cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Masse (Physik)
Viilfachs vu ere Masse
In de Relativitätstheori giltet säll ufgrund vu de Äquivalenz vu Masse un Energi nimmi. Ziege sich zwai Körper a, so isch ihr gmainsami Masse chlainer wie d'Summe vu ihre Ainzelmasse.
Messig
D'Messig vu de Masse erfolgt prinzipiell dur Vergliich mit ere Referenzmasse. Zwai Masse sin gliich, wenn si ime gliichstarche Gravitationsfeld die gliich Gewichtschraft erfahre, säll cha gmesse werre dur ä Balkewoog. D'Stärchi vum Gravitationsfeld isch prinzipiell uerheblich, es muess bloß an de Orte vu de baide Masse gliich si, un ugliich null. Statt dur Vergliich vu de Gravitationskraft cha d'Masse au dur Vergliich vu de Masseträghait gmesse werre.
Kanton Illkirch-Graffenstaden
Gschìcht
2015 ìsch d Gmein Aschöi zem Kanton kumme.
Sacha Baron Cohen
Der Sacha Noam Baron Cohen (* 13. Oktober 1971 z Hammersmith, London, Ängland) esche änglische Komiker u Schouschbeler, wo bsungers bekannt esch för sini vo ehm verkörperete Charaktere Ali G, Borat u Brüno.
Jugendheim Prêles
S Jugedhaim Prêles isch es Erzüchigshaim gsi, wo verhaltesuffällegi, normalbegabti jungi Manne im Alter bis zu 22 Johr betreut hät. Es isch uf em Gebiet vo de ehmolige Schwizer Gmaind Prêles im Bärner Jura betribe worde.
Gschicht
Im März 1920 isch z Prêles d Zwangserzüchigsaastalt Tessebärg gründet worde und 1945 in Erzüchigsaastalt umgnännt worde. Zwüsche 1958 und 1960 isch mit em Zöglingshuus und Wohnhüser för di Aagstellte de erschti grösseri Uusbau gmacht worde. Vo 1979 bis 1981 isch de zwaiti grossi Uusbau; mit witere Ateliers, eme Gwächshuus, eme Halleschwimmbad und Raienaifamiliehüser för s Personal. Ab 1990 isch s Jugedhaim Prêles es Justizhaim gsi, wo vom Bund anerchännt gsi isch.
Aafangs Februar 2016 isch bekannt worde, as das Jugedhaim us verschidnige Gründ uf Endi Johr zuegoo söll und nochhär as Uusschaffigsgfängnis söll diene. Es isch dänn uf de 31. Oktober 2016 gschlosse wore.
New York (Bundesstaat)
Gschicht
1621 isch d niderländische Kolonii Nieuw Nederland gründet wore. 1664 isch di Kolonii durch Annexion in Bsitz vo dr englische Krone cho und in New Jersey und New York toalt wore. 1788 isch New York as 11. Schtaat in d amerikanische Union ytrete. D erschti Hauptschtadt vo dr USA isch 1789 d Schtadt New York City wore.
Hilterfingen
Ywohner
Quäuue: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Uusländeraateil isch 2010 bi 7,5 % gläge.
Religion
74,6 % vo de Ywohner si evangelisch-reformiert, 12,2 % si römisch-katholisch (Stang 2000).
Trapez (The Catch Trap)
Trapez (englisch ussako 1979 als The Catch Trap) isch an Roman vo Marion Zimmer Bradley, na US-amerikanischa Schriftstellere. (A komplette Lischte vo era siina Bücha gits do).
Chlaus-Chlöpfen
S Chlaus-Chlöpfe isch e Bruuch, wo i der Zyt vor der Wienecht bsunders im Bezirk Länzbrg i der Schwiiz vorchunt. Das foot a deil Oorte scho am Ändi vom Oktober aa und goot eso bis am zwöite Donschtig im Dezämber.
Me macht das ussert z Länzbrg au no öpen i den Aargauer Gmeinde Ammerschwyl, Gaueschtei, Brunegg, Dintike, Eglischwyl, Halwyl, Huuse, Häntschikle, Hunzeschwyl, Mägewyl, Mörike-Wildegg, Niderlänz, Otmisinge, Robischwyl, Schofise, Seènge, Seon und Staufe.
Der Bruuch vom Geislechlöpfe isch süsch au in anderne Gebiet vo der Schwiiz, z Düütschland und z Öschtryych bekant. S Schwiizerischen Idiotikon het es bar Kwellen und Nowys zum Geislechlöpfe.
Rütli-Schwur
Dr Rütli-Schwur isch e Schwizer Legände. Si seit, dass am Aafang vom Monet Augschte anne 1291, trtadizionell dänkt me es seg am 1. Ougschte gsi, d Verträtter vo de drü Urkantone (mängisch seit me ne o eifach Orte oder Waldstätte) Uri, Schwyz und Unterwalde uf dr Rütliwise e Schwur gleischtet heige. Mit däm heige si es Bündnis zwüsche de drü Orte agfange, wo druus de d Schwizer Eidgenosseschaft woorde sig.
Dr Rütli-Schwur im Kontext vor Literatur
Uszug us em Drama Wilhelm Tell vom Friedrich Schiller:
Spreitenbach
Geografii
Der Spräitebacher Dorfbach lauft durs Dorf und under em grosse Güeterbaahnhof Limettal dure zu der Limet.
Gschicht
S Dorfwappe zeigt im gviertlete Schild zwöimol der Stärn vom Chlooschter Wettige und zwöimol der Leopardechopf, wo vo de Herre vo Schönewèèrd häär chunt. Das Wappebild isch scho vo anne 1667 bekant.
Vercheer
Plaanet und uf Zürcher Bode zum Teil sit 2019 scho in Betriib isch d Limmattalbahn, wo am Schluss bis zum Bahnhof Kilwange-Spräitebach goot.
Sehenswürdigkeite
Det i de Nöchi git’s es Dorfmuseum, wo aber nur sälte offen isch und fasch nur vo de Schüeler im Rahme vo Heimatchundeunterricht bruucht wird.
Pfäffikon ZH
Wirtschaft
D Aarbetsloosigkäit isch im Joor 2010 bi 3,7 % gläge.
Schluein
Geografy
D Gmaind lyt in der Region Surselva. S Dorf isch am Vorderrhy grad under dr Gmaind Fellers. Im Weschte isch Ilanz.
Kanton Douarnenez
Gmaine bis 2015
Bis zue dr Neiornig vu dr Kanton anne 2015 hän die Gmaine zum Kanton ghert: Douarnenez (Hauptort), Guengat, Le Juch, Plogonnec, Pouldergat un Poullan-sur-Mer.
Brügglen
Brüggle (amtlich Brügglen) isch e Iiwohnergmein im Bezirk Buecheggberg im Kanton Soledurn, Schwiiz gsii. Am 1. Jänner 2014 het si mit de Gmeinde Ätikofe, Ätige, Bibere, Chibberg-Buechi, Chüttigkofe, Gossliwiu, Hessigkofe, Mülidorf u Schäppech zur noie Gmeind Buechegg fusioniert.
Gschicht
Brüggle isch zum erschte Mou gnennt worde im Johr 1249 aus Bruglon (1323 Brügglon).
Bevöukerig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005
Politik
Bi dr Nationalrootswaale 2011 hät s das Ergebnis gää: BDP 5,6 %, CVP 2,9 %, EDU 0,0 %, EVP 0,0 %, FDP 27,8 %. GLP 5,0 %, GP 8,2 %, SP 24,4 %, SVP 20,1 %, Suschtigi 6,0 %.
Gmeindspresidänt isch dr Werner Hartung-Hänggi (Stand 2012).
Brigitte Bardot
D Brigitte Anne-Marie Bardot (* 28. Septämber 1934 z Paris) isch e franzesische ehmoligi Filmschauspiileri, Model, Sängerin un Sexsymbol.
Acis and Galatea
Wie s entstande isch
Noch 1739 het dr Händel wider mee oder weniger d Fassig vo 1718 vorzooge. Er het s Wärk in zwei Akt iidäilt, s Duett Happy we chürzer gmacht und denn isch e Choor mit em gliiche Ditel cho, wo dr erst Akt abgschlosse het.
Harnblase
Dè Urin gòt bi dè Wirbeldyr vo dè Nyrè übber dè Harnleiter (Ureter) i d Blõtèrè. Bim Seichè wörd dè Schlièßmuskel am Blõtèrèboddè entschpannt, asè cha dè Urin übber d Harnröörè (Urethra) abflǜèßè.
Sumvitg
Somvix (uf Rätoromanisch Sumvitg) isch e Gmaind vom Kanton Graubünde.
Herta Däubler-Gmelin
Bartei
D Däubler-Gmelin isch zyter anne 1965 Mitglid vu dr SPD, wu si vu 1988 bis 1997 Stellverdrättendi Bundesvorsitzeri gsii isch. Si isch derzue au Schirmherri vum „Virtuelle Ortsverein“ (VOV).
Effetligi Ämter
Am 27. Oktober 1998 isch si as Bundesminischteri vu dr Juschtiz in di vum domolige Bundeschanzler Gerhard Schröder gfiert Bundesregierig gruefe wore. In ihre Amtszyt het si si fir e grundlegendi Novellierig vum Burgerlige Gsetzbuech im Schuldrächt yygsetzt, wu schließli am 1. Jänner 2002 in Chraft drätten isch. Bi dr Neifassig vum Schuldrächt handlet s si um aini vu dr greschte Reforme vum BGB syt des in Chraft drätten sich am 1. Jänner 1900. Si het si au fir s Lääbespartnerschaftsgsetz yygsetzt, wu anne 2001 in Chraft drätten isch.
Sunschtigs
Anne 1989 het si zäme mit em Peter Becker di dytsch Sektion vu dr International Association of Lawyers against Nuclear Arms (IALANA) grindet.
Zäme mit em Leipziger Staats- un Verwaltigsrächtler Christoph Degenhart het si in ere Prässekumferänz vu dr Organisation „Mehr Demokratie“, wu si Kuratoriumsmitglid isch, – Mitti April 2012 d Verdrättig vun ere Bindnischlag vor em Verfassigsgricht fir dr Fall aa, ass es kai Referändum iber dr Europäisch Stabilitätsmechanismus (ESM) un dr Europäisch Fiskalpakt fir e satteri Huushaltsdisziplin in 25 vu dr 27 EU-Staate git. Am 29. Juni isch vum Bindnis „Europa braucht mehr Demokratie“ ihri gmainsam mit em Degenhart gschribe Chlagschrift yygee wore.
Hanvec
Hanvec (bretonisch Hanveg) isch e franzesischi Gmai im Département Finistère in dr Region Bretagne.
Dialekt
Dr traditionäll Dialäkt vu Hanvec ghert zem Bretonisch.
Falera
Gschicht
Uf em Hügel Muota grad bim Dorf zue het me d Räschte vomene chlyne Dorf us dr Bronzezyt und dr Ysezyt gfunde, und derby en uffellegi Gruppe vo grosse Steine, vo ”Megalithe“, wo deil Lüüt dänket, es sig einisch wyt zrugg in dr Urzyt en Kultort gsi, wo vilech mit emene früene Sunekult chönt z tue gha haa.
Schmini Azeret
Schmini Azeret oder Schemini Azeret (hebr. שְּׁמִינִי עֲצֶרֶת, wörtlig „Dr achti [Daag] vo dr Versammlig“, dütsch au Schlussfest) isch dr jüüdisch Fiirdig, wo grad noch em siibedäägige Laubhüttefest (Sukkot) chunnt und wo vo vile as Däil vo Sukkot aagluegt wird. In orthodoxe und konservative Gmäinde in dr Diaspora wird er zwäi Dääg lang am 22. und 23. Tischri, em sibte Monet im jüüdische Kaländer, im Septämber oder Oktober gfiirt, z Israel und in gwüsse Reformgmäinde isch er äi Daag lang und fallt uf e 22. Tischri. Dr zwäit Daag vom Fiirdig häisst Simchat Tora; dört, wo Schmini Azeret nume äi Daag lang isch, falle die bäide Fiirdig uf dr gliich Daag. Schmini Azeret het mä scho in dr Antike grad noch Sukkot gfiirt, Simchat Tora hingeege isch erst in dr noochtalmudische Zit entstande.
Notenbank
Literatur
J. Altmann: Arbeitsbuch Volkswirtschaftslehre/Wirtschaftspolitik
Badener Disputation
Karakter, Verlauf un Bedytig
Uf dr altglaibige Syte sin di drei Theologe Johannes Eck, Johann Fabri un Thomas Murner un uf dr neiglaibige Syte dr Huldrych Zwingli yyglade gsii. Dr Zwingli het si aber, drotz dr Zuesag vum freie Glait, gwaigeret uf Bade z chuu. Wäge däm hän vor allem dr Johannes Eck uf dr ainte Syte mit em Johannes Oekolampadius un em Berchtold Haller uf dr andre Syte dischpetiert. S handlet si um di erscht Dischputation vu dr zwinglianische Reformation usserhalb vu Züri. Nyyn Ständ vu dr Dagsatzig hän si am Änd fir dr alt Glauben entschide, vier fir dr nei. Dodermit het d Badener Dischputation di konfessionäll Drännig in dr Alte Aidgnosseschaft verfeschtigt un het e großi Bedytig ghaa fir d Schwyzer Gschicht un fir di konfessionällen Ussenandersetzuige vu dr Reformationszyt.
Vielzellige Tiere
Merkmol
Chännzaiche vu dr Metazoa isch näb em Umstand, ass si us mehrere Zälle ufböue sin, au d Differenzierig un Spezialisierig vu däne Zälle. Zem Byschpel finde sich scho bi dr Schwimm unterschidligi Zälltype, wu em Nahrigserwärb, dr Otmig (Chragegaisledierli) oder em Skelettufböu diene. Wyteri Chännzaiche sin e spezialisierti Gametegenese, begaisleti Spermie, d Fuurig (Zälldailig dur Abschnierig bi Zygote (befruchteti Aizälle) am Aafang vu dr Embryogenese) un s Genom vu dr Mitochondrie.
Usseri Syschtematik
Di vylzällige Dierer bilde zämme mit dr Pilz (Fungi) un verschidene Aizäller s Taxon Opisthokonta. Ihri diräkt Schweschtergruppe sin d Chragegaiseldierli (Choanoflagellata), wu d Zälle vun ene ähnlig sin zue dr Chragegaiselzälle vu dr Schwimm. Des veraifacht Kladogramm git di wahrschynlige Verwandtschaftsverhältnis wider :
Mitteleuropa
Middelöiropa oder Zentralöiropa isch e Region in Öiropa zwüsche West-, Ost-, Südost-, Süd- und Nordöiropa. Geografisch, politisch, kulturell oder gschichtlig git s käini äidütige Kriterie, wo mä chönnt bruuche, zum Middelöiropa vo de andere Däil vo Öiropa abgränze.
Hyrule
Geografii
Ebene, wo di verschidene Gebiet mitenand verbinde.
Völker
Orni: Es Vogelvolk wo uf de Insle Drakonia wohnt. Diened als Pöschtler. Si schtammed vo de Zoras ab.
Figure
D Prinzessin Zelda, nach dere s Spiel benennt isch, verfüegt übr s Triforce-Teil vo de Weisheit und kempft immer (usserd si wird dur e bösi Macht konrolliert) uf Siite vo de Guete.
De Link, de blondi, in grüen kleideti Held, isch immer d Hauptfigur wo meischtens imene lendliche Gebiet wohnt, und nöd grad sehr bedütend erschient. In "the ocarina of time" lebt er bi de Kokiri, isch eigentli aber en Hylianer. I de Zelda-Spiel cha de Spiler de Name vom Held uswehle, Link isch aber de Allgemeinbegriff. Wi d Spiel vo Zelda teilwiis hunderti vo Jahr usenand schpiled, handlet sichs bim aktuelle Link meischtens um en Widergeburt. (I de Spiel wird oft uf en Held vo vergangener Ziit higwise). De Link seit nie öppis, was luut Nintendo am Schpiler helfe sett, sich mit em Held z identifiziere. De Link het s Triforce-Teil vom Muet.
Höfen bei Thun
Sprach u Dialäkt
Dr bärntütsch Dialäkt vo Höfe ghört zum Hochalemannisch.
Italienisch-Somaliland
Entwicklig
Under de Herrschaft vom Benito Mussolini händ d Italiäner e sehr repressivi Kolonialpolitik verfolgt. D einheimischi Bevölkerig isch zu Zwangsarbeit gzwunge worde und die somalischi Kultur isch erniedrigt worde.
Ellwangen (Jagst)
Gschicht
Über d Gschicht vo de Alemanne im Biet vu Ellwang prichted s Alamannemuseum Ellwang.
Obergoms
Geografii
Ganz zoberscht liit dr Rottugletscher im höche Bärgtaal zwüschem Massiv mid em Dammastock und em Rhonestock im Oschte und dr Bärgreie vom Tieralplistock im Weschte.
Oberwaald
Oberwald isch im ene Dokumänt vo 1386 s erschte Mool erwäänt mid dr Schrybwys «de superiore valde».
Stare Pole
Gmai
Wyteri Ortschafte vu dr Gmai sin:
Murg (Nordschwarzwald)
D Murg isch en rächter Näbefluss vom Rhii. Er entspringt im Schwarzwald uf de Gemarkig vo Baiersbronn, flüsst durch's Murgtal bevor in d Rhiiebeni chunnt und dass in de Nöchi vo Raschtatt in de Rhii mündet.
Alliance F
D alliance F isch der gröscht Tachverband für Organisazioone vo Fraue i der Schwiiz.
Keilschrift
D Keilschrift isch die eltischti Schrift, wo s uf dr Wält je ge het. D Schryber vo de Sumer häi se öbbe 3000 vor Chrischtus agfange bruuche.
Bischbil: Entwigglig vom Zeiche “SAG”, «Chopf»
Bild 2: s gliich Zeiche, aber um 90 Grad dreiht - 2800
Bild 4: S gliich Zeiche in Don iidruckt, 2600
Bildungssystem in der Schweiz
Dr Usbau vo 1830 aa
In dr Westschwiz het en äänligi Entwicklig stattgfunde. Dr Kanton Waadt het 1833 z Lausanne e Leererinne- und Leererseminar ins Lääbe grüeft und het 1834 e Schuelgsetz erloo. E chli noch dr Dütschschwiz si au im Wälsche Universidääte und Hoochschuele gründet worde, so 1853 d École polytechnique fédérale de Lausanne (zwäi Joor vor dr ETH z Züri), 1873 d Universidäät z Gämf, 1889 z Friburg, 1890 z Lausanne und 1909 z Nöijeburg.
D Verantwortig für s Bildigssüsteem
In de witerfüerende Schuele (Sekundarstuefe II) het dr Bund e chli gröösseri Kompetänze. D Kantöön si aber au do für d Usfüerig zueständig und drääge d Verantwortig. So si d Abschlussbrüefige kantonaal greeglet, d Uswiis (Äidgenössischs Fähigkäitszüügnis noch ere brueflige Grundbildig, Bruefsmatuur, Matuur) wärde aber vom Bund usgstellt oder anerkennt.
Hôpital-Camfrout
Verwaltig
vu Hôpital-Camfrout isch. Hôpital-Camfrout ghert zum Kommunalverband.
Castroville (Texas)
Gschìcht
Ìn da eerschta Johra ìsch s Lawa zìmlig schwar gsìì. Ìn dara Gegend sìn noch Ìndiàner gsìì, d Elsasser han sìch àn unerwàrtena Schwìerigkeita müeßa ààpàssa (wia zum Beispiel d Noochberschàft mìt dam unbekànnta Volk). Àwer noh-n-a pààr Johr sìn dia schlachta Zitta umma gsìì un d nèia Siedlung hàt sìch güet entwìckelt. Hiiser un Büürahäff sìn bàuia worra, a kleina elsassischa Stàdt ìsch do drüss worra.
Züestànd vu dr elsassischa Sproch z'Castroville
Vor em eerschta Waltkriag ìsch s Elsassischa d Hàuiptsproch z'Castroville gsìì.
Kommunikation
Kommunikazioon (lat. communicatio, ‚Mitdäilig‘) isch dr Usdusch oder s Überdrääge vo Informazioone. „Informazioon“ isch in däm Zämmehang e zämmefassendi Bezäichnig für Wüsse, Erkenntnis oder Erfaarig. Mit „Usdusch“ isch e gegesitigs Gee und Nee gmäint; „Überdrääge“ isch d Beschriibig drfür, ass drbii Distanze chönne überwunde wärde, oder es isch e Vorstellig gmäint, ass Gedanke, Vorstellige, Mäinige und anders vo äim Individuum zum en anders fliesse. Das isch e bestimmti Sichtwiis und metaforischi Beschriibig für en Alldaag – wemm mä s Fenomeen Kommunikazioon genauer will beschriibe, wird s immer schwiiriger, e son e Metafere z bruuche.
Bodenseealemannisch
Noch em Weschte
Vum Bodesee gohts in em schmale Gebietsstreife ibber Stockach, Tuttlinge, Enge bis nach Donaueschinge, Villinge-Schwenninge, Triberg im Schwarzwald, Blumberg aan de Wutach an dem, was mer "Schwarzwaldschranke" nennt, weiter. Des isch en Bund vu Isoglosse, wo in Nord-Süd-Richtung verlaufet; do grenzet (Wescht/Oscht) Stei/Stoa, Matte/Wise, si mähe/si mähet und andere anenand.
Rain LU
Bevölkerig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005 Dr Uusländeraateil esch 2014 bi 5,4 % gläge.
Cama GR
Gschicht
D Dorfchile, wo s Patrozinium vom Sankt Moritz het, isch ane 1219 erwäänt worde. D Pfarrei Sankt Moritz het sech ane 1611 vo San Vittore trännt.
Lupstein
Gschìcht
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Sebastian Sailer
Dr Sebastian Sailer (* 12. Februar 1714 z Weißehorn as Johann Valentin Sailer; † 7. März 1777 z Obermarchtal) isch e dytsche Prämonstratenser, Prediger un Barockschriftsteller gsi. Är isch vor allem bekannt wore dur syyni Komödie im oberschwebische Dieläkt un giltet as Grinder un Meischter vu dr schwebische Dieläktdichtig.
Gfrogter Prediger un vilsytige Autor
Anne 1771 het dr Sailer zue dr Sechshundertjohrfyyr vum Chloschter syy Chloschtergschicht Das Jubilierende Marchtall vereffentligt.
Couleur 3
Couleur 3 (IPA: [kulœʁ'tʁwɑ]) isch en welsch-schwyzr Radiosender vur französisch-schwyzr Radiogruppe RSR. D Studio vom Couleur 3 sind z Lausanne.
Das kleine rote schülerbuch
Wis entschdanden isch o wasses före Werkig gha hed
Össerlech o im Format het sechs Buäch ar sogenannte Mao-Bibel orientiert. Inhautlech hets d'Läser ermuetiget, soziali Normä i Fraag z'schdöue o z'brächä. Um das z'erreiche, hets o öber Drogen u Sexualität informiert, was ou Aaleitig zor Drogeiinahm u zor Säubschdbefridigung umfasst het.
Nordwestschweizerdeutsch
Kennzäiche vo de nordweschtschwyzerdütsche Dialäkt
Charakteristischi Kennzäiche für die Dialäkt sin:
Gravitation
Allgmaini Relativitätstheori
In de allgmaine Relativitätstheori werre Ruum un Zitt als Ainhait beschribe, wo als Ruumzitt bezaichnet wird. Sälli Ruumzitt wird lokal dur d'Awesehait vu Masse chrümmt. Ä Gegestand, uf der chainerli Chraft usgüebt wird, beweggt sich zwische zwai Punkte vu de Ruumziit stets entlang vum gradlinigste Wäg, ere so gnennte Geodäte. D'Gravitation losst sich uf sälli Wiis uf ä geometrischs Phänomen in ere chrümmte Ruumzitt zruckfüehre. In sällem Sinn reduzeert die allgmain Relativitätstheori d'Gravitationschraft uf de Status vu ere Schinchraft.
Monte Carasso
Geografi
Monte Carasso lyt sidweschtlig vu dr Stadt Bellinzona am rächte Stade vum Fluss Tessin uf eme Schuttchaigel. Nochbergmaine sin näbe Bellinzona au no Cugnasco-Gerra, Giubiasco, Gorduno, Preonzo un Sementina gsi.
Gschicht
Monte Carasso isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1348 as Monte Carassio.
Burg Alzenach
D Burg Alzenach isch im 12. Jahrhundert s erscht Mol gnännt wore un isch im Bsitz vu Minischteriale vu dr Herzeg vu Zährige gsi. Anne 1283 isch si an dr Johanniterorde chuu. D Burg isch vor 1347 gschlisse wore, un s Guet, wu derzue ghert het, isch an s Frauechloschter Sulzburg chuu. Vu dr friejere Burgaalag isch nyt me erhalte. Uf Luftbilder chaa mer d Struktur vu dr Aalag no sähne.
Palikir
wù ’s ìsch
D’ Schtàdt lìegt ìm Nordwäschta vu dr Ìnsel Pohnpei, ìn’ra Regioon, wo sallamols Ponape gnännt gsìì-n-ìsch. Sa lìegt ìnnerhàlb vu dr Gmaind Sokehs, wo noh-n-em Zänsüs vu 2000 a Beväälkerung vu 6.647 Iiwoohner ghàà hàt. Dr genàuija Iiwoohnerzààhl vu dr Schtàdt Palikir salbscht känna m’r nìt.
Friedrich E. Vogt
Trivia
Em Kabidl Provinz im Großstadtgetriebe vo ihrem Buech Mittendrin und außen vor: STUTTGARTS stille Ecken, zitiirt d Autorin Adrienne Braun a baarmôl us-em Vogt seim Gedicht «Stuagert ond sei’ Nesabach» ond erwehnt am Schluss, dass-es ibr sellen Môô em broideschda Schwäbisch an Wikipedia-Artikl geit, ond mit dera Bemerkong kô se bloß da vorliigenda Artikl moina.
Frank Strecker
Dr Frank Strecker (* 15. Juni 1941 z Stuegert, † 27. März 2000 en Grafing bei Mincha) ischt a deitscher Radioschbrecher, Reschisseer, Autor, Songtekschder ond Schauschbiiler gwäa.
Feuerwerk (Film)
Was noh zo erwehna ischt
Dr Film selbr ischt eißerscht farbaprächdich ond hôt fir de dômôlige Vrheltnis a ganz schees Tempo. Beachtlich send au dia Danz-, Gsangs- ond artischdische Eilaga vo dr Romy Schneider, wo dômôls noh zemlich oobekannt gwäa ischt. Dr Peter Rühmann, dr Soh vom bekannda Schauschbiiler Heinz Rühmann, hôt dera ihrn kloina Bruadr gschbiilt. Des ischt sei oinziger Ufftridd e-ma Film bliiba.
Enzym
Klassifikazioon
Enzym wärde noch dr Reakzioon, wo si katalysiere, in säggs Enzymklasse iidäilt:
Oberbaselbiet
Mänggisch fasst mä d Region um Liestel (v. a. dr Daalboode vo dr Hülfteschanz bis Sissach mit de Ort Fränkedef, Füllinschdef, Liestel, Lause, Itige und Sissach zämme mit Buebedorf) oder äifach dr Bezirk Liestel as «middlers Baaselbiet» zämme. Alles, was oobe oder hindedraa lit – bsundrigs d Bezirk Sissech und Waldeburg –, bildet denn s «oobere Baaselbiet».
Heinrich Rudolf Meili
Dr Heinrich Rudolf Meili (* 13. Merz 1827 z Binnige, † 23. August 1882 z Binnige) isch e Baaselbieter Bildhauer gsi.
Britische Besatzungszone
Rundfunk
As ellainige Rundfunksänder isch dr NWDR z Hamburg yygrichtet wore.
Reiden
Gschicht
Räide esch zom erschte Mau gnamsed worde im Jahr 1168.
E-Gitarre
En elektrischi Gitarre (au E-Gitarre oder Stromgitarre) isch e Gitarre, wo für elektrischi Doonabnaam entwigglet worde isch. Im Geegesatz zur akustische Gitarre brucht si primär en elektrische Versterker und nid en akustische Klangkörper zum d Schwingige vo de Saite z versterke. Eso si die verschiidenste Bauforme mööglig worde, und bi vile von ene isch s bsundrigs liicht d E-Gitarre z spiile.
Kanton Fouesnant
Gmaine bis 2015
Bis zue dr Neiornig vu dr Kanton anne 2015 hän die Gmaine zum Kanton ghert: Bénodet, Clohars-Fouesnant, La Forêt-Fouesnant, Fouesnant (Hauptort), Gouesnach, Pleuven un Saint-Évarzec.
Île-Molène
Gschicht
Île-Molène isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1375 as Tanguy Moall, Seigneur de Moallenez.
Kanton Guilvinec
Hauptort vum Kanton isch Guilvinec gsii. Verdrätter im conseil général vum Département isch dr Raynald Tanter gsii.
Gmaine
Dr Kanton Guilvinec isch us fimf Gmaine bstande:
Serbien
Serbie isch ä Binnestaat in Südoschd-Europa mit dr Hauptstadt Belgrad (Београд, Beograd).
Natur ùn Ùmwält
Serbie nìmmt mìt de Understǜtzig an mehrere Rehabilitatioonsbrogramm deil.
Gschicht
Am 14. Februar 1804 isch under de Fiehrig vùm Đorđe Petrović e Ùfstand gege d'Herrschaft vù de Janitschare ùn di religiösi Underdrùckig ussbroche. Sälle Ùfstand, wùù sich ìn ganz Šumadija (mìttlere Deil vùm hǜtige Serbie) ussbreitet hät, isch am Aafang au vù Rùssland durch Material ùn Soldate understǜtzt worre, wùù d'Chämpf ùfghöört ghaa hän, hän d'Rùsse sich abber drussghalte. 1813 isch Belgrad gfalle, de Ùfstand isch gscheitert. Sinni Aafiehrer sìn ùf Ööstriich gflüchtet.
Ìm Abrìl 1815 isch z Takovo e nöie, de sognännt Zweit Serbisch Ùfstand, ussbroche. Ùf Dräng vù Rùssland hän d'Osmane d'Unabhängigkeit vù Serbie mieße aaerkänne ùn de Aafiehrer vùm Ùfstand, de Miloš Obrenović, hät s Land under em Titel Oberknez regiert.
Ähnlig wie Kroatie ùn Bosnie-Herzegowina hät d Bundesrepublik Jugoslawie de Chriegsverbrächer vùm Jugoslawiechrieg Unterschlupf gwäärt, sällewääg hät sich sii internationaals Bild ìm Lauf vù de 90er-Johr witter verschlächtert, was sich au ùf sinni Wirtschaft ussgwirkt hät.
Bevölcherig
Serbie zällt öbbe 7.397.000 Iiwohner, d'Bevölcherigsdichti lìt bi durchschnìttlig 95 Persone broo Quadratkilometer. 52 Brozänt vù-n-ene wohne ìn Städt; di gröschte Städt sìn (in Chlammere d'Iiwohnerzahl): Belgrad (1.136.786), Novi Sad (215.600), Priština (200.000), Niš (173.400), Kragujevac (146.000) ùn Prizren (121.000). Serbisch isch ǜberall Amtssprooch, ìm Kosovo, wo sich im Februar 2008 für unabhängig erklärt het, züesätzlig Albanisch.
Otterstal
Verwàltung
vun Otterschdàl ìsch. Otterschdàl ghert zem Kommünàlverbànd.
Frinvillier
Fridliswart isch en Ortschaft im Jura. Uf Französisch heisst si Frinvillier.
Eukaryoten
Merkmol
D Zälle vu dr Eukaryote hän zmaischt e Durmässer vu 10-30 µm. Si sin in dr Regle vyl greßer wie die vu dr Prokaryote, ihre Volume umfasst eppe s 100 bis 10000fach. Fir s Funktioniere vu dr zelluläre Ablaif iber greßeri Entfärnige innerhalb vu dr Zälle isch e hechere Organisationsgrad, e Ufdailig vum Zällruum in Kompartimänt (abgränzti Ryym) un e Transport zwische däne Kompartimänt ginschtig. Us däm Grund sin eukaryotischi Zälle mit Zällorganälle strukturiert, wu wie d Organ vun eme Lyyb verschideni Funktione uusiebe. Dr Zällchärn mit em Hauptaadail vum genetische Material vu dr eukaryotische Zälle het dr Gruppe dr Name gee. Wyteri Gen chemme je no Art in dr Mitochondrie – Organäll, wu dur chemischi Reaktione Energi z Verfiegig stelle – un Plaschtide – Organälle, wu d Photosynthese dryybe - vor. Em intrazälluläre Transport diene d Organälle vum Endomembransyschtem.
Urs Jaeggi
Lääbe un Wäärch
Dr Urs Jaeggi het z Berlin un z Mexiko-Stadt gläbt. Är isch im Februar 2021 im Alter vu 89 Johr z Berlin gstorbe.
Prinzheim
Gschìcht
Prìnze ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 719.
Mauron
Gschicht
Am 14. Augschte 1352 isch s im Ramme vum Bretonische Erbfolgechrieg un em Hundertjehrige Chrieg in dr Nechi u dr Burg Maoron zue dr Schlacht vu Mauron zwische anglo-bretonische un franko-bretonische Druppe chuu.
Atlas (Mond)
Entdeckig
Zwische 1980 un 2004 het der Mond mit irdische Instrumente nit wiider ufgfunde werre chänne. Erst im Juni 2004 isch er uf Photos vu de Ruumsonde Cassini "wiiderentdeckt" worre.
Protestaktionen der Gelbwesten
Verschlìmmerung vum Protescht
Àm Mantig 3. Dezamber sìn Schialer vu Gymnàsium bi da gaala Schilè derzüekumma. D Schialer wann aui demonschtriara, gega verschììdena Reforma wo sìe betrìfft.
Coulombsches Gesetz
Bi mee as zwäi Laadige addiert mä die äinzelne Chraftwektore noch em Superposizionsbrinzip.
D Wektorform
Wemm mä d Posizion vo dr Laadig q_2 an dr Ursprung vo de Koordinate läit, wird d Gliichig ööbe nooche äifacher:
Disentis/Mustér
Disentis/Mustér (, RMS Mustér ; sit 1963 offiziell Disentis/Mustér) isch e politeschi Gmeind i der Region Surselva vom Kanton Graubünde.
Horrenbach-Buchen
Horebach-Bueche (amtlech Horrenbach-Buchen) isch e politischi Gmeind im Verwautigschreis Thun im Kanton Bärn, Schwyz.
Politik
Bi de Nationauraatswahle 2011 het s das Ergebnis ggää: BDP 5,1 %, CVP 0,4 %, EVP 1,1 %, FDP 2,1 %. GLP 1,4 %, GP 0,7 %, SP 1,4 %, SVP 80,4 %, Suschtigi 7,4 %.
Gmeindspresidänt vo Horebach-Bueche isch dr Wilhelm Balmer (Stang 2013).
Wirtschaft
D Arbetslosigkeit isch im Jahr 2011 bi 0,3 % gläge.
Niue
Niue (ùff Anglisch odd’r, niueànisch Niuē; àlter Nàmma Savage Island, „wìlda Ìnsla“) ìsch a àbglaaganer Ìnselschtààt ìm Süüdpàzifik ìn dr Neecha vu Tonga, äbb 2.400 km nordeschtlig vu Näiseelànd. Ar lìegt süüdlig vu Samoa un wäschtlig vu da Cookìnsla.
Niue-n-ìsch äbb 261 Kwàdrààtkilomääter grooss un ìsch domìt aina vu da greeschta Korààlìnsla vu dr Walt. D’ Làndflächa vu dr Ìnsla-n-ìsch ìn zwai bemärkbààra Gebiater untertailt. S’ hoocha Gebiat bschteht üss’ra Kàlkschtai-Fàlsawànd, wo sìch vor àm See ärschträckt, mìt’ra äbb 60 Määter hoocha-n-Eewana ìm Zäntrum vum Ìnsla. S’ nììdriga Gebiat ìsch a äbb 0,5 km brait un äbb 25–27 Määter hooch kìschtlig Flàchlànd, wo fàllend verlàuift un vor àm See klaina Fàlsawand bìldet. Um d’ Ìnsla umma-n-ìsch a Koràllarìff, mìt’ma Bruch àn dr zäntrààl-wäschtliga Kìschta bii dr Hàuiptschtàdt Alofi. Ùff dr Ìnsla laawa 1.784 Iiwoohner (Schtànd: 2017), wo vor àllem Polyneesier sìnn.
Rossa GR
Geografy
Es isch die oberschti Gmaind im Tal. Si isch ane 1982 in dr hütige Form entstande, wo sech Rossa mit de baide vorhärige Gmainde Augio und Santa Domenica, wo chly wyter unde im Calancatal liget, zämetoo het.
Bi Augio lyt s Kwartier Al Tarch, bi Rossa grad änet em Fluss Calancasca dr Wyler Sabbion und im Talabschnitt obena Rossa d Sidlige Valbella, Scandalasc, La Fontana, La Graggia, Pro de Leura, La Motta, Valbella und Pian d’As.
Neumünder
Syschtematik
Zue dr Neimyyler ghere drei rezänti un ai uusgstorbene Dierstamm:
Druck (Physik)
Druck im Allgmaine
Underem Druck p (engl. pressure) verstot mer de Quotient vu ere Chraft F (engl. force) un de Flächi A (engl. area), uf die sälli Chraft senkrecht zue de Flächi wirkt (entgege vu de Flächenormali). Dorus ergit sich die Glichig:
Lueg au: Hertzschi Pressig
Gasdruck
De gmiddelt Impulsybertrag isch im Produkt us Gaskonstante un Temperatur vu de Zuestandsglichig enthalde. Baide Begriffe chönne dur Kolbeprobeexperimente inänander yberfüehrt werre. De Gasdruck cha äquivalent zue de obige Definition au als hydrostatische Spannigstensor, wie er us de Mechanik bekannt isch, verstande werre.
Rickenbach LU
Reckebach (amtlech Rickenbach) esch e politischi Gmeind im Wahlkreis Soorsi im Kanton Lozärn, Schwiiz.
Gschicht
Reckebach esch zom erschte Mau gnamsed worde im Jahr 1210 aus Richenbach.
Wirtschaft
D Arbetslosigkeit esch im Jahr 2011 z Reckebach bi 1,8 % gläge.
Fluchtgeschwindigkeit
Ainigi Fluchtgschwindigkaite:
Twinings
Gschìcht
Ànna 1717 hàt dr Thomas Twining zwai àndra Kàffeehiiser gäffna, drunter s’ Hüüs àn dr Strand 216 —hìttz’tààgs ìsch noch doo s’ Kàffeehüüs z’ fìnda; s’ Hüüs ìsch àlso dr ältschta Miater ìn dr britischa Hàuiptschàdt. Ìm gliicha Joohr hàt’r zem äärschta Mol a guldiga Leeb àls Logo bnutzt —dr Leeb vu Twinings ìsch dr ältschta bekànnta Firmalogo, wo noch hìtt bnutzt wìrd. Ànna 1734 hàt dr Twining siina Kàffeehiiser verkàuift un hàt sìch numma-n-uff dr Teehàndel konzäntriart, wo mehr räntàwel gsìì-n-ìsch. Ànna 1741 ìsch dr Thomas Twining gschtoorwa. S’ Unternamma hàt’r ìm Suhn Daniel verärbt. Dr Daniel Twining hàt ààgfànga, Tee ìn Àmerikà z’ exportiara. Wu dr Daniel ànna 1762 gschtoorwa-n-ìsch, hàt siina zwaita Fràui, d’ Mary Little, s’ Fàmìliagschaft glaita. Vun ìhr hàt ànna 1771 ìm Daniel sii Suhn üss äärschter Eha, dr Richard Twining, s’ Gschaft ìwwernumma; dr jìngera Brüader ìsch Gschaftspàrtner worra. Wu maa ànna 1773 bii dr Boston Tea Party mehrera Tonna Tee ìns Meer gworfa hàt, hàt d’ Firma behàuiptet, àss därt kää Twinings-Tee gsìì-n-ìsch.
Ìm Zwaita Waltkriag ìsch a Bùmba-n-uffs Müatterhüüs vu dr Twinings àn dr Strand 216 käijt. Ìnnerhàlb vu weeniga Schtunda hàt man àwwer s’ Iigàngstoor vum Hüüs wìederbàuia, un gliich hàt maa-n-ìm Hüüs witter Tee verkàuift.
Carl Laemmle
Dr Laemmle als Judaredder
Ab 1936 wellet an Haufa deitsche Juda ihr Hoimet vrlassa ond nôch Amerika auswandra. Deet send-se abr bloß willkomma, wenn ebbr fir ihrn Ondrhalt birgt. Fir da Laemmle isch’s jetzt a Selbvrstendlichkeit, seine Glaubensbriadr ond –schweschtra zo helfa. So wuud dank seira Hilf a baar hondrt deitsch-jidischa Familia dr Gang en-a Gaskammer erschbart.
Geschichte des Elsass
Im Fränkische un im Heiliche Reemische Rich
Noochm Zàmmebruch vun dr reemisch Herrschaft ab circa 400 n. Chr. éschs Elsass zeerscht e Teil vum alemannisch Herzogtum gsin, wo 496 under fränkischi Herrschaft kumme isch. Noch dr Deilung vum Frankerich isch s Elsass zerscht ans Middelrich Lotharinge gfalle, im 10. Johrhundert no ans Ostfränkisch Rich, wo sich zum Ditsche Rich (Heilich Reemisch Rich) entwicklet het. De grossi Stäedt, zeerscht Strosburi, sin freii Richsstäedt gsin, Hawenau e Kaiserpfalz, wo im e Stäedtebund, de "Decapolis" odr "Decapole" z´sàmmegschlosse gsin sin. Ewwrs Mittelàltr bis züe Reformation, Bürekriej un Drissigjohrig Kriej hets Elsass fascht àlli Statione vun de ditschi Gschicht durichgemàcht.
S elsässisch Schicksal noch em 2. Wältkrieg
In die grosse Städt sin usserdem vili Inwanderer us ehemolige französische Kolonie zoge, wo keinerlei elsässische kulturelle Hindergrund hän.
Weiche (Bahn)
Zungèvorrichtung
Bi dè Faartrichtung graaduus lyt diè rächti Zungè a dè rächtè, nõch rächts abzwygendè Baggèschinnè aa, sèbbi Zungè isch graad. Diè link Zungè hèt èn Abschtand (au Zungèuffschlag) zuè dè linkè Baggèschinnè, wo graaduus füürt. Diè rächt Zungè füürt è Faarzüüg i sèlli Stellung gmeinsam mit dè linkè Baggèschinnè graaduus.
Weichèschtellvorrichtung un Weichèsignaal
Um ortsbediènti Weichè gegè unbeabsichtigts Umschtellè z sichèrè oder bi nèrè Laag in Faarschtrõßè, wo in d Signalabhängigkeit ybezogè sin, wörrèd sèbbi Weichè mit ènèm Rigelhandschloss odder Weichèrigel uusgrüschtet.
Waldolwisheim
Gschìcht
Wollolse ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 851.
Weiche (Bahn)
Normung z Dütschland
Bogèweichè (mit Uusnaam vu dè bsunders sǜmmetrischè Ußèbogèweichè sym. ABW 215) wörrèd nit wiè Regèlweichè gmacht, sondern durch Vobygè us graadè Weichè umgmodlèt. Witter wiè bis zuè dè Sǜmmetry söttèd Weichè nit bogè wörrè. D Längèänderungè, wo us èm Bǜègè resultyrè duèt, wörrèd i dè Zwǜschèschinnè uusglichè, dõdemit bliibèd d Großdeil (Zungè, Härzschtugg) uusduuschbar. Abhängig vom Radius vo dè beidè Sträng änderèt sich bim Biègè diè jewyls zuèlässigi Gschwindigkeit.
Chrützungsweichè
Chrützungsweichè hèn drei Nõchdeil: Zum eintè sin si dürer un uffwèndiger als zwei eifachi Weichè, au isch bi innèligèndè Zungè im Regèlfall kein Blatz, um jeddi Zungè mit eim eignè Voschluss un Zungèbrüèfer uuszrüschtè. Näbbènand ligèndi Zungè wörrèd mit Kuppelschtangè vobundè, a diè Zungè, wo nit mit ènèm Voschluss uusgrüschtet isch, wörrèd d Zungèbrüèfer- odder Rigelschtangè aaghängt. Bsunders doppelti Chrützungsweichè mit Voschlüss a dè Innèzungè sin semper gegè Längswandèrè vo sellnè Innèzungè. Ußerdèmm isch è vollschtändiges Unter- bzw. Nõchschtopfè von èrè EKW/DKW nu schwèr möglich, well a mengè Stellè d Stopfpickel wegè dè Blatzvohältnis nit ydauchè chönnèd. Chrützungsweichè wörrèd hüt nu no bi stark beängtè Blatzvohältnis im Gleisblaan belõ bzw. neu ybaut. Well vorhandèni Chrützungsweichè nõch Möglichkeit durch eifachi Weichè ersetzt wörrèd, nimmt iri Zaal toujours ab.
Schnèllfaarweichè
Als Schnèllfaarweichè wörrèd Weichè mit ènèrè hochè Zweiggleisgschwindigkeit benamst. Durch beweglichi Härzschtugg wörd è durchgängigi Faarflächi hèrgschtellt, zimli schlanki, lang uuslaufendi Zungè söttèt diè resultyrendè Chräft vom Zugglè (bim Drübberfaarè) vomindèrè. Durch diè lang uuslaufendè Zungè sin mèngi Chraftaagriffspüngt nötig.
Als Schnellfaarweichè, wo auch im Abzwyg für höcheri Gschwindigkeitè geignèt isch, hèt s i dè Aafangszit nur d EW 60-2500-1:26,5 (zuèlässigi Gschwindigkeit im Abzwyg 130 km/h) gää, wo wegè dè geometrisch bedingtè großè Härzschtuggluggè vo Aafang aa übber è beweglichi Härzschtuggspitzè vofüègt hèt. Si hèt sich dõhèr z. B. i dè SFS Hannover-Würzburch für dè Abzwyg Sorsum (vo un nõch Hildesheim) geignèt, wo dè wittere Bogèvolauf sowiso nu è Gschwindigkeit vo 130 km/h möglich gmacht hèt.
Anderi Abzwyg, wo mit no höchèrè Gschwindigkeitè drübber gfaarè hèt söllè, hèn no längeri Weichè bruucht. Asè sin i dè SFS Monnèm-Stuègètt èrschtmòls diè (zwei voschiddèni Radié uffwysendè) Korbbogè weichè EW 60-7000/6000-1:42 un EW 60-6000/3700-1:32,5 ybaut worrè. Si hèn nit nur beweglichi Härzschtugg, sondern au erheblich längeri Weichenzungè un dõdurch meereri Aadryb vobasst chriègt.
Gleiswänder
Bi Zaaradbaanè mit èrè Zaaschtangè Sischteem Locher sin wèg dè waagrächt ligèndè Zaaräder Chrützungè zwǜschè Faarschinnè un Zaaschtangè nit möglich, asè chömmèd normali Weichè nit in Frõg. Statt èrè Weichè wörrèd sognennti Gleiswender ygsetzt. Sèlli bschtôn uss ènèm Raamè, a wellèm uff dè Obbersitè è Gleis für dè graade Strang un uff dè Untersitè è Gleis für dè abzwygende Strang aabrocht isch. Dè Raamè cha in Richtung vo dè Gleisachsè um 180° drüllt wörrè, so sin in beidè Lagè Faarschinnè un Zaaschtangè durchgängig. Urschprünglich sin bi Zaaradbaanè nõch èm Sischteem Locher statt Weichè Schièbebünnè mit montyrtè Gleis ybaut gsi, wo dè graade un abzwygende Strang näbbèènand aabrocht worrè isch, dè ygsetzte Strang isch dõdemit durchgängig z befaarè gsi.
Abtschi Weichè bi Standseilbaanè
Diè Abtschi Weichè isch è Sonderkonschtruktion für Standseilbaanè, wo bi dè Uusweichschtell i dè Mitti vo dè Streggi bruucht wörd. D Weichè wyst keini beweglichè Deil uff, well d Seilbaanwägè durch Räder mit dopplètè Spurchräntz uff dè Ußèschinnè gfüürt wörrèd un uff d Räder a dè Innèschinné keini Spurchräntz hén.
Stellvorrichtungè
Mit witter stygèndem Bogèradius isch d Aazaal vo dè Voschlüss bis uff acht gschtygè. Znägscht isch dè Aadryb a dè Weichèspitzè übber Winkelhebbel un Übberdrägungsschtangè mit è baar Schièberschtangè vobundè worrè. Mit Fortschritt i dè Stüèrungstechnig isch es ab öppè Mitti vo dè 1970er-Johr möglich gsi, jeddè einzelne Weichèvoschluss mit eim Aadryb z vosää un sǜnchron z bewegè.
Stüèrung bi Strõßèbaanè
Bis Mitti vo dè 1990er-Johr isch es a villnè Ortè üblich gsi, Weichè mit dè Faarleitungsschpannung umzschtellè. D Weichèaadryb sin dõdèzuè us èrè Zugschpuèlè („Solenoid“) mit ènèm beweglichè Anker un ènèrè Fèddèrè, wo übber Hebbl è Kippvohaaltè hèrrè brocht hèn. Näbbè m Faardròòt isch vor dè jewyligè Weichè èn Schliifkontagt ybaut worrè, wo isolyrt un è bitzeli düèfer uffghänget worrè isch. Dè Zugmagnet vum Weichèaadryb isch zwǜschè m Faardròòt un èm Schliifkontagt aabrocht gsi. Wenn mò dè Schliifkontagt mit èrè definyrtè Stromuffnaam bruucht het, normal isch diè èrscht Faarschtuèfè gsi, isch dè Obberschtròm vo dè Faarleitung übber dè Zugmagnet vum Weichèaadryb zum Faarleitungskontagt un vo dört übber Faarschalter, Widderschtänd un Faarmotorè zum Gleis gflossè. Dè Zugmagnet hèt dè Anker durch d Massedrägheit aazogè un unterschtützt durch d Feschthaaltefèddèrè isch dè Aadryb i diè ander Èndlaag gangè. Wenn d Weichè nit umgschtellt wörrè hèt söllè, isch mò übber dè Kontagt mit èm Faarschalter in Nullschtellung gfaarè. In è baar Städt hèn d Weichè au è Vorzugslagè ghaa, denn isch byschpillswys in Rächtslaag immer stròmlos un in Linkslaag mit Stròmfluss gfaarè. Broblematisch isch s Vofaarè durch zuèsätzlichi Vobruucher wiè Licht, Heizung, Umformer, Klimaalaag odder d Brèmsschtròmrüggschpiisung. Dè flǜèßende Stròm hèt zum Umschtellè von èrè Weichè glangèt. Am Aafang hèt dè Drybwagèfüürer d Näbbèvobruucher einzeln uusschaltè müèsè, spôter sin dõdefür Schütz ybaut worrè. A dè Stell vom èrschtè Faarkontagt vum Faarschalter isch ußerdèm èn definyrtè Widerschtand zwǜschè Stròmabnämmer un Gleis ygschaltet.
Befaarungswysè
Ein Weichè wörd entwedder
Misox
Gschicht
Im Middelalter isch s Daal zerscht lang vo de Freiherre vo Sax verwaltet und dänn ane 1480 a d Familie Trivulzio vo Mailand verchauft worde. Scho gly hend sech d Daallüüt mid em Graue Pund ännet de Bärge zämetoo, ane 1549 het sech s Daal ganz vo Mailand chöne lööse, und sider isch es en Deil vom Bündnerland.
Volvo S40/V40
Prise und Usstattigslinie
Allei Prisagabe beziehe sich uf d Limousine S40 im Modelljahr 2002. Ds Kombimodell V40 chostet jewils 1000 EUR meh. Es Aisin-Automatikgetribe isch nur für d Otto-Motore gäge en Ufpris vo 1.600 EUR erhältlich gsi.
Marktlag
Ds Dütschland hei vor allem d V40-Kombimodell Aklang gfunde. Ufgrund vo ihrem nidrige Verbruch vo ca. 5,4 l uf 100 km sind d ab Juli 2000 verbaute Diesel-Motorisierige sehr gfragt gsi; beidi Motore erfülle d Abgasnorm Euro 3.
Karl Bohnenberger
Forschung
Ab 1892 het er verschiidini Abhandlunge iber sprochgeografischi, linguischtischi un gschichtligi Problem vum Alemannische un sinene einzelne Spiilarte gschriibe. Si Wärk gipfelt in „Die alemannische Mundart“, e Gsamtdarstellung vum Alemannische, ebis was es bishär un speter nur sälte gää het. Dä Forscher het allerdings nimmi erläbt, wiä si Haüptwärk 1953 erschiine isch, er isch sch anne 1951 gstorbe.
Erster Mai
Dr Ursprung vo sinere modärne Bedütig
Au in ere Fabrik für landwirtschaftligi Grät z Chicago het sich zu dere Zit d Meerhäit vo de Arbäiter solidarisch gege d Bedriibsläitig erkläärt und häi mit eme Sträik droot, wil si mit em 12-Stunde-Daag und em Daagesverdienst vo im Durchschnitt 3 US$ unzfriide gsi si. Für die 3 US$ het mä im Joor 1886 im ene Restorant e maagers Oobeässe überchoo. D Gschäftsläitig het mit Masseussperrige reagiert und brobiert, die 800 bis 1000 freije Stelle mit nöije Iiwanderer z bsetze. Die sozialistischi Arbeiter-Zeitung het do drgege e Kampanie gmacht und dorum häi sich nume 300 nöiji Arbäiter gmäldet, wo in andere Fäll Arbäiter vor em Door vo dr Fabrik Schlange gstande si. Das isch denn und wird bis hüte as e groosse Siig für d Gwärkschaft aagluegt.
Acht Anarchiste, wo d Demonstrazioon organisiert häi, si festgnoo worde und me het si wäge Verschwöörig aaklagt. Vier von ene, drunder dr August Spies si ghänkt worde, äine het sich in siner Zälle sälber umbrocht. Die andere drei si säggs Joor schbööter begnadigt worde.
Steinburg (Unterelsass)
Gschìcht
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Département Jura
Geogràfi
S Département Jura leit ìm Oschte vun Frànkrich. S granzt a d Département Haute-Saône, Doubs, Ain, Saône-et-Loire un Côte-d’Or, drzüe öi án dr Schwizer Kanton Waadt.
Suizid
E Suizidhandlig, wo nit diräkt zum Dood füert, wird in der Fachsprooch as Suizidversuech bezäichnet, in dr Umgangssprooch as Sälbstmordversuech. Suizidversüech si seer vil hüfiger as glungeni Suizid. Dr psüchischi Zuestand vom ene sälbstmordgfäärdete Mensch wird as Suizidalidäät bezäichnet.
Mediziner gseen Suizid und Suizidversüech in vile Fäll as e Sümptom von ere psüchische Stöörig, wo sött behandlet wärde, wie ere Depression, bipolare Stöörig, Schizofrenii oder ere andere schwere Chranket oder Behinderig, wo dr betroffnig Mensch nüme cha ushalte. Mit ere bessere Diagnostik chan e Paziänt zwar besser, aber nit vollständig gschützt wärde.
Eusebius (Bischof von Rom)
Dr Eusebius (griech.: dr Gottesferchtig; † 17. Augschte 309 uf Sizilie) isch fir churzi Zyt Bischof vu Rom gsii.
Lääbe un Wirke
Dr Stryt, wu unter em unter Marcellus I. aagfange het, iber d Widerufnahm vu dr Chrischte, wu in d Zyt vu dr Verfolgig dur dr Diokletian abgfalle sin, isch unter ihm wytergange. Dr Eusebius isch fir e Rugchehr vu dr Abgfallene noch ere Bueßzyt yydrätte. Dr Stryt dodriber, het zue uurueje un Gwalt gfiert. Dr Chaiser Maxentius het ihn un sy Gegner Heraklius no Sizilie verbannt, wu dr Eusebius gstorben isch. Sy Lych isch wahrschyns anne 311 uf Rom brocht un in dr Calixtus-Katakomb vergabe wore. No sym Dod isch s Bischofsamt e Zytlang vakant gsii.
Nigeria
1500 bis 1850
Um 1485 isch zuen ere erschte Begegnig zwische dr Bewohner vu dr Kischte un ere europäische Macht chuu, dr Portugise. D Portugise hän mit eme rege Handel aagfange, vor allem mi em Ryych vu Benin. Dr Oba (Herrscher) vu däm Ryych het im frieje 16. Johrhundert e Botschafter an dr portugisisch Chenigshof z Lissabon gschickt. D Portugise hän europäische Produkt, vor allem Waffe, gege Elfebei un Palmel duscht un allmeh gege Sklave. Anne 1553 isch di erscht änglisch Expedition uf Benin chuu.
Bis zue dr Unabhängigkait
Uf ere Kumferänz im Lancaster House z London si anne 1957 un 1958 d Waiche ändgiltig in Richtig Unabhängigkait gstellt wore. Im Dezämber 1959 het s allgmaini Wahle zuen eme nigerianische Represäntantehuus abghalte wore, wu d Mehrhait vu dr Sitz wäg dr greßere Bevelkerigszahl fir dr Norde reserviert gsii isch.
Jüdischer Friedhof
Bsundrigs
Z Dütschland si die jüüdische Friidhööf am Sabbat mäistens zue. D Halacha erlaubt s nit, ass mä am Sabbat Aarbet wurd verrichde. Doodrzue ghöört s au, Dooti z begraabe oder öbbis uf em Friidhoof schäfferle.
Rote Liste gefährdeter Arten
__KEIN_INHALTSVERZEICHNIS__
EW Extinct in the Wild (in dr Natur usgstorbe)
DD Data Deficient (d Daate länge nit)
Rooti Liste gälte as wüsseschaftligi Fachguetachte, und diene de Gsetzgääber und Behörde as Grundlaag für was si im Bezug uf dr Natur- und dr Umwältschutz sötte mache. Nume in e baar Staate, wie in dr Schwiz, si si rächtswirksam.
Technologie
Worthäärkumft
Dr Usdruck Technologii ( technologia) läitet sich ab vo τέχνη technē „Kunst (bsundrigs au d Junst vom Rede), Handwärk“ und λόγος logos „Wort, Leer, Wüsseschaft“. Die ursprüngligi Bedütig vom Wort cha nit gnau bestimmt wärde. Im klassische Altgriechisch isch s nit belegt. Im hellenistische Griechisch (Koine, vo äbbe 300 v. u. Z. aa) wird mit em gläägentlig die „süstematischi Behandlig vo dr Grammatik und Rhetorik“ bezäichnet.
Hochrhein
Naturschutz
Do und dört sind no Stück vo de Auelandschaften am Fluss erhalte. Es grosses Schutzpiet isch das vom «Chly Rhy» bi Riete.
Vercheer
Bi Birsfälde sind grossi Handelshääfe, wo d Rhyschiff vo Rotterdam häär über der under Deil vom Rhy hichöme.
Organisazione
D Hochrhykommission hät s Zyl, d Zämmearbet vo de Regione nördlig und südlig vom Rhy z fördre. Des goht sie durch d Betreuig vo verschydene Projekt a. Vo de Gründig (1997) bis 2006 hän numme Bade-Württeberg und de Kanton Aargau de Kommission aghört, sit 2006 ghört aber au de Kanton Schaffhuse dezüe.
Wie d Hochrhykommission hät sich au d Agentur Hochrhy AHR de Zämmearbet vo allne Regione am Hochrhy gwidmet. Züe-n-re ghöre d Kantön Aargau, Schaffhuse, s Land Bade-Württeberg, d EU und d Schwiz als ganzes. D AHR soll d Identifikation und d Wahrnehmig vom gmeinsame Grenzland am Hochrhy gege inne und usse stärke.
Antikes Griechenland
Dr Root
Dr Root (bule) isch vom Solon as Root vo de Vierhundert iigfüert und vom Kleisthenes witerentwigglet worde (Root vo de Fümfhundert). Er het wichdigi Funkzioone in dr antike Demokratii usgüebt. Sit em Kleisthenes si die männlige erwaggsene Bürger vo ganz Attika broporzional verdräte gsi. Eso isch drfür gsorgt gsi, ass d Interässe vo dr ganze Bürgerschaft aber au vo de verschiidene Regione nid z churz choo si.
Kerlaz
D Gmai ghert zum un zum Arrondissement.
Antikes Griechenland
Dr Ufstiig vo Thebe und si Kampf mit Sparta um d Hegemonii
Sparta het noch sim Siig 404 v. d. Z. brobiert, d Füerigsrolle z übernee, wo Athen früener iignoo het, aber d Ressurse und dr instituzionelli Raame häi em gfeelt. Denn het s no Chrieg um Chläiasie gee zwüsche Sparta und Persie (400–394 v. d. Z.), wil Sparta sich gwäigeret het, die griechische Stedt dört de Perser uszliifere, wie es dr Verdraag vo 412 v. d. Z. vorgsee het. Aber au in Griecheland sälber häi d Kämpf nid ufghöört. Im Korinthische Chrieg (395–387 v. d. Z.) häi Argos, Athen, Korinth und Thebe gege d Spartaner Chrieg gmacht. 387/386 isch s schliesslig zum sogenannte Köönigsfriide cho, wo de Grieche vo de Perser ufzwunge worde isch und wo im Chrieg im griechische Mueterland wenigstens e vorlöifigs Ändi gmacht het. Persie het Chläiasie und Züpere überchoo, wäärend Athen nume e baar vo sine alte Kleruchie het döfe bhalte. Alli andere Poleis häi sölle autonom si.
Dr Ufstiig vo Makedonie
Mit iim isch s klassische Zitalter vo Griecheland z Änd gange, und s Zitalter vom Hellenismus het aagfange. Die griechische Poleis häi vo denn aa gegenüber de hellenistische Groossriich, wo sich noch em Dood vom Alexander im Joor 323 v. d. Z. bildet häi und dä Bundesstaate wie em Achaische Bund nume no e zwäitrangigi Rolle gspiilt, wäärend die griechischi Kultuur sich bis uf Indie usbräitet het.
Griecheland in dr hellenistische Zit (336–30 v. d. Z.)
133 v. d. Z. häi d Römer au s Riich vo Pergamon annektiert, 64/63 v. d. Z. s Riich vo de Seleukide in Sürie, wo scho sit em 2. Joorhundert nume no e regionali Bedütig ghaa het und sini riichste Browinze scho lang verlore gha het, und 30 v. d. Z. schliesslig die letschti hellenistischi Macht, s Egüpte vo de Ptolemäer.
Hohenzollern-Sigmaringen
Geografy
S nume wenig Quadratkilometer groß Biet um Rengenga, Salmedenga un Melchenga lyt uf dr Hochflechi vu dr Schwebische Alb uf ere Hechi zwische 800 un 900 Meter. Bi Melchenga lyt au d Quälle vu dr Lauchert.
Gschicht
Dr letscht Firscht vu Hauezollre-Semmerenga isch dr Karl Anton gsii. Wäg dr Ufständ im Zämehang mit dr 1848er-Revoluzion het er wie au di verwandt Linie z Hauezollre-Hächenga dur e Bschluss vum 7. Dezämber 1849, proklamiert am 27. Februar 1850, abdankt un s Firschtedum em Schef vu dr hauezollersche Huus, em Chenig vu Preuße, gege ne Lybränte vu 25.000 Taler ibergee.
Altdorf SH
Aaltdorf isch bis Endi 2008 e eigni Gmeind gsi, ghört hüt zur politische Gmeind Thaynge und liit im Nordä vom Kanton Schaffhuuse.