cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Mühle
Sid dr Stäizyt isch s Maale vom Chorn bekannt. Am Afang und i deil Länder no bis im zwänzigschte Joorhundert het me das ganz eifach im Huushalt mit Rybschtäine gmacht, und us de Stückli vo de Chörner git’s mid Wasser oder Milch es Mues oder me cha drus au Brot bache.
Ecublens FR
Yywoner
Quela: Bundesamt für Statistik 2005 De Uusländeraateel isch 2010 bi 5,7 % gläge.
Norroy-le-Veneur
Verwàltung
vun Norroy-le-Veneur ìsch. Norroy-le-Veneur ghert zem Kommünàlverbànd.
Körperbehinderung
Begriffskläärig
Hützudags gseet mä s aber vilmol eender eso, ass e Behinderig nit dur indiwiduelli Faktore entstoot (z. B. körperligi Beiidrächtigung), sondern dur Barriere in dr Umwält, wo Mensche mit Beiidrächtigunge wägene nit gliichberächtigt in dr Gsellschaft chönne mitmache.
Nordheim (Unterelsass)
Nààrde (frz. Nordheim, dt. Nordheim) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Unterelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Fideris
Geografy
Zhinderscht im Taal vom Arieschbach chunt me i d Fiderscher Höibäärge. Das isch es wyts guets Alp- und Määdergebiet mit dr Malanser Alp drnäbe. E Deil vo dere stillen und eigete Bärgwält isch Allmäinland. Vo Weschte gägen Oschte stoot e Chranz vo Bäärge drum ume mit de Gipfel und Bärgrügge Hinderegg, Astserhöreli, Mattjisch Hore, Zenji, Chisteschtei, Glatt Bärgji und Gyrespitz. D Middi vo dere grosse Landschaft, wo vo dr Höch Stelli i zwöi Piet deilt wird, isch öppen uf 2000 Meter obe. Ussen a dr Höch Stelli lyt d Malanser Alp mit em Malanser Wald undedra. Dr underscht Deil vo däm Wiisland am Malanser Bach isch s Langsilääger; dä Name chunt vom alte Mundartwort Langsi, wo Früelig bedüütet, wie me bim Schwiizerischen Idiotikon cha nocheläse. Zoberscht oben under em Strassbärger Fürggli isch dr Malanser Augschtebäärg, also das Piet wo me früener bi dr Sümmerig z letscht mit em Veh no hii isch. Die Fluernääme erinnere ganz aschaulech dra, wie dr tradizionell Alpbetriib ggangen isch. No hüt chöme d Lüüt vo Malans im Rhintl unde öppe zu de Alpfäscht uf ihri Alp bi de Fiderscher Höibäärge.
S Mattjischhorn (oder Mattlischhorn), wo 2460 Meter hööch isch, und dr Chischteschtäi mit 2473 Meter über Meer sind die hööchschte Bäärge vo Fiderisch. Es sind d Höchine ganz im Oschte vo dere länge Bärgreie, wo zwüschem undere Prättigä und em Tschilfigg und em Churer Rhintl stoot und vo Chur bis zum Durannapass goot. Dr höchscht Gipfel i dere Chetti isch d Hochwang mit 2532 Meter zwüsche de drüü Gmeinde Arosa, Trimmis und Furnä. Und wie me uf dene Güpf guet id Wyti cha luege! Über Fiderisch und ännet am Prättigä stönd d Bärge vom Rätikon, agfange bim Falknis und bis übere zu dr Madrisa, und wyter äänen im Oschte isch s Silvrettagebirg; au dr Piz Buin gseht me no über d Parsennfurgga ine. Rächts drvo isch die zaggeti Bärgchetti rund um s Tschilfigg ume, vo dr Wissfluo bis zu de Roothörner, und drüber düre zeige sech d Bärge vom Engadin. Im Weschte gseht me hinder Chur s Gebirg uf der Nordsyte vo dr Surselva und d Glarner Alpe mit em Tödi, und über Furnä wyt im Nordweschte au es Stück vo de Sanggaller Alpe.
Gschicht
Öppe sid em 17. Joorhundert isch i dr Au unden e Müli gstande. Us dere Zyt könnt me d Nääme vo de Müller Peter Truogg und Martin Conrad vo Fiderisch. D Aumüli isch bis is 19. Joorhundert dokumäntiert, und em Hans Simmen verdanke mer au en Pricht über d Gschicht vo dere Yrichtig.
Lüüt
Die alte Familienääme vo de Fiderscher Gschlächter chame in ere andere Schrift vom Hans Simmen vo anne 1952 aluege. Bsunders hüffig chöme i dere Lischte d Nääme vo de Bürgerfamilene Gujan, Auer, Walli, Boner, Janett und Niggli vor. Dr Simmen schrypt au, es heig scho zu säber Zyt meh Bysasse als Fidärscher Dorfbürger gha.
Dr grösser Deil vo de Lüüt im Dorf, meh als achzg Prozänt, isch refermiert. Sid em Bou vo dr Prättigerbaan sind wäge de Arbetsplätz im Turismus und im Gwärb meh und meh Katolike is Taal cho. Zerscht sind si dr katolische Pfarrei Zizers agschlose gsi, wo anne 1900 d Josef- und Fidelis-Chilche z Pardisla bout het. 1963 isch d Pfarrei Heilige Josef / Heilige Brueder Chlaus Vorder- und Middelprättigau gründet worde, wo au d Fiderscher Katolike drzue ghöre; 1965 het die Pfarrei no d Brueder-Chlause-Chilche z Schiärsch bout.
Wirtschaft und Frömdevercheer
Am Bäärg obe und bim Dorf und bi Straalig sind Wanderwääg marggiert, wo vo dr Gruppe @tfidrisch pflägt wärde, und es git e Mountainbike-Ruute, wo em Glattwang no, dur Tarnutz und Duranna goot. Vil Joor lang isch die spektakulääri Abfahrt vom Bärgrönne Swiss Bike Masters vo Parsenn dur d Duranna und Tarnuz is Taal abe ggange. 2012 het dä gross Bike-Event, wo früener grosse internazionale Erfolg und meh als viertuusig Deilnäämer gha het und fürs Schwiizer Langstrecke-Rönnprogramm vom IXS-Swiss-Bike-Classic zelt het, s letschte Mol stattgfunde. D Gmeind Fiderisch het ghulfe d Abfahrtsstrecki guet zwääg zmache.
Tunnel
Definition nõch DIN
I dè DIN-Norm 1076 – Ingenieurbauwerke im Zuge von Straßen und Wegen; Überwachung und Prüfung sin Tunell unterhalb vo dè Èrd- odder Wasserobberflächi ligendi Bauwärch. Obberirdischi Yhuusungè vo Vokeerswäg mit mindeschtens 80 m Längi un Galerybauwärch geltèd ebbèfalls als Tunell. Unterführungè zellèd nõch dè Norm nit zuè dè Tunellbauwärch, wenn si in offner Bauwys hèrgschtellt worrè un chürzer als 80 Meter sin.
Messgrößè
Näbbè dè Längi hèn Tunell diè folgendè Messgrößè:
Neuzit
Dè èrscht amrikanische Vokeerstunell unter nèm Fluss isch am 1. Januar 1869 z Chicago uffgmacht worrè. 1899 isch dè Stralauer Spreetunell z Bèrlin in Bedryb gnõ worrè. Am 7. Septembèr 1911 isch dè Elbtunell z Hamburg uffgmacht worrè.
Obligationenrecht (Schweiz)
Inhalt
8. d Mieti und d Pacht
Tunnel
Strõßètunnel
Well Strõßèfaarzüüg größeri Stygungè wiè Schinnèfaarzüüg übberwindè chönnèd, hèt dè Bau vo Strõßètunell in größerèm Umfang èrscht bim Bau vo Autobaanè un anderè Schnellstrõßè aagfangè. Vorhèr sin Strõßètunell nu i dè Bärg aazdräffè gsi un meischtens nu è baar Meter lang gsi.
Seit neuerer Zeit wird Tunnelbau aus Gründen des Landschafts- und Umweltschutzes betrieben. So wurde beispielsweise im Zuge der Bundesautobahn 4 westlich von Jena in Thüringen der 2014 in Betrieb genommene Jagdbergtunnel gebaut, um das ökologisch wertvolle Leutratal vom Autoverkehr zu befreien.
Obligationenrecht (Schweiz)
Inhalt
11. dr Wärkverdraag
Tunnel
Strõßètunnel
Suscht gits è baar Grüèbruggè, wo asè lang sin, dass si als Tunell gältè düèn.
Fuèßgängertunell
In Städt wörrèd mitunter Tunell als Fuèßgängerberych aaglait, um ganzjöhrig aagneemi "Ussè"temperadurè vor Gschäftslokal z schaffè. I dè oschtkanadischè Stadt Montréal schützt è Sischteem vo Tunell vor dè großè Kälti im Winter.
Chrysippos von Soloi
Lehre
Sei Lehre hot er ageblich en 705 Buchrolla niederglegt. Fir viele Generationa war se no maßgeblich. Er hot d stoische Lehre in Ethik, Logik ond Physik syschdemadisiert. Zamma mit am Zenon von Kition hot er a materialisdische Erkenntnistheorie entwigglet ond isch dabei vo der Wahrnehmong ausganga. D Welt hot er anthropozentrisch agsea ond als zweckmäßig gordnet durch da Logos. Als erschder hot er s ethische Ideal vom stoischa Weisa aufgstellt, weler en Freiheit vo Affekt wie Furcht, Hass, Liebe ond Lust em Eiklang mit da nadirlicha zweckmäßiga Weltgsetz lebt.
Tunnel
Scheiteltunell
Byschpill für Passroutè mit Scheiteltunell:
Obligationenrecht (Schweiz)
Inhalt
18. d Aawiisig
Vernéaz
Vernéaz isch es chlyses Dörfli oder fascht nur e Wyyler, wo i der Gmeind La Grande Béroche im Kanton Nöieburg lyt.
Ane 1875 het sech s Dörfli mit Vaumarcus zun ere einzige Munizipalgmeind zämetoo. Die het offiziell Vaumarcus-Vernéaz gheisse bis ane 1966, wo si der chürzer Name Vaumarcus übernoo het. Die Gmeind isch ane 2018 zu der grosse nöie Gmeind La Grande Béroche choo.
Nouilly
Verwàltung
vun Nouilly ìsch. Nouilly ghert zem Kommünàlverbànd.
Tour de France
D Tour de France [], uf Französich au Grande Boucle [] („Grossi Schleife“) oder eifach Le Tour [], isch s berüehmtiste und für d Fahrer bedütendste Velorennen uf der Wält. Sit 1903 wird d Tour jedes Johr – mit Usnahm vo der Zit vom Erste (usgfalle 1915–1918) und vom Zweite Wältchrieg (usgfalle 1940–1946) – währed drei Wuche im Juli usdrait. D Streckefüehrig quer dur Frankriich und s nooche Usland wird jedes Johr gänderet. S Renne wird vo der Amaury Sport Organisation (ASO) veraastaltet. D Tour gältet noch der Fuessball-Wältmeisterschaft und de Olympische Spiil as s drittgrösste Sportereignis uf der Wält.
GC Unihockey
Gschicht
2011 und 2014 het GC de Schwiizer Unihockey Cup gunne.2015/16 isch GC Unihockey zum erschte Mal Schwiizermeischter worde. Ei Saison später hett GC Unihockey mit emene 8:7-Sieg geg de HC Rychenberg Winterthur sin dritte Cuptitel chönne fiire.I de Saison 2017/18 het GC de Cupfinal geg de SV Wiler-Ersige verlore und isch im Playoff-Halbfinal am spätere Meischter Floorball Köniz gscheiteret.
Wald (Allgäu)
Gmoandsdail
Zua Wald gheret s gleichnamig Pfarrdorf, d Derfer Barnstein, Hofen und Wimberg, d Weiler Bergers, Birngschwend, Geigers, Häusern, Herings, Holzmanns, Kaltenbrunn, Kaufmanns, Kippach, Klosterhof, Neupolz, Ofen, Stechele und Wetzlers und d Gheft Gemmels, Öbele und Wies.
Odrazheim
Gschìcht
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Rot un Wiss (Zeitschrift)
Inhalt
D Rot un Wiss het uf ca. 12 Sitte
Tonic
In dr Tonic wird aber nit numme uf dr Rot-un-Wiss-Sitte fir d elsässisch Kültür Bartei ergriffe, nai, aü in verschiidene andere Artikel isch des dr Fall.
Dian Fossey
Lääbe un Wiirke
Im Lauf vu dr Zyt hän d Bärggorilla d Fossey in ihre Mitti lehre akzeptiere. Sälbscht di eltscht Silberrugge (s männli Laitdier vun eme Familieverband) – unter ihne ihre Liebling Digit – hän di ethologische Studie vu dr Fossey zuegloo. S isch ere in Film glunge znzaige, wie d Bärggorilla si im Gsicht un an dr Aclse aaglängt un sogar mit ere kommuniziert hän, wie ihre d Jungdier aaverdröut wore sin un wie die in ihrem Schoß hän derfe schlofe. Iber vyl Johr het d Fossey dr Gorillagruppe zuegluegt. Doderdur sin ere Yyblick in däne ihri Familiestrukture, Verhalteswyyse un Kommunikationsverhalte glunge, wu mer bis dert nit gchännt het. D Dian Fossey het Parkwächter organisiert, het d Wildererfalle gschlisse un Studie iber di verschidene Gorillagruppe däne ihri Beziehige aagstellt.
Deutsche Mark
Münze
J = Hamburg
Rechtligs
D Hoheit über d Banknote und d Festlegig vo de Umlaufmengi isch bi de Dytsche Bundesbank (Frankfurt am Main) gläge. D Münze werre aber vom Bundesfinanzministerium usege und d Ynahme falle sällem züe.
Vilars NE
Im Oschte vonnem stoot der Bärg Chaumont.
Gesellschaftsinseln
D Gsellschaftsinsle si en Inslegrubbe im Pazifische Ozean, wo zu Franzöösisch-Polynesie ghöört.
Vilars
Lueg au:
Romansweiler
Rumedswiller (frz. Romanswiller, dt. Romansweiler) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Unterelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Cape Tribulation
S Cape Tribulation (änglisch: „Kap vom Unglück“ oder „Kap vo dr Noot“) isch e Landzunge an dr Ostküste vo Australie. Si befindet sich öbbe 45 km nördlig vo Port Douglas und 110 km nördlig vo Cairns in Queensland. Dört chömme dr Räägewald und s Great Barrier Reef zämme.
Niefern-Öschelbronn
Niafern-Eschelbronn (amtli Niefern-Öschelbronn) isch e Gmai im Enzchrais z Bade-Wirttebärg. D Gmai het Yywohner (Stand: ).
Geografi
Dr Baan bstoht us 43,9 % Landwirtschaftsflechi, 34 % Wald, 19,9 % Sidligsflechi un 2,2 % sunschtiger Flechi.
Verwaltig
Niafern-Eschelbronn ghert zue kainere Verwaltigsgmaischaft.
D Burgermaischteri vu Niafern-Eschelbronn isch d Birgit Förster.
Beringen
Beringen isch de Familiename vo:
Österreich-Ungarn
Gschicht
Wiil de Viilvölcherstaat ìn ere Zitt entstande isch, wùù sich rundùmme Nationalstaate hän aafange bilde, hän d'Aasprüch ùn Stritt vù einzelne Natione e Grooßdeil vùm bolitische Läbe abdeckt; di wichtigste sìn d'Konflikt zwüsche Ööstriicher ùn Ungare, Tschèche ùn Ööstriicher ùn Ungare ùn Kroate gsìì wie au d'Rumänefroog z Sìbebürge. Drotz sonige Konflikt hät sich de Staat ìm Lauf vù de Johrzähnt wirtschaftlig gseh starch entwìckelt ùn modernisiert. Au vù me-ne bolitische Standpunkt uss cha (bìs ùf d'Underdrùckig vù einzelne Völcher) vù-n-ere Liberalisierig gschwätzt wèrre, d'Demokrati hät d'Noochfolgestaate abber erscht mìt em Frìde vù Saint-Germain (1919) erreicht.
Ferpicloz
Yywoner
Quela: Bundesamt für Statistik 2005 De Uusländeraateel isch 2010 bi 8 % gläge.
Religion
85,8 % va de Yywoner si im Jaar 2000 römisch-katholisch gsii, 7,1 % evangelisch-reformiert.
Nussweiler (bei Bitsch)
D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Geogràfi
Nusswiller lijt ìm Norde vum Bitscherlànd, sechsehàlb Kilometer vun dr ditsch-frànzesche Granz uf re Heche zwìsche 265 un 374 m ìwer em Meeresspiejel. Züe dr Gmein ghert àui dr Willer Dollenbach.
Calw
Wahrzåecha
S´maestfotografirde Wahrzåecha vo der Stadd isch d´evangelischa Peter ond Pauls-Kirch. Dor Marktplatz ond sae Omgebung zeiged a schene Aldstadd mid auserordendlich vile ond graoße Fachwerkheisor, a Zåecha fir dor frihore Reichtum vo Calb.
Nussweiler (bei Bitsch)
Verwàltung
vun Nusswiller ìsch. Nusswiller ghert zem Kommünàlverbànd.
Calw
Wahla
Ergäbnis vo de Landdagswahla seid 2006: 1 2006: WASG, seid 2011: Die Linke
Institution
S Verdraue, wo d Bürger in iiri Instituzioone häi, isch e Gradmässer für d Stabilidäät vom ene politische Süsteem.
Kairo
Bi Kairo fangt s'Nildelta a. Wie praktisch ganz Ägypte isch au Kairo vum Nil abhängig. De Ballungsrum Kairo het - es lige do aber numme gschätzte Zahle vor - an di 25 Millione Iwohner. Es isch do dermit sowohl die gröscht arabisch Stadt als au, gli nach Lagos in Nigeria, di zweitgröscht Schtadt vu Afrika.
Veytaux
Bevelkerig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Uusländeraadail isch 2010 bi 27,5 % gläge.
Sproch un Dialäkt
Bi dr Volkszellig 2000 hän vu dr 851 Yywohner 82,4 % Franzesisch as Hauptsproch aagee, 7,3 % Dytsch, 2,1 % Italienisch un 8,2 % anderi Sproche.
Suite (Musik)
Klassik
Wo s Zitalter vom Barock um 1750 z Änd gange isch, isch d Suite us dr Mode choo, und an iirem Blatz si d Divertimento, d Serenade, s Notturno und d Kassazioon as Instrumentalmuusig mit underhaltsamem, häiterem bis danzartigem Charakter choo.
Mundelfingen
Geography
S Dorf lyt uff èm Hochplateau vo dè Baar im sûdlichè Schwarzwald in 500 bis 800 Meter Höchi. Dè Aubach, wo im Kohlwald entschpringt, flièßt zerscht durch dè Ort, dehinter èn 10 Meter hochè Wasserfall abbè un bi Aselfingè i d Wuètè.
Geschichte
Èrschtmòls urkundlich erwäänt isch s Dorf im Johr 802, in èrè Schenkigsurkundè vom Gròf Berthold a s Kloschter St. Gallè. Diè dõmòligi Ortsbezeichnig isch „Munolvingas“: sell heißt, „bi dè Sippè vom Munolv“. Znägscht hèt d Ortschaft mit allnè Pflichtè un Rächt dè Zähringer ghört, bis es Huus Fürschtèbärg im Johr 1283 selli abglöst hèn. Bis zum Johr 1805 isch dè Ort bi dè Fürschtèbärger blibbè. Vo 1380 bis 1619 hèn d Fürschtèbärger diè Edlè vo Schellèbärg z Hifingè mit derrè Ortschaft belèènt.
Gehörlosigkeit
E Mensch liidet an Ghörlosigkäit oder Daubhäit, wenn er gar nüt oder fast nüt cha ghööre.
Begriff
D Bezäichnig daubstumm wird vo ghörlose Persone as diskriminierend empfunde, wil dr Wortdäil 'stumm' e negativi Konnotazion het und Lüt dr Begriff gege ghörlosi Persone vilmol mit dr Bedütig vo „dumm“ oder „unfähig“ bruche. Für Ghörlosi isch s Schwätze weniger wichdig as dass si chönne kommuniziere. Under sich bruche si mäistens e Gebärdesprooch, aber für zum diräkt mit Lüt wo ghööre z kommuniziere, isch s wichdig, ass si au e Lutsprooch chönne.
Ölbronn-Dürrn
Elbronn-Diarn (amtli Ölbronn-Dürrn) isch e Gmai im Enzchrais z Bade-Wirttebärg. D Gmai het Yywohner (Stand: ).
Gmaigliederig
Zue Elbronn-Diarn ghere d Ortsdail Diarn un Elbronn.
Bergheim-Irmstett
Barige-Ìrmstett (frz. Scharrachbergheim-Irmstett, dt. Bergheim-Irmstett) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Unterelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Nussweiler (bei Püttlingen)
Geogràfi
Nusswiller lijt rund zeh Kilometer sìdeschtlich vun Forbach un sìwe Kilometer weschtlich vun Saargemìnn uf re Heche zwìsche 255 un 372 m ìwer em Meeresspiejel. Züe dr Gmein ghert àui no dr Ortsdeil Kadebrunn (fr. Cadenbronn).
Gschìcht
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Barfüsserkloster Basel
S Barfüesserkloster isch e Franziskanerkloster in dr Stadt Baasel gsi, wo noch dr Reformazioon 1529 ufghoobe worde isch.
Cesenatico
Cesenatico isch en Touristenort a de Ostküste vo Italie mit Iiwohner (Stand ), öpe 20 Kilometer nordwestlich vo Rimini. Cesenatico lit in de Region Emilia-Romagna und ghört döt zue dr Provinz Forlì-Cesena.
D Nachbargmeinde sind Cervia (RA), Cesena, Gambettola und Gatteo.
Trinity-Test
Lueg au
Atomteschts vom Bikini-Atoll
Palatingarde
D Palatingarde isch näbe dr Schwiizergarde, dr Nobelgarde und em Gendarmeriikorps vo dr Vatikanstadt eini vo de vier päbstlige Garde gsi. Si isch 1850 vom Pabst Pius IX. errichdet worde. Es isch en Infanteriieiheit gsi und het in Rom dient, het aber au in verschiidnige Schlachte mitkämpft, so zum Bischbil in dr Verdeidigung vo Rom gege Piedmont. Im Zweite Wältchrieg, nochdäm Italie e separate Waffestillstand mit de Allierte abgschlose het und die Dütsche im Septämber 1943 Rom bsetzt hai, het d Palatingarde d Vatikanstadt vor italiänische Faschiste beschützt. Noch em Zweite Vatikanische Konzil isch si zsämme mit dr Nobelgarde ufglöst worde.
Oberndorf am Neckar
Oberndorf (amtlich Oberndorf am Neckar) isch a Stadt em Landkroes Rottweil en Bada-Wirdaberg. D Stadt hôt Eiwohnô (Stand: ).
Gschicht
200 v.Chr. hôts dô wo heit Oberndorf isch a keltische Siedlong gea. A keltische Viereckschanze kaa mô em Eichwald bei Oberndorf ond bei Boll sea. 70 n.Chr send dann d Remô komma on hen Schdrôßa vom Rottweilô Kaschdell zo de Kaschdell Sulz ond Waldmessinga baut. Bei Bochinga ond Hochmessinga send dia Schdrôßa no zom Doal erhalda. D Villa Rustica z Bochina isch an remischa Gutshof vo dera Zeid. Seid am Jôhr 260 n.Chr. send Allemanna ibôn Limes end Gegad vom heidiga Oberndorf komma. Oberndorf isch zom erschdâ Môl gnannt worra em Jôhr 782 als actum Obarindorf villa publice. D Stadt Oberndorf isch 1250 vom Herzog Ludwig vo Teck offiziell gründet worra. Em 14. ond em 16. Jahrhondôrd hôt Oberndorf zwischazeitlich da Habsburger gherd ond ab 1806 zom Kenigreich Wirdaberg. 1811 hôt da Kenig Friedrich vo Wirdaberg em ehemaliga Auguschtinerkloschdô a Gwehrfabrik, d sognannde Königlich Württembergische Gewehrfabrik eirichda lassa. 1872 hen d Briadô Willhelm ond Paul Mauser zerschd a oagene Gwehrfabrik z Oberndorf baut on zwoa Jôhr schbädô hense dann d Königlich Württembergische Gewehrfabrik kauft. D Waffafabrik Mauser vo da Mauserbriadô isch wärend am erschda ond am zwoida Weltkriag ausbaut worra on zeitweilig hen crca 11.000 Leid do gschaffad. Nocham Kriag hen d Franzosa d Mauser stillglegd ond aagfanga zom demontiera. D Firma Heckler & Koch, wo 1949 gründet worrâla isch, hôt da Waffabau frdgfiôd.
Île-de-France
Dia Region ìsch s Zantrum vum Land gsii, scho sìt am Fränkischa Riich vu de Merowinger um s Johr 500. Frìahner ìsch sa Domaine royale (Chronbsitz) gsii. Dèèrt sin d Schlesser wie de Louvre un Versailles gsii.
Erektile Dysfunktion
En erektiili Dysfunkzioon – Abchürzig ED, au Erekzioonsstöörig, Potänzstöörig, veraltet: latiinisch Impotentia coeundi (vo lat. coire ‚zämmegoo‘, ‚sich begatte‘, vgl. Koitus), im Volksmund au Impotänz – isch e Sexualstöörig, wo s eme Maa über e gwüsse Zitruum mäistens nit glingt, en Erekzioon vom Penis überzchoo, wo für e befriidigends Sexuallääbe längt. Churzfristigi Erekzioonsstöörige gälte nit as ED.
Division (Mathematik)
Begriff
D Umchehrig vo dr Multiplikation zur Bestimmig vo x loot sich also au mit dr Multiplikation vo dr Umchehrig (Gegedeil) vom 1 Faktor bestimme.
Ötisheim
Verwaltig
Aitsa het mit dr Stadt Mihlacker e Verwaltigsgmaischaft veryybart.
Dialäkt
Dr Dialäkt vu Aitsa ghert zum schwäbisch-sidfränkische Ibergangsbiet.
Bruttoinlandsprodukt
S Bruttoinlandbrodukt (Abgkürzt BIP; ENS gross domestic product, GDP), git dr Gsamtwärt vo alle Güeter aa, d. h. vo alle Waare und Dienstläistige, wo innerhalb vom ene Joor innerhalb vo de Landesgränze von ere Volkswirtschaft häärgstellt worde si minus alli Vorläistige. Es wärde also nume alli finaale Güeter, also Güeter uf dr Stuefe vo dr Ändverwändig, as Wirtschaftsläistig erfasst. Güeter, wo nit diräkt witerverwändet sondern glaageret wärden, wärde as Vorrootsveränderig berücksichtigt.
Vich VD
Vich (frankoprovenzalisch ) isch e bolitischi Gmai im Bezirk Nyon im Kanton Waadt, Schwyz.
Schenkenzell
Wahla
Ergäbnis vo de Landdagswahla seid 2006: 1 2006: WASG, seid 2011: Die Linke
Michael Kobr
Michael Kobr (* 1973 en Kempten (Allgäu)) isch a deutscher Krimiautor.
Homosexualität
Übersicht
Gliichgschlächtligi Liebi und Lust si in alle Gsellschafte und historische Epoche dur entsprächendi Quelle noochwiisbar. Drgege gältet s Entstoh vo homosexuelle Identitäte hüte as s Resultat vo Entwicklige in dr modärne Gsellschaft, wo öbbe im 18. Johrhundert vo unserer Ziträchnig aagfange hai, wie s Wachsdum vo de Stedt, d Bürokratisierig und die kapitalistischi Versachligung vo de soziale Beziehige. Parallel drzue wie sich heterosexistischi Norme in dr Mehrheitsgsellschaft bildet hai, si noo di noo in fast alle europäische Metropole abgränzti «schwuli» Subkulture entstande und die wo drzue ghört hai, si früener vo dr Bolizei überwacht, vom Staat verfolgt, mängmol vo Kriminelle erprässt und deilwiis au Opfer vo gwaltsame Übergriff worde.
Mundingen (Emmendingen)
Geographi
Mit Dänige zämme het Mundingä ä Bahnhof an dr Rhidalbahn. Uff dä Hechi vum Bahnhof direkt bi dä Imindung vun dä Mundinger Hauptschdross in d'B 3 isch sit ca. 2006 e neii Fuässgängerbrugg iber d'Elz uff Dänige errichtet worrä.
Pritzker-Preis
Dr erscht un bishär ainzig Eschtrycher, wu dr Bryys iberchuu het, isch dr Hans Hollein (1985) gsi. Dytschi Bryysdreeger sin Gottfried Böhm (1986) un postum dr Frei Otto (2015). Us dr Schwyz zelle dr Jacques Herzog un dr Pierre de Meuron (2001) un dr Peter Zumthor (2009) zue dr Bryysdreeger. Anne 2004 isch zem erschte Mol e Frau gwirdigt wore, wu d Briti Zaha Hadid, wu us em Irak stammt, dr Bryys „fir ihre Läbeswärch“ iberchuu het. 2005 isch dr Bryys no 14 Johr zem erschte Mol wider an en US-Amerikaner gange, dr kalifornisch Architekt Thom Mayne.
Markus Heiniger (Liedermacher)
Lääbe und Karriere
Dr Markus Heiniger isch am 18. August 1968 z Baasel uf d Wält cho. Er het scho as Chind Klavier afo spiile. Er het an dr Jugendmuusigschuel Läimedaal gleert, e Chorläiterkurs CSS gmacht, Fachdidaktik Muusig und Klavierunderricht am Leererseminar Liestel studiert, isch uf d Dschäässchuel Baasel gange und uf d Mainzer Akademii für Poesii und Muusig SAGO.
Schönenberg
z Frankrych:
Abendländisches Schisma
An der Wurzle vo dem Konflikt isch en Konflikt zwische kirchlicher und wältlicher Gwalt gschtande, das heisst zwischem Papscht Bonifaz VIII. und em französisch König Philipp dr Schön. Der Bonifaz het sich durch die wältlichi Macht, verkörperet damals vor allem durch de Philipp, bedrängt gfüehlt. Er het deshalb en Bulle (es Schriftstück) gäge die wältlichi Gwalt, „Unam sanctam“, verfasst, won er betont, dass die wältlichi der geischtliche Gwalt (verkörperet dur de Papscht als Schtellverträter Chrischti und Nachfolger vom Aposchtel Petrus) in letschter Konsequenz untergeordnet isch.
Escher Wyss
Escher Wyss chan folgendes bedüte:
Schönenberg
Schönenberg isch de Familiename vo folgende Persone:
Kloster Rheinau
Gschicht
Wäred de Reformatio isch s Chloster gfördet gsii, well die reformierte Buure iri Abgoobe nüme zallt hend und denn sind s ane 1529 ono mitem Bildersturm handgriiflich wore. De Apt und d Mönch hend nume miteme Tail vo Wertsache und Urchunde chöne uf Schaffuuse flüchte. Doch nochem Chappeler Chrieg ane 1531 hend de Apt und d Mönch wider is Chloster zrugg chöne. S Chloster isch denn tüchtig gwachse und het de Landbsitz chöne uuswiite. Zur Tuusigjoorfiir ane 1778 hend guet 40 Mönch im Chloster glebt.
Wasselnheim
Verwàltung
vun Wàssle ìsch. Wàssle ghert zem Kommünàlverbànd.
Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vun Wàssle ghert zem Owerrhinàlemànnisch.
Andrea Rosius à Porta
s Lääbe
Anne 1776 isch er i die evangelisch-rätischi Synode ufgnoo worde. Er het als Lehrer im Schloss Marschlins gschaffet, isch denn Huuslehrer und Bündner Fäldprediger worde und es bar Joor lang z Frankryych gsi. Öppe 1792 isch er uf Ftan cho und dört Pfaarer worde. 1793 het dr Andrea Rosius à Porta z Ftan d Privatschuel Inschtitut à Porta ggründet, wo hüt s Hochalpyne Inschtitut Ftan isch. Bis 1829 het dr à Porta die Schuel sälber gleitet. Am 10. Augschte 1838 isch er z Ftan gstoorbe.
Sternenfels
Sternefels (amtli Sternenfels) isch e Gmai im Enzchrais z Bade-Wirttebärg. D Gmai het Yywohner (Stand: ).
Geografi
Sternefels lyt zwische Kraichgau ud Stromberg, rund 20 Kilometer nordeschtli vu Pforze.
Verwaltig
Dr Burgermaischteri vu Sternefels isch dr Werner Weber.
Volker Klüpfel
Amergonga
<references group="A" />
Nagasaki
D Atombombe
Vor em Hiroschima-Abwurf het d US-Armeeleitig für ihri zwei Bombe total vier potenzielli Ziil im Aug ghaa: Hiroschima mit damals 365'000 Iiwohner als Hauptziil, Niigata, Kokura und Nagasaki. Wo me d Bombe denn schliesslich het welle abwärfe, isch vo verschiidene Faktore, hauptsächlich vom Wätter, abghange.
Gujan
Gujan isch dr Naame vo dene Persoone:
Jakob Stutz
De Jakob Stutz (* 27. November 1801 z Isike; † 14. Mai 1877 z Bettschwiil) isch en Schriftsteller, Mundart- und Volksdichter usem Zürcher Oberland gsii. Siis Vorbild isch de Johann Peter Hebel gsii.
Alemannia (Schiff)
Gschicht
Ane 2008 hed d Schwiizer Firma Breeze River Cruises GmbH d Dütschland gchauft und em Schiff dr neu Name Alemannia ggää. Sidhär faart si für d Nicko Tours no immer uf em Rhy und uf dr Moosel.
Kanton Graubünden
Namä und Wappä
S Kantonswappa setzt sich entsprächend aus dä Wappa vo da Drü Bünd zämma.
Endeavour Reef
S Endeavour Reef isch e Däil vom Great Barrier Reef vor dr Nordostküste vo Australie im Korallemeer. Es isch e Koralleriff, wo in in Ost-West-Richdig lit und siibe Kilometer lang isch. S Zentrum vom Riff isch säggs Kilometer südöstlig vo de Hope Islands im Hope-Islands-Nationalpark und zwölf Kilometer vom Festland äwägg. Dr Naame vom Riff goot nid uf dr James Cook zrugg, sondern isch em spööter gee worde wägen em Schiffbruch vo dr Endeavour 1770.
Es het usgsee, wie wenn s Schiff wurd sinke und d Schiffsbsatzig het sich an d Mündig vom Endeavour River grettet, wo sie spööter d Endeauvour zur Reparatuur uf Kiil gläit häi. Zum s Schiff wider flott mache, häi si Ballast über Bord gheit, drunder au säggs Kanoone. 1969 si d Kanoone wider entdeckt worde. Äini von ene isch restauriert worde und isch hüte im Australian National Maritime Museum z Sydney. D Repratuur vom Schiff isch bis zum 4. August 1770 gange.
Universität Bern
Organisation
D Universität Bärn isch in drei Organisationsebene iideilt: d Gsamtuniversität, d Fakultete und d Institut. Drnäbe git s wiiteri Organisationseiheite wie interfakultäri und gsamtuniversitäri Eiheite. S oberste Organ vo dr Gsamtuniversität isch dr Senat. In däm si Kompetänz falle Aaglägeheite wie dr Erlass vo Statute und Reglemänt. D Universitätsleitig isch em Senat understellt. Si setzt sich us em Räkter, de Vizeräkter und em Verwaltigsdiräkter zsämme. D Strukture und Ufgoobe vo dr Universitätsleitig und vo de andere Organisationseiheite si dur s Universitätsgsetz greglet.
Gsamtuniversitäri Institutione
An dr Universität Bärn het s vier gsamtuniversitäri Institutione:
Mercedes-Benz O 405 N2 CNG
D'r Mercedes-Benz O 405 N2 CNG isch äs Omnibusmodäll mit Ärdgasaatriib. Diä Buukonschtrukziuu isch im 1994 entwiggled wordä. Si händ ä vollautomatisch's Füüfganggetriebe mit 'me Drehmomäntwandler, ä Zwiichräis-Druckluftbräms, ä hydrodynamische Retarder und ä Fäderspiicher-Fäderstellbräms.
Villingendorf
Dialekt
Dr Dialekt vo Villingedorf ghert zom Schwäbisch
Halloween (Begriffsklärung)
Halloween stoht fir:
Ludwig Fischer
Ludwig Fischer isch de Name vo dëne Lüüt:
Basso ostinato
Wäärend s Ostinato irgende musikalischs Elimänt isch, wo sich immer wider widerhoolt, het dr Basso ostinato bsundrigs im Barock e gröösseri Bedütig ghaa. Sällere Epoche säit mä au s Generalbasszitalter, wil dr Bass d Fundamentalstimm vo dr Muusig gsi isch, und s harmonische Grundgrüst het sich im Bass manifestiert. Äänlig wie mä hüte Akkord bezäichnet, wo zum Bischbil eme begläitende Gitarrist oder Pianist dr harmonisch Ablauf vom ene Stück aazäige, het dennzumol d Bassstimm die Funkzioon übernoo und isch mit Ziffere aagee worde. Auf dem Bass Die ganzi musikalischi Handlig het schlussändlig uf em Bass basiert.
Sara Cotelli
Lääbe und Forschig
Si isch in ere Familie vom Kanton Nöieburg ufgwachse, iire Vatter isch en Iteliäner gsi, wo fasch sis ganze Lääbe scho z Nöieburg gsi isch. Es Joor lang isch d Sara Cotelli uf Ängland. Derno het si a dr Uni Nöieburg Französisch und Änglisch und Sproochwüsseschaft studiert. Für en «Erasmus»-Studiezyt isch si nomol uf Ängland gange. Im Joor 2003 het si s Lizänziat gmacht und 2004 a dr Uni York z Toronto der Master of Arts. 2008 het si s Lehrerdiplom vo der Uni Fryburg überchoo.
Hebel
Hebel isch dr Familienname vo folgende Persone:
Straubenhardt
Straubehardt (amtli Straubenhardt) isch e Gmai im Enzchrais z Bade-Wirttebärg. D Gmai het Yywohner (Stand: ).
Piranschar
Bedeidong
D Schtadt hed e Flechi vo 401 Kwadratkilometer. Si ligt im Zagrosgebirg, a dr Gränze vom Iran zum Irak. I de Staibrüüch vo dr Schtadt wird schöne Granit gwunne.
Straubenhardt
Verwaltig
Dr Burgermaischter vu Straubehardt isch dr Helge Viehweg.
Villars-le-Comte
Gschicht
Villars-le-Comte isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1147 as Vilario-comitis.
Stallegger Tanne
D Stallegger Dannè isch è ca. 300 Johr aalti Wyßdannè mit èrè Höchi vo 52 m un 4,52 m Umfang. Si stòt i dè Nöchi vom Chraftwärk Stallegg und isch als „Gschütztes Nadurdenkmõl“ uusgwisè.
Rue des Maréchaux (Mülhausen)
Gschìcht
Grààd geega-n-ìwwer’m Nr. 7 ìsch sallamols dr Warkhoof gsìì, wo-n-ìhr Nàmma àn dr Warkhofgàss gaa hàt. Ànna 1398 hàt dr Mìlhüüser Schtàdtroot daa Hoof ìwwernumma. Schpeeter hàt’r a zwait Gebäi kàuifa, fìr dr Warkhof greesser màcha. Ànna 1825 ìsch s’ Gebäi ìn a Pumpierkàsarna umgwàndelt worra. Bis 1870 ìsch’s àls Wàffafàwrìk, Schàndarmeriikàsarna un sogààr àls Zuchthüüs bnutzt worra. Àm Ààfàng vum 20. Joohrhundert hàt maa doo a näija Kàsarna wälla bàuja — dàs hàt m’r àwwer nia gmàcht. Ànna 1972 ìsch àwwer a näija Kàsarna àm Boulevard de la Marseillaise gäffent worra un dr Warkhoof ìsch àbgrìssa worra — àn dara Schtälla-n-ìsch a Pàrkplàtz bàuia worra. D’rnooh hàt dr Mìlhüüser Gmaindaroot d’ Gebäjer d’rnaawa ìwwernumma un hàt doo ìn da 1980. Joohra-n-a dr „Schmììdahoof“ (Cour des Maréchaux) loo bàuia, wo-n-a Iikàuifszäntrum worra-n-ìsch. Schpeeter hàt maa-n-a Pàrkplàtz unter’m Schmììdahoof bàuja; domìt hàt maa dr Roothüüsplàtz ìn a Füassgangerzoona känna umwàndla.
Dur a Verordnung vum Mìlhüüser Gmaindaroot àm 11. Nowamber 1843 hàt d’ Schtrooss ìhr offiziäller Nàmma-n-uff Frànzeesch, Rue des Maréchaux, bikumma — ’s ìsch d’ Ìwwersätzung vu „Schmììgàss“. Àn dr Zitt vum Raichslànd Elsàss-Lothrìnga hàt d’ Schtrooss àb 1882 Schmied Strasse ghaissa. Noh-n-em And vum Äärschta Waltkriag hann d’ Mìlhüüser Schtroossa dur a Verordnung vum 12. Jüüni 1919 ìhra frànzeescha Nàmma wììder ìwwernumma. Unter’m Drìtta Raich hàt sa àb’m 16. Àuigscht 1940 Schmied Strasse ghaissa, un d’rnooh Schmied Gasse àb’m 27. Septamber 1941. Noh dr Befräijung vu Mìlhüüsa àm Andsjoohr 1944 ìsch dr frànzeescha Nàmma wììder z’ruckkumma.
Oberstinzel
Geogràfi
Oberstinzel lijt àn dr Granz zem Elsàss, rund sìwe Kilometer nerdlich vun Sarrebourg àm Oschtstàde vu dr Sààr uf re Heche zwìsche 232 un 323 m ìwer em Meeresspiejel. Züe dr Gmein ghert àui s Derfel Sarreck.
Verwàltung
vun Oberstinzel ìsch. Oberstinzel ghert zem Kommünàlverbànd.
Johannes Gujan
Sini Muetter isch d Anna Michel gsi, das het men usgfunde, wie dr Ferdinand Sprecher prichtet, aber dr Name vom Vatter isch nid sicher, er chönt Johannes Gujan oder Jakob Gujan gheisse ha, uf al Fäll isch d Familie vo Zernez im Engadin gsi.
Sini Chinder Andreas, Ambrosius, Martin, Anna und Angela händ z Fiderisch e Schuppele Nochkomme gha. Bis i d Middi vom 18. Joorhundert sind im Dorf scho 43 männlechi und 16 wyblechi Gujan gsi, und sider sind si eis vo de alte Bürgergschlächter i dr Gmeind.
Friedlinde Gurr-Hirsch
Suschtig Engaschmänt
Anne 1976 isch d Friedlinde Gurr-Hirsch zur Wirttebärgische Wyycheenigi un 1976/77 au zur Dytsche Wyycheenigi gwehlt wore.
Anne 2008 het si dr „Goldene Schwarzwurst Orden“ iberchuu.
Verwaltungssitz
Dr Verwaltigssitz beschriibt im dütsche Verwaltigsrächt dr Ort, vo wo us e Gebiet, dr sog. Verwaltigsbezirk, verwaltet wird. Dr Verwaltigssitz het e bsunderi Infrastruktur. Im dütsche Organisationssystem git s, anders as in andere Staate, kei Bindig an e bsundrigi Verwaltigsform wie Landkreis oder Gmeind. Je noch dr Formig vom Gebietszueschnitt wird im Allgemeine äntwäder dr grössti Ort us däm Gebiet oder aber e möglichst zentrale Ort gwehlt, für zum die infrastrukturelle Massnahme optimal umzsetze.
Wiernsheim
Gschicht
Wearscha un Iptinga sin zum erschte Mol gnännt wore im 12. Johrhundert. S Dorf Pinache isch anne 1699 grindet wore vu Waldenser, wu us em Chisonedal dohär flichtet sin. Au Serres isch e Waldenserdorf un um des Zyt grindet wore.
Oberwiese (Lothringen)
D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Maleck
Geographi
S'Dorf lit in dr Vorbergzone vum middlere Schwarzwald guet 3 km Luftlinie öschtlich vu dr Emmedinger Innestadt un 15 km nördlich vum Friburger Stadtzentrum in ca. 280 m Höchi.
Bevölkerung
Mit 435 Iwohner isch Maleck dr kleinscht früeher selbständig Stadtteil vu Emmedinge.
Franz Keller
Sis Läbe
Dr Keller isch Mitgliid vor SP, vor Gsellschafd Schwiiz–Sowietuniòon, vor Gsellschafd Schwiiz–DDR u vor Schwiizerische Fridensbewègig gsi. Är isch o Mitgliid vom Presídium (vo sire Sekziòon) vom Wältfridensraat gsi. Zäme mid em Theo Pinkus hed er di unabhängig-sozialischdischi Ziitschrifd Zeitdienst usegää. Är hed o Artikl gschribe für ds Profil u für e Vorwärts.
Vili Ziit hed er i siim Chalet "Fermate" z’Feutersoey bi Gschdaad gläbd. Är isch mid vilne relativ bekannte Lüut i Kontakt gsii, wi sini im Schwiizerische Soziaalarchiv deponierti Briefsammlig zéigd. Bis zu sim Läbesändi hed er brobiert, Chrischdetuum u Marxismus zämezbringe. Dr Keller isch verhüraated gsi u hed e Dochter ghaa.
Bahnhof Lauchringen
Gschichtè
S Preußische Chriègsminischterium hèt d Wuètèdalbaan 1890 vo Wizä bis übber Zollhuus-Blummbärg i s Donaudal bis Immèdingè volängerè lõ, well d Hochrhybaan übber schwizer Territorium füürt un als strategischi Baa nit in Frõg chò isch. Dè Obberlauchringer Baanhof isch dõdemit näbbè Waldshuèt un Schaffuusè zum drittè Chnotèbaanhof i dè Hochrhy-Region un zum einzigè im Chleggau gadlèt worrè.
Sellè Status hèt dè Bhf. Obberlauchringè 1955 widder volorè, well dè 9 km lange Abschnitt Luusä-Blomegg bis Zollhuus-Blummbärg für dè reguläre Personèvokeer stillglait worrè isch. Bis 1971 isch nu nò è Stichschtreggi vo Obberlauchringè wèg s Wuètèdal uè gangè. Well s bis 2001 è Güèterzügle via Obberlauchringè bis uff Wizä gää hèt, isch dè Baanhof Obberlauchringè zwei Johr lang, vo 2001 bis 2003, ganz unnè bim Status Durchgangsbaanhof aachò.
Uusschtattung
Parkblätz sin koschtèlos in großer Zaal vorhandè. Dè Faarradabschtellblatz isch nit übberdacht. Für Pendler stôn Miètboxè für Faarräder parat.
Fexerplatten
D Fexerplatte sind Stäiplatte us Glimmerschifer (Quarzphyllit) wo z hinderscht hine im Fextal (Engadin) abpout worde sind. Settig Platte hät mer pruucht zum Öfe z boue und für uf d Huustächer. Si sind nume en Santimeter tick gsi.
Gschicht
De Stäibruch i de Nööchi vo de Alp vo Sils isch 1964 stile gläit worde. S erscht Mal hät mer aber scho im 17. Jaarhundert Fexerplatte proche. D Knappe sind amigs im Winter us em Val Malenco (Provinz Sondrio, Italie) über d Bäärge inecho und händ ime Huus bim Stäibruch gwont. Später isch dänn ales vergheit.
Chasseral
Der Felse vom Bärg isch us Chalchgschtei. Sin Gipfel isch uf 1606 Meter über Meer, und es isch der höchscht Bärg vom Bärner Jura. Er lyt im Nordweschte vom Dessebärg, und änedra, im Norde vom Chasseral, lyt s Sanktimmertaal.
Der ganz Bärg, wo der Chasseral der höchscht Punkt dervo isch, het d Form von ere länge Bärgchetti; vom nöieburgische Taal Val de Ruz im Weschte bis zu der Kluus oberhalb vo Biel im Nordoschte isch die zwänzg Kilometer läng; es isch die vorderschti Jurachetti, vom Middelland us gseh, und der Chasseral-Gipfel isch eifach der höchscht Platz uf dere langzogne Kreete.
Subtraktion
Under dr Subtraktion (au Minus-Rächne) verstoht mä s Abzieh vo einere Zahl von ere andere. Mathematisch handlet es sich bi dr Subtraktion um e zweistelligi Verchnüpfig. D Subtraktion ghört zu de Grundrächenarte vo dr Arithmetik. Si isch d Umchehroperation vo dr Addition.
Fanny Oschwald
D Fanny und dr Theodor Oschwald händ zwöi Chind gha, und si händ drno au no d Chind vom Brueder zue sech gnoo, wo früh gstorben isch. S einte isch d Martha Ringier gsi, wo spöter au e Mundartdichtere ggä het.
Hittnau
Iiwoner
Der Ussländeraatäil liit bi 7,7 % (Stand 2011).
Villars-le-Terroir
Gschicht
Villars-le-Terroir isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1228 as apud Vilaret devant Gumoens (1438 Villart le Terrioux).
Provence-Alpes-Côte d’Azur
Näbe Französisch wird i säller Region au Provenzalisch gschwätzt.
Absinth
Es isch sid em 18. Joorhundert im Val de Travers vom Kanton Nöieburg as Heilmiddel brönnt und vo dört uus wytume bekant worde.
Givisiez
Geografi
Givisiez liit ùf, 3 km westnordweschtlich va de Kantonshùùptstadt Fryybùrg ùber em Ruisseau du Tiguelet. Va de Gmiinflechi si 39,7 % landwirtschaftlichi Flechi, 23,2 % Waud, 36,5 % Sidligsflechi ù 0,6 % schüschtigi Flechi. Nachpuurgmiine va Givisiez si Fryybùrg, Villars-sur-Glâne, Corminboeuf, Belfaux, La Sonnaz ù Granges-Paccot.
Miedernach
Ortsdail
Zue dr Gmai Miedernach hän d Ortschafte Kitzebur, Marxbierg, Miedernach, Ousterbur (Osterbour), Pletschette un Suewelbur (Savelborn) ghert.
Givisiez
Religion
76,9 % va de Yywoner si im Jaar 2000 römisch-katholisch gsii, 8,6 % evangelisch-reformiert.
Flavius Josephus
Dr  Flavius Josephus (* 37 oder 38 as Joseph ben Mathitjahu ha Kohen,, z Jerusalem; † noch 100 vermuetlig z Rom) isch e römisch-jüdische Historiker im 1. Joorhundert gsi. Er het sini Wärk uf Griechisch verfasst (zum Däil zerst aber in sinere aramäische Muetersprooch).
Literatur
Bibliografii
Zürcher Weinland
Geografii
S Wyland litt zwüschet em Rhii und de Tuur und grenzt im Oste as Tuurgi. Im Südweste goots öber d Tuur uus bis an Iirchel ane.
Magyaren
S Wort „Ungar“
Ìn de meiste Sprooche ähnelt d'Bezeichnig fǜr d'Ungare dèm Wort. Sii Ùrsprung isch wohrschints de Name vùm Volk vù de Ogure, wùù nooch em Ùndergang vùm Hùnneriich z Osteuropa gherrscht hän. Sìì hän ìm 6. Johrhùndert e Riich grǜndet, wùù nütt nööchers drǜber bekannt isch wie dass es d'Brotobùlgare ùn d'Ungare zämme bìldet hän. Sii Name „on-ogur“ enthaltet s Wort „on“, wùù ìn de Tùrksprooche „10“ heißt. De Name isch zwar am Aafang fǜr alli Bewohner vù dèm Riich gstande, spöter abber nùme no fǜr d'Ungare bruucht worre.
Ìm Mìttelalter sìn di latinische Wörter „Ungarus“ ùn „Ungaria“ zù „Hungarus“ ùn „Hungaria“ worre: wiil e Verwandtschaft mìt de Hùnne aagnoh worre isch, hät mer sälle ìhr Name mìt dèm vù de Ungare vereinigt. Di latinischi Bezeichnig isch deno vù vile Sprooche ǜbernoh worre.
Gipsmuseum Schleitheim
Witervoarbeitig vo dè Gipsschtei
Wôrend dè Blüètezit sin bis zu 150 Personè bim Gipsabbau un bi dè Witervoarbeitig sowiè im Nebbègewerbe tätig gsi. Mit èm Uffkõ vo hochwèrtigem Dünger um 1900 isch d Nõchfrõg nõch Düngegips gsunkè; d Schwizer Gipsunion hèt 1903 s Schlaatemer Wärch uffgää un stillglait.
Riehenteich
Dr Bau und d Nutzig
Zum erstemol erwäänt wird dr Kanaal und zwäi Müülene dört 1251. Mä vermuetet, ass s Zisterzienserkloster Wettinge, wo z Rieche Grundbsitz gha het, dr Dych het lo baue. Au e Dienstmaa vom Bischof, dr Brotmäister Heinrich vo Ravensburg, het e wichdigi Rolle bim Bau vom Kanal gspiilt. Es cha si, ass mä Wasser vom ene Weer in dr Wiiese in en alts Bachbett in dr Nööchi vo dr Gmäindigränze vo Rieche abgläitet. Vom Riechedoor isch dr Kanaal Däil vo dr Stadtbefestigung gsi. Noch dr Clarakiirche isch er dur d Muure as Hauptdych dur d Stadt gflosse und zämme mit em Brotmäisterdych in drei palleli Kanääl (dr Under, dr Middler und dr Oober Dych), wo zwäi Mündige in Rhii gha häi. Spöötistens 1280 isch das Süsteem usbaut gsi. In dr Middi vom 14. Joorhundert het mä e Süsteem vo Stadtbäch gha. und das isch bis in d Middi vom 19. Joorhundert in Betriib bliibe. 1460 isch non e chliins Nääbebächli bim Hoogge vom Hauptdych vor dr Stadtmuure drzue choo. Mä het mit Hilf vo Lääche d Nutzig vom Wasser und sinere Chraft organisiert und d Nutzer häi sich korporiert. vo dr Middi vom 14. Joorhundert bis ins 19. Joorhundert isch d Zaal vo de Müülene konstant bliibeÖ acht am hindere Dych, acht am middlere und drei am vordere Dych. Vor dr Stadt si drei Lääche vergee worde, bis ins 19. Joorhundert si no dei drzue choo. Vier drvo häi mit dr Nutzig vo dr Wasserchraft z due ghaa. Wo sich dr Brootmäisterdych und dr Hauptdych wider veränigt häi, het s zwäi Drootzug-lääche gha. wo Metall verarb'itet häi, und für zum die z schütze, het mä in de 1620er s Clarabollwärk baut.
Wimsheim
Verwaltig
Wimsa ghert zue kainere Verwaltigsgmaischaft. het si mit Frialza, Mẽẽsa, Wearscha, Wurmberg un dr Stadt Heimsa zum Gmaiverwaltigsverband „Heckegai“ zämmegschlosse.
Wahle
Ergebnis vu dr Landdagswahle syt 2006: 1 2006: WASG, syt 2011: Die Linke
Gottlieb Muffat
Lääbe
Dr Gottlieb Muffat isch e Soon vom Komponist Georg Muffat, und het woorschinlig vo sim Vater si erste Muusigunderricht überchoo. Noch em Dood vom Vater het er sich z Wien niidergloo, wo si Brueder Franz Georg Muffat (1681–1710) vo 1701 aa as Kammermusiker in dr Hofkapälle aafstellt gsi isch. Z Wien isch er Hofscholar (Schüeler vo dr Hofkapälle) worde, won er Schüeler vom Johann Joseph Fux gsi isch.
Großpilz
Schwümmli oder Makromyzete si unsüstematischi Bezäichnige für Bilz, won e makroskopische Fruchtkörper häi, das häisst, mä chan en mit bloossem Aug guet gsee. Zu dere Grubbe ghööre die mäiste Verdräter vo de Ständerbilz und Arte vo de Schluuchbilz.
Faulenfürst
Geografy
Uff èm Bärg weschtlich vo Fuulèfürscht liged d Quällbächle vom Fuulèfürschter Aubach, im längschtè Quällascht vo dè Mettma, Fuulèfürscht lyt öppè 1 km nordöschtlich vom un 90 m höcher wiè s obbere Mettmadal, diè glych Höhedischtanz gildet au für dè Schluuchsee. Dürrèbüèl un Balzhuusè ligèd beidi öppè 1,6 km öschtlich bzw. nordöschtlich vo Fuulèfürscht èwäg. Für Byrtrinker wichtiger isch d Brauerei Ròòthuus, wo 2,5 südöschtlich un è bitzeli nidriger uff dè glychè Büggele lyt. Dè Gmeindehauptort Schluuchsee lyt 3,3 km nordweschtlich, dè Wyler Seebrugg 1,4 km südweschtlich vo Fuulèfürscht. Im Nordè vo Fuulèfürscht erschtreckt sich è wites Bärgland, wo durchs Haslachdal un d Wuètèschlucht begränzt wörd, im Haslachdal lyt im Abschtand vo 6,2 km d Stadt Lènzkirch.
Vokeersaabindig
Fuulèfürscht isch durch d K 4968 vo Weschtè hèr mit èrè Dischtanz vo 3 km an Gmeindehauptort Schluuchsee aabundè. Fascht 3 km sin s nõch Oschtè uff dè K 6519 bis zuè dè Ròòthuus-Brauerei. Mit dè K 4967 vofüègt s Dörfli am Himmel übber èn Aaschluß a d K 6592, d Vobindungsschtrõß Bõõdorf-Schluuchsee in èm Abschtand vo 2,7 km. Diè chürzischt Vobindung gòt i s Mettmadal abbè mit dè 1,2 km langè Volängerung vo dè K 4967 bis zum Aaschluss a d L 170 im obberè Mettmadal. Bemerkenswèrt isch, dass a beidè Èndè vo dè K 4967 è Quällè von èm Südschwarzwälder Flüssle lyt, bim nördlichè Aaschluss fangt d Steina aa, bim südlichè Aaschluss lyt eini vo dè Mettmaquällè.
Allerseelen
Wel Allerseele in dr liturgische Rangornig dr Hochfescht vum Herr glyychgstellt isch, verdrängt dr Gedänkdag in Johr, wun er am e Sunndig isch, dr Sunndig im Johreschreis.
Jean-Jacques Waltz
De Jean-Jacques Waltz (* 23. Februar 1873 en Colmar; † 10. Juni 1951) isch en elsässischer Grafiker, Zeichner ond Heimatforscher gwe. Bekannt isch er als Hansi. Verschiidini Gritiker halte dr Waltz fir e franzesische Chauvinischt.
Kreuzzug
Als Chrüzzug wird allgmain ä Chrieg bezaichnet, wo mit de christliche Religion grächtfertigt wird. Im engere Sinn sin dodemit Chriegszüg vu de chatholische Völcher gmaint, wo im Hoch- und usgohende Middelalder ins Biit vum Islam und de Ostchilche durgfeehrt wore sin. Ursprünglichs Ziil isch d "Bfriig" vu Jerusalem vu islamischer Herrschaft gsi.
Chrüzzüg vor 1096
In dere Situation het de Kaiser d'Flucht nach vorne ergriffe und het in Konstantinopel ä Chrüzzugsstimmig gege die ‹ungläubige› Perser entfacht - un so näbebi Latinisch dur Grichisch als Amtssproch ersetzt. In ere verwegene Strategi het Herakleios Persie vu Armenie her agriffe, obwohl die persisch Armee mit de Aware zue sällere Zitt Konstantinopel blageret het.
Konstantinopel gege Rom: s'morgeländisch Schisma
Gliichzittig isch aber in Westeuropa s'Papsttum stärcher worre. Offiziell wäge ere theologische Spitzfindigkait, datsächlich aber, ufgrund vu de Absoluthaitsasprüch vum byzantinische Kaiser un vum Papst, isch s 1054 zum Bruch zwische Rom un Byzanz kumme, s'sognennt Morgeländisch Schisma: D'Patriarche vu Alt- und Nei-Rom hän sich gegesitig exkommunizeert. Im Weste het sich degege churzi Zitt später de Papst im Machtkampf mit em Kaiser vom Heilige Römische Riich dursetze känne un dä zum Gang noch Canossa zwunge.
Die Türkischi Völcherwanderig
Sit em 6. Johrhundert dränge immer wiider verschidini Turkvölcher vu Zentralasie noch Weste, so au ab em 10. Johrhundert d Seldschuke. Si konverteere zum Islam un ibernämme in Persie d Herrschaft. Hauptstoßrichtig vu de seldschukische Eroberigspolitik isch Ägypte, domols no immer s riichst Land am Mittelmeer. Uf em Wäg dert ani hän si au durs Hailig Land miesse un debi au d Grenze vum Byzantinische Riich gstraift,
Fadenwürmer
D Faadewürm (Nematoda), au Nematode (gr. νημα ‚Faade‘) oder Ääli gnennt, si e seer arteriiche Stamm vom Dierriich. Bis jetz het mä mee as 20'000 verschiideni Arte beschriibe. Woorschinlig sin si au d Grubbe under de vilzällige Dier, wo am mäiste Indiwidue het. Noch ere Schetzig si öbbe 81 Brozänt vo alle dierische Organisme Faadewürm. Es handlet sich mäistens um relativ chliini, wiissi bis farblosi Würmli, wo wie Fääde usgseen und in füechte Medie lääbe, drunder vili parasitischi Grubbe mit e baar humanpathogene Arte.
Kreuzzug
Dr Erst Chrüzzug und s Entstoh vo de Chrüzfahrerstaate
Wil s Byzantinische Riich vo de muslimische Seldschuke noch siiner Niiderlag in der Schlacht vo Mantzikert 1071 bedrängt worden isch, het der byzantinisch Kaiser Alexios I. Komnenos im Westen um Hilf bittet. Dr Papst Urban II. (er isch immer noch empört gsii über d Zerschtörig von der Uuferschtehigs-Kirche in Jerusalem 1021 durch de Kalif Hakim ) het 1095 denn au uf der Synode vo Clermont zum erste Chrüzzug ufgrüeft, zum die heilige Stette vo der Christeheit z befreie. Zwar isch Jerusalem zum Zitpunkt vom ‹Chrüzzugufruef› im Johr 1095 vorübergehend im Bsitz vo de Seldschuke gsi (1071-1098), die hai die christlige Pilger aber wiitgehend ungstört gloo. In ganz Westeuropa isch e religiösi Begeisterig ufchoo, wo zum Deil verschreckendi Züg agnoh het: So si im Rhiiland mehreri jüdischi Gmeinde vo Christe regelrächt vernichtet vernichtet worde, und sogar eifachi Lüt si mit em Peter em Eisiidler ins Heilige Land ufbroche (dr so genannt Volkschüzzug) – si si aber dört nie achoo.
Villars-Sainte-Croix
Bevelkerig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Uusländeraadail isch 2010 bi 22,9 % gläge.
Religion
43,4 % vo dr Yywooner sin evangelisch-reformiert, 38,9 % sin römisch-katholisch (Stand 2000).