cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Lateinische Sprache
S Latiinische hüte
Dr Humanismus, wo sich in siim Bildigsideal an die antiki griechischi und römischi Kultur aglehnt het, het em Latiinische d Rolle von erä Lingua franca vo dr Wüsseschaft verleiht. Es isch d Sproch gsi, wo—in dr Uffassig vo de europäische Humaniste—jede bildete Mensch het müesse verstoh. Die Idee vom Latiinische as Fundamänt vo allem Wüsse isch, vor allem in de Chöpf vo de Geisteswüsseschaftler, noh im zwanzigste Johrhundert läbig gsi. D Naturwüsseschafte, wo dr Elfebeidurm nit as ihr natürligs Habitat agluegt hai, hai d Umgangssproche vorzoge, für zum ihri Ideä z verbreite. Französisch, Dütsch und Änglisch si im früehje zwanzigste Johrhundert die wichdigste Sproche gsi, in wele wüsseschaftligi Publikatione veröffentligt worde si. Noch em Zweite Wältchrieg hai d USA und d Sowjetunion klari Füehrerrolle in ihre Deil vo dr Wält gha, so dass im Weste s Änglische und in Osteuropa s Russische d linguas francas vo dr Wüsseschaft und dr Technik worde si.
Wenkerbogen von Füssen
Wenkersätz
D viarzg Sätz vom Wenkerboge allgairisch und dytsch (kursiv); Schreibweis wie im Wenkerboge:
Orléans
Seenswürdigkäite
Am bekanntiste isch die mächtigi Cathédrale Sainte-Croix (Häiligchrüzkathedraale), wo s Fänster het, wo dr Jeanne d’Arc gwidmet si. Dr Middelpunkt vo dr Altstadt isch d Place du Martroi, wo sich sit 1855 e Riterstandbild vo dr Jeanne d’Arc befindet. Im Hotel Cabu befindet sich e chliins Museum zur Stadtgschicht und -archeologii. Im Musée des Beaux-Arts d’Orléans, wo 1797 gründet worde isch und äins vo de eltiste franzöösische Browinzmuseum isch,het s öbbe 2000 Gmäld und 700 Skulptuure und die zwäitgrössti Pastellsammlig in Frankriich noch em Louvre.
Kwelle
Dr Ardikel «Orléans» uf dr dütsche Wikipedia
Urgeschichtliches Museum Blaubeuren
Gschichd
Dr Gustav Riek, a Professor vo dr Universidäd Diebenga hod 1965 seine Ausgabonga en dr Brillahöhle (48/24/19/N, 9/46/40/E) ond dr Graoßa Grott ( 48/24/22.14/N, 9/48/5.01/E) en dr Gegend zoiga wella. D Schadt Blaubeira hod em en Raum em Hoilig–Goisch–Schbidal-Bau geba. Do draus hod se des Museum endwiggld.
Allerheiligenkirche (Basel)
Nutzig
Näbe dr katholische Kwardiergmäind haltet au die slowakischi und die philippinischi Gmäind Gottesdienst in dr Kiirche ab.
Nansen-Pass
Bedütig
Dr Vladimir Nabokov het sini Erfaarigen mit em Nansen-Bass beschriibe as „einem höchst minderwertigen Dokument von kränklich grüner Farbe. Sein Inhaber war wenig mehr als ein auf Bewährung entlassener Verbrecher und hatte die größten Strapazen auf sich zu nehmen, wenn er etwa ins Ausland reisen wollte – je kleiner die Länder, desto mehr Umstände machten sie.“
Joseph Zemp
Er isch Bundespräsident gsii i de Jahre 1895 und 1902 und Vizepräsident i de Jahre 1894, 1901 und 1908.
Savognin
Geographii
Folgendi Gmeinde sind Nachbaare vo Savognin gsii: Cunter, Tiefencastel, Filisur, Tinizong-Rona, Mulegns und Riom-Parsonz.
Sprachä
Di ursprünglichi Sprach vo dr Iiheimische isch s Surmeirisch. Surmeirisch isch s regional Idiom vom Rätoromanisch i Mittelbünde. D Schuelsproch aber isch s Rumantsch Grischun.
Rätoromanisch isch di einzig Behördesprach, d Schuel isch zweispraachig Dütsch-Romanisch.
Persönlichkeiten
Dr Maler Giovanni Segantini het vo 1886 bis 1894 in Savognin gwohnt und het dört sin eigene Stiil entwicklet. Berüemt sind sini Bilder mit dä Bärge Piz Curvér und Piz Toissa im Hindergrund wordä. Es git ä mehrtägigi Wanderig "Senda Segantini". Die Wanderig verbindet Stationä usem Läbe vom Maler.
Gyrengarten
Baugschicht
S Geböid isch in dr Nöije Vorstadt us eme chliine Äinzelhuus dur Erwiterige gwaggse und es si nid vier Äinzelhüüser zum ene äinzelne Geböid zämmegfasst worde. Vo dusse het s en äihäitligi Fassaade, aber im Barder gseet mä an de massive innere Muure, ass es in mindestens vier Bauetappe entstande isch.
1756 het dr Kaufmaa und Siidebandfabrikant Jeremias Wildt, wo s Zum Gyregaarde gerbt het, e Stüggli Gaarde im Oste vom Geböid kauft. 1757/1758 het er s Huus denn in dr Richdig vo dr Stadt woorschinlig vom Johann Jakob Fechter lo erwitere und im Stil vom Barock modärnisiere. Nääbedraa het er e Door lo baue. S Geböid het uf bäide Site e Grüppelwalmdach überchoo und nöiji Fänster und Düürene. Im erste Stock het dr Johannes Esperlin e Salon iigrichdet mit ere Rokoko-Stuckdeggi und eme Deggigmäld.
Maizières-lès-Vic
Gschìcht
Maizières-lès-Vic ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 1182 àls Maceriis.
Ernst Brugger
De Ernst Brugger (* 10. März 1914 z Bellinzona; † 20. Juni 1998 z Gossau ZH) isch en Schwiizer Politiker (FDP) gsii.
Er isch am 10. Dezember 1969 in Bundesrat gwählt worde. Nach acht Jahre isch er per 31. Januar 1978 altershalber zruggträte. Während siinere Amtsziit isch dr über Parteigrenze gachteti Politiker em Volkswirtschaftsdepartement vorgschtande.
Er isch Bundespräsident gsii im Jahr 1974 und Vizepräsident im Jahr 1973.
José Ortega y Gasset
Lääbe und Wärk
Under em Iidruck vo dr Weimarer Republik het er 1929 si zentrals Wärk „Der Aufstand der Massen“ verfasst. Vo 1910 bis 1936 isch er Brofässer für Metaphysik, Logik und Ethik an dr Universität Complutense Madrid gsii. 1936 het er s Manifest "Adhesiones de intelectuales" (ABC, 31. Juli 1936) zämme mit andere Intellektuelle underschriibe, wo dr Putsch vo de Milidäär verurdäilt und iiri Loyalität mit dr demokratisch gweelte Volksfront-Regierig vo dr Zwäite Schbanische Republik erkläärt het. Churz noch em Aafang vom Bürgerchrieg het er Schbanie verloo und z Frankriich, Argentinie und vo 1943 z Bortdugal gläbt, bevor er uf Schbanie zrugg isch, won er sich bis zu sim Dood im Joor 1955 regelmässig ufghalte het. As Kulturfilosof het er uf em Georg Wilhelm Friedrich Hegel, em Friedrich Nietzsche, em Wilhelm Dilthey und dr Lääbensfilosofii ufbaut.
Louis Pasteur
Uuszaichnige un Noowirkig
No ihm sin s Institut Pasteur z Paris un dr Asteroid (4804) Pasteur gnännt.
Rund 70 Johr no syym Dod het d Familie vum Pasteur 1964 syni private Ufzaichnige (144 Notizbiecher, dervu 102 nutzbari) dr Bibliothèque Nationale de Paris ibergee.
Sophia Ahrens
Lääbe
D Ahrens isch z Hamburg uf d Wält chuu. Wu si zwai Johr alt gsii isch, sin ihri Eltere mit ere uf London gange, wu si derno ufgwachsen isch. Z London isch si uf e Waldorf-Schuel gange. Wu si sächzehni gsii isch, sin d Eltere schließli ins Markgreflerland uf Ballrächte-Dottige zoge. D Sophia Ahrens het derno am Faust-Gimnasium z Staufe Abitur gmacht.
Stödtlen
Geografi
Vo dr Gmarkong send 62,6 % Landwirtschaftsfleche, 26,4 % Wald, 9,4 % Sidlongsfleche ond 1,7 % sonschtiche Fleche.
Gmoedsglidrong
Zua Schteedle gheret d Derfer Stödtlen, Birkenzell, Dambach, Gaxhardt ond Regelsweiler, d Weiler Eck am Berg, Gerau, Niederroden, Oberbronnen, Stillau, Strambach ond Unterbronnen, d Hef Berlismühle, Freihof, Kaltenwag, Kreuthof, Maxenhof, Merzenhof, Oberzell, Schnepfenmühle, Tragenroden, Weiler an der Eck ond Winterhof.
Schlüsselberg (Basel)
Gschicht
Uf em Münsterbärg überhaupt und au am Schlüsselbärg häi im spoote Middelalter die meebessere Baasler gwoont: Kleriker und Kanoniker vom Domstift, aber au riicheri Bürgerligi. Wo s Konzil 1431 aagfange het, het mä an de Uffaarte zum Münsterhüügel Chettene us Iise an de Hüüseregge aagmacht, so dass mä d Gasse het chönne abspere. Bis ins spoote 15. Joorhundert het mä die brucht und denn het mä sä wider abgmacht, usser dr Chetti unde am Schlüsselbärg. 1471 het Baasel s Mässrächt überchoo und dr Root het vier Joor druf s Huus «zur Mugge» übernoo und us em e Duech- und Kornhuus gmacht.
Meister von Muttenz
Bilder in dr Chille und im Bäihuus
D Künstler si in dr spootmiddelalterlige Baasler Dradizioon gstande, wo vom Martin Schongauer beherrscht worde isch. Si häi e Räije vo Bilder gmoolt, wo die ganz Häilsgschicht daastelle, vo de Zää Gebot zum Lääbe vo dr Maria und dr Juuged und Passion vom Jesus, eme Apostelzüklus, vom Jüngste Gricht und im Bäihuus d Legände vo de dankbare Doote.
Psychoanalyse
Dr Begriff „Psüchoanalüse“ stoht für s Beschriibigs- und Erklärigsmodell vo dr menschlige Psüche, wo uf em Freud sine Theorie über d Psüchodünamik vom Unbewusste basiert, für die psüchoanalütische Therapie – e Grubbe vo Verfaare zur Behandlig vo innere und zwüschemenschlige Komflikt – und au für die psüchoanalütischi Methodik, wo sich au mit dr Undersuechig vo kulturelle Phenomen beschäftigt. In alle drei Aspäkt wird d Psüchoanalüse bis hüte vo Kliniker und Forscher witerentwicklet und veränderet; so isch die modärni Psüchoanalüse dur e theoretische, methodische und therapöitische Pluralismus charakterisiert.
Landolt
Landolt isch uursprünglich en männliche Tauffname gsy, wo mit de Zyt zum Vattername (Patronymikum) und zletschtamänd zum Gschlächtsname (Familiename) woorden isch. Es isch e Zämesetzig us althoochtüütsch land und althoochtüütsch *walto. En walto isch öpper gsy, wo waltet, aso Gwalt über öpper oder öppis hät (vgl. s Woort Aawalt).
Vo woo s Landolts chömed
As Familiename gönd di hüttige Schwyzer Landolt uf zwäi verschideni Gschlächter zrugg.
RJ-45
Verwendig
De RJ-45 Stecker wird zemme mit Twisted-Pair-Kabel iigsetzt, und isch für d Verbindig zwüschet mehrere Grät oder Clients imene Netzwerk zueständig. Ebefalls zueständig isch er für de Internetzuegang, zemme mit em Router und em Switch.
Malaucourt-sur-Seille
D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Courfaivre
Geographii
Courfaivre ligt uf ere Höchi vo 460 m ü. M., im Südweschte vo Delsbärg.
Préverenges
Préverenges (frankoprovenzalisch ) isch e bolitischi Gmai im Bezirk Morges im Kanton Waadt, Schwyz.
Bolitik
Dr Burgermaischter vu Préverenges isch dr Guy Delacretaz (Stand Merz 2014).
Schweizerische Nationalphonothek
Ggründet worde isch d Nazionaalfonoteek ane 1987 als Stiftig vo sächs Tregerschafte: em Kanton Tessin, dr Stadt Lugano, dr Schwiizerische Radio- und Färnseegsellschaft SRG SSR idée suisse, dr Schwiizerische Gsellschaft für d Rächt vo de Urheber vo musikalische Wärch SUISA, dr Schwiizerische Interpreetegsellschaft SIG und dr International Federation of Producers of Videograms and Phonograms, Schweiz IFPI.
Somogy
Somogy (Ussproch:, dt. die Schomodei) isch e Komitat im Südweste vo Ungarn, südlig vom Balaton (Plattesee). De Komitatssitz heißt Kaposvár.
Geografy
S Komitat gränzt im Weste an Zala, im Norde an Veszprém, im Nordoste an Fejér und im Oste an Tolna und Baranya. Südlig devo litt Kroatie. Di nadürlige Gränze sin im Weste s Hügelland vo Zala, s Hügelland vo Tolna und Baranya, im Norde de Plattesee und im Süde d'Drau (Dráva).
Podestà
Die italiänische Faschiste hai vo 1926 aa dä Titel de iigsetzte Bürgermeister ge. Er isch noch em Zweite Wältchrieg wider abgschafft worde.
Gallische Sprache
Verbreitig
Gallisch isch im früenere Gallie, öppe em hütige Frankrych, gsproche worre, mit Usnahm vo denne Regione, wo Aquitanisch (e Vorstuf vum Baskische) gsproche worre isch (domols warschynts wyter verbreitet wie hüt). Usserdäm isch Gallisch vo de Kelte i dr hütige Schwiiz un Süddütschland gsproche worre. D'keltischi Sproch vo Norditalie (Lepontisch) un s'Galatische werre zwar separat bhandlet, hen sich aber warschynts nüt bsunders vonenander unterschiede. Hütigi Linguischte ordne s'Gallische zämme mitem Britannische y; d'goidelische Sproche un Keltiberisch werre dergege als archaischeri Sproche agseh. Nordweschtlich vum Gallische sin Vorstufe vum Gälische gsproche worre, öschtlich devo Germanisch, im Südoschte Etruskisch, Italische Sproche un Illyrisch un im Süde Iberisch, Keltiberisch un Aquitanisch, e Vorstuf vum Baskische.
Podestà
Mittelalter
Dr Kaiser Barbarossa het se vo 1158 aa sälber afo iisetze as kaiserligi Beamti, wo siini Interässe gschützt hai. Das isch sehr unpopulär gsi und het zum ene Ufstand gegen e Kaiser im Johr 1167 gfüehrt. Drnoch isch dr podestà im Allgemeine vo de Stadtbürger diräkt oder indiräkt gwehlt worde. S Amt isch immer meh korrupt und diktatorisch worde, und es het au vili Fäll ge, wo s chäuflig gsi isch.
Gallische Sprache
Merkmol
Oberflächlich het s'Gallischi e gwüsse Ähnlichkeit mitem Latiinisch un wyteri alti Sproche. Des isch uf d'erhalteni indoeuropäischi morphologischi Endige zruggz'füehre. Des het's de Gallier warschynlich lychter gmacht, Latiinisch z'lehre. D'Theori wo vo mangi, vorallem französischi Sprochwüsseschaftler, probagiert wird dass sich Römer un Gallier hen chönne verständige, isch allerdings nüt haltbar.
Vokäl
S'gallischi het 5 Vokal gha wo hen chönne churz oder lang sy.
Täferrot
Gmoedsglidrong
Zua Däferraot gheret s gleichnamig Dorf, d Weiler Tierhaupten ond Utzstetten ond d Hef Buchhof, Koppenkreut ond Rehnenmühle.
Hettlingen ZH
Wirtschaft
D Arbetslosigkäit isch im Jaar 2010 bi 2,1 % gläge.
Mallingen
D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Phonogrammarchiv der Universität Zürich
Gschicht
S Fonogrammarchyv hät zerscht en eigeständigi Stellig i dr Bildigsdiräkzioon vom Kanton Züri gha, es isch aber der Uni Züri, wo ja d Zürcher Fachlüüt vo de Spraachwüsseschaft würket, agschlosse gsi. A de Schwiizer Landesuusstellig vo 1914 z Bärn hät s Archyv de Psuecher es baar vo syne Toonufnaame vorgfüert.
Italienische Sozialrepublik
Beschribig
Dewilscht s Königriich Italie vorher wie au Japan en gliichberächtigte Verbündete vo Dütschland ksi isch und en grosse Ifluss ka hät, isch d neui Republik es blosses Marionetteregime vo de Dütsche ksi. De Mussolini und sini Regierig händ fast kei politischi Macht ka und sind lediglich Empfänger vo dütsche Wünsch und Wiisige ksi. D Waffe-SS hät ab 1944 mit de Deportatione vo de italiänische Jude aagfange. Insgesamt sind 9000 Jude ermordet worde.
Rat für gegenseitige Wirtschaftshilfe
De Rat für gegesitigi Wirtschaftshilf (kurz RGW; 🇷🇺, kurz СЭВ; ENS Council for Mutual Economic Assistance, kurz CMEA oder Comecon) isch e internationali Organisation vo de sozialistische Staate unter de Füerig vo de Sowjetunion und Tschechoslowakei ksi.
Rossemaison
Geografii
Rottmund lyt uf ere Hechi vu, 2 km südlech vum Kantonshauptort Dälschberg.
Savognin Bergbahnen
Tätigkeitsgebiet
Dr Bergbahnbetrieb isch s Hauptgschäft vom Undernähme und stüüret rund 6 Millionä Franke in Umsatz inä. Dr Winterbetrieb bildät mit rund 225 000 Erschtiitritt s Hauptgschäft (50 000 im Summer). Dr Rescht wird durs Gaschtronomieagebot (2 Reschtaurants und 1 Schneebar) erreicht.
Albbruck
Gschicht
Am 2. April 1945 isch Albbruck zum Zyl vo me Luftagriff worre. 4 Persone sin deby gstorbe.
Io (Mond)
Ufbau un physikalischi Date
Vor dr Missione vu dr ubemannte Ruumsonde isch d'Wisseschaft devu yberzügt gsi, dass die galileische Mönd vu Krater ybersaiti Körper ähnlich im Erdmo wäre. Anhand vu dr Azahl un dr Verdeilig vu dr Krater hätte Ruckschlüss uf s'Alder vu dr Mönd zoge werre solle. Wie d'Sonde Voyager 1 un Voyager 2 erśtmols detaillierti Ufnahme uf d'Erde gsendet hän, isch mer yberrascht gsi, dass jeder vu däne Mönd e völlig anders Ussähne zeigt het. Dr Grund dodefir isch bi dr Io dr bis dertna unerwartet Vulkanismus gsi. Allerdings hän an dr Voyager-Mission mitschaffendi Geologe drei Däg vor dr Achunft vu Voyager 1 bi dr Io aktive Vulkanismus ufgrund vu Gezittechräfte vochergsait.
Vulkanismus
Dur dr Vergliich mit dr 20 Johre später ufgnummene Bilder vu dr Galileo-Sonde isch erchennbar, dass die permanente Vulkanusbrüch d'Oberflächi vu dr Io dur Ablagerige vu usgworfenem Material śtändig verändere. D'Io wiist die durgängig geologisch jüngst Oberflächi im Sunnesystem uf. Ihr Alder wird uf öppe 10 Millione Johr gschätzt. Dorum sin au chum Ischlagskrater z'erchenne, wil sälli dur die geologische Prozesse igebnet werre.
Hochschule für Musik (Basel)
Gschicht
Dr Komponist Hans Hueber isch Diräkter vo dr Allgemäine Muusigschuel gsi, wo 1867 gründet worde isch. Im Joor 1905 het er s Konserwatorium iigrichdet, s erste in dr dütschsproochige Schwiz, wo hüte Hoochschuel für Muusig z Baasel häisst. 1954 het mä die Allgemäini Muusigschuel mit dr Hoochschuel für Muusig und dr Schola Cantorum Basiliensis, wo 1933 vom Paul Sacher gründet worde isch, veräinigt.
Freiburger Münster
De bekannt Kunschthischtoriker Jacob Burckhardt het 1869 in ere Vordragsreihe iwer de 116 Meter hoch Durm im Verglich mit Basel un Stroßburg gsait: Und Freiburg wird wohl der schönste Turm auf Erden bleiben. Dodrus het sich wohl s vilmol ghert, awer nit ganz wertlig Zitat vum „schönsten Turm der Christenheit“ entwicklet. No de Fertigstellig vum 116 m hoche Weschtdurm um 1330 het s Friburger Minschter fir ai Johrhundert zue de drei hegschte Gebei vu de Welt ghert.
Baugschicht
De Berthold V. († 1218) het sich welle ne aagmesseni Grabstätt schaffe un glichzittig di konradinisch Bfarrkilche ersetze, wu fir di all greßer Iiwohnerzahl z glai wore isch. De Bau vu dr neie Kilche het uugfehr anne 1200 aagfange, zerscht no im spotromanische Stil, noch em Vorbild vum Basler Minschter. Dodevu sin no s Querschiff un d Untergschoss vu de Sittedirm, de sognännte „Hahnedirm“, erhalte, wu in de gotische Bauphase mit durbrochene Durmhelm ufgstockt wore sin.
Inneruum un Uusstattig
Im Innere un am Ussebau vum Friburger Minschter, awer au uf em Minschrerblatz un in de Museä un Archiv vu de Stadt git s hite no vil Darstellige vu de Friburger Stadtpatron: St. Georg, Bischof Lambert von Lüttich un de Märtyrer Alexander. Vu dene Stadtparton git s e großi Zahl an Darstellige as Skulpture un Goldschmidsarwete, uf Gmälde un Glasfenschter, Holzschnitt un Kupferstich us, e Dail Darstellige sin au vu wichtige Kinschtler gschaffe wore, zum Bischpiil vum Hans Baldung Grien (St. Georg uf der Rucksitte vum Hochaltar), vum Hans Holbein em Jingere, em Gregorius Sickinger un wahrschiins au vum Wentzinger (Ritterstandbild vum hl. Georg uf em sidweschtlige Strewepfiiler an de Chorparti vum Minschter.
Rächtligi Situation
D Herzeg vu Zähringe hän um 1200 mit em Bau vum hitige Minschter aagfange. Wel si sognännti Aigekilcheherre gsi sin, het s Minschter ihne ghert – si hän au de Bau zum greschte Dail finanziert ghet. Ab de Mitti vum 13. Johrhundert hän d Burger d Verantwortig fir de Minschterbau iwernumme un hän dezue e Huffe Stiftige iigrichtet. Anne 1295 findet sich zum erschte Mol de Hiiwiis uf de Minschterfabrikfonds. Vu de „fabrica ecclesiae“ selwer isch zum erschte anne 1314 d Red: Des Rechtsinstitut umschließt de Minschterbau un de fir sii Erhaltig bstimmt Fonds. Die „fabrica ecclesiae“ isch em Rot vu de Stadt unterstande, wu Minschterpfleger ernennt het, wu mit zahlriche Mitarbaiter d Nei- un Umbaute un d Reparature gwährlaischtet hän.
Schwaningen
Schwaningè (amtlich Schwaningen) isch im mittlerè Mèrèbachdal öppè 4,5 km vor dè Mündig vo sellèm Bach bi Wizä-Baanhof. Scchwaningè isch èn Ortsdeil vo dè Stadt Stüèlingè im Landchrais Waldshuèt z Badè-Württèbärg.
Freiburger Münster
Denkmolpfleg
Am End vum 19. Johrhundert isch de bedrohlig Bauzuestand vum Friburger Minschter de Stadt Friburg un siine Burger nit verborge bliwe, awer glichzittig sin s persenlig Engaschment fir s Minschter un di finanzielle Zuewendige vu de Friburger e Diefpunkt kumme. E Guetachterkommission het d Schäde anne 1889 offiziell feschtghalte.
Schwaningen
Geography
Schwaningè lyt in Höchi vo dè Mündig von èm nördlichè Nebbèbächle in Mèrèbach. S Dal vom Mèrèbach volauft in Wescht-Oscht-Richtig, wa dezuè füürt dass èn Deil vom Dorf a dè Südhaaldè. wo d Sunnè hèrè schinnè duèt, un dõrum Summerbuck heißt, un èn Deil a dè Nordhaaldè, wo nè Schattèloch isch un deshalb Winterbuck heißt. Schwaningè lyt öppè 3 km nördlich vo Stüèlingè un wörd vo sellèm durch dè Kalvarièbärg drènnt. Vo Schwaningè uus in Gegèrichtung lyget Luussä un è baar Kilometer witer Ewèdingè. Im Weschtè vo Schwaningè, in èm Dobèl a dè rächtè Dalsitè! un 3–4 km obberhalb ligèt Unterwangè un obbèdraa Obberwangè. Mèrèbachabsi lyt Wizä, im Nordoschtè isch no s Nõchbòrdorf Lembach z erwäänè.
Freiburger Münster
Denkmolpfleg
So isch anne 1890 fir d Erhaltig vum Minschter de Friburger Minschterbauverain grindet wore. De Verain mueß im Johr e baar Millione Euro ufbringe, go s Friburger Minschter z sichere un z erhalte. Di derzittig Minschterbaumaischteri isch d Architekti Yvonne Faller. De Erscht Vorsitzende vum Verain isch de jewiilig Regierigspräsident.
Michaelsorgle
D Michaelsorgle befindet sich im Weschtwerk uf de Weschtempore (Durmkapelle). Ihri Ufgab isch s, de hinter Beriich vum Minschter z bschalle. S Inschtrument isch anne 2008 vu de Orgelbaufirma Metzler (Dietike, Schwiz) nei baut wore. S ersetzt e Orgle (28 Regischter) us em Johr 1965, erbaut vu de Orgelbaufirma Späth (Ennetach un Friburg), wu de technische un klanglige Aaforderige nimmi gniegt ghet het. D Trakture vu de Michaelsorgle sin mechanisch, d Regischtertrakture un Koppel elektrisch. S Instrument het mechanischi Schliflade, e mechanischi Traktur un e elektrischi Regischtertraktur. Sitt 2008 sin d Pfiffe vum friejere Untersatz 32′ (2001 as Bstanddail vu de Mareieorgle unter de Michaelsorgle unterbrocht) jetz Bstanddail vu de Michaelsorgle, wu si as Grand Bourdon 32′ umgschafft uf neje Windlade ufgstellt sin.
Linguizid
Der Usdruck Sproochmord isch es Schlagwort im Diskurs über d Sproochpolitik.
um was es goot
Der Begriff chunt i der Form Linguizid id der sproochwüsseschaftleche Fachliteratur öppen im Albert Bock sinere Arbet vo 1996 über d Situazioon vom Bretonische z Frankrych vor. Linguizid oder au Linguozid isch es nöis Wort, wo us de latynische Wortdeil lingua (das heisst uf Düütsch «Sprooch») und -cidium (das heisst uf düütsch «Mord») zämegsetzt isch. Im Spanische seit me dere Sach glotofagia, so wie au im Russische, was s Glyche mit Wortdeil us em Griechische beschrybt und wörtlich «Sprochefrässe» bedütet.
Es isch au e Froog vo der Sozialpolitik, wenn e Staat in e Provinz, wo en Ethnie mit ere bsunderi Kultur und Sprooch läbt, systematisch loot lo Lüüt vo andere Regioone hiizügle zum dört s alte Wääse z verdränge, so wie s öppe China z Tibet und i de Weschtregioone mit de Uiguure macht. Me redt au vom Sproochimperialismus. Das het au Itaalie nach em Erschte Wältchrieg mit em Südtirol brobiert, wo me vil Lüüt us südleche iteliänische Provinze hii gschickt het, nume het die Akzioon dört ufs Ganze gseh nid vil brocht unud isch spöteschtens mit em Autonomystatut für die Regioon umme gsi.
Lausheim
Lausheim heissed folgendi Ortschafte z Dütschland:
Malroy
Malroy (Patois Malreu, ditsch 1915–18 un 1940–44 Malrich) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Département Moselle ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Lothrìnge).
Saitō Musashibō Benkei
Läbe
Über d'Abstammig vom Benkei und sini Geburt git's verschideni Überliferige: Oft werded ihm dämonischi Züg, wie struppigs Haar und langi Zäh zuegschribe und er sig möglicherwiis i sinere Jugend Oniwaka (鬼若, Tüüfelschind) gnännt worde.
Nach de Legände söll de Benkei d'Gojo-Brugg in Kyōto bewacht ha, und jedem, wo sie hät überquere wele, d'Waffe abgnoh ha. Nachdem er so schlussändli 999 Schwerter gsammlet ha söll, sig er i sim tuusigschte Zweikampf vom Minamoto no Yoshitsune bsiegt worde. Vo da a söll er de Yoshitsune als Gfolgsmah begleitet ha und mit ihm zäme im Gempei-Krieg gäge de Taira-Klan gkämpft ha.
Haus zum Venedig
D Freimuurerloosche "Zur Freundschaft und Beständigkeit"
1823 het dr Samuel Piccard de Freimuurer s Huus verkauft und die häi s renowiert und so het s e Zit zur Freimuurerloosche ghäisse. D Loosche isch bis Im Juli 1891 im Huus zum Venedig bliibe und denn in iir nöis Geböid am Byfangwääg 13 umzooge und däm zum Nöije Venedig gsäit.
Pluméliau-Bieuzy
Geografi
D Nochbergmaine sin Le Sourn im Nordoschte, Mohon, Saint-Thuriau un Moustoir-Remungol im Oschte, Remungol im Sidoschte, Saint-Barthélemy im Sidweschte, Melrand im Weschte un Guern im Nordweschte.
Gschicht
Pluméliau-Bieuzy isch as Commune nouvelle zum 1. Jänner 2019 entstande dur d Fusion vu dr Gmaine Pluméliau un Bieuzy.
Chocolat Suchard
Der Konditer Philippe Suchard (1797–1884) vo Boudry het anne 1826 z Serrières bi Nöieburg es chlyses Atelier gründet zum d Waare für d Konditorey, won i der Stadt gsi isch, z mache. D Firma het divärsi Läbensmiddel härgstellt, aber vo Afang a isch d Schoggi im Zäntrum vo der Produkzioon gstande.
Der Suchard het sech für innovatyvi Sache inträssiert; ane 1834 het er ufem Nöieburgersee eis vo de erschte Tampfschiff lo fahre, und er isch au grad sälber der Kapitään vo dämm gsi. Em Schiff het er der Name L’Industriel ggää. Im Joor 1826 het der Suchard i sym Wärk e nöji Technik ygfüert zum s Gaggopulver und der Zucker besser underenand z rüere – de Suchard hät däre Maschine „Mélangeur“ gseit. Mit der Zyt isch Suchard e grossi Margge für Schwiizer Schoggi worde. Uf der Induschtryuusstellig vo 1851 z London het si e Guldmedalie übercho, und uf der grosse Wältuusstellig z Paris anne 1855 au wider. Scho im 19. Joorhundert het si e zwöiti Fabrigg z Lörech gründet, und gly drufabe anderi z Öschtrych und z Frankrych. Au z Serrières het s Undernääme wyter bout: 1906 isch die uuffelligi, grossi Rooti Fabrigg entstande.
Staatsarchiv Basel-Stadt
Es befindet sich an dr Martinsgasse 2 z Baasel. Es het vo Gsetz us d Ufgoob, ass es alli Underlaage vo de öffentlige Organ vom Kanton, wo sötte archiwiert wärde, übernimmt, erschliesst, sicher ufbewaart und iiri Benützig mööglig macht. Es understützt d Erforschig und d Veröffentligung vom Archiivguet. Organisatorisch ghöört s Staatsarchiv zum kantonale Bresidialdepartemänt.
D Beständ
D Beständ wärde in die Grubbe iidäilt:
Langobarden
d König vom Lombarderiich z Italie
Das isch s Ändi vo dr Liste, wil sit em Ludwig II. dr Begriff Herzog vo de Langobarde synonym gsi isch mit em Titel König vo Italie, wo dr Ludwig scho im Johr 839/840 vo siim Vater übercho het.
Region Biobío
Geografi un Geologi
S Klima vo dr Region isch mediterran.
KZ Dachau
S Gländ isch öbbe 20 Kilometer nordwestlig vo Münche. Am Aafang si im Laager politischi Gegner vom Nazionaalsozialismus inhaftiert worde. Dr Heinrich Himmler, wo dr Bolizeibresidänt vo Münche und vo 1934 aa Riichsfüerer SS gsi isch, het s östlig vo dr Stadt Dachau uf em Gländ von ere ehemoolige Munizioonsfabrik lo baue.
Erlinsbach AG
Geographii
De Gmeindsbann isch 986 Hektare gross, dodervo sind 524 Hektare Wald und 124 Hektare überbaut. De höchschti Punkt isch uf 908 Meter uf em Geissfluegrat, der tüüfschti uf 370 Meter in de Nöchi vo de Aare.
Nello Celio
Er isch Bundespräsident gsii im Jahr 1972 und Vizepräsident im Jahr 1971.
Anthe (Mond)
Entdeckig
D'Anthe het zerscht die vorlaifig Bezeichnig S/2007 S 4 erhalde un het vu sine Entdecker dr Spitznamme Frank erhalde.
Hilfsverb
Hilfsverb as Vollverb
D Hilsverb chönet aber au as Vollverb uuftrete. sii bischribt denn maist e Zuestand (Wise sind grüe), haa dütet Bsitz aa (er het e Huus) und tue werd im Sii vo mache bruucht (Wa tuesch?).
Toygener
Nochem Plutarch het de römisch General und Staatsma Gaius Marius (156-86 v. Chr.) ane 102 v. Chr. bi Aquae Sextiae (hüt Aix-en-Provence) gege Kimbre, Teutone und Ambrone kämpft. Drum werd vermuetet, ass de Name Toygenoi verschribe för Teutone si chönnt. Andersiits chönnt en antike Historiker au di baide Völker mitem äänliche Name verwechslet ha. De Name chaa guet Gallisch sii und bidütet denn »Striitaxtlüt« (Altirisch: túag »Bieli«).
Christian Heinrich Friedrich Peters
Dr Peters het Astronomi un Mathematik bim J. F. Encke an dr Berliner Humboldt-Universität studiert un nooch sinere Promotion as Assistent vum Mathematiker Carl Friedrich Gauß in Göttinge gschafft.
Zämme mit em Geolog Sartorius von Walterhausen het er e Exkursion nooch Sizilie undernumme un Undersuechige vum Vulkan Ätna durgfüehrt. Später het er am Observatorium vu Capodimonte in Neapel gschafft, wo er Beobachtige vu Sunneflecke durgfüehrt het 1846 e sehr liechtschwache Komet (1846 VI) entdeckt het. Wil aber die vu ihm durgfüehrte Bahnbestimmige urichtig gsi sin, het dr Komet erst anno 1982 wiider entdeckt werre chänne.
Tok Pisin
Gschicht vu dr Sproch
E frieji Form vum Tok Pisin isch scho unter dr dytsche Kolonialherrschaft unter dr abwärtende Namme tokboi (Dienersproch, vu ängl. „talk boy“) oder Kanakensprache bekannt gsi.
Albanische Dialekte
Untergruppe
Di beide Hauptgruppe Gegisch un Toskisch gliidre sich in wytri Dialäkt:
Tok Pisin
Wortschatz
Werter us em Portugiisisch sin zem Byschpel:
Unterschneidheim
Wahla
Ergäbnis vo de Landdagswahla seid 2006: 1 2006: WASG, seid 2011: Die Linke
Mandern (Lothringen)
Dialekt
Dr lothrìngisch Dialekt vun Manneren ghert zem Moselfrankisch.
Witznautalsperre
Geografy
Dè Stausee Witznau lyt im Dal vo dè Schwarza öppè 1,25 km obberhalb vom nammensgebendè Ort Witznau bzw. vo dè Mündig i d Schlüècht (Koordinaten luèg obbè) uff ca. 475 m ü. NN. S Kraftwärk un dè Stausee liget uff èm Gebièt vo dè Gmeindè Wylè un Üülingè-Birchèdorf. Uumittelbar öschtlich uff èm Buckel befindet sich d Ortschaft Berau, Gmeind Üülingè-Birchèdorf, mit èm zu dè Bumpspycheraalaag ghörendè Wasserschloss.
Funktion
D Obberschtufe bildet dè Schluchsee (Obberbeggi) zämmè mit èm Stausee Schwarzabrugg (Unterbeggi).
Leben
Naturwüsseschaft
D Biologii undersuecht und beschribt d Erschiinigsforme vo lääbige Süsteem, iiri Beziejige zuenander und zu iirer Umwält und d Vorgäng, wo in ene bassiere. Doodrzue ghööre dr Usdusch vo Energii und vo Stoff, s Waggse, d Furtpflanzig, d Reakzione uf Verändrige in dr Umwält und d Möglikäite, sich über Kommunikazionsbrozäss z koordiniere. E baar vo dene Merkmol findet mä au bi technische, füsikalische und chemische Süsteem, es git Merkmol, wo nume biologischi Lääbewääse häi. As minimali Äigeschaft vo alle lääbige Süsteem gältet d Autopoiesis: d Fähigkäit, sich sälber z erhalte und z reproduziere.
Litratuur
(chronologisch)
Haus Colnaghi
S Huus Colnaghi stoot uf eme Grundstück wo liicht ufwärts goot. Es het e Durmartige Drakt, wo drei Stöck hooch isch und dört si d Stääge dinne, d Wirtschafts- und Nääberüüm. Im zwäistöckige Däil vornedraa befinde sich im Bardeer Woon- und Ässzimmer und im erste Stock e Korridor, wo Schloofzimmer uf en uusegönge. D Düüre und d Fänster gönge bis an d Decki uufe und d Fänster si so bräit wie d Rüüm sälber.
S Huus Colnaghi isch vo 1991 bis 1993 umfassend renowiert worde.
Zweiter Italienisch-Äthiopischer Krieg
Vorgschicht
En erste, schiinbar erfolgversprächende, Alauf für d Unterwerfig vo Äthiopie händ d Italiäner scho am Ändi vom 19. Jahrhundert unternoh. Nach em Zämmeburch vo de Herrschaft vo Ägypte über Eritrea wäge em Mahdi-Ufstadn im Sudan hät Italie 1882 Assab und 1885 Massaua bsetzt und demit en erste Chrieg mit Äthiopie provoziert. D Niderlag bi Dogali 1887 hät jedoch Italie veralast, 1889 em Fridensvertrag vo Wetschale (italiänisch: Ucciali) zuezstimme. Italie hät jedoch de Vertrag als Protektoratsvertrag usgleit und es de anderne europäische Grossmächt verkündet. Im gliche Jahr händ d Italiäner Somalia eroberet und d Kolonie Italiänisch-Somaliland gründet. 1890 isch d Kolonii Italiänisch-Eritrea gründet worde. Dadruf hät de Kaiser Menelik II. de Protektoratsvertrag kündigt, was 1893/4 zum erneute Ifall vo italiänische Truppe gfüert hät. Im März 1896 händ Italiäner bi Adwa e erneuti Niderlag erlitte.
.cat
.cat isch e gsponsorti TLD wu im Septembar 2005 vun de ICANN abgsegnet worre isch. Sit em April 2006 stoht si z Verfiegung. D Zwäck isch dr Katalanisch Sproch un Kultur e Heimet z gee. S wird vun de Associació puntCAT gsponsort.
Stephan Eicher
Läbä u Wärch
Mit My Place het dr Staphan Eicher 1989 du de öppis nöis usprobiert. Dr Philippe Djian, ä renomiertä französische Schriftsteuer u guätä Fründ vom Eicher, het ihm wäuschi Texte gschribe und äs Strichquartett het nä begleitet. Si gröscht kommerzieu Erfolg het är aber du de 1991 mit dr Platte Engelberg gha. Z Lied Déjeuner en paix isch o Frankrich ä Nummer-eis-Hit worde. Uf derä Platte het är o z'Lied Hemmige vom Mani Matter ire Zigünerjazzversion druf. Mit dä nächste Plattene het är sech ab denn du de geng chönne vore i dr Hitparade platziere.
St. Peter und Paul (Zürich)
Erscht 1895 isch dr Chileturm, wo au neugootisch isch, dranane gstellt worde. Er isch sächzg Meeter höch und im Kwartier zimli imposant gsi, bis dän, wo ganz naach näbe de Chilemuure d Weerd-Hochhüüser vo de UBS pout worde sind; hüt isch da drin e Deil vo dr Stadtverwaltig. Dr Chiledurm isch es Wärch vo de Architekte Alfred Chiodera (1850–1916) und Theophil Tschudy (1847–1911); die hend z Züri de no anderi bekannti Geböid zäichnet, öpe d Sinagooge, d Villa Patumbah und s Schauspiilhuus.
Manhoué
Geogràfi
Manhoué lijt zwelf Kilometer weschtlich vun Château-Salins àn dr Seille uf re Heche zwìsche 190 un 271 m ìwer em Meeresspiejel. Dr Bànn granzt àn s Département Meurthe-et-Moselle.
Himinbjörg
Himilinberc
I de Vita vom St. Gallus werd en Himilinberc gnennt, wo Gaister druf huuset. De Gallus isch mit eme Iihaimische in Urwald ggange um e Platz för sini Aisidelai zfinde. A de Staina sind di beede Mane vo Dämonine bidroot wore, wo blutt im Flüssli badet hend. De Gallus het die den vertibe. Spöter hend di baide Mane aber ai Gjoomer vom Himilinberc obenabe ghört, und d Dämonine hend draimol gfrööget, öb de Frömdi (de Gallus) immer no do sai.
Katholizismus
Dr Uusdruck Katholizismus stoht für alles, was mit de römisch-katholische Glaubens- und Läbensanschauige, de Organisationsforme und Brüüch zsämmehängt. Er wird in verschiidene Zsämmehäng unterschiidlig bruucht, innerhalb vo dr Theologii denn, wenn me vo dr universelle Natur vo dr Chille redet oder wenn me e bsundrigi Betonig uf d Tradition und Liturgii vo dr Chille will lege. Soziologisch bezeichnet er aber weniger die offizielli Lehr, Lithurgii und Hierarchii as vilmeh, wie Katholike datsächlig dänke, empfinde und handle, vor allem dört, wo si in dr Mehrheit und s Milieu präge.
Kandersteg
Religion
75 % vo de Ywohner sind evangelisch-reformiert, 13,5 % si römisch-katholisch (Stand 2000).
Arianismus
Dr Arianismus isch e theologischi Lehr, wo ihre Name vom e früehje Verträter von ere, em Arius, übercho het.
Diesellokomotive
Gschichtè vo dè Disellokomotyvè
Im Personèvokeer wörred z Dütschland sit meererè Johr d Disellokomotyvè mee un mee durch diselbetribbeni Trybzüüg vodrängt, einzig d Beförderig vo schwèrè Schnellzüüg wörd übberwygend no mit Lokomotyvè durrègfüürt.
Ulrich II. von Württemberg
Syy Lyych isch no syym Dod in dr Stiftschilche z Beitelsbach begrabe wore. 1316 oder 1320 sin d Gebai in d Stiftschilche Stuegert iberfiert wore.
Arme Ritter
Arme Riddr
Albaches Weissbrod odr albachene Wegga werde en Scheiba gschnidda. Nacher d Schnidde in Millich dungga und drnoch i gschlogne Oir odr in e Mischung aus gschlogne Oir und Mehl. Jetz em Fett ausbacha. Bevor mers isst, ka ma Zucker und Zimt odr Kakao drüber struia und mid Fruchtmuas etc. serviere.
Puidoux
Puidoux (frankoprovenzalisch ) isch e bolitischi Gmai im Bezirk Lavaux-Oron im Kanton Waadt, Schwyz.
Geografi
Puidoux lyt am Gämfersee un goht uffe bis zum Jorat un an dr Oberlauf vu dr Broye. Zue dr Gmai ghere s glychnamig Dorf, d Wyler Publoz un Cremières. D Gmaiflechi umfasst 64,2 % landwirtschaftligi Flechi, 24,7 % Wald, 8,2 % Sidligsflechi un 2,8 % sunschtigi Flechi.
Elektrolokomotive
Kaschtè un Maschinnèraum
Im Maschinnèraum vo modernè Lokomotyvè sin keini beweglichè Deil mee sichtbar.
Uusrüschtungsdeili
Wesèntlichi Baudeil vo Elegtrolokomotyvè für Glychschtrômbetrièb sin:
Energyvosorgig
Diè èrschtè Baanè mit Elegtrotraktion sin mit Glychschtrôm odder mit Drèèschtrôm betribbè worrè, wa dè Bau vo Faarzüüg mit eifachè Faarmotoorè un eifachè Stüèrigè erlaubt hèt. Èrscht spòter isch d Technig für d Vowendig vo Einphasèwechsèlschtrôm vofüègbar gsi, wa d Faarleitig un d Energyvosorgig voeifacht hèt.
Glychschtrôm
Bi mit Glychschtrôm betribbenè Lokomotyvè wörred vor d Reièschlussfaarmotoorè bim Aafaarè Widerschtänd gschaaltet, welli mit èm Schaltwärk stufèwys kurzgschlossè wörred. Solang d Vorwiderschtänd ygschaaltet sin, wörd èn Deil vo dè Energy i dè Lok in Wärmi umgwandlet, so dass èn würtschaftlichè Betrièb nu bi vollschtändig kurzgschlossenè Aafaarwiderschtänd erreicht wörd. Spòter sin a dè Stell vo Vorwiderschtänd Chopper-Stüèrigè ygsetzt worrè, diè è fascht voluschtfreii Leischtigsregelig erlaubet.
Drèèschtrôm
Für Lokomotyvè, wo Drèèschtrôm uss dè Faarleitig beziènet, hèt mo i dè Regèl Asinchronfaarmotoorè mit Schleifringläufer vowendet. D Leischtigsschtüèrig erfolgt durch Yschaaltè vo zuèsätzlichè Widerschtänd in Läuferchreis, welli bi dè Aafaart stufèwys kurzgschlossè worrè sin, sowiè durch Umschaltig vo dè Pôlzaal vo dè Motoorè unter Aawendig vo dè Dahlanderschaltig. Es sin also nu zwei odder vir würtschaftlichi Gschwindigkeitsschtufè möglich.
Wechsèlstrôm
Bi Elegtroloks mit Wechsèlschtrômbetrièb wörd d Spannig vo dè Faarmotoorè durch è sog. Schaltwärk greglet. Sell bschtôt uss èm Stufèschaalter bzw. Faarschalter, mit dèm einzelni Abgriff vo dè Trafoschpuèlè vo Hand diräkt odder übber zwischègschaalteti Schütz aagschtüèret wörrè. Je nõch Bauart isch s Schaltwärk entwedder uff dè Hochschpannigssitè odder uff dè Niderschpannigssitè vom Trafo aagordnet. Bi Aaordnig uff dè Hochschpannigssitè wörd s Schaltwärk chlyner, well d Strööm au chlyner sin, d Aaforderig a d Isolationsschtoff sin abber wesèntlich höchèr.
René Schickele-Gesellschaft
Üs dr Arbet vu dr Schickili-Gsellschaft
Zu dr wittere Brojäkt vum Verein ghere:
Val de Travers
Vo de verschidene Ortschafte im Taal und i sine Sytetääler bilde die meischte sid anne 2009 die grossi Gmeind Val-de-Travers. Die Dörfer und alte Gmeinde im Taal sind: Buttes, Saint-Sulpice, Fleurier, Boveresse, Môtiers, Couvet, Travers und Noiraigue. Und derzue ane het au s Dorf Les Bayards, au en ehemoligi Gmeind, bi der nöie Gmeind mitgmacht, au wenn s nid im Taal vo der Areuse lyt, sondern oben im Taal vom Verrières-Bach.
Ulrich I. von Württemberg
Ehe un Chinder
Dr Ulrich isch zwaimol ghyrote gsii.
Mettmabecken
Geografy
Vo beidè Bergruckè un durch s Mettmadal füüret untergordneti Strõßè zum Stausee, diè nu bedingt für dè Vokeer freigää sin.
Monhofen
Gschìcht
Monuwen ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 1050 àls Monheim (1582: Manome).
Verwàltung
vun Monuwen ìsch. Monuwen ghert zem Kommünàlverbànd.
Kathedrale St. Mariä Himmelfahrt (Chur)
D Kathedrale Maria Himmelfaart i dr Stadt Chur im Kanton Graubünde isch d Chilche vom Bischof vo Chur. Si treit dr Name vo dr Maria Himmelfaart.
Rund um d Liturgii finde under im Programm «Dommusig Chur» verschidnegi Forme vo Chilemusig statt. Der Domchor isch ane 1854 gründet worde.
Kraftwerk Witznau
S Chraftwärch Witznau isch è Bumpspycherchraftwärch mit 220 MW Erzüger- un 128 MW Bumpleischtung bi Witznau, èm Ortsdeil vo Üülingè-Birchèdorf, im Süèdschwarzwald.
Königreich Italien (1805–1814)
Verwaltigsgliederig
S Königriich hät ab 1810 24 Departements umfasst und hät öppe 6 Millione Iwohner ka.
.sco
S umfassend Wort "Kultur" wyst hii uff alles, was mit de schottisch Nation z tue het. E Nation konn iber ihri charakteristisch Kultur definiert werre. S isch aber nit klar, eb Websyte in de zwey eigene Sproche Schottisch Änglisch un Gälisch defir vorgsehne sin.
Chaumont (Berg)
Der Chaumont isch e Bärg im Kanton Nöieburg.
Pully
Bolitik
Bi dr Nationalrootswahle 2011 het s des Ergebnis gee: BDP 0,7 %, CVP 5,3 %, FDP 19,1 %, GLP 6,8 %, GP 11,9 %, SP 22,0 %, SVP 17,6 %, Sunschtigi 1,3 %.
Wohnhaus Schaeffer-von Déchend
S Woonhuus Schaeffer-von Déchend isch en Äifamiliehuus im Stiil vom Nöije Baue am Sandrüterwääg 44 z Rieche.
Westhausen (Württemberg)
Wahla
Ergäbnis vo de Landdagswahla seid 2006: 1 2006: WASG, seid 2011: Die Linke
Wohnhaus Schaeffer-von Déchend
Gschicht
Mit em Entwurf häi sich die bäide Archidekte mit em Brojekt vom Le Corbusier usenandergsetzt, wo zu sällere Zit e Dobbelhuus in dr Mustersiidlig Stuttgart-Wissehof baut het. Verschidnigi archidektonischi Motiv und d Elementarfarbe für d Fänster und Düüre bezien sich diräkt uf e Le Corbusier und uf die holländischi Künstlergrubbe "De Stijl". Wie dr Schloofzimmerdrakt aagordnet isch, isch e diräkts Zitat vom "Schloofwaage-Huus" z Stuttgart vom Le Corbusier. S Huus Schaeffer isch aber exemplarisch sträng in dr Art, wie d Postulat vo dr Modärne konsekwänt umgsetzt worde si, me no as bi sine zitgenössische Vorbilder.
Courroux
Geographii
Courroux ligt uf ere Höchi vo 418 m ü. M., im Oschte vo Delsbärg.
Polen-Litauen
Poole-Litaue (au Rzeczpospolita oder Köönigligi Republik und latiinisch Respublica Poloniae) isch e Staat in Middel- und Ostöiropa gsi, wo vo 1569 bis 1795 bestande het. Es isch e dualistische föidaale Ständestaat gsi, e föderale Bundesstaat mit Elimänt von ere aristokratische Republik uf dr Baasis von ere parlamentarisch-konstituzionelle Monarchii (monarchia mixta) und eme Herrscher as Ooberhaupt, wo meerhäitlig vo dr Aristokratii in freie Waale gweelt worde isch.
Genua
Genua ( Genova, im Ligurische Zena , wie Gämf vo genu = „Chneu“ abgleitet) isch d Hauptstadt vo dr Provinz Genua und vo dr Region Ligurie im nordwestlige Italie. D Stadt lit an dr Küste vom Mittelmeer und isch wichdig as Umschlagblatz für Ware ins und us em Industriigebiet vo Mailand und Turin. Ihre Containerhafe isch ein vo de gröschte am Mittelmeer. Genua het 583.601 Iiwohner im Stadtgebiet und öbbe 878.000 Iiwohner as Agglomeration.
Germanen
Bildhauerei
D Bildhauerei isch wenig entwicklet gsi, und het sich uf Dier- und sältener Menschefigure, wo wohrschiinlig Götter dargschtellt hei–wie zum Bischbil s Figurebaar us Braak bi Eutin, beschränkt.
Gottesdienscht
Tämpel für ihri Götter hai d Germane ursprünglig nit baut und si nur im Freie abätet. De best erforschti Opferplatz isch s Opfermoor vo Oberdorla, wo vom 6. Jh. v. Chr. bis is früeji Mittelalter Götter vereert worde sind. Schpöter hai si agfange Tämpel baue und dört hai si Götterschtatue us Holz oder Metal abätet. D Germane hai ihre Götter Opfer, unter anderem au Menschenopfer, brocht. Si hai gfiirt bi gemeinsame Kultässe mit Danze und Singe. Ä Brieschterschtand hai si nit kennt, dr Afüehrer het Brieschterpflichte übernoh.
Gschicht
Dunkelgrüen: Przeworsker Kultur
Rot: Rhiiwesergermane
D Alemanne
D Alemanne wärde zum erste Mol as ein vo de Stämm erwähnt, wo noch 260 s rächtsrhiinische Dekumatland (Agri decumates), wo vo de Römer ufgee worden isch, bsetz hai. Zu säller Zit si d Alemanne e Mischig vo Semnone, Burgundione, Rätovarier, Brisigavier u. a. gsi. Ihre Name het ursprünglig «zsämmegspüelti und vermängti Mensche» bedütet. D Römer hai se duldet, wil si dr Rhii as Gränze anerkennt hai. Erst vo dr Mitti vom 5. Johrhundert aa hai si ihr Siidligsgebiet au uf linggsrhiinischi Gebiet bis in d Champagne usdehnt. Das het e Komflikt mit de Franke zur Folg gha und si hai die nördlige Territorie noch dr Schlacht vo Zülpich (lat. Tolbiacum) 496 an d Franke verlore. Im 7. Johrhundert hai d Alemanne d Nordschwiiz afi besiidle.
Tsakonisch
Verbreitig
Noch dr Agabe vu dr griächische Wikipedia hän no dr Volkszellig 1907 no 823 Persone Tsakonisch as Haüptsproch gschwätzt, 1981 seiges no 300 gsii. No Bricht diägs no 2000 alti Sprächer gä, wu aber ihrini Nochkumme numme passivi Käntnis vum Tsakonische hän. Noch dr Lischte vu dr UNESCO, wu do drum goht, seig s Tsakonisch hit am verschwinde.
Literatür
ΘΑΝΟΣ Κ. ΒΑΡΓΕΝΑΣ, Η ΤΣΑΚΩΝΙΚΗ ΔΙΑΛΕΚΤΟΣ, in (vum gliche Autor): ΙΣΤΟΡΙΚΑ ΤΣΑΚΩΝΙΑΣ ΚΑΙ ΛΕΟΝΙΔΙΟΥ, ΑΘΗΝΑΙ 1971 (Thanos K. Wajenas, Dr tsakonisch Dialäkt, in (vum gliche Autor): Gschicht vu Tsakoniä un vu Leonidion, Athen 1971)
Software
Software [] isch e Sammelbegriff für d Gsamtheit vo usfüehrbare Dateverarbeitigs-Programm vom ene Computer und d Date wo drzue ghöre. Es isch ihri Ufgob, d Arbeitswiis vo softwaregstüürte Grät, won e Deil vo dr Hardware bilde, z beiiflusse.
Überblick
Die allgemeini Definition beschriibt Software as Gegestück zur Hardware, wobii Software do jedi Art vo digitale Date umfasst, wo uf Hardware cha gspiicheret si, vo dr Firmware und eme (mögliche) BIOS (BIOS heisst sowohl e Hardware-Bauschtei wie es Programmteil dört drin ), em Betriebssystem, de I/O-Date, Awändigsprogramm wie s MS-Office-Paket bis zu alle (mögliche) Dateie vom ene softwaregstüürte Apparat. Dere Definition nooch ghöre zur Software au z. B. Musigdate uf ere CD, wobii d CD sälber dr Datedräger (d Hardware) isch, wo d Software, wo für e softwaregstüürte Apparat, em CD-Spiiler, bestimmt isch, druf gspiicheret isch.
Westminster Abbey
D Westminster Abbey isch ä Chille z London. Si schdoht grad im Weschde vom änglische Parlamäntsgebäud. Si isch dr Ort, wo d König und Königinne vom Vereinigte Königriich krönt wärde.
Salesianer Don Boscos
D Salesiaaner vom Don Bosco (SDB; offiziell Societas Sancti Francisci Salesii «Gsellschaft vom häilige Franz vo Sales») sind en Ordensgmäinschaft vo de röömisch-katolische Chile, wo vom italienische Prieschter Giovanni Bosco («Don Bosco») 1859 ggründet woorden isch. De Fokus vo irem Tue lyt i de Jugedaarbet.
Näbet de Jesuite, de Benediktyner und de Franziskaaner sind d Salesiaaner vom Don Bosco äine von grööschte Manenoorde vo de katolische Chile – Ändi 2014 händ s rund 15 000 Mitglider ghaa (1964 na 22 000).
Das goldene Zeitalter
Inhalt
Dr Film foot aa mit Dokumentazioonsfilmufnaame vo Skorpion. Noch em Zwüscheditel „E baar Stunde spööter...“ chlätteret e Röiber uf e Felse. Er gseet vier Bischöf, wo uf eme Riff sitze und bäte. Denn goot er witer in e Hütte, wo no anderi Röiber si. Mä ghöört Gsprööchsfragmänt, denn goot d Grubbe zu de Felse, aber äi Röiber noch em andere bricht underwägs zämme und blibt lige.
Albbecken
Geography
Dè Albschtausee lyt im Dal vo dè Alb uff ca. . Dè nägschti Ort isch d Stadt St. Bläsy, wo s Gwerbegebyt im Süèdè bis a s Ènd vom Stausee reicht.
(13) Egeria
Mit eme middlere Durmesser vu 208 km Kilometer isch d'Egeria ein vu dr grösste Asteroide vum Hauptgürtel. Si besitzt e sehr dunkli chohlestoffhaltigi Oberflächi mit ere Albedo vu 0,041 (zum Vergliich: e Brikett het öppe 0,05). In 7 Stunde un 3 Minute rotiert si um die eige Ax.
Internationaler Tag des Gedenkens an die Opfer des Holocaust
Dr Dag, wu uf dr Johresdag vu dr Befreiig vum KZ Auschwitz-Birkenau dur di Rot Armee anne 1945 verwyst, isch vor dr UN-Proklamation unter anderem scho z Großbritannien un z Dytschland (Dag vum Mahne an d Opfer vum Nationalsozialismus, syt 1996) as Mahndag begange wore. Israel het syter anne 1951 mit em Jom haScho'a en aigene Mahndag mit eme andere Datum.
Rodolphe Rubattel
Er isch am 11. Dezember 1947 in Bundesrat gwählt worde. Am 31. Dezember 1954 hät er siis Amt übergeeh nachdem er am 1. November siin Rücktritt aakündiget hät. Während siinere Amtsziit isch er em Volkswirtschaftsdepartement vorgschtande.
Bundesstraße 500
Huckepack-Abschnitt
Uff zwei Abschnitt isch d B 500 sozsägè wiè-nè Gschpônle uff dè Trassè vo andrè Bundesschtrõßè, also Huckepack, unterwägs:
Grammatik
d Grammatik vom Alemannische
Lueg do derzue im Artikel: Alemannischi Grammatike
Curt Goetz
Läbe
Dr Curt Goetz isch as Kurt Walter Götz am 17. November 1888 z Mainz uf d Wält cho. Si Vater isch scho früeh gstorbe und si Mueter isch noch Halle an der Saale umzoge, won er ufgwachse und uf s Gymnasium gangen isch. Er het z Berlin bim Emanuel Reicher Schauspiilunterricht gnoh und isch 1907 am Rostocker Stadttheater engagiert worde. Vo 1909 bis 1911 het er z Nürnberg gschafft und denn isch er uf Berlin zoge. Dört het er gschauspiileret uf dr Bühni und im Film und het siini erste Komödie gschriibe.
Walter Henzen
Zum Seislertüütsch
Scho em Henzen syni Dissertazioon über s Seislertüütsch, de Tieläkt vo dëre Landschaft, wo-n-er uufgwachsen isch, isch wyt über das useggange, was di mäischten andere Bänd vo de Räie «Beiträge zur Schweizerdeutschen Grammatik» bis doo potte ghaa händ (fascht all sind vo Baachme-Tokterande gschribe woorde). Zum äinten isch si vil umfangrycher gsy – truckt woorden isch dänn us finanzielle Gründ nu e gchürzti Fassig –; zum anderen aber hät ëër nöd nu im guet junggrammatische Sinn d Entwicklig von äinzelne Luut naazäichnet, näi, er isch au na de verschidenen Yflüüss vo de Naachberidioom, em Frankoprovänzaalisch, em Französisch und ganz bsunders vom Bëërntüütsch naaggange und hät dezue na de tieläktaal Spraachwandel aaglueget, wo doozmaal grad im Gang gsy isch. Ales i alem hät er ase chöne zäige, das s Seislertüütsch nöd en archaaische Randtieläkt isch, wie me vilicht chönt mäine; s isch vilmee en uusprëëgte Mischtieläkt, wo si drum formiert hät, wil de Seisebezirk e vercheersoffni Spraachgränzlandschaft isch.