cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Imbros
Osmaanischi Zitt
De Metropolit Neophytos I. (1742-1785) hett di aalti Metropolis uufgee und d A. Marina bi Kaleköy / Kástro baut. I sinnere Zitt, nämmli vo 1770 bis 1774, hend d Russe d Insle bsetzt ghaa. De Metropolit Nikeophoros Glykos (1793-1825) het antiiki Fundobjekt uf de Insle gsammlet und i de Metropolis e Museum iigrichtet und us antiike Spolie e Brunne uufbaut. Ane 1831 het Imbros sis aigne Gricht öberchoo und isch zom Sancak Biga choo. Acht Joor spööter sind e paar Stüüre erloo woore. De Sultaan Abdülmecid I. hett noch dem er d Insle bsuecht gha hett, grad nomol d Stüüre gsenkt. 1859 het e schweers Erdbebe groossi Schäde aagrichtet. Ane 1860 sind i de Dörfer Panayiá und S-chinúdi di erste Schuele vo de Insle iigrichtet wore. Zwöschet 1900 und 1905 isch d Verwaaltig und de Bischofsitz vo Kástro uf Panajiá verlait wore. Ane 1908 isch Imbros zo de Provinz Çanakkale choo.
Wind
Windrichtige
De Wind chan us allne Himmelsrichtige cho. Drumm findt me öpe uf alte Charte oder als Zaichnig uf Plätz d Windrose mit de vier Hauptrichtige (Norde, Oste, Süde und Weste) und de Zwüschebezaichnige (Nordoste, Südoste, Südweste und Nordweste).
Pfarrkirche St. Sebastian Wettingen
D Baufase
Iigweiht worde isch di noi St. Sebaschtian-Chile am 29. Oktober 1895.
D Isis-Tafle
In de Römerzit het’s i de Region Bade-Wettige en Tämpel vo dr Göttin Isis gäh. Wo der genau gsi isch, weiss me ned. De Aegidius Tschudi, wo zwüsche 1533 u 1535 zum erschte mol Landvogt z Bade gsi isch, het vom Fund vo ere Steitafle brichtet, wo uf d Stiftig vo eme Isis-Tempel hiwist. Di Steitafle mit de Isis-Inschrift isch scho i de Turmfassade ve de alte Wettiger Chile iigmuuret gsi u isch hüt im Vorrum vo de St. Sebaschtian-Chile z finde.
Römisch-katholische Kirche
Gründig
In de katolische Tradition isch de Petrus uf Rom cho und het derte e Gmeind gründt, vo dere er de Bischof gsi isch. So gseht me de Papscht, wo jo Bischof vo Rom isch, in de direkte Nochfolg vom Petrus.
Pouldergat
Geografi
Pouldergat lyt in dr Cornouaille, 17 km vu Quimper un 40 km vu Brest uf ere Hechi zwische 8 m un 133 m iber Normalnull.
Kloster Murbach
Gschicht
S Chlooschter het vo vilne Gönner Grundpsitz im Elsass, wyter unden am Rhy bis id Gägend vo Mainz, im Jura, im Schwarzwald und idr Innerschwiiz übercho. Scho ane 774 het’s dr Ort Gawiller übercho. Dört isch im 12. Joorhundert au e grossi Sankt Leodegar-Chile bout worde, und s Chlooschter het s alte Dorf denn zun ere Stadt usbout, wo s regionale Zäntrum vom Gebiet rings um Müerbe gsi isch.
Anne 1548 isch Müerbe e Fürschtaptei worde; im 17. Joorhundert isch die aber denn, wo s Elsass französisch worden isch, em Römische Rych verloore ggange. Anne 1759 het dr Chlooschtervorsteher Kasimir d Aptei zum ene Stift gmacht und uf Gawiller abe verleit. Im Joor 1789 isch d Gschicht vom berüempten alemannische Benediktinerchlooschter z Änd gange, wo d Hüüser vom Chlooschter und au die grossi romaneschi Chile i dr französische Revoluzioon vo Elsässer Puure plünderet und kabut gmacht worde sind. Frankrych het s Stift drufabe ufghobe. Hütt stoot vo dr Chlooschterchile nume no s Kwerschiff mit em Choor.
Kultur und Sproochgschicht
Müerbe isch im Middelalter berüempt gsi als kulturells Zäntrum. Es het i dr Zyt vo de Karolinger e gueti Chlooschterschuel gha, wo dr Apt Simpertus nach der karolingische Chilesünoode z Aache vo ane 789 ygrichtet het. Z Müerbe isch e gueti Schrybstube gsi und e vorbildlechi und rychi Biblioteek, wo denn allerdings i dr spoote Zyt zum gröschte Deil verlore ggangen isch. Wie Sanggalle und d Rychenau het s Chlooschter Müerbe zu de bedüütenden Ort vo dr früechen alemannische Chlooschterkultur ghört. Vo de wärtvolle Dokumänt do drvo, wo scho vo vil Forscher agluegt worde sind, cha me bsunders ufzelle:
Heinrich Gretler
Aus seim Leaba
Dr Heinrich Gretler kommt am 1. Okdober 1897 em Zircher Stadtdoil Hottingen uff d Welt. Sei Vadder isch dr Chemiilaborant Heinrich Gretler ond sei Mueder d Verona Gretler. Vo 1902 bis 1912 bsuecht’r d Primar- ond Sekundarschuel en seira Hoimetstadt. Dô drnôch nemmt’r am Lehrerseminar en Küsnacht teil. Vo 1916 bis 1918 ischt’r als Lehrer an vorschiidene Schuela tädich. Als Steckapferd schbiilt dr Gretler bei a baar Laiatheader mit. Des weckt bei-em da Wonsch, s Schauschbiila zom Beruef zo macha. Beim eschtreichischa Regisseur ond Schauschbiil-Pädagoga Josef Danegger (1865 bis 1933) nemmt’r Schauschbiil- ond Gsangs-Onderricht. 1918 kriagt’r sei erschts Engagement am Zircher Stadttheader. S Jôhr druff wechslet’r zor Zircher Pfaua-Bihne.
Heinz Reiff
Lääbe
Dernääbe het er aafange chinschtlerisch mit Laim un Polyester z schaffe un het au Bilder gmolt. Scho frie het er au Gedicht un Gschichte gschribe, uf Hochdytsch un uf Alemannisch. As chlaini sälber druckti Broschüre het er Gedicht uf Dytsch, uf Alemannisch („E weng vergäutscht. Alemannische Gedichte“) un Churzgschichte („Briefe an Mme. X. Kurzgeschichten“) uusegee. Anne 1987 het er en Uuswahl vu Gedicht un Gschichte unter em Titel „Zwischen Kernholz und Rinde“ publiziert. Gedicht vun em sin au in dr Anthology „weleweg selleweg“ uusechuu. Gwohnt het dr Reiff z Rümmige. Im Juli 1997 isch er im Alter vu 75 Johr gstorbe. Är isch e Kusäng gsii zue dr Ingeborg Schütze.
Grauburgunder
Grauburgunder (äui: Pinot Gris, Pinot Grigio odr Ruländer) isch ä Wiswii-Räbsort.
Endingen AG
Sit em 1. Jänner 2014 ghört au di vorher unabhängigi Gmeind Underändige zu dere Gmeind.
Franz-Josef Winterhalter
Familie un Beruef
Dr Winterhalter isch Oberried mit zwoo Schweschtere ufgwagse. Sy Vater un sy Unkel hän e Unternäme fir Bus un Transportwäge ghaa. Är isch mit Alemannisch ufwagse un het erscht uf em Gimnasium, em Kolleg St. Sebastian z Stääge, Hochdytsch aafange schwätze. Noch em Abitur anne 1968 het er sy Wehrdienscht z Berchtesgaden gmacht, isch derno retuurchuu uf Oberried un het an dr Universidet Fryburg Mathematik un Physik studiert. Noch em Studium het er vu 1977 bis 1989 as Gimnasiallehrer am Kolleg St. Sebastian z Stääge gschafft.
Herbie Hancock
Dr Herbert Jeffrey „Herbie“ Hancock (* 12. April 1940 z Chicago, Illinois) isch e amerikanischer Dschääs-Pianist und Komponist und en Oscar- und Grammy-Briisdreeger. S Improwisiere vom Hancocks isch brägt vo ere „Funky-Spiilwiis“ und dr Verwändig vo expressive Chrüzrhüthme. E Hufe vo siner Komposizione si Klassiker worde, wo Dschääs-Musiker as Improwisationsgrundlaag verwände. Dodrzue ghöre Watermelon Man, Cantaloupe Island und Maiden Voyage, wo alli in de 1960er Joor uf em Blue-Note-Leibel erschiine si.
Melilla
Lag
D Stadt lit uf ere Halbinsle vom afrikanische Kontinänt und zringsum het s Wallanlage.
Franca Falcucci
D Franca Falcucci isch die ersti Frau gsi, wo z Italie Erziejigsministere worde isch. Das Amt hät si vo 1982 bis 1987 usgüebt.
Rotten
Där Rottulöif
Va Lyon äwäg fliässt är va Nordu gägu Südu. Bi Avignon isch sis Tal zwüsche de Alpille und em Platoo am Fluss Gardon. Nerdlich va Arles zwigt än Teil gägu Weschtu in d Petit Rhône, där Höüptaaru aber fliässt als Grand Rhône weschtlich va Marseille in ds Mittlmeer. Zwischu dä beidu Mündigsarmu ligt där Camargue, bikannt fär schini wissu Pferdi, schwarzu Rindär und fär d Sumpf- und Wassärvogla (vor allum d Flamingo, d Reihära und d Ibissa).
Vegetazioon
Z Rottutelli isch öi fär schini Wiibärga bikannts.
Biel/Bienne
Biu, elter Biel (offiziell: Biel/Bienne, dt. Biel, franz. Bienne) isch e zwisprochigi Stadt im bernische Seeland un Hauptort vum gliichnammige Amtsbezirk. Biu lit am Bielersee am Jurasüdfuess. Dr Doppelnamme Biel/Bienne isch sit 1. Januar 2005 offizielle Stadtnamme, vorher isch d Gmeind offiziell Biel (BE) gnennt worre.
Name
Volksetymologisch wird dä Name mit em Bieli i Verbindig bracht, wie ou z Wappe zeigt, was aber nid geit, wiu dr wäutsch Name nid drzue passt. D Sprachforschig nimmt aa, as dr Ortsname (bärndt. Biu, frz. Bienne; baid < 1179 Bielno; 1142 ad Belnam) vom keutische Gott Belenus abgleitet isch. Drfür spricht, as am Nordrand vor Bieler Autstadt d »Römerquelle« entspringt, wo ir Römerzitt hunderti Münze gopferet worde si.
Politik
D Politik vo Biu besteit us em Stadtrat (Legislativä) und em Gmainrat (Exekutivä).
Illyrische Sprache
Verwandtschaft vo Albanisch un Illyrisch
Die Theori wird gstützt durch d'folgendi Überlegige:
Albanisch, Romänisch un Dakisch
E zweiti Theori zum Ursprung vo dr albanischi Sproch, wo sich immer meh durchsetzt, isch dass s'Albanisch e Noochfolgersproch vo dr dakische Sproch isch, ähnlich wie d'romänische Sproch, wo s'Produkt vo dr Romanisiirig vo de Daker isch.
König
E König isch s Staatsoberhaupt vom ene Königriich. Er verkörperet si Staat und het, je noch dr Staatsform, mehr oder weniger mit em Regiere sälber z due. Symbol vo siim Amt si d Chrone und s Zepter, wo uf eini vo de ursprünglige Ufgobe vom ene König hiiwiise, die vom Chrieger, wo siis Land verdeidigt. Historisch het er siis Amt aadrätte, wenn er krönt worden isch, in de meiste modärne Monarchie zieht me hüte die eifacheri Inthronisierig vor. Bi dr Chrönig, je noch dr Dradition, setzt er sich sälber d Chrone uf oder wird vom ene Verdräter vo dr Staatsreligion krönt. D Salbig mit heiligem Öl cha au Deil vo dr Chrönigszeremonii si.
Abreschviller
D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Müseumbàhn
Uf dr Bàhnstrecke Abreschviller - Grand Soldat fahrt zitter ànne 1968 d Müseumsbàhn Chemin de fer touristique d’Abreschviller (Wàldisebàhn Abreschviller).
Entstehung des Mondes
Theia-Hypothese
Die verhältnismässig nidrig Kollisionsgschwindigkeit vu numme 4 km/s liess sich nämli middels eme koorbitale Planet vu dr Proto-Erde im Lagrange-Punkt 4 oder 5 relativ guet erchläre. Koorbitali Asteroide vu Planete sin bi Jupiter, Mars un Neptun enteckt worre, koorbitali Mönd bi einige Saturnmönd. Es isch also au im hüttige Sunnesystem kei seltes Phänomen, so dass die fer d'Mobildig erforderliche schinbar rächt exotische Parameter gar nit so uwahrschinlich gsi si dürfte.
Achain
Gschìcht
Achain ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 857 àls Archesingas (1259 Eschheim, 1594 Eschen, 1793 Achain).
Louisiade-Archipel
Dr Louisiade-Archipel (Tok Pisin Luisiad Ailan) isch e Inselgruppe im Sidoschte vu Neiginea z Melanesie. Bolitisch ghert si zue dr Provinz Milne Bay z Papua-Neiginea. Si umfasst ca. 90 Insle un het e Gsamtflechi vu 1.600 km². Dr Hauptort isch Bwagaoia uf dr Insle Misima.
Tag der Deutschen Einheit
Gschicht vu dr dytsche Nationalfyyrtig
Vor 1871 sin in dr dytsche Staate un Regione in dr Hauptsach d Chrenigsdate vu dr Monarche Fyyrtig gsii. No dr Grindig vum Dytsche Rych anne 1871 het s kai offiziälle Nationalfyyrtig gee, s isch aber alljohr dr „Sedandag“ am 2. Septämber gfyyrt wore, dr Dag, wu di franzesisch Hauptarmee 1870 im Dytsch-Franzesische Chrieg kapituliert ghaa het. Dr Sedandag isch au speter in e Dail Länder as Fyyrtig in dr Schuele yygfiert wore. Au dr Geburtsdag vum Chaiser isch gfyyrt, aber nie ne offiziälle Nationalfyyrtig wore.
No dr Maachtibernahm vu dr NSDAP isch dr Erschte Mai zum Nationalfyyrtig erklert wore.
Unterengstringen
Bevölkerig
De Uusländeraatäil liit bi 22,3 % (Stand 2011).
Politik
Gmäindspresidänt isch de René Rey (Stand 2017).
Saint-Pierre-Quiberon
Saint-Pierre-Quiberon (bretonisch Sant-Pêr-Kiberen) isch e franzesischi Gmai im Département Morbihan in dr Region Bretagne.
D Gmai ghert zum un zum Arrondissement.
Miriam Klein
Lääbe un Wiirke
In drn 1960er un 1970er Johr het mer si au international as Sängeri chänneglehrt. Si het in däre Zyt e Album mit Bessie Smith-Titel ufgnuu, 1973 isch dr international Durbruch mit em Album Lady Like glunge, wu dr Billie Holiday gwidmet gsii isch. Dodruf hän Musiker wie dr Roy Eldridge, dr Dexter Gordon un dr Slide Hampton mitgmacht. Si het au Schallblatte mit em Albert Nicholas (1971) un em Wild Bill Davison (1976) ufgnuu.
Liste der Mitglieder des Landtags von Baden-Württemberg (4. Wahlperiode)
Die Lischt git en Iberblick iber alli '''Mitglider vum 4. bade-wirttebärgische Landdag''' (1964–1968) mit Fraktionszuegherigkait un Wahlkrais.
Psychedelisch
Psüchedelischi Kunst
Gwüssi Richdige in dr Muusig nämme Bezug uf e psüchedelische Bewusstsiiszuestand. Dodrzue ghööre Psychedelic Rock (Acid Rock), Psychedelic Folk, Psychedelic Trance (Goa) und Stoner Rock. Wil s LSD s Diethylamid vo dr Lysergsüüri isch, brucht im Naame vom ene Hufe Muusigrichdige, wo as psüchedelisch empfunde wärde, s Wort Acid (änglisch für Süüri) z. B. Acid House, Acid Rap, Acid Techno, Acidcore, Acid Trance und Acid Jazz.
Reformierte Kirchen
Organisation
Di reformierte Chile sind kei Einheit im juristische Sinn. Je nachdem wi si entschtande sind und wo si sind, hei si en unterschidliche Rechtsschtatus. In de Schwiiz gits in de meischte Kantön öffentlich-rechtlich anerkanti Landes- reschpektiv Kantonalchile. Zämegfasst sind die i der Evangelisch-reformierte Chile Schwiiz. Au z Dütschland gits zwo reformierti Landeschile, aber di normal Form isch deet, dass di lutherische und di reformierte Gmeinde i unierte Landeschile zämegschlosse sind.
Otto Heinrich Raupp
Lääbe
As Vikar isch er derno z Ewwerbach (1889), z Berwange (1890), z Mille (1891), z Fryburg (1892) un z Mannem (1894) gsii. Anne 1998 isch er Bfaarverwalter z Augge wore un ab em 8. Jänner 1899 Bfaarer z Mundinge. Schließlig isch er er uf Dänzlinge gange, wun er syt em 1. Novämber 1919 bis zue syre Pänsionierig zum 31. Juli 1938 Bfaarer vu dr evangelische Gmai Sankt Georg gsii isch. Vu 1907 bis 1933 isch er derzue au Dekan vum Chilchebezirk Ämmedinge gsii un vu 1909 bis 1920 Mitglid vu dr Generalsynod. Am 11. Novämber 1927 isch er zum Chilcherot ernännt wore.
Mer chännt dr Raupp vor allem as alemannische Dichter un as Haimetforscher. Insgsamt fimf Bänd mit alemannische Gedicht un Prosa het er uusegee un ai Band mit hochdytsche Gedicht. Derzue het er Wynächtsspiil un Spiil zue Ärnfyyre fir Chinder gschribe.
Dr Nooloss vum Otto Raupp wird im Archiv vu dr Evangelische Landeschilche z Charlsrue ufbhalte.
Perpetuum mobile
S Perpetuum Mobile (lat: s "ununterbroche Beweglich") isch e Konstruktion, wo einisch agla, ewig in Bewegig bliibe söll, u under Umstände Arbeit verrichte söü. Ufgrund vo fundamentale Kentniss ir Physik weiss ma inzwischä, das es Perpetuum Mobile unmöglich isch zum mache. Theorie, wo behoupte, es wär müglich, gälte als pseudowisseschaftlich. Ir moderne Physik gits ou ander Bezeichnige, z. B. Konverter für Freie Energie.)
Balch
Gschicht
Öbbe 500 v. d. Z. häi die persische Achämenide d Stadt erooberet bis si im Winter 329/28 v. d. Z. an dr Alexander dr Grooss gfalle isch. Under de Seleukide (vo 312 v. d. Z. aa) isch Baktra/Balch e griechischi Kolonii gsi. Denn isch si Däil vom griechisch-baktrische Riich worde, wo im 2. Joorhundert vo de Sake erooberet worde isch. Under em Iifluss vom Buddhismus isch e griechisch-buddhistischi Mischkultur entstande, wo d Buddha-Statue vo Bamiyan Züüge drvo gsi si, bis si im Joor 2001 vo de Taliban zerstöört worde si.
Flums
Flums (IPA: flʊms) isch e politischi Gmaind, im Wahlkrais Sargaaserland und isch flächemässig di drittgröscht Gmaind im Kanton Sanggalle.
Trans-Europ-Express
Vorgschicht
Im 1954 isch z' Den Haag d' Trans-Europ-Express-Komissiuu ggründet wordä. S' Ziel sind internaziunali Schnällzüg innerhalb vu d'r Europäische Wirtschafts-Gmäinschaft (EWG) gsii. Betäiliget hend sich d' SBB, di Düütsch Bundesbahn, di Französisch Staatsbahn, di Holländisch Ysebahn, di Belgisch Staatsbahn, di spanisch RENFE, di Öschtrichisch Bundesbahn, d' Ysebahn vu Lux'mburg und di Italiänisch Staatsysebahn.
S' Änd vu-n-ere Ära
Hüt exischtiert nur nuch äine vu denä Triibzüüg und gchört d'r SBB Historic. Di andere vier sind verschrottet wordä. Hüt git's d' Kategorie „Trans-Europ-Express“ nüm im Fahrplan. Hüt häissed di internaziunale Schnällzüg mäischtens „Eurocity“, und es git vill meh vu denä. Au d' Trans-Europ-Express sind zletscht i-n-ere graue Farb mit d'r Uufschrift „Eurocity“ underwägs gsii und hend au Zwäitklassabteil überchuu. Das het si aber nüd vor d'r Verschrottig in Kaiseraugscht bewahrt.
James Joyce
Litratuur uf Änglisch
Exiles
Finnegans Wake
Saint-Thuriau
Gschicht
Saint-Thuriau isch syter anne 1839 e aigeständigi Gmai, dervor het s zue Noyal-Pontivy ghert.
Achen
Ache (lothrìngisch; frànzeesch un ditsch Achen) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Département Moselle ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Lothrìnge).
D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Dialekt
Dr lothrìngisch Dialekt vun Ache ghert zem Rhinfrankisch.
Volkswagen AG
Iberblick
S operativ Gschäft vu dr VW AG glideret si in d drei induschtriäll Segmänt Pkw un lychti Nutzfahrzyyg, Lkw un Omnibus un Power Engineering (Großdyselmotore, Turbomaschine, Spezialgedrib, Komponänte vu dr Aadribstächnik un Priefsischtem). Im Segmänt Finanzdienschtlaischtige sin d Händler- un Chundefinanzierig, s Leasing, d Versicherige un s Flottegschäft zämegfasst.
Brot-Plamboz
Geografi
D Gmai lyt im Jura am Südrand vom Tal Vallée des Ponts weschtlech vom Mont Racine. Zue Brot-Plamboz ghere d Derfer Brot-Dessus un Plamboz (, am Westfueß vum Mont Racine) un d Wyler Vers chez-les-Brandt, Les Petits Ponts  un Le Joratel. Vom Vallée des Ponts goot der Bärgpass Col de la Tourne uf Nöieburg. Dr Bann umfasst 68 Prozänt landwirtschaftligi Flechi, 29 Prozänt Wald un 3 Prozänt Sidligsflechi.
Gschicht
Brot-Plamboz isch im 19. Jh. entstande dur d Fusion vu dr Derfer Brot-Dessus (wo vorhär zue Brot-Dessous im Val de Travers unde ghert hät) un Plamboz, wu anne 1875 as Yywohnergmai un 1888 as Gietergmai zämmegschlosse wore sin.
Adaincourt
Gschìcht
Adaincourt ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 1316 àls Daincort (1317 Adencurth, 1421 Adeincourt). S Dorf ìsch 1552 züe Frànkrich kumme. Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Orthodoxes Judentum
S orthodoxe Juudedum (vo griechisch orthós, „richdig“ und dóxa, „Leer“ – d. h. „wo zur richdige Leer ghöört“) isch äini vo de Hauptströömige vom hütige Juudedum näben em konserwative Juudedum, em liberale Juudedum (bekannt au as Reformjuudedum) und em Rekonstrukzionismus. S hütige orthodoxe Juudedum wird mäistens in die bäide Hauptrichdige modärn-orthodoxes Juudedum und ultraorthodoxes Juudedum iidäilt; weli bestimmti historischi Grubbe Vorlöifer vo bestimmte hütige Grubbe si, isch zum Däil umstritte. So wird dr Rabbiner Samson Raphael Hirsch, wo d Beweegig von em im 19. Joorhundert mäistens as neo-orthodox bezäichnet wird, vo de modärn-orthodoxe und au vo ultraorthodoxe Juude für sich in Aaspruch gnoo.
Strahlentherapie
D Straaletherapii (au Radiotherapii, Radioonkologii) isch s medizinische Fachgebiet, wo sich mit dr medizinische Aawändig vo dr ionisierende Straalig uf e Mensch und uf Dier befasst, zum Chrankhäite z häile oder iizdämme.
Saint-Tugdual
Saint-Tugdual (bretonisch Sant-Tudal) isch e franzesischi Gmai im Département Morbihan in dr Region Bretagne.
Dialekt
Dr traditionell Dialäkt vu Saint-Tugdual ghert zum Bretonisch.
Edelingen
D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Gschìcht
Aidlingen isch 1766 züe Frànkrich kumme. Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Katharina von Salis
Sportkarriere
An dr allereerschte Europäische Orientierigslauf-Maischterschaft 1962 isch si Segstblatzierti im Ainzelwettkampf gsii un hetmit em Schwyzer Team d Bronzemedaille in dr Stapfle gwunne.
An dr Europäische Orientierigslauf-Maischterschaft vu 1964 het si ne Silbermedaille in dr Stapfke gwunne un isch Zeeti im Ainzelwettkampf gsii.
Engaschmänt im Fraueräächt
D Fraue- un Glyychstelligsbeufdraiti vu dr Universideete un dr boode ETH hän si scho anne 1992 in dr KOFRAH (Konferenz der Frauen- und Gleichstellungsbeauftragten an Schweizer Universitäten und Hochschulen) organisiert, go ire Know-how daile un si gegesytig informiere un unterstitze. D Katharina von Salis het die Verainigung in dr Johr 1997 bis 2001 bresidiert.
Si het au derzue bydrait, ass d Bundesprogramm Chanceglyychhait Realideet wooren isch un dr Bund fir d Legislaturperiod vu 2000 bis 2003 Frauenfeerdergälder in dr Heechi vu 16 Millione Franke bschlosse het. No hite engaschiert si d von Salis fir d Glyychstellig im Bündnerland.
Gunzo
De Gunzo isch i de erst Hälfti vom sibete Joorhundert en alamannische Herzog gsii.
Cernier
Bevelkerig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Uusländeraadail isch 2010 bi 18,5 Prozänt gläge.
Zehnstädtebund
D Mitgliider
Gründigsmitgliider si die zää Stedt gsi:
Zur Zit vo dr Gründig in dr Middi vom 14. Joorhundert häi Hagenau, Colmar und Schlettstadt je 5'000 bis 6'000 Iiwooner gha, Wisseburg öbbe 4'000, Mülhuuse 1'800 und die übrige Mitgliider zwüsche 1'000 und 1'500.
Entwigglig
1515 isch Mülhuuse us em Bund usdräte und as „zuegwandti Stadt“ dr schwizerische Äidgenosseschaft bidräte, 1521 isch Landau Mitgliid vo dr Dekapolis worde. Im Westfälische Friide vo 1648 isch s Elsass an Frankriich gfalle, wääred die linggsrhiinische freie Riichsstedt witer iiri Verdräter zum immerwäärende Riichsdaag uf Räägeschburg gschiggt häi. Mit sinere Reunionspolitik het dr Louis XIV. in de Joor 1673 und 1674 die zää Stedt lo erobere, iiri Befestigunge lo schlife und si si under die französisch Browinzialverwaltig cho. Dr Friide vo Nimwegen 1679 het dr Verlust vom riichsummiddelbare Status vo de zää Stedt bestätigt und s Ändi vo dr Dekapolis besiiglet.
Sankt Martin
Sankt Martin oder St. Martin nennt me:
Avantgarde
Dr Begriff Avantgarde stammt ursprünglig us em Sproochschatz vom franzöösische Milidäär und bezäichnet d Voorhuet, also dä Drubbedäil, wo vorus isch und esoo as erste mit em Find in Berüerig chunnt.
Allgemäini Bedütig
Im witiste Sinn mäint mä mit em Begriff Avantgarde, ass dä wo so bezäichnet wird, e 'Vorriterrolle' häig. Under Avantgardiste verstoot mä Persoone, wo nöiji Entwicklige, wo für d Zuekumft wäägwiisend si, in Lauf setze. Im Geegesatz zum Trendsetter, wo nume churzfristigi nöiji Moodene under d Lüt bringt, häi d Veränderige, wo vo dr Avantgarde usgöön, e grundsetzligeri und lengerfristigi Wirkig.
Auäcker (Stühlingen)
S Nadurschutzgebièt Auäcker lyt im Mittlerè Wuètèdal ; s Gebièt fangt unterhalb vu Grimmelzofè aa un gòt bis uff d Höchi vum Breschnegg, wo è bitzeli unterhalb vu Wizä Baanhof am rächtè Dalrand lyt. D Auäcker befindèt sich nordöschtlichè Eggè vum Landchrais Waldshuèt.
Naturalismus
Dr Naturalismus isch e Dänkart, en Art vo dr Daarstellig oder en Epoche. Lueg doo drzue:
Cham ZG
Spraach und Tialäkt
Bi de Volchszellig 2000 hend vo dr 13159 Iiwoner 85,7 % Tüütsch als Hauptspraach aagää, 1 % Franzöösisch, 1,9 % Italienisch und 11,4 % anderi Spraache.
Auäcker (Stühlingen)
Erwitterig
A dè rächtè un linkè Wuètèau unterhalb vo dè Ehrèbachmündig hèt mò im Raamè von èm gränzübberschrittendè Renaduryrigsbrojèkt vum Juni 2020 bis Dezembèr 2021 dè Auèberych in nadürlichè Wildfluss-Zuèschtand zrugg vosetzt. Alli Erwitterungè sin a dè rächtè Au im Gwann "Wyydè" (amtlich: "Weiden") aaglait worrè, dõdèzuè ghört èn 180 m langè Sitèarm mit Inslè, zwei Uusleitigsschtellè mit witterè Inslè un è vogrösserts Auègebièt. Durch diè Renaduryrig i dè Wyydè isch i dè Zuèkumpft è volängerts NSG Auäcker möglich, bis jetzt abber nit aadenkt.
Ajoncourt
Ajoncourt (Patois Aujoncot, ditsch 1915-18 un 1940-44 Analdshofen) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Département Moselle ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Lothrìnge).
Saint-Vincent-sur-Oust
Geografi
Saint-Vincent-sur-Oust lyt 46 km vu Vannes un 91 km vu Lorient uf ere Hechi zwische 1 m un 60 m iber Normalnull. Nochbergmaine sin Glénac im Norde, Peillac im Weschte, Bains-sur-Oust im Oschte, Saint-Jacut-les-Pins im Sidweschte un Saint-Perreux im Sidoschte.
Messias
Dr Begriff Messias ( Maschiach oder Moschiach, aramäisch Meschiah, in griechischer Transkripzioon Μεσσίας, ins Griechische übersetzt Χριστός Christos, latinisiert Christus) stammt us em Tanach und bedütet dr „Gesalbti“. Er wird dört für Köönig und Hoochibriester verwändet.
Erika L. Pearce
Lääbe un Wäärch
Si isch Mitglid im Advisory Editorial Board vum Journal of Experimental Medicine un Mitglid vum Editorial Board vu dr Zyztschrifte Cell un Cell Metabolism. Derzue isch si im Steering Committee fir Immunometabolism bi Janssen Pharmaceuticals, extärn Mitglid vum Ufsichtsrot vum Immunology Network vu GlaxoSmithKline un im wisseschaftlige Byrot vu ImmunoMet Therapeutics.
Bauernkrieg
Dr  Dütsch Buurechrieg, im Allgemeine churz nume Buurechrieg, isch ä Revolte vo Buure und Arbeiter in Middel- und Süddutschland gsi, wo vo 1524 bis 1526 duurt het.
Miles Davis
Dr Miles Dewey Davis III. (* 26. Mai 1926 z Alton, Illinois; † 28. Septämber 1991 z Santa Monica, Kalifornie) isch en amerikanische Dschääs-Drumbeeter, -Flügelhornist, Komponist und Bändliider gsi. Mit sim unverwäggselbare Stiil isch er äine vo de iiflussriichste, innowativste und bedütendste Schlüsselfigure vom Dschääs im zwanzigste Joorhundert gsi. Ei isch bi dr sogenannte Bebop-Revoluzion drbii gsi und het denn d Entwigglig vo verschidnige Dschääs-Stiil wie Kuul Dschääs, Hard Bop, modale Dschääs und Dschääsrock maassgäblig beiiflusst. Nid nume as Instrumentalist sondern au dank sine innowative Fähigkäite isch s em Miles Davis glunge, sini äigene künstlerische Ideä z verwirklige und gliichzitig kommerziell erfolgriich z si.
Yasmin Paige
Läbe
I de folgende Jahr het si mehrheitlech i Churzfilme und Theaterstück mitgspilt.
Boos (Schwaben)
Religion
86,3 % vo dr Eiwohner send em Jaur 1987 remisch-katholisch gwea, 8,1 % evangelisch.
Gugelhupf
Gschìcht
Kugelhopfrezapta gìtts zitter'm 17. Johrhundert. Schiints hèig d Keenigin Marie-Antoinette da Küecha vu Eeschtrich nooch Frànkrìch brocht, àwer s ìsch vìllìcht a Legand.
Boos (Schwaben)
Wahla
Ergebnis vo dr Landdagswahla seit 1986:
Dialekt
Dr Dialekt vo Boos ghert zom Oschtschwäbisch.
Lantachar
De Lantachar (lat. Lanthacarius) isch noch de Ufzeichnunge vum Bischof Marius vun Avenches e fränkisch-alamannische Herzog (dux Francorum) i de Diözese vu Avenches gsi. E isch im Chrieg zwüschet de Franke und Byzanz ane 548 gfale. Sin Nochfolger isch de Butilin gsi.
Ganterschwil
Gantertschwil (IPA: []) isch es Dorf i de politische Gmaind Bötschwil-Gantertschwil im Toggeborg i de Schwiz.
Woppe
S Woppe vo Gantertschwil zaigt e Märzeföli (Picus viridis) uf geelem Grund mit eme schwarze sechseggige Stern. S Woppe goot uf de Adligi Wenzel vo Ganterschwil zrugg, wo um 1105 d Gründig vom Chloster St. Johann im Obertoggeborg ermöglicht het.
Region Schwarzwald-Baar-Heuberg
Ruumblaanig
In dr Region Schwaarzwald-Baar-Haibäärg gid s ai Ooberzäntre: Villinge-Schwenninge. Dernääbe gid s fimf Midelzändre:
Maurice Bazin
sii Laawa un Kàrriar
Dr Maurice Bazin ìsch ànna 1893 ìn’ra Büürafàmìlia ìm Dorf Demangevelle ìn dr Fräigràfschàft Burgund uff d’ Walt kumma. Ar ìsch ìm Gérôme-Gymnàsium z’ Wesel gànga. Gschtudiart hàt’r z’äärscht àn dr Üniwärsiteet vu Nànzig ìm Lothrìnga, un drnooh àn dr Nàzionààla Veterinäärmedizinischa Schüal vun Alfort bii Pàris. Z’ Dampierre ìm Jura ìsch’r Tiaràrzt gsìì. Doo ìsch’r àui Bìrgermaischter un Generààlroot gsìì.
Fußball-Weltmeisterschaft 1970
D Ändrundi vu dr Fueßball-Wältmaischterschaft 1970 (span. Campeonato Mundial De Futbol; ENS Football World Championship) vu dr Manne isch d nyynt Uusdragig vu dr Fueßball-Wältmaischterschaft gsii, em wichtigschte Turnier fir Fueßball-Nationalmannschafte, un het vum 31. Mai bis zum 21. Juni 1970 z Mexiko stattgfunde. Wältmaischter isch Brasilie wore, wu im Finale gege Italie gwunne het. Dr Titelverdaidiger Ängland isch im Vieterlfinale uusgschide.
Gerard Dou
Lääbe
Dr Dou het bi sim Vater Douwe Jansz, eme Glasmooler, e Leer gmacht. 1624 isch er zum Bartholomeus Dolendo gange, denn isch er zwäi Joor bim Glasmooler Pieter Clouwenhorn gsi und schliesslig drei Joor in dr Wärkstatt vom Rembrandt z Leiden. Sit 1632 het er sälbstständig z Leiden gschafft. 1648 isch er Mitgliid vo dr Leidener Lukasgilde worde. Scho zu Läbzite isch er seer berüemt gsi.
Nicolaus Episcopius
Läbe
Dr Niklaus Bischoff isch 1501 z Rittershofe im Elsass uf d Wält cho. Er isch z Mondidier en Bresse uf d Schuel und het dört ä Buechdruckerlehr gmacht. Im Früehligssemeschder vom Johr 1518 het er sich an dr Universidet z Basel iigschriibe und isch ä Fründ vom Hieronymus Froben worde. 1520 isch er Basler Bürger worde. Er isch zu dere Ziit mit em Hieronymus Froben nach Chur greist und beidi hai dr Magister Titel vom bäbschtlige Legat Antonio Pucci übercho. 1526 isch er noch Baris greist. Er het as Korräkter gschafft bim Johan Froben, wo 1527 gschdorben isch. Im Johr 1529 het er em Hieronymus Froben si siibzähjöhrigi Schwöschder, d Justina (1512–1564) ghürotet, isch ins Huus „Zum Sässel“ zooge, wo im Johann Froben ghört gha het, isch am 16. April in dr Safre Zumft ufgnoh worde und het agfange mit sim Schwoger zsämme Büecher uusege. Er isch vor allem für s Gschäftlige verantwortlig gsi, isch an d Schdroossburger Mäss gfahre und het sich überhaupt vil mit de Chunde im Elsass abgä. Z Friburg isch er au ä baar mol gsi, noch Dole isch er 1528 und and Mäss vo Lyon 1534 gfahre. Am 27. November 1537 isch siis Familiewappe vom Kaiser beschdädigt worde. 1542 het er em neue Ehegricht aghört und 1555 isch er in dr Leitig vo dr Safrezumft gsi.
Dr Niklaus Bischoff isch 1564 z Basel an dr Schwindsucht gschdorbe.
Zen
D Leer
Zen cha nid vo dr „Vernumft“ us begriffe wärde und wird vilmol as „irrazional“ empfunde, au wil es grundsätzlig gege jedi begriffligi Bestimmig isch. Was bim Zen müsteriös schint, chunnt aber nume vo de Paradoxa, wo drvo chömme, wemm mä brobiert, über Zen z reede.
Oberbalm
Politik
Bi de Nationauraatswahle 2011 het s das Ergebnis ggää: BDP 14,0 %, CVP 0,5 %, EVP 3,8 %, FDP 2,3 %. GLP 3,1 %, GP 4,8 %, SP 10,4 %, SVP 50,6 %, Suschtigi 10,5 %.
Chézard-Saint-Martin
Zum 1. Jänner 2013 het si mit dr Gmaine Boudevilliers, Cernier, Coffrane, Dombresson, Engollon, Fenin-Vilars-Saules, Fontainemelon, Fontaines, Les Geneveys-sur-Coffrane, Les Hauts-Geneveys, Montmollin, Le Pâquier, Savagnier un Villiers zue dr neie Gmai Val-de-Ruz fusioniert.
Geografi
Dr Bann umfasst 56 Prozänt landwirtschaftligi Flechi, 39 Prozänt Wald un 5 Prozänt Sidligsflechi.
Region Moesa
D Region Moesa (RMS Regiun Moesa) isch a Verwaltigsainhait vum Kanton Graubünda i da Schwiz, wo dur d Gebietsreform uf da 1. Januar 2016 entstanda isch. Hauptort isch Roveredo.
Ñ
Er wird hüt nach em Vorbild vom Schpanische mit em gliiche Luutwert in einige wiitere Schpraache verwendet, so im Galicische, Asturische, Baskische, Quechua, Aymara, Guaraní, Mapudungun, Tagalog und Chamorro. Im Nauruische wird s Ñ für de Luut ng verwendet (lueg Biischpiil Meneng). In einige Schpraache, wie em Katalanische, wird dr schpanischi ñ-Luut dur es ny ersetzt (z. B. in Catalunya aschtatt Cataluña (Katalonie), im Portugiesische dur es nh (z. B. Espanha schtatt España oder Piranha) und im Italienische dur gn (wie in lasagne). Im Bretonische wird s Ñ selber nöd uusgschproche, nasaliert aber de voruusgehendi Vokal.
Diode
Usser em Effekt vo dr Gliichrichdig het e Halbläiterübergang no anderi Äigeschafte, wo mä  in Zener-, Foto- und Lüüchtdioode usnützt und in Halbläiterdetekter für Straalig.
Algringen
D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Leukerbad
Geografii
Vom Bad uf d Flüealp ufe und vo dört über de Bärgpass Gitzifurggu (2912 m) goot en Fuesswäg zum Lötschepass und uf Feerdan. Vor langer Zyt, wo dr diräkt Wäg vom Dorf uf d Gemmialp ufe wäg em Duubefels no verspeert gsi isch, het me ob em Dorf über ne geechi Halde bärguf chönne go; das isch der alt Gemmiwäg gsi, wo hüt nümm pruucht wird. Über dä Bärgsaddel, wo uf 2723 Meter liit, sind vermuetli die Gruppe vo Alemanne ggange, wo uf der Suechi nach nöiem Land öpen im 9. Joorhundert us em Bärnbiet is Wallis cho sind.
A dr Gemmi goot die grossi kontinentaali Wasserscheid dure: D Dala lauft uf dr einte Syte im Tobel und dur de Chrache bi dr Varner Brugg i d Roone abe, wo noch irem Wäg zum Gämfersee und dur Frankriich zletscht is Middelmeer mündet. Dr Bach Lämmeredalu uf dr andere Syte foot under em Wildstrubelgletscher aa, chunt is Alppiet bi dr Gemmi abe und flüsst zum Täli vom Schwaarebach und denn über d Kantoonsgränze is Bärnbiet übere. Unde a dr Spittelmatte änderet d Dalu denn dr Name und me seit ere vo dört a Schwarzbach. Dä Bach flüsst bim Waldhuus unde i d Chander, wo zum Yzugsgebiet vo dr Aare und do dermit vom Rhii ghört, und mit däm Stroom goot s Wasser vo dr Gemmi bis i d Nordsee abe.
Sproochgeografii
Z Badu redet me wie im ganze Bezirk Walliserdütsch. Uf der Weschtsiite vo dr Gmäind, äne a de Bärge, isch öpe bi der Gmäindgränze au d Sproochgränze zwüschem dütschsproochige Oberwallis und em Underwallis, wo me hüt s regionale Französisch tuet rede; früener isch dört, im Piet vo der Gmäind Crans-Montana, der frankoprovenzaalisch Walliser Patois di normali Mundart gsi.
Scherz AG
Gschicht
Per 1. Jänner 2018 isch Schärz mit Lupfig fusioniert worde.
Triode
D Versterkung wird as Stäilhäit in mA/V gmässe. Si isch umso hööcher, je nööcher s Gitter bi dr Kathode isch, je dichder s Gitter gwigglet isch und je gröösser d Kathodeooberflechi isch.
Séglien
Verwaltig
vu Séglien isch. Séglien ghert zum Kommunalverband.
Crans-Montana
Geografii
Wiiter obe ligge über dr Baumgränze d Alpe Pépinet, Colombire, Merdechon und Tièche. Uf Colombire zeigt s Alpmuseum vo Montana in ere alte Sennerei, wie früener d Wanderwirtschaft im Wallis gange isch. Der Sproochforscher Walter Gerster het bi de Psüech i de Dörfer für syni Arbet zu der Sproch vo Montana i de 1920er Johr no sälber erläbt, wie d Lüt s Land im Johreslauf früener jewyls prucht hend. Vom Februar bis zum April sind si vo Montana - das isch s hütig Dorf Montana-Village - is Dörfli Corin abe id Räbbärge go schaffe, vo Middi April bis zu der Allerhäilige sind si ires Dorf zrugg cho, vo Afangs Juni bis Ändi Juli isch en Deil vo jedere Familie mid em Vee i d Mäiesäss und denn uf d Alpweide ufe gange, und im Herbscht sind d Lüt wider uf Corin abe in Läset, und derwyl het me s Vee no uf die höchschte Alpe ufetribe. Afangs Dezämber isch alls wider im Dorf zäme gsi.
Ortsnamekund
Als Name für d Fusionsgmeind het mer de Name vo de Ferieregion Crans-Montana gnoo, wo scho bekannt gsi isch. De zweiti Deil chunt natürli vum Dorf Montana. De Name Crans chunt als Ortsname in de Schwyz un z Frankriich viil vor, aber d Herkumft isch umstritte. Meischt gseet mer e Erklärig, wo de Name vum latiinische *crana ‚Grabe uff ere Matte‘ ableitet oder vo cran ‚Cherbe, Schlitz‘. Au in de Gegend vo Lens meint Cran oder Crans im örtliche Patois ‚Grabe uff ere Matte‘. Im Lexikon vo de Schwyzerische Gmeindnäme wird die Erklärig aber abgähnt, und statt möcht me de Name miteme keltische Personename erkläre, wo Carantus gluutet het un öbe ‚Fründ, Eltre‘ bedütet het.
E Serii vo Mundartusdrück isch i de Fluernäme vom ganze wiite Gmeindbann erhalte blibe. I dere wälsche Namenslandschaft sind Erinnerige a die alti Wirtschaftsform z finde, also Bezäichnige für grodeti Gebiet, für Räbbärge und Wälder, für Matte und Alpweide und für d Bärgforme. Es baar Näme, wo vo der regionale Sproch, em Patois, chöme:
Sprooch
Der Patois vo Chermignon wird au in ere Usgab vo de Sproochlehrmethode EOLE (Éducation et ouverture aux langues à l'école) vo 2012 (Éole et patois: Éducation et ouverture aux langues patrimoniales) pruucht. In däm Lehrmittel söll allerdings weniger die Sprooch glehrt werde, sundern zerscht Mol s Bewusstsy für d Sproocheviilfalt gwekt wärde. D Schüeler lehre derby Sätz im Patois vo Chermignon wie „''Bónzòr. Komèn tè va të ?“, das heisst: Guete Daag, wie goot's dir?'', und de no mee Sätz in andre Mundarte vo der Weschtschwiiz und vo Frankriich. Eso sölle si merke, dass der Rychtum vo de verschidene Sprooche e wichdige Deil vo der Kultur isch.
Religion
69,4 % vo de Iiwooner sind im Johr 2000 römisch-katholisch gsii, 8,2 % evangelisch-reformiert.
Frömdevercheer
D Kantön Wallis, Gämf (1903), Bärn und Lozärn (1951) hei oberhalb vo Montana iri Kurhüüser für Lüt, wo Lungechrankete gha hei, iigrichtet. Im 1928i hei d Kuurstazioone vo Vermala bis Crans di eigeti Pfarrgmeind Montana-Vermala überchoo.
Ernst Pfister
Lääben un Beruef
Dr Pfister isch zerscht uf d Volksschuel z Drossinge gange, isch no uf s Gimnasium gange un het anne 1967 z Villinge-Schwenninge s Abitur gmacht. Derno het er bis 1968 sy Grundwehrdienscht bi dr Bundeswehr abglaischtet. An dr Uniwersitet Dibenga un Fryburg het er Bolitikwisseschafte, Germanischtik un Sportwisseschafte studiert un s Studium 1973 mit em erschte Staatsexame abgschlosse. Anne 1974 het er s zwait Staatsexame gmacht. Ab 1975 het dr Pfister am Villinger Hoptbühl-Gimnasium unterrichtet, wun er in Personalrot gwehlt un Personalrotsvorsitzer woren isch.
Alstingen
Geogràfi
Alschtinge lijt àn dr frànzesch-ditsche Granz sìdlich vun Saarbrücken uf re Heche zwìsche 197 un 362 m ìwer em Meeresspiejel. Züe dr Gmein ghere no d Ortsdeiler Hesslinge (Esselange/Esselingen) un Zinzinge (Zinzingen).
Dillingen an der Donau
Religion
83,9 % vo dr Eiwohner send em Johr 1987 remisch-katholisch gweä, 11,6 % evangelisch.
Oberbipp
Geografi
Oberbipp ligt am Südfuess vom Schwizer Jura. D Gmeindsflächi bsteit us 48,9 % langwirtschaftlecher Flächi, 38,8 % Waud, 11,8 % Sidligsflächi u 0,6 % süschtigi Flächi. D Nachbergmeinde si Niderbipp, Baau, Walliswiu bi Niderbipp, Wiedlisbach u Runschberg.
Ywohner
Quäuue: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Uusländeraateil isch 2010 bi 12,1 % gläge.
Mann im Mond
Anderi Bilder
Verbraitet isch s Bild vomene Haas, so z Indie, z China und i de Mongolei.
D Afrikaner vo Gambia gsiend e Chrokediil im Moo. Wa bide Asiate Hasenoore sind, sind do d Chifel vo dem Uutier.
Etichonen
D Herzög vom Elsass häi iire Woonsitz zum Däil in nöi entstandene Ort wie Obereenhäim und uf dr Hoocheburg gha. Dört het dr Eticho s Stift gründet, wo si Dochder, die häiligi Odilia, mit iire Schwöstere gläbt het. Spööteri Dynastie, zum Bischbil d Habsburger, häi vilmol iire Ursprung uf e Herzog Eticho (au Attich oder Adalrich) zrugggfüert.
Alfred Farner (Germanist)
Er chunt, wie all Farner, us Stame ganz im Nordoschte vom Kanton Züri. Syn Vatter isch deet Pfarer gsy. D Matuur hät er z Schafuuse gmachet. 1903 hät er sich für äis Jaar a der Uniwërsitëët Züri i de medizynische Fakultëët imatrikuliert; nachanen isch er a den Uniwërsitëëten vo Münche, Häidelbërg und Berlyn gsy. 1907 bis 1912 hät er wider z Züri gstudiert, dasmaal aber Gërmanischtik.
Bikini-Atoll
Gschicht
D Insle sin anno 1600 vun de Spanier beoschprucht worre un sin später on d Ditsche gonge, Wil s Atoll im trockenere Norde vum Marshall-Areal leit, sin d Urywohner numme sehr selte in Kontakt mit de Kolonialherre kumme. Wege dem isch bis hit de familiär un ethnisch Zommehalt vun de Bikinianer no sehr stark usgprägt.
D witer Gschicht
Wu am End vun de 1960er-Johr s Bikini-Atoll wider fir d Bikinianer freygebe worre isch, het mit eme 8-Johresplan d Besidlungsmegligkeit sichergschtellt were solle. So het de radioaktiv Abfall furtgschafft werre miesse un di komplett Vegetation neij opflonzt un ufzoge werre. Später sin Hitte un Hiisser bout worre, dass d Ruckkehrer sofort e Dach iberm Kopf ghet hen.
Altrip (Lothringen)
Altrippe (lothrìngisch; frànzeesch Altrippe, ditsch Altrip) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Département Moselle ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Lothrìnge).
Schleswig-Holsteinisches Wörterbuch
Aktuälli Uusgab
Otto Mensing, Schleswig-Holsteinisches Wörterbuch, Wachholtz-Verlag, Neumünster, Nachdruck 1985, ISBN 978-3-529-04601-8
Coffrane
Geografi
Zue Coffrane ghert au no dr Wyler Petit Coffrane. Dr Dorfbann umfasst 63 Prozänt landwirtschaftligi Flechi, 26 % Wald, 10 Prozänt Sidligsflechi un öppe eis Prozänt sunschtigi Flechi. Die früenere Nochbergmaine vu Coffrane sin Les Geneveys-sur-Coffrane, Boudevilliers, Valangin, Peseux, Corcelles-Cormondrèche, Montmollin un La Sagne gsi.
Synagoge
In orthodoxe Gmeinde sitze d Fraue drennt vo de Manne in dr Esrat Naschim, bi de reformierte Jude bäte Manne und Fraue zsämme.
Gott
Literatur
Nochschlagwerk und Überblicksdarstellige zur Mythologi:
Sternbild
E Sternbild isch e Gruppe vo Sterne, wo e Figur darstellt, maistens e Person oder e Tier us de griechische Mythologi. I de moderne Astronomi sind 88 Sternbilder definiert, wobi jedes en latinische Name trait. Die maiste Sternbilder stammet us de Antiki, aber anderi sind jünger. So natüürli au die, wo die alte Grieche und Römer no nöd hend chöne kene, well si zwiit im Süde une sind.
Araber
Die weniger glehrte Araber, d Beduine und d Buure hend aber en aigni Tradition ghaa. Sie hend mehriri Sterne oder chlineri Gruppe benennt, um sich i de Wüesti zrechtfinde oder um z bestime, wenns choge regne chunt, demits rechtzitig s Getraide ussaie chönet. Obwohl d Araber au die zwölf Tierchraiszaiche vode Grieche überno hend, so hends danebe vo de Inder System vode Mondhüser öberno und d Ekliptik i 28 Sternguppe uftailt. Da System werd hüt no vo Bure in Saudi Arabie und im Jemen brucht. I de Zit vode Plaijaade tüends vorpflüege, im Aldebaran tüends egge, im Orion tüends ssaie und so witer.
Liste vode 88 Sternbilder
- Die drüü Sternbilder Carina, Puppis und Vela sind usem antike Sternbild Schiff Argo entstande.
- Nöd berücksichtigt sind älteri Nennige vomene Sternbild in Mesopotamie.
Æ
Æ uf em Computer
Im Latin-1- und Unicode- Zeichesatz sind d Codes für 'Æ' und 'æ' 198 beziehigswiis 230, oder hexadezimal C6 und E6.
Altweiler (Lothringen)
Geogràfi
Oltwiller lijt vier Kilometer sìdeschtlich vun Saint-Avold uf re Heche zwìsche 246 un 310 m ìwer em Meeresspiejel.
Werner Hodler
Läbe
Wäret Jaarzäänte isch er dänn Leerer gsy a de Handels- und Vercheersschuel z Olte.
Altweiler (Lothringen)
Verwàltung
vun Oltwiller ìsch. Oltwiller ghert zem Kommünàlverbànd.
Werner Hodler
Spraachwüsseschaftlichs Schaffe
Syni spraachwüsseschaftlichen Aarbete sind zu syne Läbzyte vo der uniwërsitëëren Akadeemia ignoriert woorde. Ganz z Urächt, verstaat sich, aber das öpper vo usserhalb vo der Uni wüsseschaftlich tëëtig gsy isch, hät den Inhaber vo Leerstüel nöd passet.
Hugenotten
Die französische Protestante si hüte e komfessionelli Minderheit z Frankriich, wo dr Katholizismus vorherrschend isch. Si si in dr Reformierte Chille vo Frankriich organisiert.
Colombier NE
Gschicht
Colombier isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1228 as Columbier.
Wirtschaft
Colombier isch früener es Puuredorf gsi; no hüt het’s schöni Räbbärge am hang überem See. Derzue ane isch der ort e Wohngmeind i der Nöche vo der Stat Nöieburg worde.
Bi Colombier isch der Flugplatz vo Nöieburg.
Region Nordschwarzwald
Yywoonerzaale
D Yywoonerzaale sin Ergebnis us dr Volkszellige (¹) oder amdligi Fùùrdschryybige vùm Statistische Landesamt Baade-Wiirdebäärg (nùme Haubdwoonsiz).
Oberburg BE
Oberbuurg (amtlech Oberburg) isch e politischi Gmeind im Verwautigschreis Ämmitau im Kanton Bärn, Schwyz.
Waibstadt
Verwaltig
Dr Burgermaischter isch dr Joachim Locher.
Temperatur
D Tämpratuur het e maassgäblige Iifluss uf d Stoffwäggselbrozäss vo Lääbewääse.
Vorderzungenvokal
Vorderzungewokaal si Wokaal, wo d Zunge binene so wit vorne wie mööglig isch oone ass es e Verängig gääb, wo zum ene Konsonant chönnt füere. Das si d Vorderzungewokaal:
Feldberg
Feldberg chan folgendes bedüte:
Albulapass
Uf der Weschtsyte vom Pass isch d Kwelle vo der Albula.
Adriatisches Meer
mini|D Adria
Dr Naame
D Adria het iire Naame vo dr italiänische Stadt Adria in der Browinz Rovigo öberchoo. Iire histoorisch Naame und dr Naame in de Sprooche wo hüte rund ums Meer gschwätzt wärde isch Latiinisch Mare Adriaticum; ; bosnisch kroatisch serbisch Jadransko more oder churz Jadran; sloweenisch Jadransko morje; oder churz Adriatiku; griechisch στη Θάλασσα του Αδριανού/ romanisiert sti Thálassa tou Adrianoú.
Amanvillers
Gschìcht
Amanvillers ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 1177 àls Almanviller. Um 1300 ìsch s Derfel gschlìsse un derno ufgan worre. Àb 1448 isch s wìder ufgeböie worre.
Verwàltung
vun Amanvillers ìsch. Amanvillers ghert zem Kommünàlverbànd.
ß
S „ß“ wird hüt uusschliesslich i dr düütsche Schpraach verwendet, mit Uusnahme vo dr Schwiiz und Liachteschtei.
S ß i dr Antiqua
D Theorie vom Typografe Jan Tschichold, dass d düütsche ß uf ei ſs-Ligatur zrugg gehi, hät sich sit de 1940er wiit verbreitet, gilt aber us hütiger Sicht als widerleit.
Rechtschriibig
Das für d Rechtschriibregle zur Schriibig vo dopplete Konsonantebuechschtabe zentrali Kriterium vo dr Vokallängi isch vor allem i dr Diskussion um d Darschtellig vo dr ß-Regle immer wieder als problematisch bezeichnet worde, wil d Vokallängi i verschiedene Teile vom düütsche Schpraachgebiet nöd mit de Verhältnis i dr Schtandardschpraach überiischtimmt (z. B. bayrisch „gspassig“ = spaßig, „miaßen“ = müssen, „kaffa“ = kaufen, norddt. „Trabb, Badd, Grass“).
Vor dr Reform vo 1996
D ß-Regelig, wo vor dr Rechtschriibreform vo 1996 ggulte hät, gaht uf de Orthograf Johann Christoph Adelung zrugg und isch dur d Rechtschriibreform vo 1901 Grundlaag vo de für Schuele und Ämter i düütschschpraachige Schtaate verbindliche Rechtschriibig worde. Dr Adelungsche Rechtschriibig gemäss wird i de folgende Fäll ß gschriebe:
Sit dr Reform vo 1996 (aktuell)
Enzeilni empfinded de Bindeschtrich als uufdringlich und daher als Leseschtörig. Es ch chann au uf es eifachs s folge: Kreischen (Kreis-chen für chliine Chreis) oder Kreiſchen für Schreie); daas Problem hät bereits vor dr Rechtschriibreform exischtiert, sit mer s lange ſ aufgeeh hät.
TeX und LaTeX
In LaTeX2e gits au eis grosses scharfs s, wo als dopplwts grosses S druckt wird. Dr zueghörig Iigabebefehl isch <TT>\SS</TT>. S grosse scharfe s isch au i dr Cork-Kodierig enthalte. Dr Grund für das isch, dass TeX Wörter wie Maße und Buße au dänn richtig trenne chann, wenn si komplett in Grossbuechschtabe geschriebe sind.
Fenis (Begriffsklärung)
Mit Fenis cha gmäint si
Ra
Ra isch der Familiename vo dene Persone:
Hieron II. von Syrakus
Biografii
Im Joor 264 v. d. Z. het dr Hieron d Mamertiner aagriffe und die häi die Römischi Republik um Hilf bittet. Dr Hieron het sich denn em punische Fäldheer Hanno aagschlosse, wo grad in Sizilie glandet gsi isch. Dr Konsul Appius Claudius Caudex het en gschlaage und er het sich wider uf Syrakus zruggzooge. 263 v. d. Z. het er e Verdraag mit Rom müesse abschliesse, won em as Herrschaftsgebiet dr Südoste vo Sizilie und d Ostküste bis uufe uf Tauromenium (Taormina) gloo het.
Schweizerdeutsch
Dr Begriff Schwyzerdütsch in dr Sprochwisseschaft
Das sech ds Schwyzerdütsche nid dür Merkmal im Sprachsystem uszeichnet, isch ir Sprachwüsseschaft unbestritte. So het zum Byspiil dr Albert Bachmann im Geographischen Lexikon der Schweiz vor iber 100 Johr gschriibe (äng am dütsche Original agleenti Übersetzig):
Dr Rudolf Hotzenköcherle, dr Rusgäber vum Sprochatlas vu dr ditsche Schwiz, stellt 1984 d Frog, eb noch stränge Massstäb dr Begriff Schwyzerdütsch grächtfertigt sei. Do drzue wär noch sinere Arbet notwendig, dass e gniegendi Azaal vo lutlige, morphologische oder lexikalische Kriterie vorhande wäre, wo im ganze Gebiet vo dr Schwiiz, wo Dütsch gsproche wird, Gültigkeit hette. Des isch nit dr Fall, s git aü fir ihne nit e enger-südalemannische, e eigentlich schwiizerdütschi Sprochlandschaft. Dr stellt d Frog, wurum sich des im Bewusstsii vu viile Schwizer trotz allem mit hartnäckiger Beharrlichkeit bhaupte duet. Er fiährt verschiidini Antworte uf:
In sinem Lehrbuech Schwyzertüütsch stitzt sich dr Arthur Baur ufs Züritüütsch. Des 200-Sitte-Buech het e gnapp 10-sittige Ahang ibers Bärndütsch. Dr Baur wiist druf hii, ass s Züüridütsch in däm Buech als pars pro toto s gesamte in dr Schwiiz gsprochene Alemannisch vertritt, er verwiist aber aü uf diä andere Schwizerditsche Grammatike. Des Buech isch scho vor em Zweite Wältkriäg erschiine (1939) un isch hit – stark erwitteret – i de Usgob vo 2008 alliwiil no im Handel.