cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Neohethitische Staaten
Religioo
Di hieroglypheluwische Inschrifte und Darstelige vo Gotthaite und Mischwese gend e guete Iibligg i di offiziell Relegioo vo de neohethitische Staate. Di altererbti luwischi Relegioo us de Bronzezitt – i Personenäme scho för s 19. Jh. v. Chr. bizügt – het i de Isezitt witterglebt. S sind aber o frömdi Züüg uufgnoo wore, vor alem syrischi und hurritischi Vorstelige, tailwiis o mesopotamischi. D Bildwerch zaiget nebet typische anatolische Mischwese, wie Stier- und Loiementsche oder Sphinge, noi o mesopotamischi Mischwese, wie Fisch- oder Schkorpiomentsche.
Courcelles-Chaussy
Geogràfi
Courcelles-Chaussy lijt àn dr Frànzesche Nied, 15 Kilometer eschtlich vun Metz.
Rebsorte
Räbsortespiagel
Anmerkige zua dr Tabell:
Karl Berner (Dichter)
Lääben un Beruef
Am 11. April 1899 het er d Sängeri Ida Heintz (1860–1939) ghyrote. D Eh isch glickli gsii, Chinder hän si kaini ghaa. S Baar het e Hufe Raise in anderi europäischi Länder gmacht, het aber vylmol au Urlaub im Berner syre alte Haimet Chander gmacht. Syni letschte Johr het er zäme mit syre Frau im Heiliggeist-Spital am Rotteckplatz z Fryburg verbrocht.
Sy dichterisch Wäärch
Im Lauf vu dr Johr hän au ne Hufe Zytige un Zytschrifte Gedicht un Gschichte vum Berner broocht, zum Byschpel „Die Badische Heimat“, „Der Schwarzwald“, „Freiburger Zeitung“, „Markgräfler Nachrichten“, „Velhagen und Klasings Monatshefte“ oder „Westermanns Monatshefte“.
Fürsteneck (Begriffsklärung)
Fürsteneck stoht für:
Bartenheim
Gschìcht
Bàrtene ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 829 àls ''Bartenhaim'.
Papua-Neuguinea
Papua-Neiginea (uf Tok Pisin: Papua Niugini, offiziäll Independen Stet bilong Papua Niugini, Hiri Motu: Papua Niu Gini) isch no Indonesie un Madagaskar dr drittgrescht Inselstaat uf dr Wält. Är lyt im Pazifik un wird zum australische Kontinänt zellt. Är umfasst dr Oschte vu dr Insle Neiginea, dr weschtlig Dail dervu, Wescht-Papua, ghert zue Indonesie, un verschideni vorglagereti Insle un Inselgruppe. S Land het rund segs Millione Yywohner.
Friezyt
Nutzbflanze, wu sicher uf Neiginea domeschtiziert wore sin, sin z. B. Banane, Sagopalme (Metroxylon sagu), Cordyline sp. (dt. 'Keulenlilie'), Zuckerrohr (Saccharum officinarum), Taro (Colocasia esculenta), dr Groß Yams (Dioscorea alata) as Sterchibflanze, Dicliptera papuana, Ficus wassa, Kapiak (Ficus dammaropsis), Kumu musong (Ficus copiosa), Oenanthe javanica un Pit-pit (Setaria palmifolia) as Gmies, Bukabuk (Burckella obovata), Kuansu (Pandanus conoideus), Parartocarpus venenosa, Pouteria maclayana as Obst un Elaeocarpus womersleyi, Galip (Canarium decumanum, C. indicum, C. lamii), Karuka (Pandanus julianettii) un Okari (Terminalia impediens, T. kaernbachii) as Nuss.
Zweete Wältchrieg
Im Dezämber 1941 hän japanischi Druppe dr Norddail vu dr Insle bsetzt, d Zivilverwaltig isch abgsetzt wore. D Hauptstadt Port Moresby isch derno zytwyys s Hauptquartier vum US-amerikanische General Douglas MacArthur gsii. D Kämpf zwische dr Japaner un dr Alliierte hän drei Johr duurt un sin a Dail Ort zimli verbitteret verloffe. An vile Kischtenort ligen allno versunkeni Chriegsschiff us sällere Zyt.
Landwirtschaft
Draditionäll isch dr landwirtschaftlig informäll Sektor vu Papua-Neiginea seli stark uusbregt. 73,7 % vu dr Bevelkerig finde dert, au wäg dr hoche Arbetslosigkait, ihre Uuschuu. E große Dail vu dr Landwirtschaft isch Subsistenzwirtschaft. Dr Aadail vu dr Landwirtschaft am Bruttoinlandsprodukt (BIP) lyt sällewääg au nume bi 26 %, derwlyscht Induschtri 42 % un dr Dienschtlaischtigssektor 32 % uusmache.
Luftverchehr
S Flugzyyg isch e wichtig Verchehrsmittel z Papua-Neiginea. Näb em modernisierten internationale Flughafe z Port Moresby git s no 472 wyteri chlaineri Flugblätz un Landepischte. Di national Fluggsellschaft Air Niugini fliegt Flugblätz im Inland un verschideni Flughäfe in asiatische un ozeanische Länder aa.
Bildig
Di erschte Schuele z Neiginea fir di yyhaimische Bevelkerig sin vu dr Missionar yygrichtet wore (ab 1873). In däne Missionsschuele sin uusgwehlti regionali Sproche as Unterrichtssproch gnuu wore. Mer het Dail vu dr Bibel un dr Katechismus in sonigi yyhaimischi Sproche ibersetzt, un s sin Schuelbiecher gschribe wore mit chrischtlige Gschichte fir dr Unterricht. Ziil vum Schuelunterricht isch zue däre Zyt Läse un Schrybe gsi, vor allem s Läse in dr Bibel. Ab 1955 het di auschtralisch Kolonialverwaltig d Schuelbolitik mitbstimmt. Di regionale Schriftsproche sin dur Änglisch as allgmaini Schuelsproch ersetzt wore, Ziil vu dr neie Schuelbolitik isch e Modärnisierig dur e weschtligi Bildig gsii. Wu Papua-Neiginea uuabhängig woren isch, het s Iberlegige un Diskussione gee, eb au di yyhaimische Sproche in dr Schuele sotte unterrichtet wäre. Anne 1980 isch schließli in dr North Solomons Province (hit Autonomi Region Bougainville) in Zämmearbet mit em kanadische Summer Institute of Linguistics (SIL) s Viles Tok Ples Skuls-Programm ('Dorfsproch-Schuele') yygfiert wore, wu dr Schuelunterricht in dr regionale Sproch durgfiert wird. Bal sin sonigi Brogramm au in andere Provinze yygfiert wore, bis 1993 isch d Zahl vu dr Sproche, wu as Schuelsproch brucht wird uf iber 250 aagwagse. 1989 het s Barlemänt e landeswyt Literarisierigsbrogramm bschlosse, wu as Ziil ghaa het, ass in allne Derfer mit iber 300 Yywohner di regional Dorfsproche as erschti Schuelsproch brucht soll wäre. In dr hechere Klasse hätt derno näbe dr Regionalsproch au no Tok Pisin bzw. Hiri Motu as Zwaitsproch unterrichtet wäre, un schließli Änglisch as Sproch vu dr hechere, vor allem dr akademische Bildig. Fir des Ziil sin in dr Derfer in Brojäkt mit dr yyhaimische Bevelkerig Muettersprochler as Lehrer uusbildet wore un zämme mit Muetersprochler Schuelbiecher ibersetzt wore. Bis Ändi 2000 sin 380 yyhaimisch Sproche unterrichtet wore, Unterricht in 90 wytere Sproche isch fir 2001 blant gsi. Dr Aadail vum Änglisch am Unterricht wird mit jedere Klass ("Grad") greßer. Fir d Schueler, wu uf d Secondary School wägsle, aber nonig guet Änglisch chenne, git s d Vocational schools, wu d Sproch äxtra gferderet wird.
Sport
Bi dr (Sid-)Pazifikspiil het Papua-Neiginea syter anne 1963 bishär insgsamt 296 Gold-, 295 Silber- un 295 Bronzemedaille gwunne
Medie
Ab 1962 het d South Pacific Post s erscht Wuchemagazin uusegee, wu uf Tok Pisin gschribe gsi isch, s Nu Gini Toktok, wu in dr Hauptsach iber regionali Theme brichtet het. Anne 1970 isch s wider yygstellt wore. An syy Stell isch Wantok drätte, e Wuchezytig, wu vu dr Chilche uusegee wird, aber säkular orientiert isch.
Wasla (Schriftzeichen)
S Wasla im Unicode
S Wasla isch in Verbindig mit em Alif als eiges Zeiche kodifiziert worre, ghört aber in mänke Schriftarte nit zum Zeicheinventar.
Mila Kunis
D Milena „Mila“ Markovna Kunis ( Мілена Марківна Куніс, * 14. August 1983 z Czernowitz, Ukraine) isch e amerikanischi Schauspiilere und Sünchroonsprächere. Si isch mit dr Rolle vo dr Jackie in dr Färnseeserii Die wilden Siebziger bekannt worde.
Brivaats
Dr Kunis iiri Auge häi verschiideni Farbe (Iris-Heterochromie), s äinte isch grüen und s andere bruun. Si het au verzellt, ass si meereri Joor uf äim Aug blind gsi sig und het erst noch ere Leiseroperazioon das Aug wider chönne bruuche.
Friedberg
Friedberg isch dr Name vu däne Ortschafte:
Bichwilerlied
Originaalteggscht
Nöd blos im Dorf, au z Reggetschwil, ond z Langenau, im Bueche, ond i de Rudle ond z Ramsau muescht d Bichwiller go sueche.
Bachs
Geografi
S Piet vo de Gmäind umfasst 49 % landwirtschaftlichi Flèchi, 44,5 % Wald, 2,6 % Sidligsflechi, 3,4 % Vercheersflechi und 0,4 % Gwässerflechi.
Tieläkt
De züritüütsch Tieläkt vo Bachs ghört zue de Unterländer Mundarte.
Haid (Freiburg)
D' Haid isch e Wohn- un Gwerbegebiet im Südweschte vu Friburg im Breisgau, wo ussem zue Hasle ghörige Stadtbezirk-Haid im Oschte (mit Gwerbefläche im südliche Drittel) un em zue Sant Jerge ghörige Gewerbegebiet Haid im Weschte bestoht.
Bullet VD
Bolitik
Bi dr Nationalrootswahle 2011 het s des Ergebnis gee: BDP 1,4 %, CVP 1,7 %, FDP 12,8 %, GLP 3,2 %, GP 8,5 %, SP 20,7 %, SVP 40,3 %, Sunschtigi 3,5 %.
Sylvain Chavanel
Dr Sylvain Chavanel isch Brofi sit em 1. Juni 2002. Siini grösste Erfolg si zwei Etappesiig bi dr Tour de France und ei Dag im Goldige Liibli bi dr Vuelta a España. 2010 het er die dänkwürdigi zweiti Etappe vo dr Tour de France gwunne, wo s e Hufe Stürz gee het, und het sich s Gääle Liibli gholt. Er het s e Daag spöter an dr Fabian Cancellara verloore. Am sibte Daag vo het er denn die ersti Bärgetappe mit fast ere Minute Vorsprung gwunne und het s Gääle Liible für e Daag zruggeroberet. Am Schluss het er die Rooti Ruggenummere für e kämpferischst Fahrer vo dr Tour überchoo. 2011 isch dr Chavanel französische Meister im Strosserenne worde.
Blues Max
Kariere
De Werner Widmer hät i de Joor 1977/78 mit eme Solo-Programm mit Mundart-Lieder aagfange uufträtte. Im 1981-gi isch er mit eme Programm us Lieder und Gschichte underwägs gsii, beglaited vom Gitarischt Max Lässer. Witers sind zwai Solo-Programm us Lieder, Gschichte und Clauneraie uf d Büni cho (1980 und 1985). Vo 1990 bis 1995 isch er wider mit em Max Lässer uf Turnee gsii. Das «Blues-Max-Projekt» hät im In- und Ussland über 300 Vorstellige gha. S Büneprogramm «Lotto» im Joor 2000 mit Songs und Storis us em Dschungel vom Alltag isch zäme mit em Res Neuenschwander gsii und under de Reschii vom Paul Steinmann gschtande. Vo 2001 bis 2005 isch s Solo-Programm «Mensch oder Meier» mit über 200 Vorstellige über d Büni gange. Bim Solo-Programm «scharf mit alles» im Joor 2006 hät de Paul Steinmann wider Reschii gfüert. S Büneprogramm «Endlich Popstar», im 2008 zäme mit em Michael Wernli und im 2009 zäme mit em Richard Koechli isch uf de Tournee mit «DAS ZELT» gschpillt worde, beedsmol under de Reschii vom Paul Steinmann. Vom Früelig 2011 aa isch de Blues Max zäme mit em Richard Koechli mit em Programm «light» underwägs gsii. Ab em Novämber 2014 hät s Bühneprogramm «Kino im Kopf» ghaisse, isch wider im Duo mit em Richard Koechli und under de Reschii vom Paul Steinmann gsii. Im Januar 2018 isch er zäme mit em Richard Koechli oder em Duncan James mit «lost & found» uf de Bühni.
Ryburg
D Ryburg, au Rihburg oder Iburg gnännt isch e Burgruine bi Buech, eme Ortsdeil vu dr Gmei Albbruck am Hochryy im Landchreis Waldshuet z Bade-Wirttebärg. D Burg lyt bim Buecher Wyyler Steibach.
Bezirk Gäu
Dr Bezirk Gäu hed e Flächi vo 62,02 km² und isch Ändi 2005 vo 17'148 Lüt bewohnt worde, Ändi 2015 sinds dänn s erscht Mol über zwänzgtuusig gsii (20'398).
Apsis (Astronomie)
Wortherkumft un abgleititi Begriffe
Wird ime allgmein himmelsmechanische Zämmenhang vu dr Apside vu ere Bahn gschwätzt, ohni dass e bestimmte Zentralkörper gemeint isch, no känne si au as Perizentrum un Apozentrum, aber au as Perifocus un Apofocus (lat. focus „Brennpunkt“) bezeichnet werre.
Jahr des Pferdes
Astrologischi Bedütig
Noch dr Chinesische Astrologii hai Mensche wo im e Ross-Johr uf d Wält cho si, gwüssi Charaktereigeschafte wie fröhligi Tatschaft, chönne sich beliebt mache un interessiere sich für s Unbekannte und Neue.
Landkreis Günzburg
Schded und Gmaine
Zem Landchrais Genzburg ghèère segs Schded, siibe Määrd, 21 Gmaine ùn zwai gmaifrei Bied.
Brinkheim
Gschìcht
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Köf
Offizièll isch d Bezeichnung bis 1968 (DB) bzw. 1970 (DR) in Gebruuch gsi, umgangssprõchlich isch dè Begriff au dènõch un èbbèso für äänlichi Lokomotyvè vo andrè Ysèbaaunternämmè vowendèt worrè.
Irchelpark
Gschicht
De Irchelpark isch zäme mit em Bau vo de Universität Züri-Irchel plant wore. Em 14. März 1971 het s Volch im Urnegang zuegstume, as e Tail vo de Universität Züri en Irchel verlait werd, ufem Areal vo de domolige Landwertschaftliche Schuel Strickhof i de Stadt Zöri. Debi isch d Bidingig gsii, as midestens 15 Hektare as Grüeflächi för ali zuegänglich bliibid. D Baute vo de Universität sind vo 1973 bis 1979 baut wore. För d Gstaltig vom Park drumume isch 1978 e Weppewerb uusgschribe wore, wo s ASP Atelier Stern und Partner und de Eduard Neueschwander gwune hend. De Bau vom Park het 1979 aagfange und isch 1986 fertig wore. De underi Tail isch noch de Plän vom Eduard Neueschwander realisiert wore und de Obertail mitem Campus vom ASP Atelier Stern und Partner. Am 7. Juni 1986 isch der Park ofiziell vo de Stadt Zöri fiirlich eröffnet wore.
Sarasvati
Fluss
I de Vede werd hüüffig de Fluss Sarasvati gnennt, wo e wichtigi Role spillt. Im Gegesatz zu de andere Flüss, cha d Sarasvati aber nöd miteme moderne Fluss gliichgsetzt were und s werd drum aagnoo, as de Fluss versickeret isch oder sin Lauf gänderet het. Zwor gits no hüt e Flüssli mit dem Name, wo i de Wüesti vo Rajasthan versickeret, aber d Laag und d Gröössi passed schlecht zum vedische Fluss, wo is Meer flüsst. I de Hindumythologii zällt d Sarasvati no hütt zu de sibe hailige Flüss und s werd agnoo, as d Sarasvati för d Mentsche nöd sichtbar flüüst. Si söll bi Allahabad mit de Flüss Yamuna und Ganga (Ganges) zämeflüüsse.
Burg Tiefenstein
Gschicht
Die Hecheburg isch im 12. Johrhundert vu dr Herre von Tiefenstein fir d Sicherig vum Alb-Ibergang böue loo wore. Anne 1271 isch si s erscht Mol urkundli gnännt wore. Im Johr 1272 isch d Burg Diefestei vum Rudolf von Habsburg gschlisse wore, si isch derno nimi ufböue wore. Anderi Bsitzer sin au no d Bischef vu Basel gsi.
Johann Rudolf Zumsteeg
Bedeidong
A Bewondrer vom Zumsteeg ischt au dr Johann Wolfgang von Goethe gwäa. Der hôt-em sogar amôl bei oiner vo seine viile Reisa, wo-nen durch Stuegert gfihrt hôt, an Bsuach abgschdaddet. Au dr Nikolaus Lenau hôt fir-en gschwermt: ''Zumsteeg ist mein Liebling. O wie schön sind diese Lieder!''
Helene Zapf-Beydeck
Lääbe
Noch em Dod vum Vater anne 1951 isch si vellig verarmt un het alles mieße verchaufe, sogar ihre Klavier. Vum Chloschter Himmelspforte het si ne alt Harmonium gschänkt kriegt, wu si derno druf gspiilt het bis zue ihrem Dod. Dur dr Haltinger Chronischt Eugen Katzenstein het si ne Wohnig kriegt. In dr 1970er Johr isch si derno vylmol bi dr Familie Hofer zum Ä’sse gsii, wu als noch ere gluegt hän.
Am Änd het si nume no ne alte wysse Disch, zwee Stiel, e Bett, s Harmonium un 100 Chischte mit Dokumänt ghaa.
Friedrich Hecker
Lebe
Noch em Jurastudium z Heidelberg un z Minche (mit em Abschluss 1834) isch de Hecker noch ere kurze Tätigkeit im Staatsdienscht Awalt z Manne worre. Er isch zu derre Zyt aktiv in d Heidelberger Corps Rhenania, Hassia un Palatia gsi. 1842 isch er in di Badisch Zwot Kammere gwählt worre. Dert isch er bal zuem Fiehrer vum linke Fliigel vun de liberale un demokratische Opposition ufgstige. Unter em Iifluss vum Gustav Struve isch er e iberzigte Radikaldemokrat un entschidene Republikaner worre. Schu 1847 het er sich z Offeburg bi d Versommlung vun de Verfassungsfrind fir e ditsche Republik igsetzt. Er isch do als Sozialdemokrat bschimpft worre, wo dert no e Schimpfwort gsi isch. Mit scharfe Worte het gforderet, dass s Missverhältniss zwische dr Schrankenlosigkeit vum grosse Kapital un de Not vum vierte Stond bsitigt wird.
Winterschlaf
Mit dr zitlige Organisation vom Winterschloof beschäftigt sich d Chronobiologi.
Trogen AR
Gschicht
Ab em 16. Johrhundert bis zu de industrielle Revolution isch Troge, wia en grosse Tääl vom Appezällerland, dur de Betriib vo Wäbereie und Stickereie zu Wohlstand cho. De Handel mit Liiwand, wo vo de Familie Zellweger betrebe wore isch, hät Gäld und Vermöge brocht. Us däre Zyt stammid au dia vile Baute und Paläst uf em Landsgmäändsplatz und im Dorf. Vil vo däne Zellweger Paläst send uf de Liste vo de Kulturgüeter vo nationale Bedütig. (lueg au bi de Bilder uf de Allmänd)
Pjotr Alexejewitsch Kropotkin
Wäge sinere aadlige Abstammig und wil er im spoote 19. und früeje 20. Joorhundert as Anarchist bekannt gsi isch, säit men em Kropotkin au dr anarchistischi Fürst. Er het e Hufe Schrifte hinderloo, drunder die revoluzionääri Schrift Die Eroberung des Brotes und si wüsseschaftligs Wärk Gegenseitige Hilfe in der Tier- und Menschenwelt. Dr Kropotkin het für e Gsellschaft kämpft, wo frei vo Gwalt und Herrschaft wurd si. Er gältet as äine vo de iiflussriichste Theoretiker vom kommunistische Anarchismus.
Tampon
Patent un Gebruchsmuschter
Di folgende Patent sin bim Ditsche Patent- un Markeomt recherschierbar:
Jungwacht Blauring Schweiz
Arbetsstelle
Di ehreamtliche Regional- und Kantonsleitige werded dur e Mitarbeiteri, en Mitarbeiter, wo teilzit binere Arbetsstell aagstellt isch, understützt. Arbetsstelle chas ime Kanton mehreri geh. D Arbetsstelle händ villfach au Material, wo d Schare chönd för en Aalass uslehne.
Bundesversammlig
D Bundesversammlig isch s höchschte Jubla-Gremium. Si tritt zwei Mal jährlich uf Iiladig vo dr Verbandsleitig zäme. Delegierti us de einzelne Kantön schtimmed über Finanzfrage, Mitgliedschafte und anderi grundsätzlichi Sache ab.
Bursinel
Religion
50 % vo dr Yywooner sin evangelisch-reformiert, 28,4 % sin römisch-katholisch (Stand 2000).
Sproch un Dialäkt
Bi dr Volkszellig 2000 hän vu dr 342 Yywohner 82,2 % Franzesisch as Hauptsproch aagee, 6,7 % Dytsch, 1,2 % Italienisch un 9,9 % anderi Sproche.
Dr alt frankoprovenzalisch Patois isch wahrschyns aafangs 20. Jh. uusgstorbe. Ergebnis us dr Volkszellige vu 1990 un 2000, wu zum Dail Lyt Patois as Sproch aagchryzlet hän, gälte in dr Sprochwisseschaft as Artefakt un hän ihre Ursprung ender in statistische Fähler oder ass d Lyt unter „Patois“ ihr Regionalfranzesisch verstehn
Schützenmatte
D Schützematte isch e groosses Sportareaal in dr schwizerische Stadt Basel.
Cajon-Pass
Well dè Cajon-Pass d Metropol-Region vo Los Angeles mit dè Mitti un èm Oschtè vo dè USA vobindèt, hèt sèbbè Pass è großi Bedütung für d Vosorgung un diè lokali Wǜrtschaft vo sèbbèrè Metropolè a dè südlichè US-amrikanischè Pazifikküschtè.
Strõßèvokeer
Dè historische Summit Inn, absits vo dè Oak Hills Uusfaart uff dè Passhöchi, isch è historischi Raschtschtättè (ergo èn Diner) a dè Route 66 gsi. Sèlli Raschtschtätte isch vo 1952 bis 2016 dört gschtandè, bis d Blue Cut-Füèrsbrunscht dè Diner abgfacklèt hèt. Uff è baar Landchartè cha dè Cajon Pass dirèkt a dè SR 138 yzeichnèt sy, welli d I-15 südlich vo dè Passhöchi zwǜschè m West Cajon Valley un èm Summit Valley chrützè duèt. Dè högschte Pungt vom I-15 zwǜschè Los Angeles un Victorville wörd sèllèwäg mèngmòl als Cajon-Gipfel feschtglait. Als Cajón-Pass wörd im allgmeinè nit nu dè Pass mit dè Passhöchi sèlber, sondern au dè Cajon-Gipfel benamst.
Naturkataschtrophè
Glegéntlich git s am Cajón-Pass glegèntlich au Schnee, wo mèngmòl au dè Pass unpassyrbar macht. Wenn s Schnee git, duèt Autobaanpolizei Strōßèkontrollè yrichtè, um d Autofaarer uffzhaaltè odder zrugg z schickè, well diè meischtè kalifornischè Autofaarer keini Winterreifè un schu gar keini Schneechettè hèn.
Peter Schopfer
Dr Peter Schopfer (* 19. Dezämber 1938 z Stuegert) isch e dytsche Botaniker mit em Forschigsschwärpunkt Pflanzephysiology.
Läbe un Wirke
Dr Schopfer het vu 1958 bis 1965 an dr Tächnische Hochschuel Stuegert, z Innsbruck, z Dibenga un z Fryburg Biology, Chemy, Geografy un Philosophy studiert. Är isch bim Hans Mohr anne 1966 z Fryburg promoviert wore un isch as Post-Doktorand am Brookhaven National Laboratory bim H. W. Siegelmann gsii. Anne 1971 het er si an dr Universitet Fryburg habilitiert. Im Johr 1976 isch er zerscht isseschaftlige Rot un schließli Brofässer fir Botanik an dr Fakultet fir Biology wore. Anne 2004 isch er emeritiert wore.
Dr Peter Schopfer het d Mechanisme vu dr Phytochrom-Wirkig untersuecht, liechtempfindligi Pflanzenenzym un d Wirkig vu Liecht uf Pflanzehormon. Au d Veränderig vu Zällprozäss vu Radikal, wu dur Liecht erzygt wäre, het zue syne Forschigsthemene ghert.
Vu 1970 bis 1982 isch er Mitglid im Sunderforschigsberaich 46 vu dr DFG „Molekulari Grundlage vu dr Entwicklig“ gsii un vu 1982 bis 1994 Mitglid im DFG-Sunderforschigsberaich 206 „Biologischi Signalreaktionszälle“.
Thomas Henry Ball
si Lawa
Dr Thomas Henry Ball ìsch àm 14. Janner 1859 z’ Huntsville ìn Texas uf d’ Walt kumma. Si Vàter ìsch methodischter Pfàrrer gsìì, un àui Presidant vum Andrew College. Àls dr Ball säcks Johra àlt gsìì ìsch, sìn sina Ältra gschtorwa. Ar ìsch àlso bi sim Unkel ufgwàchsa; dr Unkel ìsch a konfedieriarta Kriagsveteràn gsìì. Ànna 1871 hàt dr Ball a Hochschüalàbschluss vum Austin College bikumma. Schpeeter hàt’r Racht gschtudiart àn dr University of Virginia z’ Charlottesville. Ànna 1888 hàt ma ìhn àls Rachtsànwàlt züagloo. Àls Ànwàlt hàt’r z’äärscht z’ Huntsville gschàfft. Vu 1887 bis 1892 ìsch’r fìr dräi Àmtszitta dr Bìrgermaischter vu Huntsville gsìì. Ànna 1902 hàt’r uf Houston gwàndelt, wo-n-’r zamma mìt em Frank Andrew a Ànwàltsbüro grìnda hàt. Da Büro ìsch zitter 1913 Andrews Kurth bnännt. Da Büro hàt unterànderem gschàfft fìr d’ Reconstruction Finance Corporation, d’ Federal National Mortgage Association un mehrera Isabàhngsällschàfta un Regiarungsorganisationa vum New Deal.
Tessin
Tessin chan aini vo däne Bedütige ha:
Martin Schütt
Lääbe
Mer chännt dr Schütt in dr Region vor allem as alemannische Liedermacher un as Laiter vu dr Chlaichunschtbihni „Ku-Stall“. Sy erschte effetlige Ufdritt as Sänger het er mit sibzeeni im „Talentsschuppen“ vum Dieter Pröttel im Färnsee (Sidweschtfunk) ghaa, dertemol het er no dytschi Schlager gsunge. Anne 1980 isch er mit Proteschtsänger uf em Schiff vu dr Griene uf Stroßburi gfahre. Dr Durbruch fir sy Liedermacher-Karriere in dr Region het er 1982 mit eme Ufdritt am Bade-Badener Wynächtsmärt bim Gustl Glattfelder ghaa.
Johann Jakob Baader
Läbe
Dr Johann Jakob Baader isch dr Soon vom Dokter Samuel Baader gsi. Är het Latinunterricht by verschydene Pfärrer gno. Sys Medizinschtudium het är z Basel, Fryburg im Brysgau und z Züri gmacht und 1834 erfolgrych abgschlosse. Im Joor 1840 het är d Elisabeth Rudin vo Bämbel ghürote. Yre Soon isch dr Arzt und Gönner Arnold Baader gsi. Eis Joor spöter hei si yn zum Bezirksarzt gweelt.
Stellwerk
Bedingungè
S Euro-Interlocking-Brojèkt vo dè UIC entwǜrft èn internationalè Standard für d Brojèktyrung vo neuè Ysèbaa-Stellwärch.
Entwicklung
D Entwicklung vo dè Stellwärch isch äng voknüpft mit dè Gschichtè vo dè Bedrybsvorschriftè i dè jewyligè Länder, mit dè Technig vo dè Blogg-Sicherung, mit èm Fürsymachè vo dè bedryblichè Aaforderungè (z. B. wa d Zuglängè un Faartgschwindigkeitè aagòt), mit dè Geschichtè vo dè Signaalaalaagè sowiè mit Fürsymachè i dè Mechanig un Elegtrotechnig, bsunders bi Gleisfreimeldungè un Achszeller bis hy zuè hochgschwindigkeitsdauglichè wirbelschtròmfeschtè Gräät.
Chnotèschtellwärch
È Chnotèschtellwärch isch wiè s Streggèschtellwärch è andri gebrüüchlichi Bezeichnung für è Zentraalschtellwärch.
Museumsschtellwärch
Söttigi Museumsstellwärch eksischtyrèd im dütschè Sprõchruum zum Byschpill z Haagè, Köln-Dünnwaald, Leerte, Müüldorf, Rheine sowiè am Bahnhof Blumberg-Zollhaus vo dè Sauschwänzlebaan.
Nordische Gruppe (Astronomie)
Andersch als bi de Mönd vo de Inuit-Gruppe und de Gallische Gruppe sind die Bahnelement vo dere Gruppe sehr unterschiedlich. Es isch wahrschienlich, dass die Gruppe us mehrere Undergruppe bestoht.
Die 29 Mitglieder vo dere Gruppe sind (mit zuenehmendem Abstand vom Saturn):
Apsis
Nische as Bauelement
Mit Apsis werre vereinzelt au Rümforme vu andere Baute bezeichnet, wo vu ere Halbkugle überdeckt sin. Sälli Form stammt us em römische Sakral- und Profanbau.
In christlicher Zit wird in vilene Kilche dr halbrund gformt öschtlich Abschluss vum Kilcherüm – im Igang bzw. im Kilchturm gegenüber – as Apsis bezeichnet. Dert befindet sich die liicht erhöht Plattform, wo de Altar druf stoot. Im Judetum het d Nische as Ort fer dr Torah-Schrin dient. Wie später dr Mihrāb in Moscheä, zeigt si au d Gebetsrichtig a.
Demgegenüber isch d Apsis vu christliche Kilche meistens uf Oschte hi orientiert – as Sinnbild vu dr „neue Sunne“ bzw. vu dr Uferstehig Christi. Sit dr byzantinische Zit isch si dr Ort fer dr Altar und dr Prischter während em Gottesdienscht. In dr Spotantike isch si hüffig mit ere hölzerne oder gmürte Prischterbank versähe worre, dr sog. Synthronon.
E später selteni Bauform findet sich in dr Klosterkilche z Ilseburg (1078) un dr St.-Aegidius-Basilika vu Middelheim im Rhigau: Drei Kilcheschiff, wo jedes in ere eigene Apsis ende.
Künstlerischi Usgstaltig
Dr Innenrüm vu romanische Apsiden (aber au vu kleinere Rundbogenische isch oft künschtlerisch usgstaltet – so mit eme Einzelbild (meischtens dr Christus), e Bildfolg mit ere Geschich (Zyklus, Fresko) oder mit Mosaike. Au Ziegel-Verzierige un künstlerischi Grabstei finde sich, un ab dr Gotik menki Statue vu Heilige.
Romanischi Apside sin vu usse dütlich erkennbar un ihr öschtlichs Halbrund oft riich glideret un künstlerisch usgstaltet. Seltsami allegorischi Kleiplastike finde sich z Schöngrabern (Nideröstriich) un an einige Kilche in Frankriich un Italie.
Hüffiger isch hingege s Stilelement vu dr Zwerggalerie – z. B. an dr Kaiserdome vu Speyer, Worms un dr romanische Kölner Kilche. As Zwerggaleri wird e Arkadegang bezeichnet, wo e grösseri Apsis knapp under ihrem Dach umrundet. Trotz hauptsächlicher Zierfunktion ka er au begehbar si.
Bischofszell
Sprooch un Dialäkt
Bi de Volkszellig 2000 hend vo de 5421 Iiwooner 85,4 % Dütsch as Hauptsprooch aagèè, 0,5 % Französisch 2,4 % Italienisch und 11,7 % anderi Sprooche.
Bassersdorf
Gschicht
Baserschtoorf isch zum eschte Mal imene Dokumänt vo öpe 1010 erwäänt als Basselstorff, 1155 denn als Bazzelstorf.
Kriechingen
Gschìcht
Krischingen ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 1121 àls Krichinga.
Hermann Keller
Dr Hermann Keller (* 20. Novembr 1885 z Stuegert, † 17. Auguscht 1967 z Freiburg em Breisgau) ischt a deitscher Musikwissaschaftler, Kombonischt, Organischt ond Hochschuallehrer gwäa.
Aus seim Leaba
Dr Hermann Keller ischt am 20. Novembr 1885 z Stuegert uf d Welt komma. Deet ischt’r au ufgwagsa ond en d Schual ganga. Weil sei Vadder, dr Jakob Heinrich Johann Keller, Archidekt gwäa ischt, hôt dr Jong nôch seim Abi au ôgfanga, Archidekdur zo studiira, obwohl’r sich eigentlich meh zor Musik nôhzoga gfiilt hôt. En Mincha hôt dr Keller d Bekanntschaft mit-em Kombonischda Max Reger gmacht. Bei sellem hôt’r neaba seim Archidekdurstudiom Privatondrricht gnomma. Wia dr Max Reger gmerkt hôt, was fir a grauß musikalisch Talent en seim Schialer steckt, hôt’r-em da Rôt gäa, statt Archidekdur liabr Musik zo studiira. Des hôt sich dr Keller et zwoimôl saga lau ond hôt bald druf Klaviir, Orgl ond Kombosizioo studiirt, zerscht en Mincha, nôchher z Stuegert ond schliaßlich noh en Leipzig. Seine wichdigschde Lehrer send-em dô drbei dr Max Pauer ond dr Heinrich Lang en Stuegert sowia dr Karl Straube z Leipzig gwäa.
Vollèges
Gschicht
Vollèges isch zum eerschtu Mal im Jaar 1150 als Octiet (1178 als Villezo) erwäänts cho. Dr Oortsnamu chunnt vam latinischu Villaticum.
Am Mont Chemin hets friener verschiduni chleini Bäärgwäärch gcha, fer Blii und Iisu z gwinnu.
Pruntrutermatte
Nutzig
D Aalaag isch 1892 und 1901 dr Schaublatz vo de bäide Basler Festspiill vom Hans Hueber gsi. Zur Erinnerig an en het 1930 die nöiji Strooss nääbedraa dr Naame Hans Hueber-Strooss überchoo. In jüngerer Zit isch dr Blatz vor allem für Sportaaläss brucht worde: Vo 1975 bis 1982 und wider sit 2007 isch d Pruntrutermatte d Häimstett vom Rugby Football Club Basel. Au d Schwizer Rugby-Union-Nazionalmannschaft spiilt do reegelmäässig Länderspiil. Au dr American Football-Veräin Basel Meanmachine, wo 2008 gründet worde isch, spiilt sini Häimspiil uf dr Pruntrutermatte, sit d Gladiators beider Basel in dr Rankhof umzooge si.
Vollèges
Spraach und Dialäkt
Dr tradizionell Dialäkt va Vollèges gcheert zum Frankoprovenzalischu.
Miley Cyrus
Läbä
Bim Filme vo The Last Song im Juni 2009, het d Cyrus mit iirem Co-star Liam Hemsworth aabändlet. Im Juni 2012 häi si bekannt gee ass si verlobt sige. Denn häi si e zitlang zämme z Los Angeles gläbt, aber im Septämber 2013 häi si sich drennt.
Landkreis Neu-Ulm
Der Landchrais Nei-Ulm isch e Landchrais z Bayre. Är lyd im Weschde vùm Regierigsbezirk Schwoobe.
Pädagogische Hochschule Vorarlberg
Wyterbildigsaagebott
S Wyterbildigsaagebott umfasst unterschidligi Lehrgäng un Hochschuellehrgäng.
Zäntre
D Hochschuel het vier zäntrali Yyrichtige fir speziälli Ufgabe:
Bahnhof Paris-Nord
Gschichtè
Im Zúg vo dè Yrichtung vom RER isch d Ligne de Sceaux vom Baanhof Luxembourg unterirdisch bis zum Nordbaanhof volängerèt worrè, um si dört mit dè Streggi nõch Mitry-Claye zämmè z lismè. Für selli neui Nord-Süd-Vobindig (d Linniè B vo dè RER) isch vo 1977 bis 1981 dè Baanhof mit èm virgleisigè unterirdischè Deil erwiterèt worrè, wo spôter au d Züüg vo dè RER D uffgnõ worrè sin.
Braunberg
Tourismus
Uf und um de Bruunbärg hets vieli Wanderweg, wo guet bschilderet sind. Au Biketoure rund um de Bärg sind möglich.
Hauptbahn
Öschterrych
Well bis dato kei Voordnung gmäß § 4 Abs 1 Z 2 vom Ysèbaagsetzes erlõ worrè isch, ergit sich d Summè vo dè öschterrychischè Hauptbaanè uss dè uusgääènè 5 Voordnungè vo dè Bundesregyrung gmäß § 1 vom Hochleischtungsstreggègsetz.
Skandinaviè
Urschprünglich sin d Stammbaanè z Schwedè 1854 durch èn Parlamentsbeschluss vom schwedischè Rychsdaag ygfüürt worrè. Dõmòls isch feschtglait worrè, dass d Hauptstreggè von èm Land vom Staat baut wörrèd, im Gegèsatz zuè andrè Streggè, wo vo brivatè Unternämmè un Konsortiè baut wörrè söttèd. Stammbaanè sin z Schwedè vo 1856 bis 1892 baut worrè. Dõdemit hèt dè Bau vo Hauptstreggè abber nit uffghört. I dé früè 1900er Johr sin vor allem im Nordè neui Streggè entschtandè. Sèlli sin abber wiè d Inlandsbaan nimmi Stammbaanè dauft worrè.
Gotthardpass
D Straass
D Gotthardstrass vo Altdorf z Uri uf Abläntsche (Biasca) im Tessin isch zwüsched 1919 und 1930 boue worde. Uf de Nordsiite häd mer d Schtraas immer wider uusboue und verbreiteret, uf de Süüdsiite isch i de 1960er-Jaar e neui Straass boue worde, aber au di alti Straas dur d Tremola-Schlucht gits immer no. Bevor s e Straas über de Gotthardpass gee häd, isch gsaumet worde. De Saumwääg isch im 13. Jaarhudert boue worde. Urner und Tessiner Säumergnosseschafte händ de Wääg über de Bärg i gmäinsamer Aarbet ufta. S schwirigschte Stück isch dur d Schölleneschlucht mit de Tüüfelsbrugg und em Stüübende Stääg, emene uufghänkte Leenviadukt, gsi. Wäm mer de Saag glaubt, häd die Aarbet nume mit de Hilfe vom Tüüfel chöne gmacht wärde.
D Isebaan
Vo 1872 bis 1882 isch de Isebaantunnel vo de Gotthardbaan (Gotthardbahn AG) bout worde. Gschufted händ vor alem italienischi Främdarbeiter, won i änge und dräckige Baragge gwont händ. Ire Loon isch ne i Guetschii zalt worde. 177 Mane sind bim Bou gstorbe. Eine vonene isch de Bouunternämer Louis Favre vo Gämf gsi. Är häd sich verkalkuliert und de Tunnel isch fascht zwei Jaar z spaat färtig worde. Wäge de Konventioanalstraaf isch sini Firma Konkurs gange. Bime ne Streik z Göschene häd d Urner Regierig s Militär uufpotte und uf d Arbeiter schüüsse laa. Für d Opfer isch z Eriels bim Tunneluusgang es Dänkmal ufgschtellt, won vom Vincenzo Vela gschtaltet worden isch. De erschti Zug isch am 23. Mai 1882 dur de Tunnel gfaare. Di rentabli Gotthardbaan isch 1908 verstaatlicht worde und hüt en Täil vo de SBB.
Albert-Ludwigs-Universität Freiburg
Gschicht
D Studäntezahle sin in dr letschte Johrzehnte stark aagwagse. Im Johr 1961 het d Hochschuel no 10.000 Studänte gha, anne 1980 het sich d Zahl uf 20.000 verdopplet gha. Im Wintersemeschter 2006/2007 sin iber 22.000 Studänte yygschribe gsi.
Fakultete
vejelett: Tächnische Fakultet]] Anne 1969 isch di lang giltig Yydeilig in 14 (ab 1994: 15) Fakultete yygfiert wore, 2002 isch d Zahl vu dr Fakultete uf 11 verringeret wore:
Bernhard Stirnemann
Biografii
Är isch vili Jaar o kulturbolitisch aktiv gsi, zersch im Bärner Schdatrat (Barlamänt), schbäter im Grosse Rat vom Kanton Bärn.
Bottighofen
Gschicht
Bòttighòfe isch zum erschte Mol gnamset worde im Joor 830 as in Pottinchovum.
15. April
Dr '''15. April''' isch dr 105. Dag vum Gregorianische Kalender (dr 106. in Schaltjohr), dodermit blybe no 260 Däg bis zum Änd vum Johr.
Versenkung der Lusitania
D RMS Lusitania isch en für die damaligi Ziit hochmoderne englische Passagierdampfer gsii. Im Mai 1915, während em Erschte Weltchrieg, isch sii vom ene düütsche U-Boot vor dr irische Küschte torpediert und versenkt worde. Über 1200 zivili Passagiere händ debii s Läbe verlore.
Literatur
D. Ramsay: The Lusitania - Saga & Myth, 2015
Joachim Löw
Karriere as Trainer
Sini gröschte sportliche Erfolg as Vereinstrainer sin dr Gwinn vum DFB-Pokal anno 1997 und s Erreiche vum Finale vum Europapokal vu dr Pokalsiger anno 1998 gsi (beides mit em VfB Stuegert) un di östriichisch Meisterschaft anno 2002 (mit em FC Tirol Innsbruck).
Aafangs März 2021 het de Löw si Ruggdritt no de Europameischterschaft 2021 aakündet. In de Gruppephase isch Dütschland uf Portugal, Frankriich un Ungarn droffe. Mit eim Siig gege Portugal, eim Untentschide gege Ungarn un eire Niderlag gege Frankriich isch d Mannschaft ins Achtelfinale iizoge, wo si gege England mit 2:0 verlore het un domit us em Turnier uusgschide isch.
Burtigny
Sproch un Dialäkt
Bi dr Volkszellig 2000 hän vu dr 311 Yywohner 83,3 % Franzesisch as Hauptsproch aagee, 7,1 % Dytsch, 0,6 % Italienisch un 9 % anderi Sproche.
Kleisthenes von Athen
Dr Kleisthenes und d Alkmaionide si us em Exil zrugg uf Athen choo. Dr Isagoras, wo 508/507 v. d. Z. Archon gsi isch, isch dr Gegner vom Kleisthenes worde, wo radikali Reforme het welle duuresetze. Dr Kleomenes I. het dr Isagoras understützt und dr Kleisthenes und sini politische Gfäärte häi Athen müesse verloo. Bald druf häi si aber scho wider zruggchönne, wil dr Root, wo groossi Däil vo de Bürger representiert het, sich gege dr Isagoras gwändet het. Dr Kleisthenes het eso d Gläägehäit überchoo, die politische Strukture vo dr attische Polis vo Grund uf nöi z ordne. Er het das eso gmacht, ass dr Herodot in iim dr Begründer vo dr Demokratii gsee het.
Tatort: Himmelblau mit Silberstreifen
Handlong
A bissle schbäder kriagt dr Lutz Bsuach vom Oberinschbektr Marek. Seller Wiiner vorzehlt-em vo seira nächtlicha Beobachdong. Falls der hemmlblaue Kadedd mit-em Mord ebbes zo doa hedd, wär d Tatzeit genau om 0:30 Uhr gwäa. Dô druff geit dr Lutz seim Assischdenda da Ufftrag, nôch so-ma Audole zo suacha.
Dr Assischdent Wagner suacht enzwischa em jonga Kollmann sein Arbeitsplatz auf. Dô drbei mueß’r feschtstella, dass ganz en dr Näh a Opel-Kadedd abgschdellt ischt, wo genau uff-em Marek sei Beschreibong passt. Dr Kollmann selber abr ischt en deam Betriib et uffzofenda. Wia dr Wagner grad drbei ischt, d Belegschaft auszofrôga, siht’r, wia dr Kollmann mit-em Kadedd drvoo-fehrt. Schutz suacht der jonge Kerle em Haus vo seira Mueder. Dera sait’r, er häb bloß beim Seifert a bissle Geld steala welle, om d Schulda fir sein Kadedd abzahla zo kenna. Dô drbei wär’r vom Seifert ibrrascht wôrra. Jetzt dät’r a Stang Geld fir sei Flucht braucha. So weit kommt’s abr et: Noh en dr Wohnong wuud’r vo dr Bolezei vorhafdet ond geschdôht sei Tat.
Au des muaß noh gsait werra
D Ussa-Uffnahma vo dr fikdiva Altstadt vo Weilerburg send z Bad Wimpfen dreht wôrra. Als „Weinstube Eppeler“ hôt s denkmalgschitzde Gebeide vo dr „Weinstube Feyerabend“ herhalda miaßa. De erscht Begegnong zwischem Lutz ond dr Frau Enderle hôt em „Café-Restaurant Birkensee“ staddgfonda. Em Ôwald Dr. Hass sei Kanzlei ischt em frihera Gaschthaus „Dominikaner“ en dr Kloschdergass uffgnomma wôrra, s Fodo-Gschäft vom Erwin Seifert „Im Marktrain 8“. D Ennaszena vom Paul Seifert seim Haus send en dr Villa vom Ondrnehmer Rolf Böhrenger z Waiblenga dreht wôrra, em Ibriga en de Studios vom Siddeitscha Rundfunk en Stuegert.
Dia Dreharbeida händ vom 16. Auguscht bis zom 21. Sebdember 1976 dauret. Bei seira Fernseh-Premiere am 30. Januar 1977 hôt der Krimi an Marktôôdoil vo 65 % ghet. S Drehbuach stammt vom eschtreichischa Schauschbiiler, Reschisseer ond Autor Fritz Eckardt, wo vo 1971 bis 1983 en de eschtreichische Beiträg zo dr Tatort-Reihe da Wiiner Oberinschpektr Marek gschbiilt ond sich selber fir dui Folge „Himmelblau mit Silberstreifen“ a Gaschtroll neigschriiba hôt.
Sembrancher
Geografii
Va Martinach chunnt en Iisubaanlingja ds Taal feremüf und verzwigt schi bi Sankt Brancher zenu Streckine uf Le Châble im Bangistaal und uf Orsières.
Ushas
D Ushas isch en Erb us de vorhistorische indoeuropäische Religioo und isch verwand mit de griechische Eos und de römische Aurora, wo ebefalls Göttine vom Morgeroot sind.
Schanfigg
Geografii
Im Tschelfigg liggend d Döörffer Aroossä (Arosa), Litzirüüti (Litzirüti), Lenggwis (Langwies), Chegelbodä, Päischt (Peist), Moliinis (Molinis), Säpeeter (Sankt Peter), Pageïg (Pagig), Lüän (Lüen), Caschtiäl (Castiel), Tschiärtschä (Tschiertschen), Praadä (Praden), Cafräissä (Calreisen) und Malaadersch (Maladers).
Spraach
Im Tschelfigg hed mä im Mittelaalter Rätoromanisch gredt, wie mä an de mäischtä Ortsnäme gseet; und au vil Fluärnäme sind van dr romaanischspraachige Zeït gäblibä. Waa im 13. und em 14. Jaarhundert d Walser über di Bäärgpäss zem äintä van Tafaa ous gän Aroossä und zem anderä vam Prättigän ous an di Lenggwis choon sind, ischt zeerscht im oberä Täil vam Tschelfigg töütsch gredt choon, und waa denn sid em 15. Jaarhundert au in dr Stadt Chuur en alemannischä Tialekt oufchoon ischt, hed ds Romaanisch im mittlerä Abschnitt vam Taal än schweerä Stand ghaan. Dr mittler Täil ischt denn ättä im 17. Jaarhundert va oben apper verwalseret woordä. Spuure vam rätoromaanische Ad- und Subschtrat hend sich aber au im nöüwä Walsertüütsch ghaaltä, wiä dr Germanischt Häinrich Chessler i seïrä 1931 gätrucktä Disseration zäiged hed, bsunders ds eï für ds ii, ds ou für ds uu und ds öü für ds üü.
Liste der neohethitischen Könige
Kilikie
Hiyawa (assyrisch: Que; altgriechisch: Kilikia Pedias)
Tanakun
Aramäischi Staate
Soba (Zobah)
Influenza
Literatur
H.-P. Legal/A. Zeller: Medizinisches Fachwörterbuch/Lexikon der Selbstdiagnose
Stein SG
Sport
Bis im Winter 2000/01 häts en Schilift bim Eggli gha, südlich vom Dorf (Geissboden bis Stigenrain). Me cha aber immer no Schiituure im Gebiet mache. Beliebt för da isch de Stockberg (1'782 m) im Norde vom Dorf. Im Sommer gits verschidnigi Wanderwäg uf diwärsi Bärg ufi. De Thur entlang füert gmüetlich de Thurwanderweg vo Wildhuus bis uf Wil abi.
Braunau TG
Politik
Bi de Nationalrootswaale 2011 hät s da Ergebnis gèè: BDP 3,7 %, CVP 10 %, FDP 3,8 %, GLP 8,9 %, GP 4,1 %, SP 8,1 %, SVP 54,1 %, Sustigi 7,3 %.
Schlesien (Begriffsklärung)
Schlesien isch de Name vo däne geografische Objekt:
Tadeus Reichstein
Schuel, Studium und Karriere
1927 het er d Henriette Louise Quarles van Ufford ghürootet. si häi e Dochder ghaa.
Entdeckige, Entwicklige und Nobelbriis
Dr Reichstein het Hormoon vo dr Nääbeniererindi isoliert, het under anderem die molekulaari Strukduur vom lääbenswichdige Aldosteron ufkläärt und het die therapöitischi Wirksamkäit vom Cortison zur Behandlig vo rheumatische Chrankhäite erkennt. Er isch in dr zwäite Helfti vo de 1930er Joor äine vo deene gsi, wo s Cortison isoliert häi, und het 1937/38 as Erste Cortisol oder Hydrocortison härgstellt. 1932 het er d Ascorbinsüüri (Vitamin C) sünthetisch härgstellt im ene Verfaare, won er sälber entwigglet het Reichstein-Synthese und wo sich für die industrielli Brodukzioon äignet. Noch sim Verfaare het s Farmaundernääme Hoffmann-La Roche scho 1934 über 50 Kilogramm Vitamin C broduziert. Im Joor 1935 het dr Reichstein dr Wirkstoff Desoxycorticosteronacetat (DOCA) wntwigglet, wo au in seer schweere Fäll vo dr Addisonsche Chrankhäit Verbessrie zäigt. Es isch vo dr Ciba as Percorten verchauft worde.
Noch sinere Emeritierig 1967 het er sich em Studium vo de Farn gwidmet und het as erste under anderen dr Farn Asplenium creticum beschriibe. Si botaanischs Autorechürzel isch Reichst. Er het au d Familie vo de Sträifefarngwächs (Aspleniaceae) beaarbäitet im Wärk Illustrierte Flora von Mitteleuropa, wo vom Karl Ulrich Kramer uusegee worde isch.
Jahr des Affen
Aff (猴 hóu) isch eis vode zwöuf Tier im chinesische Kaländer. Affejohr (申 shēn) si gsi:
Hanuman
De Hanuman het gwaltigi Chräft. So isch er i aim Sprung vo Indie uf d Insle Lanka ggumpet. Woner het söle vom Himalaya Hailpflanze bringe, het er vergesse weli er söll pflücke und het drum de ganzi Berg uusgrisse, und ase ali Hailpflanze vo dem Berg zum Rama broocht. Er cha aber au dör d Wulche flüüge. Won em d Aahaänger vom Ravana, em Genger vom Rama, de Schwanz aazunde hend, het er die Glegehait gnutzt und mit sim brenige Schwanz di ganzi Stadt vom Ravana aazunde.
Büren
lueg au:
Schönau im Schwarzwald
Religion
Z Schönau git s e katholischi un e evangelischi Chilchegmei.
Kanton Basel-Stadt
Gschicht
Dr Kanton Basel het sich noch eme kurze Birgergrieg im Joor 1833 dailt ine Kanton Basel-Stadt, wo us de Gmainde Basel, Rieche, Bettige und Glaihyynige bestande het, und ine Kanton Basel-Landschaft, wo alli Gmainde linggs vom Rhyy drzuegheere. E Problem mit däm isch, ass viili Lüt usem Baselbiet allewyyl no z Basel ins Spitol gehn und au anderi Dienschtlaischtige usnutze, aber nid derde läbe und Styyre zaale, und das machtvem Kanton Basel-Stadt starki finanzielli Schwiirigkaite. Drzue kunnt, ass vili vo de bessergstellte Basler ufs Land ziglet sin und so d Stadt esoo wyteri Yynahme verlore het. D Baselbieter Birger hän sich 1969 und nonemool 2014 gegen e Wiiderverainigung vo de beede Halbkanteen entschlosse, aber d Regierige z Basel und z Lieschtel schaffe doch me und me zämme, fir di finanzielle Laschte besser z verdaile, wie me s zem Bispil mit dr paritetische Verwaltig vo dr Universität Basel gmacht het.
Cuvry
D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Verwàltung
vun Cuvry ìsch. Cuvry ghert zem Kommünàlverbànd.
Amerika (Doppelkontinent)
Etymologii
Anderi hai vorgschlage, ass Amerika vom Name vom ä schbanische Matros, wo dr alt gothischi Name Amairick gha haig, chiem odr ass er us erä Indianerschbrooch schdammt.
Neidhart
Neidhart, gnennt vo Reuedaal (ersti Helfti vom 13. Joorhundert), isch äine vo de bedütendste und fruchtbarste dütschsproochige lürische Dichder im Middelalter gsi. 132 Lieder si under sim Naame überliiferet, 55 von ene mit Melodie. Im Äinzelne wäiss mä aber nid genau, weli vo de überliiferete Stroofe vom Neidhart si und weli spööter in sim Stil dichdet worde si (sog. Pseudo-Neidharte). Es het e Hufe Abschrifte vo sine Dichdige gee und vo do cha mä aanee, wie beliebt und verbräitet sini Lieder bis ins 15./16. Joorhundert gsi si.
Hubert Roth
Dr Hubert Roth (* 1941) isch e dytsche Diplom-Verwaltigswirt (FH). Är isch vu 1971 bis 1992 Hauptamtslaiter z Chleggau gsii un vu 1993 bis 2001 derno Burgermaischter vu dr Gmai.
Nebenbahn
Tschechiè
Z Tschechiè unterscheidet d Klassifizyrung vom Ysèbaanetz gsamtstaatlichi Baanè („celostátní dráhu“) un einzelni regionali Baanè („regionální dráhy“). Per Dekret vo dè tschechischè Regyrung vum 20. Dezembèr 1995 sin 128 Ysèbaaschtreggè z Tschechiè zuè regionalè Baanè erklärt worrè.
Winter
D Johreszyte entstehn, wel d Ärdrotation nit in dr Ebeni vu dr Umlaufbahn um d Sunne erfolgt, sundern um 23,4° gnaigt isch. Doderdur lige Sid- un Nordpol im Wächsel als e halb Johr im Sunneliecht, un dr Zenitstand vu dr Sonne wächslet im Johreskrais zwisch em sidlige un em nerdlige Wändekrais. An dr geografische Pol herrscht e halbes Johr lang d „Polarnacht“, in dr Nechi vu dr Polarkrais goht si ne baar Däg bis Wuche.
Hamster
D Hamster (Cricetinae; alemannischi Näme) si Nager us dr Gruppe vo de Muuseartige und wärde meistens zu de Wüehler zehlt.
Kappel am Albis
Religion
46,3 % vo de Iiwooner sind evangelisch-reformiert, 23,9 % sind römisch-katholisch (Stand 2011).
Wirtschaft
D Arbetslosigkeit isch im Jaar 2010 bi 1,2 % gläge.
Wolfram von Eschenbach
Si Wärk
Dr Wolfram het nüün Minnelieder verfasst; die fümf Daaglieder si dr Höhepunkt vo dere literarische Gattig.
Sita
D Sita (Sanskrit: सीता, Sītā f.) isch i de hinduistische Saag d Frau vom Rama und gelt as Inkarnation vo de Göttin Lakshmi.
Südwestfunk
Programmgschicht
Dr SWF het bis anne 1951 nume ai Herfunkprogramm uusgstrahlt (speter SWF1 gnännt). Derno het s 2. Herfunkprogramm SWF2 iber UKW sy Sändebdrib ufgnuu. Vu 1949 bis 1958 het dr Schurnalischt Dr. Wilhelm Sandfuchs dr Chilchefunk vum SWF ufböue.
Am 5. April 1969 het dr SWF zämme mit em Siddytsche Rundfunk (SDR) un em Saarländische Rundfunk (SR) fir d Bundesländer Bade-Wirttebärg, Rhyland-Pfalz un Saarland s Dritt Färnsehprogramm Sidwescht 3 gstartet. S Programm isch Zug um Zug zum Vollprogramm uusböue wore, syter 1971 git s Sändige, wu all Dag cheme.
Jestetten
Gschicht
Mit de Landgroofschaft Chläggi isch Jestette 1806 a Bade übergange.
Politik
D Gmaind isch Sitz vom Gmaindverwaltingsverband Jestette, zu däm au d Gmainde Dettikofe und Lottstette aghöred.
Gustav Adolf Seiler (Philologe)
Läbe
De Seiler isch Oberturner im Turnveräin Lieschtel gsy, vo 1873 bis 1875 und 1877 Baselbieter Kantonaaloberturner und hät 1873 «Turnkonzërt» ygfüert, wo na Jaarzäänt spööter en Mittelpunkt vom Veräinsläbe gsy sind.
Bussigny VD
Bolitik
Bi dr Nationalrootswahle 2011 het s des Ergebnis gee: BDP 0,6 %, CVP 4,3 %, FDP 15,7 %, GLP 4,9 %, GP 11,2 %, SP 29,4 %, SVP 20,6 %, Sunschtigi 2,5 %.
Ruedi Krebs
Dr Ruedi Krebs (* 1938 z Bärn) isch e Schwiizer Liedermacher u Mitglid vo de Bärner Troubadours.
Churzbiografi
Dr Krebs isch z Bärn ufgwachsen u hed dört bis 1998 as Dütschlehrer gschaffed. Sid 1964 isch er mit sine Chansons mängsmol alei und mängsmol o mit de Bärner Troubadours ufdrätte.
Dagsburg (Lothringen)
Dialekt
Dr lothrìngisch Dialekt vun Dockschbuerj ghert zem Rhinfrankisch.
Etrurien
Etrurie isch en antiki Landschaft in Middelitalie. Si het d Toskana, dr nördligi Däil vom hütige Latium und Däil vo Umbrie umfasst.
Erzingen (Klettgau)
Erzige ligt direkt a dä Gränz zwische Dütschland un de Schwiiz. S isch e Ortsdeil vo Chleggau, litt also im Landchreis Waldshüet. Erzige hät än Zoll, s isch ein vo dä Landübergäng i d Schwiiz, aber kei Brugg, wie suscht am Rhii. D Ortsdurchfahrt, wo direkt ufs Zollhüsle zuegoht, hän si sit ungfähr zä Johr arg verschmäleret, so daß d Auto jetzt langsam fahre müend.
Baseball
Spiilreegle
Es spiile zwäi Mannschafte mit je nüün Spiiler gegenenander und die Mannschaft gwünnt, wo mit Runs (Umrundige) mee Pünkt macht. E Mätsch isch nüün Innings (Durchgäng) lang. Jedes Inning foot drmit aa, ass d Mannschaft vo Uswärts  Offense spiilt, das häisst si het s Schlagrächt und iiri Batter brobiere äine noch em andere mit em bat d Balle z schloo, wo dr Pitcher vo dr Defense wirft. Wenn dr Batter d Balle schloot und die im Fair Territory blibt, chan er vo dr Home Plate us mit sim Run afo, won er drbii über die drei Bases wider zur Home Plate chunnt. D Spiiler vo dr andere Mannschaft, wo in dr Defense isch, brobiere d Balle abzfange und mit ere Spiiler vo dr Offense, wo nid safe si, das häisst uf ere base stöön, z berüere, und eso z diskwalifiziere und sä zrugg uf d Bank z schigge. Wenn e Runner e ganzi Runde dräit, zellt das as äi Punkt. Wenn drei Spiiler vo dr Offense diskwalifiziert (für out erkläärt) worde si, wäggsle d Mannschafte iiri Blätz und die zwäite Helfti vom Inning foot aa, wo d Häimmannschaft Offense spiilt, bis drei vo iire Spiiler out si. Das goot eso nüün Innings lang.
Orsières
Gschicht
Dr Namu va Orsières chunt ima Pricht üsum freju Mittelaalter z eerscht Maal vor. In dem Pricht heisster Pons Ursarii und är isch erwäänte cho, wil bi dr aalt Brigga uber di Dranse im Jaar 972 dr Apt Maiolus vam Chlooschter Cluny va Sarazeene gfangne cho isch.