cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Kaiserstuhl AG
Geografy
Vo allne Gmeinde vom Aargau isch Chaiserschtuel die mit der chlynschte Flechi. Yre Gmeindbann isch nume 0,32 Kwadratkilometer gross, grad so vil wie bi der Thurgauer Gmeind Gottliebe und au no bim Waadtländische Rivaz, wo au 32 Hektare hend, und die drü sind überhaupt die chlynschte Gmeinde vo de Schwiiz.
Ringeldorf
Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vun Rìngeldorf ghert zem Owerrhinàlemànnisch.
Schaffhausen an der Zorn
Gschìcht
Schàffhüse ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 774 àls Scafhusa.
Mitzach
Gschìcht
Mìtzàch ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 1477 àls Mitzach.
Moosch
Gschìcht
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Verwàltung
vun Moosch ìsch. Mohsch ghert zem Kommünàlverbànd.
Maag Halle
D Maag Halle, früener Maag Music Hall, isch es Theater und e Eventhalle i de Schwizer Stadt Züri. De gröschti Saal vom Theater verfüegt über 930 Sitzplätz uf ere noch hinne uufstiigende Konstrukzion, e Bühni (12 m x 12 m) sowie zwai grosse Sitebühne. S Foyer isch 500 m² gross und chann für verschidnigi Veraastaltige gnutzt wärde. D Maag Halle (damals no Maag Music Hall) isch Uuffüerigsort vo divärse Konzärt und vo Musicals wie Ewigi Liebi (2007/2008) oder Mein Name ist Eugen (2016) gsii. E paar Shows vo de Färnsee-Sändige MusicStar und Di gröschte Schwizer Talänt vom Schwizer Färnsee sind us de Maag Music Hall übertrait worde.
Sibylle Lewitscharoff
Lääbe
Ändi 2009/Aafangs 2010 het si mit ere aigene Uusstellig vu verschidene Arbeite un eme Essay an dr Veraastaltigsraie FLUXUS vum Dytsche Literaturarchiv Marbach im Literaturmuseum vu dr Modärni z Marbach am Negger mitgmacht. Im Grimm-Johr 2013 het dLewitscharoff d Grimm-Brofässur an dr Uniwersitet Kassel ibernuu. Im nämlige Johr isch si mit eme Stipändium in d Dytsche Akademy Rom Villa Massimo uuszaichnet wore.
Ranspach
Verwàltung
vun Rànschbàch ìsch. Rànschbàch ghert zem Kommünàlverbànd.
Riley Reid
2015–2017 : Being Riley un The Submission of Emma Marx
Ìm gliicha Joohr hàt d’ Reid a Szääna zamma mìt’m Toni Ribas ìm Film Bush 4 vum Pat Myne dräijt; ìhr Àbblätter ìsch fìr a AVN Award nominiart worra. Üsserdam ìsch sa ìm Film Prince the Punisher z’ sah gsìì, wu sa a Grupp-Säxszääna zamma mìt’m Prince Yahshua un viar àndra Fràuija gschpììlt hàt. Dr Film ìsch fìr zwai Priisa nominiart worra: fìr d’ AVN Awards 2016 àls „Bäschta Gruppsäx-Szääna“ un fìr a XBIZ Award àls „Bäschta Szääna ìn’ma Gonzo-Film“. Sa hàt àui a àui ìm Greg Lansky siim Film Carter Cruise: Obsession a Dräijer-Szääna zamma mìt dr Carter Cruise un em Rob Piper gschpììlt, wo-n-a güata Kritik bikumma hàt.
Regionalps
S-Bahn Wallis
D RER-Zig fahrund situm Fahrplanwägsul 13. Dezember 2015 vo Mäntag bis Fritag alli 30 Minüte, so das schich hie faktisch gseh um en S-Bahn handlut.
Riley Reid
2015–2017 : Being Riley un The Submission of Emma Marx
Ìm Janner 2016 hàt s’ Unternamma Fleshlight ìn Pàrtnerschàft mìt’m Pornoschtüdio Tushy zwai Säxschpìelziggla-n-uff dr Màrkt gbrocht, wo nooh da Glachtstaila vu dr Riley Reid gschtàlta sìnn. Baida Schpììlziggla hann güata Kritik bikumma un hann bii da maischtverkàuifta Fleshlight-Produkta gzehlt. Ìm Àwrìl 2016 ìsch d’ Reid ìm Film Dirty Daniels ìn’ra läsbischa Dräijer-Szääna zamma mìt dr Dani Daniels un dr Skin Diamond z’ sah gsìì. D’ Szääna ìsch bii da AVN Awards 2017 àls „Bäschta läsbischa Orgia-Säxszääna“ nominiart worra, wahrend àss dr Film a Nominiarung bii da XBIZ Awards ìn dr Kàtegorii „Performer Showcase of the Year“ bikumma hàt. Ìm Film Missing: a Lesbian Crime Story (2016) hàt d’ Ried fìmf wittera läsbischa Szääna dräijt. Ìhra Laischtung mìt dr Reena Sky ìsch bii da AVN Awards 2017 àls „Bäschta Säx-Szääna zwìscha zwai Maidla“ nominiart worra. Fìr d’ Reid ìsch dr Film fàscht a Showcase gsìì; ìhra Laischtung ìsch vu da Kritiker güat gnumma worra. Dr Film salbscht hàt zàhlriicha wittera Nominiarunga bikumma, àwwer hàt kää Priis gwunna. Witterscht hàt d’ Reid ìm Film Sibling Rivalry 1 àn’ra Szääna zamma mìt dr Melissa Moore un em Keiran Lee mìtgmàcht; dia Szääna ìsch bii da AVN Awards 2017 àls „Bäschta Dräijer-Szääna“ nominiart worra. Ìn dara Kàtegorii ìsch àui ìhra Szääna zamma mìt’m Ryan McLane un em Ryan Ryder ìm Film Riley Reid Overexposed nominiart worra. Fìr ìhra gànza Laischtung ìm Joohr 2016 ìsch d’ Reid bii da AVN Awards 2017 un da XBIZ Awards 2017 àls „Wiibliga Dàrschtällera vum Joohr“ nominiart worra. D’ Priisverlaihung vu da AVN Awards z’ Paradise ìm Nevada ìm Janner 2017 hàt d’ Reid salbscht zamma mìt dr Cam-Girl Aspen Rae moderiart. Üsserdam ìsch d’ Reid ìn The Submission of Emma Marx: Exposed z’ sah gsìì. Dr Fìlm ìsch bii da AVN Awards fìmffàch üsszaichent worra, àwwer d’ Reid salbscht hàt kää Priis gwunna.
Regionalps
Liniunetz
Zudem wärdunt vier Reginalbuslinie zwischu Visp und Leuk agibotu.
Riley Reid
2018–2019: wittera Filma un I Am Riley
Ìm Oktoower 2019 ìsch d’ Reid zem äärschta Mol àls Nàcktmodäll ìn dr àmerikànischa Zittschrìft Playboy z’ sah gsìì. Ìm Nowamber 2019 ìsch dr Film I Am Riley ärschììna, wo Tail vu dr bekànnta Filmseria I Am ... vum Schtüdio Evil Angel ìsch. ’S ìsch a Belehrfilm mìt mehrera Hardcore-Szääna, wu jeedsmol d’ Reid àls Hàuiptdàrschtällera z’ sah ìsch. D’ äärschta Szääna hàt d’ Reid salbscht regiart. Fìr dr Film färdra-n-ìsch a Warbungkàmpània mìt groossa Plàkààta-n-uff dr Schtrooss ìn berìhamta-n-Orta gsìì, wia-n-uff Times Squares z’ Näi York. Dr Film hann d’ Kritiker globt. S’ Wark ìsch ànna 2020 mehrmols üüsszaichent worra: ’s hàt zwai XBIZ Awards gwunna, wia àui zwai AVN Awards un a XCritic Award.
Ärenzdallgemeng
Gschicht
D Ärenzdallgemeng isch entstande am 1. Jänner 2012 dur d Fusion vu dr friejere Gmaine Iermsdrëf un Miedernach.
Kanton Bouzonville
Dr Kànton Bouzonville ìsch e Kànton ìm Arrondissement Boulay-Moselle ìm frànzesche Département Moselle ìn dr Region Lothrìnge. Zem Kànton ghere sitt em 1. Janner 2015 32 Gmeine. Dr Hàuiptort ìsch Bouzonville (Busendorf).
Badische Christlich-Soziale Volkspartei
Gschicht
D BCSV isch us eme Christlich-Sozialer Volksbund gnännte Chrais um dr Friburger Gymnasialprofessor Leo Wohleb entstande, wu si unter anderem dr Dekan Augenstein, dr Rudolf Moosbrugger un dr Egon Kahles aagschlosse ghaa hän. D Gruppe het si as chrischtli verstande, ohni ass si wie s Zäntrum vu dr Weimarer Republik konfessionäll bunde gsii wär, un si isch fir e gaint Baden yydrätte, wu 1945 vu dr Siigermächt in e nerdlige US-amerikanisch bsetzten un e sidlige franzesisch bsetzte Dail ufdailt woren isch. Fir e Neiuflag vu dr Zäntrumbartei het si dergege vor allem dr Ernst Föhr yygsetzt, wu vor 1933 Vorsitzer vum Zäntrum z Bade gsii isch. S het si aber schnäll d Aassicht duregsetzt, ass mer si au dr evangelische Wehler mueß ufmache, Wäge däm het mer in däre Gruppe durf Achtig gee, ass e konfessionälle Proporz yyghaölte woren isch.
Wu di franzesisch Bsatzigsmacht as letschti vu dr Siigermächt d Bildig vu Bartei zuegloo het, isch us däre Gruppen am 16. Dezämber 1945 z Friburg im Brisgau di Badisch Christli-Sozial Volksbartei wore, wu im Februar 1946 s offiziäll Placet vu dr Franzose kriegt het. Anne 1946 isch si bi dr Kommunalwahle z Bade sterkscht Chraft wore un het sogar s absolut Meh iberchuu. Dwerwylscht sin au scho rund 700 Ortsgruppen entstande gsii. S Verhältnis zue dr CDU het aber no mieße gchlert wäre, also d Frog, eb mer, wie d CSU z Bayern, wyter aigeständig het welle blybe oder sich dr CDU het welle aaglidere. Noch ere heftige Dischkussion isch im April 1947 bschlosse wore, dr Barteinamen in CDU Baden umzändere, was vu dr Militerregierig im Novämber billigt woren isch. Dr Wohleb isch im Mai 1947 wider zum Vorsitzer gwehlt un s isch e Barteiprgogramm verabschidet wore, wu si di (sid-)badisch CDU as Volksbartei definiert het un nimi as rain burgerligi Bartei, un wu si, ähnlig wie di nordrhy-weschtfälisch CDU im Ahlener Programm sogar fir d Sozialisierig vu Schlisselinduschtrien yydrätten isch, e Position, wu mer aber bal wider Abstand dervu gnuu het. Bi dr Wahl zum Badische Landdag am 18. Mai 1947 het d Bartei 55,9 % iberchuu, vor dr Sozialdemokrate (SPB) mit 22,4 %. Wu dr Wohleb derno zum badische Staatsbresidänt woren isch, het dr Anton Dichtel dr Vorsitz vu dr Bartei ibernuu.
Wasserspeicher
Als Wasserschpycher odder Wasserreservoir benamst mò natürlichi odder künschtlichi Spycher für Trinkwasser odder Bruuchwasser.
D Bezeichnung „Reservoir“ chunnt uss dè französischi Sprõch (frz.: reservoir (hydrique)) un wörd vor allèm z Süddütschland un dè Schwiz allgmein für natürlichi un künschtlichi Spycher bruucht, è Unterscheidung zwǜschè natürlich un künschtlich isch abber i dè dütschè Umgangssprõch genèrell nit klar.
Wasserturm
Wassertürm chönnèd nu gringi Wassermèngè spychèrè, stellèd abber durch iri geodätischi Höchi èn entschprèchendè Drugg für s dǜèfer ligende Roorleitungsnetz zur Vofüègung. Wenn kein günschtig glègènè Gländepungt vorhandè isch, wörd s Wasser i dè Nôcho vom Vosorgungsgebièt i dè Wasserkammèrè gschpychèrèt, wo im obbèrè Deil vom turmartigè Bauwärch unterbrocht wörd. Glègèntlich wörd dè Wasserturm als Standroorturm (Wassersilo) uusgfüürt, woby d Sollè vo dè Wasserkammèrè glych wiè d Gründungssollè isch. D Koschtè von èm Wasserturm sin erheblich höcher wiè von èm Èrdbhälter (öppè füüf- bis zeefach). Dè Wasserschpygel vom Spycher wörd dõhèr meischtems nit so hoch übber m Vosorgungsgebièt wiè bim Èrdhochbhälter glait un sin Fassungsruum wörd chlyner ghaaltè.
S-Bahn Bern
D S-Bahn Bärn wicklet mit rund 100'000 Reisende täglich e Grossteil vom regionale öffentliche Vercher iner Agglomeration Bärn ab. Ab 1995 het me agfange, d Regionalzüg als S-Bahn azschribe. Allerdings het scho ab 1974 en S-Bahn-mässige Taktvercher uf de Strecke uf Solothurn, Worb und Zollikofen bstange; sit 1987 giz d Durchmesserlinie vo Thun uf Laupen beziehigswis Freiburg. 1995 chunt d zweiti Durchmässerlinie (S2: Schwarzenburg–Trubschachen) dezue. D nächsti Erwiterig isch 1997 agstande, wo d Durchmässerlinie S3 Biel–Belp und S4/S44 Bern Bümpliz Nord–Burgdorf witer in Betrib gno worde sind. Usserdem sind d räschtliche normalspurige Regionalzugleischtige als S33, S5, S51 und S55 bezeichnet worde. Sitem Fahrplanwächsu im Dezember 2004 sind ou d Schmalspur-Strecke vom RBS als S7, S8 und S9 in ds S-Bahn-Nummersystem integriert worde. Uf de Fahrplanwächsu 2008 sind d Linieverchnüpfige neu gschtaltet worde, d S11, S22 und S33 sind entfalle, neu dezue cho sind d S52 und d S6.
Lützelhardt
Geschlecht
Im 12. Johrhundert wäre immer wider Zähringer Minischteriale erwähnt, wu "vun Lützelhardt" heiße. Ein Zweig us dere Familie oder dere Ganerbegemeinschaft isch so um d'Mitti vum 12. Johrhundert in d'kaiserlich Minischterialität ufgschdiege. Dr Konrad vun Lützelhardt isch einer vun dr wichtigschde kaiserlich Beamte in Italie wore. D'Italiener hän ne Mosca-in-Cervello odr Mosca-in-Cerebro gnännt (Muck-im-Hirn). Wu dr Kaiser Heinrich VI. 1194 s'Königreich Sizilie erobert het, isch dr Konrad als Markgraf vun Molise einr vun dr wichtigschde militärische Fihrer gsin. Nochkumme vun dem Konrad findet ma noch im 13 Johrhundert, die nänne sich awr de Lucinardo und sin bal in dr Opposition zum Kaiser. Abm spote 13. Johrhundert findt ma nix meh.
Martin Koepp
Läbe
In de 1960er Johr het er bi archäologische Usgrabige in Tell Chuera in Syrie teilgnoh.
Oyapock
’S gìtt a Schtroossabrucka ìwwer dr Oyapock, wo d’ frànzeescha Gmainda Saint-Georges-de-l'Oyapock mìt dr bràsiliànischa Schtàdt Oiapoque verbìndet. D’ Brucka-n-ìsch ànna 2011 gfärtigt worra àwwer ìsch numma-n-ìm März 2017 gäffnet worra. Üsserdam kààt maa aifàch mìt Aibaim dur d’ Granz zwìscha da baida Schtädt fàhra.
BAZ
D Abchürzig BAZ stoht für:
Wingersheim
Gschìcht
Wìngersche ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 1120.
Theodor Bibliander
Dr Theodor Bibliander (* 1509 z Bischofszell; † 26. Septämber 1564 z Züri) isch e refermierte Theoloog und Sproochwüsseschaftler gsi.
Wildenstein (Oberelsass)
Gschìcht
Wìldastei ìsch zum erschta Mol gnännt worra ànna 1312 àls Wildenstein.
Augsburger Reichs- und Religionsfrieden
Dr Augsburger Religioonsfriide het zwar in gwüsse Gebiet rächtligi Klaarhäit verschafft und eso em Riich äini vo de lengste Friidensperioode (vo 1555 bis 1618) gee; aber e hufe Brobleem si nid glööst gsi und häi 1618 zum Usbruch vom Drissigjöörige Chrieg biidräit.
Ruth Gattiker
D Ruth Ida Gattiker (* 22. Mai 1923 z Zür; † 24. Juuli 2021 uf Tafaas) isch e Schwyzer Aneschtesischti gsii. Si isch aini vu dr eerschte Brofässerne fir Mediziin an dr Uniwersiteet Züri gsii.
Adriana Chechik
Kìndhait un Jugendsjoohra
D’ Dezarae Kristina Charles ìsch ànna 1991 z’ Downingtown bii Philadelphia ìm Bundesschtààt Pennsylvania uff d’ Walt kumma. Sa hàt vermüatlig rüssischa, serbischa un anglischa Vorfààhra. Sa ìsch ìn’ra Pflaagafàmìlia-n-ìm Pennsylvania uffgwàcksa. Noh dr Zitt ìm Gümnààsium hàt sa àn dr Drexel-Üniwärsiteet z’ Philadelphia Biokemii gschtudiart. D’rwillscht hàt sa àls Àbblättera ìm Scalett’s Cabaret Miami z’ Hallandale Beach ìm Florida gschàfft. Doo hàt ìhra-n-a Kolleega vorschlààga, àn’ma Pornovideo mìtz’màcha.
äärschta Schrìtta ìn dr Pornoìndüschtrii
Ànna 2013 hàt d’ Charles mìt 22 Joohra ìhra äärschta Pornoszääna dräijt – ’s ìsch a Dräijer-Szääna mìt’ma Mànn un era Fràui gsìì. Ìhr Psöidonüüm „Adriana Chechik“ hàt sa noh-n-em Filmamàcher David Chechik gwählt. Ìm Mai 2013 hàt sa a Vertrààg fìr ain Joohr mìt dr Produkzioonsgsällschàft Erotique Entertainment unterschrììwa. Naawadràà ìsch sa ìm äärschta Joohr vun ìhrer Kàrriar ìn ìhrer äärschta Gangbang un Doppelànààl-Szääna ufftratta. D’ Szääna ìsch ìm Fim My First… A Gangbang Movie vum Schtüdio Digital Sin z’ sah; sa hàt sehr güata Kritik bikumma
Hochschule für Technik Stuttgart
Von der Fachhochschule zur Hochschule für Technik
Anne 1971 sin d Fakultete Architäktur, Böuingenieurwäse, Mathematik, Vermässig un Grundlage yygrichtet wore. Wel dr Egle-Böu 1870 fir nume 450 Studänte*ne kunzipiert gsii isch un mittlerwyli aber iber Studänte*ne immatrikuliert gsii sin, sin Nochbergebei vu dr Landessparkass, im Landesgwärbamt, im Boschgländ un im Amerikahuus aagmietet wore. 1974 isch s Gebei vu dr Landessparkass (hitige Böu 2) zum Dail ibernuu wore. 1976 het mer e Rächezäntrum im Böu 2 inschtalliert. Eso sin d Immatrikulazionslischte un di ganz Zygnisdokumäntazion uf EDV umgstellt wore. 1978 sin zum erschte Mol d Studiegäng Innenarchitäktur un Böuphysik aabote wore.
Im Rame vum neie Fachhochschuelgsetz isch d 1995 d Fachhochschuel fir Tächnik in Hochschule für Technik umgnännt wore. Im nämlige Johr, 1995, isch mer im hitige Böu 4 yyzoge, wu syterhär dr Fachberaich Böuingenieurwäse un dr Fachberaich Grundlage un Böuphysik unterbrocht sin.
Lichtlabor
Im Dagesliechtlabor cha mer dr Liechtyyfall un Schattewurf an Gebeimodäll dur e chinschtligi Sunne simuliere.
Agroscope
Gschicht
Sid 1970 git’s z Tänike im Tuurgau d Forschigsastalt für d Wirtschaft und d Technik vom Buure.
Adrian Frutiger
Dr Adrian Frutiger (* 24. Mai 1928 z Unterseen; † 10. Septämber 2015 z Bremgarte bi Bärn ; haimetberräächtigt z Oberhofe) isch e Schwyzer Schriftgstalter gsii. Är zellt zue dr wichtigschte Schepfer vu dr Schwyzer Typografy.
Bilzheim
Bìlze (frz. Biltzheim, bìs 2003 Bilzheim, dt. Bilzheim) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Owerelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Blodelsheim
Blodelse (frz. Blodelsheim, dt. Blodelsheim) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Owerelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Lingolsheim
Gschìcht
Lìngelse ìsch zem erschte Mol gnannt worre ìm 12. Jh. àls Lingolsvesheim.
Hans-Dietrich Genscher
Uusbildig
Am 20. Augschte 1952 isch dr Genscher iber Wescht-Berlin in d Bundesrepublik Dytschland gange un het derno as Referändar bim Hanseatische Oberlandesgricht im Oberlandesgrichtsbezirk Bremen gschafft. Anne 1954 het er z Hamburg s zwait juristisch Staatsexamen abglait. Derno het er bis 1956 as Aawaltsassessor un Rächtsaawalt in dr Aawaltschanzlei Dr. Frick, Büsing, Genscher un Dr. Müffelmann z Bremen gschafft, wu uf Wirtschafts- un Styyrrächt spezialisiert gsii isch.
Abgordnete
Dr Genscher isch vu 1965 bis 1998 Mitglid vum Dytsche Bundesdag fir dr Wahlchrais im Wuppertaler Weschte gsii. Är isch alliwyl iber d Landeslischt Nordrhy-Weschtfalen in dr Bundesdag yyzoge. Vu 1965 bis zue sym Yydritt in d Regierig Brandt 1969 isch er Barlemäntarische Gschäftsfierer vu dr FDP-Fraktion gsii.
Effetligi Ämter
Ass dr Genscher scho frie druf drunge het, ass d Bundesrepublik d Unabhängigkait vu dr ehmolige jugoslawische Dailrepublike Slowenien un Kroatie anerkännt het, isch arg kritisiert wore. Ihm isch vorghalte wore, ass er dodermit mitschuld sei am Verfall vu Jugoslawie un am gruusige Burgerchrieg as Folg dodervu.
Domus-Haus
Beschriibig
S Huus stoot in sinere Modärnidääd in starkem Kontrast zu de Noochberhüüser in dr middelalterlige Baasler Innestadt und isch e guets Bischbil für em Le Corbusier sini Ideä vom Domino-Brinzip und vo de Broporzioone us em Modulor. Es stoot am ene Stroosseegge und het Vorhangfassaade us Glaas und Metall zur Pflueggass und zur Wisse Gass aane, isch säggs Stöck hooch und het e flachs Dach. S Geböid wird nume vo drei runde Betonstütze und ere Brandmuure im Innere dräit. D Fassaade wärde vo de Betonfuessbööde vo de Stöck gliideret und d Verglaasig bestoot zum Däil us grifflete Gleeser, wo vo fiine, schwarze Iisebrofiil festghebt wärde.
Walter Füsslin
Lääbe
No dr Schuel het dr Füsslin z Fryburg, z Heidelberg un z München Medizin studiert. No dr Promotion z Fryburg iber „einen Fall von operativer Reclination der verkalkten Linse bei Amaurose (Amotio retinae) aus kosmetischen Gründen“ het ab 1923 z Züri am „Burghölzli“, z Fryburg, z Ilmenau un z Konstanz/Reichenau gschafft. Im April 1935 het er as Amtsarzt bim Gsundhaitsamt Fryburg aagfange.
Ab 1953 het er bim Gsundhaitsamt Löörech gschafft, 1957 isch er beferderet wore un het derno as Regierigs- un Obermedizinalrot wider bim Gsundahaitsamt Fryburg gschaft.
Münchhausen (Oberelsass)
Mìnkhüse (frz. Munchhouse, dt. Münchhausen) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Owerelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Hutzelbrot
Rezebd
Nach am Backa ond auskühla schlegt ma dia Loibla en Folie ei ond lasst se a Woch mendeschtens durchzieha. Ma muass also rechtzeiti afanga.
Tibère Vadi
Won er e Wettbewärb für d Erwiterig von ere Schuel z Rieche gwunne het, het er mit em erfaarenere Partner, Max Rasser, won er e baar Joor vorhär im Büro vo Bräuning, Leu, Dürig kennegleert het, en Archidektuurbüro ufdoo. Dr Vadi isch im ene Noochruef as e Mensch beschriibe worde, wo nit grad zimperlig gsi isch und vo sinere Blaanig und dene, wo dra mitgschafft häi, vil verlangt und d Entwürf bis in die letschti Konsekwänz duuregsetzt het. Dr Rasser het im Büro für d Konstrukzioon und d Wirtschaftligkäit gsorgt.
Ensisheim
Gschìcht
Àm 18. Oktower 1615 hàt dr Jean Rasser a Jesuitenkollegium z Ansa grìnda.
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Munweiler
Gschìcht
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Hélène Laporte
D’ Hélène Laporte (* 29. Dezamber 1978 z’ Villeneuve-sur-Lot, Département Lot-et-Garonne, Àkwitània) ìsch a frànzeescha Politikera vu dr Pàrtäi Rassemblement National (RN). Sa ìsch z’äärscht vu 2015 bis 2021 Regionààlräätin vun Näi-Àkwitània gsìì, un d’rnooh Öiropààbgordneta vu 2019 bis 2022. Sitter 2022 ìsch sa Àbgoordneta üss Lot-et-Garonne ìn dr Nàzionààlversàmmlung.
Niederhergheim
Nìderherge (frz. Niederhergheim, dt. Niederhergheim) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Owerelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vun Nìderherge ghert zem Owerrhinàlemànnisch.
Eckbolsheim
Gschìcht
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Niederenzen
Gschìcht
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Peter Zeindler
Uusglääseni Wäärch
Theaterstugg un Liedtäxt
Johannes X. (Papst)
Absetzig
Dr Papscht Johannes X. isch anne 928 abgsetzt wore, d Grind sin aber nit ganz klar. Uf aire Syte isch em Papscht sy Bindnis mit em Chenig Hugo vu Italie vorgworfe wore, wu si dr remisch Adel un d Marozia schyns derdur bedroht gfielt ghaa hän. Uf dr andre Syte chennt au d Ferderig vu sym Brueder Petrus em Papscht zum Verhängnis wore syy. Anne 927 isch dr Petrus vu Rom verdribe wore, isch aber churzi Zyt speter wider retuurchuu. Wel im nämlige Johr d Magyare z Italien yygfalle gsii sin, het mer em Petrus dr Vorwurf gmacht, är heb si in s Land gruefe. Dodruf isch dr Petrus vor dr Auge vum Johannes X. im Lateranpalascht vu Aahänger vum Wido un dr Marozia verschlaa wore. Dr Johannes X. isch churz derno anne 928 in dr Ängelsburg in s Gfängnis gheit wore, d Quälle schwätze uudytli vun ere Absetzig dur s Urdail vum „ganze remische Volk“ (omni populo Romani). Des chennt en Indiz fir e Depositionsverfahre gsii syy, wu aber nyt wyter driber bekannt isch. Dr Johannes X. isch derno anne 929 im Chärchel umbrocht wore, wahrschyns uf Befähl vu dr Marozia.
Hangenbieten
Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vun Hàngebiete ghert zem Owerrhinàlemànnisch.
Pulversheim
Gschìcht
Bulwersche ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 768 àls Wolfrigesheim, 1369: Bulffersheim.
Walter Gresham
sii Laawa un Kàrriar
Dr Walter Gresham ìsch ànna 1841 bii Newtown ìm Oschta vum Bundesschtààt Virginia uff d’ Walt kumma. Ar ìsch dr Suhn gsìì vum Edward un vu dr Isabella Gresham geboorana Mann. Ar ìsch Schialer àn dr Stevesville Academy un dr Edgeville Academy gsìì. D’rnooh hàt’r bis 1863 àn dr Üniwärsiteet vu Virginia z’ Charlottesville gschtudiart. Doo druff ìsch’r wahrem Sezässioonskriag Soldààt ìm Heer vu dr Konfederàzioon gsìì. Ar hàt d’rnooh Racht gschtudiart un ìsch ànna 1867 àls Rachtsànwàlt züagloo worra. Àls Ànwàlt hàt’r z’äärscht z’ Galveston gschàfft. Ànna 1872 ìsch’r Bezirksschtààtsànwàlt ìn siinera näija Haimet worra. Gliichzittlig hàt’r a politischa Kàrriar ààgfànga, àls Mìtglììd vu dr Demokrààtischa Pàrtäi. Vu 1886 bis 1891 ìsch’r Àbgoordnet’r gsìì ìm Represantàntahüüs vum Texàs.
Bii da Kongrasswàhla vu 1892 ìsch dr Gresham ìm 10. Wàhlbezirk vum Texàs ìns US-Represantàntahüüs gwählt worra — doo ìsch’r àb’m 4. März 1893 àls Noohflger vum Joseph D. Sayers gsassa. Ar ìsch ìm Joohr 1894 nìt bschtaadigt worra un hàt àlso àm 3. März 1895 dr Kongrass müassa fààraloo. Noh-n-em And vu siinera Zitt ìm Represantàntahüüs hàt dr Gresham wììder z’ Galveston àls Ànwàlt gschàfft. Ar ìsch àm 6. Nowamber 1920 z’ Washington, D.C. gschtoorwa un ìsch z’ Galveston beardigt worra.
Johannes Nepomuk
Läbe
Der Johann Nepomuk isch mid em Name Jan Welflin uf d Wält cho und vermuetli der Soon von ere dütsch-böömische Familie gsi. Sin Name, won er dermit spööter bekannt worden isch, chunt vo der Stadt Pomuk, wo i der Herrschaft vom Zischterzienserchloschter Pomuk gsi isch. Der Johannes het zu de Dienschtlüt vom Ärzbischof vo Prag ghört und isch ane 1380 zum Prieschter gweit worde. I der Galluschile het er als Pfarrer gwürkt und derzue a der Universität vo Prag studiert, und spöter het er no z Padua s Studium wyter gfüert und dört ane 1387 der Dokter im Chilerächt gmacht. Ane 1389 isch er Generalvikar vom Ärzbischof vo Prag worde, und den het er der Titel vom Ärzdiakon vo Saaz übercho.
Mein Name ist Eugen (Film)
Handlig
De Film zellt mit öppis meh als 542'000 Bsuecher zu den erfolgriichschte Schwiizer Film.
Jörg Kachelmann
Vergwaltigungsprozäss
Vum 20. März bis 29. Juli 2010 isch dr Kachelmann in Untersuechigshaft gsi. E Aadrag uf Ufhebig vum Haftbefähl isch vum Landgricht Manne zerscht zruckgwise wore , s Oberlandesgricht Charlsrue het aber am 29. Juli 2010 dr Bschwärde stattgee, wel no dr Aktelag diej zwar e „hinreichender“ aber kei „dringender Tatverdacht“ me bstoh.
Kanton Ars-sur-Moselle
Dr Kànton Ars-sur-Moselle ìsch bìs März 2015 a Kànton ìm Arrondissement Metz-Campagne ìm frànzesche Département Moselle ìn dr Region Lothrìnge gsìì. Zem Kànton han 18 Gmeina gheert. Dr Hàuiptort ìsch Ars-sur-Moselle gsìì. Verdratter ìm conseil général vum Département ìsch zitter 2004 dr Jean-Claude Wannenmacher gsìì. Ìm März 2015 ìsch dr Kànton ufglest wora.
Edwige Diaz
ìhr Laawa un Kàrriar
Ànna 2021 hàt d’ Diaz d’ Kàmpàània fìr d’ Regionààlwàhl ìn Näi-Àkwitània glaita. Ìhra Lischta-n-ìsch ìn dr zwaita Wàhlrunda uff Plàtz 2 ànakumma mìt 19,11 Prozant vu da iigaawana Schtìmma. Bii dr Pàrlamantswàhl vu 2022 ìsch d’ Diaz Kàndidààtin vum RN ìm 11. Wàhlkrais vum Gironde gsìì. Sa ìsch ìn dr zwaita Runda mìt 58,7 Prozant vu da iigaawana Schtìmma gwählt worra — sa hàt d’ üssschaidanda-n-Àbgoordneta Véronique Hammerer gschlààga. Ìn dr Nàzionààlversàmmlung ìsch sa Mìtglììd vum Üssschuss fìr d’ Gsätzer worra.
Regisheim
Gschìcht
Regse ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 817 àls Regenesheim.
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Heitersberg
Geografy
Über die ganzi Hööchi git’s vier Stroosse, wemme d Näbewääg un d Waldwääg nit miträchnet.
Roggenhausen
Gschìcht
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Max Rasser
Dr Max Rasser (* 7. April 1914 z Baasel; † 7. Februar 2000) isch e Baasler Archidekt und Partner im Archidektuurbüro Rasser & Vadi gsi.
Albrecht Wolfinger
Dr Georg Albrecht Wolfinger (* 22. Novämber 1891 z Schriesheim; † 1985) isch e dytsche evangeelische Bfaarer, Leerer un Autoor gsii.
Rasser & Vadi
S Büro und d Wärk
Mit em Bau vom Domus-Huus in dr middelalterlige Innestadt het sich s Büro nid nume Fründ gmacht. S Domus isch e guets Bischbil vom Neue Baue, wo d Archidekte iiri modärnistische Ideä noch de Theorie vom Le Corbusier häi chönne uslääbe.
Adelberg
Geografi
D Gmarkong setzt sich zemme ous 21,7 % Landwirtschaftsfleche, 64,1 % Wald, 12,3 % Sidlongsfleche ond 1,9 % sonschticher Fleche.
Gschicht
S Kloschter Adelsberg ischt a Prämonstratenserstift gwe, wo em Johr 1178 eigrichtet worde ischt. Bis 1851 hot s Dorf Hundsholz ghoeße.
Otto Keller
Aus seim Leabe
Dr Otto Keller kommt am 2. Septembr 1875 z Stuegert als Soh vo de Eheleit Gustav Keller ond Pauline geborene Schrempf uff d Welt. Sei Vatter stirbt, wie der Bue grad amôl sechs Jôhr alt isch. Zamma mit seim eltra Bruader Eugen bsuecht‘r d Friedrich-Eugen-Realschual en seira Hoimatstadt. Scho als Schialer fällt‘r uff durch seine Gedicht, wo-nr a baar vo seine Lehrer drmit uff d Schibbe nemmt, ond au durch sei graußa Musikalideet. 1894 beendet‘r sei Studium an dr Technischa Hochschuel mit em erschda Staatsexama. A Ôôschdellong fendet'r nô en Heilbronn als Strôßa- ond Wassrbauinschineer.
Em Dampfbad
Wia mir no hot d‘ Erlesong gschlaga, des isch a G’fiehl gwä, net zom saga, em Schädel isch mer ’s gwä ganz bemisch ond halba russisch-irisch-remisch. – Den, der mer dees empfohla hot, den – triff e’n – schlag e halba z’dot!
Bergholz
Gschìcht
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Ueli Steck
Dr Ueli Steck (* 4. Oktober 1976 z Langnou, † 30. April 2017 am Nuptse, Nepal) isch e Schwyzer Extrembäärgstyyger gsii.
Aichelberg (Landkreis Göppingen)
Wahla
Ergäbnis vo de Landdagswahla seid 2006: 1 2006: WASG, seid 2011: Die Linke
Reichstett
Verwàltung
vun Richstett ìsch. Richstett ghert zem Kommünàlverbànd.
Bühl (Oberelsass)
Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vun Bìhl ghert zem Owerrhinàlemànnisch.
Schweizerische Ausstellung für Frauenarbeit
Als Organisatoore sind grossi Organisazioone vo Fraue ufträtte: dr Bund vo de Schwiizer Fraueverein (BSF), dr Gwärbverband vo de Fraue, dr Schwiizerisch Katolisch Frauebund (SKF) und anderi. Es goot de Iniziantinne trum, mit attraktyven Uusstellige düütlech z mache, wie wichtig d Leischtig vo de Fraue für d Gselschaft und für die ganzi Wirtschaft vom Land isch.
Kanton Rombas
Dr Kànton Pange ìsch e Kànton ìm Arrondissement Metz-Campagne ìm frànzesche Département Moselle ìn dr Region Lothrìnge. Zem Kànton ghere zwei Gmeine. Dr Hàuiptort ìsch Rombas.
Gerald Ford
Dr Gerald Rudolph Ford Jr. (* 14. Juli 1913 z Omaha, Nebraska; † 26. Dezämber 2006 z Rancho Mirage, Kalifornie; gebore as Leslie Lynch King, Jr. nach Adoption ombenannt) isch en US-amerikanische Politiker un vo 1974 bis 1977 dr 38. Bräsident vu de Vereinigte Staate vu Amerika gsi.
Bonndorf
Lueg au:
Franz von Assisi
Sis Lebe
De Franz isch haigchert und het sich den nodisno vo sinene Fründe zruggzoge und d Ainsamkait gsuecht. Im Joor 1205 oder 1206 isch er uf Rom pilgeret und hett uf dere Rais sini tüüre Chlaider mit dene vomene Bettler tuuschet. Woner i de chliine romanische Chile San Damiano betet het, het en de Jesus Christus persönlich dur s Chrüz i dere Chile agredt: „Francesco, gang und bau mis Huus wider uf! Wie du chasch gsie, isch es ganz und gar am zämeghaie.“ De Franz het denn Baumaterial zämebettlet und d Chile aigehändig renoviert. Wel er aber au Geld vom Gschäft vo sim Vater för d Renovation gnoo het, isches zum Familichrach choo und de Vater heten churzum vor de Richter gschleppt. De Prozess isch im Früelig 1206 ufem Domplatz vo Assisi vom örtliche Bischof Guido II. gfüert wore. Aber de Franz het sich vor allne Lüt füdliblutt uszoge und zu sim Vater gsait: „Bis hüt hani dii min Vater gnennt uf dere Erde. Ab jetz werd i aber säge: »Vater, du, wo im Himmel bisch!«.“ Er het sini Chlaider em Vater ggee und mit dere Geste uf sis ganzi Erb verzichtet.
Gwont het denn de Franz vo Assisi as Aisidler inere chliine Felsnische ufem Berg La Verna. Döt sölet em am 17. September 1224 die füf Wundmol Christi sichtbar wore si. Sini Augechranket het sich aber immer me verschlimmeret und im End ischer blind wore. Zudem het er Problem mit sim Mage öbercho und er isch immer schwächer wore.
Basler Fasnacht
Kinder- (und Familie-) Fasnacht
Vo de Glainschte kamme nadyyrligg noonig erwarte as sy die ganz Zyt e Larve aahän. Drum gseht me deert no vili gschminggti Gsichter und näbe traditionelle Goschdyym au mol e Kauboi oder es Prinzässli.
Organisation
Sitt 1911 wird d Basler Fasnacht vom Fasnachts-Comité organisiert, wo als offizielle Ahsprächpartner duet fungiere. S Comité isch au verantwortligg fir d Blaggedde wo jedes Johr uusegää wird. Es git vier verschiideni Variante: Die Kupfrigi fir 9 Stutz, die Silbrigi fir 18 Stutz, die Goldigi fir 45 Stutz und s Bijou fir läppischi 100 Stutz. D Yynaame geen iber Subventione zem greeschte Dail in d Kasse vo de Fasnachtsgruppene. Drumm wird erwartet, s isch aber nid obligatorisch, as sich jede Zueschauer e Blaggedde zueduet. Me sait au: "Wär kai Blaggedde drait, schadet dr Fasnacht."
Gschicht
Wil bim Basler Ärdbebe 1356 e grosse Deil vo dr Stadt abebrennt isch, si au die meiste Doggumänt us dr Friezytt vo dr Stadt verlore gange, und mä weiss nume wenig was denn bassiert isch. Die eltisti Erwähnig vo dr Fasnacht isch us em Johr 1376, wo die sogenannti «Beesi Fasnacht» vil Ungligg iber d Stadt brocht het. Am Daag vor em Aschermittwuch het uf em Münsterblatz e Durnier stattgfunde. Dr Leopold III. vo Eestryych isch mit syyne Ritter us em Glaibasel iberekoo, und si hai d Groossbasler Buurger brovoziert. Die hai sich bewaffnet und d Ritter verdryybe. Drbyy si vier Lyt umkoo. Zr Stroof si zwelf Buurger kepft worde und dr Kaiser Karl IV. het d Ryychsacht iber d Stadt verhängt.
Wo in de 1520er Johr d Reformation z Basel yygfiehrt worden isch, isch d Fasnacht em reformierte Yyfer nid zum Opfer gfalle, wie s in andere protestantische Stedt bassiert isch. 1529 isch d Fasnachtszit uf die drei Dääg vom Mändig bis zum Mittwuch noch em Aschermittwuch festglait worde und us däm Johr waiss mä au, ass sich d Lyt mit Larve verklaidet hai. Ass sich d Fasnächtler verklaidet hai, het die fromme Reet wohrschinlig nit allzusehr versteert, aber won e baar von ene am Aafang vo de 1530er Johr blutt in dr Strooss hai afo umedanze, het mä sä yyglocht. 1546 isch s Verklaide, s Pfyyfe und s Drummle verbotte worde und 1555 het mä fir e Fasnachtsfyyr fimf Pfund Buess iberkoo. Vor allem d Zymft sis gsi, wo d Fasnachtdraditione gege d Verbot vo dr Oobrikait verdaidigt hai. Bi dr Musterig vo 1540 si 600 jungi Manne im Harnisch mit Schwärt und Hellebarde dur d Stadt zooge, und sit denn hai d Stadtquardier Umzyyg veraastaltet. Wär bi dene Umzyyg het welle mitmache, het sich e Blatz miesse kaufe. Es syy also vor allem die Mehbessere gsi, wo mitgmacht hai. Aber au die si gueti Lokalpatriote gsi und hai meh as ainisch mit dene us andere Quardier gschleeglet. 1757 zum Bischbil hai d Glaibasler d Stainlemer abgschlage und ihne ihri Gwehr wäggnoh.
Noch em Krieg het sich die modärni Massefasnacht afo uusebilde. 1950 hai s Comité, d Bolizei und d Basler Verkeersbetriib abgmacht, ass wäärend dr Fasnacht d Innestadt für e Stroosseverkeer gsperrt wird. Nöiji Clique und Guggene si gründet worde. D Zaal vo de vorfasnächtlige Veraastaltige isch gstiige. Au sust isch e Hufe andersch worde. D Buebe vom Waisehuus hai vor em Krieg ooni Larve miesse drummle und d Maitli hai nid emol döfe mitmache. Wenn mä dennzumol no mit eme gschminggte Gsicht het kenne umelaufe, isch das vollkomme tabu worde. D Räppli si emol Kartongstyggli us de Bandwääbereie gsi und nid bsundrigs broduzierti Gomfetti. Au Spröi het mä sich friener aagheit und dä het fiirchterlig grazt, wenn er under s Hemmli khoo isch, und Hienerbai und Hienerfäädere, was us hygienische Grind verbote worde isch.
Waldighofen
Gschicht
D Härkumpft vum Ortsnamme isch umstritte. Ei Asicht isch, ass dä Namme vu "Waldingen" kunnt - dämno wär er d Bezeichnig vum e erschte alamannische Siidligskern - "Waldo" wär do dr Namme vum e alamannische Sippefiährer. No däre Meinig wär "-hofen" erscht speter an dr Namme kumme - Wàldighoffe dät drno heiße: "d Hef vu Waldinge".
Nathan Katz
Am 24. 12. 1892 isch dr alemannisch Dichter Nathan Katz z Wàldighoffe uf d Wält kumme. Dr het in däm Dorf si Kindheit un Jugend verbrocht un het sich do siner Läbdig drheim gfiählt. Waldighoffe haltet hit no s Adänke an dr Nathan Katz wach. Bin Schuel- un Sportzäntrum isch e kurzi Stroß noch däm Dichter benännt, derte stoht aü e Dänkmol (Kopf) vu däm Dichter. Am Geburtshüüs, wun er aü sini erschte Kindheitsjohr verbrocht het, isch e Gedänkschild. D Metzg vu sinem Vatter exischtiärt nimmi in dr ürspringlige Form.
Jost Gippert
Sai Lääba
Zu seine Arbeitsschwerpunkt gherat seit seiner Beruafung auf d‘ Brofessur fir Vergleichende Schbrochwissaschafd an dr Johann Wolfgang Goethe-Universidäd Frankfurt/Main im Johr 1994 neba de indogermanische Schbrocha un ihrer Gschicht un dr allgemeina Schbrochtypologie ao d‘ Schbrocha vom Kaukasusraum; dene send in ledschder Zeit verschiedene internationale Kooperationsprojekt unter seiner Leidung gwidmet. Als Combjuderlinguischd verwaldet ‘r seit 1987 `s TITUS-Projekt, wo vo ihm eigfäädld worra isch, was druff naus lauft, dass textuale Primärdata in de altiberlieferte indogermanische un benochbarte Schbrocha elektronisch erschlossa werrad. Zu seine Forschungsschwerpunkt gherat Historisch-Vergleichende Schbrochwissaschaft, Schbrochtypologie, Elektronische Corpora, Multimediale Schbrochdokumentation, elektronische Handschrifdaanalyse.
Weisweiler Fischnamen
Fìschnäme vu Wisswil
Lautenbachzell
Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vun Lütebàchzall ghert zem Owerrhinàlemànnisch.
Kehlkopf
Chrankete
Als Deil vo de Atemorgan und mid der Nöchi zum Rache isch d Gurgle us verschidene Gründ uf Chrankete afällig, vor allem uf d Endzündig vom Hals mid em Fachname Laryngitis.
Helmut Kohl
Bartei
Anne 1959 isch er in dr rhyland-pfälzische Landdag gwehlt wore. 1960 bis 1969 isch er Fraktionsfierer vu dr Stadtrotsfraktion Ludwigshafen gsii, ab 1963 Fraktionsvorsitzer im Landdag vu Rhyland-Pfalz, vu Merz 1966 bis Septämber 1974 Landesvorsitzer vu dr CDU Rhyland-Pfalz, ab 1966 Mitglid vum Bundesvorstand vu dr CDU un ab 1969 stellverdrättende Bundesvorsitzer vu dr CDU.
Otto Gittinger
Sunschtigs
Z Baiersbronn git s e Otto-Gittinger-Weg, z Lauffe e Gittingerweg.
Helmut Kohl
Di erschte Johr vu dr Chanzlerschaft
Am Aafang vu syre Chanzlerschaft het dr Kohl dr no unter dr Regierig Schmidt gfasste NATO-Noorischtigsbschluss gege dr Widerstand vu dr Fridesbewegig duregsetzt.
Im Zug vu dr „Flick-Affäre“ um verdeckti Barteispänden isch uusechuu, ass dr Kohl zwische 1974 un 1980 565.000 DM vum Flick-Konzärn iberchuu het. Im Untersuechigsuusschuss vum Bundesdag un vum Mainzer Landdag het si dr Kohl uf Erinnerigslucke beruefe, was em e Strofaazaig vum Otto Schily vu dr Griene wäge re unaidlige Falschuussag yybrocht gha het. Dr CDU-Generalsekretär Heiner Geißler het en speter verdaidigt mit em beriemt worene Kommentar, är heb schyns e „Blackout“ ghaa.
Im Septämber 1987 het dr Erich Honecker, dr Staatsrotsvorsitzer un Generalsekretär vu dr SED, as erschte Staatsschef vu dr DDR d Bundesrepublik Dytschland bsuecht un am 7. Septämber z Bonn dr Kohl droffe. Är het doderby dr Kohl au in d DDR yyglade. Im Mai 1988 het dr Kohl derno mit syre Frau un em Suhn Peter e privati Rais in d DDR gmacht.
dr Chanzler vu dr Ainhait
Bi dr Bundesdagswahl 1998 het schließlig d SPD mit em nidersächsische Minischterbresidänt Gerhard Schröder as Chanzlerkandidat d Wahl gwunne un d SPD het zäme mit dr Griene ne Koalitionsregierig bildet. Dr Kohl isch am 26. Oktober dur dr Bundesbresidänt Roman Herzog us em Amt entloo wore. Bi dr Bundesdagswahl 1998 het si dr Kohl nimi um e Mandat beworben un isch dodermit no 26 Johr us em Bundesdag uussgschide.
Filmakademie Baden-Württemberg
D Filmakademy Bade-Wirttebärg (dt. Filmakademie Baden-Württemberg, churz FABW) isch e Filmhochschuel z Ludwigsburg, wu anne 1991 grindet woren isch un as gmainnitzigi GmbH mit em Land Bade-Wirttebärg as ellainigem Gsellschafter gfiert wird. An dr Filmakademy het s iber 300 Dozänte*ne un rund 450 Studänte*ne.
Allobroger
Gschicht
D Allobrober sind früe romanisiert wore. Im Jaar 443 händ d Römer a de Burgunder Land zwüschet Gänf und Vienne ggee.
Harald zur Hausen
Ehrige un Uuszaichnige
Vum 1. Jänner bis zum 1. Juli 2010 isch dr Harald zur Hausen as Noofolger vu dr Dagmar Schipanski ehrenamtlige Bresidänt vu dr Dytsche Chräbshilf gsii. Vu aafangs Jänner 2014 bis Ändi Jänner 2017 ich er au Vorsitzer vum Stiftigsrot vu dr Paul Ehrlich-Stiftig gsii, wu dr Paul-Ehrlich-un-Ludwig-Darmstaedter-Bryys vergit.
Karl August Candidus
sii Laawa
Dr Karl August Candidus ìsch dr Suhn gsìì vum Karl Philipp Candidus (1793–1860), wo Pfàrrer z’ Bìschwiller un Àsswiller gsìì ìsch. Sii Groossvàtter vàttersitts ìsch eewafàlls Pfàrrer gsìì. Siina Müatter Maria Elisabeth Allgeyer (1799–1870) hàt üss Schtroossburi gschtàmmt. Dr Candidus hàt vu 1837 bis 1842 Gotteslehr, Filologii un Lìteràtüürgschìchta àn dr Üniwärsiteet vu Schtroossburi gschtudiart. Ar ìsch Mìtàrwaiter vu dr Zittschrìft Erwinia worra. Ar ìsch z’äärscht vu 1841 bis 1842 Lehrer àn’ra Prìwàttschüal z’ Màrkìrìch gsìì un ìsch d’rnooh bis 1846 Pfàrrvikàr z’ Àltwiller gsìì. Ànna 1846 sìnn siina Gedichte eines Elsässers ärschììna; d’ Dìchtung ärìnnert àn Eduard Mörike un Heinrich Heine. D’rnooh ìsch dr Candidus vu 1846 bis 1858 Pfàrrer z’ Nànzig gsìì.
Kreis (Geometrie)
Witeri Formle
In de Formle unde nooche bezäichnet \alpha dr Sektorwinkel im Boogemaass, \alpha' dr Winkel im Graadmaass, wo d Umrächnig gältet. Bi dr Berächnig vo dr Flechi vom Kräisring isch r_a dr üsseri Radius vom Kräisring und r_i dr inneri.
Gerhard Schröder
Barteilaufbahn
Vum 16. Juli 1994 bis zum 29. Septämber 1998 isch er au as Noofolger vum Johann Bruns Landesvorsitzer vu dr SPD Nidersachse gsii.
Dytsche Bundeschanzler (1998-2005)
Am 27. Oktober 1998 isch dr Schröder as Noofolger vum Helmut Kohl zum sibte Bundeschanzler vu dr Bundesrepublik Dytschland gwehlt wore. Bi syre Wahl het dr Schröder 351 Stimmen iberchuu bi 287 Gegestimmen un 27 Enthaltige. Di rot-grien Koalition het nume 345 Mandat ghaa, s isch s erscht un bishär ainzig Mol gsii, ass e dytsche Bundeschanzler mee Stimmen iberchuu het wie sy Koalition Mandat gha het.
No dr Widerwahl zum Bundeschanzler am 22. Oktober 2002 het dr Schröder e Serie vu umstrittene Reforme aagstoße, unter anderem e Gsundhaitsreform. Wu d Arbetslosezahle ab 2002 wider dytli aagstige sin. , het dr Schröder am 14. Merz 2003 mit dr Agenda 2010 s grescht un wichtigscht Projäkt vu syre Chanzlerschaft bresäntiert. Chärn vu däre Reform isch s Hartz-Konzäpt gsii, wu d Kommission „Moderne Dienstleistungen am Arbeitsmarkt“ unter em Vorsitz vum Peter Hartz syt em 22. Februar 2002 entwicklet ghaa het. Befirworter hän d Agenda 2010 as Schritt in di richtig Richtig aagsääne un hän dr Muet vum Schröder zue uupopuläre Entschaidige globt. Kritiker – nit nume us dr Opposition, nai, au vu dr Gwerkschaften un vum linke Fligel vu dr SPD – hän vun eme massive Sozialabböu gschwätzt. Dr Schröder isch wäge dr Agenda 2010 allmee unter Druck grote, sällewääg het er am 6. Februar 2004 verchindet, ass er dr Barteivorsitz abgit. Sy Noofolger isch dr Franz Müntefering wore.
Gsellschaftligs Engaschmänt
Dr Schröder isch ab 1973 Mitglid vu dr Gwerkschaft ÖTV gsii. Är isch Mitglid vum Kuratorium vu dr Bundesliga-Stiftig un Schirmherr vu dr Stiftung Jugendfußball un vum Verain Gesicht Zeigen!, wu si gege Rächtsextremismus yysetzt. Derzue isch er au Schirmherr gsii vu dr Fueßball-Wältmaischterschaft vu dr Mänsche mit gaischtiger Behinderig, wu 2006 z Dytschland stattgfunde het.
Balingen
D' geografisch lag vo Balenga
Balenga leit em Dal der D-Eya, wo an Neabafluss vom Negger isch, zwischem kloina Heiberg ond drm Albtrauf. Dia wichtigschte Berg om Balenga rom send im Süde s'Hernle, dr Locha mit drm Lochaschtoi, dr Schoofberg ond dr Plettaberg. No weiter noch Süda/Südweschta leit dr grausse Heiberg. Im Nordweschta leit dr (kloine)Heiberg ond im Oschta dr Hondsrücka. Balenga leit ogfähr 75 km süadlich vo Schtuegert, 35 km vo Tiabenga; und ebbes mit 80 km nerdlich vom Bodesee. Durch dia Gmeindreform en de siabzger Johr send dia Derfer in dr nähere Omgebong als Schtadtdoil drzuakomma. Dia ehemols Oigaständige Derfer send Dürrwanga (seit 1937 met Frommern zema), Edinga, Engschtlatt, Erzenga, Frommern, Heselwanga (khert scho seit 1934 zu Balenga), Oschdorf, Roßwanga, Schtockahausa, Streicha, Weilschtetta und Zillhausa.
Reuentaler Mühle
D Reuètaller Mülli, au Reuèthaller Mülli, isch è ehemòligi Maal- un Sägimülli im Öschinger Ortsdeil Oftringè im Landchrais Waldshuèt.
Laag
D Reuètaller Mülli lyt im Mündungsberych vom Reuèdal is Wuètèdal. Im Reuèdal chunnt èn linkè Näbbèbach diè link Wuètèhaaldè obbè abbè.vo dè Wuètè uff dè Höchi vom Dorf Oftringè. Well s Dorf a dè rächtè Dalsitè lyt, sich d Mülli gnau gegèübber vum Dorf stationyrt. Glychermaßè lyt d Mülli öppè èn Kilometer obberhalb uff dè glychè Dalsitè wiè s Dorf Dègèrnau. Öppè èn halbè Kilometer unterhalb vo dè Reuètaller Mülli lyt d Schattèmülli vo Degèrnau, wo längscht nimmi in Bedryb isch.
Murbach
Müerbe (öi Müerbàch, frz. Murbach, dt. Murbach) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Arrondissement  (Haut-Rhin).
Orschweier (Oberelsass)
Gschìcht
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Am Rhii
Trukt worde isch s Wärch bim Löpfe-Benz z Roosche, und d CD het dr ORF produziert.
Caturix
De Caturix (gall. "Kampfkönig") isch de Chriegsgott vo de Helvetier gsii und isch mit em römische Gott Mars glichgsetzt worde. Alem Aschii noo, isch er de Hoptgott vo de Helvetier gsii und drum werd au vermuetet, as de Cigognier-Tempel i de römische Stadt Aventicum sin wichtigste Tempel gsii isch. Im Ort Nonfoux, wo öppe 9 Kilometer südlich vo Yverdon lit, het de Caturix e Tempel ghaa, wien e Inschrift bezügt, wo us dem Ort stammt: »Em Mars Caturix het de L. Camillius Aetolus de Tempel vo noi uf zweg gmacht.« Vom Caturix sind füf Inschrifte ufem Piet vo de Helvetier gfunde worde, und zwor us de Geged vo Yverdon und Avenches. E sechsti Inschrift stammt us Böckinge bi Hailbronn, wo im 2. Johrhundert e helvetischi Garnison stationiert gsii isch.
Bad Ditzenbach
Geografi
Ditzebach leit em oberen Filsdal an dr Mendong vo dr Ditz em Norde vo dr Schwäbische Alb. Nochbergmoede send Haenenge, Schlat, Deggenge, Drackestõẽ, Mihlhouse, Gruibenge ond Gammelshouse (älle Landkroes Geppenge), Nellenge, Merklenge (boede Alb-Done-Kroes).
D Gmarkong setzt sich zemme ous 53,4 % Landwirtschaftsfleche, 35,8 % Wald, 10 % Sidlongsfleche ond 0,8 % sonschticher Fleche.
Gmoedsgliderong
Zue Ditzebach gheret d Gmoedsdoel Auedorf, Ditzebach ond Gosbach.
Gschicht
Ditzebach ischt zom erschte Mol gnennt worde em Johr 861 als Tizzenbach.
Rimbachzell
Rìmbàchzall (frz. Rimbachzell, dt. Rimbachzell) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Arrondissement  (Haut-Rhin).
Bad Überkingen
Gmoedsgliderong
Zue Iberkenge gheret d Gmoedsdoel Iberkenge, Hause ond Onderbehrenge.
Kanton Lorquin
Dr Kànton Lorquin ìsch bìs März 2015 a Kànton ìm Arrondissement Sarrebourg ìm frànzesche Département Moselle ìn dr Region Lothrìnge gsìì. Zem Kànton han 18 Gmeina gheert. Dr Hàuiptort ìsch Lorquin gsìì. Verdratter ìm conseil général vum Département ìsch zitter 2011 dr Emmanuel Riehl gsìì. Ìm März 2015 ìsch dr Kànton ufglest wora.
Bad Überkingen
Gschicht
Em Johr 1258 wird en Albreht de Vberchingen als Zeig in ere Schenkongsurkond gnennt.
André Koechlin & Cie.
Gschicht
Sid em 18. Johrhundert isch d Textilindustrii im Elsass und bsunders z Milhuuse ufcho, wo es grosses Indudstriizäntrum am Oberrhy gsi isch. Es het Stoffdruckereie, Spinnerei und Weebereie ggä, wie zum Bischpiil d Dollfus-Mieg. Die Fabrigge hend vil Wärchzüg und Usrüschtigsmaterial bruucht, und zwar au spezielli Maschine, wo men am Afang vo Ängland importiert het.
Wallburg Semberg
Römer
Dè Heimètforscher Horscht Merkel, wo selli Übberlegungè au hüt für durchuus plausibel haltè duèt, got aber no vo andèrè Nutzige uus:
Gundolsheim
Verwàltung
vun Gungelse ìsch. Gungelse ghert zem Kommünàlverbànd.
Wasserturm
Vor- un Nõchdeil, Alternatyvè
D Spycherfungtion vo Wassertürm cha durch Wasserschpycher in Boddènôchi ersetzt wörrè. Mit gregèltè Bumpè in Druggerhöchungsaalaagè in Wasservodeilungssischteem cha au dè notwèndige Drugg erzügt wörrè, allerdings mit èm höchèrè technischè Uffwand.
Baanwassertürm
Wassertürm hèn au dezuè diènt, è großes Wasservolumè schnèll ablifèrè z chönnè, wa bim Wasserfassè vo Dampfloks, d. h. Füllè vo Wassertanks im Tender, nötig gsi isch. Mit dè Entwicklung vom Ysèbaannetz in Dütschland ab 1840 sin diè èrschtè èrschtè Wasserhochbhälter entschtandè. Sèlli sin no keini eigèschtändigi Türm gsi, sondern als bloßi Vorrõtsgfääß i dè Hochbautè vom Baanhof integryrt gsi, wiè byschpillswys bim Büèchèner Baanwasserturm odder in neuerer Zit au dè Wasserturm im Bw Dortmund-Bedrybsbaanhof. Spôter hèt s Baanwasserreservoirs gää, wo vo dè Konschtruktion hèr wiè Türm dèhèr chò sin, söttigi Baanwassertürm sin z. B. bim Baanbedrybswärch Hamburg-Altona gschtandè. S tǜpische Fassungsvomögè vo größerè Bahnwassertürm lyt bi öppè 400 m³, mit dèm hèt mò 9-10 Tender von èrè 44er (dè gröschtè dütschè Dampflok) füllè chönnè, bevor dè Wasserturm widder hèt müèsè nõchgfüllt wörrè
Hütigi Vowèndung
In hochtechnischè Infraschtrukturè wiè z Mitteleuropa wörrèd Wassertürm zur Zit nu no in seltènè Fäll baut un eksischtyrendi Aalaagè sin vo dè Uffgabè vo dè Wasservosorgung entbundè, so witt sèll möglich isch. D Ursach dõdèfür lyt zum einè i dè drei- bis füüffach höchèrè Inveschtitionsköschtè un zum andrè isch bim Bedryb Obacht z gää uff technischi Vorgabè un qualidativi Aaforderungè a s Trinkwasser, wa zuè erhöötè Bedrybsköschtè gegèübber Erdbhälter füürè cha.
Ruth Schweikert
Lääben un Wäärch
All Ritt het si si au in bolitischi Debatten yygmischt un 2015 uf ere Lischt vu Lyt us dr Kultuur fir dr Nazionaalroot kandidiert. Vierehalb Joor lang (vu 2008 bis Ändi 2012) isch si Bresidänti vu Suisseculture gsii, em Dachverband vu dr schwyzerische Kultuurlyt-Organisazioone. Derzue isch si Dozänti am Schwyzerische Literatuurinschtitut z Biel gsii. D Schweikert isch am 4. Juni 2023 derhaim z Züri im Alter vu 58 Joor an dr Folge vun ere Chräbschranket gstoorbe.