cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Robert Maillart
Läbe und Wärch
Ane 1919 het dr Maillart z Gämf es nöis Ingeniöörbüru gründet. Mit däm isch er bsunders wäge de modärne Betonbrugge, won er im ganze Land gmacht het, bekant worde. Die Bouwärch sind ganz zwäckmässig für Staalbeton ustänkt, und grad drum het dr Maillart liechti und eleganti Forme fürse gfunde. Es baar drvo sind wägem innovatiyve Plaan und wäge yrere Schönheit als Marchschtei vo dr modräne Bougschicht wyt über d Schwiiz use berüemt und under Dänkmolschutz. Die bekannteschti isch d Brugg vom Salginatobel bi Schiers im Bündnerland. Die amerikaneschi Ingeniöörvereinigung het se as «World Monument» uuszeichnet.
Gargellen
Gschicht
Am Fuesswääg uf d Valzifenzalp stoot uf dr Höchi vo 1660 Meter d Madrisahütte vom Düütsche Alpeveräin DAV. Es het e Parkplatz chly undedra bi Vergalda. D Sekzioon Karlsrueh vom DAV het s Huus ane 1926 mit Hilf vo dr Stadt Karlsrueh bout, zum für d Tuure dure Rätikon e gueti Basis z ha. Scho füfzg Joor vorhèèr hend d Bärgstyger vom DAV Karlsrueh dr Vorarlbärger Sekzion vom Öschtrychische Alpeverein ghulfe d Tilisunahütte nördlech vo Gargälle z zaale. Und änlech hend au anderi DAV-Sekzione Bärghüüser im Montafon ygrichtet. Im Zwöite Wältchrieg isch d Madrisahütte usplünderet worde, und wo dr Chrieg umme gsi isch, het se d Sekzion Karlsrueh doch erscht ane 1958 wider törfe übernää und flicke.
Lorch
Lorch haißed folgendi geografische Objekt:
Wort
E Wort isch e sälbständigi sproochligi Äihäit. In dr natürlige Sprooch het s – im Gegesatz zum ene Lut oder ere Silbe – en äigeständigi Bedütig.
S Wort wird begrifflig mäistens vom Fonem, vom Morfem, dr Syntagma und em Satz abgränzt. Allerdings cha daatsächlig au en äinzigs Wort e Satz bilde, genauso wie s Wort us nume eme äinzige Morfem cha bestoo und das sälber us nur eme äinzige Fonem, Bischbil: Oh!
Im Bezuug uf d Schrift wird e Wort au as e Teggstusschnitt definiert, wo dur Drennzäiche, wie Leerzäiche, begrenzt isch.
Elisabeth Haich
D Elisabeth Haich (* 20. März 1897 z Budapest, † 31. Juli 1994 z Ponte Tresa, uf Ungarisch: Haich Erzsébet ) isch e ungarischi Künstleri gsii. Si het zäme mit em Selvarajan Yesudian di erscht Yoga -Schuel  i de Schwiz gründet.
Ungarn
D Elisabeth Haich isch em 20. Märze 1897 z Budapest uf d Welt cho und isch scho as Chind e gueti Klavierspileri gsii. Si het Musig und Bildhauerai studiert und denn z Budapest en Atelier uftue. Si het sich starch för Spiritualität und Esoterik interessiert und hett sich guet i hinduistische Schrifte uusgchennt. Ends vo de 30er Joor het si de Inder Selvarajan Yesudian keneglernt und denn ane 1939 mit em zäme e Yogaschuel i erem Atelier z Budapest uuftue.
Schwiz
Nochdem 1948 s kommunistische Regime d Yogaschuel zuetue het, isch es a de Eliabeth Haich und em Selvarajan Yesudian im November1948 glunge, Budapest z verloo und si sind uf Zöri cho, mitem Ziil uf Kalifornie z goo. Baid sind denn aber i de Schwiz blibe und hend zwösched 1949 und 1955 i merere schwiizer Städt Yoga-Schuelene ggründet und z Ligurie isch z Diano Marina e Yoga-Summerschuel uftue wore und spöter e zwaiti z Ponte Tresa im Tessin.
Schlangenkopffische
Zwo Gattige mit mindischdäns 29 en bwohne s'Süeßwasser vom tropischa Afrika un Südasien un Ostasien. Es sin schlanki, 15 Zentimeter bis 1,30 Meter langi Raubfisch, uf derre Spiszettel Wasserinsekte, Mollusken un Fisch stöhnn. In Asie un z'Afrika wärde d'Schlangeköpf als Spisfisch in Aquakulture züchtet.
Schlangeköpf sin emol do im hüttige Alemannische gsi
Zu de Überraschig vo allene Allemanne muess mer sage, dass d' Schlangeköpf emol ganz früner, um gnau dsi häts vor 17,5 Millione Johr agfange, au im hüttige Alemannische Sprochruum umegschwumme sin (des heisst im Oligozän un im Miozän). Sie sin vom südliche Himalaya ins jetzig Alemannischi ko. Sie sin vor 8 Millione Johr widder verschwunde un noch Afrika zoge. Maischtens hät mer nume no sognannti Ohrstainli, (de grichisch Fachusdruck isch Otholithe), gfunde, un zwar in Ängland, Frankrich un in de Schwyz. Aber, im Ulmer Heimetmuseum gits des einzigi vollständig erhalteni fossili Schlangekopfskelett, was ächt ä Seltehait isch.
Alfred Kastler
Lääbe und Wärk
Dr Kastler het Eeredoktorat us Pisa (1960), Oxford (1966) und Löwen (1955) überchoo. Er isch Eeremitgliid vo de französische und polnische füsikalische Gsellschafte und vo dr Optical Society of America gsi, und het vo dere 1962 d Mees-Medallie überchoo. 1954 het er dr Holweck-Briis vo de französische und änglische füsikalische Gsellschafte überchoo. Sit 1964 isch er Mitgliid vo dr französische Akademii vo de Wüsseschafte (Académie des sciences) gsi und au vo dr belgische Akademii vo de Wüsseschafte. 1965 het er d Goldmedallie vo dr CNRS überchoo und 1966 dr Nobelbriis für Füsik für si Entwigglig vo nöije spektroskopische Verfaare.
Fasnetküchle
Fasnetküchle sin dünni Deigschdückli, wo in Fett bache werre. Mer isst si meischtens an de Fasnet und vo do chunnt ihre Name. Andere Sache, wo zue de Fasnet bache werre, sinn Strieble un Scherbe.
Vals GR
Vals (, im Walsertiitsch Falsch, RMS Val , uf Schwizertütsch au Wals) isch e Gmaind i dr Region Surselva vom Kanton Graubünde.
Geografii
S Gmaindbiet vo Vals lyt im Valser Taal, wo drin der Valser Rhy gäge Norde zum Glenner abe flüsst. Am Rhywaldhorn ganz im Südweschte vom Gmaindgebiet, em högschte Punkt vo dr Gmaind, isch under em Läntagletscher d Kwelle vom Valser Rhy, wo den durs Bärgtaal Länta ums Zervreilahorn ume zum Zerfreilasee flüsst. Früener isch do, wo jetz dr See lyt, s Bärgdörfli Zerfreila gsi. Usem Canaltaal chunt vom Güfergletscher und vom Canalgetscher dr Canalbach obenabe i dä Stausee ine.
Bim Loränzhorn foot s Sytetaal Peil mid em Peiler Bach a, wo usem Fanellgletscher chunt und bi Vals in Valser Rhy mündet. Öschtlech vo Vals sind no drü chlynere Sytetääler, s Tomültaal, s Träitobel und s Ronggtobel.
Livische Sprache
D'Noochfahre vòm friehner große Vòlk läbe hǜtt nùme no ìn einzelne Fìscherdörfer ìm Nòrde vò de Kurland-Halbìnsle, ìhri Zahl lìt ùnder 500. Ìm 13. Johrhùndert hät de Dütsch Òrde Livland ùnderwòrfe, was s Vòlk gschwächt ùnd verursacht hät, dass d'Mìtglììder ìmmer meh mìt de Lètte ùnd doodemìt Lèttìschsproochige verschmùlze sìn.
Landkreis
Bezeichnige vu dr Gmeie
Einigi chreisaghörigi Gmeie chänne au bsunderi Bezeichnige trage, wo si ufgrund vu ihrer Gschichte oder Grössi erhalde hän, Bispile: Stadt, Märkt, Flecke, Bergstadt etc. Bezeichnige u sällere Art sind verwaltigsrechtlich ohni Bedütig.
Politik
Organe vum Chreis sin
Interesseverträttig
Fer d'Koordination un fer die politisch Interesseverträttig sin alli 295 Landchreise in 13 Landesverbände un uf Bundesebeni im Dytsche Landchreisdag (DLT) zämmegschlosse. Säller repräsentiert 74% vu dr Ufgabeträger, 68% vu dr Bevölcherig un 96% vu dr Flächi vu Dytschland.
Uranus (Planet)
S astronomisch Symbol vum Uranus isch im Marssymbol ähnlich. Im Unterschid zue sällem het dr Chreis e Zentralpunkt, und dr Pfil uf em Chreis stoht senkrecht. E anders wit verbreitets Zeichen isch – e H, wo durch dr Middelstrich e senkrechte Strich mit eme chleine Chreis am undere Ende goht. S H stoht fier dr Uranusentdecker Herschel.
Rotation
Dr Uranus drillt sich in 17 Stunde 14 Minüte un 24 Sekunde eimol um si Ax. Wie bi alle Gasplanete weihe in dr Hochatmospäri starchi Wind im Drillsinn. In südliche Breite (guet 60°) beweggt sich die sichtbar Atmosphäri vil schneller un d Rotationsdür isch dert mit 14 Stunde entsprechend chürzer.
Oberi Schichte
S'Sunneliecht wird vu dr obere Wolkeschichte reflektiert. Sälli befinde sich under ere Schicht us Methangas. Wenn s'reflektiert Liecht sälli Schicht durchquert, wird dur s'Methangas dr rötlich Deil vum Liecht absorbiert, während dr blau Adeil ughinderet passiere cha. Dodurch erschint dr Uranus blaugrüen.
Troposphäri
Si effektivi Temperatur lit bi numme 58,1 K (−214 °C), chum mehr wie bim entferntere Neptun. Sälli Strahligstemperatur isch d'Temperatur, wo d'Uranusatmosphäri im Berich vu 0,4 bar ufwiist. Die niedrigscht Temperatur in dr Atmosphäri wird bi 70 mbar mit 52 K (-221 °C) gmesse.
Stratosphäri
Ethan un Ethin (Acetylen) neige dezue, im chältere undere Beriich vu dr Stratosphäri un in dr Tropopause näblige Schichte z'forme. Si chönnte deilwiis fier die detailarm Erschinig vum Uranus verantwortlich si. D'Konzentration vu Chohlewasserstoffe isch in dr Stratosphäri vum Uranus' oberhalb vu sälle Nebel wesetlich nidriger wie in dr Stratosphäre vu dr andere Gasriise. Säll un dir schwach vertikal Durchmischig iber dr Nebelschicht mache d'Stratosphäri vum Uranus durchsichtiger un as Ergebnis chälter wie sälli vu dr andere Gasplanete.
Ionosphäri
D'Ionoshäri vum Uranus entspricht sinere Thermosphäri zämme mit em obere Deil vu dr Stratosphäri. Hauptsächlich weiss mer iber d'Ione durch Messige vu Voyager 2 Bscheid, sowie durch Infrarot-Emissione vum H3+-Ions, wo vu erdbundene Teleskopen feschtgstellt worre sin. D'Beobachtige zeige, dass d'Ionosphäri Höchene zwische 2.000 un 10.000 km besetzt. Si wird hauptsächlich vu dr UV-Strahlig vu dr Sunne ufrechterhalte un ihri Dichti hängt vu dr Sunneaktivität ab. D'Aktivität vu dr Aurora (Polarliecht) isch nit so uffällig wie bim Jupiter un em Saturn. Die ober Ionosphäri (d'Region vu dr Thermosphäri) isch d'Quelle vu dr UV-Emission vum Uranus, wo as „Dagesglüehe“ oder „Elektroglüehe“ bekannt isch. Säll goht ebeso wie d'IR-Strahlig vu dr H3+-Ione numme vu dr sunnenbeschinene Site vum Planet us. Säll rätselhaft Phänomen, wo bi dr Thermosphäre vu allene Gasriise uftritt, wird numme as e UV-Fluoreszenz vu atomarem un molekularem Wasserstoff dütet, wo vu Sunnestrahle mit ere mögliche Beteiligung vu Photoelektrone agregt wird.
Wetter
Bis 2007 het sich dr Uranus sinem Äquinoktium gnächeret un drum wird d'Nordhalbchugle immer meh belüchtet. As Folg vu sällere erhöhte Sunneistrahlig zeige nejeri Ufnahme vum Hubble-Weltrümteleskop vil stärcher usbildeti Bänder un erhöhti Wetteraktivität in dr nördliche Hemisphäri. Demnooch herrsche in dr Atmosphäri vum Gasplanet, trotz sinere grosse Entfernig vu dr Sunne, usprägti Johreszitte. Er empfangt numme ei Vierhundertschtel vu dr Sunnenwärmi, wo d'Erde empfangt - 3,5 Watt pro Quadratmeter gege 1400 Watt. D'Sunne erschint vu ihm us numme as e winzigi Schibe. Trotzdem strahlt si immer noch 1100 mol heller wie dr Vollmo am Himmel vu dr Erde.
Ringsystem
D'Uranusring lige schins nit gnau zentrisch um dr Planet, sundern schwinge eweng um en. As Ursache defür vermuete d'Astronome dr Schwerchraftifluss vu dr Uranusmönd und vu dr planetare Abplattig.
Hauptmönd
Die fimf Hauptmönd sin d'Miranda, dr Ariel, dr Umbriel, d'Titania un drOberon. S'uranisch Satellitesystem isch s'masseärmscht under dr Gasriise. D'Gsamtmasse vu dr fimf gröschte Mönd zämme isch ringer wie d'Hälfti vum Neptunmond Triton allei - un demit numme ei Zehntel vum Erdmo. Dr gröscht Satellit, d'Titania, het e Radius vu numme 789 km. Säll isch wäniger wie d'Hälfti vum Triton, aber eweng meh wie vu dr Rhea, em zweitgröschte Mond vum Saturn. D'Titania isch demit dr achtgröscht Mond im Sunnesystem. D'Mönd hän e relativ ringi Albedo. Sälli erstreckt sich vu 0,20 fier dr Umbriel bis 0,35 fier dr Ariel. D'Mönd sin e Asammlig us guet 50 % Is un 50 % Felse. S'Is chännt Ammoniak un Chohledioxid enthalte.
Beobachtig
Im Uranus si schinbari Helligkeit het vu 1995 bis 2006 zwische +5,6m un +5,9m gschwankt. Dodemit isch er theoretisch grad noch mit freiem Aug sichtbar (d'Grenze vu dr Sichtbarkeit lit bi +6,0m). Si Winkeldurchmesser bewegt sich zwische 3,4″ un 3,7″ (Im Vergliich: Dr Saturn zwische 16″ un 20″, dr Jupiter zwische 32″ un 45″). Währed sinere Opposition isch dr Uranus drum in ere chlare, dunkle Nacht under günstige Bedingige theoretisch mit em freie Aug z'sähe. Mit eme Feldstecher isch er immer liicht z'finde. In grössere Amateurteleskope mit eme Objektivdurchmesser zwische guet 15 un 23 cm erschint dr Uranus as e blassi cyanfarbigi Schebe mit ere ditliche Randverdunkelig. Mit eme leischtigsfähigere Teleskop vu 25 cm oder meh chönnte au Wolkestrukture un einigi vu dr grössere Mönd wie d'Titania un dr'Oberon z'sähe si.
Walter Haas
Eerige
Zum 65. Giburtstaag händ em e paar von syne Schüeler en Uufsatzsamlig vereert:
Belmont (Bas-Rhin)
Bémont (Patois, frz. Belmont, dt. Schönenberg) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Unterelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Glatt
Glatt isch de Name oder Namestail vo däne Ort:
Seilbahn
Sorte
Me muess au luege, wämm d Bahn ghört und wär drmit cha fahre: Isch’s en öfentlechi Bahn, e privati, wo anderi Lüüt törfe bruuche oder e privati, wo nur für d Psitzer isch, eini vom Milidäär, es Verchehrsmiddel vomene Vergnüegispark oder ghört si enere Fabrigg, bischpilswys.
Wenn mi d Säilbahn zimli wyt definiert, chame öpe au d Schylift drzue zelle.
Aitrang
Eiwohner
Dr Ausländeraadail isch 2011 bei 1,5 % gleage.
Kollegienhaus der Universität Basel
Gschicht
D Uni isch kuum gwaggse bis ins 20. Joorhundert, schliesslig het mä aber doch afo iigsee, ass mä e nöis Kollegiehuus brucht. Wil schon e Hufe Geböid vo dr Uni in dr Nööchi vom Petersblatz glääge si, wie s Bernoullianum, wo 1874 iigweit worde isch, s Vesalianum zää Joor spööter, d Universidäätsbibliodek 1896 oder s Botanische Instidut 1898, het mä sich für dr Petersblatz entschiide. Wil mä drfür s alte Züüghuus het müesse abbräche, isch s 1936 zun ere Volksabstimmig choo. Denn isch s aber rasch gange. Dr Roland Rohn het d Blään gmacht, 1937 het mä afo baue und 1939 isch s nöije Kollegiehuus iigweit worde.
Notschrei
Dè Notschrei isch èn Gebirgspass im Südschwarzwald zwǜschè m Dreisamdal im Ruum Fryburg im Nordè un èm obbèrè Wyysèdal im Südè. Er vobindet übber d Landesschtrõß 126 d Dalort Obberrièd im Nordè un Todtnau im Südè. D Landesschtrõß 124 zwygt am Notschrei vo dè Landesschtrõß 126 ab un füürt Richtung Nordweschté übber d Haaldè am Schauinsland gu Fryburg.
I dè Nôchi vo dè Passhöchi isch im Johr 1854 im Zug vom Strõßèuusbau èn Gaschthof ebbèfalls mit èm Nammè Notschrei entschtandè, inzwǜschè uusbaut zum Vyr-Stèrne-Waldhotel am Notschreipass.
Meroux-Moval
Gschìcht
Meroux-Moval ìsch àm 1. Janner 2019 àls Commune nouvelle grìnda worra. Sa kummt vu dr Fusion vu da Gmeina Meroux un Moval.
Andrea Schwarz
Bolitik
D Andrea Schwarz isch syter anne 1994 Mitglid bi dr Griene. Vu 1994 bis 2000 isch si Mitglid im Vorstand vu dr Griene z Oberderdingen gsii un vu 1998 bis 2010 Mitglid im Chraisvorstand vu dr Griene im Landchrais Charlsrue-Land. Vu 2011 bis 2015 isch d Schwarz Mitglid im Landesvorstand vu dr Griene z Bade-Wirttebärg gsii.
QUINT Magazin
Verdailig
D'Ussgoobe vom Magazyyn wärde in Mittelschuele in Basel verdailt und ussgleggt und erraiche'n eso bis zu 13'000 Schieler und Schielerinne im ganze Kanton Basel-Stadt. QUINT het dodrfyyr Zyttigsboxe'n uffgstellt. Pro Ussgoob wärde'n öbbe 1'500 Exemplaar druggt.
Finanzierig
QUINT finanziert sich dur Inserat in de Magazyyn sowie dur Unterstützig von Gönner und Gönnerinne. Ein Byspiil dodrfyr isch d'Sulger-Stiftig, wo d'Druckkoste'n übernimmt.
Reverolle
Geografi
Reverolle lyt uf ere Terrasse zwisch em Gämfersee un em Jurafueß. D Gmaiflechi umfasst 84,2 % landwirtschaftligi Flechi, 0,9 % Wald un 14,9 % Sidligsflechi.
Decumates agri
Gschicht
Bis zum 2. Joorhundert vor Chrischtus hend noch Uuswiis vom Tacitus d Helvetier do gwonnt. Vermuetli dur Druck vo germanische Stämm, hend die sich uufgmacht und s Schwiizer Mittelland bisidlet. S Land isch i de Folg nume no ganz schwach bisidlet gsii und de Geograph und Astronom Ptolemäus het die Geget „Helvetierwüesti“ (agr. ’Ελουητίων ἔρημος, Elouētíōn érēmos) gnennt. Im Verlauf vo de Zitt hend sich chlinneri Volksgruppe niderloo, vor allem Gallier aber au Germane, wie d Suebi Nicretes am undere Negger, vermuetli au Markomanne. I de Wetterau nördlich vom Main hend sich di germanische Mattiaker niderloo.
Diano Marina
Gschicht
D Umgebig vo Diano Marino isch scho i de Altstaizit bisidlet gsii. Nochdem Ligurie vo de Römer underworfe worre isch, isch de Ort as Lucus Bormani („Hain vom Bormo“) bikannt gsii. De hüttig Name het de Ort aber vo de römische Göttin Diana. Im Ort hend sich scho im 1. Jh.n. Chr. Christe niderloo. Im Mittelalter hend d Lüt vom Ort, wo Olive aabaut het, under sarazenische Pirate glitte. 1861 isch de Ort zum Königriich Italie cho. 1887 het e gwaltigs Erdbebe de Ort völig verwüestet und vili Mensche sind umcho
Hüttikon
Geographi
Hüttike ligt am Fuess vom Altbärg an de Schtroos vo Würelos uf Rägeschdorf. Nochbargmeind sind s aargauischi Würelos und di Zürcher Gmeinde Otelfinge, Dänike und Oetwil an der Limmat. Hüttike isch di Gmeind im Kanton Züri, wo de chlinscht Gmeindsbann het.
Politik
Bi de Kantonsraatswaale 2011 hät s das Ergebnis ggee: BDP 1,0 %, CVP 2,4 %, EDU 1,3 %, EVP 0,7 %, FDP 7,1 %. GLP 6,5 %, GP 4,1 %, SP 7,9 %, SVP 68,7 %, Suschtigi 0,3 %.
Wulfila
Gschichtligi Bedütig
Dr Wulfila isch nit a hundertprozäntige Arianer gsi—für ihn isch dr Jesus au Gott gsi—aber er wird zur arianische Chille zelt. Dass die germanischi Oberschicht zum Arianismus ghört het, het zu vile Konflikt zwüsche ihre und dr katholische Bevölkerig gfüehrt.
Walther Stampfli
Er isch Nationalrat (1931–1940, freisinnig, Solothurn) gsii. Während siinere Amtsziit als Bundesrat (1940–1947) isch er em Volkswirtschaftsdepartement vorgschtande, turnusgemäss isch er Vizepräsident gsii im Jahr 1943 und Bundespräsident im Jahr 1944. Mitglied vo dr Finanz- und Wirtschaftsdelegation vom Bundesrat.
Selvarajan Yesudian
Ungarn
Churz nochem Tod vo sim Vatter ane 1936 het de Selvarajan Yesudian Indie verloo und isch uf Ungarn um z Budapest Medizin z studiere. Er het denn a de Universität Vorträg öber indischi Medizin und Yoga ghalte. Drufabe het er d Bildhaueri Elisabeth Haich gcheneglernt, wo sich besser i indische Schrifte uusgchennt het als er selber. I erem Künstleratelier het er denn 1939 e Yogaschuel uuftue und 1941 s Buech “Sport és jóga useggee.
Lenneng
Dialäkt
Dr luxeburgisch Dialäkt vu Lenneng ghert zum Moselfränkisch.
Rivaz VD
Bolitik
Bi dr Nationalrootswahle 2011 het s des Ergebnis gee: BDP 1,8 %, CVP 3,4 %, FDP 27,0 %, GLP 5,5 %, GP 9,2 %, SP 17,0 %, SVP 20,9 %, Sunschtigi 0,1 %.
Schwaningen (Begriffsklärung)
Schwaningen chan folgendes bedüte:
Universität Innsbruck
Me luegt se schynts als die zwöitbeschti öschtrychische Uni nach dere z Wien aa.
Hüt het d Uni Innsbrugg sächzää Fakultääte. Die ehemoligi medizinischi Fakultäät het me anne 2004 dr Uni wägg gnoo und zu dr eigete Medizinische Uni Innsbrugg gmacht.
Matthias Zurbriggen
Anne 1892 isch er derno vum britische Bärgstyger Sir William Martin Conway entdeckt wore. Zämme mit em Conway het dr Zurbriggen in eim Johr Gletscher un Gipfel im Karakorum erforscht un hän mit 6890 Meter dr domolig Hechinerekord ufgstellt. Derno isch dr Zurbriggen mit em Engländer Edward Fitz Gerald uf e Hufe Gipfel z Nejseeland gstige un isch elai z Indie un z Auschtralie unterwägs gsi. Am 14. Jänner 1897 isch ihm Erschtbestygig vum 6958 m hoche Aconcagua in dr Ande z Argentinie im Elaigang glunge. Churzi Zyt speter isch er mit em Stuart Vines am Tupungato gstande. Dr Zurbriggen isch speter in dr Tanshan greist un het anne 1902 no ne Himalayaexpedition gmacht. Im Johr 1906 isch er wider am Monte Rosa unterwägs gsi, derno het er ufghert mit Bärgstyge.
Phonem
was es isch
Es Bischbil: S vordere, grollte r und s hindere, wo nit oder vil weniger grollt isch, si zwäi underschidligi Foon (Lut), wo im Dütsche und au im Allemannische aber käi Bedütigsunderschiid zwüsche Wörder usmache und dorum nume Wariante (Allofon) vom Fonem /r/ si. Konkret: Es git Lüt wo dr erst Lut vom Farbwort „root“ mit em dütlig grollte (vordere, alweolare) r usspräche, anderi bruche s hindere, uwulare r, wo nit oder nume wenig grollt isch. Wär s ghöört, verstoot in bäide Fäll s gliiche Wort „root“, wil die bäide Wörder de Lut nooch zwar verschiide si, aber s gliiche bedüte. Es weer aber öbbis ganz anders, wemm mä statt em r-Lut e d-Lut wurd verwände: denn bechiem mä statt em Wort „root“ s Wort „doot“ und das het e ganz anderi Bedütig. Mit „Bedütig“ isch do d Bedütig gmäint, wo öbber wo d Sprooch verstoot, mit de Wörder „root“ und „doot“ verbindet. Die bäide r-Lut ghööre zum gliiche Fonem /r/, dr d-Lut im Bischbil zum ene andere Fonem, nämlig /d/.
Isteiner Klotz
Iisebahn
Wu mr d'Rhytalbahn baut het, hänn d'Inscheniöre au e Lösig für de Ischteiner Chlotze müesse finde. Mr het sich für e ebeni, aber defür kurveriichi Variante mit Radie vu 400 Meter entschiide. D'Iisebahnstrecki, wu bis hüt bestoht, isch wäge däm e richtigs Verchershindernis, wiil de maximali Gschwindigkeit uf däne 15 km durch de Chlotze numme 75 km/h sii dörf. Wäge de Nichtbeachtig vu däre Gschwindigkeitsbeschränkig hets am 21. Juli 1971 z'Rhiwiiler e schwers Iisebahnunglück geh, wu 23 Lütt umcho sin. Am 1. April 2004 hets e widdere Iisebahnunfall geh in de Nööchi vum Chlotze. E Rebbuur isch mit sim Bulldog uf d'Gleis kait, grad wu e ICE us Basel chu isch.
Marimont-lès-Bénestroff
Marimont-lès-Bénestroff (ditsch 1915-18 un 1940-44 Morsberg) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Département Moselle ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Lothrìnge).
Latinus
Er isch mit de Amata verhürootet gsii und het vo dere e Soo gha, wo aber scho as Chliine gstorben isch, und e Töchter, d Lavinia. Die hett er wöle wegeme Orakelspruch am Aeneas verhüüroote, aber d Amata isch degege gsii, well si lieber de Turnus, de König vo de Rutuler, as Schwigersoo gsie hätti. S isch wege dem zomene Chrieg choo und d Troianer underem Aeneas hend gsigt und d Lavinia isch d Frau vom Aeneas wore. De Latinus isch i dem Chrieg umchoo, sini Frau aber hett Selbstmord gmacht. D Troianer und d Lütt vo Latium hend sich denn zomene anzige Volch zämetue und nochem Wile vo de Göttin Iuno hend si sich Latini gnennt.
Kenia
Kolonialgschicht
D Gschicht vu Kenia as Koloni fangt anne 1885 aa mit eme dytsche Protektorat iber d Bsitzige an dr Kischte vum Sultan vu Sansibar. 1888 isch d Imperial British East Africa Company (IBEAC) uf Kenia chuu un het bis 1895 Britisch-Oschtafrika verwaltet. Dytschland het syni kischtenoche Biet 1898 an d Brite ibergee. D Imperial British East Africa Company het an dr Karawanerute lang ainzelni Statione yygrichtet mit ere seli schwache Bsetzig. Solang d Yysebahn zum Victoriasee im Böu gsii isch, isch d Absicht vor allem gsii, dr Transportwäg zum Protektorat Buganda z sichere. Des het derzue gfiert, dass sälli chiefs im Innere, wu scho dur dr Handel mit Elfebai un Sklave mit dr swahilische Chauflyt vu dr Kischte an Yyfluss gwunne ghaa hän, ängi Kontakt zue dr erschte Europäer z Kenia bflägt hän. Unterstitzig hän d Statione vor allem vu dr Massai iberchuu, wu sich in ere große Zahl as Hilfs-Militär verbflichtet hän.
Frieji Kolonialzyt
Wu anne 1895 di britisch Chrone d Verwaltig vum Biet ibernuu het, het sich dodra wenig gänderet. Dr Yyfluss vu dr Europäer isch uf d Regione im Umfäld vu dr wenige Statione bschränkt gsii. Erscht mit em Böu vu dr Yysebahnlinie vu Mombasa zum Viktoria-See, wu 1901 fertig gsii isch, un dr verheerende Hungerkataschtrof 1899 isch s dr koloniale Administration glunge, in dr gäärte fruchtbare Regione di kolonial Herrschaft durzsetze.
Uusböu vu dr Sidlerkoloni
Churz vor em Erschte Wältchrieg isch d Zahl vu dr wysse Sidler z Kenia uf 5438 aagwachse, derno isch e neji zuezugswälle chuu. D Kolonialverwaltig het vor allem di Hochrangige unter dr demobilisierte britische Militär welle aazie. Anne 1921 sin scho fascht dopplet so vil wyssi Sidler z Kenia gwohnt, wu iber e Drittel vun ene vu dr Landwirtschaft gläbt het.
Frieje antikoloniale Widerstand
Großi Uuzfridehait het iber s Verwaltigssystem gherrscht. Di vu dr Kolonialverwaltig yygsetzte afrikanische Oberhaipter un di sognännte Tribal Retainer, afrikanischi Bolizischte, sin schlächt zahlt wore un hän vu Schmirgälder un Korruption gläbt.
Freihaitskampf
D Mau Mau hän vor allem z Nairobi un mit dr Mittel vum Guerillachrieg vu dr Wälder uus operiert. D Kolonialregierig het mit Herti reagiert. Vil afrikanischi Fierigspersenligkaite sin verhaftet wore, dodrunter dr Jomo Kenyatta, wu mit dr Mau Mau nit in Verbindig gstanden isch. In ere große Offensive sin d Mau Mau verfolgt wore. Rund ai Million Kikuyu sin in Lager interniert wore go d Verbindig vu dr Zivilbevelkerig mit dr Freihaitskämpfer z unterbinde. Anne 1956 sin d Mau Mau ändgiltig bsiigt gsii.
Im Johr 1960 isch dr Uusnahmezuestand ufghobe, im Juni 1963 dr Jomo Kenyatta zum Bremierminischter ernännt wore. Im Dezämber 1963 isch Kenia schließli unabhängig wore.
D Bresidändschaft vum Jomo Kenyatta 1963–1978
Unter em Jomo Kenyatta as Bresidänt het sich dr jung Staat konsolidiert in ere Bolitik vun ere Afrikanisierig un Nationalisierig. Di offiziäll Entwickligsideologi isch em Kenyatta syy Harambee-Philosophi gsii, wu derzue ufgruefe het, gmainsam am Ufböu vum Staat mitzschaffe. Noch em Brinzip vu dr Hilf zur Sälbschthilf sin e Huffe Sälbschthilfbrojäkt entstande fir Stroße- un Bruckeböu, Schuelbildig un fir d Wasser- un Gesundheitsversorgig.
D Bresidäntschaft vum Mwai Kibaki (2002 bis 2012)
Am 30. Dezämber 2002 isch dr Kibaki as Bresidänt veradigt wore. Syy erscht Kabinett het erno sorgfältig uusbalanciert us dr verschidene Ethnie im Land un dr Barteie, wu sich zue NARC zämmegschlosse ghaa hän. Umgsetzt het dr Kibaki au syy Wahlverspräche, dass d Grundschuelbildig fir alli Chinder soll choschtelos wäre.
Uf Vermittlig vum ehmolige UN-Generalsekretär Kofi Annan hän sich dr Odinga un dr Kibaki Ändi Februar 2008 uf d Bildig vun ere gmainsame Regierig gainigt. Am 13. April 2008 isch dr Raila Odinga schließli zum Minischterbresidänt vu Kenia ernännt wore.
Uberer
D Uberer (lat. Uberi) sind en keltische Stamm im Goms gsii. Im Gegesatz zu de andere Stämm im Wallis hend si zu de keltische Lepontier ghört, wa nöd nu die antike Historiker öberliferet hend, sondern au dur d Archäologii bistätigt werd. Ires Piet isch denno vom Goms bis öppe zum Pfynwald ggange, entsprecht aso fast em hütige Tütschwallis. De lepontischi Name bidütet die »Obere«
Gschicht
D Uberer sind underem Chaiser Augustus im Alpefeldzug vom Drusus und Tiberius underworfe worde und is Römische Riich iiglideret wore. Zäme mit de Nantuate, de Veragrer und de Seduner hend si denn en Bund bildet (quattuor civitates vallis Poeninae), wo zu de Verwaltigsainhait Raeti Vindelici vallis Poeninae ghört het. Underem Chaiser Claudius (41–54) sind die vier Stämm zu de civitas Vallensis zämegschlosse wore und zu de Provinz Alpes Graiae et Poeninae choo.
Spötestens im 9. Joorhundert sind denn Alemane vom Haslital is Oberwallis cho und hend di keltischi Bivölkerig verdrängt oder öberlageret.
Größter gemeinsamer Teiler
Em Euklid sen Algorithmus
Das heisst 21 isch dr grösst gmeinsami Deiler vo 1071 und 1029.
Polybius
Polybius (altgriechisch: Πολύβιος, Polybios; latiin: Polybius) isch dr Name vo
Kappel
Gschicht
Lueg au:
Hochschule Konstanz Technik, Wirtschaft und Gestaltung
Hochschuel Konschtanz Tächnik, Wirtschaft un Gstaltig
S Studiekolleg vu dr Hochschuel Konschtanz isch as Zäntralstell fir d Anerkännig vu Zygnis vu allne uusländische Studiebewärber*ne an Hochschuele z Bade-Wirttebärg zueständig. Derzue bietet s Studiekolleg Vorberaitigskirs aa uf d Feschtstelligsbriefig, wu s fir e Studiezuelossig bruucht.
Ponte Tresa TI
Laag
Ponte Tresa litt am westlichste Zipfel vom Luganersee uf baidne Site vom Flüssli Tresa, wo d Grenze zwösched de Schwiz und Italie bildet. De schwizer Tail isch nume 41 Hektare gross und bildet en aigni politischi Gmaind. De italienisch Tail bildet mitem Dorf Lavena d Gmaind Lavena Ponte Tresa, wo zu de Provinz Varese i de Lombardei ghört. De Name het de Ort vo de Brugg (it. ponte) öber d Tresa.
Gschicht
Ponte Tresa isch zum erschte Mol gnennt worde anne 818 als ad Tresiae Pontem, 875 Ponte Tretia.
Alemannische Pflanzennamen
Pilznämme wäre uf ere eigene Projäktsyte gsammlet, wel d Pilz vu dr biologische Syschtematik här nit zue dr Pflanze ghere. Uf dr Pilzsyte wäre au Nämme vu Fläächte gsammlet.
Johannes Baumann
Er isch am 22. März 1934 in Bundesrat gwählt worde. Am 31. Dezember 1940 hät er siis Amt übergeeh. Während siinere Amtsziit isch er em Justiz- und Polizeidepartement vorgschtande.
Marly (Moselle)
Geogràfi
Marly lijt rund sìwe Kilometer sìdlich vun dr Metzer Ìnnestàdt àn dr untere Seille, me Nawefluss vun dr Mosel uf re Heche zwìsche 167 un 201 m ìwer em Meeresspiejel. Dr Bànn granzt ìm Weschte àn dr Luftwàffestìtzpunkt Jean Dagnaux (Base aérienne 128 Metz-Frescaty). D Nochbergmeine sìn Moulins-lès-Metz ìm Nordweschte, Montigny-lès-Metz ìm Norde, Augny ìm Weschte, Metz ìm Oschte, Cuvry ìm Sìde, Pouilly un ìm Sìdoschte.
Gschìcht
Marly ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 745 àls Mariliacum.
Aberglauben
D Bezäichnig Aaberglaube wird mäistens abwärtend für Forme vo Glaube und religiösi Braktike agwändet, wo nit em Süsteem vo kulturelle Überzüügige und Leermäinige entspräche, wo as „richdig“ und „allgemäingültig“ empfunde wärde. Im wüsseschaftlige Sproochgebruuch brucht mä hützudags mäistens dr Begriff Volksglaube.
Faule-Magd-Brunnen
Gschicht
Mä nimmt aa, ass d Figuur vo dr Fuule Magd, wo us Sandstäi gmäisslet isch, us em 16. oder 17. Joorhundert stammt. E Brunne mit em Naame «Fuuli Magd» het s 1727 gee, und d Statue isch bis 1866 no uf zwäi andere Brünne gstande, bis si uf dr hütig Droog cho isch. Im 20. Joorhundert isch d Statue im ene so schlächte Zuestand gsi, dass mä 1924 im Otto Roos dr Ufdraag gee het, e Kopii z mache. Die het mä uf e Brunnestock gstellt und s Original isch in s Historische Museum cho.
Belagerung von Melos
D Belaagerig vo Melos isch en Episode im Peloponnesische Chrieg gsi, wo sich im Joor 416 v. d. Z. abgspiilt het, im fümfte Joor vom Zwüschefriide, wo d Groossmächt Athen und Sparta abgschlosse häi. Dr Historiker Thukydides het dr Kampf um Melos im sogenannte Melierdialog in sim Gschichtswärk beschriibe.
D Oligarche, wo Melos beherrscht häi, häi d Bedingige vo de Athener abgleent und die häi Melos belaageret. Wo d Melier schliesslig kapituliert häi, häi d Athener alli erwaggsene melische Manne umbrocht und d Fraue und d Chinder in d Sklaverei verchauft.
Schach
Allgemeins
Diè Schachpartiè wörd uff èm quadratischè Schachbrètt gschpillt, wo acht mol acht abwechslend schwarzi un wyßi quadratischi Felder hät. Uff sellenè wörret jewyls sechzeh schwarzi un wyßi Schachfigurè zogè, vo denè üblicherwys èn größerè Deil noch un noch gschlagè wörd. Diè Schachfigurè sin gwöhnlich us Holz oder Kunschtoff, woby s au dekorativi Spylsets git, wo us Stei, Glas, Marmor oder Medall (z. B. Zinn) gfertiget sin.
Um d Erfindig vom Schachspyl ranket sich d „Weizekornlegendè“. Dè angeblichi Erfinder Sissa hät vn sim Herrscher gforderet, ihm als Lohn diè 64 Feldor vom Spylbrett mit Weizèkörner z füllè, un zwar uff s erschte Feld è Korn, uff s zweite zwei Körner, uff s dritte vier Körner un by jedem witerè Feld doppelt so vill wiè uff s vorige Fèld. Dè Herrschor hät sich gwunderet über diè Bscheidèheit vo derè Bitti. Insgsamt hättet dess abber meh als 18 Trillionè Weizèkörnor sy sölle, un sämtlichi Welterntè sit Beginn vom Fruchtaabau hättet dodezue nit uusgreicht. Diè Legendè druckt d Schwirigkeit us, des Wachsdum vo Exponentialfunktionè richtig yzschätzè.
Grundbegriff un Spillzyl
Könnt mo è Schachfigur im nägschstè Zug schlaa, so isch si bedroht (alterdümlich: si stoht en prise). Kann noch Uusführig vo sellem Schlagzug diè schlagendi Figur im drauf folgendè Halbzug irersits geschlagè wörrè, denn nennt mo di bedroht Figur gedeckt.
Läufer
Läufer sin langschrittigi Figurè, welli in eim Zug von ère Brettsitè zu dè anderè gelangè könnet, wenn alli dodèzwischèliegendè Felder frei sin. Vo unglychfarbigè Läufer schwätzt mo, wenn Wyß èn schwarzfeldrigè Läufer un Schwarz èn wyßfeldrigè Läufer bsitzt odder umkehrt. Dièsellè könnet sich nit gegensitig bedrohè. Èn schlechtè Läufer nennt mo dè Läufer, wellè durch mengi eigni Buerè i sinnè Bewegigsmöglichkeitè ygeschränkt isch. Läufer stèn i dè Regel wirkungsvoll, wenn sie auf villi Fälder ziènè könnet und s Zentrum kontrollierè könnèt.
Endi vom Spyl
È Party kann auch durch Patt endè: diè Partei am Zug kann kein legalè Zug mee uusführè, aber iren Königg isch nit bedroht. Diè Partie endet denn Unentschiedè.
S Remis
È Spyl endet au denn remis, wenn èm Spiller, wo am Zug isch, kei Zugmöglichkeit zur Verfügig stoht, sin König sich abber nit im Schach befindèt (Patt) odder wenn s keinem vo dè beidè Spiller, selbscht bi ungschickteschtem Spill vom Gegner, mee möglich isch, Matt z setzè. Remis ka èn Spiller, wo am Zug isch, bi (mindeschtens) dreimoliger Widerholig (nit unbedingt hinterenand) vo dè glychè Stellig volangè, wenn dièsell Stellig mit èm selbè Spiller am Zug un dènselbè Zugmöglichkeitè, unter Berücksichtigung au vo dè Rochade un eventuellè En-passant-Züüg vorlyt, odder wenn mindeschtens 50 Züüg lang kei Figur gschlagè odder kein Buèr bewegt worrè isch (50-Züüg-Regle).
Christoph Marthaler
Dr Christoph Marthaler (* 17. Oktober 1951 z Erlebach, Kanton Züri) isch e Schwyzer Reschiseer un Musiker.
Schach
Partyphasè
Diè erschtè 10 bis 15 Züüg von èrè Schachparty wörret als Eröffnig bezeichnet. Diè strategischè Zyl wöhrend dè Eröffnig sin diè Mobilisyrig vo dènè Figurè, wo d Sicherheit vom Königg un d Beherrschig vom Zentrum gwährleischtet. Diè Eröffnigè wörret unterdeilt in Offeni Spyl, Halboffeni Spyl un Gschlosseni Spyl. È Opfer (öfters Buèrèopfer) i dè Eröffnig mit èm Zyl, dodefür anderwitigi Vorteil (z. B. Aagriff odder Entwickligsvorschprung) z erreichè, nennt mo Gambit (z. B. Schottisches Gambit, Daamègambit, Königgsgambit).
Christoph Marthaler
Privatlääbe
Dr Christoph Marthaler isch mit dr Schauspiileri Sasha Rau ghyrote. Anne 2008 het s Baar Zwilling iberchuu.
Ulrich Ritzel
Dr Ulrich Ritzel (* 1940 en Pforzheim) isch a deidschr Journalist und Schriftsteller.
Schach
Opfer
Als Opfer bezeichnet mo s absichtlichi Uffgäh von èm Spylschtei z Gunschtè vo anderwitigè strategischè odder taktischè Vorteil. È bsunderi Form vom Opfer isch es Gambit, è Buèrèopfer i dè Eröffnig für d schnellere Entwicklig odder Beherrschig vom Zentrum.
Fesselig
È Fesselig lyt vor, wenn zwei Figurè hinternand uff enèrè Wirkungsliniè vonnèrè langschrittigè gegnerischè Figur (Daam, Turm odder Läufer) stönn un s Fortziè vo dè vorderè Figur regelwidrig wär odder è Wirkigsverlagerig uff diè hintere Figur schwerwigendi Folgè bewirkè würd. Regelwidrig isch es Wegziè vo dè vorderè Figur denn, wenn diè hintere Figur èn Königg isch, wo ys Schach kö würd. I sellem Fall schwätzt mo vo nèrè echtè odder absolutè Fesselig, sunscht vo nèrè uuechtè odder relativè Fesselig.
Mattwendigè
Aafänger keiet mitunter uff s Schäfermatt yè, bi dem d Daam, vom Läufer deckt, dè Buèr uff f7 bzw. f2 schlaat un matt setzt. È witeri Eröffnigsfallè isch s Seekadettèmatt. Bi sellerè Wendig opferet Wyß sini Daam, um è Tempo für è Mattkombination gegè dè schwarze Königg z gwünnè, wo i dè Mitti voblybt.
Buèrè un Buèrèformationè
Èn Buèr, wo keini Buèrè vo dè eigenè Partei uff enèrè benochbortè Liniè nebbè sich hèt, heißt isolyrtè Buèr. Èn isolyrtè Buèr (Isolani) ka èn Nachdeil sy, weöö er lycht vo gegnerischè Figurè blockirt wörrè ka: Selli könnet sich uff dèm Fäld vor ihm nidderloh, ohni vo dèm Buèr vertribbè wörrè z könnè. Ußerdem ka dè isolyrtè Buèr nu vo wertvollerè Figurè un nit vo nèm „Koleeg“ deckt wörrè.
Zwei Buèrè von èrè Farb, wo uff enèrè Liniè hinternand stenn, nennt mo Doppelbuèr. Èn Doppelbuèr isch normalerwys èn Nochdeil, well diè beidè Buèrè sich geggènsitig d Deckung durch eigeni Figurè erschwèrèt un glychzitig d Blockaad durch gegnerischi Figurè erlychteret. Èn isolyrtè Doppelbuèr wörd au als Doppel-Isolani, drei hinternand stehèndi isolyrti Buèrè wörrèt als Tripel-Isolani bezeichnet.
Schachkomposition
Schachkompositionè sin vo einèm odder mehrerè Autorè uusdänkti Uffgabè, mit denè schachlichi Forderungè gschtellt wörret. Schachuffgabè us dè Zit vor dè großè Vobreitig vom Buechdruck un Mansubè benamsti Uffgabè für s frühere arabische Schachschpyl sin gwöhnlich uß Manuskript un Traktaat wiè dè Göttinger Handschrift überliferet, wöhrend ab Endi vom 15. Johrhundert au Büecher un ab Mitti vom 19. Johrhundert au Schachzitschriftè für d Veröffentlichung vo Uffgabè dienet. Schachkomponistè hän èn eigenè Dachvoband, d Ständige Komission für Schachkompositionè bi dè FIDE. S wörret eigeni Turnyr voaaschtaltet, bi denè vo Prysrichter Uffgabè prämyrt wörret. Meischtens wörret dodèzue Prys, ehrendi Erwähnungè un Lob sowiè entsprechendi Spezialuuszeichnungè vogäh.
Schach i dè Kunscht
S Musical Chess (englisch für Schach) us èm Johr 1984 thematisyrt d Rivalität vo zwei Schachschpiller.
Stefanie Seemann
Bolitik
Anne 1994 isch d Seemann Mitglid bi dr Griene wore. Si isch langi Zyt Mitglid im Vorstand vum Ortsverband Mihlacker gsii un im Chraisvortsand vum Chraisverband Bforze/Enzchrais. Si isch au vyl Johr Delegierti vum Chraisverband in dr Landesarbetsgmainschaft Frauebolitik gsii. 2009 un wider 2014 isch si fir d Fraktion „Liste Mensch und Umwelt (LMU)“ in Stadtroot vu Mihlacker gwehlt wore.
Universität Dillingen
Gschicht
Am Aafang isch d Universitet nume us ere Artistische un ere Theologische Fakultet bstande. Ab 1625 het si chenne ergänzt wäre dur neji Jura-Lehrstiel, e eigeni Juristischi Fakultet (ab 1743) un e baar Johr speter au dur e medizinisch-chirurgischi Abdeilig, wu sich aber nimmi zuen ere volle Fakultet entwicklet het.
Riedweier
Geographi
Riedwihr isch e Gmein im Zentrum vum Elsass in dr Owerrhineweni un lijt am Ufer vu dr Blind. D'Ortschaft lijt am Krizungspunkt vu dr Landstrosse 45 un 31 guet 7 Kilometer nordöschtlich vu Colmer. Vu dr Autobahn 35 isch dr Ort iwer d'Üsfahrte Colmar-Nord un Ostheim erreichbar.
Rolle VD
Bevelkerig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Uusländeraadail isch 2010 bi 43,4 % gläge.
Sebastian Münster
Biographii
Dr Sebastian Münster isch am 20. Januar 1488 z Ingelheim am Rhii uf d Wält cho; mä sait si Vater siig dr Andreas (Endres) Münster gsi, wo denn Spitalmeister am Heiliggeist-Spital gsi isch. Er het an dr Ordenshochschuel vo de Franziskaner z Heidelberg gstudiert und isch 1505, won er 17i gsi isch, em Franziskanerorde biidrätte. D Ordensobere hai en 1507 zerst uf Löwe und Freiburg im Brisgau gschiggt. Si Lehrer dört, dr Gregor Reisch, wo Prior vo dr Kartause gsi isch, het en vor allem für Hebräisch und Geografii begeisteret. 1509 isch dr Münster uf Ruffàch gange, won er Schüeler vom Konrad Pelikan worden isch und sich in Griechisch, Hebräisch, Mathematik, Astronomii und Geographii wiiterbildet het. Drbii het er d Naturwüsseschafte scho noch dr Enzyklopädii Margarita Philosophica vom Gregor Reisch gstudiert. Au d Lektüre vo „De chorographia“ vom Pomponius Mela (1. Johrhundert) het en stark beiiflusst. 1511 isch er zu sim Lehrmeister Pelikan an d Universität Basel gange und spöter uf Pforzheim, won er 1512 zum Priester gweiht worden isch. Dr Münster und dr Pelikan hai no anderi semitischi Sproche afo studiere, vor allem s Aramäische und s Äthiopische. Vo 1514 bis 1518 het dr Münster as Lektor an dr Ordenshochschuel vo de Franziskaner z Tübinge gschafft, won er mit sine Studie wiitergmacht het bim berüehmte Astronom Johannes Stöffler, wo men em „Vater vo de Wüsseschafte“ gsait het. Vo 1518 aa het er wider an dr Ordenshochschuel z Basel underrichdet und vo 1521 bis 1529 z Heidelbärg, won en dr Kurfürst Ludwig V. 1524 as Profässer für Hebräisch an d Universität Heidelberg grüeft het. 1529 isch er us em Franziskanerorde usdrätte und isch an d Universität Basel gange. Dört hai grad Religionskämpf zwüsche Katholike und Protestante stattgfunde und dr Münster het schliesslich zum Protestantismus konvertiert. 1530 het er d Anna Selber ghürote, d Witwe vom Basler Buechdrugger Adam Petri. In däm sim Offizin, wo denn vo sim Stiefsohn Heinrich Petri gleitet worden isch, isch spöter im Münster si Hauptwärk, d Cosmographia, druggt worde. 1532 isch si Dochter Aretia uf d Wält cho.
Johann Geiler von Kaysersberg
Wirkig
Dr Geiler het sini Bredigte uf latiinisch entworfe und sä denn zum grösste Däil frei uf Dütsch ghalte. Hörer häi sä us em Gedächtnis ufgschriibe. Wäge däm wird d Autorschaft vom Geiler immer wider aazwiiflet. Bsundrigs dr Johannes Pauli het meereri Bänd mit Bredigte, wo so entstande si, uusegee. 1498–1499 het dr Geiler e Räije vo Bredigten über em Sebastian Brant sis Narreschiff ghalte, wo 1520 vom Pauli editiert und veröffentligt worde si. Mit dr Veröffentligung ghört dr Geiler zu de berüemtiste Verdräter vo dr Narrelitratur im spoote Middelalter. Dr Geiler isch au as dr Mitherusgääber und Übersetzer vo de Schrifte vom Jean Gerson bekannt.
Wärk
Posthum veröffentligt
Trigonometrie
Trigonometrie im allgemeinen Dreieck
isch sinnvoll, wenn von eme Dreiegg äntwäder zwei Siite und ein vo de beide Winkel, wo gegenüber lige, oder ei Siite und zwei Winkel bekannt si. Dr Kosinussatz
Fenrir (Mond)
Dr Fenrir (au Saturn XLI) isch ein vu dr winzige ussere Mönd vum Planet Saturn.
Angelsachsen
S Sammelvolk vo de Angelsaggse het hauptsächlig us Saggse und Angle bestande. Die Stämm, zämme mit Grubbe vo Jüte, Friese und Niiderfranke dräte ab em 5. Joorhundert uf. Zur Ethnogeneese vo de Angelsaggse isch s choo, wo si noch iirer Iiwanderig vo Däil vo dr existierende keltisch-romaanische Bevölkerig vo Britannie ufgnoo worde si.
Marsal (Moselle)
Marsal (ditsch 1915–1918 un 1940–1944 Salzmar) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Département Moselle ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Lothrìnge).
Schrift
Dr Begriff Schrift stoot in dr Semiotik für e Zäichesüsteem, wo mä mit em gschwätzti oder anders kodierti Informazioone cha ufbewaare und witergee. Früener isch si vo Hand gschriibe worde und nume (visuell) lääsbar oder (haptisch) erfassbar gsi, hüte cha Ufgschribnigs oder e Schriftstück au in ere Form vorligge, wo für Mensche nit diräkt nutzbar isch, und mä technischs Gräät brucht, zum s lääse, oder es sogar s Gräät sälber cha stüüre. Generell wird Schrift uf eme Drääger (z. B. Babbiir, digitali Spiicher) notiert (gschriibe oder uf en anderi Art uf e Drääger brocht) und bim Nütze dekodiert (abglääse, z. B. zum s gäistig ufznee oder zum e Gräät z stüüre).
Schrift as Entsprächig zu Sprooche
In dr Schriftlinguistik underschäidet mä zwüschen em übersproochlige Zäicheninwentar, dr Schrift oder em Skript (ängl. script), uf dr äinte Site, und wie e Schrift für e gwüssi Sprooch gstaltet isch, em Schriftsüsteem (ängl. writing system), uf dr andere Site. Zum Süsteem ghöört mindestens äi Reegleapparat (Orthografii) und si Basisäihäit isch s Grafem, wääred en äinzelns Elimänt vom Skript s Schriftzäiche (ängl. character) oder au s Sümbol isch.
Gemeindehaus Affoltern am Albis
D Lag und d Umgebig
S Gmeindshuus isch im Zentrum vom Unterdorf an de Zürichstrasse, wo am Jonebach vorbi füürt. S Gebäude isch numme vo wenige andre Gebäude umgäh. Im Norden isch s Huus vo de Wasserversorgig und s Reschtaurant Central. Im Oschte isch Wäschhüüsli vo de reformiirte Chile und en chliner Schpilplatz, wo aber numme e Schaukle het. Im Süde isch s Pfarrhuus.
Bidingen
Bidinga (amtlich Bidingen) isch a Gmoand im Landkrais Oschtallgai in Bayern.
Verwaltung
Bidinga hot mit dr Gmoande Aitrang, Biessahofa und Ruatshofa a Verwaltungsgmoaschaft vereibart. Dr Birgermaischter vo Bidinga isch dr Franz Martin.
Altlußheim
Gmaigliderig
Zue Altlußheim ghere s glychnamig Dorf, s Gheft Lußhof un d Wohnblätz An der St. Leonerstraße, An der Waghäuselerstraße, Gemeindewald un Rheintalbahn.
Albert Meyer
De Albert Meyer (* 13. März 1870 z Fällande; † 22. Oktober 1953 z Züri) isch en Schwiizer Politiker (FDP) gsii.
Er isch am 12. Dezember 1929 in Bundesrat gwählt worde. Am 31. Dezember 1938 isch er zruggträte. Während siinere Amtsziit isch er de folgende Departement vorgschtande:
Elias Landolt (Geobotaniker)
Sys Schaffen und Würke
De Landolt hät nöd nu hööch wüsseschaftliche Schrifte verfasst, näi, er hät au söttig gschribe, wo-n-e bräits Läiepublikum hät chöne läse. I de Schwyz gchänt men en drum vor alem wäge syne Forschigen und Publikazioone zur Schwyzer- und Alpefloora und dank syne Kartierige vo de Floora i de Stadt Züri und im Sylwald. Er hät daademit sogaar di stedtische Gaartebouämter zumene nöie Natuurverständnis chöne bringe.
Tupolew Tu-154
Konschtruktion
Di drei Strahltriibwärch Kusnezow NK-8-2U vo der Tu-154 mit je 103 kN Schubchraft bi der Version Tu-154A u B sy am Heck befeschtiget. Bi der Version Tu-154M het me uf anderi Triibwärch umgstellt. Bi dere Version befindet sech am Heck ds Solowjow D-30KP/KU wo 108 kN Schubchracht erzügt. Je eis Triibwärch isch rächts u linggs vom Heck befeschtiget. Di beide Triibwärch verfüege zur Verringerig vo der Landestrecki es Schubumchehrsystem. Ds dritte Triibwärch sugt syni Luft mittig oberhalb vom Rumpf a der Syteleitwärchswurzlen a. Der Abgasstrom wird underhalb vom Leitwärch gfüehrt, wi das bi vilne dreistrahlige Flugzüüg der Fall isch. wi zum Byspiil bi der Lockheed L-1011 TriStar.
Romainmôtier-Envy
Bolitik
Bi dr Nationalrootswahle 2011 het s des Ergebnis gee: BDP 0,0 %, CVP 2,7 %, FDP 8,2 %, GLP 4,7 %, GP 22,6 %, SP 28,9 %, SVP 16,4 %, Sunschtigi 1,4 %.
Kornhaus Kleine Augustinerschütte
Die «Chläini Augustinerschütti» isch en ehemooligs Kornhuus am Rhiisprung 21 in dr Groossbaasler Altstadt. Hüte ghöörts Geböid em Mathematische Instidut vo dr Uniwersidäät Baasel. Es stoot über em Rhii am Hang vom Münsterhüügel, wo dört seer stotzig isch, und doorum het s ooben am Rhiisprung nume äi Stock, aber uf dr Rhiisite säggs.
Joseph Beuys
Dr Joseph Heinrich Beuys [] (* 12. Mai 1921 z Krefeld; † 23. Januar 1986 z Düsseldorf) isch e dütsche Aktionskünstler, Bildhauer, Zeichner, Kunsttheoretiker und Brofässer an dr Kunstakademii Düsseldorf gsi.
La Broque
La Broque (dt. Vorbruck) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Unterelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Gschìcht
La Broque ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 1623.
Golda Meïr
D Gründig vom Staat Israel
Am 14. Mai 1948 isch dr Staat Israel gründet worde und d Myerson isch eini vo dene gsi, wo Unabhängikeitserklärig underschriibe hai. Im gliiche Johr isch si as Ministere noch Moskau gschiggt worde. 1949 isch si zum erste Mol in d Knesset gwehlt worde as Mitgliid vo dr Mapai (מפלגת פועלי ארץ ישראל D Partei vo de Arbeiter vo Erez Israel). Si isch bis zu ihrem Rückzug us dr Politik 1974 Mitgliid vo dr Knesset gsi. Vo 1949 bis 1956 isch si Minister für Arbet gsi und het dr Ufbau vom Land gleitet, Strosse und Hüüser lo baue und het die unbegränzti Iiwanderig vo Jude us alle Kulture understützt. Wo si 1956 Usseminister worden isch, het si ihre Familiename zu Meir hebräisiert. Si het die israelisch Entwiggligshilfspolitik vo de afrikanische Staate understützt, wo me drvo ghofft het, ass si em politische Iifluss vo de Araber, wo Israel immer no findlig gegenübergstande si, wurd entgegewirke. Im Januar 1966 isch si as Usseminister zruggdräte und isch Generalsekretär vo dr Mapai worde und het zum Lager vom Premierminister Levi Eschkol ghört.
Marcel Pilet-Golaz
Er isch Bundespräsident gsii i de Jahre 1934 und 1940 und Vizepräsident i de Jahre 1933 und 1944.
Zitat
— Nicht zu verwechseln mit Philipp Etter, auch Bundesrat zu jener Zeit. Der trat damals dafür ein, dass das Rote Kreuz nicht protestiert gegen die Konzentrationslager, die bekannt waren.
Breisacher St. Stephansmünster
Gschicht
An de Stei vum Münschder lasse sich d Kriegsfolge rekonstruiere. So erinnert a Inschrift an en Ischlag vu 1870, üsbrocheni Stei an en Treffer üs em Johr 1940, wu äui s Paradiesbild vum Schongauer (lueg unte) bschädigt het. S unterschiedlichi Mürewerk vu d Türm zeigt, dass si noch m End vum Zweite Weltkrieg hän üsbesseret wärre müasse. Dr oberi Deil vum Münscher isch faschd völlig zerstört worre.