cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Albinen
Geografii
S Dorf liit am Usgang vom Dalataal südöschtlech vo Badu. Die kompakti Hüüsergruppe vom Dorf Albinu stoot am linke Bärghang höch über em Fluss Dala zwüschem Miligrabe und em Lirschigrabe. Wyter unde liit s Dörfli Tschingere, ennet em Lirschigrabe d Streusidlig Dietu, Badu zue dr Wiiler Planedri, zwei Kilometer obenam Dorf dr Wiiler Tschärmilonga und no wyter obe s Alpdorf vo der Torräntalp.
Chardonnay
Dr Chardonnay isch in de letschte Johr uff dr ganze Wält und au im allemannische Ruum zuenähmend aapflanzt worde und erfreut sich ere grosse Beliebtheit. Es goht e paarne Lyt au scho ne bitzeli z'wyt und die rede denn vom ABC was fir anything but Chardonnay stoht (alles nur kein Chardonnay)!
DJ Manon
Lääbe
In dr Zyt vu ire Leer im Gaschtgwäärb het d Manon anne 1989 di eerschte illegale Party in dr „Dampfzentrale“ un em „Bluelight“ z Bärn entdeckt, wu iri Lyydeschaft fir di elektronisch Musik gweckt hän. D Grinder vum „Bluelight“ hän aini vu dr eerschte House- un Techno-Location in dr Schwyz ufgmacht, d „Aare Bar“ z Bärn, wu d Manon ai Joor lang d Fierig vu dr Bar ibernuu het.
Anne 1996 het d Dj Manon aagfange Musik z produziere un ai Joor speter isch ire eerscht Stuck uusechuu. Mit dr Label Terminal M un Desolat het si ab 2008 aigeni Party un Event veraastaltet. 2014 het si ire aige Partylabel Mannonmania grindet.
Baseldeutsch
S Baseldytsch im Schwyzer Film
In de Schwyzer Dialäggtfilm, wo vor allem z Ziiri broduziert worde sinn, het s Baaseldytsch lang zer Markierig vo Bösewichter dient. Das Stereotyp ka me scho im eltschte no erhaltene Dialäggtfilm Jä-soo! us em Johr 1935 gsee, und s isch au im Film Die missbrauchten Liebesbriefe (1940) dytlig. Au in de Film, wo im Zug vo dr Gaischtige Landesverdaidigung entstande sinn, wie dr Landammann Stauffacher vo 1941, wirds bruucht, spööter au in dr Gotthälf-Verfilmig Uli der Pächter (1955) und im Film Bäckerei Zürrer (1957), wo in dr Stadt Ziiri spiilt. Iber Doggumentaarfilm und em Dani Levy syym «Peperoni» in der Färnseeseryy Motel uus den Achtzger Joor, het sich der Basler Dialäggt filmisch kenne rehabilitiere.
Max Lütolf
Dr Max Oskar Lütolf (au Lütolf-Hunkeler; * 1. Dezämber 1934 z Autishofe ; † 23. Novämber 2015 ) isch e Schwyzer Musikwisseschaftler gsii.
Dithmarschen
Vo dr Nordsee usgehend, bschtoht Dithmarschen us Marschland, im Landinnere us Geest-Gebiete. Wichtigi Ort sin Heide (Holstein), Meldorf mit sinere Pfarrkirch, wo Dom gnannt wird, Brunsbüttel, Burg, Marne, Wesselburen un dr bekannti Ferieort Büsum.
Palais Besenval
Gschicht
S Palais het si Name vo de Brüedere Johann Viktor II. Besenval (1671–1736) und Peter Joseph Besenval (1675–1736), wo s Bouwärch hei errichte lo. S isch vo 1703 bis 1706 nach em Vorbild vo französische Schtadthüser vom Adel as Hôtel entre cour et jardin diräkt a der Aare bout. D Aalag beschtoht, vo Oschte nach Weschte, us de Beriiche Ehrehof (Cour d’honneur), Haupttrakt (Corps de Logis) und emene barock konzipierte Garte. D Südfassade vom zweistöckige Palais, uf der Aaresiite, isch praktisch symmetrisch gschtaltet.
Fränkisches Reich
S Fränkische Riich, odr s Frankeriich, isch e Königriich in West- und Mitteleuropa zwüschem 5. und 9. Johrhundert gsi, wo sich uf em Gebiet vom Römische Riich bildet het. Es goht uf mehreri westgermanischi Völker us dr Völkerwanderigsziit zrugg.
Bräuning, Leu, Dürig
Wärk
S Baasler Stadtcasino am Barfüesserblatz, blaant 1934 noch eme Entwurf vom Wilhelm Eduard Brodtbeck, isch vom Willi Kehlstadt, vo Brodtbeck und Bohny zämme mit Bräuning, Leu, Dürig 1942 baut worde. Scho 1937 isch dr Schwizer Bavijoo für die Chläini Wältusstellig z Bariis 1937, won e Bau vo dr gmäässigte Modärne gsi isch, vom Büro baut worde.
Noch 1945 si d Druckerei vom VSK, spööter Coop, e Wärkgeböid für d Sandoz und zämme mit em Alfred und Karl Doppler und em Seeger vo 1948 bis 1950 Ziilebaute in dr Woonsiidlig am Kannefäld. Aber au die chliineri Bauform findet in dr Fachwält Beachdig: S Augustheft vo dr Fachzitschrift Das Werk vo 1947 beschribt s Tessiiner Feriehuus vo äim vo de Archidekde, s Dezämberheft us em gliiche Joor isch ganz em Laadebau gwidmet gsi und het zwäi Laadeusbaute vom Büro z Baasel rezensiert.
Malvaglia
Gschicht
Am 1. April 2012 hät Gmai Malvaglia mit de Gmaine Ludiano und Semione zu de nöie Gmain Serravalle fusioniert.
Rosch Chodesch
Wien er begange worde isch
Au im Urchristedum het es Kräis gee, wo d Nöimönd und s Sabbat begange häi (Kol 2,16), (Gal 4,10).
Madison Davenport
ìhr Laawa un Kàrriar
Ànna 2006 hàt sa ìhra Schtìmma-n-ìm Sàuieegelkìnd Quillo ìm Ànimàzioonsfìlm Ab durch die Hecke glahnt (diitscha Schtìmma: Leonard Walenta), so wia-n-ìm nàmmensgliicha Videoschpìel un ìm Ànimàzioonskurzfilm Hammys Bumerang Abenteuer. Ànna 2007 ìsch ìhra Schtìmma-n-ìm Zaichatrìckfilm Christmas Is Here Again z’ loosa gsìì, wu sa àui dräi Müüssikschtìckla vum Toonschpüür vum Film gsunga hàt. Fìr dia Laischtung ìsch sa ànna 2008 fìr dr Annie Award ìn dr Kàtegorii „Bäschter Schtìmmaschpìel ìn’ra Ànimàzioons-Farnsahprodukzioon“ nominiart worra.
Ànna 2008 hàt d’ Davenport ìm Filmluschtschpìel Kit Kittredge: An American Girl d’ Rolla vu dr Ruthie Smithens gschpìelt. Fìr dia Laischtung hàt sa zamma mìt dr Abigail Breslin, em Austin MacDonald, em Zach Mills, dr Willow Smith un em Max Thieriot dr Young Artist Award 2009 bikumma. Ànna 2009 hàt sa ìm Horrorfilm The Attic Door d’ Hàuiptrolla vu dr Caroline gschpìelt. Z’lätscht ìsch sa unteràndrem àls Gàscht ìn da Farnsahseria CSI: Vegas un Dr. House z’ sah gsìì. Vu 2011 bis 2012 hàt sa d’ Rolla vu dr Ethel ìn dr Seria Shameless gschpìelt.
Hermann Baur
Si Wärk
Drüüber uuse isch dr Hermann Baur verantwortlig für mee as 30 katholischi Chillenöibaute. Er isch vom Le Corbusier sinere Chille Notre Dame du Haut z Ronchamp inspiriert worde und het statt de konwenzionelle rächteggige Grundriss mit ere Schaalebauwiis e bewegte Chilleruum entwigglet, wo au e nöiji, modärni, inhaltligi Ussaag macht.
Schweiz
Dr offiziell Name vom Bundesstaat
Dä Begriff chunnt eso zum erste Mol in offizielle usländische Dokumänt us der Zit vom Drissigjöhrige Chrieg uf Dütsch vor. Im 18. Johrhundert isch er gängig worde, so het der Jean de Müller 1780 e Buech mit em Titel Der Geschichten schweizerischer Eidgenossenschaft usegee. Am 5. Juli 1803 het dr neu Schwizer Senat d Inschrift Schweizerische Eidgenossenschaft uf em Sigel beschlosse. Dä Name isch au vom Schwizer Staatebund 1815 übernoh worde und vom Bundesstaat in der Verfassig vo 1848 und bi der Verfassigsrevision vo 1878. Die abassti Verfassig vo 1999 seit s Volk und die schwiizerische Kantön bilde die Schwizerischi Eidgenosseschaft.
D Landschaft
D Landschaft wird dür d Mönschä starch veränderet. Früächer si riisegi Wäuder grodet wordä zum Landwirtschaft betribä z chönnä. Hät mä das nid gmacht wär di ganzi Schwiz ei zämähängend Waud, abgseh vom Tessin.
Sprooche
]] D Schwyz het luut Bùndesverfassig vier Landes- ùn Amtssprooche: Dütsch mit eme Aadeil vo öbe 62 Prozänt, Französisch mit 23 Prozänt, Italiänisch mit 8 Prozänt ùn Rätoromanisch mit 0,5 Prozänt. Viersproochig isch aber nùmme de Bùndestaat als Institution: Di meischte Kantön hen dergäge nùmme ei Amtssprooch. D Kantön Bärn, Frybùrg ùn Wallis sin offiziell zweisproochig (Französisch-Dütsch) ùn de Kanton Graubünda isch offiziell drüüsproochig (Dütsch-Rätoromanisch-Italiänisch). Au di meischte Gmeie hen nùmme ei offizielli Sprooch, au wänn Minderheite vo de andre Sproochgrùppe dört läbe (das isch eso gmäss em Territorialitätsprinzip). D Sproochgränze sin mee oder weeniger stabil; nùmme im Bündnerland verschiebt sich d Sproochgränz syt lengrem zuungùnschte vùm Rätoromanische.
Minderheitesprooche, wo territorial nit bùnde sin, sin no s Jenisch ùn s Jiddisch. Dernäbe schwätze öbe 9 Prozänt vo de Bevölcherig e Sprooch, wo nit zue de groosse Landessprooche ghört. D Sprooche Serbokroatisch, Albanisch, Portugiesisch, Spanisch, Änglisch ùn Türkisch hen all wie mee Sprecher wie d Landessprooch Rätoromanisch.
Parlamänt
D Schwiz het es Parlamänt, d Bundesversammlig, mit zwöi Chammere. Dr Nationalrot wo tuet s Volk röpresentiere und dr Ständerot wo tuet d Kantön röpresentiere. D Nationalröt wärde vom Volk i de Kantön gwählt, drbi chamme i de grössere Kantön me Lütt wähle als i de chlinnere. Im Nationalrot sitze 200 Lüt, är wird alli vier Johr im Proporz gwählt, dass heisst dr Stimmateil wo d Parteie händ, sött so genau wie möglich i d Azahl Sitz fliesse. Im Ständerot git’s 46 Abgordneti, un i ihn sändet alli Kantön zwöi Ständeröt, numme die sogenannte Halbkantön sände eine. D Ständeröt wärde überall vom Volk gwählt, dass müesst aber nit e so si. Usser im Jura (Proporz) wärde d Ständeröt überall im Majorz gwählt, dass heisst die Kandidate wo im erste Wahlgang s’absolute Mehr hei oder im zweite Wahlgang am meischte Stimme gmacht hei, si gwählt.
Lueg au:
Gschicht
100 vor Christus: D Helvetier, d Räter, d Lepontier und witeri keltischi Stämm läbä im Gebiet vor hütige Schwiz. De neuzitlich latinisch Name vor Schwiz, «Confoederatio Helvetica», und s Autozeiche CH chöme vom latiinische Name vo de keltische Helvetier.
1291: Noch de Legende, wo dank em Schiller sim Tell-Drama i dr Weltliteratur iigangen isch, wird mit em Rütli-Schwur vo de Lüt vo Uri, Schwyz u Unterwalden än Bund geschlosse. Nid Legände isch, dass 1291 mit em Bundesbrief es Biischtands-Bündnis vo Uri, Schwyz und Unterwalde gschlosse worde isch.
1525: Züri füehrt unterem Zwingli d Reformation ii. Die reformatorische Idee falle au i anderne Gebiet uf fruchtbare Bode, vor allem i de Städt, wo ökonomisch scho entwickleter sind oder wo si dezue benützed, die geistliche Obrigkeite los z’werde. Es chunnt 1531 zu mene entscheidende Waffegang zwüsched de katholische und de reformierte Ort, wo e militärische Misserfolg für die Reformierte isch und zur Stabilisierig vom bedrängte katholische Iifluss füert.
Collorec
D Gmai ghert zum un zum Arrondissement.
Nobling
Dr Wy
D'Farb vum Wi isch hällgääl und dr Gschmack isch usszeichnet dur e fiini, fruchtigi Süüri und e liichte bis middlere Körper, wo an Mirabelle und Pfirsich söll erinnere.
In sehr guet Lage erreicht dr Nobling in normale Johre liicht Öchslegrade vu 90 bis 110 un demit Spot- un Usläsiqualitäte. In mindere Lage oder bi ere z'grosse Mengi chummt er degege grad in d'Kabinettqualität.
Er wird vor allem noch m Markgräflerland abaut. Au Sekt isch ab dr 1990er us dere Truube hergstellt worre. Säll isch aber mit dem Wegfall vu dr meischte Rebflächi middlerwil beditigslos worre.
D'Räbe
D'Noblingtruube isch eweng grösser wie sälli vum Müller-Thurgau.
Tamerlan
Dr Timur (äigentlig Temür) ibn Taraghai Barlas (, Tīmūr, vo middeltürkisch temür „Iise“; in dr oobeländische Gschichtsschriibig besser bekannt as Tamerlan bzw. Timur Lenk, vo persisch Timur-i Lang „Timur dr Laami“ ; * 8. April 1336 z Kesh, hüte Shaxrisabz; † 19. Februar 1405 z Schymkent) isch e zentralasiatische muslimische Eroberer am Ändi vom 14. Joorhundert gsi. Er het d Timuride-Dünastii in Persie und Dransoxanie gründet.
S/2003 J 17
S/2003 J 17 isch ein vu dr ussere Zwergmönd vum Planet Jupiter.
Lemma von Nakayama
Bewiis
Es sig e minimals Erzüügendesystem vo M. Mr näme aa.
Anna Rossinelli
Diskografy
Single
Lemma von Nakayama
Bewiis
Wil a_n im Jacobson-Radikal lit, isch dr Faktor 1-a_n en Eiheit, s Erzüügendesystem also nit minimal.
Kathrin Bertschy
Uusbildig, Beruef un Familie
Privat spiilt si gärn Fuessball, si het bi dr Juniorne vum FC Rot-Schwarz Thun gspiilt un sytsi im Nazionalrot isch, spiilt si als im FC Nationalrat mit. Derzue spiilt si Gyyge im Sinfonieorchester Variaton.
Iran
Relief
S Hochland wird im Weschte, Sidweschte un Side vu dr Gebirg Zagros un Kuhrud yygränzt. Die gwaltige Faltegebirg bstehn us verschidene Gebirgschette, wu näbenenander in nordwescht-sideschtliger Richtig verlaufe, derzwische het s gächi Däler. Di hegschte Gipfel sin dr Zard Kuh un dr Kuh-e-Dinar. Dr Zagros het e maximali Braiti vu 250 km un e Lengi vu 1800 km (mit dr Makran-Chette) un zellt zue dr greschte zuenige Faltegebirgsmassiv vu dr Wält. Dr Norde vum Iran isch bregt dur verschideni Gebirg. Im Nordweschte dominiert dr armenisch-aserbaidschanisch Gebirgschnopf mit em große Becki vum Urmiasee. Dodra schließt si s 1200 km lang Elburs-Kopet-Dag-Sischtem aa, wu vum Talysch-Gebirg bis an di turkmenisch Gränze goht. Do het s au dr mit hegscht Bärg vum Noche Oschte, dr Vulkan Damavand, wu ruet un mit Glätscher deckt isch, un au dr  hoch Alam-Kuh. Dr Kopet-Dag isch e mächtig Faltegebirg uf dr Gränze zum hitige Turkmenistan. Di fascht 6000 m Hecheunterschid vum Kaspische Meer zum Damavand, wu nume 60 km wyt ewäg isch,m ghere zu dr gächschte Aastiig uf dr Wält.
Gwässer
Zwai Drittel vum Territorium wäre nit in Richtig Meeres entwässeret. In dr aride Beckine vum iranische Hochland fiert chuum e Fluss ganzjehrig Wasser, wie dr Zayandeh Rud. No Niderschleg fließt s Wasser dur Fliss oder Bäch us em Gebirg un versickeret dert zmaischt in Schotterfälder, sältener mindet s in See, wu vylmol salzhaltig sin. Zue sonige See ghere dr Urmiasee, dr Hamun-See, dr Bachtegansee un dr Maharlu-See.
Klima
Zue dr meteorologische Bsunderhaite ghert dr „Nordweschtwind vu dr 120 Däg“, wu mit großer Konschtanz zwische Mai un Septämber wait, im Oschte un Sidoschte fiert er e hoche Staubaadail. Im Hochland cha mer au regelmäßig Staubtrombe sää.
Flora un Vegetazion
D Wieschtine un Halbwieschtine, wu dr Bode nit ganz steril isch, hän e Bflanzechlaid, wu zmaischt weniger wie ne Drittel vum Bode deckt. S bstoht zem Byschpel us Hurscht vum Wermuet, Rheum ribes, verschidene Tragant-Arte, Dorema ammoniacum, dr Fueterbflanze Prosopis farcta un em Ghelz Zygophyllum atriplicoides. Greser het s wäg dr Iberwaidig sälte, zue dr natyrlige Flora ghere Fädergras un Stipagrostis-Arte.
Sunderforme vu dr Vegetazion het s zem Byschpel in dr Ändbeckine, wu halophytischi Marsch- un Sumpfbflanze drieje. An dr Fliss lang findet mer dailwys Galerywald us Wyyde un Bappele. In dr Sanddiien het Bständ vu Saxaul, Calligonum-Arte un Tamariskegwägs.
Dierwält
D Dierwält im Iran isch seli vylfältig un spieglet di verschidene Vegetazionszone un di geografisch Lag vum Land wider. Zur Großdierfauna zelle Steppe- un Halbwieschtebewohner wie Gazelle un Halbesel un au Wildschof un Wildgaiße as typischi Gebirgsdier, aber au Stachelschwyn. In dr Wälder cheme Rothirsch vor. E baar Bruunbäre, Geparde, Lugs un Leoparde halte si no in ablägene Gegnige, dr Kaspisch Diger un dr persisch Leeb sin im Iran dergege uusgrottet. Dernäbe het s aber au Straifehyäne, Goldschakal un Figs. An dr Sidkischte vum Kaspische Meeres git s Lagune mit seli hocher Vylfalt an Vogelarte, im Landesinnere het s Fasan, Chukarhiener un Steppehiener, wu au gjagt wäre. Zue dr iranische Gryfvogelarte ghere Staiadler, Falke, Bartgyyr un Gänsgyyr]. Di ainzig im Iran endemisch Vogelart isch dr Pleskehäher. D Fischerei an dr Kischte vum Kaspische Meer het e großi wirtschaftligi Bedytig, gfischt wird vor allem dr Stör fir s Ginne vu Kaviar, dernäbe wäre Meeräsche un Wyssfisch gfange. In dr chalte Bärgbäch vu Albors un Zagros wäre au Forälle gfischt.
Sproche
Amtssproch vum Iran isch Persisch, فارسی (Fārsī). Noch em World Factbook schwätze hän 53 % vu dr Yywohner Persisch as Muettersproch, 17 % schwätze verwandti Sproche (10 % Kurdisch, 7 % Mazandaranisch, Gilaki, Talisch u. a.). 18 % vu dr Bevelkerig schwätze Turksproche – dodrunter mit Abstand am verbraiteschte Aserbaidschanisch, dernäbe au Turkmenisch un Kaschgaisch –, derzue 6 % Lurisch un je 2 % Belutschisch un Arabisch. Anderi Spriche wäre vu 2 % gschwätzt. Insgsamt wären im Iran 77 verschideni Sproche un Idiom gschwätzt.
Silvaner
Dr Silvaner isch e Wysswii-Truube. Er isch numme mild süürlich, mängisch au fiinrassig mit eme erdige, dezände Duft und eme liichde bis kräfdige Körper. Je nach dämm, wo die Rääbe gedeie, chaa me nen aber au als wuchdig, vollmundig safdig aadräffe. Dufde duet er nach Heu, Karamell, Quidde un au Schdachelbeeri.
Maroggia
Dialekt
Dr lombardisch Dialäkt vu Maroggia ghert zum Comasco-Lecchese.
Lützelstein
Verwàltung
vun Lìtzelstäin ìsch. Lìtzelstäin ghert zem Kommünàlverbànd.
Der Eugen
En dera Serie gôht’s om s fikdive Weiguad vo dr schwäbischa Familie Eisele. Vorzehlt werdet an Haufa turbulende Gschichda vo sellra Familie. De meischde Rolla send mit schwäbische Schauschbiiler besetzt wôrra; drom wuud au hauptsächlich Schwäbisch gschwätzt. Dia Drehbiacher send vo vrschiidene Autora gschriiba wôrra. A Großdoil abr stammt vom Felix Huby. Dr Theo Mezger hôt bei älle Folga d Reschii gfihrt. D Außa-Uffnahma send z Fellbach (s Weiguad Eisele) ond em Weikeller vo dr dômôliga Weigärtner-Gnossaschaft Stuegert-Ondrtirkheim dreht wôrra.
Thusis
Geografii
D Gmaind Thusis lyt an Hinderrhy a däre geografisch markante Stell, wo dr Fluss us der Via-Mala-Schlucht id Flechi vom Domleschg use chunt. Weni spöter nimmt der Hinderhy vo dr rächte Syte här als Näbefluss d Albula uf. Bi Thusis flüsst d Nolla, wo vom Piz Beverin abe chunt, vo der lingge Syten in Hinderrhy.
Gschicht
Uf de 1. Jänner 2018 het sech die ehemoligi Gmeind Mutte oben a dr Schynschlucht mit Thusis zämegschlosse.
Philologie
En Uswaal vo Fachgebiet
Filologie – Afrika
Heinrich Strübin
I dr Stadtgschicht isch er hüt no derfüür bekant, ass er us de Burgunderchrieg vo dr Schlacht bi Nancy e wärtvolli guldigi Schaale heiprocht het; me seit, es sig es Gräät vom burgundische Herzog Karl em Muetige gsi, und si isch eis vo de wärtvollschten Objäkt vom Dichter- und Stadtmuseum Lieschtel.
Cäsar Flaischlen
Zwoi vo seine schwäbische Gedicht
Uf ’m Bah’hof
Große Ungarische Tiefebene
Ungarn
De höchst Punkt vo de Diefebeni isch z Hoportyó, Szabolcs-Szatmár-Bereg, uff 183 Meter über em Meerspiegel. De diefst Punkt isch in de Nöchi vo Tiszasziget, Csongrád, uff 75 Meter.
Hohenzollern-Hechingen
Hauezollre-Hächenga isch zerscht ab 1576 e Grofschaft un ab 1623 bis 1850 e Firschtedum mit dr Residänzstadt Hächenga gsii. Vor dr Grofschaft Hauezollre-Hächenga het s d Grofschaft (Haue-)Zollre gee. S Biet ischs Stammland vu dr Hauezollre. Hauezollre-Hächenga het territorial ohni großi Änderige gee syter anne 1576. As letschte Firscht vu Hauezollre-Hächenga het dr Konstantin 1849 d Regierigsgschäft niderglait un s Biet an Preuße ibergee. Dr Familiezwyg isch uf di urspringli zum erschte Mol 1061 gnännte Hauezollre-zrugggange. Parallel het s s Firschtedum Hauezollre-Semmerrenga gee.
Lag un Verwaltig
Hauezollre-Hächenga het im Weschte an s Firschtedum Hauezollre-Semmerenga un im Norde un Side an s Chenigrych Wirttebärg gränzt. Derzue het d Exklave Wilflenga zum Staatsbiet ghert. S Firschtedum het anne 1849 circa 20.000 Yywohner, dr Hauptort Hächenga circa 3.000 Yywohner zellt. Di hauezollresche Oberämter hän dr Verwaltig vu Hauezollre-Hächenga un Hauezollre-Semmerenga dient. Bi Hauezollre-Hächenga het s nume s Oberamt Hächenga fir d Verwaltig vum gsamte Land gee. S hegscht Gricht isch ab 1825 s Obertribunal z Stuegert gsii. Vorhär het s Ober-Appellationsgricht z Darmstadt di nämlig Stellig ghaa. D Bevelkerig isch in dr Regle kadolisch gsii. Z Hchenga het s e jidischi Gmai gee.
Regänte
As Regänte vu Hauezollre-Hächenga hän gwirkt:
Sarangi
As de best Sarangispiler vom 20. Joorhundert gelt de Ram Narayan us de indische Stadt Udaipur.
Commana
Verwaltig
vu Commana isch. Commana ghert zum Kommunalverband.
Heimberg BE
Heemberg (amtlech Heimberg) isch e politischi Gmeind im Verwautigschreis Thun im Kanton Bärn, Schwyz.
Sprach u Dialäkt
Dr Dialäkt vo Heemberg ghört zum Hochalemannisch.
Manuskript
In dr Umgangssprooch wärde hüte au maschineschriftligi Druckvorlage (äigentlig: Typoskript) as Manuskript bezäichnet.
Al-Aqsa-Moschee
Gschicht
Im Joor 638 het dr Kalif Umar ibn al-Chattab am Ort vo dr hütige al-Aqsa-Moschee en ersts Moscheegeböid us Holz lo baue. Dr Kalif Abd al-Malik het denn um 692 dr Felsedom grad näbedraa lo baue, denn d Moschee us Holz lo abrisse und an iirem Blatz zwüsche 706 und 717 d al-Aqsa-Moschee us Stäi lo baue.
Notker Labeo
Ibersetzig bim Notker
E Ibersetzig isch fir dr Notker Labeo ke Wort-fir-Wort-Ibertragig gsii. Er het s Dänke in dr Volkssproch kännt un vor Aüge gha un do ani het er dr Sinn vu dr latiinische Schrifte dransportiärt. Bi dr Ibersetzig vum Vaterunser (dr ganz Text lueg do) het er gschriibe:
Gams
Gams bezaichnet
Lueg au:
Kleinbösingen
Geografi
Chliibö̀singe liit ùf, 10 km nordnordöschtlich va de Kantonshùùptstadt Fryybùrg im Tal va de Saane. Zue de Gmiin Chliibö̀singe ghööre o d Sidlige Grueneburg ù Riedacher. Va de Gmiinflechi si 68,4 % landwirtschaftlichi Flechi, 20,6 % Waud, 6,6 % Sidligsflechi ù 4,3 % schüschtigi Flechi. Nachpuurgmiine va Chliibö̀singe si Gurmus, Didinge ù Böösinge im Kanton Fryybùrg ù Chriechwiu im Kanton Bärn.
Kanton Solothurn
Stedt und Ört
Dr Kanton het kes eigentlichs Zentrum, was me a de Iwohnerzahle vo de gröschte Orte gseht: Im Johr 2002 isch Gränche, mit me als 800 Iiwohner me als d Kantonshauptstadt Soledurn, no uf em zweite Platz gsi.
Ava Max
Fìr ìhr Wark hàt d’ Max mehrera-n-Üüsszaichnunga bikumma, drunter ain MTV Europe Music Award so wia-n-a MTV Video Play Award ìm Joohr 2019, un ain Swiss Music Award ànna 2021.
Kaliminen im Elsass
MDPA (uf Frànzeesch „Mines de potasse d'Alsace“) ìsch dr Nàmma vum Betrìeb wo d Kàlimina ìm Norda vu Milhüüsa verwàlta hàt. Dàs ìsch vu 1904 bis 2004 gànga.
D` Kalibecke bi Mulhouse un`d Grundwasserversalzung am Oberrhie
D` Abraumhalden bi de große Mine, nid nur z Wittelsheim un z Pulversheim, hän beidruckendi Erosionslandschafte gä, allerdings beschden die Bergli bis zu 90% üs Salz. In de letschde Johr hän sie die Abraumhalde sanierd. Die vum Räge verursachte Üswaschunge vun dene "Kalimandscharos” im Süde vum des Elsiss versalze großi Deil vum Grundwasser in de elsässische Rhinebeni bis nach Schlettstadt nah. In de Absetzbecke uf de Fesseheimer Rhininsel sin über ei Million Tonne Salz im Grundwasser versickert un belaschde s` Grundwasser au uf de badische Rhinsite bis Brisach. Hundert Johr Industriegeschicht hän dezu gefiehrt, dass ein wichtige Teil vum Grundwasser in de der Rhinebeni als Trinkwasser nimmi nutzbar sin.
Bretten
Dialäkt
Dr Dialäkt vu Bretten ghert zum Sidfränkisch
Pasiphae-Gruppe
Die große Halbaxe vu ihre Bahne verlaufe debi zwische 22,8 un 24,1 Millione km, wiise Exzentrizitäte zwische 0,25 un 0,43 sowi Inklinatione (Bahnnaigige) zwische 144,5° un 158,3° uf, wobi d'Monde sich retrograd, d. h. entgege vu de Rotationsrichtig vum Jupiter, um de Planet bewege.
Anderst wie bi de andere retrograde Gruppe vu Jupitermonde, de Ananke-Gruppe un de Carme-Gruppe, sin d'Bahnnaigige vu de Pasiphae-Gruppe relativ underschidlich. Vermuetlich handelet es sich um ä älderi Gruppe, bi der d'Bahne vu de Mitglider iber sehr langi Zittrüüm hiwegg gravitativ gstört worre sin.
Urserental
Gschicht
Wenn s Urscheletall bisidlet woren isch, blibt uugwöss, well di ältiste Zügnis erst is 12. Joorhundert datieret. De Name vom Tal (rrom. Ursera, lombard. Orsera, tütsch Urscheletall, Urschnertall) chunnt vermuetli vom latinische Wort ursarius «Bärejäger», wa e Hiiwiis druf sii cha, as da Piet im Altertum vor alem vo Bärejäger uufgsuecht woren isch.
Tunis
Tunis isch d Hauptstadt vu Tunesie und Browinzhauptstadt vum glychnamige Gouvernemänt. Si isch di greschti Stadt vu Tunesie und im Johr 2014 het si 1.056.247 Yywohner gha. I dr Agglomerazioon hets öppe zwöi Millione Yywohner (Juni 2014). Ihre historische Chärn, d Médina, stoot uf dr UNESCO-Wältärb-Lischte.
Tiefseesaibling
Uussie
De Tüüffseesoiblig isch e längliche silbrige Fisch mit eme röötsche Rugge. Sini Flosse sind rootbruu und er ht groossi Auge. Er cha 24 cm lang were. Tüüffseesoiblig wo gfange wered hend i de Regle en uufbloosen Buuch, well de Druckunderschiid vo de groose Wassertüüfi a d Oberfläche ase riisig isch, as sich d Luft im Fisch uusdeent.
Zulu Nation
D Zulu Nation isch e Organisation, wu dr Afrika Bambaata grindet het, zum jungi Mensche vor Droge und Gwalt z bewahre.
Antoniuskirche (Basel)
D Archidektuur
S Üssere vo dr Antoniuskiirche het e gschlossnigi Gsamtform, wo us drei Hauptdäil zämmegsetzt isch: s Portal, dr Lengsbau und dr Gloggedurm. Dr Grundriss vo dr Kiirche isch rächteggig und misst 60 uf 22 Meter. D Hööhi isch 22 Meter. Dr Körper vo dr Kiirche isch zwüsche meerstöckige Woonhüüser iiklemmt, stoot aber wäge sim höüchere First, dt Iigangspartii und em Durm uuse. D Hööchi vom Durm isch 62 Meter, drvo misst d Gloggestuube elläi mit iire fümf Glogge 12 Meter. Zooberst oobe befindet sich e hoochs Betonchrüz.
D Usstattig
D Usstattig isch hauptsächlig s Wärk vom Archidekt Moser, wo d Entwürf für en Altar, s Chrüz und d Kanzle gmacht het.
Karl Imfeld (Pfarrer)
Kulturells Schaffä
Zwischä 1989 und 1998 hed dr Imfäld bi der Radiosendig «Zum niiwä Tag» als Autor und Schprächer mitgschaffed.
Siis gwichtigä Buäch uber Volksbriich und Volkskultuir z Obwaldä (2006) isch us erä Räiä vo Ziitigsartiklä uisägwachsä, won är im Obwaldner Wuchäblatt vereffentlichd hed.
Ananke-Gruppe
Die International Astronomisch Union (IAU) vergit fer die retrograde Mönd vum Jupiter Nämme mit dr Endig e.
Schloss Hornberg (Schwarzwald)
Württembergischer Verwaltungssitz und Garnison
1633/34 war Konrad Widerholt – bevor er Kommandant der Festung Hohentwiel wurde und diese trotz fünf Belagerungen hielt – Kommandant der Hornburg. Während die benachbarte Burg Althornberg im Dreißigjährigen Krieg von Franzosen und Schweden besetzt und letztlich verbrannt wurde, wurde die Hornburg nicht eingenommen.
Hornberg wurde Garnisonsstadt des schwäbischen Kreises und benötigte Unterkünfte für Truppen und Offiziere. 1736 wurde unterhalb des Bergfrieds ein Kommandantenbau und 1739 daran anschließend eine Kaserne erbaut. Diese Bauten werden auch als Barockschloss bezeichnet. Der Kommandantenbau wurde nochmals renoviert, bevor Augusta Elisabetha Maria von Thurn und Taxis hier Quartier bezog. Aufgrund von Bauschäden wurde bereits um 1800 ein Teil der Kaserne wieder abgerissen. Der Rest wurde ab 1802 als Tabakfabrik genutzt.
Heimat für den Minnesänger
Er stiftete 1280 die Hospitalkapelle für das Kloster Tennenbach, die heute als einziger Überrest des ganzen Klosters noch sichtbar ist.
Hans Wanner
Eerige
1967 hät me s 25-Jaar-Jubilëëum vom Wanner as Redakter am Schwyzerischen Idiotikon mit drei Uufsätz vo syne Koleege Peter Dalcher, Kurt Meyer und Ruedolf Trüeb gfyret.
Sturm auf Freiburg
Bluetigi Ooschtere 1848
Am 22. April het s z Fryburg e Volksversammlig mit 3000 bis 4000 Dailnämer gee, wu 1200 bis 1400 dervu Waffe drait hän. S Militeer het si us Stadt zrugzooge ghaa. No dr Niiderlaag vum Friedrich Hecker am 20. April im Gfächt uf dr Scheideck hän dr Karl von Rotteck junior un dr Carl Mez vergeebli versuecht, d Freischaare z Fryburg vum bewaffnete Ufstand abzbringe, wäge däm hän d Republikaaner di beede speeter as Verreeter aagluegt. Di Ufständische händ Noochriicht vu dr Niiderlaag vum Hecker nit glaubt un hän uf dr Entsatz dur d Freischaar gsetzt, wu unter em Franz Sigel uf Fryburg aagruggt sin un uf 5000 Mann gschätzt wore isch.
Heimenhausen
Politik
Gmeindspresidäntin vo Heimehuse isch d Verena Schertenleib (Stang 2013).
Ibach SZ
Gschicht
Ibach isch zum erschte Mol gnennt worde im Johr 1217 als Ibach.
Handschrift
Handschrift stoot für:
Carme-Gruppe
Die sibzehn Mitglider vu de Gruppe sin (mit zuenämmendem Abstand vum Jupiter):
S/2003 J 10 fallt aweng us de Gruppe nus, wil si Exzentrizität mit 0,4295 größer isch, ansunste isch d'Gruppe bemerkenswert homogen.
Fischbach LU
Sprach ond Dialäkt
Dr hochalemannisch Dialäkt vo Feschbech ghört zue dr Übergangsmundarte zwösche dr Weschtschwiizer ond dr Oschtschwiizer Dialäkt.
Pina Bausch
Häärchumft un Familie
D Philippine Bausch isch s dritt Chind vu dr Anita un em August Bausch gsii, wu ne Gaschtwiirtschaft mit Hotäl z Solingen an dr Focher Straße gfiert ghaa hän. D Bausch isch deert au uf d Wält chuu. Fir ihri Eltere isch „Pina“ di maischt bruucht Form vum Name gsii. Si het het ase chlai wie au ihri Gschwischtrig in dr Wiirtschaft un im Hotäl mitghulfe. Was si um des Zyt bschaut un erfahre het, isch speeter in ihri Stuck yygflosse. No Aagaabe vum Wim Wenders hän scho di frieje Erlääbnis vum Zweete Wältchrieg Yyfluss ghaa uf ihri Aarbet.
Ballettdiräkteri an dr Wuppertaler Bihne
Im Geegesatz doderzue isch d Danzoopere Iphigenie auf Tauris (1974, Musik: Christoph Willibald Gluck) druf zue me grooße Erfolg woore. D Bräss het au aim vu „der wichtigsten deutschen Ballettereignisse der Saison“ gschriibe.
Wie s Pina Bauschs Danztheater entstanden isch
Anne 1980 isch d Bausch mit Arien zum eerschte Mool zum Berliner Theaterdräffe yyglaade woore. Im Johr druf isch di zwoot Yylaadig chuumit Bandoneon, 1985 di dritt mit Auf dem Gebirge hat man ein Geschrei gehört. Die renommierte Uuszaichnge zaige, ass s Danztheater vu dr Bausch in dr achtzger Johr sy Stellig as anerkännti Bihnefoorm innerhalb vu dr dytsche Theaterlandschaft gfunde ghaa het. Un au im Uusland isch si mit ihrem Ensemble als erfolgryycher woore. Um die Zyt um 1985, wu d Bausch au di chinschtlerisch Laitig vum Studieberaich Danz an dr Folkwang Hochschuel aadrätte het, het ihir Kompany as „wichtigster Vertreter des bundesdeutschen Balletts im Ausland“ gulte. Anne 1983 isch si mit Nelken zum Feschtival vu Avignon yyglaade woore, ais vu dr greeschte Theaterfeschtival wältwyt. Ai Johr speeter, 1984, het d Pina Bausch dr Dysch Kritikerbryys fir „die Entwicklung neuer ästhetischer Maßstäbe, die weit über die deutsche Tanzszene hinausreichen“ iberchuu.
Bi lengere Ufenthalt het si d Pina Bausch vu ihre Umgääbg inschpiriere loo un het deert neii Danzstuck in Zämenaarbet mit dr eertlige Danzfachlyt entwicklet. Zem Byschpel sin d Stuck Nur Du z Los Angeles, Der Fensterputzer z Hongkong, Masurca Fogo z Portugal, Wiesenland z Budapest, Água z Brasilie, Nefés z Istanbul, Ten Chi z Japan un 2007 dr Bamboo Blues z Indie entstande. Wel d Mitgliider vu ihre Danzkompany us vyyl Länder chuu sin, sin d Tournee au ne Zuegständnis an s Haimwee vu ihre Dänzer*ne gsii. Uf dr andre Syte isch d Pina Bausch au in dr nordrhy-weschtfälische Induschtrystadt bliibe, wel si reegelmäßig graist isch. Au in dr internationale Metropolen hän si, wie z Wuppertal, d Abwehr un Ablähnig vu ihre Stuck aafangs widerhoolt. Bi dr negschte Ufdritt hte si deert iberaal aber e drei Stammpublikum bildet, wu enthusiastisch uf ihri Uffierige gwaartet het.
Zum 30. Bihnejubiläum vum Danztheater Wuppertal im Spootjohr 2004 sin näb ihre Stuck au d Choreografie vu dr Sasha Waltz, em Akram Khan, em Sidi Larbi Cherkaoui un dr Anne Teresa De Keersmaeker zaigt woore.
Dood
D Pina Bausch isch am 30. Juni 2009 gstoorbe, fimf Dääg nodäm d Diagnos Lungechräbs gstellt wooren isch un achtzee Dääg no dr Uruffierig vu ihrem letschte Stuck im Wuppertaler Operehuus. Si isch uf em evangelisch-reformierte Waldfriidhof z Elberfeld-Varresbeck vergraabe woore. Am 4. Septämber 2009 hän si s Ensemble, Chinschtlerkollege, Frynd, Zueschauer un Bolitiker mit ere Druurfyyr im Wuppertaler Operehuus vu dr Pina Bausch verabschiidet. Dr Wim Wenders het in ere Aasprooch s Lääben un s Wäärch vu dr Chinschtleri gwiirdigt, s Danztheater het e Uuswahl us ihre Wäärch zaigt. D Druurfyyr isch uf e Filmlyynwand im Engelsgarten vis-à-vis vu dr Wuppertaler Opere iberdrait woore.
Sunschtigs
Wu 2010 e Umnännig vum Solinger Hindenburgplatz in Pina-Bausch-Platz am Widerstand vu dr CDU-Fraktion un am Protescht vu Buurger gschyteret isch, isch noch eme andere Blatz oder Gebei gsuecht woore, go an d Pina Bausch in ihrem Geburtsoort maane. Im Mai 2012 isch schließli ne Strooß in eme Neiböubiet no dr Chinschtleri gnännt wore, d Strooß ly vu ihrem Geburtshuus „keine hundert Meter entfernt“.
Ayyubiden
Gschicht
In dünastische Machtkämpf isch s im as-Salih (1240–1249) glunge, witi Däil vom Ayyubideriich wider z veräinige, au wenn Nordsürie, Obermesopotamie und dr Jemen ändgültig verloore gange si. 1244 het er Jerusalem für immer von de Chrüzfaarer erooberet.
Archidektuur
D Archidektuur vo dr Ayyubidezit isch brägt vo alte regionale künstlerische Dradizioone, vermischt mit Stilelimänt vo iranischem Ursprung und vo sonige, wo mä us dr Chrüzfaarer-Archidektuur verdleent het.
Die öiropäisch Komponänte spieglet sich iidrücklig in dr milidäärische Baukunst, wo d Zitadälle vo Aleppo am hervorragendste isch. Iiri Charakteristike si groossi, blutti Baukörper mit scharfe Kante, wo in dr Hang zruggsetzt si mit eme mächdige Doorbooge as Iigang zur Zitadälle. Über e Brugg isch säll Monumänt denn über e Stääge an dr Hauptiigang aagschlosse gsi.
Stammbaum (Uszuug)
D Sultan vo Egüpten si fett gschriibe.
Das Klagebüchlein
S Glaagebüechli, au nume d Glaage oder s Büechli, isch s erste Wärk vom middelhoochdütsche Dichder Hartmann vo Aue. Es isch um 1180 entstande und nume im Ambraser Heldebuech überliiferet. Es bestoot us 1'914 Värs, wo die mäiste in Baarriim verfasst si. Es isch en experimentells Wärk, wo mä känere Vorlaag und känere äidütige Gattig cha zueordne. Zur Zit vom Hartmann isch s Glaagebüechli e nöiartigi und indiwiduelli Kreazioon gsi.
Kid Frost
Sini erschte Maxi-Singles sin no Electro Funk gsi; schpöter hed dr Kid Frost sich am Gangster Rap orientiert, allerdings eender party-orientiert und mit glägentlige Latin-Yflüss. Thump Records, e Blattefirma, wo sich unter anderem uf Old School Rap, Chicano Rap und Freestyle spezialisiert hed, hed zwai Greatest-Hits-Blatte usegää und schliesslig e neui CD vom Frost, "Welcome to Frost Angeles". Unterdesse isch är vo Low Profile Records gsignt worde. Syni nöischte CD sin uf Old West erschine.
Diskografy
Als KID FROST
ʻEua
ʻEua ghöört zu dr Inselgrubbe Tongatapu im Köönigriich Tonga. Es lit öbbe 40 km südöstlig vo dr Hauptinsle Tongatapu und isch geologisch äini vo de eltiste Insle im Pazifik.
Madulain
Spraach
Z Madulain redet d Lüüt meerhäitlech Düütsch und zum chlynere Däil na Rätoromanisch. Bis gege s Ändi vom 19. Jaarhundert isch s Romanische vorherschend gsi; sid dän het d Bedütig vom Düütsche imer mee zuegnoo.
Angiras
De Angiras (Sanskrit: अंगिरस्, Aṅgiras m.) isch ann vo de sibe Waise (saptarishi) im Hinduismus. Em sind meriri Hymne im Rigveda gwidmet.
Coray
Coray (bretonisch Kore) isch e franzesischi Gmai im Département Finistère in dr Region Bretagne.
Willehalm
Dr Willehalm isch e Värsroman vom Wolfram vo Eschebach, wo zu de bedütendste epische Wärk vo dr middelhoochdütsche Litratuur zelt.
d Vorlaag
Dr Wolfram vo Eschebach verwändet die franzöösischi Chanson d’Aliscans as wääsentligi Vorlaag für si Värsepos. Es isch d Gschicht vom ene chriegerische Komflikt zwüsche Häide und Christe im früene Middelalter, und si isch um 1185 verfasst worde. D Füerer vo dr christlige Bardei si dr Guillaume vo Akwitanie und dr Vivien. Dr Vivien stirbt noch dr erste Schlacht as e Mertüürer. Im Guillaume glingt s schliesslig, vom Köönig Ludwig mee Drubbe für e zwäite Chriegszuug gege d Häide z bechoo und het sä denn in ere zwäite Schlacht gschlaage. Näben em Guillaume und em Vivien wärde in dr Chanson d’Aliscans no witeri Figuren erwäänt, wo denn au im Willehalm e Rolle spiile. Au d Blätz und d Eräigniss het dr Wolfram überno.
Yogasutra
I. Samadhi
De Patañjali gitt im zweete Veers d Definition fom Yoga aa:
Melano
Gschicht
Melano isch zum erschte Mol gnännt wore anne 799 as Mellani, 1192 Melano.
Ambérieu-en-Bugey
Geografii
D Nachbergmeinde vo Ambérieu-en-Bugey sind Ambronay im Nordweschte und Nordoschte, Douvres im Norde, Château-Gaillard im Weschte, Saint-Rambert-en-Bugey im Oschte, Saint-Denis-en-Bugey im Südweschte, Bettant im Süde un Torcieu im Südoschte.
Alva (Band)
Zwai Johr lang hän si uf dr spanische Insle Lanzarote in verschidene Hotel un uf Hochzyte musiziert, derno sin si wider retuur in d Region chuu. Si sin ghyrote un dien baidi z Basel Musik unterrichte, d Herr duet Klavier un Gsang unterrichte, dr Rau git Gitarreunterricht.
Trockenmauerwerk
Es isch die eltischti Aart, wie me mit Steine e Muur cha mache für Hüüser z boue oder zum am ene abheltigen Oort en flache Bode z haa. Me nimmt derfüür es bar Steibröcke so wie me se i der Natur cha uflääse, sind si z gross zum lüpfe mues me se verschloo; oder au Steine, wo me im Steibruch zwägmacht.
Dettingen an der Erms
Geografi
D Gmarkong setzt sich zemme ous 47,3 % Landwirtschaftsfleche, 27,3 % Wald, 24,5 % Sidlongsfleche ond 0,9 % sonschticher Fleche.
Sonja Sutter
Lääbe
Ab 1953 het si schließli au Filmaagebot us em Weschte vu Dytschland iiberchuu. D Sutter isch doodermit aini vu dr weeenige Chinschtlerne vu dr doomoolige Zyt, wu uf baide dytsche Staatsbiet gschafft het. Ire grooße Duurbruch un grooße Erfolg het si aber mit DEFA-Produkzioone ghaa, vor allem mit dr 1957 entstandene Literatuurverfilmig Lissy, eme meefach bremierte Wäärch, wu mer si z Oschtdytschland derfiir gchännt het. Anne 1961 het si dur dr Böu vu dr Berline Muure nimi an DEFA-Film chenne mitwiirke.
Si het z Wien gläbt, isch mit eme Dokter ghyroote gsii un het e Doochter ghaa, d Schauspiileri Carolin Fink.
Ire schriftlige Nooloss lyt im Archiv vu dr Akademie der Künste z Berlin.
Anton Egloff
Wärch (Uswahl)
As Plastiker und Zeichner fasst dr Anton Egloff dr Skulpturbegriff wiit: Är lot d Outonomii vom Kunschtwärch grundsätzlech unaataschtet und legt Wärt uf höchi ästhetischi Qualitäte vo sine Skulpture und Arbete uf Papier. E genauso höchi Bedütig aber misst er em örtleche, geischtige und soziale Zämehang bi, wo sini Arbete wohrgno wärde.
Dhimmi
Dr Koran nennt au witeri Schrifte: d Schriftrolle vom Abraham und Moses (ṣuḥuf Ibrāhīm wa-Mūsā), bzw. die „erste Schriftrolle“ (aṣ-ṣuḥufu ʾl-ūlā), definiert sä aber nid. Über die Schrifte het dr Mohammed offebar nume waagi Vorstellige gha, denn konkreti Aagoobe über sä git s weder im Koran no in d Koranexegese. Die erwäänte Religionsgmäinschafte, won er woorschinlig scho mit ene in Kontakt cho isch, won er nonig dr Brofeet gsi isch, wärde noch sinere Beruefig zum Brofeet im Allgemäine as Unglöibigi bezäichnet, das gältet au für Christe und Juude. Noch iirer Underwärfig gälte si in dr Jurisprudänz as Gmäinschafte, wo under (islamischem) Schutz stöön.
D Dhimmi häi noch em sogenannte Verdraag vom Umar müesse lääbe, won ene zwar erlaubt het, iiri Religioon im Versteck uszüebe, iine aber verschiideni, vilmol sümbolischi Iischränkige uferläit het. Au wenn die nid diräkt s Lääbe ummööglig gmacht häi, häi si die Schutzbefoolene doch die ganz Zit an iire Status as Lüt mit mindere Rächt erinneret. So isch zum Bischbil dr Durban e „Zäiche vo Eer“ für d Araber gsi. Dorum isch s de Dhimmī verbote gsi, Durban aazhaa, oder si häi die mit eme bsundrige Stück Stoff müesse kennzäichne, denn d Dhimmī häi kä Eer. D Dhimmi häi au e bsundrigi Stüür, d Dschizya müesse zaale und mänggisch drzue non e Sonderstüür, d Ḫarāǧ.
Jackson Pollock
Dr Pollock mit dr Stiilrichdig vom Action Painting, won er gründet het, bekannt worde. Er het groossformatigi Gmäld im Drip-Painting-Verfaare gmacht. Scho zu Lääbzite het er wägen ä dr Spitznaame „Jack the Dripper“ überchoo.
Dr Pollock isch mit dr Moolere Lee Krasner verhürootet gsi und si häi im gliiche Ateliee gschafft.
Burgunderkriege
Wo me derno Fride gmacht het, isch vill savojischs Land i dr Wadt a d Bäärner un d Fryburger choo. Em Herzog Karl syni Dochter Maria het dr Maximilian vo Habsburg ghürootet, und so isch s Piet vom Herzogtum Burgund habsburgisch woorde.
Dichte
D'Dichti sott nit mit em spezifische Gwicht verwexlet werre, denn sälli isch zwar sehr ähnlich zue de Dichti, underschidet sich aber in ainem Punkt: Während bi de Dichti s'Volume im Verhältnis zue de Masse stot, gschiht des bim spezifische Gwicht mit em Volume un de Gwichtschraft. S'Verhältnis vu de Dichti vume Stoff zue de Dichti im Normzuestand wird als Relativi Dichti bezaichnet.
Ainhait
Wasser het als Bezugspunkt bi ere Temperatur vu 3,98 °C si größti Dichti (Dichtianomali) mit 1.000 kg/m3, was ainem g/cm3 entspricht. Ä Liter isch defineert als des Volume, wo gnau ai Kilogramm Wasser bi sinere höchste Dichti (bi 3,98 °C ≈ 4 °C) bi Normaldruck inimmt. D'Abwichig vu 1 dm³ isch so gring, dass mer im Normalfall 1 l un 1 dm3 als gliich asähe cha.
Tabellewerte
Tabellewerte zue de Dichti vu verschidene Stoffe sin in folgende Artikle zu finde:
Feuerwaffe
Gschicht
In dr witeren technische Entwigglig vo de Füürwaffe isch s glatte Roor witgehend dur dr zoognigi Lauf verdrängt worde, was s Schiess seer vil gnauer gmacht het. Dr Vorderlader isch dur e Hinderlader ersetzt worde, was es mööglig gmacht het, seer vil schnäller z schiesse und d Waffe au bim Lige z lade. In dr Middi vom 19. Joorhundert si d Äihäitspatrone und s Zündnoodlegweer erfunde worde, und s Schiesse isch no schnäller worde. Denn het mä Bulver uf dr Basis vo de Zellulosenitrat, wo nume wenig Rauch entwiggle, erfunde. Im Vergliich zum Schwarzbulver isch dr Druck hööcher worde und mä het chönne Füürwaffe baue mit Patronemunizioon, wo no witer gschosse und s Schiesse schliesslig automatisiert häi.
Muriaux
Gschicht
Der Name vom Adelsgschlächt Mireval isch ane 1315 s erschte Mol erwäänt. S Dorf het im Middelalter zum Schloss Spiegelbärg ghört, wo der Landvogt vom Bischof vo Basel i de Freibärge druff gwoont het.
Panzer
In dr Vergangehäit isch au im Dütsche dr Begriff Tank üüblig gsi, wo im änglischsproochige Ruum au hüte no verwändet wird. In de skandinavische Länder säit mä Panzerfaarzüüg stridsvagn, wörtlig übersetzt „Stritwage“; wo mit em Stritwage vo dr Antike assoziert isch, mindestens in Hiisicht uf en Iisatz und d Verwändig. Dr Standardpanzer vo dr israelische Armee het dr Naame vo de biblische Stritwääge, Merkava, überchoo.
Niederländische Sprache
Was es isch
Ussem Holländische het sich mit Afrikaans als Sproch vu dr Bure in Südafrika e witteri Dochtersproch entwicklet, wo früener au numme e holländische Dialekt gsi isch.
Biennale di Venezia
D Biennale di Venezia (offiziell ) isch en internationali Chunschtuusstellig, wu syter anne 1895 all zwai Johr z Venedig stattfindet.
Kanton Carhaix-Plouguer
Gmaine bis 2015
Bis zue dr Neiornig vu dr Kanton anne 2015 hän die Gmaine zum Kanton ghert: Carhaix-Plouguer (Hauptort), Cléden-Poher, Kergloff, Motreff, Plounévézel, Poullaouen, Saint-Hernin un Spézet.
Another One Bites the Dust
In de früeje 1980er het Another One Bites the Dust as äine vo de Pop-Rock-Titel gulte, wo mä e Ruggwärtsbotschaft din chönni ghööre. Verantwortlig für die Grücht si amerikanischi Evangelikali gsi. Si häi behauptet d Setz “Start to smoke marijuana” („Fang aa, Marihuana rauche“) und “Decide to smoke marijuana” („Mach dr Entschäid, Marihuana z rauche“) beziehigswiise “It’s fun to smoke marijuana” („Es macht Spass, Marihuana z rauche“) z hööre. E Sprächere vom Label Hollywood Records het die Grücht dementiert.
Globus (Gruppe)
S Ondrnehma
Sids vom Ondrnehma isch Schpreitebach. Dr Omsads 2016 war 879 Miliona SFR. D Globus-Grubb hod 3.400 Aagschdellde
Heimiswil
Gschicht
Heimiswiu isch zum erschte Mal gnennt worde im Jahr 1250 aus Heimoltswiler (1276 Heimolswile, 1327 Heymolzwile, 1368 Hemisswill, 1456 Heimiswil). Bis zum 31. Dezämber 2009 het d Gmeind zum Bezirk Buurdlef ghört.
Horst Seehofer
Abgordnete
No syre Wahl zum Minischterbresidänt het dr Seehofer sy Bundesdagsmandat niderglait un isch am 4. Novämber 2008 as MdB uusgschide.
Sunschtigs Engaschmänt
Vum 23. April 2005 bis 22. Novämber 2005 isch er Vorsitzer vum Sozialverband VdK Bayern gsii. Mit syre Ernännig zum Bundesminischter fir Verbruucherschutz, Ernehrig un Landwirtschaft het sy Amt mieße niderlege.
Dr Seehofer isch bis zum 27. Oktober 2008 Mitglid im Verwaltigsrot vu dr Landwirtschaftlige Räntebank gsii.
Emil Gött
Dr Emil Servatius Gött (* 13. Mai 1864 z Iechtinge as Emil Schneller; † 13. April 1908 z Fryburg) isch e dytsche Schriftsteller gsii. Är het Gedicht, Drame, Kaländergschichte un Aphorisme gschribe, sy Wärch isch hite aber mee oder weniger vergässe. Näbe dr Literatur het er si fir s alternativ Buure un d Läbesreform-Bewegig inträssiert. Wäg eme langjehrige Härzlyde isch er frie gstorbe.
sy Wäärch
Ab 1898 het er am Stuck „Fortunatas Biss“ gschafft.
Au in syne Aphorisme het er no dr „ideale Frau“ gsuecht, im Läbe het er si nit gfunde. Dr Gött git in däne Aphorisme Antworte uf philosophischi Froge, vor allem Antworte uf dr Nietzsche. Glossehaft sin syni Randnotize zum Nietzsche-Buech vum Henri Lichtenberger (1864 –1941) vu 1899 oder zue „Über die sexuelle Frage“ vum Tolstoi.
Dr Gött het au Kaländergschichte gschribe, wu in dr humorvolle Dradizion vu däre literarische Gattig gstande sin. Syni Dagebiecher, wun er zwische 1894 un 1907 gschribe het, sin e Zygnis un e Fundgrueb fir di gaischtige Stremige um d Jorhundertwändi. Är het dodin welle ganz ehrli syy, het si wäge däm zytwys welle verbränne un si derno aber au wider fir „speteri Studänte vum Läbe“ hinterloo. Dr Roman Woerner, wu die Dagebiecher uusegee het, het si gchirzt un statt dr Näme nume Iniziale gsetzt, wu nit emol dr wirklige Näme entsproche hän. Au d Brief vum Gött, wun er uusegee het, het er gchirzt un e Dail Näme uusegnuu.
Hör’s röhrle, sih’s blinke Un freu mi dabei. Us’m Trögli kamm’r trinke So blitzblank isch d’r Stei.
Un langsam wird’s dunkel Un schlöfrig un still. Nur’s Brünneli, das funklet Un glutteret so hell.
Die grössten Schweizer Hits
Uffs Ganze gseh git die Sändereihe es Bild vo de Schwiizer Lieder us dr jüngere Zyt, wo bim Publikum im Land bsunders aachöme.
Valerie Link
Lääbe
Anne 2018 het d Valerie Link ire zweet Suun kriegt. Si woont mit ire Familie z Stuegert.
Cypress Hill
Bandgeschichte
2002 Kurzuftritt und Mitgestaltung vom Soundtracks zum Film So High mit Method Man und Redman in da Hauptrolla.
Maison de l’Alsace
wu ’s ìsch
S’ Maison de l’Alsace lìegt àm Avenue des Champs-Élysées 39, àn dr Süüdsitta vu dr braita Schtrooss un àn dr Kriizung vu dr Rue Marbeuf. D’ Otobüs-Hàltaschtälla La Boétie – Champs-Élysées (Linia 32) lìegt grààd vor àm Gebäi. Biim Maison de l’Alsace ìsch ìsch àui d’ Metro-Hàltaschtälla Franklin D. Roosevelt (Linia 1 un 9).
Gschìcht
Schuu-n-ìn da Joohra 2000 hàt maa s’ Gebäi vum Maison de l’Alsace wälla-n-ärfrìscha. Ìm Jüüni 2008 ìsch a äärscht Projakt vorgschtällt worra. D’ Kùmissioon vum Àlta Pàriis hàt sìch àwwer geega s’ Projakt gschtällt, dänn s’ Glockatìrmla-n-uff’m Dàch hàt solla zärschteert wara. Noh wittera Dischküssioona-n-ìsch schliasslig d’ Zärschteerung vum Glockatìrmla-n-ààgnumma worra. S’ Andprojakt ìsch vum Mìlhüüser Àrkitäcktbüroo DRLW äntwìckelt worra; d’ näija ìnnera-n-Üüsschtàttung hàt d’ Laura Gonzalez gmàcht. D’ Àrweeta hann ìm Friahjoor 2012 ààgfànga. Sa hann z’äärscht äbb 15 Millioona Öiro solla koschta, àwwer ìnsgsàmt hàt maa drfìr äbb 20 Millioona Öiro bezàhlt. Àm 5. Dezamber 2016 ìsch s’ Maison de l’Alsace wìeder gäffnet worra. Àn dr Iiwäijung sìnn mehr àss 300 Litt, drunter Gwählta un elsassischa Unternammer, mìtgmàcht. Àm 10. Oktoower 2016 hàt dr lokààla Farnsahsander Alsace 20 a Pàriiser Büroo ìm Gebäi gäffnet ghàà.
Flühli
Geografi
Flüeli liid i de Zäntralschwizer Voraupe. Uf em Gmeindsbiet lige zwei vo dr gröschte Mooslandschafte vo dr Schwiz: Glaubenberg ond Sörenberg. Zue dr Gmeind ghört ou na dr Ortsteil Sörenberg. Dr höchscht Punkt vo dr Gmeind isch ds Brienzer Rothorn (2350 m ü.M.). Vo dr Gmeindsflechi send 44,8 % Landwirtschaftlechi Flechi, 37,9 % Waud, 2,2 % Sidligsflechi ond 15,1 % süschtigi Flechi. Nachbergmeinde vo Flüeli send di lozärnische Gmeinde Äschlismatt-Marbach, Hasli ond Schüpfe, d Bärner Gmeinde Briens, Habkere, Oberried, Schangnou ond Schwanden ond im Kanton Obwaude Giswil ond Saarne.
Grabenstetten
Gschicht
Grabaschdedda ischt zom erschte Mol gnennt worde en dr ertschte Hälft vom 12. Jh. als Grabanostetten.
Kanton Châteaulin
Hauptort vum Kanton isch Châteaulin gsii. Verdrätter im conseil général vum Département isch dr Jacques Gouérou gsii.