cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Äthiopischer Kalender
D Jooreszelig
D Jooreszelig lauft em Gregorianische Kaländer 7 Joor und öbbe 9 Mönet hindedrii. S Kaländerjoor foot am 11. Septämber, beziejigswiis im Joor vor eme Schaltjoor am 12. Septämber aa. Zum Bischbil het s ethiopische Joor 2000 am 12. Septämber 2007 aagfange. Die ethiopisch Ziträchnig wird wie im Gregorianische Kaländer uf d Geburt vom Christus zrugggfüert. Dr Underschiid in dr Jooreszelig chunnt drvoo, ass d Ethiopier s vor-dionysianische Geburtsjoor vo Christus biibhalte häi, wo 5500 Joor noch em Datum vo dr Schöpfig, wie mä s denn agnoo het, aagsetzt worde isch. D Joor vor Christus wärde z Ethiopie mit ዓመተ ዓለም (amätä aläm; „Joor vo dr Wält“) bezäichnet und mit ዓ.ዓ. abkürzt; de Joor noch dr Geburt vom Christus säit mä ዓመተ ምሕረት (amätä mïhrat; „Joor vo dr Barmhärzigkäit“; abkürzt: ዓ.ም.). Wil dr Äthiopisch Kaländer so wie dr julianisch, im Underschiid zum gregorianische, käini Usnaame vom Vier-Jooreszüklus vo de Schaltjoor kennt, si die christlige Fiirdig zu denen in de westlige Chille zitversetzt.
Theresa May
D Theresa Mary May, wo am 1. Oktober 1956 uf d Wält cho isch, isch e britischi Politikeri.
Certara
Certara isch e ehmoligi Gmai im Kanton Tessin in dr Schwyz. Si het zum Chrais (circolo) Sonvico im Bezirk Lugano ghert. Zum 14. April 2013 isch Certara zue dr Stadt Lugano yygmaindet wore un ghert jetz zum neie Stadtquartier Val Colla.
Nordwestpassage
D Nordwestpassaasche isch dr Seewääg, wo im Norde vom amerikanische Kontinänt dr atlantisch mit em pazifische Ozean verbindet. Si goot über s Nordpolarmeer und sini Randmeer und dur d Meerstroosse, wo drzueghööre, dur dr kanadisch-arktisch Archipel. D Rute isch öbbe 5'780 Kilometer lang und wurd dr Seewääg vo Ostasie zur Ostkuüste vo Nordamerika und Öiropa wääsentlig verchürze. Mä cha sä aber wäge de klimatische Bedingige wirtschaftlig nid usnütze.
Zuoz
Spraach
Bis am Ändi vom 19. Jaarhundert hend no fasch ali Ywooner vo Zuoz Romanisch gredt. Hüt isch es imerhin no di offiziell Amtsspraach vo dr Gmaind, wo d Helfti vo de Lüüt im Dorf no guet chönd rede.
Gschicht
Ane 1367 het sech Zuoz em Gotteshuuspund aagschlosse. Im 16. Joorhundert hend sech d Dörfer S-chanf (1518), La Punt-Chamues-ch (1528) und Madulain (1534) vo dr alte gmeinsame Pfarrei La Plaiv und vo Zuoz abglöst zum eigeti Gmainde z pilde. Zuoz isch für d Kulturgschicht und für d Usformig vo dr rätoromanische Schriftspraach en wichtige Platz gsi.
Bis 1998 isch bim Zuozer Ortstail Resgia jewils s Ziil vom Engadin Skimarathon gsii.
Pfahlbau
Pfahlbau – im Plural: Pfahlbaute (au Stelzebaute) – si Holzbaute, wo uf Pfähl an Flüss, am Ufer vo Seä, in Sümpf oder am Meer stönd.
D Fundplätz vo urgschichtliche Pfahlboute am Rand vo den Alpe zelle sid es bar Joor zum UNESCO-Wältkulturerb.
Maienfeld
Maiefèld isch e Gmaind und e Stadt vom Kanton Graubünde.
Clara Stockmeyer
D Volchskund
Zäme mit irer Fründin Adèle Stoecklin (1876–1960) – die isch di eerscht Gërmanischtin a der Uni Basel gsyy – hät si zwüschet 1919 und 1942 mindischtens sächsmaal d Sumerfërie i verschidene Täil vo de Schwyyz verbraacht, und im Muetetaal, im Ämitaal, i verschidene Bündner Döörffer, i de Gäged vo Zermatt und im Kanton Glaris händ die beede hunderti vo Lieder uufzäichnet. D Stoecklin hät daadebyy de Täggscht, d Stockmeyer d Melodyy uufgschribe. Publiziert woorden isch das Materiaal nie, es lyyt aber bis hütt, süüberli archiwiert, im Schwyyzerische Volchsliedarchyyv z Basel.
Kaisten
Geographii
Vo de Flächi her isch Chaischde di füftgröscht Gmeind im Kanton Aargau. Si liit am Nordrand vom Tafeljura. Sit de Fusioon mit de Gmeind Ittethal uf de 1. Jänner 2010 umfasst de Gmeindsbann 1811 Hektare, vo dene sind 807 Hektare vo Wald bewachse und 152 Hektare sind überbaut. Di höchschti Stell vom Gmeindsbann isch mit 722 Metern uf em Gipfel vom Schinbärg, di tüfscht mit 290 Meter am Rhii.
René Quellet
Dr René Quellet (* 4. Augschte 1931 z Soledurn; † 17. Augschte 2017 z Le Landeron) isch e Schwyzer Pantomime-Künschtler gsii.
Lääbe
Mit em Franz Hohler het er vo 1973 bis 1994 Franz und René für d Chindersändig Spielhaus vom Schwyzer Färnseh gspilt. Als schwygsame René – dr Running Gag isch sy Spruch „I säge nüt!“ gsii – het er dr Gegepart zum redselige Franz markiert. Mit em Franz Hohler und dr Dodo Hug het er 1988 als Santschi im Schwyzer Spilfilm Dünki Schott gspilt, ere schwyzerdütsche Adaption vom Don-Quijote-Stoff.
Stabkirche
E Stabchile isch e mittelalterlichi Holzchile, wo im Stabbau konstruiert isch. Hützutag gits norno drissg originali Stabchile uf de Welt, aso söttigi, wo no en original mittelalterliche Chern händ. Achtezwanzg vo dene stönd z Norwege, eini z Schwede und eini z Pole (die isch 1841 vom prüssische König vo Norwege uf Schlesie züglet worde). Si sind alli im Übergang vom 12. zum 13. Johrhundert baut worde und zwar churz nach dr Christianisierig vom Norde. Si sind hüt es Staatssymbol vo Norwege.
Beschäftigungslenkung
Wie dr Uusdruck breegt wooren isch
1. Th5–h3! S droot 2. Txd3+ Lxd3 3. Txd3 matt. Wäg dr zuesätzlige wysse Chraft uf dr 3. Zyylede längt jetz 1. … b1S+ nimi: 2. Dxb1 Lxb1 3. Txd3+ Lxd3 4. Txd3 matt oder 2. … Ta3 3. Db2+ Tc3 4. Dxc3 matt. Also mueß si dr schwaarz Duurn yyschalte. Des chaan er si grad laischte, wel dr Wyss im Schlisselzuug dr Druck uf d5 ufgee het.
Wyterentwicklige
Noch em Zweete Wältchrieg het dr Herbert Grasemann no däm Teemaa gluegt un e Raie vu Kumpesizioone voorglait, wu d „Beschäftigungslenkung im Dreizüger“ zaige (eso dr Titel vun eme Ufsatz vum Grasemann 1947), also mit ere spaarsaamere Zaal vu Ziig, wel em ufgfallem isch, ass friejeri Ufgaabe alliwyl vier- oder meeziigig gsii sin. Iim isch unter anderem en au vum Matriaal häär aarg reduzierti, buureloosi Daarstellig in Miniatuur glunge, mit nume siibe Stai. Dodin het s au d Schachprovokazioon à la Lepuschütz.
Franz Beyerle
Lääbe
Näbe syne wisseschaftlige Publikatione het er ab un zue au Gedicht uf Alemannisch in verschidene Zytschrifte vereffetligt.
Hüttisheim
Verwaltong
Hittese hot sich mit dr Gmoede Kirchberg, Schnirpflenge ond Schtoeg zom Gmoedverwaltongsverband „Kirchberg-Weihungstal“ mit Sitz en Kirchberg zammegschlosse.
Derendingen SO
Däredinge (amtlich Derendingen) isch e Iiwohnergmein im Bezirk Wasseramt im Kanton Soledurn, Schwiiz.
Döttingen AG
Töttige (amtlich Döttingen) isch en Iiwonergmäind im Norde vom Kanton Aargau. D Gmäind liit a de Aare und het öppe 3'500 Iiwohner.
Irische Sprache
Gschicht
Sit de Ifäll vu dr Wikinger ab Ändi vum 8. Joohrhundert hed sich s Iirische d Insle mit anderne Sprooche teile müsse, zersch aber nu i chlinem Umfang. D' Skandinavier hend sich vor allem i Küstestädt als Händler niederglah und sich nahdisnah de iirische Kultur apasst. Di skandinavische Lehnwörter stammed überwiegend us de Beriich Seefahrt und Handel, zum Bispiil Mitteliirisch cnar „Handelsschiff“ < Altnordisch knørr; Mitteliirisch mangaire „fahrende Händler“ < Altnordisch mangari. I dere Ziit het sich d Sprooch vum komplizierte und witgehend standardisierte Altiirische zum grammatisch eifachere und wesentlich vielfältigere Mitteliirische (900–1200) entwicklet. Das het sich under anderem i de starche Vereifachig vu dr Flexionsforme (vor allem bi de Verbe), em Verlust vum Neutrum und dr Neutralisierig vu unbetonte Kurzvokal niedergschlage.
Steinach SG
Geografi
S Dorf liit am Bodesee südöschtlich vo Arbon. S Dorfzäntrum isch nööch bi de Mündig vom Fluss Stainach in Bodesee.
Irische Sprache
Gschicht
De iirisch Zensus vu 2006 het 1,66 Millionen Menschen (40,8 % vu dr Bevölkerig) ergäh, wo behaupted, Iirisch rede z chöne. Dadevo sind im höchste Fall 70.000 Persone Muetersprachler, vo dene reded aber längst nid alli täglich und i allne Situatione Iirisch. Noch em Zensus 2006 gebed 53.471 Iiren a, täglich iirisch usserhalb vu Bildigsastalte z rede.
Steinach SG
Geografi
Stainach ghört zum Iizugsgebiet vo de Stadt Sanggale, wo s wirtschaftli und kulturäll Zäntrum vo de Region bildet.
Irische Sprache
Aluutmutatione
Die Konsonantegruppene mb, gc, nd, bhf, ng, bp und dt wiised uf Nasalierige hii. Dadebi werded under anderem stimmlosi Plosiv (/t/) zu stimmhafte Plosiv (/d/) und stimmhafti Plosiv (/d/) zu stimmhafte Nasale (/n/). I dere Gruppe wird nu de erst Buechstabe usgsproche. Bispiil:
Verbe
Wiiterhing bsitzt s Iirische jewiils drü grammatische Persone im Singular und im Plural. Im Singular wird analog zu de Substantiv zwüsched Maskulin und Feminim (sé/sí) unterschide, im Plural nöd (siad). Zudem git s' e unbestimmti Person (au als „unabhängigi“ Verbform bezeichnet), bi dere s Agens nöd gnennt wird. Die Forsch isch mit dem dütsche unbestimmte "mer" verglichbar, wird aber hüüfig als Passiv verstande: léitear leabhar, „mer list es Buech“, „öpper list es Buech“, vo léigh, „lese“, wird normalerwiis im Sinn vu „es Buech wird glese“ interpretiert. Ergänzt wird das Verbalsystem dur Partizip sowie Verbalnomen (öppe verlgichbar mit de dütsche substantivierte Verbe). Es git kein Infinitiv.
Numeralie
Im Iirische existiered nebed de gängige Kategorie Kardinal- und Ordinalzahle au no abgwandleti System fürs Zehle vu Gegeständ und Persone. Die Zahle vu 2 bis 20 füehred zu Alututatione
Illerkirchberg
Gschicht
Kirchbärg ischt entstande am 1. April 1972 durch dr Zammeschluss vo dr Gmoede Oberkirchbärg ond Onderkirchbärg.
Gerd Witte
Dr Gerd Witte (* 14. Juni 1927 z Berlin, † 7. Dezember 2015 z Trossenga ) ischt a deitscher Kirchamusiker, Kombonischt ond Hochschuellehrer gwäa.
Elba
Hüt läbe im Winter uf de Insle öppe 32.000 Mänsche i acht Gmeinde: Portoferraio (gliichzitig au d' Hauptschtadt vo de Insle), Campo nell'Elba, Capoliveri, Marciana, Marciana Marina, Porto Azzurro, Rio Marina und Rio nell'Elba.
Gerd Witte
Aus seim Leaba
Em Witte seine weidre beruafliche Stazioona send: Vo 1950 bis 1985 Organischt ond Kantor an dr Martin-Luther-Kirch z Trossenga ond hendrher a Zeitlang an dr Stadtkirch St. Georg z Stein am Rhein em Kandon Schaffhausa. Neabaher lehrt’r vo 1958 bis 1971 s Orgelspiila an dr Kirchamusikschuel Esslenga. Dô drnôch wudd’r vo dr Staatlicha Hochschuel fir Musik en Trossenga – enzwischa a selbstendiga Eirichdong – zom Professor ernannt. Des Amt iabt’r zwanz Jôhr lang – bis zo seira Vrsetzong en da Ruhestand em Johr 1991 – aus.
Pandrosion
D Pandrosion (altgriechisch: Πανδροσίων, au Pandrosion vo Alexandria) isch noch ere handschriftlige Überliiferig e griechischi Mathematikere in dr erste Helfti vom 4. Joorhundert z Alexandria gsi.
Kwelle
Si wird vom Pappos erwäänt und het zur gliiche Zit gläbt. Es isch mööglig, ass dr Pappos si as e Riwalin in dr mathematische Leer aagluegt und dorum aabegmacht het. Si Kritik im Dritte Buech vo sinere Sammlig isch abfellig und pedantisch und stoot in Zsämmehang mit ere nöije Methode, wo d Pandrosion vorgschlage het, zum Kubikwurzle z bestimme. En anders Brobleem, wo d Pandrosion noch em Pappos behandlet het, isch s arithmetische, geometrische und harmonische Middel vom ene Halbkräis gsi. Dr Hypatia-Biograaf Edward Jay Watts het dr Iidruck, ass dr Pappos, au wenn er sich lustig gmacht het über sä, in iir e Riwalin gsee het, wo mä sött ärnst nee.
Schweizerische Neutralität
Entstehigsgschicht
Au im Drissigjöhrige Chrieg, wo grossi Deil vo Middeleuropa zerstört het, isch d Eidgenosseschaft mit Usnahm vo de Drei Bünd neutral bliibe. Wäge dr Verwüestig und em Liide vo dr Zivilbevölkerig, wo drmit verbunde gsi isch, hai d Eidgenosse 1647 im Defensionale vo Wil die «immerwährendi bewaffneti Neutralität» beschlosse. Die isch e Johr spöter im Westfälische Friide vo de europäische Mächt bestätigt worde und isch eine vo de Gründ gsi, ass dr Basler Bürgermeister Rudolf Wettstein d De-jure-Loslösig vom Dütsche Riich het chönne duuresetze. D Kantön hai aber mit dr Praxis vo de Kapitulatione witergmacht. Frankriich het mit dr Mehrheit vo de Kantön Verdräg abgsschlosse, wo sogar so wiit gange si, ass d Eidgenosseschaft zun ere Art vo französischem Protektorat worden isch. S Inträssi vo de Grossmächt an dr freie Verfüegbarkeit vo de Schwiizer Söldner het dr Neutralität im Ancien Régime zun ere braktische Anerkennig dur d Mächt verholfe.
In dr jüngere Gschichtswüsseschaft wird d Darstellig immer meh kritisiert, wonoch d Neutralität uf d Niiderlag vo Marignano wurd zrugggoh und sithär wurd gälte. So wurd weder in Bricht vo Reisende no in dr middelalterlige Litratur vom Völkerrächt oder in Quelle us dr Eidgenosseschaft die schwiizerischi Neutralität erwähnt. D Neutralität siig in dr früehje Neuzit kei Staatsmaxime gsi, sondern eis vo mehrere bolitische Middel, wo je noch dr Situation iigsetzt worde siig. D Erfindig vo dr «duurende Neutralität» gieng uf e Wiener Kongräss zrugg, erst denn haig dr komfliktriichi Definitionsprozäss vom Begriff agfange.
Fußball-Weltmeisterschaft 2002
D Ändrundi vu dr Fueßball-Wältmaischterschaft 2002 (ENS FIFA World Cup) vu dr Manne isch d 17. Uusdragig vu dr Fueßball-Wältmaischterschaft gsii, em wichtigschte Turnier fir Fueßball-Nationalmannschafte, un het vum 31. Mai bis zum 30. Juni 2002 zum erschte Mol z Asie stattgfunde un au zum erschte Mol in zwai Länder. Sidkorea un Japan hän zäme dr Zueschlag vu dr FIFA iberchuu. Beworbe hän si si no drännt ghaa. Wältmaischter isch Brasilie mit em Dorschitzechenig Ronaldo (8 Dor), wu si im Finale gege Dytschland duregsetzt het, wu mit em Oliver Kahn dr bescht Spiiler un au dr bescht Dorwart vum Turnier gstellt ghaa het.
Spiilort
D Spiil vu dr Wältmaischterschaft sin in je zee verschidene japanische un sidkoreanische Stadie uusdrait wore.
Schweizerische Neutralität
D Funktione vo dr schwiizerische Neutralität
D Neutralität het noch em Riklin draditionell die folgende Funktione:
Diskussion
In dr Zit vom Nationalsozialismus isch d Neutralität zitwiis Belastige dur d Propaganda usgsetzt gsi under em Aspäkt, ass alli Dütsche sich zum ene einzige Grossdütschland sötte zsämmefinde. D Dütschschwiizer hätte sich em Nochberland sötte aaschliesse. Dä Aasatz isch aber nüm witerverfolgt worde, wo dr Adolf Hitler im ene Gspröch mit em Alt-Bundesroot Edmund Schulthess am 23. Februar 1937 erklärt het, ass er d Neutralität vo dr Schweiz welli achte.
Liechtensteinisches Landesmuseum
Uusstellige
Dr Staatsfyyrdig anne 2012 het dr Fotograaf un Chinschtler Oliver Mark zum Aaloss gnuu, di bsunder Atmosfeer vu däm Daag im Fiirschteduum Liachtaschtaa mit syre Kamera feschtzhalte. Mit em Titel „Oliver Marks Blick auf Liechtensteins Staatsfeiertag“ het s Liachtaschtaanisch Landesmuseum di 35 uusgweelte Fotoaarbete vum 21. Meerz bis zum 25. Augschte 2013 in ere Ainzeluusstellig zaigt.
S Landesmuseum het mit em Boschtmuseum, dr Schatzchammere z Vaduz un ere Uusstellig im e Buurehuusmuseum z Schellabärg drei Ussestelle:
S Boschtmuseum isch anne 1936 ufgmacht woore un sammlet un kunserviert syterhäär wiichtigi Dokumänt vu dr Philateliy- un Boschtgschiicht vum Fiischteduum Liachtaschtaa. S isch syter 2002 im zweete Stock vum Ängländerböu z Vaduz.
Baye (Finistère)
Geografi
Bei lyt 41 km vu Quimper un 88 km vu Brest uf ere Hechi zwische 13 m un 70 m iber Normalnull.
Althorn
S Althorn isch è Blèchblõsinschtrumänt. S findet bsunders Vowendig in Brass- un Marching-Bands un übbernimmt därt i dè Alt- un Tenorlaag d Rollè vum Waldhorn, d Stimmfüürig lyt denn meischtens i dè Melody, nit i dè Begleitig. Uffgrund vum Ysatz i dè Brass-Bands taucht s Althorn hauptsächlich z Weschteuropa, also z Frankrych, i dè Benelux-Staatè un z Ängland sowiè i dè Schwiz uff. Bis zu dè Yfüürig vum kombinyrtè Schlagzüüg i d Blõsorcheschter, welli öppè Aafang bis Mitti vo dè 1970er Johr übber d Bünni gangè isch, isch diè akkoridischi Begleitig d Uffgaab vo dè Es-Hörner gsi, in ènger Zämmèarbèt mit dè 2./3. Tenorhorn- sowiè mengmòl au dè 2./3. Bosuunè-Schtimm un dè Tuba. S Schlagzüüg hèt d Es-Hörner denn übberflüssig gmacht, un d Schpiller hèn sich andri Inschrumänt suèchè müèsè. I dè meischtè Fäll sin Althörner in Es, seltener au in F gschtimmt. Uss dèm Grund hèt sich z Mitteleuropa (Dütschland, Öschterrych, Tschechiè un dè Schwiz) dè Uusdrugg Es-Horn statt Althorn durrègsetzt. Zuèsätzlich unterscheidet sich s Es-Horn vum Althorn im weschteuropäischè Sinn durch d Bauform, welli meischtens kreisrund wiè nè Waldhorn isch. Markantè Unterschyd zwǜschè Wald- un Es-Horn isch d Aaordnig vo dè Ventylè, wo bim Es-Horn mit dè rächtè Hand bediènt wörrèd, bim Waldhorn mit dè linkè Hand, witerhy hèt s Waldhorn è dütlich witeri Mensur. Wiè uss aaltè Uffnaamè vum Èndi vo 19. un èm Aafang vum 20. Johrhundert z erkènnè isch, hèt mò zu sellnè Zitè zmeischt Es-Hörner in ovaler Bauform gschpillt, d Es-Hörnli hèn dört uusgsää wiè chlyni Tenorhörner. Nõch èm Uusschterbè vo dè Es-Hörner z Mitteleuropa isch d Bezeichnig Alt-Horn exklusyv a diè weschteuropäischi Bauform übbergangè, welli zu dè Familliè vo dè Bügelhörner ghört un um 1840 vom Adolphe Sax erfundè wurrè sin, dõrum heissèd d Bügelhörner au Saxhörner.
Illerrieden
Verwaltong
Dr Schuldes ischt dr Jens Kaiser.
Sosipatra
Iir Lääbe
Vo de Söön vo dr Sosipatra isch nume dr Antoninos e chli bekannt worde. Er het z Kanopus in Underegüpte gläbt und e Grubbe vo Aahänger vom Nöiplatonismus um sich gha. Er häig d Zerstöörig vom Serapeum vo Alexandria, wo noch sim Dood im Joor 391 bassiert isch, vorusgsäit.
Liddratuur
Übersichtsdarstellig Undersuechige
Grindelwald
Gschicht
Grindelwald isch zum erschte Mal gnennt worde im Jahr 1146 aus Grindelwalt. Bis zum 31. Dezämber 2009 het d Gmeind zum Bezirk Inderlache ghört.
Religion
71,9 % vo de Ywohner si evangelisch-reformiert, 17 % si römisch-katholisch (Stang 2000).
Höllentalbahn
Planung, Eröffnig un Entwicklung bis 1919
Schu am End vom 19. Johrhundert hèt s Plään gäh, diè Streckèführig z Fryburg-Wiehre z ersetzè, well diè Bahnübergäng dè Vokehr behinderet hèn. Weggèm Erschtè Weltkrièg hèt sich sich d Fertigschtellig bis is Johr 1934 vozögeret.
Zit unter dè Dütschè Bundesbahn (1945 - 1994)
Well s Nebbènand vo zwei Stromsischtem è Problem gsi isch, hèt mo i dè Folgezit diè elektrischè Aalagè vo dè Höllèdalbahn uff 15.000 V un 16 2/3 Hz umbaut, um èn Sischtemwèchsel z vomeidè. Am 20. Mai 1960 isch d Umschtellig uff s bahnübliche Stromsystem vollzogè worrè. S Unterwerk vo dè Höllèdalbahn, welles von èrè einkreisigè 110 kV-Leitung gschpeist worrè isch, hèt sich bim Bahnhof Titisee befundè. . S isch nooch Yschtellig vom 50 Hz-Betrièb 1960 demontyrt worrè, d Yschpysig für d Gsamtschtrecki erfolgt sit dè Umschtellig jetzt vom Unterwèrk Fryburg uus, woby ab Fryburg-Wiehre witerhin è zuesätzlichi 15 kV-Spysleitig uff dè Fahrleitigsmaschtè mitgführt wörd. Diè erhaaltè bliebenè Gebäude vom einschtigè Unterwerk z Titisee sin erscht 2009 für dè Bau vom Freizeitbad Badeparadies Schwarzwald abbrochè worrè. Mit dè Umschtellig vom Stromsystem sin die Versuech mit dè Sonderbauformè abgschlossè worrè. Nutznièßer vo sellenè Versuech isch d französischi Staatsbahn SNCF gsi, diè ihr gsamtes nördliches Ysebahnnetz mit sellem Sischtem elektrifizyrt hèt. Wöhrend èm gsamtè Versuechsbetrièb warè d Lokomotivè vo dè Baureihè 85 uff Höllèdal- un Dreiseèbahn im Ysatz blibbè.
Laichingen
Verwaltong
Loechenge hot sich mit dr Gmoede Heroldstatt, Merklenge, Nellenge ond Weschderhõẽ zom Gmoedverwaltongsverband „Loechenger Alb“ mit Sitz en Loechenge zammegschlosse.
Martin Walser
Dr Martin Johannes Walser (* 24. Merz 1927 z Wasserburg am Bodesee; † 26. Juli 2023 z Iberlinge) isch e dytsche Schriftsteller gsii. Bekannt woren isch dr Walser dur syni Darstellig vu innere Konflikt vu dr Antihelden in syne Roman un Verzellige.
Literatur
Kritischi, dailwys au polemisch gfierti Ussenadersetzige mit em Walser:
Hohner-Konservatorium
S Hohner-Konservadorium z Trossenga ischt a Hochschuel fir a musikalischs Studiom mit em Sitz en dr Hohnerstrôß 4/1. Dr Schwerpunkt leit em Bereich Akkordeon. Dui Eirichdong hôt d Form vo ra Gsellschaft mit beschrenkder Hafdong (GmbH). D Gsellschafder send d Firma Hohner Musikinstrumente GmbH & Co. KG, d Stadt Trossenga ond dr Landkreis Tuddlenga. Vo de Musikhochschuela en Deitschland ischt s Hohner-Konservadorium oina vo de jengere; grendet wôrra isch se nemlich erscht vôr rond ama dreivirdl Jôhrhondert, em Jôhr 1931.
Bénodet
D Gmai ghert zum un zum Arrondissement.
Verwaltig
vu Bénodet isch. Bénodet ghert zum Kommunalverband.
Walter Hürster
Lääbe
Dr Hürster isch z Schmieme (Schmieheim) in dr Ortenau uf d Wält chuu un au dert ufgwagse. Ab 1968 het er an dr Uniwersideet Fryburg Physik studiert un mit em Diplom abgschlosse. Anne 1978 het er zum Dr. rer. nat. promowiert.
Chiasso
Chiasso (lombardisch Ciass, dytsch veraltet Pias) isch e Gmai im Kanton Tessin in dr Schwyz. Si ghert zum Chrais (circolo) Balerna im Bezirk Mendrisio.
Geografi
D Sidlig Chiasso lyt im Taal vom Fluss Breggia, wo in Comersee flüsst. Vo Südweschte chunt us Italie dr Näbefluss Faloppia zum Baanhof vo Chiasso und flüsst denn underirdisch dur s dicht beboute Gmeindgebiet, und denn mündet er a dr Landegränze id Breggia.
Europäische Union
Hüt ghöred zu de EU 27 Staate mit öpe 467 Millione Iiwohner.
D EWKS
Us dem sognannte Schuman-Plan isch dann 1951 di Europäischi Gmeinschaft vo Chole un Stahl, wo ma au Montanunion gnennt het, entschtande. Scho bi dere Gründig het me Institutione gmacht, wo mit veränderte Näme und Ufgabe au hüt no d Grundlag für d Verwaltig vo de EU bildet. Us de Hohe Behörde isch di Europäischi Kommission worde, wo under dr Leitig vom EU-Kommissionspresidänt stoot, us em Ministerrot (Legislative), em hütige Rot vo de EU, un us de Beratende Versammlig, wo s Europäische Parlamänt worden isch.
Di witeri Integration
I de Gschicht vo de EU hets immer wider Schritt von ere grössere Integration ghä un au Rückschritt uf dem Wäg, meischtens will d Einzelinteresse vo de verschidene Staate z gross si gsi. So isch d Idee von ere Europäische Verteidigungsgmeinschaft (EVG) im Johr 1954 bachab gange. Di französischi Nationalversammlig het dem nöd welle zustimme. Mit eme Veto gäge de Bitritt vom Vereinigte Königriich hät de Charles de Gaulle i de 60er-Johr d Integration ghämmt. I de früehe 1980er-Johr isch d Forderig vo de britische Premierminischterin Margaret Thatcher es Probläm gsi, wo en tüfere Bitragssatz für d Brite het welle ha.
Wenn am Sonntagabend die Dorfmusik spielt
Handlong
Ond was ischt enzwischa mit em Jonny bassiirt? Der hot sei Herz ans Wirtsdechderle Rosl vorlaura. Dia zwoi planet schau d Hauzich, do daucht uf oimol em Jonny sei Manager mit seira frihera Partnere uf ond sorget fir a riisigs Durchanandr. Abr zom Glick geit’s do noh drei luschdige Vagabonda, wo mit ihrer Dorfmusig d Leit vo ihre domme Gedangga aabrenget ond drfir sorget, dass sich ällas zom Guada wendet. Drom danzet am Schluss vo deam Film d Kati mit ihrem Martin ond d Rosl mit ihrem Jonny ganz frehlich zor Dorfmusig.
Kritik
S Lexikon des internationalen Films (Bd. 9 en dr Ausgab vo 1988) moint, es dät sich om an sendimendala ond wirklichkeitsfremda Hoimetfilm mit Volksliadeilaga ond Schwarzwaldfodos handla, wo domols als Kommerzklischee so iblich gwäa send.
Friedrich-Glück-Gedenkstätte
Em Friedrich Glück sei bekanndeschda Kombosizioo isch d Vrtonong vom Gedicht In einem kühlen Grunde, da geht ein Mühlenrad vom Joseph von Eichendorff. Au jeweils a Gedenk-Dafl am Rôthaus ond uff-em Friidhof erennret am Friedrich Glück sei Leaba ond Wirka en Schornbach.
Omanut (Schweiz)
was er macht
Er wott öppis tue für die jüdischi Kunscht und Kultur i dr Schwiiz. Die Sachgebiet, wo sech dr Omanut drmit befasst, sind wyt: me luegt öppe für die bildendi Kunscht, füre Film, für d Literatur, d Musig und s Theater.
Johann Georg Schultheiß
Lääbe
Dr Johann Georg Schultheiß het Gedicht uf Alemannisch un Hochdytsch gschribe un au en Fierer zue dr Tribärger Wasserfäll. Iber sy Buech „Hebels Erben“ in alemannische Hexameter het dr Wolfgang Menzel 1831 kritisch gschribe:
RATP Z 1500
Modernisierig
Ab 2019 wärde d 43 RATP-Ihte eme Modernisierigsprogramm underzoge, das d Erneuerig vo de Fahrgaschtrüm (Ustusch vo Sitze und Bodebeschichtig, Beleuchtig, Aordnig vo Mehrzweckbereiche), de Ihbau vome Videouberwachigssystem, besseri Zuegänglichkeit für Fahrgäscht mit igschränkter Mobilität (zuesätzlich e Rueftaschte für Rollstuehlfahrer und es verbesserts Lutsprächersystem) und d Verbessrig vom Fahrgaschtinformationssystem umfasst. Ds Renovierigsprogramm wird vo der RATP-Gruppe verwaltet und näbefinanziert vo der RATP und der Île-de-France Mobiilités (IDFM), ds Programm stellt e Gesamtsumme vo 134 Mio. EUR dar. Nach der Modernisierig berchäme d Iheite en neui Usselackierig in de IDFM-Farbe (grau, wiss und hellblau). D RATP het d Realisierig vo dem Renovationsprogramm an d CAF vergä. D erschte Iheite wärde vorussichtlich im Jahr 2020 in Dienscht gstellt.
Privileg
19. und 20. Joorhundert
Im Sinn vo dr Gliichberächtigung vo alle Mensche wärde Brivilegie kritischer gsee. D Birgit Rommelspacher definiert d Brivilegierig as dr Gegespiiler vo dr Diskriminierig: Diskriminierig wurd Brivilegierig erzüüge und Brivilegierig erzüügi Diskriminierig. Bsundrigs Brivileegie, wo mit dr Geburt erworbe wärde, si in vile modärne republikanische Gsellschafte verbote, zum Bischbil im Grundgsetz vo dr Bundesrepublik Dütschland dur en Ardikel 3 Absatz 3:
Dachsberg (Südschwarzwald)
Geografy
Dachsberg isch als Erholigsort staatlig aerkännt und litt im Hotzewald im Südschwarzwald uff de Westsite vom Albdal in 543 bis 1105 Meter Höchi. D Dachsberglandschaft isch durch Hochebene kennzeichnet, wo verschyde groß sin und in Richtig Süde wie-n-e Terrasse abgstuft sin. Di meiste Ortsdeil liige uff sonige Hochebene. E Usnahm bildet de Ortsdeil Oberkutterau, wo im Albdal litt und vo Dachsberg mit em Audo numme über d Stroße vom Nochberort St. Blasie erreichbar isch.
Gschicht
D Besydlig vom Gmeindegebiet isch im 11. Johrhundert vom Chloster St. Blasie usgange. Di vyle chleine Orte und Wyler sin meistens uss Einzelghöft füregange, wo vo Laiebrieder vom Chloster bewirtschaftet worre sin. D Dörfer hän über Johrzähnt zum Chloster St. Blasie und dodemit züe Vorderöstrych ghört. 1806 sin si zum neue Großherzogtum Bade cho.
Legende
Allgemäins
In dr Hagiografii wärde sonigi Häiligelegände näbe Mertüürerakte und andere überliiferete Teggst as Vita undersuecht. Hagiografischi Teggst wärde au hüte no von e baar Gleerte zur Gschichtsschriibig zellt, allerdings muess mä do zwüsche "Häiligelegände" und „Häiligebiografie“ underschäide. Vor allem bi de politische Legände isch d Vorstellig verbräitet, ass es sich um Behauptige vo Daatsache handli, wo nid richdig si. Aber äinzelni Legände chönne e Kärn vo historischer Wooret enthalte, wenn si brobiere, in ere bildhafte oder szenische Verzellform dr Kärn vom ene Fakt oder dr Sinn vom ene Eräigniss z vermiddle, au wenn s für d Gschicht wie si verzellt wird käni historische Kwelle git.
Lauterach (Alb-Donau-Kreis)
Geografi
D Gmarkong setzt sich zemme ous 40,2 % Landwirtschaftsfleche, 51,3 % Wald, 7,2 % Sidlongsfleche ond 1,3 % sonschticher Fleche.
Christa de Carouge
Lääbe
D Christa Furrer isch zäme mit vier Gschwistrig z Züri ufgwachse. Ihri Mueter isch e Schnyyderi gsii, ihre Vater dr Schef vu dr chalte Chuchi im Zürcher Fimf-Stäärn-Hotel Baur au Lac.
Reaktion (Politik)
Eim wo zur Reaktion ghört sait me Reaktionär. Es git meh politisch aktivi Persone, wo vo ihre Gegner as Reaktionär bezeichnet wärde, as sonigi, wo sich sälber eso gseh. Das liit zum einte dra, ass s Fortschritts- und Neuerigsdänke wiit verbreitet si und dorum scho Konservativi mänggisch as Reaktionär bezeichnet wärde, und die wehre sich gege die Etikettierig. Zum andere git s Dänker, wo mit em lineare Fortschrittsdänke nit vil chönne afo und wo sich dorum weder as reaktionär no as progressiv welle bezeichne.
Altbüron
Politik
Bi dr Nationauraatswahle 2015 hät s das Ergebnis gää: BDP 3,1%, CVP 26,8% , FDP 27,8% , GLP 4,0% , GP 2,6% , SP 2,8% , SVP 30,5% , Süschtigi 2,4%.
Ahorn
Gmaindstail:
Wein
Wy entschteit dür ds Vergäre vom Moscht vo de Räbe. D'Härschtelig vo Wysswy ungerscheidet sech grundsätzlech vor Rotwyhärschtelig. Bim Wysswy wärde d'Trube nach em läse presst und dr Saft wird vergore. Bim Rotwy wärde d'Trube quetscht, uf dr Maische vergore und ersch am Schluss presst. Wysswy us rote Trube wird sofort nachem quetsche abzoge damit er ke Farb aanimmt, für Rose wird dr Saft nach churzer Zyt (1-5 Stung) vor Maische abzoge. Aune gmeinsam isch, dass si nachem vergäre füre Usbau ine Behäuter chöme. Das chöi Houzfässer, Stau- oder Betontänk sy. Nid jede Wy eignet sech zum Houzfassusbou. Nach meh oder weniger langem usbou wird der (meischtens) klärt, gfiuteret und de uf d' Fläsche zoge. Je nach däm mues er itz no ir Fläsche lagere oder cha verchouft wärde.
Wänn de Truubemost im Gäärstadium, also bevor er zu Wy wird, trunke oder i Fläsche abgfüllt wird, so seit me im Suuser.
Es git verschiedeni Iitailige vo Wy:
Restauration (Schweiz)
Dr Übergang vo dr Mediationszit zur Restauration
D Verhandlige über d Bundesorganisation si erst im Septämber abgschlosse worde, nochdäm die alliierte Mächt Druck uf d Schwizer usgüebt hai. D Stritfroge, wo sich d Kantön drüber nit hai chönne einige, het män em Wiener Kongräss überloo. Dr Entwurf vom Bundesverdrag isch am 9. Septämber 1814 noch ere neue Mahnig vom bevollmächtigte britische Minister Stratford Canning vo dr Dagsatzig agnoo worde, au wenn Schwyz, Nidwalde und Appezäll-Innerrhode bis zletscht ihri Zuestimmig verweigeret hai.
Dr Bundesverdrag as neui Staatsordnig
D Kantön hai umfangriichi Souveränitätsrächt für sich bhalte. Si hai wiider Milidärkapitulatione und Wirtschaftsverdräg mit em Usland chönne abschliesse und au Sonderbündnis underenander, sofärn die nit gege dr Bund oder anderi Kantön grichtet gsi si. Wil d Armee us kantonale Kontingänt bestande het, het jede Kanton en eigeni Armee gha. Witer hai d Kantön ihr eignigs Gäld prägt und Zöll an ihre Gränze erhobe. Si hai au s Post-, Salz- und Pulverregal für sich bhalte. D Niiderlassigs- und d Handels- und Gwärbfreiheit si wider mit kantonale Reglige mehr oder weniger iigschränggt worde.
Presidänte vo dr eidgenössische Dagsatzig 1814–1830
As Presidänt vo dr Dagsatzig het jewiils dr Regierigschef vom Vorortkanton amtiert. D Amtszit het normalerwiis vom 1. Januar bis zum 31. Dezämber duurt.
Robert Blum
Aus seim Leaba
Dr Robert Blum ischt am 27. November 1900 en Zirich uff d Welt komma, wo-nr au uffgwachsa ischt ond d Handlschuel bsuecht hôt. Dô drnôch hôt’r – au en seira Geburtsstadt – am Konservadorium dia Fecher Kombosizioo ond Dirigiira belegt. Hendrher isch’r nôch Berlin zoga ond deet Schialer vom italienischa Kombonischda Ferruccio Busoni wôrra. Em Jôhr 1924 ischt’r en sei schweizerischa Hoimet zruckganga, wo-nr zonägscht amôl vorschiidene Gsangvorei ond Liabhabrorkeschtr gleidet hôt. 1935 hôt’r en Zirich da Madrigalchor grendet. Dui Grubbe hôt’r bis 1950 gleidet ond mit-ra vorschiidene Uruffihronga rausbrôôcht. Vo 1943 bis 1976 hôt dr Robert Blum an dr Zircher Musikakademii an Lehrufftrag fir Kombosizioo ond Kontrapunkt ghet. En seine schbäde Jôhr isch d Filmmusik dr Schwerponkt vo seim Schaffa gwäa.
Kurz nôch-em Erreicha vo deam biblischa Aldr vo 94 Jôhr hôt dr Robert Blum am 10. Dezember 1994 z Bellikon seine Auga fir emmr gschlossa. Sei Nôchlass wuud bei dr Zentralbibliothek en Zirich vorwahrt.
Lonsee
Verwaltong
Lõãse hot sich mit dr Gmoe Amschtette zom Gmoedverwaltongsverband „Lõãse - Amschtette“ mit Sitz en Lõãse zammegschlosse.
Grosshöchstetten
Geografi
Grosshöchschtette ligt am Übergang vom Aare- i s Ämmitau. D Gmeindsflächi bsteit us 58,7 % langwirtschaftlecher Flächi, 18 % Waud u 23,3 % Sidligsflächi.
Gschicht
Grosshöchschtette isch zum erschte Mal gnennt worde im Jahr 1146 aus Honsteten. Bis zum 31. Dezämber 2009 het d Gmeind zum Bezirk Chonufinge ghört.
Ma (Göttin)
Öberliferig
Uf Münze usem pontische Komana het d Ma e Schild i de rechte Hand und e Küüle i de lingge. En Inschrift usem kappadokische Komana nennt si „siigriichi Göttin“ (νικηφόρος θεά, nīkephóros theá) und en Inschrift us de makedonische Stadt Edessa nennt so „nöd bisiigbar“ (ἀνίκητος, aníkētos).
Locmalo
Locmalo (bretonisch Lokmac'hloù) isch e franzesischi Gmai im Département Morbihan in dr Region Bretagne.
Kimberly Drewniok
ìhra Laawa un Kàrriar
D’ Kimberly Drewniok ìsch Lìnkshandera.
Merklingen
Wahla
Ergäbnis vo de Landdagswahla seid 2006: 1 2006: WASG, seid 2011: Die Linke
Gerundeter geschlossener Hinterzungenvokal
De grundet gschlossnige Hinterzungevokal isch en Vokal vo dr menschliche Sprooch, wo in fascht allene Sprooche vo dr Wält vorchunt. S Zeiche im IPA un de meischte andre Transkriptionssystem isch /u/. In viileni Dialäkt vum Alemannische isch de Vokal allerdings kei echte Hinterzungevokal, sundern isch e chly Zentraler oder gar Palatalisiert.
Munderkingen
Mõndergenge (dt. Munderkingen) ischt a Stadt em Alb-Done-Kreis en Bade-Wirttaberg. D Stadt hot Eiwohner (Stand: ).
Gmoedsgliderong
Zue Mõndergenge ghert no dr Ortsdoel Algerschhofe (Algershofen).
Verwaltong
Mõndergenge hot sich mit dr Gmoede Eenge, Emerkenge, Grõndse, House, Loudere, Obermaachtel, Oberstẽä, Õndermaachtel, Õnderschtẽä, Õnderwachenge, Reächteschtõẽ ond Rottenacker zom Gmoedverwaltongsverband „Verwaltongsgmoischaft Mõndergenge“ mit Sitz en Mõndergenge zammegschlosse.
Neenstetten
Verwaltong
Nẽẽschtett ghert zue koenere Verwaltongsgmoeschaft.
Ida Schöpfer
Lääbe
Däre nationale Dominanz isch dr international Erfolg zerscht e weng hintenoo ghinkt. Drotz ass si ne baar Achtigerfolgs gfyyrt het – wie dr dritt Blatz in dr Abfahrt vu dr SDS-Ränne 1949 oder em zweete Blatz im Riiseslalom bi dr vorolympische Wettkämpf 1951 am Holmenkollen – het s d Schöpfer aafangs nit gschafft, dr Schwyzer Dameskirännsport us syre internationale Zwootklassigkait uusezfiere. Bi dr Olympische Winterspiil z Oslo isch si mit eme zehte Blatz in dr Abfahrt un Rang 16 im Riiseslalom ai ni vu dr beschtblatzierte Schwyzerne gsii.
Verlag Moritz Schauenburg
Gschicht
Wu s Elsass zum Dytsche Chaiserrych chuu isch, het dr Schauenburg as ain vu dr erschte Dytsche im Elsass inveschtiert. Är het d Druckerei Silbermann gchauft un d Rächt am „Niederrheinische Kurier“ iberchuu. Im Johr 1890 het dr Schauenburg au s Frankfurter Journal gchauft, het s aber drei Johr speter scho wider wyterverchauft.
Harburg (Schwaben)
Gschicht
Horburg ischt zom erschte Mol gnennt worda em Johr 1150.
Burg Waldkirch
Um 1770/71 isch d Burg schließli abdrait wore. Vu dr ehmolige Burgaaalag isch hite nyt me erhalte.
Tour de Suisse 2013
Die '''77. Tour de Suisse''' het am 8. Juni z Quinto und höört 1.319 Kilometer mit eme Bärgzitfaare vo Bad Ragaz uf Flumserbärg uf.
Gottfried Schweickhardt
Dr Gottfried Schweickhardt (* 1949) isch e dytsche Lehrer un Autor.
Nellingen
Verwaltong
Dr Schuldes isch dr Franko Kopp.
Friedrich Doldinger
Lääbe
Anne 1927 het er z Paris dr alt Édouard Schuré bsuecht un derno sällem sy Summerhuus im elsässische Barr am Fueß vum Odiliebärg.
Locmaria-Grand-Champ
D Gmai ghert zum un zum Arrondissement.
Claudia Scherer
Lääbe
In dr Johr 2007, 2011 un 2019 het si Stipändie vum Förderkreises Deutsche Schriftsteller z Bade-.Wirttebärg un 2013 un 2015 Stipändie vu dr Geschwister-Mohr-Stiftig iberchuu.
Wäärch
Derzue:
Or Chadasch (Zürich)
Wo ane 2016 die ganz chlyni jüdischi Gmeind im thurgauische Chrüüzlinge uufghört het, sin die letschte jüdische Gmeindmitgliider bi Or Chadasch z Züri ufgnoo woorde, und us dr ehemolige Synagooge am Bodesee sind es paar Thorarolle id JLG-Synagooge choo.
Nerenstetten
Verwaltong
D Schuldese ischt d Renate Bobsin.
Dialekt
Dr Dialekt vo Nääreschtett ghert zom Schwäbisch.
Willi Schlageter
Dr Willi Schlageter (* um 1931) isch e dytsche Lehrer un Chorlaiter.
Witwen- und Waisenkassen Basels
1788: D Witwe- und Waisekasse vo de Passemänter
Au d Arbäiter, wo vili von ene in dr Passemänterindustrii gschafft häi, häi immer wider Zite vo Noot erläbt. D Siidebandindustrii het vom 17. Joorhundert aa in Basel floriert. D Siidebandhere häi groossi Vermööge verdient und brächtigi Stadtpalä und Landhüüser baut. De Arbäiter isch s aber seer vil weniger guet gange und im 18. Joorhundert isch d Arbetsloosigkäit wir verbräitet gsi. D Verleeger häi kä Grund gsee, wiso si de Passemänter müessi hälfe und häi sich drmit uusegreedet, ass d Arbäiter schliesslig iiri Arbetsgääber sälber chönni uselääse. D Fabrikkommission het aber erwartet, ass wenn d Arbäiter iire Arbetsgääber Dröiji wurde schulde, es deene nid dörf gliichgültig bliibe, wenn iiri Arbetsnäämer in Not griete.
1795: Die freiwilligi bürgerligi Witwe- und Waisekasse
1795 isch die bürgerligi Kasse gründet worde, wo nume Baasler Bürger ufgnoo het. In dr Middi vom 19. Joorhundert het si mee as 300 Mitgliider gha. Im Durchschnitt häi dennzumol im Joor öbbe 70 Witwe e chli mee as zwäihundert Franke uszaalt überchoo.
Königreich Irland
S Köönigriich isch von ere Exekutivbehörde regiert worde, wo under dr Kontrolle vom ene Lord Deputy gstanden isch und spööter vom ene Lord Lieutenant. Es het zwar do und dört au Irländer gee, wo dä Boste überchoo häi, aber die mäiste Lord Deputies si änglischi Aadligi gsi. Es het e Parlamänt mit zwäi Kammere gee, s House of Commons (Underhuus) und s House of Lords (Oberhuus). Bäidi Kammere häi fast immer z Dublin dagt. D Befuegniss vom irische Parlamänt si dur e Serii vo Gsetz iigschränggt gsi, vor allem s Poynings’ Law us em Joor 1492. D Katholike, wo dr grösst Däil vo dr Bevölkerig usgmacht häi, si fast immer vo dr Verdrätig im Parlamänt usgschlosse gsi. Die mäiste Beschränkige si 1782 ufghoobe worde.
Tee
Im Tee het s bis zu 4,5 Brozänt Coffein, je noch em Pflanzedäil, in de Chnospe am mäiste, in de Bletter weniger. Im 19. Joorhundert het mä em Wirkstoff im Tee Thein oder Teein gsäit.
Teearte
Hüte underschäidet mä vier dradizionelli Arte vo Tee, wo dr Underschiid zwüschen e vor allem isch, wie fest si oxidiert wärde:
Die grösste Teeverbruucher
Japan, China und Groossbritannie si bekannt drfür, ass d Lüt dört e Hufe Tee drinke, aber in andere Länder drinkt mä no mee. 2009 isch in dene fümf Länder am mäiste Tee bro Person verbrucht worde :
Gsteig bei Gstaad
Gschicht
Gsteig isch zum erschte Mal gnennt worde im Jahr 1312 aus Chastelet, 1453 Steig. Bis zum 31. Dezämber 2009 het d Gmeind zum Bezirk Saane ghört.
Stubäcombo
D Stubäcombo isch e Musikgruppe vu Ändinge am Chaiserstuel. Si spiile in dr Hauptsach alpeländischi un alemannischi Stubemusik, mänkmol au Pop un Evergreen mit aigene Täxt, zmaischt uf Chaiserstieler Dialäkt.
Winnenden
Wẽnnede (amtl. Winnenden) isch a Stadt z Bade-Wirttebärg rund 20 km nordeschtli vu Stuegert. Si isch no Woeblinge, Fellbach, Schorndorf un Bagene di fimtgrescht Stadt vum Rems-Murr-Chreis un bildet a Unterzäntrum im Mittelzäntrum Woeblinge/Fellbach vu dr Region Stuegert. Syt em 1. Jänner 1973 isch Wẽnnede a Großi Chreisstadt. .
Ruumblanig
Wẽnnede bildet a Unterzäntrum im Mittelzäntrum Woeblinge/Fellbach vu dr Region Stuegert. S Oberzäntrum derzue isch d Landeshauptstadt Stuegert.
Josef Schirpf
Lääbe
Dr Josel Schirpf isch syter 1933 ghyrote gsii mit dr Klara geb. Moser (* 1910) vu Offeburg un het mit ire sibe Chinder ghaa. Us dr remisch-kadolische Chilche isch er 1936 uusdrätte.
Der Attentäter
Der Attentäter ischt a deitsch-franzeesisch-italienisch-eschtreichischer Fernsehfilm us-em Jôhr 1969 vom Regisseur Rainer Erler, wo s missglickte Attentat uff da Adolf Hitler durch da schwäbischa Schreiner Georg Elser zom Gegastand hôt. S Drehbuach hôt dr Schwôb Hans Gottschalk geschriiba. Dui Titlroll ischt mit-em Fritz Hollenbeck besetzt wôrra. Z Deitschland isch der Film zom erschda Môl am 9. Novembr 1969 em Programm vo dr ARD ausgschdrahlt wôrra. Federfihrend fir d ARD isch dr Siddeitsche Rundfunk (heit Sidweschtrundfunk [SWR]) en Stuegert gwäa.
Albert Einstein
Chindheit
Churz na schinär Giburt, sind schini Eltru 1880 uf Münchu giziglut, wa schine Vatär und schine Etro än eiguni Fabrik fär elektrischi Grät gigründut heint. D'Firma fa schinum Vatär (Elektrotechnische Fabrik J. Einstein & Cie), isch fär z'erscht elektrisch Liächt uffum Münchnär Oktobärfäscht värantwortlich gsi. Schi hent öi Teili vam Münchnär Statteil Schwabing värkablut. Dri Jahr nam Albärt isch öi schini Schweschtär d'Maria giboru wordu. Ob där Albärt scho zä der Ziit na Isar cho isch, odär erscht 1885 als sägschjehrige, isch unnär Hischtorikär nu umstrittu. Sichär isch dägägu, dass d'Famili immu Giböide im Hinnärhof va där Adlzreitstrass 12 odär 14 (hitu: Anwesen Lindwurmstrasse 127) bwohnt het.
Schwiiz
Ubär z'witär Schicksal va där Lieserl wird nummu gmüätmasst. Ihrusch Exischtänz isch va de Eltru zum Schutz vannär Sittlichkeit värheimlicht wordu. Wahrschinli isch mit ämu Down-Syndrom uf d'Wält cho. Äs isch öi fraglich, ob där Einstein schi ubärhöipt mal gseh het. Vili isch zär Adoption fri gigä wordu. Anäri Quelle sägund, schi sigi im Altär va 21 Monat värstorbu.
Bezirk
Staatlichi Verwaltigseinheite
Z Belgie, z Dütschland, z Öschtriich und i de Schwiz sind d Bezirk e Undereinheit vo de Provinze, de Bundesländer oder de Kantön. S Südtirol isch i Bezirksgmeinschafte iitailt. Im Schwizer Kanton Appezöll Inneroode sind d Bezirk identisch mit de Gmainde und im Kanton Tessin sind d Bezirk no i Chrais undertailt, im Kanton Graubünde sinds da au gsii, aber wäg de Bündner Gebietsreform uf Endi 2015 ufglöst worde.
Albert Einstein
Berlinär Jahri
Alässlich vam schinum 50. Giburtstag 1929 het schich d'Stadt Bärlin gfordrut gseh, irusch briämtu Bürgär äs agmässus Gscheich z'ubärgäh. Där Obärgürgärmeischtär där Gustav Böss eht agregt, mu äs Hüüs z'värmachu. Di Präss het die Gschicht üfgriffu. Mit där Ziit het schich abär d'Diskussion zura offunu Kontrowärsa üsgwitut. Där Einstein und d'Elsa hend schich mittlärwil uf d'Süäch namu geignutu Grundstück gmacht, und sind innär Waldstrass 7 im Dorf Caputh bi Potsdam fündig gwordu. Darum hentsch ufs Gscheich värzichtut und irusch Hüüs sälbär finanziärt. Där Architekt Konrad Wachsmann isch biüftreit wordu, z'bscheiduna Holzüüs am See zbüwu. Äs isch där Üsgangspunkt fär vili Ture mit dum Seglboot währund dä Summärmonatu bis 1932 gsi.
Princeton
Schini Bikanntheit het där Einstein fär etlichi Rejsine gnutzt. Är het Vorläsige uf där ganzu Wält ghaltut. Dabi hetär zahlrichi Ehrudoktärwürdige bärcho. Drunnär öi die va där Princeton University, wa när speter het sellu lehru. Är het äntschidu, va da a z'halb Jahr z'Princton zi, und danär Hälfti in Berlin. Im Dezämbär 1932 ischär numal ind USA gangu, isch abär wägs där Machubärnahm vam Hitlär in Jännär 1933 nimme zrug gangu. Är het alli Kontaktu zu Ditschland abgibrochu und isch niä me zrug. And d'preussischi Akademie va dä Wissuschafte het är schich am 28. März 1933 schriftlich gwändut. Är het mit giteilt, dass är schis Üsschidu bidüri und het d'mänschlichu Biziäge dort gwürdigt. Scho am 20. März het mu schis Hüüs in Caputh durchsüächt, im April äi schini Statwohnig in Berlin. Am 4. April het där Einstein än Atrag uf Äntlassig ussum preussischu Staatsvärbund gstellt. Dischi hentsch zwar nid biwilligt, hent mu abär darfir d'Staatsakcherikeit pär Strafüsbürgrig gnu. Am 10. Meiju 1933 het där Göbels im Ramu va där Biächärvärbränni öi schini Schrifte ins Fiir chit.
Där Einstein isch da am 18. April 1955 im Eltär va 76 Jahr in Princeton a innuru Blüätige gschtorbu, wa durch äs Platzu vanera Aneurysma im Biriach va där Aorta värursacht wordu isch. D'letscht Wort vam Einstein sind unbikannt, da är ditsch gredut het, hent d'Chrankuschweschtre nix värstannu. Där Pathologe Dr. Thomas Harvey het bi där Obduktion z'Ghrin vam Albärt Einstein gschtollu, umsus (wiän är bhöiptut) fär witäri Unärsüächige va schinär einzigartigu Struktur där Nawält z'ärhaltu.
Landeskommunalverband der Hohenzollerischen Lande
Ergebnis vu dr Kommunallanddagswahle
Sitzverdailig
Oberdischingen
Gmoedsgliderong
Zue Oberdischenge gheret koene weiter Ortsdoel.
Hohenaltheim
Eiwohner
Dr Ausländeraadoel isch 2011 bei 2 % gleäge.
New York City
17. Johrhundert
1647 het sich die Niiderländischi Westindie-Kompanii entschlosse für Ornig z sorge. Si het dr Petrus Stuyvesant zum Gouverneur ernennt und in siiner Amtsziit, wo 17 Johr duurt het, si s erste Chrankehuus, s erste Gfängnis und die ersti Schuel baut worde. Zum Schutz vor Überfäll het er 1652 im Norde vo dr Stadt quer über d Insle e Mure lo baue, wo spöter dr Stross, wo dört verloffe isch, ihre Name ge het: Wall Street. Am 2. Februar 1653 het Nieuw Amsterdam s Stadträcht übercho.
19. Johrhundert
E Wändepunkt in dr Gschicht vo dr Stadt isch s gsi, wo dr Eriekanal 1825 fertig worden isch. Dä het New York mit de Grosse Seä und so mit em Mittlere Weste verbunde. Über Nacht isch d Stadt zum grösste Warenumschlagsplatz an dr amerikanische Ostküste worde.
2002
S Defizit vo dr Stadt isch meh as siibe Milliarde Dollar gsi. Ändi 2002 si meh Touriste noch New York cho as in de Johr vor de Terroraschleg.
Partnerstedt
D Stadt New York hed folgendi Partnerstedt:
Berrien (Finistère)
Berrien (bretonisch Berrien) isch e franzesischi Gmai im Département Finistère in dr Region Bretagne.
Gsteigwiler
Gschicht
Gsteigwiler ischd zum erschte Mal gnennt worden im Jahr 1333 als Wiler. Bis zum 31. Dezembr 2009 het d Gmeind zum Bezirk Inderlache ghört.
Locmariaquer
Gschicht
Locmariaquer isch zum erschte Mol gnännt wore anne 856 as Chaer plebs (859: Caer, 1082: Sanctae Mariae de Caer, 1082: Loc Maria Kaer, 1387: Kaer, 1452: Ker, 1457: Locmaria, 1470: Parrochia de Kaer, 1548: Loumariaker, 1572: Locmaria en Ker, 1630: Lomaria K., 1636: Lomaria Ker, 1779: Lomariaquer, 1819: Lomariaker).
Holzheim (Landkreis Donau-Ries)
Holza (amtlich Holzheim) ischt a Gmoed em Landkroes Donau-Rias en Bayern.
Gmoendsgliderong
Zua Holza gheret s Pfarrdorf Holzheim, d Kirchderfer Pessenburgheim ond Stadel, d Derfer Bergendorf ond Riedheim ond d Gheft Bastlmühle, Todtenheim ond Wickesmühle.
Eiwohner
Dr Ausländeraadoel isch 2011 bei 1,3 % gleäge.
Verwaltong
Dr Birgermoeschter vo Holza ischt dr Robert Ruttmann.
Gaus
De Gaus oder Gautr isch en germanische Gott gsii.
Oberstadion
Verwaltong
Dr Schuldes ischt dr Kevin Wiest.
Bezirk (Schweiz)
Lischte vo de Bezirke i dr Schwiiz nach Kantön
(Reihefolg vo de Kantön nach Artikel 1 vo dr schwiizerische Bundesverfassig.) <div style="margin: 0; margin-top: 10px; border: 2px solid #BFBFBF; padding: 1em 1em 1em 1em; background: #F8F8FF; margin-top: 10px;">
Kanton Schwyz
D Abschaffig vo dr Bezirksebeni wird aktiv diskutiert und isch im November 2006 vors Volch bracht worde. Das Sachgschäft isch mit 59,56 % abgleht worde, d Bezirk bliibed also bis uf wiiters beschtaa. Zur Ziit schaffet e Kommission a dr Uusschaffig von ere neue Kantonsverfassig, mer isch gschpannt, was deet zue de Bezirk drin schtaa wird.
Kanton Zug
Dr Kanton Zug isch nöd in Bezirke underteilt.
Kanton Jura
Lueg au: Gmeinde vom Kanton Jura
Kabylei
D’ Kabyläi (àui kabylisch Tamurt Idurar „Lànd vu da Barga“, odd’r Tamurt Leqbayel bzw. Tamurt n Iqbayliyen, Tifinagh-Schrìft: ⵜⴰⵎⵓⵔⵜ ⵏ ⵉⵇⴱⴰⵢⵍⵉⵢⵏ; àràwisch منطقة القبائلⵏ DMG Minṭaqat al-Qabāʾil „Geejend vu da Volksschtamm“) ìsch d’ Regioon ìm Noorda vum Àlgeria, wu d’ Mehrhait vu dr Beväälkerung vum Volksschtàmm vu da Kabyla labt, un wu maa vor àllem d’ Berberschprooch Kabylisch reedet.
Ìn dr Regioon sìnn d’ Iiwoohner vor àllem Möslamer. D’ Kabyläi ìsch aina vu da Regioona ìn dr islàmischa Walt, wu sìch s’ greeschta Tail vu dr Beväälkerung geega dr islàmischa Ràdikàlìschmus schtällt.
Beuzec-Cap-Sizun
D Gmai ghert zum un zum Arrondissement.
Hans Ruf
Dr Hans Ruf (* 19. Februar 1939 z Demberg) isch e dytsche Haimetdichter.
Langobardische Sprache
Luutsystem
S Langobardische het d Lutverschiebig zum Tail mitgmacht.
Scharfenstein (Begriffsklärung)
Scharfenstein bezeichnet:
Ymir
Er isch ä zwaigschlechtlicher Urzittriis gsi. Er isch entstande us de Vermischig vum Gletscheriis vu Niflheimr un us em Fir vu Muspelsheimr. Er het sich vu de Milch vu de Urchueh Audhumla ernährt. Wie er vu de Milch vu de Urchueh trunke gha het, isch er igschlofe un debi isch us sinem Schwaiß us sinere de Achselhöhli e Riis und e Riisin gwachse und sini baide Füess hen mitenand de Thrudgelmir zügt, e sexchöpfige Riis.
Corippo
Böuwärch
Dr gsamt Dorfchärn stoht unter Dänkmolschutz. D Chilche Beata Vergine Annunciata, speter Beata Vergine del Carmine, stammt us em frieje 17. Jorhhundert un isch im 18. Johrhundert vergreßeret wore.