cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Kappel (Freiburg)
Geographi
Kappel selber isch mit em Sidligsgebit vu Friburg iber dr westlich Noochberstadtdeil Littewiler verbunde. Östlich devu goht d'Bebauig ybergangslos in dr Kilchzartner Ortsdeil Nöihyser yber.
Gschichte
Kappel isch vermuetlich im 11. Johrhundert nooch usdähnte Rodige im Norde vum Kappler Dal entstande. Wohl scho vu kurz nooch dr Besidlig bis anno 1954 isch im Kappler Dal Bergbau betribe worre. D'Igmeindig nooch Friburg isch anno 1974 nit ganz freiweillig erfolgt, doch het sich dr Ort im Igmeindigsvertrag e gwissi Eigeständigkeit bewahre känne.
Neunundsechzig
Bi dr Position 69 passiert glichzittig relativ vil, und das isch nid d Sach vo jedem.
Locmaria-Berrien
Geografi
Locmaria-Berrien lyt im Regionale Naturpark Armorique (Parc naturel régional d'Armorique), 50 km vu Quimper un 59 km vu Brest uf ere Hechi zwische 74 m un 210 m iber Normalnull.
Lamboing
Geografi
Lamboing ligt uf em Tesseberg un bsteit us dr Wiiler Les Moulins, Derrière-la-Chaux u Les Prés de Macolin-Derrière, weschtlig vo Magglige. D Gmeindsflächi hät us 38,6 % langwirtschaftlecher Flächi, 54,8 % Waud, 6,5 % Sidligsflächi u 0,1 % süschtigi Flächi bstange. D Nachburgmeinde si Nods, Diesse, Prêles, Twann-Tüscherz, Evilard u Orvin gsi.
Saanebezirk
Gmaine
Zum Saanebezirk ghere 30 Gmaine:
Aristau
Geographie
D Gmeind Aristau bsteht us drüne Dörfer, wo öppe gliich gross sind. Alli liget weschtlich vo de Rüüss, öppe ei bis zwei Kilometer vom Fluss ewäg. Di drü Dörfer sind Althüsere, Arischtau und Birri.
68er-Bewegung
Die dransnazionali Dimensioon vo dr Beweegig
Die dransnazionali Dimensioon vo dr 68er-Beweegig isch dur d Dekolonisierig, dr Antiimperialismus und dr Widerstand gege verschiideni Forme vom Neokolonialismus gförderet worde. Bsundrigs dr Antikolonialismus het die underschidlige Aktöör uf dr ganze Wält verbunde. D Fokustheorii vom Ernesto Che Guevara und d Schrifte vom Frantz Fanon, wo d Algerier in iirem Unabhängigkäitschrieg understützt het, häi e gmäinsame Integrazioonsraame bildet und zu konkrete Organisazioonsforme im Sinn von ere Guerillamentalitäät gfüert. Die kubanischi Revoluzioon vo 1959 und dr Algeriechrieg (1954-1962) chönne as Usgangsstazioone vo dr 68er-Beweegig aagluegt wärde.
Partikularismus
As weniger klar fixierte Begriff bezeichnet Partikularinträsse Ziil und Wohrnähmige vo soziale Gruppe innerhalb vom ene grössere Ganze; säll Einzelinträssi zeichnet sich dodrdur us, ass nume bzw. vorrangig säll (meistens politisch) artikuliert wird, wo em iigschränggte Bligg vo dr Einzelgruppe entspricht, ohni dass gruppenübergriifendi Gsichtspünggt vo allgemeinem Belang bsunders ins Gwicht falle wurde. Dr Begriff vom Partikularinträsse wird dorum au hüfig negativ as Gruppenegoismus oder Beschränggtheit konnotiert. E sonige Art dr Begriff Partikularinträsse z bruuche, kontrastiert en meistens mit em Begriff vom Gmeinwohl. Es muess aber bedont wärde, ass d Formulierig vo Einzelinträsse as Einzelinträsse nit per se negativ sött gwärtet wärde. Nit zletzt isch dr Usgliich vo Partikularinträsse, wo sich widerspräche, e Grundcharakteristikum vo politisch verantwortligem Handle in ere repräsentative Demokratii.
Ehrwald
Aiwohner
Quella: Statistik Austria: Bevölkerung seit 1869 für Gemeinden. STATcube
Thierhaupten
Dialäkt
Dr Dialekt vo Diahappn ghert zom Mittelbairisch.
Ill (Elsass)
Flusslouf
Die Ill het f'r de Ditschi e Längi vun ca. 208 km un f'r de Franzose vun 223 km. Se entspréngt ém Sundgöi nah vun de Schwizer Grenz ém Elsass'r Jura under em Glaserbärg, ze Winkel mét eme unterirdische Louf und ere neue Kwelle bi Ligsdorf. Se béjt bi Oltìnge nooch Norde un fliesst östli um Pfìrt erum. Kurz nooch ´m Stäedtele Altkirich speist se bi Illfert de Rhin-Rhone-Kànal uff e pààr Kilometer. Bi Milhüsa béjt se nooch Norde un geht nooch'm Waj durich's gànz Elsass fluessàbwarts vun Strosburi en de Rhin glich unt'rhalb vun de Stöiwerik vun Gambse.
Porza
Verwaltig
Dr Burgermaischter (Sindaco) vu Porza isch dr Franco Citterio.
Notvorrat
Dr Notvorrat isch e Reserve vo es paar Sache für Notfäll.
Privati Vorrät
Typischerwis beinhaltet privati Vorrät usrichend Vorrät für sämtlechi Persone, wo im Hushalt läbet. Die folgende Pünkt setted beachtet wärde:
Jona
Jona chan folgendi Bedütig ha:
Landiswil
Gschicht
Bis zum 31. Dezämber 2009 het d Gmeind zum Bezirk Chonufinge ghört.
Kölliken
Gschicht
S erschte Mol chunt der Dorfname in ere Kwelle us em Joor 864 vor. Er het denn «Cholinchove» ghesse.
Barack Obama
D Präsidentschaftswahl
Bi de Präsidentschaftswahle 2012 isch de Obama als Präsident widergwählt worde.
Uuszeichnige und Ehrige
2007 isch d Flechtenart Caloplaca obamae uf dr kalifornische Insle Santa Rosa entdeckt und nach ihm gnännt worde.
Oscar Niemeyer
Dr Oscar Ribeiro de Almeida Niemeyer Soares Filho (* 15. Dezämber 1907 z Rio de Janeiro, † 5. Dezämber 2012 z Rio de Janeiro) isch e brasilianische Archidekt gsi. Er het d Geböid für die brasilianischi Hauptstadt Brasília entworfe, wo 1987 zum Wältkultuurerb erkläärt worde isch.
Biosphärenreservat Pfälzerwald-Vosges du Nord
Rächtlichi Vorgabe
Drüberuus wärded Pflägzone festgläit, i dene nume e schonendi, naturnöchi Landnutzig stattfinde dörf, sofärn eso nid s nätürliche Erb beyträchtigt wird. Alli übrige Gebietsaateil sind Entwickligszone.
Berliner Mauer
Wo anne 1989 d Muure ufgangen isch, het me scho gly die meischten Alaage gschlisse. Es git es paar Räschte wo me no cha go aluege. Und für die Lüüt, wo bi irere Flucht a dr Gränze vo de DDR-Gränzsoldate verwütscht und teils tödet worde sind, het me Tänkmööler ufgstellt. D «Stiftig Berliiner Muure» tuet eim a die Gschicht maane.
Staufen AG
Staufe (amtlich Staufen) isch e Gmeind im Bezirk Länzbrg vom Kanton Aargau.
Andronikos III. (Byzanz)
Lääbe
Im Andronikos si oberst Minister isch dr Johannes Kantakuzenos gsi, dr spööteri Kaiser Johannes VI. D Regierigszit vom Andronikos III. het dr Verfall vom Byzantinische Riich e Zitli lang ufghoobe. Er isch die ganz Zit in Chrieg verwigglet gsi, vor allem mit de Osmane, wo iir Gebiet vergröösseret häi und s byzantinische Chläiasie bis uf e Hampfle Enklave erooberet häi. 1332 het er d Schlacht vo Rusokastro gege dr bulgarisch Zar Iwan Alexander verloore, die letschti groossi Schlacht in de Byzantinisch-Bulgarische Chrieg. Dr Andronikos het bis 1337 e groosse Däil vo Thessalie und Epirus anekdiert, wo vo de Latiiner beherrscht worde si. Die Gebiet si aber scho 1348 an d Serbe under em Stephan Duschan verloore gange. Dr Andronikos het d Flotte nöi organisiert und d Insle Chios, Samos 1329 und Lesbos 1336 vo Genua zruggerooberet.
Moonliner
Im Jahr 2013 hei etwa 289.700 Fahrgäscht en Moonliner-Bus bi eme Izugsgebiet vo rund 750.000 Bewohner.
Joseph Victor von Scheffel
Läbbè un Wärch
1864 hèt dè Scheffel d Caroline Freiin vo Malsè, Dochter vom bayrischè Gsandtè am badischè Hof, ghûrõtè. D Ehe isch nit glücklich gsi. Bi dè Geburt vom einzigè Chind Victor im Johr 1867 hèn d Elterè scho nimmi zämmè gläbt. Zu dè Vosöhnig isch es èrscht 1886 cho, am Sterbelager vom Scheffel. 1869 hèt dè Scheffel sin Sohn von èm Spylblatz i dè Nôchi vo dè Caroline irer Woonig z Münchè entfüürt. S Chind isch bim Vater z Karlsruè uffgwachsè un hèt spôter diè milidärischi Laufbaan ygschlagè.
hèt dè Scheffel ènèrè originèllè Wyner Persönlichkeit è literarischs Denkmòl gsetzt.
Scheffel un s dütsche Nationalgfüül im Zitaalter vom Wilhelminismus
S Bonmot „s hèt nit söllè sy“ stammt uss èm Refrain vom Scheffel sim Drumbeeter vu Säckingè:
Jona (Fluss)
Vo dä Quällä bis zur Mündig
D'Quällä vo dä Jona befindät sich unter äm Gipfäl vom Bachtel obärhalb vo Gibswil uf äm Gebiät vo dä Gmäind Fischenthal. Nach ämänä iidrucksvollä Wassärfall flüsst dä Fluss dur äs Tobäl oschtwerts nach Wald und ändärt dänn sini Richtig nach Südä dur ä tüüfi Schlucht, wo vo dä Tösstalbahn vo Rüti ZH übär Bauma nach Winterthur, (hüt S26), mit ämänä grossä Viadukit überquert wird. Dä Flusslauf dreht sich dänn nach Weschtä und bilidät jetzt d'Gränze vo Rüti und Dürntä. Nach Tann ändärät dä Fluss zmitzt in Rüti widär sini Richtig, flüsst quer dur d'Stadt und dänn dä Bahnliniä vo dä S12 entlang nach Jona. Dur Jona flüsst är in Meander, bildät au no än chlinä Täich und formt schliässlich im Zürisee s'Delta östlich vo Buässkirch. Schliässlich mündät dä Fluss bi de Badi im Stampf uf 406 m über Meer in Zürisee.
Beinwil (Freiamt)
Boiel (usgschproche: ) (offiziell: Beinwil (Freiamt)) isch e Iiwohnergmeind im Bezirk Muri im Schwiizer Kanton Aargau. Will d Gmeind in de Schtandartsproch genauso heiss wi Böiu, hets zur Unterscheidig in Klammere (Freiamt). Bis und mit em Johr 1950 isch de offiziell Näme Beinwil bei Muri gsi.
Kubanische Revolution
Zwäitens verstoot mä drunder alli radikale Maassnaame, wo dr Castro as dr politisch Füerer zwüsche 1959 und 1961 äini noch dr andere usgfüert het, zum dr Staat, d Wirtschaft und d Gsellschaft vom Land im Sinn vo dr marxistisch-leninistische Ideologii umzbaue und e totalitäri Diktatur z errichde.
Kanton Waadt
Me seit däm Kanton uf düütsch d Waadt odr au s Waadtland, im Franzeesische au Pays de Vaud. D Ywohner sin Waadtländer, im Franzeesische Vaudois.
Modellbasiertes Testen
Bim modällbasierte Teste werre uss Modäll vo me System, wo s Sollverhalte vo de Software bschrybe, Testfäll abgleitet.
Felix II. (Gegenpapst)
Dr Felix II. († 22. Novämber 365 z Portus Romae) isch vu 355 bis 358 Bischof vu Rom vu dr remisch-kadolische Chilche gsii un wird dailwys as Märtyrer un Hailige aagluegt.
Locquénolé
Verwaltig
vu Locquénolé isch. Locquénolé ghert zum Kommunalverband.
Kanton Tessin
Verfassig
Obligatorisch vor s Volch müend Änderige vo de Verfassig; fakultiv abgstumme wird über Gsetz, wänns 7000 Stimmbirächtigti verlanged. Di glych Zahl Lüt cha mit ere Initiative Gsetzesänderige vorschloh; für Verfassigsänderige bruchts 10 000 Underschrifte.
Wernher von Braun
Dr Wernher Magnus Maximilian Freiherr von Braun (* 23. Merz 1912 z Wirsitz, Browinz Pose, Dütschs Riich; † 16. Juni 1977 z Alexandria, Virginia, USA) isch as dütsche und spööter amerikanische Rageeteääscheniöör e Wäägberäiter vo de Rageetewaffe und vo dr Ruumfaart gsi.
Seengen
Seenge (amtlich Seengen) isch e Gmeind im Bezirk Länzbrg vom Kanton Aargau.
Elmen
Aiwohner
Vo dr 396 Aiwohner sin im Johr 2001 27 Ausländer gweacha.
Flüssigkeitsraketentriebwerk
Im Gegesatz zu Feststoffaadriib, wo im Brennruum mvon ene e fertigs Gmisch in festem Zuestand vo Brennstoff und Oxidator abbrennt, wärde bi Flüssigkäitsrageete äi flüssige chemische Brennstoff (Monergol) oder meereri flüssigi chemischi Komponänte in drennte Tank (Diergole, Triergole)  mitgfüert und in s äigetlige Driibwärk iigspiist. Dört chunnt s zun ere kontinuierlige chemische Reakzioon (die katalytischi Zersetzig vom ene Monergol oder d Verbrennig vo Brennstoff und Oxidator. Drbii entstöön häissi Gaasmasse, wo s Woluume von ene stark zuenimmt und wo denn as Stützmasse us ere Düse useströöme und eso Schub in d imkeerte Richdig erzüüge. Wil dr Oxidator in dr Rageete mitgfüert wird, cha dr Dribstoff immer verbrenne au wenn s kä atmosfäärische Suurstoff git, wie z. B. in dr Hoochatmosfääre oder im Wältall. Bi diergole Flüssigkäitsrageete wärde dr Brennstoff und dr Oxidator erst in dr Brennchammere vermischt. Bis dört fliesse si dur drennti Läitigssüsteem.
Weltwunder
Dia älteschte übaliifate Lischta vo Weltwunda isch 450 vor Chrischtus vo Herodot ku, die hüt no gültige Zämschtellig goht zruck uf da fönizische Schriftschtella Antipatros von Sidon (2. Jahrhundert vor Chrischtus). Der hot damols an Reiseführer für Großgriechaland gschriiba, was o erklärt, warum alle Siiba Weltwunda z Kleinasie sin.
Neue Lischta mit Weltwundan
Wiil wia gset ma vo da sagenhafta Sieba Weltwunda fasch koans me besichtiga ka, hot da Schwitza Bernard Weber s Projekt, "New seven wonders" (n7w) ins Leaba gruafa, wo mit na wealtwita Abschtimmung „würdige Nachfolger“ gfunda wera sötten.
Locquirec
Geografi
Locquirec lyt am Atlantik, uf ere chlaine Halbinsle in dr Bucht vu Lannion, 85 km vu Quimper un 71 km vu Brest uf ere Hechi zwische 0 m un 78 m iber Normalnull.
Emanuel Friedrich von Fischer
Vo 1850 bis 1854 isch dr Fischer als Abgeordnete vo Brienz wider Mitgliid im Kantonsparlamänt gsi und het die konservativi Regierig vom Eduard Blösch understützt.
Claus Schenk Graf von Stauffenberg
Chindheit und Juged
Syni Schuellaufbahn het für de Stauffenberg 1913 mit a de Stuttgarter Privatschuel für Elementarunterricht aagfange. Im Herbst 1916 isch er syne Brüeder as traditionsrychi Eberhard-Ludwigs-Gymnasium gfolgt. Währed de Zyt am Gymnasium het de Stauffenberg zum Bund Deutscher Neupfadfinder ghört, ere Gruppierig vo de Bündische Juged. D Bewegig het ritterlichi Ideal pflägt, zum de mittelalterliche Romantik nachezyyfere, und het de symbolistischi Lyriker Stefan George verehrt. Im Früehlig 1923 sind d Zwillingsbrüeder und kurz druuf de Stauffenberg sälber em „Meister“ vorgstellt worde. Vo det aa hend si zum ängste Fründeschreis im elitär-platonische „Staat“ vom George (George-Chreis) ghört. Innerhalb vom Chreis het de Stauffenberg als Tat-Charakter ggulte und für in het d Gedankewält vom George, bsunders d Begrifflichkeit vom Geheime Dütschland e zentrali Rolle gspilt. Er het sich em Vermächtnis vom Dichter verpflichtet gfühlt und het in bis zum Tod vorbehaltlos verehrt.
Evert Thielen
Dä Evert Thielen (* 16. April 1954 z Venlo) isch e flämischer Moler. Er wuhnt z Brügge in Belgie un isch wege sinni Bilder bekonnt. Mit dä Gschichte vun sinnem Grossvater z’illuschtriere het er ogfonge. Er isch ällewell schu fasziniert gsi iber verschiedeni Tafle oder Tryptichons hinwäg z mole.
St. Iddaburg
Laag
D Burg lit i de Gmaind Cherchberg, öppe zwee Kilometer südlich vom Dorf Gähwil uf eme Sporn us Nagelflue i 977 Meter Höchi öber Meer. Er fallt uf drai Siite stail ab und cha nume vom Oste heer erraicht werde und büütet e wiiti Uusicht, vom Säntis bis zum Bodesee. D Burg lit strategisch guet, geg Norde flüsst d Murg is Tuurgi, geg Weste goot e Pass öber d Hulftegg is zörcherische Tösstal.
Schwäbische Backwaren
D
A Pizza uf schwäbisch. A Hefe-Blechkuacha mit Schbeck, Schnittlauch, Sahne, Salz ond Pfeffr.
N
Kloine Hefedoigkugla duat ma em Fett bacha ond schtrait Pudrzucker driebr. Nusskuacha isch a Kuacha en era Kaschtaform, aus Oier, gmahlene Haselnüss, Zucker, Mehl Nusszopf isch a Zopf aus Hefedoig, mit gmahlene Haslnüss drzwischa
Z
Des send siasse Wecka, mit Zibeba dren. An Hefadoig, Zwiebla (fir oi Kuachablech brauchts drei Kilo Zwiebla!), Oier fir an Ibrzug, Salz ond Pfeffr, Speck, wemma s mog.
Rapperswil-Jona
Villa Grüenfels
I de Villa Grüenfels sind d Jugendmusigschuel und d Chällerbühni Grüenfels.
Preonzo
Erdrütsch
A de steile Häng oberhalb vo Preonzo häts i de Vergangeheit immer wider Erdrütsch ge. D Narbe im Wald chame zum Teil no guet gseh. I de Nacht vom 14. uf de 15. Mai 2012 sind rund 300'000 Kubikmeter Gröll vo de 800'000 m³ Gsteinsmasse, wo i Bewegig gsi sind, obenabe cho. Zum Teil isch s Material bis an Rand vom Industriigebiet vo Preonzo grutscht.
Stephan III. (Papst)
Dr '''Stephan III. (IV.)''' († 24. Jänner 772) isch vu 768 bis 772 Papscht gsii.
Hot Five
Bedütig
1928 isch d Bänd näi bsetzt worde. D Hot Five si e Sextett worde mit em Louis Armstrong as Sänger und an dr Dschääsdrumbeete, dr Jimmy Strong an dr Klarinette und am Tenorsaxofoon, em Fred Robinson an dr Posuune, em Mancy Carr am Bändscho, em Zutty Singleton am Schlagzüüg und em Earl Hines am Klavier und as Sänger. Vom Dezämber 1928 aa isch si zum Septett worde, wo dr Don Redman an dr Klarinette und am Altsaxofoon drzuechoo isch. Im Dezämber 1928 häi s dr Naame zu Louis Armstrong and his Savoy Ballroom Five gänderet. Dr Armstrong het im Merz 1929 no mee Umbsetzige gmacht, und eso isch s Louis Armstrong and His Orchestra uf d Wält choo.
Affrikater Konsonant
En Affrikchate isch e Verbindig von eme Plosiv und eme Frikchativ. Di alemannische Dialäkchte zeichne sech wege dr hochtütsche Luutverschiebig dür ne großi Vilfalt vo Affrikchaten uus:
Minimalpaar
Dör e systematischi Bildig vo Minimalpaar cha s Phoneminventar vonere Sprooch bistimmt werde, da haisst ali Phonem wo inere Sprooch vorchömet. S Phoneminventar underschaidet sich i de verschidnige Sprooche. So het s Italienischi z. B. kai /ü/ oder /ö/ oder s Englische het [] und [], wo im Alemannische feelet.
Fantasy Basel
S Festiwal stellt wääred drei Dääg Nöis us de Beriich vo de Games, Kinofilm, Färnseeserie und Comics vor. Mä cha dört also nid nume d Klassiker gsee sondern au Figure us Serie wie «Game of Thrones», «The Walking Dead» oder us dr Wält vo dr Middelärde.
Rakete
Technig
Dr Milidärtechniker Conrad Haas us Sibebürge het noch em iteliänische Wort rocchetta im Dütsche dr Begriff Rackette prägt.
Pädagogik
Die praktischi Pädagogik studiert/vermittlet die optimale Methode für die geischtigi und körperlichi Erziehig von de junge Mensche.
Locronan
Gschicht
Locronan isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1031 as ''Eccl. Sancti Ronani (1262 Sancti Ronani de Nemore, 1330 Sanctum Renanum, 1368 Sancto Ronano, 1371 Loco Sancti Renani, 1395 Saint Ronan, 1457 Saint Renan du Bois'').
Freiburger Seen
Dietebachsee
Dr Dietebachsee (dt. Dietenbachsee) lit im Weschte vum Stadtdeil Wigarte im e grosse Park un isch ebefalls e kleine Badesee. Yber e Parkplatz an dr Weschtrandstross isch er guet mitem Auto erreichbar, dur e hervorragends Radwägnetz erschlosse un öppe 500 m vu dr nächschte Strossebahnhaldestelle äwegg.
Anjoutey
Dialekt
Dr tràditionell Dialekt vun Anjoutey ghert zem Franc-Comtois.
Betriebssystem
API Application Programming Interface: S Betriebssystem stellt Funktione für oft benötigti Ufgobe zur Vefüegig. S API wird als Schnittstell für die Ufgobe vo allne Aawendigsprogramm gnutzt. Bispilswiis zum lese/schribe, drucke, starte oder Fenster öffne. Die Funktione müend somit nöd i jedem Programm neu programmiert werde. Usserdem mues sich s Aawendigsprogramm nöd um d Vewaltig vo de Hardware kümmere, da übernimmt alles s API.
Jossi Sarid
Lääbe
Im Sarid si Geburtsnaame isch Sneider gsi. Er isch zwüschen 1974 und 2006 Mitgliid vo dr Knesset für Ma’arach, Ratz und Meretz gsi. Vo 1992 bis 1996 isch dr Sarid Minister für Umwält und vo 1999 bis 2000 Minister für Erziejig, Kultur und Sport gsi. Zwüsche 1996 und 2003 het er die sozialdemokratischi Meretz-Bardei gfüert.
Schweiz im Karolingerreich
S Gebiet vor hütige Schwiz isch im Früehmittelalter territorial unter anderem im Karolingerriich iigliideret gsi, wie das au scho bim voherige Frankeriich vo de Merowinger der Fall gsi isch. Uus der damalige Zit isch urkundlich sehr wenig überliiferet, und es fallt dorum relativ schwär, sich es Bild über d Läbensumschtänd vo der damalige Bevölkerig z mache.
Literatur
Historisches Lexikon der Schweiz (druckti Fassig)
Schluchsee (See)
Gschichtè
Im Winter 2013/2014 isch dè Wasserschpygel massyv abgsänkt worrè. S abgloffène Wasser isch für d Stròmerzüügung bruucht worrè, well dè Solarstròm i sellèrè Johreszit i dè Regèl gringer uusfallt wiè suscht. Ußerdèmm hèn durch dè niidere Wasserschtand Kontrollè a dè Staumur un am Ablauf vorgnõ worrè chönnè. Bim Ortsdeil Aha hèt mò durch s Absänkè vum Pegel s aalte Schuèlhuus widder aaluègè chönnè. Im Juni 2014 hèt dè Wasserschtand widder Normalhöchi ghaa. Pegeländerungè am Schluchsee chöntèd in Zuèkumpft öfters vorchò, well alli Bumpspycherseè bi dè dütschè Energywèndi è Rollè als Energypuffer für Energy us regenerativè Quällè spillèd.
Zuèflüss
Hǜdrologisch aagluègt sin d Vohältnis am Schluchsee zimli klar. S git drei natürlichi Zuèflüss, wo sowoll dè Natur- wiè dè Stausee spysèd:
Disney Dollar
Notezeiche
Disney-Dollar händ als Zeichä "A" oder "D". Damit wird agschribe, wo si hergeschtellt worde si. "A" stoht für Anaheim, Disneyland in Los Angeles und "D" fürs Walt Disney World Resort i Florida.
Blaubeuren
Blaubeira isch a Schdadt em Alb-Donau-Krois in Bada-Wirddaberg.
Loctudy
Geografi
Loctudy lyt am Atlantik, 19 km vu Quimper un 66 km vu Brest uf ere Hechi zwische 0 m un 17 m iber Normalnull.
Blaubeuren
Bauwerk
Glei neba em Bloodopf isch s alde Klooschdr, des wo im Johr 1085 grindet worre isch. Enna drinna in d Kerch schdaad dr Hochaltar us m Johr 1493, ond a Chorgestühl, des wo dr Jörg Syrlin dr Jüngere gmachd hod.
Loctudy
Verwaltig
vu Loctudy isch. Loctudy ghert zum Kommunalverband.
Blaubeuren
Bürgermoischdr
Bürgermoischdr vo Blaubeira isch seid em 3. Juli 2002 dr Jörg Seibold. Dr friare Bürgermoischdr Georg Hiller isch 24 Johr em Amt gwesa, ond isch etz wega seim Alder nimme aadreda.
Hajdú-Bihar
Gschicht
Im Johr 1950, noch em Zweite Wältchrieg, isch s Komitat uss de ehemolige Gebiet Hajdú und Bihar gründet worre.
Wirtschaft
'S Komitat hät di gröschti Agrarlandschaft vo ganz Ungarn, sällewäg hät d Landwirtschaft vyl Bedütig. Di drei gröschte Undernehme noch Ynahme sin 2006 Friesland Hungária Kft, National Instruments Europe Kft. und KITE Mezőgazdasági Szólgáltató Zrt gsi (Platz uff de Liste für ganz Ungarn: 40, 43 bzw. 174).
Kirnburg
Gschicht
Dr eltscht Deil vu dr Kirnburg isch um 1160 vum Burkhart I. böue loo wore, wu wie syy Vorgänger im Gfolg vum Stauferchaiser Friedrich Barbarossa gstanden isch. Anne 1219 isch d Burg as „castrum nostro Kurinberc“ s erscht Mol gnännt wore. D Burg isch in dr Bsitz vu dr Herre von Üsenberg chuu, wu im 13. Johrhundert d Vorburg uusböue hän. 1352 sin d Burg un di zuegherig Herrschaft an dr Heinrich IV. von Hachberg gange, wu ne Zytlang uf dr Burg residiert het. Speter sin d Burg un d Herrschaft Kirnberg an regionali Adelsgschlächter verpfändet gsi, wie z. B. an di yyflussryych Fryybeger Adelsfamilie vu dr Schnewlin Landeck, an d Ritter Martin Malterer un Konrad von Weinsberg und ab 1424 an d Bischef vu Stroßbeg, wu d Burg s letscht Mol uusböue hän.
LÜK
Gschicht
S LÜK isch 1967 vom Häinz Vogel (1919-1980) us Wilhelmshave erfunde worde. Scho im erschte Jaar sind öppe 15 000 LÜK-Chäschte verchauft worde - im erste Jaar häts LÜK no LÜKO ghäisee (lärne, üebe, kontroliere, ortne). Scho im 1968i isch de Häinz Vogel Verlag vom Weschtermaa überna worde, aber no mängs Jaar under dem Name wiiter gfüert worde.
Wie mer s brucht und wo
Es git en Huffe Büechli für de Chindergarte (Mini-LÜK) und di erschte Schueljar (Mini-LÜK bis öppe i di 2. Klass, LÜK ab de 1. Klass), aber au für d Sekundarschuel (LÜK). En tüüsche Verlag git au Büechli für d Latinstunde am Gymnasium use, und LÜK sind ascho ame biochemische Institut von ere Univärsität prucht worde.
Hohe Stube
Bardeie in dr Stadtbolitik
D Psitticher häi sich uf jede Fall im Huus zur Mugge droffe, wääred s Drinklokaal vo de Stärner woorschinlig s Huus zum Süfze gsi isch. Die aadlige Bardeie si aber am Aafang vom 14. Joorhundert verschwunde. Drfür häi die Bürgerlige mee und mee afo Bolitik mache und d Stuube as Sprungbrätt brucht. As Achtburger si acht von ene im Root gsässe, wäärend dr Iifluss vo de Ridder immer chliiner worden isch. D Burger zur Mugge häi iir Lokaal de Ridder überloo und sich in dr Stuube zum Brunne afo dräffe. S Stuberächt het müesse kauft wärde, und so si die Riiche au dört under sich bliibe. Wäge dr Konkurränz, wo d Zümft de Achtburger häi afo mache, isch s am Aafang vom 15. Joorhundert de Zümftige verbote gsi, Mitgliid in dr Hooche Stuube z wärde, wo d Hochburg vo de patrizische Achtburger gsi isch. Aber Zümftigi us de Heerezümft häi sich doch in de Stuube afo iichaufe, wie zum Bischbil 1512 dr Michael Meyer vo Baldersdorf, e Roothsheer us dr Zumft zu Huusgnosse.
Mélanie René
Lääbe
D Mélanie René isch z Gämf as Dochter vu mauritianische Eltere uf d Wält chuu. Mit sibe Johr isch si zum erschte Mol uf Familiefyre un Fescht ufdrätte. Anne 1995 isch d Familie in s franzesisch Département Haute-Savoie zoge. Anne 2009 het si d Schwyz bim Gregoriu International Festival in dr rumänischen Stadt Brăila verdrätte mit e sälber komponierte Titel „Il chante avec les anges” (alem.: Är singt mit dr Ängel), e Tribut an ihre Großvater, un het dr Wettbewärb gwunne. Anne 2010 isch si im änglische Guildford uf d Academy of Contemporary Music un uf s Institute of Modern Music z Brighton gange, wu si mit eme Bachelor in Musikperformance abgschlosse het.
9. Jahrhundert
S '''9. Jahrhundert''' hät am 1. Januar 801 aagfange und am 31. Dezember 900 uufghört.
Gramais
Geografi
Gramais likt in eme Seidedal vom Lechdal. D Nochbergmoanda sin Bach (Tirol)Bach, Häselgehr, Imst, Zams und Pfafflar.
Sproch und Dialekt
Bai dr Volkszellung 2001 hond vo 60 Aiwohner älle Daitsch als Umgangsproch aagea.
Dr Dialekt vo Gramais ghert zum Bairisch.
Land un Sproch (Zeitschrift)
Land un Sproch - vollständige Titel: Land un Sproch - Les cahiers du bilinguisme (d Hefter vu dr Zweisprochigkeit) isch e Zitschrift, wu drej Mol im Johr rüsgä wird vum Verein "Culture et Bilinguisme d'Alsace et de Moselle - René Schickele-Gesellschaft".
Im Verglich mit dr Heimet isch d Land un Sproch e meh intellektuell ufgmachts Blatt, wu meh e bildete Personegreis aspricht.
Gölä
Dr Gölä stigt us
Im Januar 2002 ischs no zu drü "Abschiidskonzärt" vom Gölä cho - z Friburg i. Ü. vor 10.000 Fän, z Züri zwöi Mau im usverchoufte Hallestadion, wo 12.000 Lüt platz hei.
Zentralafrikanische Republik
Klima
S Klima entspricht zem greschtete Deil däm vu dr wägselfyychte Trope un im Side däm vu dr immerfyychte Trope. Des heißt, s git e fyychti un e druckeni Johreszyt. Im Norde, an dr Gränze zue dr Druckesavanne, isch d Rägezyt rund vier Monete lang, derwylscht si im Side iber acht bis zeh Monet goht. Im Norde isch s vor allem in dr Druckezyt arg heiß, deilwyys bis 40 °C. Znacht sinke dergege d Wärt deilwyys bis uf unter 10 °C ab. In dr Hauptstadt sin di johreszytlige Tämperaturunterschid wäg dr Nechi zum Tropische Rägewald dergege gring.
Demografii
Mit 5,0 Chinder pro Frau (Stand 2008) het di Zentralafrikanisch Republik e hochi Geburterote. Si chunnt au doderdur, ass nume 7 % vu dr ghyrotene Fraue modärni Verhietigsmittel z Verfiegig stehn. 43 % vu dr Bevelkerig sin unter 15 Johr alt, nume 4 % iber 65. D Läbeserwartig vu dr Fraue lyt bi 44, die vu dr Manne bi 43 Johr.
Ur- un Friegschicht
Uf em Biet vu dr hitige Zäntralafrikanische Republik leen sich Spure vun ere mänschlige Bsidlig syt em Paläolithikum noowyyse. Di eltschte vu dr indigene Gsellschafte, wu hite dert sidle sin wohl d Gbaya un d Mandjida. Si sin segmentär organisiert gsi un hän kei zäntralisierti Forme vu staatligem Zämmelääbe uusbildet ghaa. Aafangs 19. Johrhundert sin vu Nordoschte här Banda-Gsellschafte in s Biet yygwanderet. Bi d Azande im Sidoschte het sich im 18./19. Johrhundert e sterker stratifizierti Gsellschaftsornig mit eme Oberhaiptligstum uusbildet. Deil vum Nordoschte sin 1893 bis 1900 unter d Herrschaft vum afro-arabische Warlords Rabih b. Fadlallah chuu.
Uuabhängigkeit
Am 1. Jänner 1966 het sich dr Armeechef Jean Bedel Bokassa (1921-1996), e Näffe Boganda, an d Macht butscht. Dr gstirzt Bresidänt David Dacko isch unter Huusarräscht gstellt wore. Dr Bokassa het syy Macht gsicheret dur landeswyte Terror, Folter un d Uusschaltig vu jedwädere Opposition. Franzesischi Druppe hän em derbyy ghulfe. 1972 isch dr Bokassa zum Bresidänt uf Läbeszyt ernännt wore. Am 4. Dezämber 1976 het sich dr Jean Bédel Bokassa schließli zum Chaiser chreene loo (Bokassa I.). Zäntralafrika isch doermit zuen ere Monarchii wore.
Verwaltigsgliderig
Dr Staat glideret sich in 14 Präfekture, zwoo Wirtschaftspräfekture (Préfectures économiques) un ei autonomi Stadt (Commune autonome):
Schafisheim
Schofise (amtlich Schafisheim) isch e Gmeind im Bezirk Länzbrg vom Kanton Aargau.
Gschicht
S Dorf isch s erschte Mol inere gschichtleche Kwelle usem Joor 1261 i dr Form Scafusa erwäänt.
Autrechêne
Gschìcht
Autrechêne ìsch entstànde ànne 1973 durich d Füsion vun dr Gmeinde Eschêne-Autrage und Rechotte.
Trimurti
Shakti-Verehrer, d Aahänger vu dr wyblig dargstellte Form vu Gott, chänne au ne wybligi Trimurti, Tridevi gnännt, mit dr Sarasvati dr Schepferi, dr Lakshmi as dr Erhaltende un dr Kali as dr Zerstereri.
Osiris
Dr Osiris isch ein vo de wichdigschde und eltischte Götter us dr altägyptische Mythologii. Er het s Läbe, d Fruchtbarkeit, dr Dod und d Uferschdehig noch em Dod symbolisiert. Si Kult, wo siis Zäntrum z Abydos gha het, het bis zum Ändi vo dr altägyptische Kultur exischdiert, won er vo de chrischdlige Behörde underdrückt worden isch.
Wäse
Dr Osiris isch urschbrünglig än Ärdgott gsi, ä chthonische Fruchtbarkeitsgott. S Chorn wo bi dr Uussaat in dr Ärde vergrabe wird und denn foht afo wachse und grüen us em Bode usechunnt schbieglet sich in dr Mythologii vom Osiris: er wird begrabe, verbringt ä Ziit im Grund und uferschdoht. So isch er dr grooss Hoffnigsdräger gsi, ass s Läbe noch em Dod wiitergoht, z erscht vo de König im Alte Riich, wo dr neu König dr Horus gsi isch und dr vorig zum Osiris worden isch, aber denn au vom Volk, und alli Dote si mit em Osiris identifiziert worde: in de Dotebüecher wird dr Dot as „Osiris NN“ tituliert. Au Götter, wo sehr schdark mit ihrer wältlige Erschiinig identifiziert worde si wie dr Apis-muni, si mit em Osiris verschmulze noch ihrem Dod. Dr Osiris Apis isch sit dr Ziit vom Ptolemäus I. (305-282 vor dr Ziitwändi) as Serapis bekannt und si Kult isch vor allem under de Grieche und Römer sehr beliebt gsi.
Dr Fruchtbarkeitsgott
D Dödig vom Osiris dur Erdrinke im Nil symbolisiert dr ägyptisch landwirtschaftlig Zyklus: d Ärde muess undergo im Wasser vom überfliessende Nil, für dass si widr fruchtbar wird und än Ärnt möglig macht. Si erinneret au dra, ass in gwüsse Kulture dr Herrscher gopferet worden isch für s Wohl vo siim Volk.
Belp
Geografii
Bäup ligt am Igang vom Gürbetal, ungfähr 10 km vo Bärn entfernt Richtig Thunersee. Es verfüegt mit dr Aare-Auenlandschaft über es ir Schwiz einzigartigs Naturschutzgebiet. Bi Bäup befindet sich dr Flughafe Bern-Belp.
Fasnachts-Brunnen
Gschicht und Beschriibig
Dr Brunne het zää maschinelli Skulpture im ene groosse Wasserbecki, wo zum Däil us Versatzstück, d. h. us beweeglige, versetzbare Däil vo dr ehemoolige Büüniusstattig vom Stadttheater konstruiert worde si, und zäigt Wasserschbiili, wo für e Jean Tinguely tüpisch si. Si wärde mit Schwachstrommotor bewegt und sprüeje Wasserfontääne in d Luft.
5. Jahrhundert
Zittalter/Epoche
Spätantike, Afang vom Mittelalter
Grafschaft Werdenberg
Dr Ursprung
Dr Stammvater vo dr Linie, dr Hugo I. († 1280), isch äng mit em Rudolf vo Habsburg verbunde gsi und het eso 1274 d Landvogtei über Oberschwoobe und Churwalde und 1277 d Groofschaft Häiligebärg chönne übernee. Dr Groof Hugo III. het si Bsitz no mit dr Burg und dr Stadt Rhinegg, Hoochetrins mit Tamins, Ziichenau vergröösseret und won er d Anna vo Wildebärg ghürootet het, si no d Herschafte Fröidebärg und Grifestäi drzue choo.
Gebrauchsanweisung für Schwaben
Wen schbricht des Buach ôô?
En erschder Linie wendet sich des Buach an dia Leit, wo em Schwôbalendle an lengera Bsuach abschdadda oder gar deet nôhziha wellet. Aber au a Mensch, wo scho lang deet wohnt, kôô villeicht aus deam Werk noh ebbes erfahra, wo-nr noh et kennt, oder er kôô nôch dr Lektiire ebbes, was-em ganz vortraut erscheint, meeglicherweis mit andre Auga seha.
Lauterbrunnen
Sprach u Dialäkt
Bir Vouchszeuuig 2000 hei vo de 2914 Ywohner 85,2 % Dütsch aus Houptsprach aaggää, 1,4 % Französisch u 1,4 % Italienisch.
Herrschaft Rhäzüns
Zerst häi d Habsburger Rhäzüns de Familie Marmels, Stampa, Planta und Ortestäi as Pfandleeche überloo. 1696 het dr Kaiser Leopold I. vo Habsburg d Herrschaft diräkt übernoo, d. h. er het e Verwalter in dr Herschaft iigsetzt. Eso isch jede habsburgisch Bsitzer vo dr Herschaft in sinere Funkzion as Freiher vo Rhäzüns Mitgliid vom Freistaat vo de Drei Bünd worde.
Freie Variation
Mit freier Variation meint mer in dr Sproochwüsseschaft zwei oder mehreri Luut, wo in dr glyche luutliche Ùmgäbig (also z. B. aa dr glyche Stell im glyche Wort) chönne vorcho, ohne dass dur des d Bedütig vùm Wort verändret wird. Es handlet sich also ùm verschidni Variante vùm glyche Phonem. Emene sonige Luut sait mer freier Allophon. Es Byspiil im Alemannische isch dr Konsonant /r/. Je nooch Sprächer ùn Dialäkt cha de Luut als Zùngespitze-r (also oder ) oder als Zäpfli-r ussgsproche werde, ohni dass sich d Bedütig vùmene Wort verändret. S Zäpfli-r sälber het mindeschtens vier verschidni Ussprooche wo mögli sin: als Uvularer Vibrant, lenierte uvulare Frikativ , uvulare Approximant , oder lenierte velare Frikativ.
Columbus (Oper)
Columbus ischt a Opr en drei Doil vom Kombonischda Werner Egk, wo us-em boirischa Schwôbalendle stammt. Der Môô hôt au s Libreddo vorfasst. En sellem Werk gôht’s om de hischdorisch Figur Christoph Kolumbus, wo als Entdecker vo Amerika gilt. A Uffihrong dauret rond zwoiahalb Stond.
Duban (Krater)
Duban isch e Krater uf dr Nordhalbchugle vum Saturnmond Enceladus. Duban isch zerst uf Voyager 2-Bilder entdeckt worre, aber erst vu dr Cassini-Sonde in ere hoche Uflösig photographiert worre. Er lit uf 58.3° nördlicher Breiti un 277.5° westlicher Längi un isch ebba 20 km witt. Uf em Cassini-Bild cha mer Azeiche vu ere tektonische Deformation am nordwestliche Kraterrand erchenne.
Locunolé
Verwaltig
vu Locunolé isch. Locunolé ghert zum Kommunalverband.
Landnahme
Israelite
D Iwonderung vun de Israelite ins Lond Kanaan unter em Josua un sini Nochfolger (Zyt vun de Richter) un d Verteilung unter de Zwelf Stämm vun Israel wird au als Londnohm bezeichnet. D Landnohm vo de Israelite isch e vorgschichtligs Ereignis. Es git keini archäologische Fund, wo d Gschicht, so wie si us dr Bible bekannt isch, wurde understitze.
Alti Grieche
[[Datei:AntikeGriechen1.jpg|right|400px|thumb|Charte vom Middelmeer mit de phönizische und griechische Kolonie, öbbe um 550 vor dr Ziitwändi.
Y
Gebruuch als Ypsilon
Syt der Spätantiken isch der Y als [] usgsproche worde, also glych wi der Buechstaben I. Us däm Grund hei sech i de verschidnige Sprache ganz underschidlechi Verwändige vom Y usbbildet:
Gebruuch wo nid ufen Ypsilon zrügg geit
Im späte Mittelalter isch es i verschidnige Gebiet vom dütsche Sprachruum, bsunders im Alemannischen und im Niderländische, üeblech gsy, das me der läng [iː] nid als î oder i het gschribe, sondern als ii, bzw. zur besseren Underscheidig vom ü, als ij. Wil der ij emne ÿ glycht, isch du der y hüüffig statt däm ij bbruucht worde. Im Alemannischen het sech dä Y um 1500 düregsetzt und isch bis hüt zum einte i alemannische Nämen aazträffe wi Mythen, Kyburg oder Schnyder, zum andere i verschidnige Variante vor alemannische Rächtschrybig, vor allem i traditionelleren Aasetz, aber als Variante bispilswys o ir Dieth-Schrybig. Jüngeri Schryberinne, wo ke Verbindig zur traditionelle Dialäktliteratur hei, bruuchen aber hüüffiger I oder 'II statt Y.
Beratende Landesversammlung des Landes Baden
Gschicht
Noch em Zweete Wältchrieg sin d Länder Bade un Wirttebärg zwische dr amerikanische Bsatzigszone im Norde un dr franzesische im Side ufdailt wore. In dr franzesische Zone sin d Länder Wirttebärg-Hauezollre un Bade grindet wore, in dr amerikanische Zone s Land Wirttebärg-Bade.
Nadine Schori
Lääbe un Wiirke
Im Renaissance-Theater Berlin het mer si in Ein Stück vom Himmel gsää un im Clara-Schumann-Oobe Sein Bildnis wunderselig, unter dr Reschy vum Antoine Uitdehaag in s Priestleys Ein Inspektor kommt, in Der Vorname vu Delaporte / de la Patellière un s Maughams Die ideale Frau. 2014 isch si in dr Inszenierig Der nackte Wahnsinn uf dr Brätter vum Renaissance-Theater gstande.
Vinzenz Rüttimann
Politischi Karriere
Noch em liberale Umsturz z Luzern im Johr 1831 isch dr Vinzenz Rüttima as Oppositionär no bis zum 13. Juni 1831 im Grosse Root gsässe.
Fortis und Lenis
Alemannischi Fortis u Lenis
Nöieri Untersuechige hei zeigt, das di alemannische Fortis meh als dopplet so läng duure wi di alemannische Lenis (z. B. i de Minimalpaar Schatte - Schade oder legge - lege). Es isch aber umstritte, öb's nid no nen anderen Unterschid git, nämlech dä vo der artikulatorische Chraft. Was Stimmhaftigkeit u Aschpiration aageit, da isch me sech wenigschtens sicher, das es bi den alemannische Fortis u Lenis ekei Unterschid git (beidi sy stimmlos und nid aschpiriert).
Soziale Gruppe
Im Tajfel si Theorii wird bi chliine Grubbe wie au bi ethnische Grubbe und ganze Nazioone aagwändet.
Piet Mondrian
Dr Piet Mondrian (äigentlig Pieter Cornelis Mondriaan; * 7. Merz 1872 z Amersfoort, Niiderland; † 1. Februar 1944 z Nöi York) isch e niiderländische Mooler vo dr klassische Modärne. Er het d Stilrichdig vom Neoplastizismus begründet und gältet as dr wichdigst Verdräter vom niiderländische Konstruktivismus und vo dr Konkreten Kunst. Er het mit sim spöötere Wärk zu de Begründer vo dr abstrakte Moolerei ghöört.
Saint-Thégonnec Loc-Eguiner
Gschicht
Saint-Thégonnec Loc-Eguiner isch as Commune nouvelle zum 1. Jänner 2016 entstande dur d Fusion vu dr Gmaine Loc-Eguiner-Saint-Thégonnec un Saint-Thégonnec. .
Verwaltig
vu Saint-Thégonnec Loc-Eguiner isch. Saint-Thégonnec Loc-Eguiner ghert zum Kommunalverband.
Chlorophyta
Merkmol
D Zällwand bstoht, wänn s aini het, us Zällulose. D Zälldailig goht ohne d Bildig vun eme Phragmoplascht.
Monteneuf
D Gmai ghert zum un zum Arrondissement.
Riva San Vitale
Verwaltig
Dr Burgermaischter (Sindaco) vu Riva San Vitale isch dr Fausto Medici.
Bevelkerigsentwicklig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005
Vorarlbergisch
Wälderisch
Dr Dialekt im Breagazerwould hoaßt Wälderisch, isch zimli viilfältig und kaa in drü groaße Gruppana ingtoalt weara:
Wolga
D Wolga het öbbe 200 Nääbeflüss, in iirem Iizugsgebiet, wo 1,36 Millione km² grooss isch, git s im Ganze 151'000 Flüss, Bäch und zitwiiligu Wasserlöif. Am Underlauf z Wolgograd isch die middleri Abflussmängi 264 Milliarde m³ im Joor.
Azimut
Das (au der) Azimut (vo arabisch as-sumut - "die Wege", Plural vo asamt: "der Weg") isch die uf Nordä bezogeni horizontali Richtig zumene Gschtirn oder zumene Punkt uf der Erdoberflächi.
Bi Windenergieaalage wird Azimut für alles benutzt, was mit der Windnachfüehrig vom Maschinenhuus z'tue hät. Der Azimutmotor isch de Nachfüehrmotor, s'Azimutgetriebe isch s'Planeteradgetriebe zum Nachfüehre vo dr Gondle.
Orthographie
Norm
D Rächtschrybige vo de Schriftsprache (z. B. Dütsch oder Französisch) sy normiert, d. h. es git Wörterbüecher, wo für jedes Wort feschtlege, wie das me's söll schrybe. Verbindlech sy die kodifizierte Rächtschrybige eigetlech numen ir Schuel und ir öffentleche Verwaltig. E Vorussetzig für ne normierti Rächtschrybig isch e Standardsprach.
Orientierig am Schriftdütsche
Schwyz: D Orientierig am Schriftdütsche findet sech bi de meischten eltere Schriftsteller, z. B. bi Rudolf von Tavel, Simon Gfeller, Otto von Greyerz, Carl Albert Loosli. Es Bispil für ne Beschrybig vo so're Rächtschrybig isch ds Buech Bärndütschi Schrybwys vom Werner Marti. Die Tradition isch im Bärndütsche bis hüt sehr starch.
Ditschland: Do oriäntiäre sich d alemannische Autore mehrheitlig am Schriftditsche. Vum Harald Noth gits Schreibempfehlungen für das Alemannische im Breisgau (lueg Weblink).
Neuburg (Freiburg)
Gschichte
Bi dr Bombardierig vu Friburg im November 1944 isch dr Stadtdeil fast vollständig zerstört worre.
Rotes Kreuz
Rotes Kreuz chan folgendes bedüte:
Benzin
Begriff
D Bezeichnig „Benzin“ chunnt dahär nid, wie teilwys irrtümlich aagnuu wird, vom Motorebuuer Carl Benz; im Gägesatz zum Diesel, wo tatsächlich nach em Rudolf Diesel benännt wird. D Entdeckig vom Benzin-Luftgmisch als e geignete Trybstoff fürs Auto gaht uf de Siegfried Marcus zrugg.
Sorte
Benzin söll d Umwält möglichst wenig belaste. D Fabrike müend drum au druuf achte, dass s Benzin wenig Schwäfel und anderi Schadstoff enthalte tuet. Die strömed nämli au us em Auspuff und schädiged Tier und Pflanze. Si zerfrässed au d Fassade vo Gebüüde.
Alfred Weitnauer
Werk
Dr Alfred Weitnauer isch a außrordentlich vielseitiga, fleißiga und kreativa Mensch gwea mit'am große Humor und Kunschtsinn.
Wenkerbogen von Herten
Dr Wenkerboge vo Herte isch es Blatt für di grosse Ufnaam vo dr dütsche Sproch, wo dr Sprochforscher Georg Wenker vo 1852 bis 1911 für de Düütsch Sprochadlas gmacht hed. D Schuele im domolige dütsche Rych hend e Frogeboge übercho mid Muschdersätz, zum se in lokale Dialäkt z übersetze. Au im alemannische Sprochgebiet hend vili Gmeindschuele mitgmacht.
Wehringen
Gmoendsgliderong
Zua Wehringa gheret koene weiter Ortsdoel.
Gschicht
Wehringa ischt zom erscht Mol gnennt worda om 973/993.
Religion
72,6 % vo dr Eiwohner send em Johr 1987 remisch-katholisch gweä, 21,2 % evangelisch.
Wahle
Ergebnis vo dr Landdagswahle seit 1986:
Hammerfall
Bandgschicht
Afang 2005 isch s foifte Studioalbum unter em Name Chapter V - Unbent, Unbowed, Unbroken erschine. Für di Olympische Winterspiil in Turin hends mit de schwedische Dame-Curling-Mannschaft es Video zum Lied Heats on Fire ufgno.
DragonForce
Dragonforce isch en Power Metal-Band vo London. Sie isch 1999 gründet worde.
Herdern
Dr Namme Herdern bezeichnet verschideni Orte im alemannische Sprochgebit:
Bonifatius I.
Lääbe
Ärr het versuecht, dr Chilchefride widerhärzstelle, un het Dekret vu sym Vorgänger Papscht Zosimus an dr Ortsbischef vu Gallie widerruefe. Aber au är het dr Appellationsstryt mit dr nordafrikanische Chilche nit chenne bylege.
Artikulationsort
Zum Byspil druggt mer bim Luut d Unterlippe gege d Obere Zään. D Unterlippe isch also de aktiv Artikulator un de passiv Artikulator sin d Zään. Wege dem beschrybt mer de Luut als „labiodental“ (lat. labia = Lippe; lat. dentes = Zään).
Hopfen (Gattung)
Der Hopfe (Humulus) isch e Pflanzegattig us der Familie vo de Hanfgwächs (Cannavaceae). Alli Hopfen-Arte chömme uf der Nordhalbchugle vor. Der bekanntischt Verträter us dere Gattig isch der Ächti Hopfe, me seit ihm ou eifach numme Hopfe. Der Ächti Hopfe wird zum braue vo Bier brucht.
Freedom Call
Bandgschicht
Freedom Call isch vom Sänger Chris Bay, em Gamma-Ray-Schlagzüüger Dan Zimmermann, em Bassischt Ilker Ersin und em Gitarrischt Sascha Gerstner im Joor 1998 gründet worde. 2001 isch de Gitarrischt Sascha Gerstner dur de Cede Dupont ersetzt worde. 2005 hend de Cede Dupond und de Ilker Ersin d Band verloh, als Nachfolger sind denn de Armin Donderer und de Lars Rettkowiz zu de Band gstosse.
Stil
De Text vo de erste drü Albää dreit sich um e Fantasiiwelt. De Inhalt vo de Text usem Album The Circle of Life handlet vorallem vom "Mänsch und de Gsellschaft". Bim neuschte Album isch de textlichi Inhalt vo de verschiedene Lieder sehr unterschidlich.
Grafenhausen
Geografy
Öppè 62 Prozänt vom Gmeindegebiet sin bewaldet.
Montertelot
Montertelot (bretonisch Mousterdelav, Gallo Montertelo) isch e franzesischi Gmai im Département Morbihan in dr Region Bretagne.
Sarasinpark
Dr Sarasinpark isch e Parkaalaag im Stil vom ene änglische Landschaftspark us dr Middi vom 19. Joorhundert mit ere Flechi vo öbbe 1'200 m² z Rieche im Kanton Basel-Stadt in dr Schwiz. Er lit nördlig vom alte Dorfkärn, diräkt wisawii vo dr Fondation Beyeler.
Ronco sopra Ascona
Böuwärch
Daa e paar bsunderi Exämpel vo Hüüser:
Rovio
Dialekt
Dr lombardisch Dialäkt vu Rovio ghert zum Comasco-Lecchese.
Schweizer Minarettstreit
D Kampagne
De Andreas Gross hät d Initiative als verfassigswììdrig ùn als Verletzig vù de Mänscherächt gseh. Au de Antonio Hodgers hät de Mänscherächt (kulturälli Fräiheit) de Voorzùùg gee ùn argumentiert, dass mer de religiös Frììde ìn de Schwiz mießt ùfrächt erhalte. Er strittet e bolitischi Bedüttig vùm Minarätt ab, befürchtet e Verlust vùm Aasehe vù de Schwiz ìm muslimische Ussland ùn erìnnert an di sognännte Ussnahmeartikel, wùù am Änd vùm 19. Johrhundert ùfgstellt worre sìn gò d Schwiz voor eme Iiflùss vùm Vatikan schǜtze ùn wùù ìm Lauf vùm 20. Johrhundert starch ùmstrìtte gsìì sìn.
Abstìmmig
Doo di offiziälle Ergèèbnìss:
Reaktione ìn de Schwiz
De Alain Grash bezeichnet d'Abstìmmig als Sììg vù de Islamophobi ǜber d'Vernumft. De grien Bolitiker Ueli Leuenberger erchläärt d'Aanahm mìt ere „exdrem geziilte Bropaganda, wùù ùf d'Voorùrdeil spììlt“.
Positivismus
Dr Positivismus isch en philosophische Aasatz us em 19. Jahrhundert gsii. Begründet worde isch er vom französische Philosoph und Soziolog Auguste Comte (1798 bis 1857). Er het als Grundsatz nur s Wahrnehmbare und Messbare uf dr Welt als Realität anerkennt und jedi Metaphysik abglehnt. Das het sich sowohl uf d Wisseschafte wie aber au uf d Religion und Weltaaschauig bezoge - dr Positivismus isch entschprechend dr damalige materialistische Ziitströmig atheistisch gsii.
Moréac
Moréac (bretonisch Mourieg, Gallo Moreiac) isch e franzesischi Gmai im Département Morbihan in dr Region Bretagne.
Ainu (Sprache)/Schwäbisch
S Ainu ìsch a Sprooch en Asie.
Moréac
D Gmai ghert zum un zum Arrondissement.
Gschicht
Moréac isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1008 as Moriacum (1273: Moreyac, 1280: Moreiac, 1387: Moreac).
Prepper
Kommerzielli Vermarchtig
Im Roman Macht vo de Karen Duve wird e Frau über mehrere Jahr imene schalldichte Ruum igsperrt. Die änglischi Version vom Roman heist "The Prepper Room".
Isis
D Familie
Die beide Schwöschdere wärde hüfig zsämme zeigt. As Truurendi si si as zwei Raubvögel abbildet worde. Uf dä Särg het s Bilder von enä in Menschegschdalt mit Flügel, wie si dr Dot mit de Flügel beschütze. Und im Amduat wärde si zsämme zeigt as zwei Schlange, wo vorne im Sunneschiff vom Re schdöhn.
Nahostkonflikt
S Mandat vom Völkerbund
Spöteri Kommissione vo de Brite hai s Gebiet für d Jude immer witer iigschränggt und hai schliesslig dr Peel Plan ganz lo falle. Im Wiissbuech vo 1939 het die britischi Regierig eisiitig festgleit, ass d Balfourdeklaration scho verwirklicht siig; in fümf Johr dörfte no maximal 75'000 Jude z Palestina iiwandere. Uf ere Komferänz z London im August 1939 het dr Neville Chamberlain ohni Erfolg brobiert, d Verdräter vo dr ZO drzue z bringe, uf e jüdische Staat in Palestina z verzichte.
D Resoluzioon vo Chartum
D Chartum-Resoluzioon isch am 1. Septämber 1967 vo acht arabische Staate verabschiidet worde und het d Araber uf e klaari Linie vo Konfrontazioon Israel gegenüber festgläit. Bsundrigs wichdig si iiri „drei Näi“:
Belfort
Belfort (Patois Béfô, ditsch Beffert oder Befert) ìsch e frànzeesche Stàdt ìm Département Territoire de Belfort ìn dr Region Bourgogne-Franche-Comté (bìs 2015 Region Franche-Comté).
D Gmein ìsch dr Verwaltungssitz vum Arrondissement und bsteht üs dr Kanton Belfort-1, Belfort-2 und Belfort-2.
Uganda
Uganda (Dütsch: []; Änglisch: []) lit z Ostafrika und gränzt im Norde an dr Sudan, im Oste an Kenia, im Süde an Tansania, im Südweste an Ruanda und im Weste an die Demokratischi Republik Kongo. D Gränze mit Kenia und Tansania befindet sich zum Teil in dr Mitti vom Viktoriasee.
Bodenseekreis
Schded und Gmaine
Zem Boodeseechrais ghèère fimf Schded ùn 18 Gmaine.
Uganda
Religione
Rund 85 % vu dr Gsamtbevelkerig vu Uganda sin Chrischte, remisch-katholisch rund 42 %, anglikanisch rund 36 %. Iber 12 % sin Muslim, di maischte dervu Sunnite. Rund 1 % vu dr Bevelkerig sin no Aahänger vu draditionälle afrikanische Religione. Derzue git s chlaini Gmai vu schwarzafrikanische Jude, d Abayudaya bi Mbale, wu rund 750 Mitglider umfasst. Syt e baar Johr sin im Land au versterkt US-amerikanischi evangelikali Bfingschtchilche aktiv.
No dr Volkszellig vu 2002 verdaile sich d Religione z Uganda eso:
Wääg in d Unabhängigkait
Im Mai 1962 isch dr Obote as Fierer vun ere UPC/KY-Koalition Regierigsschef vum Land wore un het s am 9. Oktober vum nämlige Johr as Premierminischter in d Unabhängigkait innerhalb vum Commonwealth gfiert. S Commonwealth isch dur dr Generalgouverneur Walter Fleming Coutts verdrätte wore. Buganda het e federative Status iberchuu, di andere vier traditionälle Rych e halbfederative. Zeh anderi Provinze sin vu Gouverneur vu dr Zäntralregierig regiert wore. D Hauptstadt isch Kampala wore statt Entebbe.
Unter em Milton Obote
Anne 1964 het dr Obote aagfange mit dr Verstaatlichung vu Dail vu dr Wirtschaft. D Gschäftslyt hätte 60 % vu ihre Bedriib an dr Stott sollen abgee. Des isch aber arg uupopolär gsii un het dr Wirtschaft selig schadet. Derzue isch 1966 bschlosse wore, ass d Großgrundbsitzer entaignet wäre.
Dr Armeeschef Idi Amin isch all mee ne Gegner vum Obote wore. No voreb di blante Wahle hän chenne duregfiert wäre, het dr Amin am 25. Jänner 1971 dr Obote, wu do grad uf ere Konferänz vum Commonwealth (Commonwealth Heads of Government Meeting) z Singapur gsii isch, dur e Butsch gstirzt.
Moustoir-Ac
Geografi
Moustoir-Ac lyt 23 km vu Vannes un 42 km vu Lorient uf ere Hechi zwische 46 m un 176 m iber Normalnull.