cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Wildberg ZH
Politik
Bi de Kantonsraatswaale 2011 hät s das Ergebnis ggee: BDP 4,3 %, CVP 0,6 %, EDU 5,9 %, EVP 6,2 %, FDP 3,6 %. GLP 8,9 %, GP 7,0 %, SP 9,8 %, SVP 53,5 %, Suschtigi 0,2 %.
Gmäindspresidänt isch de Roland Bänninger (Stand 2012).
Wirtschaft
D Arbetslosigkäit isch im Jaar 2010 bi 1,7 % gläge.
Bahnhof Waldshut
Baanvokeer
Dè Waldshuèt Baanhof wörd hüt (Stand 2015) vo Interregio-Express-Züüg mit èm Laufwäg Basel Bad Bf–Singè am Hohèntwyl aagfaarè, wo im 120-Minutè-Rhǜthmus übber Fridrichshaffè Stadt bis Ulm Hbf volängerèt wörrè. Ußerdèm fäürt è stündlichi Regionalbaan zwǜschè Basel Bad Bf, Waldshuèt un Lauchringè, wo zuè dè Hauptvokeerszit am Wärchtig zwǜschè Basel un Waldshuèt zuè nèm Halbstundètagt vodichtet wörd.
6. August
Dr '''6. Augschte''' isch dr 218. Dag vum Gregorianische Kalender (dr 219. in Schaltjohr), dodermit blybe no 147 Däg bis zum Änd vum Johr.
Alvaneu
Geografii
Zu Alvaneu ghört ännet de Bärge ganz oben im Schanfigg no d Alp Ramoz mid em Wälschtobel, wo uf Rätoromanisch Igl Cuolm heisst. Det hi goot vo Alvaneu us en Fuesswäg durs Guerttaal und über d Furcletta (2572 m.ü.M.). D Fluernäme im Wälschtobel sind deils gmischt dütsch und romanisch: Schaftälli entspricht em rätoromanische Cuolm digl Stoffel und s Totetäli heisst uf romanisch Val Mierta.
Laneuveville-lès-Lorquin
Laneuveville-lès-Lorquin (ditsch 1915–18 un 1940–44 Neuendorf bei Lörchingen) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Département Moselle ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Lothrìnge).
Friedrich I. (Baden und Verona)
Dr Friedrich isch e Suhn vum Hermann IV. vu Bade un dr Bertha vu Dibenga gsi, ere Dochter vum Pfalzgrof Ludwig vu Dibenga.
Mechthild von Baden
D Mechthild vu Bade (* no 1225; † no 1258) isch Grefi vu Wirttebärg gsi.
D Mechthild isch d Dochter vum Markgrof Hermann V. v Bade un dr Irmengard vu dr Pfalz gsi. Si het vor em 4. April 1251 dr Grof Ulrich I. vu Wirttebärg, dr Stifter, ghyrote
Monroe (Wisconsin)
Monroe isch e Stadt (mit em Status „City“) und Verwaltigssitz vom Green County im US-amerikanische Bundesstaat Wisconsin. Im Jahr 2010 het Monroe 10'827 Ywohner gha.
One Hour Photo
One Hour Photo isch e Spiilfilm vom Mark Romanek us em Joor 2002.
Elvira Glaser
D Elvira Glaser (* 6. Februaar 1954 z Edesheim/Pfalz, Tüütschland) isch e tüütschi Spraachwüsseschafteri, wo a den Uniwërsitëëte Augschburg und Züri Profässoorin für tüütschi Spraachgschicht gsy isch.
Publikazioone (Uuswaal)
Usegäberschaft
Claus Reinbolt
Lawe
Dr Albert Schweitzer hàt en inglàde uf Lambarene z kumme, àwer ar hàt mittlerwilscht e Ànstellung bi dr Hàndwarkskàmmere z Stroßburi bikumme. Àm 1. Oktower 1928 hàt er ghirote. Ìm Johr 1930 ìsch er Generàlsekretär bi dr Hàndwarkskàmmere worre.
Ìm Zweite Waltkriej ìsch er zerscht Soldàt ìm frànzesche Militär gsin, àwer bàl in Gfàngeschàft grote. Ànne 1940 ìsch er entlosse worre un ìn s Elsàss retour gànge. Àfàngs 1945 ìsch er wìder zem frànzesche Militär gànge un ìsch àls Leutenant z Bade-Bade stationiert gsin. Anne 1946 ìsch er üs dr Àrmee üssgschìde un isch uf Stroßburi zruck kumme.
Nobelpreis
D Nobelpriise
Vo 1937 bis 1945 isch Düütsche d Aanaahm vom Nobelpriises "für alli Zuekunft" underseit worde; ersatzwiis isch dr Dütschi Nationalpriis für Kunscht und Wüsseschaft iigfüehrt worde, wo nur 1937 und 1938 verliehe worde isch.
Taubergießen
Turismus
Dr Daubergieße isch e beliebt Uusflugsziil fir Wanderer un Radfahrer, wu uf vier bschilderete Rundwääg d Natuur chene bschaue:
Exkommunikation
D Exkommunikazioon (lat. excommunicatio, zum Präfix ex- „us“, dusse; commūnis doo Kommunion, Eucharistie) isch im witere Sinn dr Usschluss us ere Kiirche oder ere Glaubensgmäinschaft oder vo bestimmte Aktiwidääte in ere sonige Gmäinschaft. Si wird vilmol aagwändet, bis ass dr Sünder sis schlächte Benää duet verbessere, cha aber au permanänt si. Si basiert uf em Nöije Testamänt (Matth. 18,17, Kor. 5,4 usw) und isch gege Sünder und Heretiker aagwändet worde. Es git sä in de mäiste christlige Religioonsgmäinschafte und isch bis ins 19. Joorhundert nid sälte und meer oder weeniger sträng aagwändet worde.
En äänligi Stroof im Juudedum isch dr Cherem (Bann, hebr. חרם), wo mit em zum Bischbil dr Baruch Spinoza us dr jüüdische Gmäind vo Amsterdam usgschlosse worde isch.
Douce Steiner
D Douce Steiner (* 10. Juni 1971 z Stuegert) isch e dytschi Chechi.
Langd
Dialekt
Dr lothrìngisch Dialekt vun Land ghert zem Rhinfrankisch.
Entartete Kunst
As «Entarteti Kunst» hai im NS-Regime alle Kunstwärk und kulturelle Strömige gulte, wo im Kunstverständnis und Schönheitsideal vo de Nationalsozialiste nid entsproche hai: dr Expressionismus, dr Dadaismus, die Neui Sachlichkeit, dr Surrealismus, dr Kubismus oder dr Fauvismus. As «entartet» hai under anderem d Wärk vom Ernst Barlach, Willi Baumeister, Max Beckmann, Karl Caspar, Maria Caspar-Filser, Otto Dix, Max Ernst, Otto Freundlich, Wilhelm Geyer, Otto Griebel, George Grosz, Karl Hofer, Karl Hubbuch, Ernst Ludwig Kirchner, Paul Klee, Oskar Kokoschka, Käthe Kollwitz, Elfriede Lohse-Wächtler, Gerhard Marcks, Paula Modersohn-Becker, Rudolf Möller, Otto Pankok, Max Pechstein und Karl Schmidt-Rottluff gulte.
Montforter Deutsch
Montforter Düütsch isch e Doil vun em alemannische Schproochruum un Doil vun dem Boddeseealemannisch.
Haute-Sorne
Haute-Sorne isch e Gmeind im Bezirk Dälschbrg vom Kanton Jura i dr Schwiiz. Si isch, was d Flechi vom Gmeindbann agoot, di gröschti Gmeind vom Kanton Jura. Am 1. Jänner 2013 isch si ganz nöi entstande, wil di früenere Gmeinde Bassecourt, Courfaivre, Glovelier, Soulce und Undervelier am 5. Februar 2012 pschlosse gha hend, zäme e einzegi und grösseri Gmeind z bilde. Di beide Nochbergmeinde Boécourt und Saulcy hend d Gmeindfusioon abgläänt.
Winkel ZH
Geografii
Winkel liit im Züri-Underland am Tättebèèrg. Zue de Gmäind ghööred d Döörffer Winkel, Rüüti und Seeb; bis 1917 isch au na Eschemose debii gsii, wo jetz zu Büüli ghöört. Drum händ d Lüüt i de Gmäind de Spruch gsäit: Rüüti, Winkel, Eschemose schiissed mitenand i d Hose.
S Piet vo de Gmäind umfasst 44 % landwirtschaftlichi Flèchi, 27,5 % Wald, 10,6 % Sidligsflèchi, 10,9 % Vercheersflèchi und 0,5 % Gwässerflèchi.
Tieläkt
De züritüütsch Tieläkt vo Winkel ghöört zu de Underländer Mundarte.
Bettingen BS
D Nochbergmeinde vo Bettige si s baselstedtische Rieche und Gränzach-Wyhle und Inzlige z Bade-Württebärg.
Politik
D Exekutive vo Betteige isch dr Gmeindiroot, wo fümf Mitgliider het. Er dagt im allgemeine einisch in dr Wuche im Sitzigszimmer im Gmeindihuus. D Sitzige si nit öffentlig, d Beschlüss wärde aber veröffentligt.
D Legislative isch d Gmeindiversammlig, wo im allgemeine zwei Mol im Johr stattfindet. Z Bettige chönne usländischi Iiwohner as Gest zur Gmeindiversammlig cho.
Bevölkerigsentwigglig
D Bevölkerigsdichti bedrait 31.8 Pers./ha. Ändi 2008 si fast e Viertel vo de Iiwohner (24,3 %) Usländer gsi.
Kanton Jura
Gschicht
Dä Kanton Bärn isch, abgseh vo de wenige grosse Städt, politisch eener konservatiiv, grööschteteils protestantisch und tüütschschprachig. D Bewohner vom Gebiet im Jura, wo 1815 erworbe worde isch, sind vorhäär Undertane vom Fürschtbischof von Basel aber i dä Region Biel und i de südliche Täler scho sit äm Mittelalter i dr Machtsphäre vo Bärn gsii, und sind eener liberal, mehrheitlich französischschprachig und – im Nordteil, wo Bärn d Gägereformation nöd hät chöne underdrücke – katolisch. Drum cha mer bi Volksabstimmige interessanterwiss öpedie feschschtelle, dass dä Kanton Jura, wo i soziale Frooge progressiv isch, bi gsellschaftspolitische Frooge konservativ stimmt. So hät er zum Bischpiil d Frischtelösig oder d Gliichstellig vo gliichgschlechtliche Partnerschafte abglehnt – im Unterschiid zum Bärner Jura.
An ere Volksabstimmig zur Jurafrog vom 1. März 1970 hät s Bärner Stimmvolk mit eme Zuesatz zur Staatsverfassig de sibe jurassische Bezirk s Rächt gee, sälber über ihri politischi Zuekunft z entscheide und de Amtsbezirk Laufe hät s Rächt überchoo, sich emene andere Nochber-Kanton aazschlüüsse. Am 23. Juni 1974 händ Wähler im damalige Bärner Jura in ere Volksabstimmig beschlosse, sich vom Kanton Bärn z tränne und en äigene Kanton z gründe. S aidgenössisch Parlamänt hät im September 1977 di jurassisch Verfassig guetghaisse. Am 24. September 1978 hät s Schwizer Volk mit 71 Prozent Jo-Stimme und alli Ständ d Schaffig vom Kanton Jura ermöglicht, wil si enere entsprächende Änderig vo de Bundesverfassig zuegstimmt händ. Eso isch för de Kanton Jura de Schritt i d Souveränität uf de 1. Jänner 1979, als 26. Kanton vo de Schwiz, möglich worde.
Verfassig
Di aktuelli Kantonsverfassig isch vo 1977.
Legislative
15 Mitglider vo dä PS/SP
Molke
Zum Cheesmache
Us Süessmolke macht mä dr Molkechääs, wo s fast kä Fett din isch. Noch em Häissmache bilde sich uf dr Oberflechi vo dr Sirte Flöckli und us dene macht mä dr Chääs. Vilmol wird d Süessmolke no aagsüürt. Guet bekannt si d Chäässorte Ricotta, Ziger, der korsisch Brocciu oder dr norwäägisch Bruunchääs.
Tschechoslowakische Republik (1945-1948)
Territoriali Neuordnig
D Tschechoslowakei isch i de Gränze vo 1937 widerhergestellt worde; d Karpatenukraine isch trotz de Bsetzig dur d Sowjetunion no bis 1948 Bstandteil vom Staat ksi, bi Bratislava isch zuesätzlich 1946 de sogenannti Pressburger Bruggechopf zu Laste vo Ungarn vergrösseret und en 4'400 km² grosse Landesstreife, wie es im Morgenthau-Plan ursprünglich plant ksi isch, im Osten erworbe worde. Damit isch s die grösst Uusdehnig vo de Tschechoslowakei nach m Zweite Wältchrieg ksi.
Tonart
Dònartlichi Vohältnis i dè Musigschtüggle
D Dònart von èm Stüggle cha insgsamt dransponyrt wörrè, idèmm èn andrè Grunddòn gwèèlt wörd un alli Dôn vom Stüggle im glychè Abschtand zu dè Orginaldôn vosetzt wörred, so dass iri Intervall zuènand un dõmit s Dòngschlecht unvoändert blybt. Dõdurrè ändert sich dè wesèntliche Charakter vom Stüggle ergo nit. Dransponyrè isch üblich un legitim, öppè um è Stüggle a d Stimmlaag vo Sänger odder d Grundschtimmig vo Inschtrumänt aazbassè. I dè Kunschtmusig wörd abber zum eintè sit öppè 1700 d Dònart oft uusdrügglich feschtglait un im Nammè vom Stüggle uffdaucht; somit isch diè aagäeni Dònart wesèntlich für dè Charakter vom Stüggle, vo vom Komponischt beabsichtigt isch, und dõmit für sini Ufffüürig. Anderersits sin bis zu dè Vorklassik unterschydlichi, nit glychschtufigi Stimmungè vorwèndet worrè, welli keini enharmonischi Vowechslig zuèlôn. Im Barockzitaalter sin zuèdèm meereri Abhandligè übber dè jewylige Charakter vu dè Dònartè publizyrt worrè.
Notation mit Vorzeichè
Diè normali europäischi Notation gòt vo dè sibbè Stammdön vo dè C-Dur-Dònleiter uus (a, h, c, d, e, f, g) un benamst alli devò abwychendè Dònschtuèfè vo dè gwünschtè Dònart mit Hǜlf vo Vosetzigszeichè ( odder ). Mit dè Dờnart von èm Stüggle sin au diè dört drin in Relation zu C-Dur vosetztè Dờnschtufè vo vorniè feschtglait, so dass si als Vorzeichè am Aafang vom Notèsischteem vo jedèrè Zylè notyrt wörred un dõmit diè reguläri glychblybendi Vosetzig vo sellènè Dònschtufè für d Gsamtduèr von èm Stüggle odder Abschnitt markyrt. In Vobindig mit èm Schlussdòn un/odder Schlussakkord gän selli Vorzeichè also èn Hywys uff d Dònart, i wellèrè s Stüggle odder dè Abschnitt stòt.
Abgränzig vo dè Dònartè
Dònartè hèn keini scharfè Begränzigè. Mò chönnt also nit exakt sägè, welli Dön zuè nèrè Dònart ghöred un welli nit. Es isch dè harmonische un bsunders dè melodische Zämmèhang, wellè dè Uusschlag git. Sell gildet bsinders denn, wenn keini Feschtlegig durch è Notèschrift vorlyt un mò nõch èm Ghör entscheidè muè.
Freii Dònalidät
Diè um 1900 ysetzendi Loslösig vo dè tradyrtè Dur-Moll-Dònalidät hèt nit nu zu dè Atonalidät vom Schönberg un dè Zweitè Wièner Schuèl gfüürt, sondern au zu Vosüèch, dè Dònalidät è neui Grundlaag z voschaffè. Eini vo sellènè Vosuèch isch diè vom Paul Hindemith propagyrte freii Dònalidät. Dõ keit è Unterscheidig nõch Dòngschlechter odder diatonischè Dònleitèrè ewäg, well diè gsamt chromatischi Dònleitèrè als Dònmatriaal vowendet wörd. Dònartè entschtönn nu no dõdurrè, dass sich einzelni Döön uffgrund vo dè Intervallbezèhigè gegèübber anderè Döön sozsägè i dè Vordergrund drängèd un asè zuè „donalè Zentrè“ wörred. È Dònartaagaab im Sinn vo dè freiè Dònalidät hèt also genauso kein Bezug uff è Dòngschlecht wiè uff è Dònleitèrè, sondern git lediglich dè Grunddòn aa, also statt C-Dur odder c-Moll nu no C (ooni alles un immer groß gschribbè). (vgl. Ludus tonalis)
Charlotte Goetschy-Bolognese
D’ Charlotte Goetschy-Bolognese (* 21. Jüüli 1990 z’ Mìlhüüsa, Owerelsàss) ìsch a frànzeescha Politikera. Sitter 2022 ìsch sa owerelsassischa-n-Àbgoordneta ìn dr Nàzionààlversàmmlung.
ìhra Kàrriar
Bii da Pàrlàmantswàhla-n-ìm Jüüni 2022 ìsch d’ Goetschy-Bolognese àls Schtällvertrattenda vum Olivier Becht ìm 5. Wàhlkrais vum Owerelsàss gwählt worra. Wu dr Becht Regiarungsminìschter ìm Kàbinätt Borne worra-n-ìsch, hàt ìhm d’ Gotschy-Bolognese àls Àbgoordneta noohfolgt. Sa hàt sìch dr Fràkzioon Renaissance ààgschlossa.
Bergkirche St. Moritz (Hallau)
Gschichtè
S Gotteshuus, wo 1491 baut worrè isch, hèt sich rasch zuè nèrè belièbtè Wallfaartschillè entwicklèt. Dè Nimbus von èm Wallfaartort hèt d Chillè chriègt wègè aageblich erwǜrktè Wunderheilungè durch dè heilige Mauritius un sinè Reliquiè. Dè Wundermǜthos isch durch diè alemannischè Gräberfünd, wo bim Bau vo dè Chillè entdeckt worrè sin, no voschtärkt, well mò diè Beschtattetè als gfalleni Jüngling vo dè thebäischè Legion dütet hèt, wo vom Mauritius aagfüürt worrè isch. Diè drei Schlussschtei vom Chorgwölbe wysèd ebbèfalls uff d Mauritius-Legendè hy. Mit èm Aafang vo dè Reformation im Johr 1529 hèt dè Wallfaartsbedryb schlagartig uffghört. Im Zitgeischt vo dè Reformation à la Zwingli isch dè Chillèschmuck im Innerè vo dè Chillè usègrissè worrè. A dè Bausubschtanz hèt mò nüt gänderèt.
Well d Bevölkerig bis zum Johr 1598/99 aagschtyè isch, hèt s è grösseri Chillè bruucht. Dèsèll Umbau isch dè gravyrendschte Umbau i dè Gschichte vo sèllèrè Chillè gsi. D Südmuèr isch um füüf Metèr nõch Südè voschobè worrè. Sèbbi Erwitterung hèt diè harmonischi Uffdeilung vom spòtgotischè Ruum massyv gschtört. S grosse Südbortaal vo 1491 isch durch zwei neui Bortaal mit Rundbögè uusdùscht worrè. Am früènère Bortaal isch è dornèkröntes Chrischtushaupt draa gsi, wo hüt Deil vo dè Sammlung vom Ortsmuseum Hallau isch. Dè Dachriter übber m Chor un d Schällè sin wèggmacht worrè, gnauso wiè dè Stègègibel un dè Eggschtei am Turm. Zwǜschè m 17. un 19. Johrhundert hèt s èn Huufè Renovyrigè gää. Im Johr 1888 hèt mò wèg èm Legat è baar farbigi Chorfenschter ysetzè chönnè. Diè farbigè Chillèfenschter a dè Oscht- un Südsitè sin bi dè Renovyrig vo 1920 ybaut worrè. 1940 isch d Emporè bsitigèt worrè, usserdèmm isch im Chor è Orglè us èm Haslital uffgschtellt worrè.
Mont-la-Ville
Religion
66,2 % vo dr Yywooner sin evangelisch-reformiert, 18,6 % sin römisch-katholisch (Stand 2000).
Metrum (Musik)
S Metrum i dè Musig
È grundlegendI Darschtellig vom Metrum im Zämmèhang mit dè übbrigè musikalischè Faktorè findèt mò i dè unter Literadur vomärktè Buèch „Methode und Praxis der Musikgestaltung“ vom Egon Sarabèr (2011), wo è Klärig un Ornig vo dè musikalischè Begriff i dè èngschtè Aalèènig a dè Notètegscht aaschtrebè duèt. Diè folgendè Uusfüürigè stützèd sich uff sèll Wärch.
Vom Tagtmetrum chönnèd nu abstrakti, keini künschtlerischi Formè abgleitet wörrè. Si bildet, entschprèchend dè Versfèüß vo dè Wörter, Klangfüèß: dè Zweiertagt liferèt dè Trochäus un Jambus, dè Dreiertagt dè Daktylus, Anapäst un Amphibrachys, dè Virertagt dè Erschte, Virte, Dritte un Zweite Päon (in sèllèrè Reièfolg).
Substantiv
Zämegsetzti Subschtantiv (Komposita)
Biischpiil:
In einige Schprachen, zum Biischpiil im Englische, werded sie jedoch oft weder zämegschribe, no bsunders kennzeichnet. Di trennti Schriibwiis wird immer hüüfiger irrtümlich is Düütsche übernaah. Das Phänomen bezeichnet mer abwertend als Deppeleerzeiche.
Ernolsheim (Breusch)
Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vun Arelse ghert zem Owerrhinàlemànnisch.
Belchen-System
S Belchè-Sischteem umfasst füüf Bärg mit èm Nammè Belchè im Dreiländeregg Dütschland-Frankrych-Schwiz, wo schu dè Keltè als Sunnèkalènder diènt haa chönnt. Es handlet sich um è Erwiterig vom Belchè-Dreiegg.
Geographischi Beschrybig
S Zèntrum vom Belchè-Sischteem lyt uff èm südlichstè Bärg vo dè Vogesè, èm Elsässer Belchè (1247 Meter). Vo dört cha mò bi guèter atmosphärischer Sichtwitti wegè dè geometrischè Sichtwitti durch diè erhöhtè Beobachtungspüngt dè högschste Bärg vo dè Alpè, dè Mont Blanc (4810 Meter), un sogar dè fascht 200 Kilometèr entfèrnti un übber 4000 Meter hochi Bärg vo dè Schwizer Alpè sää, dennè iri Haaldè wegè dè Lichtbrechig i dè Atmosphärè unterhalb vom mathematischè Horizont z sää sin.
Gnau in öschtlichere Richtig lyt dè 73 Kilometer entfèrnti Schwarzwälder Belchè (1414 Meter), wellè nu 167 Meter höcher isch un übber dè somit d Sunnè a dè Dääg vo dè Daagunnachtglychi uffgòòt, also am Früèlingsaafang un am Hèrbschtaafang. Au umkeert gòt d Sunnè a sellè beidè Dääg vom Schwarzwälder Belchè uus gsää übber dè Elsässer Belchè unter.
Lanningen
Dialekt
Dr lothrìngisch Dialekt vun Lanningen ghert zem Rhinfrankisch.
Belchen-System
Dütung
Well d Keltè kaum schriftlichi Zügnis hinterlõ hèn, isch es schwirig, selli Sachvohaalt historisch odder archäologisch nÕchzwysè. S isch abber möglich z zeigè, dass es Belchè-Sischteem au vor übber 2000 Johr dè Keltè, wo i dè Region dõmòls aasässig gsi sin, für diè kalendarischi Beschtimmig vo dè Daagundnachtglychènè un dè Sunnèwendi zur Vofüègig gschtandè sin un mit dè dõmòligè geometrischè Handwärchszüüg hettèt bruucht wörrè chönnè.
Juri Alexejewitsch Gagarin
Dr Fluug
Am 12. April 1961 het dr Gagarin im Ruumschiff Wostok 1 si Ruumflug absolviert und isch drbi in fast zwäi Stunde äimol um d Ärde gflooge. Er isch im Wolga-Gebiet glandet, in dr Nööchi vo de Stedt Saratow und Engels.
Theophilos (Byzanz)
Zerst isch die byzantinischi Armee erfolgriich gsi. 837 het si Samosata und Zapetra (Zibatra, Sozopetra), wo dr Kalif al-Mutasim uf d Wält cho isch, eroberet und zerstöört. Dr al-Mutasim het e gwaltigi Armee ugstellt, mit eme Däil von ere dr Theophilos bi Dasymon gschlaage, wäärend dr Räst vo de arabische Drubbe uf Amorion marschiert isch, vo wo die amorischi Dünastii häärchoo isch. D Stadt isch 55 Dääg lng belaageret worde und denn isch si am 23. Septämber 838 gfalle. Dr al-Mutasim het d Iiwooner lo umbringe und dr Räst as Sklave verchauft. D Stadt isch vollkomme zerstöört worde. Dä Schlaag het dr Theophilos schweer mitgnoo und er het sich nie ganz erhoolt.
Dr Theophilos, het en usgezäichneti Erzieig vom Grammatiker Johannes Hylilas überchoo, und isch e groosse Fründ vo dr Muusig und Kunst gsi. Er het d Muure vo Konstantinopel versterkt und e Chrankehuus baut, wo no in de letschte Joor vom byzantinische Riich existiert het.
Österreich
Bolitischs Sischtem und bolitischi Gliderig
Eschtrych isch Grindigsmitglid vu dr Organisation fir wirtschaftligi Zämmenarbet un Entwicklig (OECD) un syter anne 1995 vu dr Europäischen Union.
Riehen
Rieche (Hochdütsch Riehen) isch e politischi Gmeind und näbe dr Stadt Basel und Bettige eini vo drei Gmeinde im Kanton Basel-Stadt in der Schwiiz. Mit öbbe 20'000 Iiwohner isch s die zweitgrössti Gmeind in der Region Nordwestschwiiz.
Briefträger Müller
Handlong
Bald a Virtljohrhondrt vorsiiht dr Titus Müller sein Denscht als Briafträgr en-ra siddeitscha Kleistadt. A-ma scheena Dag fangt s Schicksal ôô, sei Leaba ganz gheerig duranandrzowirbla. Sei stenkreicha Dande Anna hot s Zeitliche gsegnet ond ihrn Neffa Titus zom Erba eigsetzt. Abr eigentlich isch dr richtig Erb jô d Ambrosia, dr Hond vo dr Dande. Weil dui abr da Titus fir bsondrs tiirliab helt, däff der dr Nutzniaßr vo ihre Milliona sei, ond zwar so lang, bis au d Ambrosia da letschda Schnaufr duat. Nôô soll dr Tiirschutzvorei da Rescht vom Vormeega griaga.
Ama scheena Dag griagt dr Titus ganz oovorwardet Bsuach vo-ma Môô vo dr Heilsarmee. Der ladet-en ei zor Eiweihong vo ma Aldrsheim, wo vo seira graußzigiga Schbende baut worra ischt. Bei dr Feier heert’r ganz ergriffa, was fir a guadr Mensch’r ischt ond wia-nr als Wohltätr globt wuud. Dui Red lauft a-nem naa wia Eel. Scho will’r sich hälenga drvoschleicha, dô stoht uf oimol sei Charlotte neabad-em. Trotz ällam, was’r-ra ôôdoa hot, isch se ganz stolz uf ihrn Titus. Hand en Hand laufet se mitnandr weg.
Jetzt schafft dr Titus wiidr als Briafträgr ond wohnt mit seira Familie wiidr glicklich ond zfriida en seim Siidlongsheisle.
Musig
<poem style="font-style:italic"> Es darf niemand ahnen das heimliche Glück, denn wenn man verliebt ist, dann gibt’s kein Zurück! Drei Rosen im Mai und viel Liebe dabei, ich bin so glücklich, weil niemand es weiß.
<poem style="font-style:italic"> Eins – zwei – drei – Es lebe die Partei ! Zwei – drei – vier – denn die Partei sind wir!
Kanton Aargau
wo der Kanton isch und wien er uusgseht
Im Süüde ligge näbenand es paar aargauische Mittellandtäler: s Seetal, s Wiggertal, s Suuretal, s Wynetal und s Rüüsstal, wo füre Vercheer gäge Süüde guet sind. Die längzogne Hügel zwüschedra trönne die verschidene Sidligschettine i de Täler; uf dene Hööchine sind zimli grossi Wälder, so wie ufem Häitersbärg, em Lindebärg mit em Wagerain im Norde, em Rietebärg und em Manzebärg. Näbe den aargauische Südtäler sind gäge d Voralpe d Kantöön Luzärn und Zug.
Me cha der Aargau geografisch i vier gröösseri Regioonen ufdäile: De Bärner Aargau, s Fräiamt, d Regioon Baade und s Frickdaal. Dene vier Gebiet isch es i der Gschicht nid glych ggange, und das merkt me no bis hüt a gwüssne Sache.
wie der Bode verteilt isch
d Tabälle vo dr ofiziellen Arealstatistik im Aargau (Stand: 1994) :
Sprooche
Mit em modärne Lääbe und der hütige Wirtschaft und Mobilität git’s au im Aargau ganz vill Lüüt, wo anderi Sprooche rede: Hochdüütsch, Änglisch, anderi Variante vom Schwyzerdüütsch, Französisch, Iteliänisch, Tüürggisch, Albaanisch und no vil meh Sprooche. Dene wo’s nötig händ bi der sproochlichen Integrazioon z hälfe isch e wichtige Uufgab vo Behörde und Fachorganisazioone. Anne 2015 het s kantonale Amt für Migrazioon en eigeti Websyten uuftoo, wo «hello-Aargau.ch» heisst und Sache in drizää Sprooche bringt.
Religion
Well de Kanton Aargau im Joor 1803 us verschidene alte Territorie zämegsetzt worden isch, ghört är, was d Religion agoot, zu de paritätische Kantön. Tradizionell reformiert isch der ehemalig Bärner Aargau mit de hütige Bezirk Aarau, Brugg, Chulm, Länzbrg und Zofige. Traditionell katholisch sind di ehemalige Gmeine Herrschafte (gemeinsami Untertanegebiet vo mehrere Kantön) mit de hütige Bezirk Bade, Brämgarte, Muri und Zurzach, woby s z Bade und Zurzach traditionell en reformierti und en israelitischi Minderhäit git, und au s Fricktal mit de hütige Bezirk Laufeburg und Rhyfälde, wo bis 1803 öschtriichisch gsi sind.
Gschicht
I dr Zyt vom Römische Rych sind es paar grösseri Oortschaften entstande: Vindonissa, Augusta Raurica, Aquae Helveticae und Tenedo.
Der Teil im Weschte, dr Uderaargou, isch es Undertanegebiet vo Bäärn worde. Im Oschte het Züri s Chälleramt elei gha, und di Freie Ämter und d Grafschaft Bade sind gmeini Herrschafte (gmeinsam verwalteti Gebiet) vo den Äiggnosse gsi.
Bezirk, Stedt und Oort
Dr Aargou het elf Bezirk:
Montpreveyres
Montpreveyres (frankoprovenzalisch ) isch e bolitischi Gmai im Bezirk Lavaux-Oron im Kanton Waadt, Schwyz.
Kanton Aargau
verschideni Sache
Im Kanton sind Musigveräin und Chöör aktiv, und es git es paar Theater und Chlybünine; es schöns Programm het s Kurtheater z Baade, döört git’s s Filmfestival Fantoche, z Lauffeburg isch s Sprachpanorama Laufenburg, wo s äinzige Sproochmuseum vo der Schwiiz isch.
Formonterhof
Baugschicht
Si Soon, dr Nicolas Isaac Burckhardt-Zaeslin, het en 1832 vom berüemte Archidekten Melchior Berri im Stiil vom Klassizismus lo umbaue, und no bevor dä fertig gsi isch, isch s Huus in d Händ vom Eduard Meriaa-Koechli cho, wo im zwäite Stock d Decki vom e Saal in Farbe het lo dekoriere, wo an die antiki Römerstadt Pompeji erinneret häi, wo denn grad usgrabt worde isch. Dr Meriaa-Köchli het dr Hoof aber scho 1859 im Bandfabrikant Daniel Meyer-Meriaa witerverchauft, wo dört bis zum Ändi vom 19. Joorhundert gwoont het, und in sinere Zit isch s Grücht ufchoo, ass es im Formonterhoof e Gspängst gääb.. Im Mayer si Nochfolger isch dr Waagefabrikant Charles Heimburger-Volz gsi, won em au d Liegeschafte nääbedraa an dr Spidaalstrooss ghöört häi. 1920 het si Witwe dr Formonterhoof an e Firma verchauft, wo sich mit Cheltimaschine befasst het, und und denn isch er wäred dr Wirtschaftskriise an en Immobiliegsellschaft cho.
Es het denn immer wider Diskussioone gee, öb mä dr Formonterhoof söll abrisse, bis dass am 1. Oktober 1942 es die Christkatholischi Gmäind am für 210’000 Franke kauft het und us em e Kiirchgmäindihuus gmacht het mit Woonige für e Pfarrer und e Sigrist. vo de 1960er Joor aa isch dr Formonterhoof renowiert worde, under anderem mit Hilf vom Aarbetsrabbe und vom Bund. 2009 het d Gmäind d Huusfassade e letscht Mol lo renowiere.
Basel-Kleinhüningen
Wappe
S Ortswappe zeigt dr Hunnefüehrer Attila vor siim Zält uf grüenem Rase.
Bevölkerig
D Bevölkerig isch brägt dur ihri vilfältigi Härkumft. Näbe 54,8 % Iwohner mit Schwiizer Bürgerrächt het Kleihünige en Adeil vo usländische Staatsaghörige vo 45,2 % (2005). Vo de Schwiizer si 11 bis 12 % (2000) ibürgeret worde. 47,5 % vo de Iwohner si stimmberächtigti Schwiizer meh 18 Johr alt.
Bodensee
Geografii
Dr Bodesee isch dr gröscht See im Lauf vom Rhy. Er het vier Deil: dr Obersee, dr Ibberlingersee, dr Undersee und dr Zellersee. D Lengi vom See isch 63 Kilometer.
Bvölkrig
I de hütige Zit isch s Ufr vum See schtark zrsidlet. D Bvölkrig labbet vun Tourismus, Obscht- un Winabuu un e ehr bscheidene Induschstriasidlig.
Geisweiler-Zöbersdorf
Dialekt
<Gallery> Geiswiller_EgliseProt_01.JPG|Proteschtàntische Kìrch vu Gäiswiller Zoebersdorf_EgliseProt_01.JPG|Proteschtàntische Kìrch vu Zäwerschdorf Zoebersdorf_rMont%C3%A9e_20_(1).JPG|Güetshof Wendling </Gallery>
Christine Lambrecht
Vu Juni 2019 bis Dezämber 2021 sich si Bundesminischteri vu dr Juschtiz un fir Verbruucherschutz un vu Mai bis Dezämber 2021 au Bundesminischteri fir Familie, Seniore, Fraue un Juged im Kabinett Merkel IV gsii. Vu 2011 bis 2013 isch d Lambrecht stellverdrättendi Fraktionsvorsitzeri un vu Dezämber 2013 bis Septämber 2017 erschti Barlemäntarischi Gschäftsfiereri vu dr SPD-Bundestagsfrakzion gsii. Vu Merz 2018 bis Juni 2019 isch si Barlemäntarischi Staatssekreteeri bim Bundesminischter vu dr Finanze gsii.
Corina Casanova
Am 29. Juni 2015 het d Bundeskanzlei bekannt gää, dass d Corina Casanova bi de Neuwahlen am 9. Dezember 2015 nüt für e dritti Amtszit kandidiert.
Läbeslauf
D Corina Casanova isch i de Bündner Dörfer Tarasp und Ruschein uufgwachse, wo si au i d Primarschuel gange isch. Si hät a de Kantonsschuel z Chur 1977 d Matura (Typus B) abschglosse. Schpöter hät sie Rächtswüsseschafte a de Universität vo Friiburg schtudiert. 1982 hät si mit em Lizentiat abschglosse und zwei Jahr schpöter hät si s Awaltspatänt vom Kanton Graubünde überchoo.
Christine Lambrecht
Gsellschaftli Engaschmänt
Vu 2010 bis 2018 isch d Lambrecht ehrenamtligi Vizebresidänti vu dr THW-Bundesverainigung gsii.
Corina Casanova
Läbeslauf
Brueflichi Tätigkeite:
Grub AR
I de Grueb (amtlech Grub) isch e iiwohnergmäänd em Kantoo Appezäll Osserode (früener Bezirk Vorderland).
Ludvík Svoboda
Läbe
De Ludvík Svoboda hät während em Erste Wältchrieg uf de Site vo de tschechoslowakische Legione kämpft und isch ab 1922 Beruefsoffizier vo de Tschechoslowakische Armee ksi. 1945 isch er Verteidigungsminister worde. Wäge ihm ischs 1948 zum Februarumsturz cho, will er d Armee nöd hät gäge d Kommuniste vorga la. 1948 isch er Mitglied vo de Kommunistische Partei (KSČ) worde. 1950 isch er als Verteidigungsminister entlasse worde und isch churzzitig stellvertretende Ministerpräsident ksi. 1952 isch er per Haftbefehl vom Klement Gottwald verhaftet worde. 1968 isch er begnadigt worde und s Parlament hät im zum Staatspräsident gwählt.
1968 hät er sich am Reformprogramm beteiligt. Wo de Prager Früelig vo de Truppe vom Warschauer Pakt nidergschlage worde isch, hät de Svoboda d Zämmearbeit mit de Truppe verweigert. Spöter isch er schwär chrank und vom Parlament abgewählt worde. Sin Nachfolger isch de Gustáv Husák worde.
Zollikon
Religion
37,2% vo de Iiwooner sind evangelisch-reformiert, 25,7% sind römisch-katholisch (Stand 2011).
Michelle (Sängerin)
Karriere
Anne 1994 het si d Michelle mit Silbermond und Sternenfeuer bi dr Dytsche Schlager-Feschtspiil beworben un isch uf dr zweet Platz („Silberne Muse“) chuu. Am 27. Februar 1997 het si sich bi dr Vorentschaidig zum Eurovision Song Contest 1997 beworbe. Ihre Titel Im Auge des Orkans isch uf dr dritt Platz chuu. E baar Däg speter isch si bi dr Dytsche Schlager-Feschtspiil 1997 wider uf dr Bihne gstanden un het mit ihrem Titel Wie Flammen im Wind di „Goldene Muse“ gwunne. Nodäm si am 2. Merz 2001 di dytsch Voruusschaidig zum Eurovision Song Contest mit Wer Liebe lebt gwunne ghaa het, het si Dytschland am 12. Mai 2001 z Kopenhagen verdrätte un isch uf dr acht Platz chuu.
Deutsches Reich (1933–1945)
Dütschs Riich isch vo 1933 bis 1945 dr offizielli Naame vom dütsche Staat gsi, wo vo dr Nationalsozialistische Dütsche Arbeiterbardei (NSDAP) beherrscht worden isch. Under em „Füehrer“, Staats- und Bardeichef Adolf Hitler het die e Diktatur errichdet. Zämme mit em faschistische Italie under em Benito Mussolini häd s nationalsozialistische Riich 1939 de Zweiti Wältchrieg entfässlet und bis 1942 grossi Deil vo Europa beherrscht. S Regime hät in Konzentrationslager über sächs Millione Jude ermordet (lueg: Holocaust) und i de bsetzte Gebiet Chriegsverbräche lo begoo.
Montreux
Bolitik
Bi dr Nationalrootswahle 2011 het s des Ergebnis gee: BDP 0,9 %, CVP 4,6 %, FDP 19,3 %, GLP 4,2 %, GP 11 %, SP 26,6 %, SVP 22 %, Sunschtigi 1,9 %.
Euro
Gschicht
Am 31. Dezämber 1998 sin d Wechselchürs zwüschem Euro und de andere europäische Währige festglegt worde. Dodemit isch de Euro zur gsetzliche Büechigswährig worde. Am 1. Januar 2002 isch in 12 EU-Länder (Belgie, Dütschland, Finnland, Frankrych, Griecheland, Holland, Irland, Italie, Luxeburg, Östrych, Portugal un Spanie) ygfiehrt worde. Z Dütschland hät mer bis am 28. Februar 2002 in Mark oder Euro zahle könne. Sit em 1. März im selbe Johr isch de Umtusch nur no uff de Landeszentralbanke möglich.
Geldschyn
D Schyn zeige verschydeni Motiv zu de Theme Zitalter und Baustyl in Europa. Es sin nirgends reali Bauwerke abbildet, d Stilmerkmale vo de einzelne Epoche in e tüpischi Abbildig ybrocht worde: Klassik uff em 5€-Schyn, Romantik uff em 10€-Schyn, Gotik uff em 20€-Schyn, Renaissance uff em 50€-Schyn, Barock und Rokoko uff em 100€-Schyn, Yse- und Glasarchitektur uff em 200€-Schyn und moderni Architektur uff em Fünfhunderter.
Münze
D Vordersite vo de Euro-Münze siht in allne Länder glych uß. D Rucksite variiert vo Land zu Land und zeigt jewyls öbbis fürs Land Typisches. Gedenkmünze hän meistens d Vordersite vo de 2-Euro-Münze als Motiv. D Rucksite isch oft verziert und es git erklärendi Beschriftige.
Wilhelm Tell (Burgen in Flammen)
Produkzioo
Z Moskau hôt der Film a-ma Feschdival teilgnomma ond ischt mit-ma Preis auszeichnet wôrra. Dô druff hôt dr Produzent Kaelin vo de Russa s Ôôgebot kriagt, er dät a halba Millioo Franka kriaga, wenn der Film vom sowjedischa Filmvrleih „Sovexportfilm“ vrwerdet werra därf. Des hôt abr zor Folge ghet, dass sich en dr Schweiz a patriodischer Widerstand bildet hôt. Em Kaelin sei Ôôtrag ans Schweizer Parlament, s Defizit mit staatliche Middl zo decka, ischt abr zom Scheitra vrurteilt gwäa. Zom Trotz hôt nô dr Staelin d Film-Reacht an d Sowjetunion vrkauft.
Kunst in der Steinzeit
Kunschd en dr Schdoizeid  fended se em Schwäbischa en de Hehla vo dr Schwäbischa Alb.
Gebietsreform in Baden-Württemberg
Dè Gebiètsreform isch vo dè Koalitionsregyrung uss CDU un SPD im baddè-württèbärgischè Landtag aagschtossè worrè. Nõch dè Landdagswaal 1972 hèt diè allei regyrendi CDU dè scho ygleitetè Wäg mit dè breitè Unterschtützung vum Landdag witter gfüürt.
Stadttor
E Stadtdoor isch bis in d Neuzit en Iigang in dr Ringmuure von ere Stadt gsi, wo im allgemeine bsunders versterkt gsi isch. D Dürm und d Door si wichdigi Bestanddeil in de Verdeidigungsaalage von ere Stadt gsi.
Architektur
Hüte si Stadtdoor hüffig Wohrzeiche vo Stedt und touristischi Aaziehigspünkt. Die ehemolige Standort vo Door si meistens wichtigi stedtischi Blätz, wil d Door dört wichdigi Verchehrsadere kontrolliert hai.
Unterschächen
Geografii
Vo de Gmeindsflächi sind numme 14 Hektare Sidligsflächi, wo 0,17 % vom Gmeindsbann entschpricht. D Landwirtschaftsflächi umfasst 3062 Hektare (38,1 %), Wald und Ghölz 1034 Hektare (12,9 %) und Gwässer und unproduktivs Gebiet sind 4876 Hektare (60,7 %).
Gustáv Husák
Läbe
De Husák isch 1913 uf d Wält cho und isch en normale tschechoslowakische Bürger ksi. Wärend em Zweite Wältchrieg isch de Husák im Slowakische Nationalufstand als eine vo de Füerer vo de slowakische Kommuniste in Erschinig träte. Nach em Bitritt zue de KSČ isch er 1950 per Haftbefehl vom Klement Gottwald verhaftet worde. 1960 isch er frei gla worde und isch nach de Niderschlagig vom Prager Früelig, wo er sich intensiv dra beteiligt hät, 1969 Parteichef worde. Er hät d Politik vo de Unterdrückig fortgsetzt und hät während de 1970er Jahr d Normalisierig durgführt. 1974 isch er tschechoslowakische Staatspräsident worde. Nach enere lange Regierigsphase isch er im Rahme vo de Samtige Revolution gstürzt worde und 1991 z Bratislava gstorbe.
Eisenbahntor
Wo d Elsässerbahn in dr Stadt Basel e Bahnhof het welle baue, het si sich müesse verpflichde, ass si e Brugg über e Stadtgrabe und e gsicherts Door wurd baue. Dr Basler Archidekt Melchior Berri het zwei Entwürf gmacht: in eim isch s Door as rächteggigs Monumentaldoor mit Wehrgang und ere halbbogeförmige Durchfahrt konzipiert gsi, s andere isch weniger schwerfellig gsi und het en abgstuefte Zinnegiibel und Schiessscharte gha und e Fallgitter us Iise. E Stäge het d Stadtmuure linggs und rächts mitenand verbunde. Mä het sich für e zweit Entwurf entschiide, und s Door isch us rootem Sandstei in dr Nöchi vom Santihansdoor baut worde und am 11. Dezämber 1845 het dr erst Zug us Saint-Louis in d Stadt chönne iinefahre.
Kamm
Gschicht
Streel si eins vo den ältischte Inschtrument für d Körperpfläg wo erfunde worde si, und me kennt si scho us em alten Ägypte und andere Kulture us dr Antike. Hüfig si d Streel dekorativi Gegäschtänd gsi und us düüre Materiali wie Elfebei gmacht worde und verziert worde.
Rima San Giuseppe
Geografyy
Arrimmu lyd ùf 1411 m, San Giuseppe ùf 1133 m, dr hegschd Bäärggibfel isch dr Ischamberg mid 2964 m.
Tsunami
E Tsunami (jap. Tsu-Hafen, nami-welle) isch e Uswürkig vom ne Seebebe, wöu sech d Wälle dür ds Wasser bewege u so Bewegig iz Meer bringe. Ufem Meer usse gseht mer keh sichtbari Uswürkige. Ersch ir Küschtenechi, wenn z Wasser weniger töif isch, entfaltet sech d Würkig ar Oberflächi.
Südchinesisches Meer
Geografii
S Meer lit zwüsche China, dr Indochinesische und dr Malaiische Halbinsle und de Inslen Taiwan, Luzon, Palawan und Borneo. D Staate wo am Meer lige si d Volksrepublik China, d Republik China (Taiwan), d Philippine, Malaysia, Brunei, Indonesie und Vietnam.
Michael III. (Byzanz)
Dr Bardas het dr Photios zum Patriarch vo Konstantinopel ernennt und Reforme voraabrocht, wäärend dr Michael sälber bi de Fäldzüüg mitgmacht het. Im Komflikt mit de Araber am Öifrat (856-863) het dr Kaiser 860 e Niiderlaag müesse iistecke, dr groossartig Siig vo sim Unggle bi Petronas in Chäiasie über en Emir vo Melitene 863 het die Schlappe wider guetgmacht. 861 si dr Michael und dr Bardas in Bulgarie iigfalle und dr Köönig Boris I. het sich zum Christedum bekeert. Dr Michael III. isch si Götti worde und dr Boris I. het dr Daufnaame Michael aagnoo.
Vom Meer us häi kretischi Piraate d Küste vom Riich aagriffe und verwüestet. Uf Sizilie si d Eroobrige vo de Araber witergange. 860 häi d Kiewer Rus dr Bosporus in Gfoor brocht, iire Raubzuug het aber chönne abgweert wärde.
Thal (Ortsname)
Thal (früeneri Schriibwiis vo Tal) isch en Name vo Ortschafte, Ortstail oder Gebiet im dütschsprochige Ruum.
Öschtriich
Gmeindsteil:
Montricher VD
Gschicht
Es isch sid em Middelalter es chlyses Stedtli gsi mit ere Burg obedra, es isch am Änd vom achtzääte Johrhundert abebränt; drno het mes als Buuredorf wider ufbout.
Nina Chuba
ìhr Laawa
D’ Chuba-n-ìsch z’ Wedel bii Hamburg uffgwàcksa. Schuu-n-àls Kìnd àls sa sìch fìr Kunschtturna un Klàviarschpììla ìnträssiart. Ìm Àlter vun àcht Joohra ìsch sa zem äärschta Mol vor àn dr Kàmerà gsìì: sa hàt aina vu da Hàuiptrolla (d’ Marie Krogmann) ìn dr Kìnderseria Die Pfefferkörner gschpììlt. Ìm Vorschpànn vu da Folga wìrd sa Nina Flynn gnännt.
Burg Burgberg (Köngigsfeld)
Aalag
Vu dr ehmolige Burgaalag sin no Muurräscht un e große Deil vum quadratische Bärgfrid (Hechi: 15 Meter, Yygangshechi: 6 Meter) erhalte. D Ruine isch hite vu Hyyser umböue un im Privatbsitz.
Nina Chuba
ìhra Filmogràfii
ìm Kino
Zumikon
Bevölkerigsentwicklig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005 De Uusländeraatäil liit bi 22,2 % (Stand 2011).
Heiden AR
Gschicht
Hääde isch zom eerschte Mool gnamset worde em Joor 1461 als guot genant Haiden.
Religion
30,8 % vo de Iiwooner sönd em Joor 2000 römisch-katholisch gsii, 48,4 % evangelisch-reformiert.
Alabama
Geografy
Der grooss Fluss vom Land isch der Alabama River.
Aarwangen
Arwange oder Arwangge (amtlech Aarwangen) isch e politischi Gmeind im Verwautigschreis Oberaargou im Kanton Bärn, Schwyz.
Horgen
Geographie
Horge liit am Hang vom Zimmerberg, das isch e Sitemoräne wo de Linthgletscher bi de letschte Iisziit ligge la hät. D'Gmeind gaht vom See über s'Sihltahl übere bis zum Albis.
Marmor
Kulturgschicht
E sehr e fyne, hälle Marmor chunt vo Carrara z Italie; ähnlech gseet dr Marmor vo Laas im Vinschgau uus, wo im früene Middelalter für Boudeili vo vil Chile in Churräzie bruucht worden isch, bsunders im Chlooschter Müstair, i dr Kathedrale vo Chur und im Chlooschter z Schänis.
Baldassare Peruzzi
De Peruzzi litt im Pantheon z Rom begrabe.
Schliefbach
Für öbbe 100 Meter isch dr Fluss d Landesgränze zwüsche dr Gmäind Bättwil in dr Schwiz und dr Gmäind Leyme z Frankriich.
Thalwil
Bevölkerigsentwicklig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005
Dialäkt
De züritüütsch Dialäkt vo Taalwiil ghört zu de Seemundarte.
Launsdorf
Launschtroff (lothrìngisch; frànzeesch Launstroff, ditsch Launsdorf) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Département Moselle ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Lothrìnge).
Gschìcht
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Nelkenmeister
Wärkgrubbe
S Hauptwärk und dr Usgangspunkt vo dere Grubbe isch säll Hochaltarbild z Freiburg, und woorschinlig häi s alli andere Wärkstett kennt. Es isch vo dr Baasler Wärkstatt vom Bartholomeus Rutenzweig für Freiburg usgfüert worde. Mä cha denn no anderi Wärkgrubbe underschäide as Bärner Wärkgrubbe, Zürcher Wärkgrubbe und Wärk mit Näägeli und Rispe.
Stil
D Wärk vo de Näägelimäister mit iirer sälbstbewusste Signatur häi e hoochs Niwoo, wo immer no tradizionsbewusst handwärklig isch. Si stönde im Übergang vo dr Spootgotik zur Rönessans. Iir Stil isch dur strängi Kompositioon und zrugghaltendi Dramatik kennzäichnet, was e Wändi im gotische Stil vo dr Region gsi isch.
Mont-sur-Rolle
Sproch un Dialäkt
Bi dr Volkszellig 2000 hän vu dr 1796 Yywohner 83 % Franzesisch as Hauptsproch aagee, 6,2 % Dytsch, 2,8 % Italienisch un 8 % anderi Sproche.
Avolsheim
Geogràfi
Àvelse lijt 22 Kilometer weschtlich vun Stroßburi àm Zammefluss vun Mossig un Brìsch. Durich d Gmein geht d Departementsstroß D422 àls Deil vun dr Elsassische Winstroß.
Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vun Àvelse ghert zem Owerrhinàlemànnisch.
Pietro Metastasio
Dr Pietro Antonio Domenico Bonaventura Trapassi (* 3. Januar 1698 z Rom; † 12. April 1782 z Wien) isch en italiänische Dichter und Librettist gsi. Er isch besser bekannt under sim Psöidonüüm Pietro Metastasio.
Böhmen
Landschaft
Die hütige Gränze vo Böhme si vil meh as 1000 Johr alt, nume s Egerland isch erst im spoote Mittelalter drzuecho. Böhme isch uf drei Siite vo Bärglandschafte umgee, isch aber eigentlig nit ä Chesselland. S Fichtelgebirg schliesst sech an die mitteldütsche Terrasselandschafte aa. Böhme hangt so äng mit Mähre zsämme, ass mä im Gebiet zwüsche dr Eger, Elbe und Donau uf dr einte Siite und dr March und Naab uf dr andere vom enä böhmisch-mährische Terrasseland cha rede.
D Iizugsgebiet vo der Donau und der Oder möche nume 6,4 % vom Gebiet vom Land (3.184 km²) us, das vo dr Elbe macht mit 48.772 km² dr Hauptdeil us. Näbe der Elbe het s no d Moldau, wo bi Mělník in se mündet.
Freizügigkeit
D Entwigglig vo dr Freizüügigkäit in dr Schwiz
Mit em Siig vo dr Reakzioon noch em Fall vom Napoleon, isch d Persoonefreizüügikäit im Bundesverdraag vo 1815 wider abgschafft worde. Die fortschrittligeri Helfti vo de Kantöön het 1819 under sich e Niiderlassigskonkordaat abgschlosse. 1833 häi die Liberale e Bundesreform vorgschlaage, wo vor allem an dr Niiderlassigsfreihäit gschiteret isch. D Hauptgegner si wider die katholisch-konservative Kräis gsi. So het s Zuger Briesterkapitel drvo gwarnt, ass wenn d Reform duurechiem, Reformierti und Juude sich bi iine chönnti niiderloo.
Haus zum Goldenen Stauffen
S Huus «zem Goldige Stauffe» isch e historischs Geböid an dr Augustinergass 5 z Baasel. Es isch e Baasler Kulturguet, wo für d Regioon vo Bedütig isch.
Morges
Bolitik
Dr Burgermaischter vu Morges isch dr Vincent Jaques (Stand Merz 2014).
Nationalhymne
Allgemeins
Überwiigend händ Nationalhymne sowohl Melodie als au Text, einigi werded ohni Text gschpilt, u. a. in Schpanie (Marcha Real). Hützutags chönnd d Nationalhymne vo verschiedene Länder i dr Regel a ihrer Melodie underschide werde. Das isch i dr Vergangeheit nöd immer dr Fall gsii. D Melodie vo dr englische Nationalhymne isch biischpiilswiis bsunders beliebt gsii und isch vo viilne andere Länder mit abwiichende Texte verwendet worde, so öppe vo dr preussische Hymne „Heil dir im Siegerkranz“ oder i dr Schwiiz bis 1945.
Bim Ertöne vo dr Nationalhymne gits underschiidlichi Gepflogeheite. I einige Länder schtönd d Mensche uuf. Bi geignete Aaläss wird d Nationalhymne mitgsunge.
Hyperion (Mond)
Entdeckig
Daift worre isch dr Mond uf dr Titan Hyperion us dr grichische Mythologi.
Beobachtig und Annächerige
Dr Hyperion isch e liechtschwachs Objekt mit ere schinbare Helligkeit vu 14,2m. Um ihn z'beobachte, isch e grössers Teleskop erforderlich.
D'Rümsonde Cassini het am 11. Juli 2005 bim Vorbiflueg neji Ufnahme vum Mond us einige 10.000 km Entfernig zue dr Erde sende chänne.
Am 26. September 2005 het die glich Sonde dr Mond bi eme wittere Vorbiflug nächer undersueche chänne, wobi si sich usserscht dicht uf numme 500 km Entfernig het nächere chänne. Dabi sin die bsiher beschte Photos vum Mond entstande, wo e ugwöhnlichi Oberflächi zeige un d'Vermuetig vu ere relativ poröse Konsistenz undermüre.
Matthias Glarner
Dr Glarner het am Aidgnessische Schwing- un Älplerfescht 2016 bi Estavayer-le-Lac vor guet 50'000 Zueschauer dr Schlussgang gege dr Armon Orlik gwunne un isch dodermit zum nationale Schwingerchenig wore. As Siigerpryys het er näb em Chranz dr schwarzwyss gfläckt Muni «Mazot de Cremo» iberchuu.
Max Josef Metzger
Apassig un Unterdruckig
Dr Max Josef Metzger het dr Hitler in ere brivate Ufzeichnig am 11. Febber 1933 as "geischtesgranke Hyschteriker oder e Rohling vu dr schlimmschte Art" bezeichnet. Aber bal druf het er sich zu däne Katholike gsellt, wu versuecht hän, mit dr neije Machthaber üszkumme. In sinere Zittig Grischtkinnigs-Bott het dr Metzger 1933 un 34 positivi Aspäkt in dr nationalsozialischtische Bewegig gsähne. Noch em Thomas Veser het dr Metzger sich gwinscht, ass s Vatterland grettet un gheilt wird un het des vum Hitler erhofft. Dr Hitler kennt, so het er gmeint, Ditschland vu dr "Volkssejche" Unmoral, Bodewucher un Üsbejtig befreje. E Ditschland, wu eso greinigt seig, kennt drno wiedr druf hoffe, am friidlige Velkerwettbewerb deilznämme. Dr Abschtinänzler Metzger isch aü uf d Nazi-Bropaganda fir "Volksgsundheit" un "Volksbfläg" niighejt. Aber des het bim e Chrakter wiä dr Metzger nit lang kenne guet goh.
Murmeltier
D Murmeldierbaute
Murmeldier baue sehr usdehnti Gangsystem, wo chönne us Fluchtröhre und eme separate Duurbau bestoh. Hüfig isch s schwiirig, die zu underscheide, wil nit jede Bau fertiggmacht und benutzt wird, und au doti Gäng, d „Toilette“, vorhande si. D Gäng chönne e Lengi vo 10 bis 70 Meter ha; dr lengst Dunnel, wo me gmässe het, isch 113 Meter lang gsi.
Dr Winterschloof
Im Winter halte d Murmeldier en usdehnte Winterschloof, wo zwüsche sächs und siibe, aber au bis zu nüün Möned cha duure. Dr Schloofkessel wird mit weichem Gras uspolsteret, wo sich d Dier drin zsämmerolle. Für die langi Ruheziit frässe si sech währed de churze Summermönet grossi Fettresärve aa. Währed dr saisonale Ruhephase chönne dr Darm und dr Mage vo Murmeldier uf d Helfti verchliineret wärde für zum Energii z spare. Währed em Winterschloof singgt s Schnuufe uf öbbe zwei Züg pro Minute und dr Härzschlag vo 200 auf 20 Schleg pro Minute. Dr Energiiverbruuch singgt uf weniger as zäh Prozänt. Öbbe 1200 Gramm Körperfett länge so für e Winter. Sobald d Nahrig im Herbst nüme gnueg Energii lieferet und d Fettspiicherzälle maximal gfüllt si, fönge d Murmeldier ihre Winterschloof aa. Dä Ziitpunggt lit hüfig e baar Wuche vor em eigentlige Winteriibruch. S Erwache wird vo dr Ussetämpratur usglöst.
Daniel Andreas Lede Abal
Bolitischi Laufbahn
In dr frieje 1990er Johr isch dr Lede Abal dr Jungdemokrate noogstande. Im Friejohr 1997 isch er Mitglid bi dr Griene Hochschuelgruppe Dibenga wore un isch as Studänteverdrätter au im Chlaine Senat un im AStA gsii. Mitglid vu Bindnis 90/Di Griene isch er anne 1998 wore. Vu 2000 bis 2011 isch er Mitglid im Vorstand vum griene Stadtverband Dibenga gsii, zueständig fir d Finanze. Vu 2004 bis 2009 isch er Abgordnete im Kraisdag vum Landkrais Dibenga gsii. Dert isch er Mitglid im Verwaltigs- un Tächnische Uusschuss un in dr Verbandsversammlig vum Zweckverband Abfallwirtschaft Reutlingen/Tübingen gsii.
Astronomie
D Astronomi (von altgr. ἀστρονομία, astronomía „Beobachtung von de Stern“, von altgr. ἄστρον [ástron], „Stern, Gstirn“, ond νόμος [nómos], „Bruuch, Gsetz“), isch dia Wissenschaft von de Stern.
Ziil vo de Astronomi
S Ziil vo de Astronomi ischas Struktuara em Universum wia Stern, Planeta, Mond, Sternhaufa, Galaxia, osw. zom beschreiba. Da drfier werrad naturwissenschaftliche Methoda verwendat, hauptsächlich physikalische. Zudem gohts dorom Erscheinunga wia die kosmische Hintergrundstrahlung und andre Strahla im Weltraum zom untersuacha ond doraus Schlüsse zom ziah iibr unser Universum im Ganza, wias enstanda isch ond wias jetzt aufbaut isch ond wia sichs entwickelt.
Dhaka
Religion
Dr Großdail vu dr Bevelkerig ghert em Islam aa, di maischte dervu sin Sunnite. S git e hinduistischi Minderhait vu knapp 10 Brozänt un e gringi Aazahl vu Buddhischte un Chrischte.
Adelboden
Sprach u Dialäkt
Bir Vouchszeuuig 2000 hei vo de 3634 Ywohner 95 % Dütsch aus Houptsprach aaggää, 0,8 % Französisch u 0,5 % Italienisch.
Säkularisation
Im ene witere Sinn verstoot mä under Säkularisazioon die gsellschaftligi Entwicklig, wenn sich d Lüt in geoosse Zaale vo dr Religioon und vo religiööse Wärt abwände; doodrfür brucht mä aber mäistens d Bezäichnig Sekularisierig.