cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Jakob Schaub
Unternämer
Im Joor 1885 het är dr Uftrag übercho, d „Volksstimme von Baselland“ wo 1882 gründet worde isch, z druke. Do drzue het är im Hans Schneider si Drukerei z Sissech überno. Im Joor 1900 het är vom Herusgäberkomitee vo dere Zytig s Verlagsrächt abgchauft und het d Volksschtimm vo denn a sälbschtändig redigiert und usegee. 1904 het är es nöis Geböi an dr Sissecher Hauptschtross bezoge. Meer als sächzg Joor isch dr Jakob Schaub für d Volksschtimm tätig gsi und het sich in die Zytig ybrocht. Nodem 1928 dr „Baselbieter“ ygange isch, blybt d Volksschtimme die einzig «abonnierti Zytig» im obere Kantonsteil.
Pest
Büülepescht
Bi dr Büülepescht bassiert d Aschdeckig gwöhnlig dur ä Biss vom enä Rattefloh, wo dr Erreger as Zwüschewirt in sich drait. Dur ä Wirtswächsel wird s Bakterium vom enä infizierte Nahrigsopfer uf eins, wo bis denn gsund gsi isch, überdrait, nachdäm es sich im Floh vermehrt het.
Lungepescht
Die Lungepescht verlauft heftiger as d Büülepescht, wil d Abwehrbarriere vo de Lymphchnote dur die diräkti Infektion vo der Lunge umgange wärde. Si foot a mit Schnuufbeschwärde, Hueschde, Blaufärbig vo de Lippe und schwarz-bluetigem Uswurf, wo extrem schmärzhaft abgehueschtet wird. Drus entwickelt sich ä Lungenödem mit Kreislaufversäge, wo, wenn s unbehandlet bliibt, noch zwei bis fünf Däg zum Dod füehrt. D Inkubationsziit bedrait nume ei bis zwei Däg, d Schdärblikeitsroote lit bi 95 %.
Neapel
Chliima
Neapel wiist e tyypisch mediterrans Chliima uff. D Winter sin mild un niderschlagsriich, während d Summer heiß un druche sin, allerdings meistens durch e Brise us de Richtig vum Meer chielt were. D Sunne schiint ime-ne Johr an durchschnittlig 250 Dag. D Zämmesetzig vu de Landschaft fiehrt dodebii zu de Bildig vu Mikrochliimata im Stadtinnere, so chas sich scho noch wenige Kilometer ändere un zum Bispil meh kontinental odder in höchere Lage chiehler were.
Mìttelalter
Nooch em Zerfall vùm Römische Riich hät sich Neapel vù nöiem mieße verdeidige; glunge isch säll gege de oströmisch Herrscher Justinian (536), nìt abber gege d Gote, wùù d Byzantiner hän chönne ǜberwältige. Bi-n-ere Schlacht am Füeß vùm Vesuv ìm Johr 553 sìn d Gote ändgültig verdrììbe worre.
20. Johrhundert
Ìm Johr 1980 hät e Erdbebe z Neapel ùn z Kampanie drùm ùme insgsamt rund 2.900 Doti gfordert und vili Obdachloosi si druf in d Stadt cho.
Rheinbrücke N4
Bauwärch
Dè Übberbau isch vornèwäg uff ènèm Lèèrgrüscht hèrgschtellt und aaschlièssend am Pǜlon uffghängt worrè. S Lèèrgrüscht bschtòt uss bis zu 25 Meter wit uusholendè stäälernè Fachwärchdräger, wo vo dè drei im Rhy gründetè Pfòòljoch uss Staalroor drait wörrèd.
Blaufelden
Gmoedsglidrong
Zua Blafelde gheret d Ortsdoel Billingsbach, Blaufelden, Gammesfeld, Herrentierbach, Wiesenbach ond Wittenweiler.
Gschicht
Blafelde ischt zom erschte Mol gnennt worda em Johr 1157.
Verwaltong
D Schuldese vo Blafelde ischt d Petra Weber.
Aristophanes
Wärkverzäichnis (chronologisch)
D Poesii, Dr Schiffbruch vom Dionysos, D Insle und Niobos wärde au im Archippus zuegschriibe.
Öhringen
Verwaltig
Öhringen het mit dr Gmaine Pfedelbach un Zweiflingen e Verwaltigsgmainschaft veryybart.
Henri Matisse
Dr Henri Matisse (* 31. Dezämber 1869 z Le Cateau-Cambrésis, Nord, Frankriich; † 3. Novämber 1954 z Cimiez, hüte e Vorort vo Nizza), vollständig Henri Émile Benoît Matisse, isch e französische Mooler, Grafiker, Zeichner und Bildhauer gsi. Er zehlt mit em Pablo Picasso zu de bedütendste Künstler vo dr Modärne. Näben em André Derain gältet er as dr Wägbereiter und Hauptverdräter vom Fauvismus, wo d Loslösig vom Impressionismus propagiert jet und e künstlerischi Revolution im 20. Jahrhundert gsi sich. Dr Matisse het si eigene künstlerische Stil dur d Aawändig vo dr reine Farb für e rüümligi Wirkig. In siine Gmälde si d Farbgäbig, dr spiilerisch Bildufbau und d Liichtigkeit vo siine Bildtheme s Resultat vo lange Studie. Mit siine Schereschnitt (gouaches découpées), wo in den 1940er Johr entstande si—e Bischbil isch s Künstlerbuech Jazz—het im Matisse siis Spootwärk siini Reduktionsbesträbigen abgschlosse und die ersehnti Synthese vo Linie und Farbe erfüllt. Dr Künstler sälber het d Rosechranzkapälle z Vence, won er blant und usgstattet het und wo im Johr 1951 iigweiht worden isch, für si Meisterwärk ghalte. Siini stilistische Neuerigen hai die modärni Kunst beiiflusst, so dr abstrakt Expressionismus in de USA.
Sekundärlitratur
Biografischi Gsamtdarstellige
Sufflenheim
Verwàltung
vun Süfflum ìsch. Süfflum ghert zem Kommünàlverbànd.
Robert Habeck
Vum 27. Jänner 2018 bis zum 14. Februar 2022 isch er näb dr Annalena Baerbock Bundesvorsitzer vu dr Griene gsii.
Wiggiswil
Politik
Bi de Nationauraatswahle 2011 het s das Ergebnis ggää: BDP 17,9 %, CVP 4,1 %, EVP 3,3 %, FDP 2,5 %. GLP 2,7 %, GP 6,6 %, SP 12,3 %, SVP 42,5 %, Suschtigi 8,1 %.
Charles de Foucauld
Forschig
Dr Foucauld het sich 1883 as russische Juud verchläidet zum Marokko, wo denn zu Mol für Christe verbote gsi isch, go z erforsche. Er isch witer in Süde gräist, und het die erste Landcharte vom Atlas-Gebirg gmacht.
Pfedelbach
Pfedelbach (oschtfränkisch Pfäddlbach) isch e Gmai im Houlouchrais z Bade-Wirttebärg. D Gmai het Yywohner (Stand: ).
Südostasien
Südostasie isch e Däil vom asiatische Kontinänt und umfasst d Länder, wo sich östlig vo Indie und südlig vo China befinde. D Regioon wird iidäilt in s südostasiatische Festland (Hinderindischi Halbinsle) und s insulare Südostasie (Malaiisch Archipel), wo Indonesie, d Andamane und Nikobare, d Filippine, Brunei, Osttimor und Däil vo Malaysia umfasst.
Die Vögel (Aristophanes)
D Handlig
Zwäi Athener, dr Peithetairos (vo griech. Πειθεταίρος = „Berooter“) und dr Euelpides (vo griech. Ευελπίδης = „gueti Hoffnig“) zien us Athen furt. Si chömme zum Balast vom Köönig vo de Vöögel. Dä isch ee ehemolige Athener, wo vo sine Mitmensche schlächt behandlet worde isch und denn sälber e Voogel, e Wiidehopf, worde isch. Wil d Macht vo de Vöögel seer chli sig, schloot dr Peithetairos vor, ass si e Stadt im Himmel wurde baue und eso dr Vercheer zwüsche de Mensche und de Götter chönni kontrolliere. Si bringe d Voogelversammlig drzue, däm Blaan zuezstimme und d Stadt, wo dr Naame Wulkeguggershäim überchunnt, wird baut. D Vöögel fliege über Athen, so dass d Stadt kä Sunne me überchunnt und im Voogelmist foot afo versticke, und sich underwirft. Au d Götter si am verhungere, wil si d Opfere vo de Mensche nüme überchömme, und schliesse schliesslig e Verdraag mit de Vöögel ab. Dr Peithetairos bechunnt d Basileia, e Dochder vom Zeus zur Frau und wird zum Herscher vo de Vöögel.
Gerhard Raff
Läaba
Dr Gerhard Raff läabt als freier Schriftsteller en Dägerloch ond werkelt bei ma Haufa soziale Projekt omanandr. Uff em Jakobswäag hôt r zom Beispial a Pilgerherberge gründet. Ond des Buach „Eiserne Ration für furchtlose und treue Württemberger“ hôt r rausgäa, om Geld für’s Herrichta vom Ulmer Münster z’sammla.
Badener Vertrag 1585
Dr äidgenössisch Schiidsspruch
Basel het dorum en äidgenössische Schiidsspruch aagnoh, wo 1585 im Daagsatzigsort Baade gfellt worden isch. Dä sogenannti «Baadener Verdraag» het bestimmt, ass Basel mit dr riisige Summe vo 200'000 Gulde dr ändgültig Bsitz über alli Pfänder und Lääche vom Fürstbistum wurd überchoo, wo si sit 1400 ufkauft het. Drzue si d Burgrächt mit de fürstbischöflige Underdaane usser Chraft gsetzt worde, und dr Fürstbischof het deren ihri reformierti Konfession vo denn aa chönne bekämpfe. S Birsegg isch denn eso wider katholisch worde und isch erst as Folg vom e Beschluss vom Wiener Kongress 1815 an Kanton Basel choo.
Flüelen
Geografi
Dur d Gmeind gaat d Strecki vo dr Gotthardbaan.
Politik
Bi dr Nationalraatswaale 2015 hät s das Ergebnis gää: SVP 49,4 %, CVP 15,8 %, GP 29,4 %, Suschtigi 5,4 %.
Gaggenau
Gmaindsgliderung
Zue Gaggenau ghere d Stadtdail Freolsheim, Gaggenau, Hörden, Michelbach, Oberweier, Rotenfels, Selbach un Sulzbach.
Wilderswil
Wirtschaft
D Arbetslosigkeit isch im Jahr 2011 bi 1,6 % gläge.
Karl Rösch
Dr Karl Rösch (* 6. Augschte 1912 z Winterschwyler; † 25. Februar 2001 z Löörech) isch e dytsche Buur, Chinschtler un Dichter gsii.
Lääbe
Mer chännt en im Markgreflerland as Landschaftsmooler. Är het vyl in samfte Paschtellteen gmoolt, Hauptmotiv vy syre Chunscht isch aber nit nume sy Haimet gsii, nai, är het au syni Chriegserfahrige ufgschafft in Bilder un het d Gfohr fir d Wält dur Atomwaffe un Umwältverwieschtig thematisiert. Vor allem in dr 1970er Johr sin eso expressionistischeri Wärch mit apokalyptische Ziig entstande.
Im Johr 2009 isch im Roothuus z Winterschwyler unter em Titel „Karl Rösch Retrospektive“ ne Uusstellig mit Wärch vum Rösch ziagt wore. Zue sym 100. Geburtsdag 2012 het s Ötlinger Museum „Dorfstube“ ne Uustellig mit Wäärch vun em zaigt.
Schlatt ZH
Tieläkt
De züritüütsch Tieläkt vo Schlatt ghört zue de Winterthurer Mundarte.
Braunsbach
Gschicht
D heitich Gmoed ischt entstanda am 1. Februar 1972 durch dr Zammaschluss vo Arnsdorf, Braunsbach, Döttingen, Geislingen am Kocher, Jungholzhausen, Orlach ond Steinkirchen.
Gernsbach
Verwaltung
Dr Burgermaischter isch sit 2017 dr Julian Christ (SPD).
Dialäkt
Dr Dialäkt vun Gernschbach ghert zum Owerrhinalemannisch.
Giuseppe Garibaldi
Dr Chillestaat
Dört het er Plän gmacht, die päpstlige Staate im zentrale Italie z befreie und Rom zur Hauptstadt vom junge italiänische Königriich z mache.
Merdingen
Regelmäßige Veranstaltungen
In dr 1970er Johr het als am 1. Mai dr "Maiwandertag" gää, wu üs allne Ortschaft am Dunibärg d Litt zem Märdinger Attilafelse gwanderet sin, wu derno ne groß Fescht gfiirt wore isch.
La Tour-de-Peilz
Sproch un Dialäkt
Dr alt frankoprovenzalisch Patois isch wahrschyns aafangs 20. Jh. uusgstorbe. Ergebnis us dr Volkszellige vu 1990 un 2000, wu zum Dail Lyt Patois as Sproch aagchryzlet hän, gälte in dr Sprochwisseschaft as Artefakt un hän ihre Ursprung ender in statistische Fähler oder ass d Lyt unter „Patois“ ihr Regionalfranzesisch verstehn
Biglen
D Gmeind ghört zur Region Ämmitau. Dr Biglebach wo zwar ir Nachbargmeind Arni entspringt fliesst bi Hasle i d Ämme. Bigle isch 361 ha gross. Dr höchscht Punkt isch D Zau vo de Iwohner isch öpis me aus 1'700 Lüt.
Politik
Bi de Nationauraatswahle 2011 het s das Ergebnis ggää: BDP 24,0 %, CVP 0,9 %, EVP 5,3 %, FDP 7,5 %, GLP 2,8 %, GP 7,3 %, SP 12,2 %, SVP 32,6 %, Suschtigi 7,4 %.
BlackRock
D BlackRock, Inc. isch de gröschti Vermögesverwalter vo de Wält. S Unternähme het sin Sitz z New York und isch wältwit tätig. D Aktie vom Unternähme werde an de New York Stock Exchange glischtet. Di gröschte Bsitzer vo Aateil am Unternähme sin PNC Financial Services mit 21,0 % und Barclays mit 19,7 %. (Stand 12/2011).
Hommert
Hommert (lothrìngisch; frànzeesch Hommert, ditsch Hommert) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Département Moselle ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Lothrìnge).
Geogràfi
Hommert lijt ìn me Sittedàl vun dr Zorn, rund elf Kilometer sìdeschtlich vun Sarrebourg ìn dr Vogese uf re Heche zwìsche 250 und 461 m ìwer em Meeresspiejel.
Baikalsee
Lag
Dr Baikalsee lyt in dr Sidsibirische Gebirg uf dr Gränze zwische dr Oblast Irkutsk am weschtlige un nerdlige Stade un dr Republik Burjatie am eschtlige un sidlige Stade. Zue dr Hochgebirg, wu dr See umramme, zelle s Baikalgebirg am Wescht- un Nordweschtstade, s Stanowoihochland im Nordoschte, s Bargusingebirg un s Ulan-Burgassy-Gebirg am Oschtstade, s Chamar-Daban-Gebirg im Side un s Sajangebirg im Sidweschte vum See.
Klima
D Winter (Novämber–Merz) sin mit Durschnittstämperature um −20 °C drucke-chalt, s herrscht vu aafangs Novämber bis Ändi Merz Duurfroscht. In dr Bärge rund um dr See lyt vu Mitti Septämber bis Ändi Juni Schnee, derwylscht dr Schnee in dr Däler vu Mitti Novämber bis aafangs April lyt. D Tämperaturechenne bis uf um −50 °C aabegoh.
Hydrologi
Gspyst wird dr Baikalsee vu 336 Fliss un uuzellige Bäch. Di greschte sin di Ober Angara, d Selenga un dr Bargusin. D Angara isch hite dr ainzig Abfluss vum See un ain vu dr große Fliss vu Sibirie. Drotz ass ihri Abflussmängi eso groß isch, mießt d Angara rund 400 Jahre lang fließe, bis dr Baikalsee läär wär.
Limnologischs Inschtitut
S Limnologisch Inschtitut vu dr Sibirische Abdailig vu dr Russische Akademi, wu zum Irkutsker Wisseschaftszäntrum ghert, bedrybt z Listwjanka ne Museum zue dr Flora un Fauna vum Baikalsee.
Düdingen
Spraachgeografii
D Gmiin ligt a de Spraachgrenza vom dütschfryburgische Kantonstüu zum wäutsche Tüu im Weschte, wo mu sid um Mittuauter der Fryburger Patua und hüt ging mee Französisch redt. Im Fryburger Patua hiisst de Ortsname vo Düdinge, im Französische siit mu Guin. De Name muess im früeche Mittuauter entschtane sy und bedütet vermuetlich ds Dorf by de Lüüte vom Dudo. Ds erschta Mau chunt de Name i de Form Duens inera Urkunde vom Chloschterarchiiv vo Hauterive vor, wo 1182 gschrübe isch cho. Im Jahr 1258 isch de Name Tiudingen ds erschta mau imena Dokument vorchoo.
Wirtschafd
Im Gmiingebiet vo Düdinge gids um di 2000 Hektare guets Würtschafdsland. Das isch di gröschti Agrarflächi vo n era Fryburger Gmiin. D Puure mache vor allum Veezucht. As gid drü Chääserije i de Gmiin, ini z Düdinge säuber, a anderi z Bundtuus ù no ini im Mariahüuf.
Bühlertann
Gschicht
Dann ischt zom erschte Mol gnennt worda em Johr 1227.
Lothringisch (Fränkisch)
Offiziälle Status
Wie di andere Regionalsproche z Frankriich wird au s Lothringisch nit als Amtssproch aaerkännt. E Variante vum Luxeburgisch isch zwar z Luxeburg eini vu de Amtssproche, de Räst vum Lothringisch wird abber numme als Regionalsproch bezeichnet.
Christelle Nana Tchoudjang
D’ Christelle Nana Tchoudjang (* 7. Jüüli 1989 z’ Yaoundé) ìsch a kàmerunischa Volleybàllschpììlera, wo àls Üssa-n-ààgriiffera schpììlt. Sitter 2022 schteht sa biim Volley Mìlhüüsa Elsàss unt’r Vertrààg. Zamma mìt dr kàmerunischa Nàzionààlmànnschàft ìsch sa dräimol àfrikànischa Maischtera worra.
Iffezheim
Iffeze (amtlich Iffezheim) isch e Gmai im Landkrais Raschdi z Bade-Wirttebärg. D Gmai het Iiwohner (Stand: ).D Gmai isch international bekannt durich d Galoppränne, wu dreimol im Johr stattfinde. Rossränne git z Iffeze sit 1858, ab 1873 veraastaltet durich dr International Club Baden-Baden.
Dialäkt
Dr Dialäkt vun Iffeze ghert zum Owerrhinalemannisch.
Stadtmusik Endingen
Konzertreisene
D Stadtmüsik het Konzert z Inzai, in zwei Schuele z Chigasaki un in ere christliche Maidlischuel z Tokio gä, wu ä Ändinger Orgle het, un ä Doppelkonzert mit em Toshiba Fuchu Wind Orchestra in dr Fuchu Dream Hall. D Stadtmüsik isch s erscht europäisch Laieorcheschter gsi, wu zsämme mit eme fiehrende japanische Werksorcheschter ä Konzert gstaltet het. D Stadtmüsik het ä Partnerschaftsvertrag mit em Inzai Wind Ensemble.
Plasselb
Gschicht
Dr Ortsname chunt im Joor 1236 s erschte Mol in ere Urkunde vor aus plana silva (das heisst üf Dütsch ebene Wald). Spööter schribt me Plannaseyva (1324), Blanselp (1364), Plasselb (1445) oder Plannasewa (1472).
Karlmann (Ostfrankenreich)
Dr Karlmann (* öbbe 830; † 29. September 880 z Altötting) us dr Familie vo de Karolinger isch vo 876 bis 880 dr König vom Ostfrankeriich und vo 877 bis 879 König vo Italie gsi.
Siini Erbdeil
Bi dr Riichsdeilig vo siim Vater 865 het er dr Titel dux (Herzog) vom ostfränkische Deilriich Bayre übercho. Noch däm siim Dod 876 het er as König vom Ostfrankeriich gherrscht.
Bargen
Bargen chan folgendes bedüte:
Jephtha (Händel)
Jephtha (HWV 70; dt. au Jephta) isch e dramatischs Oratorium in drei Däil vom Georg Friedrich Händel.
D Uffüerig
Jephtha isch s letschte Oratorium, wo dr Händel nöi komponiert het. Öbbe fümf Joor spööter het er no s Oratorium The Triumph of Time and Truth uf Änglisch gschriibe, wo aber zum grösste Däil en Umarbäitig vom italiänische Il Trionfo isch.
Erfinder
D Eigeschafte, won än Erfinder usmache si, ass er
Patentierig
Für zum d Leischtige vo de Erfinder für d Gsellschaft zu würdige, wärde in mängge Länder nationali Erfinderdäg gfiirt.
Entwickler
Dr Erfinder muess underschiide wärde vom Entwickler. Die meischte erfolgriiche Erfinder si au gueti Entwickler, wil si suscht ihri eigeni Erfindig nit zum enä Prototyp oder in ä Produkt chönne umsetze.
Schlacht bei Akroinon
Si häi d Araber entschäidend gschlaage, und bäidi arabischi Befäälshaaber si im Kampf gfalle. Dr 'Abdallah al-Battal isch spööter in arabische und türkische Eepe über d Kämpf vom Kalifat mit Byzanz in d Figuur vom Battal Gazi verwandlet worde.
Ventil (Blasinstrument)
Konfigurationè
Klassischerwys sin Blèchblõsinschtrumänt mit drei Ventyl uusgschtattet (d %-Aagaab isch näherungswys d Roorvolängerung in Bezug uff d Inschtrumèntè-Grundlängi, theoretisch beschriibèd gannzaaligi Vohältnis, z. B. 2:3 odder 3:4 d Frequènzvohältnis):
Zweitè Effekt vom vyrtè Ventyl bschtòt us èm Kuryrè vo Intonationsprobleem im Zämmèhang mit dè Ventylkombinationè 1+3 sowiè 1+2+3 (öfters bim H), Dön mit dè letschtè Griffkombination wörrèd sèllèwäg au als kranki Döön bezeichnèt. Alli witterè Ventyl diènèd dè wittergehendè Kompensation, z. B. im Sekund-Berych.
Drèèventyl
Zum Druggè diènt i dè Regèl èn mit èrè Fèddèr vorgschpanntè Hebèl, wo übber mechanischi Glènk diè vertikali Bewegung vom Drugger in è horizontali vom Ventylhebèl umgsetzt wörrèd. Mit èm witterè Glenk wörd diè horizontali Bewegung vom Ventylhebèl in è Drèèbewegung uff dè vertikalè Achsè vom Ventylkörper umgsetzt. Dõdemit wörd d Druggchraft zwei Mòl übber Glenk bzw. Lager umgsetzt, wa einersits è komplizyrteri Bauwys wiè bim Bumpventyl voruussetzt, anderersits wèg dè Hebèlwǜrkung èn vill chlynerè Hùb vom Druggerhebèl erlaubt, wellè au unabhängig vom Röörlidurchmesser isch. Durch sèlli Unabhängigkeit cha mò Drèèventyl in glycher Bauwys vo dè Piccolo-Drumbeetè bis zuè dè Kontrabasstuba ysetzè, au wenn sich d Größi vo dè Ventylmechanig analog zum Inschtrumènt änderè duèt. Bim Waldhorn, einèwäg èn Exot i dè Blèchinschtrumäntèfamilliè, git folgendi Bsunderheitè bi dè Ventylmechanig:
Byschpillrechnung für s Intonationsprobleem
Sinngmäß gildèt für alli anderè Ventylkombinationè. D Intonation bim Gebruuch vo mee wiè eim Ventyl glychzitig isch dõhèr grundsätzlich mee odder wènniger unsuuber, wenn sèll nit kompensyrt wörd. Quintessenz us sèllèrè Erkenntnis: Je wènniger Ventyl bruucht wörrèd, um so besser stimmt dè Dòn.
Vyrts Ventyl (Quartventyl)
Bi Inschtrumänt, wo hüüfiger i sèllèrè Laag gschpillt wörrèd, findet sich als koschtègünschtigschti Maßnaam hüüfig è vyrtes Ventyl, wo d Roorlängi um è Quartè volängerèt wörd (byschpillswys bi Piccolodrumbeetè, Barydön, Euphoniè un eifachi Tubè, ganz seltè au bi Flügelhörner.)
Kompensyrti Ventyl, Kompensationssischteem
Dé änglische Inschtrumentèbauer D. J. Blaikely hèt sich 1878 è automatischs Kompensationssischteem batentyrè lõ. Dõdeby chriègèd diè èrschtè beidè Ventyl von èm dreiventyligè Inschtrumènt zuèsätzlichi Ventylröörli a dé Ruggsitè; iri Ventylkörper hèn dèmnõch drei statt zwei Kanääl. Wörd bi sèllèm Sischteem s kompensyrti dritte Ventyl in Kombination mit dè anderè Ventyl druggt, so wörd d Luft durch s normale Ventilröörli un zuèsätzlich durch s Kompensationsröörli gfüürt, asè langèd s für diè nötigi Gsamtroorlängi.
Während dõdevò i dè Früèzit vo dè Entwicklung alli Inschtrumänt bedroffè gsi sin, gildèt sèll hüt nu nò für kompensyrti Waldhörner, wo diè einzigschtè gängigè Drèèventylinschtrumänt sin, wo mit Kompensation hèrgschtellt wörrèd.
Wileroltigen
Ywohner
Quäuue: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Uusländeraateil isch 2010 bi 10,4 % gläge.
Politik
Gmeindspresidänt vo Wiileroutige isch dr Daniel Schwaar (Stang 2013).
Sprach u Dialäkt
Bir Vouchszeuuig 2000 hei vo de 359 Ywohner 95 % Dütsch aus Houptsprach aaggää, 0,3 % Französisch u 0,3 % Italienisch.
Bühlerzell
Verwaltong
Dr Schuldes vo Zäll ischt dr Thomas Botschek.
Flerden
Flerde (rätoromanisch Flerda oder Flearda) isch e politischi Gmeind i de Region Viamala vum Kanton Graubünde.
Bevölcherig
Ursprüngli isch z Flerda Sutsilvanisch, e rätoromanischi Mundart, gschwätzt worde. Hüt isch s Romanisch allerdings numme no dur romanischi Zuezügler uss andri Gegende presänt. Als allgemeini Umgangssprooch isch s Romanisch vo Flerde warschynts am Änd vum 19. Joorhundert vum Dütsche abglööst worde.
Ottokar II. von Böhmen
Vo de Geburt bis zu de Markgraschaft Mähre
De Papscht Innozenz IV. het dann im April 1249 de Ottokar exkommuniziirt, wil sin Ufstand au d Staufer unterstützt het. Ufgrund vo sinere Exkommunikation het er dann d Unterstützig vo eme Teil vo sine Gfolgslüt verlore und het sich spöter, wo sin Vater Prag eroberet het, em Wenzel müsse unterwerfe. Dodefür het er Markgrafschaft Mähre zum Lehe übercho.
Nachkomme
Die erschti Ehe mit de Margarete vo Babebärg (1205-1267) isch kinderlos blibe und de Ottokar het sich im 1261 vo ihre la scheide.
Mitteltönige Stimmung
Äigeschafte
Die middeldöönigi Stimmig het e Hufe räini Terze und isch fast vollkomme e räini Stimmig für Dasteinstrumänt – allerdings nit für alli Doonarte.
Wie bi dr räine Stimmig isch s grundleegend, ass die groosse Terze räin si, also e Frekwänzverheltnis vo häi, und für daas wärde die räine Kwinte vo dr pythagoreische Stimmig e chli änger gmacht. C-Dur isch s donale Zentrum, wo drum ume in dr stränge Middeldöönigkäit acht räini Terze (uf E, A, D, G, C, F, B und Es) aagsiidlet wärde. Die räini Terz gliicht s syntonische Komma (Frekwänzverheltnis: ) doodrduur us, ass vier Kwinte, wo äini noch dr andere chuunt, um je vom e syntonische Komma niidriger gmacht wärde.
Waldenburg (Württemberg)
Geografi
Waldenburg lyt im Ibergang vu dr Hohenloher Ebeni un dr Schwäbisch-Fränkische Waldbärg.
L’Abergement VD
Bolitik
D Burgermaischteri vu L'Abergement isch d Monique Salvi-Petermann (Stand Merz 2014).
Scheid GR
Bevölcherig
Di ursprüngli Sprooch vo Scheid isch Sutselvisch, e rätoromanischi Mundart. Scheid isch de Ort im Domleschg un Heinzeberg, wo sich s Romanisch am längschte het chönne halte. No im Joor 1970 hen 94 % vo de Yywohner Romanisch als Muettersprooch aagee, 1980 sin es 60 % gsi un ersch syt de Volchszäälig vo 1990 het es mit 36,5 % d Mehrheit verlore. Im Joor 2000 hen es 19,4 % als die Sprooch aagee, wo si am beschte chönne, un 31,7 % als Sprooch wo si jede Daag schwätze. Bis in d 1980er isch s Romanisch schynts au no vo Chinder uss dütschsproochige Familie uff de Strooss glehrt worde, hüt isch es aber numme no in einzelni Familie un Bekanntechreis verbreitet.
Schlieren
Gschicht
Schliere isch zum eschte Mal gnamset worde im Jaar 828 als Sleiron.
Schöfflisdorf
Schöfflischtoorf (amtlich Schöfflisdorf) isch e politischi Gmäind im Bezirk Tielschtoorf im Kanton Züri, Schwiiz.
Gschicht
Schöfflischtoorf isch zum eschte Mal gnamset worde im Jaar 1285 als Schephelstorf.
Religion
49,1% vo de Iiwooner sind evangelisch-reformiert, 21,9% sind römisch-katholisch (Stand 2011).
Paul Klee
Studium und Hürot
Im Mai und Juni vom Johr 1905 het dr Klee zsämme mit siine Jugendfründ, em Louis Moilliet, wo au Künstler worden isch, und em Schriftsteller Ernst Bloesch (1878–1945), e Reis uf Baris gmacht, won er sich em Studium vo dr eltere Kunst im Louvre und in dr Galerii vom Palais du Luxembourg gwidmet het. In däm Johr het er zum erste Mol dr Impressionismus wohrgnoh und het im Herbst aagfange, sich mit dr Hinderglasmoolerei afo befasse. 1906 het er z Berlin d Johrhundertusstellig vo dr dütsche Kunst bsuecht und isch im Septämber vo däm Johr uf Münche züglet. Dört het er am 15. Septämber d Pianistin Lily Stumpf (* 10. Oktober 1876; † 22. September 1946) ghürotet, won er 1899 bin ere Kammermusig-Soirée kenneglehrt het. E Johr druf, am 30. Novämber 1907, isch ihre Bueb, dr Felix, uf d Wält cho. Dr Klee het dr grösst Deil vo dr Chindererziehig übernoh und dr Huushalt in ihrer Wohnig z Schwabing gfüehrt. D Lily Klee het Gäld verdient, indäm si nüme as Pianistin ufdräte isch, sondern Klavierstunde gee het.
D Querele am Bauhuus
Wil im Klee si Familie no z Weimar gwohnt het, het er si Underricht nume vierzähdäglig gee, was bi Kollege und Studänte Umverständnis gweckt het. Sini persönlige Läbens- und Arbetsvorstellige het er nüme mit de Ziil vom Bauhuus chönne veriibare. Im ene Brief vom 24. Juni 1930 an si Frau Lily het dr Klee zsämmegfasst: „Es wird einer kommen müssen, der seine Kräfte eleganter spannt als ich.“ S Aagebot vom Bauhuus, ihm erliichtereti Arbetsbedingigen z gee, het er abglehnt, wil das nit mit siine Ziil veriibar siig.
Die mystisch-abstrakti Periode 1914–1919
Uf dr zwölfdägige Studiereise uf Tunis im April 1914, won er sämme mit em Macke und em Moilliet blant het, si Aquarell enstande, wo die starke Liecht- und Farbreiz vo dr nordafrikanische Landschaft in d Art vom Paul Cézanne und die kubistischi Formuffassig vom Robert Delaunay umgsetzt hai. Es isch nit drum gange, d Natur noochzmache, sondern Gstaltigen analog zu de Formprinzipie vo dr Natur z erschaffe, zum Bischbil in de Wärk «In den Häusern von Saint-Germain» und «Straßencafé». Drbii het dr Klee d Landschaft in e Rasterfäld überdrait, sodass si in farbigi Harmonii ufglöst worden isch. Gliichzitig si gegestandslosi Arbeite wie «Abstract» und «Farbige Kreise durch Farbbänder verbunden» entstande. En ändgültigi Drennig vom Gegestand het s in siim Wärk aber nit gee. Im Klee siini Versüech und Usenandersetzige mit dr Farb, wo über zäh Johr duurt hai, hai ihn jetzt zum eigeständige moolerische Wärk gfüehrt, wobii die farbebrächtigi orientalischi Wält für ihn zur Grundlag vo siine Gstaltigsideä worden isch. Noch de Aquarell, wo uf dr Tunisreis entstande si, isch 1915 zum Bischbil s Aquarell «Föhn im Marc’schen Garten» cho, wo mä din dütlig si neuji Beziehig zur Farb und d Aaregige dur e Macke und e Delaunay cha gseh. Au wenn mä Elimänt vom Garte eidütig cha identifiziere, bemerkt mä en wiitere Schritt zur Abstraktion. In siim Dagebuech het dr Klee zu dere Zit gschriibe:
D Ustellig «Paul Klee trifft Joseph Beuys»
Wo dr Beuys im Johr 1979 in dr Stedtische Galerii im Lenbachhuus «zeige deine Wunde» ufbaut het, het gliichzitig im Parterre e grossi Usstellig über s Früehwärk vom Paul Klee stattgfunde, wo Wärk us em Zitruum vo de früehje Chinderzeichnigen bis zum Johr 1922 umfasst het. Dr Armin Zweite brichtet, ass dr Beuys mehreri Stunde lang mit grosser Geduld vo Blatt zu Blatt gange siig und bi e baar Bletter si Brülle usegholt haig, zum si genau aazluege, au wenn im erste Stock alli uf ihn gwartet haige. Won er aber zu de Candide-Illustratione cho isch, haig er s Inträssi verlore, und er haig öbbis wie «A ja, nun weiß der Klee wie’s weitergeht, jetzt ist es nicht mehr interessant für mich» gmurmlet
D Ustellig «Klee trifft Picasso»
D Kuratorin vo dr Usstellig, d Christine Hopfengart, goht drvo us, ass dr Picasso sich vo de ironische, karikaturhafte Motiv im Klee siim Wärk het lo beiiflusse. Beidi Mooler hai in de 1930er Johr mit deformierte Figure gschafft. Es schiint, ass sich dr Klee sterker gege s ungliebte Vorbild het müesse wehre. E baar Zeichnige, wo dr Klee noch em Picasso siim Bsuech z Bärn gmacht het, cha mä, und das isch psychologisch intressant, as Parodie uf dr Konkurränt gseh. Dr vitali Picasso het Minotaurusmotiv wie 1933 d Bacchanteszene mit Minotaurus gmoolt, aber bim Klee isch us em gwaltige Stier en «Urch», en ehnder friidligs, schwerfelligs Wäse worde. Das Wort isch zsämmegsetzt us «Ur» und «Ochs». Dr Klee het dr Picasso as «dr Spanier» bezeichnet, währed dr Picasso siim Schwizer Kolleg «Blaise Napoléon» söll gsait ha. «Napoléon» ziilt uf die strammi Haltig vom Klee, währed «Blaise» für Blaise Pascal stoht; dr Picasso, as chraftgladnige Maa, het drmit uf s Vergeistigte im Klee aagspiilt.
Archiv, Museum und Schuele mit Bezug zum Klee
Z Gersthofe, Lübeck, Klein-Winternheim, Overath, Münchebuchsee und Düsseldorf het s Schuele, wo noch ihm benennt si.
En Uswahl vo Usstellige
Einzelusstellige und Retrospektive
Litratur
Schrifte vom Klee
Über Sklerodermii und em Klee siis Wärk
Willadingen
Politik
Gmeindspresidänt vo Wiladinge isch dr Anton Moser (Stang 2013).
Hospental
Religion
3,9 % vo dr Iiwooner sind evangelisch-reformiert, 94,7 % sind remisch-katholisch (Stand 2000).
Berengar I.
Hürote und Chinder
Dr Berengar isch mit siiner erste Frau, dr Bertila vo Spoleto († vor Dezember 915), sit öbbe 880/890 verhürotet gsi. Si isch d Dochter vom Herzog Suppo II., Graf vo Camerino, gsi und die beide hai zsämme drei Chinder gha. Die eltisti Dochter het sich spöter mit em Adalbert I., em Markgraf vo Ivrea, verhürotet. Dr Berengar II. isch ihre Sohn gsi.
Hospental
Sprach und Dialäkt
Dr hekschtalemannisch Dialäkt vo Oschpìdall ghert zue dr Mundart vom Urseretal.
Ostmitteldeutsche Dialekte
Di oschtmitteldytsche Dialäkt bilde zämme mit dr weschtmitteldytsche Dialäkt (Mittelfränkisch un Ryyfränkisch) di mitteldytsche Dialäkt. Si wäre vor allem z Dytschland in dr eschtlige Bundesländer gschwätzt. Zmittsen im oschtmitteldytsche Dialäktruum lyt s Biet vu dr Sorbische Sproch.
Wortschatz
Dr Wortschatz vu dr oschtmitteldytsche Dialäkt isch bschribe im Brandeburg-Berlinische Werterbuech (Berlin-Brandeburgischi un Lausitzischi Dialäkt), im Thüringische Werterbuech (thüringischi Dialäkt), im Werterbuech vu dr obersächsische Mundarte (obersächsischi Dialäkt), im Schlesische Werterbuech (schlesischi Dialäkt), im Sudetedytsche Werterbuech (ostmitteldytschi Dialäkt vum Sudeteland) un im Preußische Werterbuech (hochpreußischi Dialäkt).
Der kleine Maulwurf
Syter anne 1963 isch d Schäärmuus reegelmääßig im tschechoslowakische bzw. speeter tschechische Fäärnseh z sähne gsii. Är isch dert dr Star vum tschechische Sandmännli gsii, em Večerníček. In insgsamt 80 Länder isch di chlai Schäärmuus zum Erfolg woore. Z Weschtdytschland isch d Figur bekannt wore dur Die Sendung mit der Maus. In ere Videoedition het er zem Dail unter dr Namme „Pauli“ drait.
Regierungsbezirk Nordbaden
Schtadtchreis
Heidelbärg, Karlsrue, Manne, Pforze
Kanton Ensisheim
Gschicht
Dr Kanton isch am 4. März 1790 im Zug von dr Inrichtung vun dr Département als Teil vum domolige "Distrikt Colmer" gründet worde.
Wimmis
Geografi
Wimmis ligt am Iigang zum Simmetal. D Gmeindsflächi bsteit us 30,1 % langwirtschaftlecher Flächi, 45,8 % Waud, 6,8 % Sidligsflächi u 17,3 % süschtigi Flächi. D Nachburgmeinde si Spiez, Äschi, Riichebach, Diemtige u Röitige.
Fichtenau
Fichdenau (amtlich Fichtenau) ischt a Gmoed em Landkroes Hall en Bade-Wirttebärg. D Gmoed hot Eiwohner (Stand: ).
Verfassung des Kantons Basel-Stadt
Dr Ufstand vo dr Landschaft und d Kantonsdrennig
Uf e revoluzionääre Druck aane het dr Grooss Root d Verfassigsrevisioon in Aagriff gnoo, wo in Aasetz sit 1829 diskutiert worde isch. Dr Entwurf, wo vorgschlaage worde isch, het für d Kräis um e Gutzwiller nit d Gliichhäit mit dr Stadt brocht, wil d Verdrätig im Groosse Root vo dr Landschaft, wo dr Bevölkerig nooch dobblet so grooss gsi isch, immer noonig representatiiv gsi weer. Zum dr Stadt klaar mache, wo si stöön, häi d Baaselbieter am 4. Januar 1831 z Liestel e «Landsgmäind» mit 2000 bis 3000 Persoone organisiert. Si häi d Representazioon im Groosse Root noch dr Volkszaal gforderet, d Gliichhäit vo alle politische und bürgerlige Rächt, e Verfassigsroot, wo vom Volk gweelt wurd und e Volksabstimmig über die rewidierti Verfassig. Mit dr Waal von ere browisoorische Regierig am 6. Januar z Liestel isch druf dr erst revolutionäär Akt vo dr Landschaft choo. Baasel het uf dr Ufruer mit dr milidäärische Bsetzig vo Binnige, Allschwil und Liestel reagiert. Die browisoorischi Regierig vo dr Landschaft isch uf Aarau gflüchdet.
Paul Nunnenmacher
Läbe un Beruef
Anne 1952 het er syy Jugedfreindin un Schuelkamradin Inge Jehle ghyrote. Mirt ihre het er drei Chinder ghaa.
Konstantin V. (Byzanz)
Dr Konstantin V. (, * 718; † 14. Septämber 775) isch dr byzantinisch Kaiser vo 741 bis zu sim Dood gsi. Er isch dr Soon und Noochfolger vom Kaiser Leo III. gsi, wo die syrischi Dünastii gründet het.
Rothenbrunnen
Bevölcherig
Ursprüngli isch z Rothebrunne Sutselvisch, e rätoromanischi Mundart, gschwätzt worde. Im Joor 2000 hen zwar 14,2 % vo de Bevölcherig aagee, dass si täglich Romanisch schwätze, allerdings handlet es sich debi numme um Zuezogeni uss andri Gmeinde. Im Joor 1980 het de Lehrer Angelo Tscharner uss Feldis no vo eim yyheimische Maa berichtet, wo no e weng Romanisch chönnt, alli andri wäre Zuezogeni. Bi de Volchszäälig vo 1880 hen z Rothebrunne no 70,7 % Romanisch als Muettersprooch aagee, un syt 1900 sin d Dütschsproochige mit 49 % gäge 47 % Romanischsproochige in de Mehrheit. Als Gassesprooch isch s Romanisch warschynts in de erschte Hälfti vum 20. Joorhundert entgültig vum Dütsch abglööst worde. D Schuel isch scho 1895 ganz uff Dütsch umgstellt worde, noochdäm devor uff Romanisch oder zweisproochig unterrichtet worde isch. In de 1930er sin wiider 1–2 Stunde Romanisch in de Wuch yygfiert worde, wo aber 1954 deno ganz abgschafft worde sin.
Wirtschaft un Infrastruktur
Z Rothebrunne isch e Station vo de Rhätische Bahn, wo Rothebrunne un d Gmeinde vum Domleschg mit em Postauto mit em RhB-Bahnhof vo Thusis verbindet. Usserdäm isch Rothebrunne aa A13 aabunde.
Spiegelei
Für zum Spiegeläier mach nimmt mä e Pfanne, wo nit z grooss isch, so dass s Äiwiss sich nit zwiit cha usbräite, duet e chli Anke oder Schmalz dri, wermts uf und nimmt sä vom Füür und schloot denn voorsichdig d Äier drii. Denn bröötlet mä sä bi chliiner Hitz, duet Salz und Pfäffer uf s Wiss ströje und duet e chli vom häisse Anke über s Dotter, wo immer no sött flüssig sii. Uf s Dotter sött mä käi Salz ströje, weder vor em Bröötle, das macht sä zeech, no noch em Bröötle, das macht Fläcke druf.
Hans-Rudolf Merz
Bruef
Brueflich isch er vo 1977 bis 2003 international und i dr Schwiiz als Undernähmesberater tätig gsii. Dezue isch er i mehrere Verwaltigsrät gsesse.
Hundlingen
Hundlinge oder Hunnlinge (frànzeesch Hundling, ditsch Hundlingen) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Département Moselle ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Lothrìnge).
Gschìcht
Hundlinge ìsch zem erschte Mol gnannt worre àm 31. Öigschte 1269, wie dr Gerlach, dr Walter, d Gela (Gertrud) und d Adelheid, d Kìnder vum Rìtter Albert vun Morsberg (Marimont), em Ditsche Orde z Metz e Galdbedràà vermàcht ghet han. Ànne 1315 wurd dr Ort gnannt àls Hundelinga.
Alexander Krannhals
Lääbe und Wärk
Er het 1942 d Muusig für e Schwizer Spiilfilm Steibruch komponiert. Er isch Kapällmäister am Stadttheater Luzärn worde und spööter Gastdirigänt an de Theater vo Gämf, Stroossburg, Mülhuuse und am Theater vo de Champs Elysées z Bariis. Im Joor 1949 isch er Läiter vo dr Konzärtveräinigung Sanggalle worde und het gliichzitig am Konservatorium z Baasel as Läiter von ere Dirigänteklass Underricht gee. Äine vo sine Schüeler isch dr Rudolf Kelterborn gsi.
Dr Krannhals isch no Eeredirigänt vom Sümfoniiorchester z Madrid gsi und Vizebresidänt vom Schwizer Dirigänteverband.
Projekt-E
Organisation
I de Rächtsform vomne gmeinnützige Verein häts Project-E Gschäftsschtelle in Dütschland Heidelberg, Öschterriich Wien und Frankriich Paris.
Artabasdos
Dr Artabasdos († 743) isch as Usurpator gegen e Konstantin V. byzantinische Kaiser vo 741/42 bis 743 gsi. Er het dr Übernaame Ikonophilos überchoo, wil er zu de Bildervereerer ghöört het.
Montgolfière
D Noochricht vo dr „erostatische Maschiine“ het sich gschnäll in ganz Frankriich verbräitet. Denn het dr Brofässer Jacques Alexandre Charles dr ersti Gasballoon, dr „Globe“, lo ufstiige und denn isch s nume no e Froog vo dr Zit gsi, bis dass die erste Bassaschier mitgflooge si. Am 19. Septämber 1783 het e Montgolfieere vom Schloss Versailles us mit drei Bassaschier gstartet: eme Schoofsbock, eme Güggel und ere Änte. Dr Köönig Ludwig XVI. und d Köönigin Marie Antoinette häi zuegluegt. Dr Flug isch 12 Minute lang gsi und het bewiise, ass bemannti Lufträise mööglig si.
Lörrach
Lag
D Stadt Löörech litt im Landchreis Löörech im Südweste vo Dütschland z Bade-Württeberg. Dur s Gebiet vo de Stadt fliesst d Wiise.
Isenthal
Geografi
Rings ums Tal het’s hööchi Bäärge: Dr Gitschä, Dr Urirotstock, dr Wissigstock, dr Ruchstock, dr Chaiserstuel, dr Briise, Dr Schwalmis und dr Oberbauestock. A de Bäärge sind schöni Alpe.
UN-Klimakonferenz
D UN-Klimakumferänz (ENS undefineder Originaltitel: United Nations Climate Change Conference, au (Wält-)Klimagipfel oder Wält-Klimakumferänz) isch d Kumferänz vo de Länder (Conference of the Parties, COP), wo gmäss em Vertrag bi dr UN-Klimaramekunvänzion mitmache; die findet all Johr statt.
Isenthal
Politik
Bi dr Nationalraatswaale 2015 hät s das Ergebnis gää: SVP 28,0 %, CVP 53,5 %, GP 17,0 %, Suschtigi 1,5 %.
Lörrach
Stadtgliderig
Hauptartikel: Löörech-Brombach, Löörech -Haage, Löörech -Hauge, Satellitestadt Salzert, Löörech -Stette, Löörech -Düllinge, Löörech -Tumringe
Klima
Z Löörech herrscht e ziemlig milds Klima. Säll chummt doher, wil in de Region vum Markgräflerland mediterrani Luft vu Südweschte her iber die sogenennt Burgundisch Pforte iströme cha. Lut Erhebige vum Dütsche Wetterdienscht fir d Johre 1961 bis 1990 isch die durchschnittlich Sunneschinduur ca. 1700 Stunde im Johr gsi. Säller Wert lit im bundeswite Vergliich (Middelwert fir Dütschland lit bi 1541 Stunde) im obre Drittel. Dodur ghört Löörech zue dr sunnigschte Gegend vo Dütschland. D Winter sin z Löörech normalerwiis rächt schneearm, grösseri Schneehöchene träte in dr Regel numme bi grossrümige Extremwetterlage uf. So isch am 5. März 2006 nooch eme Winteribruch in dr Löörecher Innestadt guet 42 Zentimeter Nejschnee gmesse worre, e Wert, wo devor sit 1962 nimmi ufträtte isch.
Gschicht
1403 het de Ort durch de Chönig Ruprecht III. vo dr Pfalz s Märträcht griegt (1452 vum Chaiser Friedrich III. bstedigt).
Im Johr 1678 hen d Franzose s Röttler Schloss abebrännt.
S Stadtrecht het Löörech 1682 vom Friedrich Magnus vo Baden-Durlach griegt.
1702 isch d Schlacht bim Chäferholz gege d Franzose gsi.
1756 het s mit de Erneuerig vom Stadträcht s erschti Roothus geh.
1783 het de Johann Peter Hebel als Lehrer am Pädagogium gschafft. Selli Arbet het er bis 1791 gha.
Vo 1808 ewäg hän si zahlrichi chlassizischdische Bauwärch errichtet, drunter d Synagog, d Stadtchilche un d Fridolinschilche.
Bolitik
D Oberbürgermeisterin isch vo 2003 bis 2014 d Gudrun Heute-Bluhm (CDU) und ihri Stellverdrätterin d Bürgermeisterin Marion Dammann gsi. Sit 2014 isch dr parteilos Jörg Lutz Oberbürgermeister.
Städtpartnerschafte
Löörech hät sit 1966 partnerschaftligi Beziehige zu Sens z Frankrych; s Motiv dodevo isch vor allem d'Ussöhnig noch em Zweite Wältchrieg gsi. Senigallia (Idalie) isch vor allem drum züe-n-re Partnerstadt worre, wyls sit 1981 scho Parnterschafte zu Sens gha hät. Sit 1990 isch Meerane (Sachse) Partnerstadt; sälli Partnerschaft isch mit em Zyl, de Stadt züe-n-re Marktwirtschaft und kommunale Selbschtverwaltig z verhälfe, gschlosse worre. Chester, wo d Partnerschaft im Johr 2002 gschlosse worre isch, hät vorher au scho Beziehige zu Senigallia und Sens (sit 1994 ) gha. Witeri Verbindige gits zu Wischgorod (Ukraine) sit 1999 und zu Lubliniec (Pole) und Edirne (Türkei) sit 2006. D Partnerschafte vo Löörech werre als güet glunge und vorbildlig bezeichnet; d Stadt hät für d Arbet an de Partnerschafte d Europafahne (1979), de Dütsch-Französisch Brys (1983) und d Ehreblakätte vom Europaroot griegt.
Isenthal
Sprach und Dialäkt
Dr heggschtalemannisch Dialäkt vo Ìsìtall ghert zue dr Nidwaldner Mundarte.
Schönenberg ZH
Religion
48,8 Prozänt vo de Iiwooner sind evangelisch-reformiert, 30,6 Prozänt sind römisch-katholisch (Stand 2011).
Wirtschaft
Schönebèèrg isch es Puuredorf. Und es hät dört di bekanti Tirggelfabrigg Suter. D Arbetslosigkäit isch im Jaar 2010 bi 1,6 % gläge.
Zweiflingen
Zweiflingen (oschtfränkisch Zwaifling) isch e Gmai im Houlouchrais z Bade-Wirttebärg. D Gmai het Yywohner (Stand: ).
Verwaltig
Zweiflingen het mit dr Stadt Öhringen un dr Gmai Pfedelbach e Verwaltigsgmainschaft veryybart.
Dr Burgermaischter vu Zweiflingen isch dr Klaus Gross.
Wahle
Ergebnis vu dr Landdagswahle syt 2006: 1 2006: WASG, syt 2011: Die Linke
Hüntingen
Verwàltung
vun Hënténgen ìsch. Hënténgen ghert zem Kommünàlverbànd.
Le Chenit
Bolitik
D Burgermaischteri vu Le Chenit isch d Jeannine Rainaud-Meylan (Stand Merz 2014).
Sonnenfinsternis vom 25. Oktober 2022
Sìchtbàrkait ìm diitschschproochiga Ràuim
16 Moneeta noh-n-em Sunnafìnschterniss vum 10. Jüüni 2021 hann m’r nochamol a Sunnafìnschterniss ìm diitschschproochiga Ràuim känna beobàchta. D’ Bedäckung ìsch àwwer numma maassig gsìì. D’ greeschta Verfìnschterung ìsch ìm Nordoschta vu Diitschlànd gsìì, uff dr Ìnsel Rügen, mìt màximààl 35,3 Prozent Bedäckung. D’ grìngschta Verfìnschterung ìsch ìm Süüdwäschta, z’ Zärmatt ìm Kàntoon Wallis, mìt màximààl 15,7 Prozant Bedäckung beobàchtet worra.
Frankenhardt
Wahla
Ergäbnis vo de Landdagswahla seid 2006: 1 2006: WASG, seid 2011: Die Linke
Realp
Gschicht
Reialp isch zum erschte Mal gnamset worde im Jahr 1363 als Riealb.
Oberried (Breisgau)
Gschichte
S „Dal ob dem Ried“ isch wohl sit em früehe 12. Johrhundert besidlet gsi. 1237 isch dert e Zisterzienserinne-Chloster erbaut worre, wo aber scho 1252 an d Wilhelmite ibergange isch. Noochdem d Vogteirächt iber Oberried an d Schnewelin ibergange sin, sin si 1496 an d Stadt Friburg im Brisgau gfalle. 1507 sich s Chloster ufgäbbe, aber 1679 nöi errichtet worre. 1806 isch Oberried im Ramme vum Riichsdeputationshauptschluss an s nöi errichtet Grossherzogtum Bade gfalle. Dert isch es zuenächst im Landamt Friburg II, ab 1819 im vereinigte Landamt Friburg zuedeilt gsi. Sit 1939 het Oberried zum Landchreis Friburg ghört, bevor es im Zug vu dr Kommunalreform vu dr 1970er Johre in dr nöi Landchreis Brisgau-Hochschwarzwald chu isch.
Der junge Lord
Erschder Uffzug
Dr Birgermoischder, dr Oberjuschdizrat Hasentreffer, dr Ökonomiirat Scharf ond dr Professor von Mucker erwardet da vornehma Englender Sir Edgar, wo kirzlich uff Empfehlong vom Prinza Heinrich des prächdige, aber a bissle raakommene alde Haus am Marktplatz kauft hot. Dia Manna send sauer, dass seller Fremde et zo dr ausgmachda Zeit eitroffa ischt.
De vornehmschde Dama vo Hülsdorf-Gotha wardet uff da vornehma Englender. Der ischt vo dr Baronin Grünwiesel eiglada worra en dr Hoffnong, ehn mit ihrem Mündel vorkubbla zo kenna. Doch stadd deam Erwardada daucht a Bote vom Sir Edgar auf ond brengt a Absag vo seim Herra. Do druff kriagt dui Baronin a Mordswuat ond erklärt, dass der Englender des noh bereia dät.
Muggensturm
Verwaltung
Muggesturm het mit dr Stadt Raschti un dr Gmaine Etje, Iffeze un Steimure e Verwaltungsgmainschaft verinbart.
Schwarza
Gwässer:
Neuenburg am Rhein
Stadtgliderig
Neiburg glideret sich in die vier Stadtdeile
Burgermeischter
Dr gegewärtig Burgemeischter vu Neiburg isch dr Joachim Schuster (CDU).
Wirtschaft un Infrastruktur
D'Neiburger Industrie, s'Gwerb un dr Handel gäbe rund 4.000 Lüt Arbet. Grössti Undernähme sin d'Firme Freudenberg un Buck.
Verchehr
D'Bundesautobahn A 5 (Nideraula - Basel) befahre täglich 50.000 Fahrzüg uf Neiburger Höchi. Däglich iberquere bi Neiburg 14.000 Pkws die französisch Grenze bim Autobahndreieck an dr A 5, wo die französisch Autobahn uf Burgund abindet.
Iisebahn / ÖPNV
Ebefalls numme adenkt isch, dr ab ca. 2011 in Betrib gehet TGV-Sud-Est vu Milhuse in Richtig Dijon mit einige Zugpaare iber d'Neiburger Bahnstrecki bis uf Friburg z'verlängere. Do isch aber wohrschins dr Wunsch vur dr Lokalpolitik dr Vadder vum Gedanke.
Landammann
Währed de Helvetik isch s Regierigsoberhaupt vo de zentralisierte Helvetische Republik ab 1802 Landamme gnännt worde, und im widerhärgschtellte Schtaatebund vo de Mediationszyt het en Landamme vo de Schwiiz als Verträter vo de Bundesgwalt gägenüber vo de Kantön regiert.
Bezirk Dietikon
De Bezirk Dietike isch en Bezirk im Weschte vom Kanton Züri im Limmettal. Er ghört zu de Agglomeration vo de Schtadt Züri, wo im aargauische Kimmettal no witer gat. De Bezirk gits erscht sit em 1. Juli 1989. Vorher händ d Gmeinde zum Bezirk Züri ghört. S Bsundrige an de Abschpaltig vom Bezirk Dietike isch gsi, dass alli Parteie und au s Schtimmvolk vom Kanton im März 1985 d Trännig guet gheisse händ, s Schtimmvolk vo de Gmeinde, wo devo betroffe gsi sind, di Abschpaltig aber abglehnt händ. Bi de Abschtimmig über e Volksinitiative gäge d Trännig im März 1988 isch wider e Mehrheit im Kanton für d Abschpaltig gsi, wo dann uf Mitti 1989 vollzoge worden isch. Es eignigs Bezirksgricht hät de Bezirk Dietike erscht sit em Juli 2008 und sit 2010 no äs Gfängnis däzue.
Kloster Klingental
S Kloster und d Klosterkiirche
Sit denn erinnere nume no s «Kläine Klingedaal» mit em Museum in sine historische Intérieurs und s Üssere vom Kiirchechor draa, ass es dört je e Kloster gee het. 1966 isch s Milidäär us em Hauptdrakt vo dr Kasärne uszooge und mä het dört e Schuel iigrichdet. In dr Kiirche het s jetz Künstlerateliee. In de früenere Ställ und in dr ehemolige Rithalle vo dr Kasärne befindet sich sit 1980 dr Kulturbetriib Kasärne Basel.
Jean-Baptiste Schacre
Laweslàuif
Ànna 1841 hàt’r sìch àls Àrchitekt z’Milhüüsa ìnschlàlliart, zerscht salbschtstandig, un vu 1844 àb àls Stàdtsàrchitekt. Ar hàt wìchtiga Gebäi vu Milhüüsa bàuia: d Synagoge, d kàtolischa Stephànskìrch, d proteschtàntischa Stephànskìrch. Noh dr Krisa vu 1848 hàt’r noch nawesbii därfa schàffa, so hàt’r aui ìn àndra Gmeina bàuia: z’Kìngerscha, z’Zìllìsa, z’Pfàscht, z’Àltkìrch usw.
Gustav Güldenstein
Si Familie und Dood
Dr Gustav Güldenstein isch am 21. Januar 1972 z Rieche gstorbe.
Starstich
S Brinzip vom Starstich
Bim Starstich het mä mit ere sogenannte „Starstichnoodle“ in s Aug gstoche und die drüebi Augelinse uf e Boode vom Augeöpfel druckt. Eso het s Liecht wider uf d Netzhut chönne falle, ooni dass öbbis gstöört hät. Dr Paziänt het wider gsee, aber wil d Brächchraft vo dr Linse gfeelt het, isch er denn im Allgemäine stark witsichdig gsi. E Brülle zum das korrigiere het öbbe +11 Dioptrie müesse haa.
-sten
Büecher
Mit em Ludwig Bernauer und em Peter Pee het dr Kristen s Buech Basel uusegee, wo 1970 bim Pharos Verlag Hansrudolf Schwabe erschiine isch, und 1986 het er mit em Nicolas Crispini Basel: gestern und heute aus dem gleichen Blickwinkel gschriibe. Au yber s Koche het ech Büechech veröffentligt. E baach von ene si Wein muss hinein: Koche mit -sten (1969), Im Kochtopf quer durchs Mittelmeer: südliche Ferienküche (1974) und Das Kochbuch aus der Schweiz (1987).
Seegräben
Geografi
Seegrebe liit uf de südweschtliche Siite Pfäffikersee. Zue de Gmäind ghööred au na d Wiiler Ootel (dt. Aathal), Sack, Aretschhalde (dt. Aretshalden), Ottehuuse (dt. Ottenhausen) und Woobrg (dt. Wagenburg). S Piet vo de Gmäind umfasst 48,3 % landwirtschaftlichi Flèchi, 16,7 % Wald, 10,6 % Sidligsflechi, 5,6 % Vercheersflechi und 11,1 % Gwässerflechi.
Rheintor Basel
S Rhiidoor isch en ehemoligs Stadtdoor vo dr Stadt Basel und emol Bestanddeil vo dr innere Basler Stadtmuure gsi. Es isch s Door uf dr Groossbasler Site an dr Rhiibrugg gsi. Grad bachab von em isch s Niidere Rhiidoor gstande. Es isch 1839, zwanzig Joor vor dr Verabschiidig vom Basler Stadterwiiterigsgsetz vo 1859 abgrisse worde.
Jörg Fritz
Uusbildig un Beruef
Dr Jörg Fritz isch z Düenge un z Nirdenga uf d Grundschuel gnange un het am Max-Planck-Gymnasium z Nirdenga s Abitur gmacht. Vu 1981 bis 1982 het er sy Zivildienscht am Kraischrankehuus Nirdenga absolviert. Vu 1982 bis 1987 het er Bolitischi Wisseschafte, Zytgschicht un Germanischtik an dr Eberhard-Karls-Universitet Dibenga studiert, het aber kai Abschluss gmacht. Vu 1988 bis 1990 isch er Birolaiter bi dr Bundesdagsabgordnete Uschi Eid gsii. Vu 1991 bis 2011 het er as freiberueflige Dozänt in dr Erwachsenebildig gschafft.
Bahnstrecke Kappel Gutachbrücke–Bonndorf (Schwarzwald)
Bedrybsyschtellung
Dè Gsamtbedryb isch mit Wǜrkung vom 1. Januar 1977 ygschtellt worrè. Grund für d Yschtellung isch d Konkurrènz durch dè barallèle Baanbusvokehr gsi, wo d Passagyrzaalè uff sèllèrè Baanschtreggi massyv in Keller dribbè hèt, zmòl dè Bus bsunders d Gmeindè Gündelwangè (Obber- un Vorderdorf), Holzschlag un Kappel besser aabindè hèt chönnè, wiè sèbbi wit abglègèni Baanhööf (Gündelwangè un Kappel-Grüèwald).
Wolfisberg
Wouwischbrg (amtlech Wolfisberg) isch es Dorf i de politische Gmeind Niderbipp vom Kanton Bärn.