SVP 26,4 %, Sunschtigi 4,3 %.
Dr Burgermaischter vu Concise isch dr Patrick Jaggi (2019).
Wirtschaft
Z Concise het d Landwirtschaft tradizionell e grossi Bedüütig, bsunders der Wybou und d Alpwirtschaft uf em Jura. S Dorf lyt a der Stroos vo Nöieburg uf Ifferte und am Nöieburgersee, wo en chlyne Hafe für privati Schiff isch.
Sproch un Dialäkt
Bi dr Volkszellig 2000 hän vu dr 684 Yywohner 88,2 % Franzesisch as Hauptsproch aagee, 5,8 % Dytsch, 0,9 % Italienisch un 5,1 % anderi Sproche.
Liste der Bischöfe von Chur
d Bischöf vo Chur
Das sind d Näme vo de Bischöf vom Bischtum Chur. Us em früene Middelalter isch nit jede Churer Bischof bekannt.
Staatssekretariat Wohleb
S Staatssekretariat Wohleb isch im Land (Sid-)Bade vum 3. Dezämber 1946 bis zum 26. Juni 1947 e Art provisorischi Regierig gsii, wu di franzesisch Militerregierig berote het. S het dodermit nonig di volle Kompetänze vun ere Exekutive ghaa. Gegeniber dr Berotende Landesversammlig isch s Staatssekretariat nit verantwortli gsii. S het aber in änger Abstimmig mit däre un mit dr franzesische Militerregierig ghandlet. Ass s Staatssekretariat yygsetzt woren isch, isch allgmain as e negschte Schritt in d Demokraty aagluegt wore.
Kabinett Wohleb II
S Kabinett Wohleb II het vum 23. Jänner bis zum 26. Augschte 1948 d Landesregierig vu Bade bildet. Wu s Kabinett am 26. Augschte us Protescht dergege, ass di franzesisch Bsatzigsmacht wyter gmacht het mit Demontage, zruggdrätte isch, isch s bis zum 22. Februar 1949 gschäftsfierend im Amt blibe. Am 22. Februar 1949 isch dr Wohleb mit ere knappe Meehait im Landdag widergwehlt wore un het mit em Kabinett Wohleb III wyter regiert.
Mittelweier
Gschìcht
Mìttelwihr ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 974 àls Mitenwilre.
Sina Frei
Sportligi Laufbahn
Iri erfolgrychscht Disziplin isch aber s Mountainbike in dr Disziplin Cross Country (XCO). 2015 isch si Juniore-Europamaischteri un vu 2016 bis 2019 vier Mol in Folg U23-Europamaischteri wore. 2017 un 2019 het si dr Wältmaischtertitel in dr Klasse U23 gholt. Drei Mol in Folg isch d Schwyzer Mannschaft vu 2017 bis 2019 mit dr Sina Frei Wältmaischter im Team Relay (Stapfle) wore.
Pfyn
Politik
Bi de Nationalrootswaale 2011 hät s da Ergebnis gèè: BDP 6,5 %, CVP 8,9 %, FDP 7,8 %, GLP 4,9 %, GP 8,3 %, SP 8 %, SVP 48,6 %, Sustigi 7 %.
Schwäbisches Donaumoos
Kulturruum
Au vu dr Kultur här git s rund um s Schwäbisch Donaumoos e baar Bsunderheite:
Stanisław Lem
Dr Stanisław Herman Lem (* 12. Septämber 1921 z Lemberg, dertemol Pole; † 27. Merz 2006 z Krakau) isch e polnische Philosoph, Essayischt un Science-Fiction-Autor gsii.
Läbe un Wärch
Dr Lem het derno in dr Forschig gschafft un het sich allmee uf Schryybe verlait.
Anne 1951 isch syy erschte Roman Astronauci (dt. Der Planet des Todes, au as Die Astronauten bekannt) vereffetligt wore. Syy erschtgschribene Roman Der Mensch vom Mars vu 1946 isch Buechform erscht 1989 erschine. Im Johr 1953 het er d Dr. Barbara Leśniak ghyrote, e Radiologi. 1982, wu z Pole s Chriegsrächt verhängt woren isch, het dr Stanisław Lem syy Haimetland verloo un het z Wescht-Berlin am Wisseschaftskolleg gschafft. Ai Johr speter isch er uf Wien gange. Dert het er Der Flop un Fiasko gschribe. Zruckgchehrt uf Pole isch er erscht anne 1988.
Fameck
Fameck (lothrìngisch Felmer, ditsch Fameck) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Département Moselle ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Lothrìnge).
Gschìcht
D Gmein Fameck ìsch ànne 1789 entstànde durich dr Zammeschluss vun dr Derfer Budange (Büdingen unter Justberg), Edange (Edingen), Fameck, Morlange (Morlingen) und Rémelange (Remelingen).
Vertrag von Verdun
Churze Bestand, Wirkig
Die Dreideilig het aber nume churzi Ziit ghebt. Scho 855 isch s Mittelriich Lotharingie ufdeilt worde (Prümer Deilig), denn 870 im Verdrag vo Meerse und schliesslig 880 im Verdrag vo Ribemont. Nominell und ideell isch bi dr Deilig s Riich sälber nit deilt worde - nominell mit em sich Müeh ge um e gmeinsami Politik, ideell mit dr Brüedergmeinschaft. S Riich isch immer no as gmeinsams karolingischs Herrschaftsgebiet agluegt worde. Primär sött me d Deilig nit as Riichsdeilig, sondern as Herrschaftsdeilung innerhalb vo dr Königsfamilie aluege. Noch dr Deilig vo Verdun isch s aber nie meh zun ere duurhafte Widervereinigung vo de Riichsdeil cho und erst mit dr Erschaffig vo dr Europäische Union im zwanzigste Johrhundert isch men em Ideal vom e vereinigte Europa wider nooch cho.
''Dr Karl isch zur Zsämmenkumft mit siine Brüeder gange und het se z Verdun droffe. Do het dr Ludwig, nöchdäm d Deilig gmacht gsi isch, alles uf dr andere Siite vom Rhii übercho, drzue uf dere Siite d Stedt und Gau vo Speyer, Worms und Mainz; dr Lothar s Land zwüschen em Rhii und dr Schelde bis zu ihrer Mündig und denn s Land um Cambrai, dr Hennegau, s Lomensische (zwüsche dr Maas und dr Sombre) und Castricische (südlig drvo) Gebiet, und d Grafschafte linggs vo dr Maas und witer bis zum Iifluss vo dr Saône in d Rhône, und dr Rhone noch bis zum Meer mit de Grafschafte uf beide Siite. Usserhalb vo dene Gränze het er bloss Arras wäge dr Güeti vo siim Brueder Karl übercho. Dr Räst bis Spanie isch im Karl zuegfalle. Und nochdäm sie gegesiitigi Eid gschwore hai, het me sich zletzt von enander verabschiidet.''
Saul (Händel)
S Libretto
S Libretto stammt vom Charles Jennens, wo sich uf d Büecher Samuel us dr Bible (1 Sam 18-20,28,31, 2 Sam 1) gstützt het. Es chömme au Ideä us Davideis vom Abraham Cowley din vor und us dr Dragödie The Tragedy of King Saul vom Roger Boyle.
Blaichach
Verwaltung
Blaicha ghert zua kuinere Verwaltungsgmuinschaft. Dr Birgermaischter vo Blaicha isch dr Christof Endreß.
Coppet
Coppet (frankoprovenzalisch ) isch e bolitischi Gmai im Bezirk Nyon im Kanton Waadt, Schwyz.
Sproch un Dialäkt
Dr alt frankoprovenzalisch Patois isch wahrschyns aafangs 20. Jh. uusgstorbe. Ergebnis us dr Volkszellige vu 1990 un 2000, wu zum Dail Lyt Patois as Sproch aagchryzlet hän, gälte in dr Sprochwisseschaft as Artefakt un hän ihre Ursprung ender in statistische Fähler oder ass d Lyt unter „Patois“ ihr Regionalfranzesisch verstehn
Labiodentaler Flap
De labiodentali Flap isch en Konsonant vo dr mänschliche Sprooch. S Zeiche im Internationale Phonetische Alphabet defür isch. De Luut isch vorallem uss afrikanische Sprooche bekannt.
Sketsch
Begriff
S Wort „Sketsch“ kommt aus em Englischa ond kô em Deitscha sowohl „Sketsch“ als au „Sketch“ gschriiba ond mit „Skizze“ oder „Entwurf“ ibrsetzt werra.
Jagsthausen
Dialekt
Dr Dialekt vo Jagschthause ghert zom Oschtfränkisch.
Monika (Operette)
Musik
Dr Kombonischt hôt’s vrstanda, selle zwoi Uffziig, wo em Schwarzwald schbiilet, an gmiadlicha volkstimlicha Ôôstrich zo gäa, wo selda ens ganz Sendimentale abgleidet. Em Kontrascht drzua dominiiret em middlera Akt satirische Tee, wo s stedtische Gepräge ondrstreicha sollet. Reizvoll ischt au des kloine Ballett Hochzeit im Schwarzwald, wo en da erschda Uffzug neigschoba ischt.
Flaach
Bevölkerigsentwicklig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005 De Uusländeraatäil liit bi 12,3 % (Stand 2011).
Tieläkt
D Wiiländer Mundart vo Flòòch ghöört zue de Oschtschwiizer Tieläkt.
(40) Harmonia
Lueg au: Liste vu dr Asteroide''
Bolsterlang
Dialekt
Dr Dialekt vo Bolschterlang ghert zum Bodeseealemannisch.
Phokas
S Riich under em isch vom ene Bürgerchrieg blogt worde und isch nume nid zämmebroche, wil die alti Verwaltig no funkzioniert het. Dr Perserköönig Chosrau II. het Nordmesopotamie, Armenie und Däil vo Ostchläiasie erooberet. Uf em Balkan isch s wäärend siner Regierigszit rueig gsi, aber churz druf häi d Slawe s Land dört afo übernee. In Italie het er de Langobarde usser em Exarchat vo Ravenna alli Gebiet gloo, wo si übernoo häi.
Uzwil
Gschicht
Denn hett de Unternemer Matthias Naef z Nideruzwil e mechanischi Weberai uftue. Das isch de Grundstai für d Industrialisierig vo Uzwil gsi. 1856 isch d Isebahnlini Sanggale-Zöri baut worde, und das hett de Industri und dodemit de Iiwohnerzahl en gwaltige Schuub geh.
Niedermorschweier
Verwàltung
vun Nìdermorschwìhr ìsch. Nìdermorschwìhr ghert zem Kommünàlverbànd.
Uzwil
Büecher
Armin Eberle et al.: Uzwil - Unser Weg. ISBN 3-033-00244-7
Stadtkino Basel
S Stadtkino Basel isch 1982 vom Veräin «Le Bon Film» gründet worde. «Le Bon Film» isch e Filmklub gsi, wo sit 1931 gueti Film in öffentlige Vorfüehrige in verschidnige Basler Kino zäigt het. Bis 1982 hai nume d Klubmitgliider d Film chönne go luege, denn isch s «Stadtkino Basel» gründet worde, mit dr Absicht, d Film im ene äignige Lokal z zäige, und d Vorfüehrige si für alli zuegänglig worde. As öffentligi Institution het dr Staat s Stadtkino afo subventioniere, und es het siis Aagebot chönne vergrössere. 1998 het s denn an dr Chlostergass in dr Kunsthalle im früehnere Skulpturesaal e Häim mit 99 Sitzblätz gfunde. 2007 isch s Foyer renoviert worde und het e Bar überchoo.
2003 het s dr Kulturbriis vo dr Stadt Basel überchoo für si, wie s dr Regierigsroot bim Verlei vom Briis gsäit het, Pfläg vo dr Filmgschicht und s Brogrammiere vo Film, wo inhaltlig und formal innovativ si, und wo im Verleiaagebot no käi Blatz finde.
Matthyas Jenny
Läbe und Wirke
Dr Matthyas Jenny het e Lehr agfange imene Reisebüro, het e zitlang mit sine Chinder Caspar und Zoë uf dr griechische Insle Ios gläbt, denn im Tessin und sit 1977 wider z Basel. 1976 het er si Verlaag «Nachtmaschine» gründet, vo 1976 bis 1982 s erste dütschsproochige Poesiidelifon bedriibe, en Idee won er vom John Giorno sim Projekt „Call a poem“ im Museum of Modern Art übernoh het, und vo 1979 bis 1988 dr Daag vo dr Poesii organisiert, wo z Basel, Saarne, Lieschdel, Züri, Bärn, Sanggalle, Kassel und Hamburg stattgfunde het und wo mä drbii au no e «Baum vo dr Poesii» pflanzt het. 1997 het er s Internationale Litraturfestival Basel gründet, won er d Leitig drvo 2007 ufgee het,, 2001 s Internationale Lyrikfestival Basel und het 2003 dr Aastooss gee zur Buechmäss BuchBasel. 1997 het er d Idee für es Litratuurhuusbrojekt usgaarbäitet, wo denn im April 2000 vo dr Christoph Merian Stifdig Basel as «Literaturhaus Basel» realisiert worde isch. Sit 2006 het dr Jenny zsämme mit dr Ursula Wernle s kleine Literaturhaus Basel gläitet. Das isch ganz unabhängig gsii und het ihne beide ghört. Sit em 29. Mai 2007 het er die chläinst Buechhandlig z Basel, d «Bachletten Buchhandlung», elei ka.
Dr Verlaag «Nachtmaschine»
D Nachtmaschine, won er 1976 ufdoo het, häisst eso, wil dr Jenny nume z Nacht dört het chönne schaffe, wil er underdags as Eläierziehende mit sine Chinder Zoë und Caspar zsämme gsi isch. Dr Verlaag het bis 2006 meh as 150 Ditel uusebrocht, under anderem Büecher vom Hansjörg Schneider, Prosa vom Jürgen Ploog und zwei Erzählbänd vom Jörg Fauser und vom René Schweizer.
Vertrag von Meersen
Dr Verdrag isch für die spöteri politischi Entwicklig vo Frankriich und Dütschland vo grosser Bedütig gsi. Lothringe und s Elsass si bis zum Ändi vom Zweite Wältchrieg umstritteni Gebiet bliibe.
Portugal
Geografy
Grossi Häfe sind z Aveiro, z Porto, z Lissabon, z Sines und z Setúbal.
Rickenbach TG
Sprooch un Dialäkt
De hochalemannisch Dialèkt vo Rickebach ghöort zum Oschtschwizerisch
Werwolf
E Werwolf isch e Fabelmischwese us Mensch und Wolf. I antike Mythologie, i Dichtige, aber au i moderne Film isch e Werwolf e Mensch, wo sich bi Vollmoo in e bluetrünstige Wolf verwandlet. Er ghört zu de Wertier, de Therianthrope, wo me wältwiit in Religione und Mythologie findet, vor allem in Afrika, wo der Werwolfglaube sehr verbreitet isch, und in Nord- und Südamerika.
Badische Staatsbrauerei Rothaus
Gschichtè
Die Badisch Staatsbrauerei Rothuus AG isch anne 1791 vom Fürstabt vo St. Blasie als Massnahm zu dä Förderung vo de schwarzwälder Wirtschaft gründet worre. Sie liegt im gliichnamige Ort Rothuus (ä Ortsteil vo Grõfuusè) und ghört zur Zitt im Land Bade-Württemberg als Rechtsnoochfolger vom Land Bade. Dem si Vorgänger, s'Grossherzogtum Bade, hät d'Brauerei bi de Säkularisation anne 1803 übernoh. Hüt isch die Brauerei eine vo de erfolgriichschte und profitabelschte in de ganze Regio und mo kennts au usserhalb vom Ländli. S erfolgriichschte Produkt isch s Tannezäpfle, kurz Zäpfle, wo in ganz Dütschland als Kultbier in Clubs und Discotheke usgschenkt würd.
Vom erschtè Oktober 2004 bis Juli 2012 isch de Schäuble Thomas de Chef gsi. Ab èm 5. September 2012 isch er krankheitsbedingt vom Uffsichtsrootsmitglied Gerhard Stratthaus, èm Ex-Finanzminischter vo Badè-Württèbärg, abglöst worrè. Sit èm 1. Juli 2013 wörd s Unternämmè vom Christian Rasch gfüürt. Im Schäuble sin Vorgänger Norbert Nothhelfer sitzt zämmèè mit witerè einschtigè Landesvotreter wiè dè früènerè Landwirtschaftsminischterin Gerdi Staiblin un èm ehemooligè Fryburger Regyrigsbräsident Sven von Ungern-Sternberg im Uffsichtsrõt vom Unternemmè. Uffsichtsrõtsvorsitzendè isch zur Zit (2013) Landwirtschaftsminischter Alexander Bonde (Diè Grüènè).
Corbeyrier
Bolitik
D Burgermaischteri vu Corbeyrier isch d Luigina Guillod (Stand Merz 2014).
Johannes Kepler
De Johannes Kepler (* 27. Dezember 1571 z Weil; † 15. November 1630 z Regensburg) isch an Schwäbischer Naturphilosoph, evangelischer Theolog, Mathematiker, Aschtronom un Optiker gsi.
Sonvilier
Sprach u Dialäkt
Dr alt Patois (Franc-comtois) vo Sonvilier isch wahrschynlech ir erschte Heufti vom 20. Jh. uusgstorbe.
Waldkirch (Breisgau)
Gmeirot
Die ledscht Kommunalwahl isch am 7. Juni 2009 gsi. Während bis 2004 die sog. unecht Deilortswahl gulte het, d. h. dr einzelne Wohnbezirke und Stadtdeile isch e Mindischtzahl an Gmeiräte zuegstande, isch sälli bid r Wahl 2009 abgschafft worre, was e Verringerig vu dr Sitzzahl im Gmeirot zur Folg gha het, wil es keini Usglichsmandate meh git.
Sirimavo Bandaranaike
Bolitik
Anderi Brobläm het d Regierig vu dr Bandaranaika iberchuu, wu si uusländischi Unternäme verstattligt het. Vor allem d USA un Großbritanniehän scharf reagiert un e Embargo iber uusländischi Hilfe fir s Land verhänkt, wu dodmol no Ceylon gnännt woren isch.. Derno het si d Bolitik vum Land necher an China un d Sowjetunion gfiert, Ceylon isch aber ainewäg blockfrei blibe.
In dr 14 Johr druf isch si in dr Opposition blibe, un het alli Versuech abgwehrt, si vu dr Barteispitz z verdränge, drotz ass ihri Bartei kai Wahle me gwunne het. Ihre Dochter, dr Chandrika Kumaratunga, isch s schließlig anne 1994 glunge, d Mueter z iberfligle, wu si zur Bresidänti vu Sri Lanka gwehlt woren isch. D Sirimavo Bandaranaike het do ihri dritt Amtszyt as Premierminischteri aadrätte. Si isch in däm Amt blibe bis zue ihrem Dod anne 2000.
Malerei
Rönessãs und Barock
E bedütendi Entwicklig isch in dr Moolerei vo dr Rönessãs bassiert wo sich d Technike vo dr Öölmoolerei entwicklet häi, mä d Zentraalperspektive het afo verstoo, allegorischi Motiiv us dr Antike daargstellt worde si und mä d Mensche natüürliger und indiwidueller het afo moole dank bessere Kenntniss in dr Anatomii.
Farschweiler (Lothringen)
D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Illkirch-Grafenstaden
Wìrtschàft
Nohnem Erschta Waltkriag ìsch d SACM (Société Alsacienne de Constructions Mécaniques) s greeschta Unternama gsìì vu Ìllkìrich-Gràffestàde. Sa hàt Motor un Zug-Lokomitiv hargstellt.
Drache
Germane
Bi de Germane sind Traache recht biliebt, bsunders i de Heldesaage. Debii isch di usem Latiin entleenti Bizaichnig verbraiteter as iihaimisch Binennige, wi tütsch Lindwurm. S Bild wo d Germane vomene Traach ghaa hend, underschaidet sich starch vom moderne Traachebild, wo vo asiatische Vorstellige starch beiflusst isch. Traache sind schlangeäänlich gsii und hend Gold öber ales gliebt, da gsammlet und druf gnestet. Si sind gföörlichi Tier gsii und s Töte vomene Traach e Heldetaat sondergliiche.
I de Kunst vo de Wikinger sind Traache wichtig gsii und eri Schiff sind mit Traachechöpf verzeirt gsii, werum die Schiff Traacheschiff gnennt were. Au d Dachfirst vo de skandinavische Stabchile sind mit Traachechöpf verziert.
Kirchardt
Gschicht
Keriched ischt zom erschte Mol gnennt worda em Johr 791 em Lorscher Codex als villa Kyrih-Hart, Berwanga 793 ond Bockschaft 829.
Buchenberg
Religion
80,7 % vo dr Eiwohner sind im Johr 1987 remisch-katholisch gsi, 13,7 % evangelisch.
Teilung von Prüm
Im Johr 843 isch s fränkische Riich im Verdrag vo Verdun in drei Deil iideilt worde. Dr Lothar I. het s Mittelriich, s Lotharii Regnum, übercho, wo men em mänggisch Lotharingie sait. Aber er het s nit fertig brocht, si Riich z stablilisiere. Für zum siini Söhn vor de Asprüch vo siine Brüeder z schütze, het dr Lothar I. im Johr 855 d Deilig vo Prüm vorgnoh. Es isch vermuetlig im Hofguet Schüller gsi, won er siis Riich under sine Söhn ufdeilt het:
Villanovakultur
Iire Naame chunnt vom Dorf beziehigswiis vom Guet Villanova in dr Gmäind Castenaso südöstlig vo Bologna. Dört het mä 1853 e Greeberfäld vo dr Villanovakultuur entdeckt, wo dr Groof Giovanni Gozzadini as Erste mit eme wüsseschaftlige Ziil het lo usgraabe.
Giovanni Boccaccio
Die erschde Wärk
Vo 1345 bis 1346 isch er z Ravenna gsi, z Forlì in 1347 und z Florenz im Johr 1348 währed dr Pescht und widr im Johr druf.
Grasshopper Club Zürich
Erfolg
Ligacup (2): 1973, 1975
Bezirke des Kantons Appenzell Innerrhoden
Exklave
De Bezirk Oberegg ischt en Exklave ond ischt sölbe i dröi Gebiet uftäält, wo ali ke diräkti Veböndig zom restlige Kantoosgebiet hönd. E wiiteri Exklave isch ono s Chlooste Wonnestää, wo zom Bezirk Schlatt-Hasle ghööt. Dai ischt rondomi Tüüfe AR.
Roggwil TG
Politik
Bi de Nationalrootswaale 2011 hät s da Ergebnis gèè: BDP 4,1 %, CVP 9,2 %, FDP 10,3 %, GLP 6,3 %, GP 5 %, SP 20,6 %, SVP 39,3 %, Sustigi 5,2 %.
Wirtschaft
D Arbetslosigkait isch 2011 bi 1,6 % gläge.
Bernhard Goldschmidt
Dr Bernhard Werner Goldschmidt (* 23. Oktober 1949 z Ebringe) isch e dytsche Dialäktdichter.
Roggwil TG
Wirtschaft
Z Ròggwiil hät d kybun AG ire Sitz.
Das Gewitter
Handlong
A viirkepfiga Familie, wo sich us dr Urahna (Uroma), dr Ahna (Oma), dr Muadr ond amma Kend zammasetzt, vrbrengt an Ôbed vôr-a-ma Feierdag drhoim en dr Stub. D Luft ischt ganz schwiil, ond mr heert, wia a Gwiddr raufziagt. Älle machet sich Gedanka driber, was se môrga am Feierdag doa kenndet. S Kend will em Wald schbiila, rommrenna ond Blôama pflicka. D Muadr hôt vor, ihr scheests Kloid ôô-zo-ziha ond frehlich zo sei. Fir d Ahna brengt dr Feierdag nix Bsondrs; er ischt so wia emmr: Se muaß halt schaffa. D Urahna plôget Krankheida; drom dät-se môrga am gernschda sterba.
Degschd
Sie hörens nicht, sie sehens nicht, Es flammet die Stube wie lauter Licht: Urahne, Großmutter, Mutter und Kind Vom Strahl miteinander getroffen sind, Vier Leben endet ein Schlag – Und morgen ists Feiertag.
Bedeidong
Dia Erwardonga ans Leaba onds Leaba selber weard von Generazion zu Generazion emmer weniger schea, was exeschtenzielle Frauga aufwirft. Währands Keed no oschuldig ond sorglos isch, isch sei Muader realisdisch. Drotz ma harda Leaba ko se aber no a Freid in Sacha neabr ihrer Arbat fenda. D Groaßmuader fend degega koi Freid mea en ihram Leaba und Urahna isch blos no verbiddert ond denkt ans schderba.
Proporzwahl
D Folge vo dr Proporzwaal
Wil d Stimme im Proporz fast proporzionaal verdäilt wärde, häi au chliineri Bardeie e Chansse uf e Mandaat. Au wird dr Wille vo Minderhäite besser berücksichtiget as im Majorz, wo s drum goot, klaari Meerhäite z schaffe. S Verfaare isch wääsentlig komplizierter as s Majorzverfaare.
Fußball-Weltmeisterschaft 2014
Qualifikation
Zwee vu dr Dailnämmer sin in interkontinentalen Play-off-Spiil zwisch eme Asieverdrätter un eme Sidamerikaverdrätter un zwische Verdrätte vu Ozeanie un vum CONCACAF bstimmt wore.
Sigolsheim
Gschìcht
Sìjelse ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 680 àls villa Sigoltesein.
Aachtopf
Nutzig
Syt em Mittelalter bis uugfehr 1950 isch d Wasserchraft dur zahlrychi Mihline gnutz wore. Syt 1935/36 wird s Wasser in eme Kanal zuen eme Elektrizitetswärch gfiert. Wäge dr Wassernutzig an dr wirttebärgische Duene wie au an dr badische Aach isch alsfurt zue Stryt chu um s Wasser: an dr Duene sin d Versicjerigslecher alsfurt verstopft wore. Erscht im Bundesland Bade-Wirttebärg het e gmeinsami Lesig chenne gfunde wäre.
Erforschig
Anne 1886 het s dr erscht Duuchversuech gee bis zuen ere Diefi vu 12 m, ein vu dr wältwyt erschte Hehlineduuchversuech. Dert het s e schwär iberwindbari Dise, e Ängstelli, wu s Wasser e starki Stremig het.
Königreich Burgund
Uufchoo und Entwicklig
S Königrych Burgund het sich i drü Etappe entwicklet:
Falkenberg (Lothringen)
Folkenburch (lothrìngisch; frànzeesch Faulquemont, ditsch Falkenberg) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Département Moselle ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Lothrìnge).
Burgberg im Allgäu
Wahla
Ergebnis vo dr Landdagswahla siit 1986:
Romanistik
Romanischi Literatur früener und hüt
Die altfranzösischi Literatur het, abgseh vo ganz vereinzelte eltere Dokumänt so wie de Stroossburger Äid us em Joor 842, öppe sid em 12. Joorhundert mit de Chanson de geste, de Lieder über alti Helde, und de Romään über die antiki Zyt so richtig agfange, die altokzitanischi isch am Ändi vom 11. Joorhundert mit de Lieder vo de Troubadour ufchoo, wo dr Herzog Wilhelm dr Nüünti vo Akwitanie dr eltischt vonnen isch wome känt.
Romanischi und alemannischi Sproochgschicht
Au z Stroossburg isch d Sproochsituazioon a dr Gränze vo Düütsch und Wälsch es Arbetsthema. D Uni Stroossburg het i dr Sproochefakultät immer non es Institut für romanischi Studie, wo für en Underricht i frömde romanische Sprooche zueständig isch und die vier Departemänt für Spanisch, Iteliänisch, Portugiesisch und Rumänisch het – s Französische und die chlynere romanische Sprooche sind nid drby. Es anders Departemänt, wo do relewant isch, undersuecht d Interkulturalität und d Mehrsproochikäit, und mit de Verhältnis a dr alemannisch-romanische Sproochgränze het s Departemänt für d Dialäktology vom Elsässische und em Mosellanische z tue. Es isch 1959 gründet worde, wo dr Ernest Beyer mit dr Redakzioon vom Elsässische Sproochatlas (ALA) agfange het; das Projäkt isch nach dr Tradizioon vo de romanistische Sproochatlante ufbout.
Langenbrettach
Gmoedsglidrong
Zua Langebrättich gheret d Ortsdoel Brettach ond Langenbeutingen.
(44) Nysa
D'Nysa beweggt sich zwische 2,0625 (Perihel) un 2,7846 astronomische Eiheite (Aphel) in 3,77 Johre um d'Sunne. D'Bahn isch 3,7030° gege d'Ekliptik gneigt, d'Bahnexzentrizität betrait 0,1490.
D'Nysa het e Durmesser vu öppe 70 km un e schiibeartigi Form, was druf schliesse losst, dass es sich um e kontakt-binäre Asteroid handelet. Si besitzt e sehr helli, gälblichi Oberflächi mit ere ussergwöhnlich hohe Albedo vu 0,545. Spektroskopischi Undersuechige hän ergä, dass sich d'Oberflächi us em Mineral Enstatit zämmesetzt.
Maria Beyerle
Lääbe
D Maria Beyerle isch as Dochter vum Konschtanzer Rächtsaawalt Karl Beyerle uf d Wält chuu. Si het vier Brieder ghaa, dodrunter dr Rächtswisseschaftler un Zäntrumsbolitiker Konrad Beyerle un dr Rächtshischtoriker Franz Beyerle.
Swiss
Flotte
Stand Septämer 2020 bstaht d Flotte vo der Swiss us 92 Flugzüüg.
Sitzplätze: 125
Sitzplätze: 180
5 x Airbus A340-313X
Romanshorn
Wirtschaft
D Arbetslosigkait isch 2011 bi 3,1 % gläge.
Khadim Hussain Rizvi
Dr Rizvi hàt fliassend Urdu, Punjabi, àràwisch un persisch greedt. Nawa-n-em Kuràn un da Hàdith hàt’r oft ìm Ahmad Riza Khan Barelwi un ìm Muhammad Iqbal ìhra Gedìchta zitiart. Sina Àhanger betràchta ìhn àls a „Pir“ (Hailig'r).
Jettingen-Scheppach
Geografi
Vo dr Gmarkong send 45,3 % Landwirtschaftsfleche, 37,6 % Wald, 15,0 % Sidlongsfleche ond 2,1 % sonschtige Fleche.
Schloss Länge
Lag
D Ruine lyt uf em Bann vu Hifinge zwische Blumbärg un Giisinga eschtli vu Niidinge uf eme Platoo mit Wald.
Jettingen-Scheppach
Gschicht
D heitich Gmoed ischt zom 1. Jenner 1970 entstande durch dr Zammeschluss vom Markt Iadinga mit dr Gmoed Scheppach.
Eiwohner
Dr Ausländeraadoel isch 2011 bei 6,9 % gleäge.
Wahla
Ergebnis vo dr Landdagswahla seit 1986:
Zellenberg
Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vun Zallebarg ghert zem Owerrhinàlemànnisch.
Finstingen
D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Corcelles-le-Jorat
Sproch un Dialäkt
Dr alt frankoprovenzalisch Patois isch wahrschyns aafangs 20. Jh. uusgstorbe. Ergebnis us dr Volkszellige vu 1990 un 2000, wu zum Dail Lyt Patois as Sproch aagchryzlet hän, gälte in dr Sprochwisseschaft as Artefakt un hän ihre Ursprung ender in statistische Fähler oder ass d Lyt unter „Patois“ ihr Regionalfranzesisch verstehn
Dietmannsried
Gschicht
Dietmeschried isch zum erschte Mol gnennt worda im Johr 1349.
Ergisch
Religion
92,6 % vannu Iwonru sint im Jaar 2000 remisch-katholischi gsii, 4,5 % evangelisch-reformierti.
Spraach und Tialäkt
Bi dr Volchszellig 2000 heint alli 176 Iwoner Titsch als Höiptspraach aagigää.
Frohburger
Stammliste
Stammliste vo de Groofen vo Frohburg und ihre Sitelinie Frohburg-Zofige, Frohburg-Waldeburg und Nöi-Hombärg.
Gut Ralligen
Ds Guet Rallige isch e Landsitz z Merlige, wo zu der Gmeind Sigriswil ghört. Der Landsitz lyt diräkt am Thunersee im Kanton Bärn.