cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Goldene Bulle von Karl IV.
Dr Name bezieht sich uf s goldige Siigel uf dr Urkunde; mä het en aber erst im 15. Joorhundert afo bruuche. S Gsetzwärk isch zur Zit vom Karl IV. uf Latiinisch abgfasst worde, und dä het s as unser keiserliches rechtbuch bezäichnet.
Haut
D Hut (gr. derma; lat. cutis) isch funkzionell s vilsitigste Organ vom menschlige oder dierische Organismus. D Hut gränzt s Innere vom Organismus vo dr Umgääbig ab (Hüllorgan), si bewaart d Homöostase (s innere Gliichgwicht), schützt vor Umwältiiflüss, und wird iigsetzt für zum sich representiere und zum kommuniziere. D Hut übernimmt au no wichdigi Funkzione im Beriich vom Stoffwäggsel und vo dr Immunologii und het verschidnigi Mechanisme zum sich aabasse.
Eberhard Karls Universität Tübingen
Glyychstellig an dr Universitet
Ass mittlerwyyli circa 60 Prozänt vu dr Studänte, wu z Dibenga immatrikulkiert sin, Fraue sin, isch e ender jingeri Entwicklig. S erscht Mol het anne 1881 e Gaschthereri us dr USA e Vorläsig derfe mitverfolge, aber no dur di uffig Dire us eme Näberuum. Di erscht Studänti, „ußerordentlig immatrikuliert“, isch vu 1892 bis 1895 d Maria Grefi vu Linden gsi. Erscht anne 1904 isch dr Fraue s Rächt vun ere „ordentlige Immatrikulation“ yygruumt wore.
Bodman-Ludwigshafen
D Gemeinde Bodman-Ludwigshaffe hot so um die 4.000 Eiwohner. Sie isch e Doppelgmeinde, wo us de selbständige Gmeinde Bodman und Ludwigshaffe (frieher Sernatinge) bildet worre isch. Die Bodesee-Gmeinde Bodman-Ludwigshaffe ghört zum Landkreis Konschdanz in Bade-Wirtteberg.
Geschichte vu Bodman
Bi Bodman sind Pfahlbaute entdeckt wore. D älteschte Sidlungsspure datieret us de Stein- und Bronzezitt. In de Römerzit isch weschtlich vom heutige Dorf no en Guetshof glege. Späteschtens im 6. Joorhundert hond sich d Alemanne aagsiedelt. D Merowinger hond det e Pfalz baut, und so isch de Ort wichtiger worre. Zu dere Pfalz hot s ganze Umland als Königsland ghört, also en Teil vom Hegau und de ganze Bodanrück. Im 7. Joorhundert sind im Ort sogar Münze mit de Ufschrift Bodano prägt worre.
Olha Tratsch
ìhra Kàrriar
Ìhra Kàrriar àls Berüafsschpìelera hàt sa ànna 2007 ìm ukràinischa Verain VK Severodontschanka-n-ààgfànga, wu sa bis 2011 blìewa-n-ìsch. Mìt dam Verain ìsch sa ànna 2008/09 ukràinischa Maischtera un Siigera biim Ukràina-Pokàl gsìì, un ìsch ànna 2010/11 uff Plàtz 3 vu dr ukrànischa Maischterschàft ànakumma. Ìn dr Saison 2011/12 hàt sa biim Azəryol VK ìm Aserbaidschan gschpìelt. Drnooh hàt sa ain Joohr làng ìm Griachalànd biim Verain Olympiakos gschpìelt, wu sa griachischa Maischtera un Siigera biim Griachalànd-Pokàl worra-n-ìsch. Noh ainem Joohr biim polnischa Verain Budowlani Łódź ìsch sa ìn dr ASPTT Mulhouse ìm Elsàss gànga ge schpìela. Mìt dam Verain ìsch sa ànna 2016/17 frànzeescha Maischtera gsìì, un ìsch zwaimol uff Plàtz 3 vu dr nàzionààla Maischterschàft ànakumma (ànna 2017/18 un 2018/19). Drzüa hàt sa mìt’m Mìlhüüser Verain d’ Bronza-n-üüsszaichnung biim Frànkrììch-Pokàl bikumma: ànna 2015, 2017, 2018, 2019 un 2020. Dr Frànkrììch-Schpìtza-Pokàl hàt sa ànna 2017/2018 gwunna.
Bodilis
Gschicht
Bodilis isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1486 as Treff de Bodilis (1636 Botylis).
Mackweiler
Gschìcht
Màckwiller ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 711.
Huisheim
Verwaltong
Huisi hot mit dr Stadt Wemding ond dr Gmoede Füschtatt, Otti ond Wolferstadt a Verwaltongsgmoeschaft vereibart.
Haus zum Sessel
S Huus zum Sässel isch e Huus us em spoote Middelalter in dr Groosbaasler Altstadt und lit unden am Dootegässli 1/3. Es isch im 16. Joorhundert äis vo de Zentrum vom Humanismus in Baasel gsi.
Schafhausen (Weil der Stadt)
Schafhàuse isch an Ortsdail vo Weil d’r Stadt, em Landkreis Béblebge en Bade-Wìrtteberg.
Geislingen an der Steige
Nochbergmeine
Die Stedt un Gmeine gränzen an d Stadt Geislenge (im Uhrzeigersinn vu Oschte uus): Gerstette (Landchreis Hoidne), amstette un Nellenge (Alb-Doene-Chreis) un Deggenge, Iberkenge, Kuache, Donzdorf un Behmekirch (alli Landkrois Geppenge)
Verwaltong
Geislenge hot mit dr Gmoede Iberkenge ond Kuache a Verwaltongsgmoeschaft vereibart.
Cresciano
Verwaltig
Dr letscht Burgermaischter (Sindaco) vu Cresciano isch dr Ferruccio Tognini gsii.
Bevelkerigsentwicklig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005
Andelfingen ZH
Tieläkt
De züritüütsch Tieläkt vo Andelfinge ghört zue de Winterthurer Mundarte.
Patrizier (Schweiz)
Gschicht
Adelsditel het me in dr Schwiz nume ufgrund vo dr ständische Tradition vo uswärtige Herrscher oder em stedtische Patriziat drait. Die alte Patrizierfamilie hai au noch 1848 ihre Zuesatz „vo“ bhalte. Es isch nit immer eifach, ächts Patriziat wie vo Graferied und Härkumftsname wie vo Gunte z underscheide. As Synonym zum „vo“ wird in dr wälsche Schwiz „de“ bruucht, wie de Reyff.
Weiach
Politik
Gmäindspresidänt isch de Paul Willi (Stand 2012).
Ibach
Ibach bezaichnet :
Ottweiler (Unterelsass)
Ottwiller (frz. Ottwiller, dt. Ottweiler) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Unterelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Croglio
Croglio (lombardisch Cröi) isch e Gmai im Kanton Tessin in dr Schwyz. Si ghert zum Chrais (circolo) Sessa im Bezirk Lugano.
Sattel SZ
Spraach u Tieläkt
Bi de Volchszellig 2000 hend vu de 1402 Iiwoner 97,3 % Tüütsch als Hauptspraach aaggää u 2,7 % anderi Spraache. De Tieläkt vu Sattel ghöört zum Höuchschtalemannisch.
Freizit und Tourismus
Mit em Ski- und Nacherholigsgebiet Sattel-Hochschtuckli (Draigondlebahn, drei Skilift, "Schtuckli Run", "Schtuckli Jump", Wanderweg, Roller Park) und em naache Aegerisee schtaht Sattel au es qualifizierts touristischs Aagebot zur Verfüegig. D Eröffnig vo dr Summerschlittelbahn "Schtuckli Run" und vom "Roller Park", hät em Summertourismus Uftriib verschafft und di eisitigi Winterabhängigkeit entschärft.
Horst Junker
Lääbe
Vu Oktober 1971 bis Septämber 1994 un nomol vu Mai 1996 bis Dezämber 1999 isch dr Junker fir d CDU Mitglid vum Offeburger Gmairot gsii. Am 11. Novämber 1955 isch dr Junker Mitgid vu dr Althistorische Naarezumft Offeburg wore. Vu 1960 bis 1980 isch dr Junker Zumftmaischter gsii, speter isch er Ehrezumftmaischter wore. In syre Zyt as Zumftmaischter het er si fir dr Böu vum „Narrekeller“ engaschiert. Zum 150. Jubliäum vu dr Naarezumft anne 1994 het er e Chronik vu dr Zumft unter em Titel „Schelle, Schelle Sechser“ im Schwarzwald Verlag publiziert. Scho anne 1987 het er e Sammlig mit Gschichtli un Anekdote uf Alemannisch unter em Titel „G`schriewe isch bliewe“ uusegee. Derzue isch er Mitglid im Hohe-Horn-Kreis rund um dr Hubert Burda un e begaischterete Jeeger gsii.
Rauweiler
Gschìcht
Ruuwiller ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 1000.
Verwàltung
vun Ruuwiller ìsch. Ruuwiller ghert zem Kommünàlverbànd.
Wirtschaftsgymnasium Basel
D Wirtschaftsmittelschuel
Bankagschdellte, Versicherigsagschdellte, Schpeditionskaufma, EDV-Schpezialischt, eidg. dipl. Buechhalter, selbschtändige Kaufma, Direktionssekretär, Hotelsekretär, Primarlehrer, Durn- und Schportlehrer (Magglinge), Betriibsökonomischi Fachhochschuel.
Kaisheim
Dialekt
Dr Dialekt vo Koisi ghert zom Schwäbisch.
Rechtenstein
Verwaltong
Reächteschtõẽ hot sich mit dr dr Stadt Mõndergenge ond dr Gmoede Eenge, Emerkenge, Grõndse, House, Loudere, Obermaachtel, Oberstẽä, Õndermaachtel, Õnderschtẽä, Õnderwachenge ond Rottenacker zom Gmoedverwaltongsverband „Verwaltongsgmoischaft Mõndergenge“ mit Sitz en Mõndergenge zammegschlosse.
Rexingen (Unterelsass)
Gschìcht
Rexinge ìsch zem erschte Mol gnannt worre ìm 8. Jh.
Reduit
witeri Reduits
Uf dr hessische Rhysite (Mainz-Kastel (zu Wisbade)) direkt nebe dr Theodor-Heuss-Brugg staat e Gebäud, wo Reduit gnännt wird. Es beherbergt hüt zahlriichi Vereinsheim und Jugendpflege-Iirichtige. Dr Innehof wird im Summer für Open-Air-Kinos, -Konzert und anderi Veraaschtaltige gnutzt. Usserdem isch au s Kaschteler Heimatkundemuseum, s Museum Castelanum, i dr Reduit underbracht.
Vongnes
D Nochbergmainde vo Vongnes sind Ceyzérieu im Norde, Marignieu im Südweschte un Flaxieu im Südoschte.
Cugnasco-Gerra
Verwaltig
Dr Burgermaischter (Sindaco) vu Cugnasco-Gerra isch dr Luigi Gnesa.
Kyburg
Kyburg haissed folgendi geografische Objekt i de Schwiz:
Schleifenbergturm
Er isch dr högscht Ussichtsturm vom Baselland, mit syne dryssg Meter isch er es paar Meter höcher als der Wiisebäärgturm. Hööcher sy i dr Umgäbig nume no zwee Wassertürm: dr Turm uf em Bruederholz (im Kanton Baselstadt) und dää bi Allschwyl, wo men uf beidi au cha ufegoo.
Emil Müller
Politik un Militär
Dr „Müller Miggel“ isch im Kantonalvorschtand vo dr SP gsi. Är isch z Gälterchinde Mitglyd vo dr Gemeinikommission gsi. Drno isch är als Vizegmeinipresidänt im Gmeinrot gsässe und Presidänt vo dr Realschuelpfläg gsi. Vo 1943 bis 1963 isch är im Landrot gsässe. 1946/47 isch är Landrotspresidänt gsi. Im Joor 1955 isch är in Schtänderot gweelt worde, und bis 1967 Schtänderot gsi. Är het d Wydervereinig befürwortet und het vo 1960 bis 1969 s Amt vom erschte Presidänt vom Verfassigsrot vo beide Basel gha. Im Militärdienscht isch är Artilleryhauptmaa gsi und het in beide Wältchriege Aktivdienscht gleischtet.
Fritz Gysling
Foorschig
Dr Fritz Gysling hed vor alem iber d Walser gforschd. Bi dr Aarbed an syynere Dokteraarbed hed er dr Dialäkt vù Makanaa chäne glèèrd ùn är hed derno aagfange iber d Walserdialäkt z Italie z forsche. Au di andere Walsergmaine in dr Schwyz, z Liechdeschdai ùn z Vorarlberg sin e Schwäärpùnggd in syym Forscherlääbe gsii, aber au s Wallis.
Zinsverbot
Gschicht
Im Hoochmiddelalter, wo s Zinsverbot sit em Zwäite Laterankonzil vo 1139 für alli Christe gulte het, aber d Wirtschaft ooni Kredit nid het chönne floriere, het dr Babst Alexander III. im Joor 1179 de Juude usdrücklig erlaubt, für Kredit Zinse z verlange. Wil de Juude anderi Brüef verbote gsi si, häi si sich uf e Handel und Gäldgschäft afo konzentriere. Wäge dr Unsicherhäit vo de Zite häi si hoochi Zinse verlangt und das het ene dr Ruef vo Wuecherer iibrocht, was im Antijudaismus Vorschuub gläistet.
Meghan Trainor
Ìn dr Trainor ìhr Wark ìsch biiflusst vu dr Popmüüssik vu da Joohra 1950. ’S ìsch a Mìschung vu Pop, R&B, Doo Wop un Soul. Ìn ìhra Liader reedet sa oft ìwwer Wiibligkait, Käärwerbìld un Salbschtärmachtigung. Naawa-n-ìhra Müüssikkàrriar hàt sa Schtìmmarolla ìn da Filma Die Schlümpfe – Das verlorene Dorf (2017) un Playmobil: Der Film (2019). Drzüa ìsch sa Jury-Mìtglìed ìn da Farnsahsandunga The Four: Battle for Stardom (2018) un The Voice UK (2020).
Maihingen
Gschicht
Moeng ischt zom erschte Mol gnennt worda em Johr 1251.
Sieweiler
Dialekt
Dr lothringisch Dialekt vun Sììwiller ghert zem Rhinfrankisch.
Cureglia
Geografi
S Dorf lyt nerdlig vu Lugano uf dr Wasserschaide zwisch em Val Vedeggio un em Valle del Cassarate. Nochbergmaine sin Cadempino, Comano, Lamone, Origlio, Porza un Vezia.
Schlacht bei Murten
D Schlacht bi Murte het am 22. Juni 1476 zwüsche Druppe vo dr Eidgenosseschaft und vom burgundische Herzog Karl em Küehne im Rahme vo de Burgunderchrieg stattgfunde. Dr Karl, wo sit 1467 Herzog vo Burgund gsi isch und über es usdehnts Riich zwüsche Frankriich und em Heilige Römische Riich gherrscht het, het sich 1474 in e Reihje vo Chrieg mit Frankriich, em Huus Habsburg und dr alte Eidgenosseschaft verwigglet, isch schliesslig gfalle und siis Riich isch undergange. Die Chrieg si as Burgunderchrieg in d Gschicht iigange.
Vorgschicht
Dr Karl het 1473 z Trier mit em Kaiser Friedrich III. über d Erhöchig vo siim erwiiterete Herzogdum zun eme neue Königriich Burgund verhandlet. Usserdäm het er dr Ditel vom Rex Romanorum welle, won en zum Nochfolger as Kaiser empfohle hätt. Dr Friedrich het von em verlangt, ass im Karl si einzigi Erbin, si Dochter Maria, si Sohn Maximilian wurd hürote. Das het dr Karl aber abglehnt. Druf het er Neuss am Rhii aagriffe und vorgha, die wichdigi Bischofsstadt Köln z erobere und vo dört us d Stedt am Rhii ufwärts.
D Armeä vom Karl em Küehne und vo de Eidgenosse
D Eidgenossen und ihri Verbündete hai ihri eigeni Kampftaktik gha, wo sich sit de erste Schlachte gege d Habsburger im 14. Johrhundert usebildet het. Im Kampf gege schweri Riiterei und panzerti Kämpfer hai si sich zu Gwalthüfe formiert. As wichdigi Neuerig hai si z Grandson zum erste Mol mit öbbe 5 m lange Spiess us Escheholz en Art «Igelwand» bildet, wo d Kavallerii nit het chönne durebräche. Dr Machiavelli het die Kampftaktik vo de Eidgenosse mit dr griechische Phalanx vergliche, denn zumol isch zitwiis en ähnligi Waffe, d Sarissa, brucht worde. Ä wichdigei Waffe vo de Eidgenosse isch sit Morgarte d Hellebarde gsi, e chürzeri Stangewaffe wo mä nid nume het chönne stäche drmit sondern au haue. Handfüürwaffe si uf beide Site iigsetzt worde. Wil ihre Zündigsmechanismus unusgriift     und d Ziilgnauigkeit chlii gsi si, si si vo zweitrangiger Begütig gsi.
D Belagerig vo Murte
Noch dr Niiderlag bi Grandson isch dr Karl uf Lausanne gflüchdet. Dr Fürstbischof vo Lausanne isch under em Iifluss vo de Herzög vo Savoye gstande, wo mit em Karl verbündet gsi si. Z Lausanne het dr Karl in churzer Zit uf dr Plaine du Loup e neui Armee gsammlet. Besunders het er si ganzi Artillerii neu müesse ufbaue, wil er si bi Grandson verlore het.
Underdesse het d Belagerig vo Murte Fortschritt gmacht, wo d Artillerii scho e baar vo de Dürm zerstört het. Die Belagerete under em Adrian I. vo Buebenbärg hai heftige Widerstand gleistet. Bärn het braktisch die ganzi erbüteti Artillerii us Grandson uf Murte brocht, und dorum isch d Belagerig für d Burgunder zum ene verlustriiche Undernähme worde. Dr Widerstandswille vo de Verdeidiger isch gsterkt worde vom Schicksal vo dr Bsatzig vo Grandsont – es isch alle klar gsi, dass d Garnison vo Murte e Niiderlag nid wurd überläbe. Wäge de schwere Belagerigsgschütz isch d Lag vo de Belagerete uf lengeri Sicht ussichtslos gsi. Dr schwerst Aagriff isch am Oobe vom 18. Juni cho. D Verbindig mit Bärn het aber über e See chönne ufrächt erhalte wärde, und dr Adrian vo Buebenbärg het uf Bärn gschriibe, ass e sonige Aagriff e zweits Mol kuum no chönnt abgwehrt wärde.
D Schlacht
Am Morge vom 22. Juni het e 1'300 Maa starki beritteni Spähdruppe unter em Wilhelm Herter, Friedrich vo Fläckestei und Velte vo Neuestei früeh am Morge s Terrain und die burgundische Stellige usspioniert. D Burgunder hai se zwar gseh, si hai aber wider zrugg in s Holz chönne, ohni vo de Burgunder belästiget worde z si. Das isch eine vo de Fehler gsi, wo dr Galeatto spöter in siner Liste uffüehrt. .
Denn het dr Oswald vo Dierstei e baar vo siine Offizier zum Ritter gschlage. Wil das Zit vergüüdet het, si e Hufe Manne verruckt worde und mehrer vo dene neue Ritter hai wäge däm dr Ditel nit brucht. Dr Hans Waldmaa drgege isch noch ere Aagoob vom Gerold Edlibach erst noch dr Schlacht vom Wilhelm Herter zum Ritter gschlage worde.
D Chilledurmuhr vo Murte zeigt aa, ass d Schlacht am Zwölfi am Middag aagfange het. As "Houptsecher" stoht die Niideri Vereinigung, wo mä an ihre Banner cha kenne, im Zentrum. D Eidgenosse, wo ufgrund vom Bündnis involviert gsi si—mä erkennt au si an ihre Banner—stosse vo linggs oben drzue. D Hauptlüt vo de grosse Abdeilige hai roti Jacken aa. D Eidgenosse (linggs obe) wärde vom Hans Waldmaa aagfüehrt, wo si Spiess hinder sich här schleift. Rächts vo ihm lauft dr Chasper vo Hertestei mit ere Hellebarde uf dr Achsle. Drunder marschiert dr Hans vo Hallwyl im Harnisch mit ere Armbrust. Wiiter linggs, am undere Rand vo dr Niidere Vereinigung, kämpft dr Wilhelm Herter mit em Spiess. Er isch ganz in Rot aazoge und het e Huet mit Fädere druf. Dr Wilhelm Herter cha mä ohni Zwiifel am Gardist mit dr schwarze Uniform kenne, wo hinder em här lauft. Obe rächts in dr Gruppe füehrt dr Oswald vo Dierstei, wo mä an siim Fäderbusch cha erkenne, d Riiterei. D flüchtende Burgunder und d Belagerigsdruppe vom Herzog vo Savoye si nit differenziert dargstellt.
Gesellschaft für das Gute und Gemeinnützige Basel
C-Organisazioone
Das si sälbständigi Instituzioone, wo under em Patronaat vo dr GGG stöön und wo dr Vorstand vo dr GGG in deren iire läitende Orgaane mindestens äi Delegierte schicke. Zu dene ghööre u. a.
Dies irae
Dies irae (làt. „Tààg vum Zorn“, ìm Mìttelàlter hàt maa Dies ire gschrììwa) ìsch dr Ààfàng vu’ma mìttelàlterliga Hümnus ìwwers Jìngschta Grìcht. Vum 14. Joohrhundert bis 1970 hàt maa’ne ìm reemischa Ritüs àls Sekwanz vu dr Tootamass gsunga. Hìtt ìsch’r noch ìn dr üsserordentliga Form vum reemischa Ritüs Bschtàndtail vum Requiem. Üsserdam kààt maa’ne „ad libitum“ ìm Schtundagebat vum reemischa Ritüs àn Àllerseela un ìn dr lätschta Wucha vum Kìrchajoohr bnutza. Dr Täckscht ìsch durs Konziil vu Trient (1545–1563) àls fäschter Bschtàndtail vum Requiem bschtaadigt worra. Àls Àuitoor lüagt m’r tràdizionäll dr Thomas vu Celano àà, wo-n-a Frììnd un Biogràf vum hl. Frànz vun Assisi gsìì ìsch; dia Züawiisung ìsch jedoch umschtrìtta.
Greis (Musiker)
Zämme mit em dütsche Curse, em Baselbieter Taz (ghört zu Tafs, WB-Tal) und em Claud als Produzänt het ärs Album Prestige usebrocht.
Volksberg
Dialekt
Dr lothringisch Dialekt vun Volkschberi ghert zem Rhinfrankisch.
Rheinland
Definizioon
Noch em Erste Wältchrieg, wo die Allierte s Rhiiland bsetzt häi, sind chläini Däil im Weste (Eupen und Malmedy) a Belgie cho. Noch em Zwäite Wältchrieg isch Pröisse und dodrmit au d Rhiibrowinz ufglöst worde. Das Gebiet, wo d Brite bsetzt häi, isch em nöie Land Nordrhii-Westfale zuedäilt worde, und das, wo d Franzoose bsetzt häi, isch a s nöi Land Rhiiland-Pfalz cho; chläini Däil sind a Hesse (Wetzlar) und as Saarland (s Gebiet nördlich vo Merzig) gfalle.
Gündlischwand
Gündlischwand (amtlech Gündlischwand) isch e politischi Gmeind im Verwautigschreis Inderlache-Oberhasli im Kanton Bärn, Schwyz.
Religion
83,7 % vo de Ywohner si evangelisch-reformiert, 9,5 % si römisch-katholisch (Stang 2000).
Eningen unter Achalm
Nôchbrgmoida
Städt ond Gmoida, mô a Grenz mit Ẽnenga hend ond au zom Landkreis Reitlenga gheret, send – ufgfihrt em Uhrzeigersenn ond ôgfanga em Norda:
Metzenga, St. Johann, Pfullenga ond Reitlenga.
Hattingen (Immendingen)
Gschicht
Sit dè Gmeindereform vo 1975 ghört Hattingè zu dè Gsamtgemeind Immendingè un dõmit zum Landchreis Duttlingè.
Pfarrkirchè
Im Johr 1212 isch d Hattinger Pfarrkirchè èrschtmòls urkundlich erwäänt worrè. Diè hütigi Pfarrkirchè, wo uff dè Fundamènt vo dè aaltè ruèt, stammt vu 1607. Hattingè isch immer è ergybigi Pfarrpfründe gsi, well dõ umfangrychi Grundbsitz vohandè gsi isch. Vill Geischtlichi hèn sich nõch Hattingè, well vill Chlutter ummè gsi isch. Dè Schutzheilige vo dè Pfarrkirchè z Hattingè sin dè Theopont un Synesius. D Bevölkerig isch übberwigend römisch-katholisch.
Brunnenkapelle
Im Johr 1275 isch d Brunnèkapellè im heiligè Nikolaus gweit worrè. Um d Brunnèkapellè rankèd sich voschidni Legendè. D Brunnèkapellè isch früèner au Roßkapellè benamst worrè, well sich è Saag nõch èmòl è Ross obbè im Chorraum vofangè hèt un durch s „Aafrèssè“ vom Gloggèseil uff sich uffmerksam gmacht hèt. D Brunnèkapellè wörd mit èm jöhrlichè „Brunnenkapellèfescht“ vo dè Pfadfinder Hattingè gwürdigt. Endi vom Johr 2006 isch d Kapellè ußè renovyrt worrè.
Ido
Grammatik
Byschpil:
Judenverfolgungen zur Zeit des Ersten Kreuzzugs
Dr Zuug under em Emicho
Es si vilmol Briester gsi, wo d Bevölkerig gege d Juude ufgstachlet häi und verschiideni Chrüzzüüg si gege sä gfüert worde. Dr grösst isch dä under em Groof Emicho gsi. Dä het e Hufe vo öbbe 10'000 Manne, Fraue und Chinder us em Rhiiland, Ostfrankriich, Lothringe, Flandere und sogar Ängland im Früelig und Summer 1096 dur s Rhiidaal, dr Main uufe bis zur Donau gfüert. Dr Kaiser Heinrich IV. het befoole, d Juude z schütze und verschiideni Landeshere häi gmacht, was si häi chönne. Dr Bischof Johann I. vo Speyer het die jüüdische Iiwooner vo dr Stadt under si Schutz gstellt, wo dr Emicho si am 3. Mai aagriffe het; es het aber doch 12 Dooti gee. Dr Bischof vo Worms het s gliiche brobiert, aber christligi Iiwooner häi dr Emicho understützt, won er am 20. Mai in d Wormser Kathedrale iidrunge isch und 500 Juude umbrocht het. Z Mainz het dr Erzbischof Ruthard am 25. Mai verhinderet, ass im Emicho si Pööbel het chönne in d Stadt iidringe, am Daag druf häi aber Juudehasser us dr Stadt d Stadtdoor ufgmacht und im Bluetbaad, wo d Chrüzfaarer aagrichdet häi, si 700 Juude umchoo. Wo dr Emicho uf Köln choo isch, si d Juude scho us dr Stadt gflüchdet gsi. Er het druf si Hufe uf Ungarn gfüert, wo dr Köönig Koloman iine d Witerräis verbote het und d Chrüzfaarer si schliesslig in Kämpf bi dr Leitha fast alli umchoo.
Curio TI
Geografi
Curio lyt im Malcantone am Sidhang vum Gheggio. Zue dr Gmai ghert no d Fraktion Bombinasco. Nochbergmaine sin Aranno, Astano, Bedigliora, Bioggio, Neggio, Novaggio, Pura, Sessa un Vernate.
Heinrich Zimmermann (Entdeckungsreisender)
Dr Zimmermann het Gürtler gleert und isch scho jung us siner kurpfälzische Häimet drvo. Er isch zerst uf Gämf, denn uf Lyon und spööter uf Bariis. Im Joor 1776 isch er uf London und isch Matroos uf em Cook sim Schiff worde, wo d Nordwestpassaasche vo Asie uf Öiropa het welle go sueche.
Zacharias (Papst)
Lääbe un Wiirke
No dr Vita im Liber Pontificalis het sy Vater Polychronios ghaiße. Sy Familie het zue dr griechische Bevelkerigsgruppe gheert. Wu un wänn er uf d Wält chuu isch, waißt mer nit. Villicht het sy Familie zue griechische Bevelkerig vu Rom gheert, villicht isch si aber au us dr griechische Siidlitgsbiet z Unteritalie chuu.
Heinrich Zimmermann (Entdeckungsreisender)
Im Joor 1787 het dr Zimmermann e zwäijöörigi Räis uf Ostasie gmacht, und isch z China und z Bengale gsi.
Zacharias (Papst)
Lääbe un Wiirke
Unter sym Pontifikat het e Konzil anne 745 feschtglait, ass nume d Erzängel Raphael, Michael un Gabriel, wu in dr Bibel gnännt wääre, as Erzängel derfe verehrt wääre, nit aber dr Uriel, wu mer us Apokryphe chännt. Anne 751 het dr Paapscht Zacharias verbiete loo, ass d Lyt Flaisch vu Haase ässe. In dr doomoolige Zyt isch dr Fäldhaas wäge sym reege Baarigsdriib un syre vylfache Junge as Symbol vu dr Fruchtbarkait aagluegt woore un wäge däm hän d Chilchefiere s Ässe vu Haaseflaisch as Gfohr fir d Moral un d Sitte aagliegt.
Waldhambach (Unterelsass)
Gschìcht
Hàmbàch ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 713.
Iggy Azalea
Jugend
Schuu-n-ìn ìhra Jugendsjoohra hàt d’ Azalea ìn Àmerikà wälla üüsswàndra. Sa hàt ìhra Üüssbìldung fàraloo, wu sa noch ìm Gymnààsium gsìì-n-ìsch. Sa hàt fìr a kurza Zitt zamma mìt ìhrer Müatter àls Putzfràui gschàfft un ìsch ànna 2006 ìn d’ Verainigta Schtààta gànga. Sa hàt sìch z’äärscht z’ Miami nììdergloo, un hàt drnooh fìr a kurza Zitt z’ Houston ìm Texàs glabt. Doo druff ìsch sa uff Atlanta gànga ge laawa. Ìn da Verainigta Schtààta hàt sa rachtswìdrig gschàfft, bis sa ìm Hornung 2013 a Visa fìr fìmf Joohra bikumma hàt. Dr Namma Iggy hàt sa gwählt, wial ìhra Hund asoo ghaissa hàt. Ànna 2018 ìsch sa ìn da USA àls schtandiga Bewoohnera züagloo worra.
Markgrafschaft Baden
Linie Bade-Bade
„Bernhardinische Linie“, katholisch
Marktoffingen
Verwaltong
Marktoffing hot mit em Markt Wallerstoi ond dr Gmoed Moeng a Verwaltongsgmoeschaft vereibart.
Dr Birgermoeschter vo Marktoffing ischt dr Helmut Bauer.
Wahla
Ergebnis vo dr Landdagswahla seit 1986:
Berg
Für wie d Lüt ere Erheebig sääge, git s käini gnaue Kriterie. Au dr Begriff Gipfel isch nid genau definiert, aber es isch klaar, ass es mee Gipfel as Bärg git, wil e Bärg mee as äi Gipfel cha haa.
Forme
Dr Gupf oobe nooch cha abgrundet si, spitzig wie e Horn oder flach wie bim ene Daaflebärg oder Stuel . Es git Bärg wo frei in dr Landschaft stöön (wie zum Bischbil dr Bärg Tabor in Israel), die mäiste si aber Däil vom ene Gebirg.
Bärgsport
Im 19. Joorhundert het mä d Bärg as „Sportgräät“ für en Alpinismus entdeggt, im Lauf vom 20. Joorhundert isch parallel zum dradizionelle Bärgstiige s Extremchlätter bzw. s Freichlättere ufchoo. Au anderi alpini Sportarte si populäär worde wie s Schiifaare, s Snouboorde oder d Schiituure.
Bözbergstrecke
Ufäll
Am 8. September 1976 hèt è Lokomotyvè bi Diètikè è Gruppè vo Gleisarbeiter übberfaarè, woby sechs Agschtellti voschtorbè sin.
Bedütung vo dè Streggi
Bsunders dè 31 Kilometer lange Streggèabschnitt vo Züri nõch Brugg hèt sich durch diè Johrzehnte massyv gwandlèt un bräsentyrt sich hützdaag uff dè èrschtè 16 Kilometer ab Züri als längschti Virschpurschtreggi i dè Schwiz. Uss Sicht vom gsamtè Schwizer Schinnènetz ghört s Deilschtugg zu dè wichtigschtè un meischtbefaarenè Abschnitt im Normalschpurnetz un bildet s Rückgrõt vo dè Oscht-Wescht-Transversalè vo dè SBB durchs Schwizer Mittelland.
Landtag des freien Volksstaates Württemberg
Wahl zur Verfassiggebende Landesversammlig am 12. Jänner 1919
Lischt vu dr Mitglider vu dr Verfassiggebende Landesversammlig
Fußball-Weltmeisterschaft 1998
Finalrundi
1 Sieg nach Golden Goal 2 Sieg im Elfmeterschießen
Setzingen
Gmoedsgliderong
Zue Setzenge gheret koene weiter Ortsdoel.
Gschicht
Setzenge ischt zom erschte Mol gnennt worde anne 1143.
Ballwil
Baubu (amtlech Ballwil) esch e politischi Gmeind im Wahlkreis Hofdere im Kanton Lozärn, Schwiiz.
Sprach ond Dialäkt
Z Baubu redt me s hochalemannisch Lozärntütsch.
Weislingen
Wislìnge (frz. Weislingen, dt. Weislingen) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Unterelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Gschìcht
Wislìnge ìsch grìndet worre ànne 1547 unter em Nàmme Bueswiller. Dr Pfalzgrof Johann August vun Lìtzelstaan hàt dánn ànne 1600 nawedràn e àndere Ort böie losse mit em Nàmme Wislìnge. Zitter 1789 hääßt des Derfel, wie üs dane bode Ortschafte entstànde ìsch nume no Wislìnge.
Aeroperú-Flug 603
Der Aeroperu-Flug 603 isch e Linieflug vo Lima z Peru nach Santiago de Chile am 2. Oktober 1996 gsi. Uf Grund vo mene Wartigsfähler isch d Boeing 757-200 verunglückt. Alli 70 Insasse sy bim Absturz i Pazifik um ds Läbe cho.
Bakterien
Läbeswys
Läbeswys un Stoffwächsel vu dr Bakterie sin seli unterschidlig uusbregt. S git Bakterie, wu Suurstoff bruuche (aerobi Bakterien oder Aerobier), Bakterie, wu Suurstoff Gift fir si isch (obligat anaerobi Bakterien oder obligati Anaerobier), un Bakterie, wu tolerant gegeniber Suurstoff sin (fakultativi Anaerobier). E Dail Bakterie chenne Photosynthes mache, sin also phototroph, zem Byschpel di friejer Blaualge gnännte Cyanobakterie, di maischte sin dergege chemotroph. Vu dr Chemotrophe sin di maischte heterotroph, e Dail aber au chemoautotroph, un zwar lithoautotroph.
Norbert Blüm
Dr Norbert Sebastian Blüm (* 21. Juli 1935 z Rüsselsheim am Main; † 23. April 2020 z Bonn) isch e dytsche Bolitiker (CDU) gsii. Är het em Dytsche Bundesdaag vu 1972 bis 1981 un vu 1983 bis 2002 aaghert. Vu 1982 bis 1998 isch dr Blüm Bundesminischter fir Arbet un Sozialornig gsii.
Aeroperú-Flug 603
Unfallverlouf
Ds Flugzüüg isch vor em Abflug z Lima vo der Wartigscrew vo usse putzt worde. De het me d Passagier a Bord gla u d Startvorbereitige gmacht. Zu de Startvorbereitige ghört ou e sogenannte Usse Check. Da derby louft eine vo de Pilote um ds Ganze Flugzüüg ume u luegt öp alles Irornig isch. Zum Bispil öp irgend öppis abkläpt isch wo nid sött abkläpt sy, öp’s uf de Tragflächine Ysch het, oder öp d Usseliechter funktioniere. Der Usse Check isch um 23:50 Uhr PET (06:50 Uhr MEZ) dür e Käpten Eric Schreiber dür e gfüehrt worde. Ihm isch bi däm Check nüt ussergwöhnlechs ufgfalle.
(22) Kalliope I Linus
Dr (22) Kalliope I Linus isch e Asteroide-Mond, wo dr Asteroid (22) Kalliope umchreist. Wie dr Mueder-Asteroid ghört er zue dr metallische Asteroide, isch also vum M-Typ.
Vertrag Umars
Inhalt
Zu de Iischränkige, wo d Dhimmi häi müesse folge, häi under anderem ghöört, ass si käni Hüüser wurde baue, wo hööcher si as die vo de Muslim oder ass si nid uf Säddel wurde ridde, ass si niemer wurde bekeere und ass si käni nöije Sakralgeböid wurde baue und alti nid wurde repariere. Und für dass d Muslime si liicht chönne identifiziere: ass si sich nid wie d Muslim wurde aazie, ass si bsundrigi Gürtel wurde aahaa und ass si d Hoor über dr Stirne wurde churz abschniide.
(22) Kalliope I Linus
Mer nimmt a, dass im Linus si Umlaufbahn e rächt churzi Präzession vu numme e baar Johr het. Säll soll vor allem an dr eher uregelmässige Gstalt vu dr Kalliope liige. . Im Linus si Helligkeit variiert nennenwert zwische einzelne Beobachtige, was uf e länglichi Gstalt schliesse losst. .
Aeroperú-Flug 603
Unfallverlouf
Um 00:44 Uhr PET (07:44 Uhr MEZ) het der Kopilot David Fernández, e Notfall uf em Flug 603 erchlärt: “Mir erchlären e Notfall, mir hei keiner Basisinstrumänt, Höhmässer u Gschwindikeitsmässer. Mir erchläre e Nodfall.” Der Kopilot het churz vorhär ds Stüür a Käpten über gä.
Bakterien
Bakterien uf un im Mänsch
Sogar in dr Lunge vu gsunde Mänsche sin in dr letschte Zyt dur e neji Untersuechigsmethod im Ramme vun eme Mikrobiom-Projäkt (um 2007) 128 Arte vu Bakterien entdeckt wore. Bis dert isch dr Mikrobiologe no nie glunge, im Labor Bakterien us dr Lunge z vermehre, wäge däm het mer dänkt, d Lunge sei steril.
Tobias Streck
Läben un Forschig
Dr Streck isch z Zell-Weierbach, eme Stadtdail vu Offeburg, ufgwachse. Vu 1983 bis 1992 isch er uf d Grund- un Hauptschuel Zell-Weierbach gange un vu 1992 bis 1994 uf di Gwärbli-Tächnischi Beruefsfachschuel z Offeburg mit dr Fachrichtig Elektrotächnik. Derno isch dr Streck uf s Tächnisch Gymnasium z Offeburg un het dert anne 1997 s Abitur gmacht.
Vampire Diaries
Staffel eis
Anere Party chömed sich d Elena und de Stafan nöcher, doch d Elena bechund Problem mit ihrem betrunkene Brüeder Jeremy. Er esch hessig uf de Tyler Lockwood wo mit siner ehemalige Affäre Vicki Donovan zeme esch, weli d Schwöster vom Mad, em Exfründ vo de Elena esch. Wo de Tyler ohni Vicki us em Wald zrogchund, suecht de Jeremy sii und findet sii halbtod mit villne Bissverletzige im Wald. Es muess eine vo dene merkwürdige Tieragriff gsi si, wo i de letschte Ziit immer hüfiger vorcho sind. De Stefan hed aber erkennt, dass das keh normali Verletzige sind sondern vomne Agriff vomne Vampir stammed. Da er jedoch Tierbluet trinkt muess en andere Vampir i de Stadt si.
Tobias Streck
Läben un Forschig
Dr Tobias Streck het derno im Wintersemeschter 1998/99 an dr Universitet Fryburg e Studium mit dr Fächer Wisseschaftligi Bolitik un Dytsch uf Lehramt aagfange. As Studänt het dr Streck vu 1999 bis 2003 as Wisseschaftligi Hilfschraft im DFG-Projäkt „Dialektintonation“ unter dr Laitig vum Profässor Peter Auer gschafft.
Im Mai 2004 het er s 1. Staatsexame gmacht mit dr Arbet „Finale Dehnung im Deutschen. Eine kontrastive Untersuchung zu den städtischen Varietäten von Mannheim und Hamburg“. Uf Wärchverdragsbasis het er anne 2004 vier Monet lang im Forschigsprojäkt „Südwestdeutsche Dialektsyntax“ unter dr Laitig vum Peter Auer mitgschafft. Im Dezämber 2004 het er derno sy Studium mit em Magister Artium in Sprochwisseschaft vum Dytsch un Wisseschaftligi Bolitik abgschlosse.
Syt em Septämber 2009 isch er Laiter vu dr Arbetsstell Badischs Werterbuech am Dytsche Seminar vu dr Universitet Fryburg as Noofolger vum Rudolf Post.
Brutalismus
Dr Brutalismus isch e Stil in dr Archidektuur vo dr Modärne, wo d Blüetezit von em zwüsche 1953 und 1967 gsi isch.
Aeroperú-Flug 603
Unfallverlouf
Um 00:45 Uhr PET (07:45 Uhr MEZ) Üsseret der David Fernández d Vermuetig das d Wartigscrew wo vor em Abflug ds Flugzüüg no putzt het, alles verstellt het.
Um 01:11 Uhr PET (08:11 Uhr MEZ) het der Kopilot gseit: “Mir schlö uf em Wasser uf!” Denn hei si der versuech underno d Nase vom Flugzüüg azhebe, aber das Manöver isch fasch unmüglech gsi. Der Käpten het no druuf häre gwiise, das si umchehre. När isch ds Signal vom Flugzüüg uf em Radarschirm verschwunde. Der Fluglotse het no versuecht d Funkkomunikation wider här z stelle, aber das het nümm klappet. So het der Tauer beschlosse, Notusrüschtig a d Küschte vo Chancay z schicke.
Unfalluntersuechig
Da sech’s um Isolierband het ghandlet u e silbrigi Oberflächi het gha, het der Eric Schreiber das schlicht über seh.
Der Mechaniker wo d Statik Sonde überchläbt het, het nach däm Unfall i ds Gfängnis müesse.
Vampire Diaries
Staffel zwei
Während d Elena en Bsuech i de Gruft vo de Kathrine anstattet um meh öber sii und ihri Vergangeheit z Erfahre und d Kathrine ihre devo verzellt wie sii en Vampir worde esch und, dass de Klaus, eine vo de Ursprüngliche sii einisch hed wölle opfere und sii site dem vor ihm uf de Flucht esch, forsched de Damon und d Rose bi emne andre Vampirfründ vo de Rose über die Ursprüngliche nache. D Elena wörd au gern mit ihm rede, da sii vor hed sech am Elijah z stelle, will sii ned wött, dass er no meh Lüüt töted wo sii liebt. De Slater esch aber inzwösche scho vom Elijah töted worde und de Elijah lahd d Elena im Schutz vom Damon zrogg.
Moritz Leuenberger
Karriere i dr Politik
Vo 1986 bis 1991 isch er Presidänt vom Schwiizerische Mieterverband gsii.
Arbet als Bundesrat
De Leuenberger isch am 27. Septämber 1995 in Bundesrat gwählt worde. Siini ganz Amtsziit isch er em Eidgenössischen Departement für Umwelt, Verchehr, Energie und Kommunikation (UVEK) vorgschtande.
Département Bas-Rhin
Verwàltung
S Département Underelsàss ésch in fémf Arrondissements, 23 Kànton un 516 Gmeine ufgedäilt.
Magic: Die Zusammenkunft
Di verschidene Chartätype
Spontanzauber Spontanzauber funktioniered wie Hexereie. Aber du chasch si au im Zug vo dim Gegner schpilä.
Normännische Sprache
Verbreitig
Am sterchschte isch d Sprooch no ùff dr Kanalinsel Jersey, dr Halbinsel Cotentin ùn em Pays de Chaux. Aber au ùff Jersey lait de Aadeil vo Sprecher vùm Jèrriais nùmme bi 2-3%. Ùffem Cotentin sin Sprecher, wo jünger wie 30 Joor alt sin, sälte. D Wytergab vo dr Sprooch zue dr näggscht Generation isch dört in de 60er ùn 70er-Joor abbroche.
Vampire Diaries
Tyler Lochwood
Geburtsort:	Valencia, Kalifornien
Usbildig:	Er stammt vonere Mexikanische Muetter und emne Amerikanische Vater ab, wo de Sohn vo Mexikanische Immigrante esch. Er hed i vilne verschidene Serie en Gastrolle gspillt. Sii durchbruch hed er 2006 mit em Film „Partygirls auf Mission“ gha.
Nominierige
Teen Choice Awards:
Dickdarm
S Miliöö
Dr gsund Dickdarm isch mit Bakterie besiidlet. Däm Ökosüstem säit mä d Darmflora.
Gurzelen
Gurzele (amtlech Gurzelen) isch e politischi Gmeind im Verwautigschreis Thun im Kanton Bärn, Schwyz.
Geografi
Gurzele ligt ir Drumlinlandschaft zwüsch em Aare- un em obere Gürbetau. D Gmeindsflächi bsteit us 81,6 % langwirtschaftlecher Flächi, 12,2 % Waud u 6,2 % Sidligsflächi. D Nachburgmeinde si Seftige, Üetedorf, Forscht-Länggebüeu, Wattewiu u Burgistei.
Wirtschaft
D Arbetslosigkeit isch im Jahr 2011 bi 1,0 % gläge.
Sprach u Dialäkt
Dr Dialäkt vo Gurzele ghört zum Hochalemannisch.
Wangen im Allgäu
Wãnge (amtl. Wangen im Allgäu) isch a Stadt im Sidoschte vu Bade-Wirttebärg im Weschtaalgai. Si isch no Raveschburg di zwotgrescht Stadt vum Landchreis Raveschburg un bildet bildet a Mittelzäntrum fir d Umlandgmeine. Vu 1938 bis 1972 isch Wãnge Chreisstadt vum Landchreis Wãnge gsi. Am 1. Jänner 1973 isch dää in dr Landchreis Raveschburg yyglideret wore un Wãnge zur Große Chreisstadt gnännt. Mit dr Nochbergmeine Achbärg un Ãmmzäll het d Stadt Wãnge ne Verwaltigsgmeinschaft veryybart.
Stadtgliderig
In allne Stadtdeil git s no anderi Wohnplätz un Wohnbezirk mit eigene Nämme, wu vilmol nume wenig Yywohner hän un Wohngebiet, vilmol neji Böugebiet, wu aber zmeischt kei feschtgleiti Gränze hän. Zem Deil sin des au Gmeine, wu friejer sälbschtänsdig gsi sin. Doderzue ghere:
Cem Özdemir
Bardej
Im Vorfäld vu dr Wahl zum Bundesvorsitzende het sich dr Özdemir uf em Landesbartejdag vu dr Griene Bade-Wirttebärg um e uussichtsryyche Lischteplatz fir d Bundesdagswahl 2009 beworbe. Är isch doderby in zwo Kampfkandidature syyne bartejintärne Gegekandidate unterläge. Dr Özdemir het aber einewäg an syyre Kandidatur fir dr Bartejvorsitz feschtghebt.
Aafangs Jänner 2018 het dr Özdemir aagchindet, ass er nimi fir dr Vorsitz kandidiert. Zue sym Noofolger isch dr Robert Habeck gwehlt wore.
Europaabgordnete
Vu 2004 bis 2009 isch er Mitglid vum Europäische Parlamänt gsi in dr Fraktion Die Grünen/EFA. Är het em Uusschuss fir uuswärtigi Aaglägeheite aaghert un isch ussepolitische Sprächer vu syyre Fraktion gsi. Är isch au Vize-Presidänt vum nitständige Uusschuss zur behauptete Nutzig vu europäische Staate dur d CIA fir d Bferderig un s rächtswidrig Feschthalte vu Gfangene (CIA-Uusschuss) gsi derzue Mitglid vu dr hochrangige Kontaktgruppe Nordzypern, vu dr interparlamentarische Delegation EU-Dirkei, vu dr Anti-Racism and Diversity Intergroup sowie der Atlantikbrücke. Anne 2007 het er bi dr Grindig vu dr europäische Dänkfabrik European Council on Foreign Relations mitgmacht.
Simone Zgraggen
Weblink
D Simone Zgraggen uf dr Websyte vu dr Hoochschuel fir Musik Fryburg
Aarau
Gschecht
Wäret de Helvetik esch Aarau för es paar Mönet d Hauptschtadt vo de Schwiiz gsi, de Tetel het si aber leider bald weder verlore. D Schtadt liit ofemene Fels ade Aare, südlech vom Jura. D Altschtadt esch sehr schön. Vor allem d Gebel send berüemt, veli send konschtvoll bemolt. Em Schtadtbeld schtäche vor allem d Schtadtchele, de Torm Rohre (Rothus), de Obertortorm ond s AEW Hochhus is Aug. Es betzeli osserhalb vode Altschtadt liit s Schlössli. Es esch öppe om 1200 pout woorde ond esch för d Bewachig vode Aarebrogg gsii. Dor d Altschtadt flüüsst de Schtadtbach. Früener het er d Energii för Möline, Saagine ond anders Gwärb gleferet. Er esch aber scho sed Jorzäänte zueteckt. Vo de Bachschtroossmöndig aa bachufwärts esch er aber no offe. 1367 esch z Aarau e Gloggegüüsserei pout woorde, wos höt no get. Si heisst höt H. Rüetschi AG ond güüsst als einzigi e de Schwiiz no Cheleglogge. Vo 1904 bes 1981 het Aarau au e Glüeberefabrek ghaa.
Feschtbrüüch z Aarau
Di zwöi wechtigschte Fescht z Aarau send de Mäjezoog ond de Bachfeschet. Mäjezoog heissts wäge de Bluemeschtrüss (Mäje) wo d Chend am Omzoog träged. Eimool em Joor het ame de Schtadtbach potzt wäärde müesse. Vorhär het me ne leergfeschet ond Füürli lo abeschwömme. Dezu het me gsonge: Füürio, de Bach brönnt! D Soorer händ ne aazöndt. D Aarauer händ ne glösche. D Chüttiger, d Chüttiger riite of de Frösche!
Schuele
Aarau het alli Schuele vo der Primaarschuel öber Sekondaarschuel ond Bezerksschuel bes zo de Gümnaasie. Es het en alti ond e nöji Kanti (Kantoonsschuel).
Mitanni
Name
D Mitanni hai sich zerscht sälber Ma-i-ta-ni gnennt, schbööter Mittanni oder Mittannu. D Assyrer hai em Habingalbat, Hanilgabat, Hanigalbat odr Habilgalbat gsait, d Hethiter Chanikalbat, Mitanna, (L)Mi-ta-ni oder KUR uru Hurri, die alte Ägypter mjTn oder nhrn (Naharina=Zweischdromland).
Gschicht
Es het sich es Gliichgwicht under de Groossmächt uusebildet und d Groosskönig hai agfange diplomatischi Middel z bruuche für zum ihri Ziil z erreiche. Bündnis zwüschen ä si dur Hürote besiiglet worde. Dr König vo Mitanni Schuttarna II. isch z Ägypte uf Bsuech gsi und dr Thutmosis IV. het ä Dochder vom König Artatama I. (1410–1400) ghürotet. Au dr Pharao Amenhotep III. het hurritischi Brinzässine ghürotet, zerscht d Giluchipa, ä Dochder vom Schuttarna II. (1400–1385) und denn au d Dochder vom Tuschratta (1380–1350), d Taduchipa.
Susanna Orelli-Rinderknecht
ires Läbe
D Susanna Rinderchnächt isch us em Doorff Oberstraass grad vor de Stadt Züri gsi, wo spöter als Stadtquartier zu de Stadt cho isch. Ire Vater, de Heiri Rinderchnächt, isch e Puur und de Gmäindpresidänt vo Oberstrass gsi, d Muetter hät Susanna Rinderchnöcht-Stadelmaa ghäisse. Vom Platz Langestäine z Oberstrass, wo na bis ane 1969 s Huus vo de Familie Rinderchnächt gstanden isch, git s i de Zäntralbiblioteek es Bild. D Figuur vom bekante Gmäindamme Heiri Rinderchnächt chunt vil spööter im ene Hörspiil-Klassiker vo SRF wider vor, em «Napoleon vo Oberstrass» vo ane 1961, won er als Protagonischt uufträtten isch.
Zum öppis gägen Alkoholismus z mache isch si bim Blaue Chrüüz deby gsy. Das hät se ane 1894 deezue pracht, de Zürcher Frauenvereäin für Mässikäit und Volkswohl hälfe z gründe, wo d Nanny Huber-Werdmüller d Presidäntin gsy isch. Dä Veräin het sech ane 1909 de nöi Name Zürcher Fraueveräin für alkoholfreji Wirtschafte ggää. Da druus isch spöter de ZFV woorde, wo hüt i de Schwiiz bi vil meh weder zweihundert Betriib und Schuele d Kantine und na anderi Lokaal füert.
Glarus
Gschicht
Z erschtmal wird de Ort Clarona im 8. Jahrhundert i dä Läbesgschicht vo dä Heilige Felix und Regula erwähnt. Bevor sich d Lüüt im Ändi vom 14. Jahrhundert frykauft händ, hät Glaris zum gröschtä Teil zum Chloschter Säckinge kört. 1387 hät di erschti Landsgmei schtattgfundä, ä Inschtituziuu wos hütt nuch git und i dä Reglä äm 1. Sunntig im Mai schtattfindet. Zum Hauptort vum Linthtl isch Glaris durä Beschluss vu dr Landsgmei vu 1419 wordä, will det di einzig Chilchä vum Tal gschtandä isch.
Madagaskar
Fauna
D Familie vu dr madagassische Rägebogefisch (Bedotiidae) mit 14 wisseschaftli bschribene Arte chunnt im Sießwasser im Oschtdail vu dr Insle vor. E Huffe dervu sin vu dr IUCN zmindescht as „gfehrdet“ glischtet. Wahrschyns git s au no mee Arte, wu aber nonig bschribe sin.
Ethnie
Anderi Foko, wu im 19. Johrhundert vu dr Merina unterworfe wore sin, sin d Sihanaka un d Bezanozano, wu um 1970 135.000 bzw. 44.000 Mitglider zellt ghaa hän. Zäme mit dr Tsimihety (1970: 428.000 Lyt) un dr Tankarana, wu nit staatlig as Foko anerkännt sin, dryybe die Gruppe ne Mischig us Landböu un Gartnere. D Sihanaka sidle vor allem im zäntrale Hochland vu dr Insle.
Anderi staatlig anerkännti Foko sin d Antaisaka, d Antambahoaka, d Antandroy, d Antonosy, d Bara, d Betsimisaraka, d Mahafaly, d Sakalava, d Tanala un d Vezo
Derzue git chlaineri Gruppe wie d Jeger un Sammler vu dr Mikea, wu zwische An̈alabo un Lac Ihotry ihri Haimet hän.
Dünndarm
Dr Dünndarm (lat. Intestinum tenue) isch dä Däil vom menschlige Verdauigsdrakt, wo zwüschen em Magen und em Dickdarm lit. Dr Dünndarm isch dr lengsti Däil vom Verdauigsdrakt.
Anatomii
Mä däilt dr Dünndarm in drei Däil ii: In dr Viszeralchirurgii wärde mäistens nume dr Leer- und dr Chrummdarm zum Dünndarm zelt. In dr Anatomii wärde die bäide Darmabschnitt au als Intestinum tenue mesenteriale (Dünndarm mit Krös) zämmegfasst.
Megesheim
Geografi
Meggesa leit en dr Blanongsregion Augschburg am Nordrand vom Rias, sidlich vom Gänsbach, eme Zuafluss vo dr Wörnitz.
Dünndarm
Anatomii
Arteriell wird dr Dünndarm zum grösste Däil vo dr Arteria mesenterica superior (u. a. über Arteriae jejunales und Arteriae ileales) versorgt; nume dr Abschnitt vom Duodenum kranial (uf e Chopf zue) vom Mesocolon transversum wird vo dr Arteria pancreaticoduodenalis (über Truncus coeliacus und denn Arteria hepatica communis) versorgt.
Megesheim
Gmoendsgliderong
Zua Meggesa gheret s Pfarrdorf Megesheim ond d Weiler Lerchenbühl ond Unterappenberg.
Madagaskar
Religion
Verdailig vu dr Religione: D Ahneverehrig ghert fir fascht alli Madagasse zue ihre Religion. Au d Vorstellig vu „Fady“, feschtglaite Regle, was mer an bstimmte Ort oder zue bstimmte Zyt nit derf mache, isch au unter offiziäll chrischtlige oder muslimische Madagassen gängig. Wel bi konfessionsverschidene Ehe ain vu dr baide Partner offiziäll d Religion vum ander ibernimmt, mueß mer vorsichtig syy bi dr Interpretazion vu däne Zahle.
Dünndarm
Anatomii
Dr Lümfe fliesst vollständig über d unbaari Truncus intestinalis ab. Vo dört chunnt si in d Cisterna chyli und den Ductus thoracicus (Milchbrustgang). D Lümfe dransportiert d Lipid (d Fett), wo im Darm resorbiert wärde, in dr lingg Wenewinkel, vo dört gönge sie über die rächti Härzhelfti zerst in d Lunge, wo si für d Sünthese vo de Surfactants nützlig si.
Megesheim
Wahla
Ergebnis vo dr Landdagswahla seit 1986:
Dialekt
Dr Dialekt vo Meggesa ghert zom Schwäbisch.
Erde
D Umlaufbaan
Dr Ebeni, wo d Baan vo dr Ärde din lit, säit mä Ekliptik. Zwüsche dr Ekliptik und dr Ekwatorebeni vo dr Sunne isch e Winkel vo guet siibe Graad. Dr Nordpol vo dr Sunne isch am Aafang vom Septämber am nöggste zur Ärde, dr solari Südpol gege Aafang Merz. Nume um e 6. Juni und 8. Dezämber befindet sich d Ärde churz in dr Ebeni vom Sunneneqkwator.
Madagaskar
Di Europäisch Kolonialisierig
Bis zum 15. Johrhundert isch dr Gwirzhandel iber muslimischi Händler vu Indien iber dr Noch Oschte zum Mittelmeer gange. Syter ass europäischi Frachtschiff s Kap vu dr guete Hoffnig umrundet ghaa hän, isch dr Gwirzhandel vu Indie diräkt uf Portugal verlofe. Dr portugiesisch Seemann Diogo Dias het anne 1500 as erschte Europäer sy Fueß uf madagassische Bode gsetzt, wu sy Schiff uf dr Fahrt uf Indie ab em Kurs groten isch. In dr negschte zwaihundert Johr hän Ängländer un Franzosen erfolglos versuecht, d Herrschaft iber d Insle z gwinne. Fieber, Dysentery, di fyndli madagassisch Bevelkerig un s hert, drucke Klima z Sidmadagaskar hän anne 1646 dr änglischen Aasidlig bi Toliary (Tuléar) bal en Änd gsetzt. En anderi Sidlig im Norde z Nosy Be isch anne 1649 ufgee wore. Di franzesisch Kolony bi Taolañaro (Fort Dauphin), wu s syter anne 1643 im Side gee het, het si lenger ghebt. No bal dryssg Johr isch s an dr Wynächte 1672 zue Uurueje unter dr aasässige Antanosy chuu. Si sin schyns wietig wore, wel vierzeh franzesischi Soldate vum Fort si vu ihre madagassische Frauen hän schaide loo, go franzesischi Frau z hyrote, wu in d Kolony gschickt wore sin, un hän dryzeh vu däne vierzeh franzesische Bryt umbrocht. D Antanosy hän achtzeh Monet lang d Palisade vu Taolañaro belageret. E Schiff vu dr franzesisch-oschtindische Kompany het schließli 1674 d dryssg Manne un ai Witfrau, wu iberläbt hän, uf d Insle Réunion evakuiert.
Erde
Dr inneri Ufbau
Mit säismische Mässige het mä uusegfunde, ass d Ärde hauptsächlig us drei Schaale ufbaut isch: us em Ärdkärn, em Ärdmantel und dr Ärdchruste. De Gränzflechene zwüsche dene Schale säit mä säismische Diskontinuidäätsflechene (Unstetigkäitsflechene). D Ärdchruste und dr obersti Däil vom oobere Mantel bilde zämmen die sogenannti Lithosfääre. Si isch zwüsche 50 und 100 km dick und bestoot us groösse und chliinere tektonische Äihäite, de Blatte.
Madagaskar
Piraten un Sklavehändler
Im usserschte Norde vu Madagaskar het s Sultanat Sansibar Niderlossige unterhalte. Dr Sultan Said ibn Sultan het si aber vergäbes um ängeri Kontakt zue dr Chenigi Ranavalona I. bemiet go mee Yyfluss uf d Insle z gwinne.
D Merina-Monarchy
Dr Andrianampoinimerina het s Rych vu dr Merina dur Hyrotsbolitik un dur di chriegerisch Unterwärfig vu dr andere Gruppe gschaffe. Är het Antananarivo zue dr Hauptstadt vu Madagaskar gmacht un het dr Chenigbalascht rova uf eme Bärggipfel iber Stadt böue loo. Dr ehrgyzig Chenig het verchindet: Ny ranomasina no valapariako („s Meer isch d Gränze vu mym Ryysfäld“). Dr Andrianampoinimerina het si vor andere Chenig un Haiptling uuszaichnet dur syni Verwaltigsfähigkait. Dr Chenig het Gsetz erloo, är het dr Damm- un Grabeböu fir d Urbarmachig vu Land um Antananarivo iberwacht, är het dr Metallspaten yygfiert un het d Ryysbuure zwunge där z bruuche. Bis zue sym Dod 1810 het er d Velker vu dr Bara un em Betsileo-Hochland unterworfen un het si druf vorberaitet, d Gränze vu sym Chenigrych bis an d Stade vu dr Insle uuszwyte. Sy Suhn Radama I. (Radama dr Groß) het d Regierig ibernuu, wu si z Europa s bolitisch Glychgwicht no dr Niderlag vum Napoléon I. zue Gunschte vu Großbritannie verschobe het. Großbritannie het d Macht iber d Handelswäg im Indischen Ozean gsuecht un het Réunion un Mauritius bsetzt. Mauritius isch e Basis fir d Uuswytig vum britischen Empire blibe. Dr Gouverneur vu Mauritius het vu dr franzesische Regierig gforderet, ass si dr Radama I. as Chenig vu Madagaskar anerkännt, e diplomatisch Manöver, wun er d Insle dermit het welle souverän machen un dodermit us allne Aasprich vu europäische Mächt uuselupfe.