cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Hubert Deuringer
Aus seim Leaba
Dr Hubert Deuringer kommt am 18. Januar 1924 em hohenzollerischa Empfenga am eschtlicha Rand vom Schwarzwald uff d Welt. Sei Vadder isch dr Flaschnermoischtr Josef Deuringer. Zonägscht bsuecht der Bua d Volksschuel en seim Hoimetort. Dass der Kerle au hochmusikalisch ischt, fellt seine Lehrer en dera Schuel glei auf. Zerscht lernt’r Klaviir-Schbiila, nô Klarinedd ond hendrher noh Akkordeoo. Obadrei kô-nr au noh prima Senga. Drom wondret’s au neamert, dass’r en seim Abschlusszeignis em Musik-Ondrricht a sehr gut kriagt. Aus deam Grond geit au em Hubert sei Musiklehrer em alda Deuringer da Rôt, sein Soh nôch Stuegert uff d Musikhochschuel zo schicka. So wuud’s au gmachet; der jonge Môô schbiilt mit Erfolg ama Professr vor. Wia nô abr em Hubert seine Eltra erfahret, was des Studiom koschda soll, machet se glei an Rickziher, weil-se so viil Geld et uffbrenga kennet. Jetzt nemmt dr Josef Deuringer sein Soh zo sich selber en d Lehr: nô soll’r halt au Flaschner werra ond schbätr amôl dui Flaschnerei ibrnemma. S dauret abr et lang, bis sich rausstellt, dass dr Hubert handwerklich vellich oobegabt ischt. Drom bricht’r dui Lehr au bald ab.
Schliaßlich ischt em Hubert Deuringer s Glick mit-em Musikstudiom doch noh hold: D Firma Hohner en Trossenga suacht fir ihr neis Konservadoriom jonge Leit mit-ra graußa musikalischa Begabong. En dr Ôfangszeit isch des Studiom sogar koschdalos. Dr Deuringer bewirbt sich ond wuud gnomma.
Die Tribute von Panem
Panem
D Tribut vu Panem spiilt in ere nit necher definierte Zuechumft, noodäm Nordamerika dur Chrieg un Naturkataschtrofe zum große Dail verwieschtet isch. Us dr Drimmer isch di dikatorisch Nation Panem entstande, wu urspringli us em regierede ryche Kapitol un 13 ermere Dischtrikt drum ume bstanden isch. Dr Name laitet si vum latynische Spruch Panem et circenses (lat. ‚Brot un Spiil‘) vum remische Dichter Juvenal ab. (Mit Brot un Spiile hän d Remer sotte dervu abghalte wäre, gege dr Staat ufzstoh.)
Saaraltdorf
Saaraltroff (lothrìngisch; frànzeesch Sarraltroff, ditsch Saaraltdorf) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Département Moselle ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Lothrìnge).
Schëtter
Gschicht
Schëtter isch zum erschte Mol gnännt wore anne anne 1044 as Scitelinga (1066: Scitilinga, 1128: Schitteringa, 1140: Schitelinga, 1182: Shitterenge).
Saaraltdorf
Dialekt
Dr lothrìngisch Dialekt vun Saaraltroff ghert zem Rhinfrankisch.
Octave Mirbeau
Dr Octave Henri Marie Mirbeau (* 16. Februar 1848 z Trévières, Calvados; † 16. Februar 1917 z Paris) isch e franzesischer Schurnalischt, Chunschtkritiker un Romanautor gsi. Är isch zue syre Zyt e bekannte un gferchtete Romancier gsi un dr meischtgspilt franzesisch Bihneautor im dytschsprochige Ruum.
Gabriela Hug
Lääbe un Wiirke
Vu 1986 bis 1988 isch d Gabriela Hug z Würlinge uf d Primarschuel gange un derno bis 1991 uf d Primarschuel z Söuze. Ab 1991 isch si uf d Kantonsschuel z Soledurn un het dert anne 1999 d Matura gmacht. 1996/1997 isch si im Rame vun eme Schueleruusdusch fir ai Johr an d Delano High School, Minnesota, USA. Vu 1999 bis 2004 het si an dr ETH Züri Informationstächnology un Eläktroinschenieerwääse studiert un derno ab 2004 as Wisseschaftligi Assischtanti an dr ETH am Power Systems Laboratory gschafft. Anne 2008 het si dert bim Göran Andersson iber Coordinated Power Flow Control to Enhance Steady-State Security in Power Systems promoviert. Parallel zue dr Promotion het si Pedagoogik und Diadaktik an dr ETH studiert. Anne 2008 het si bim Unternäme Hydro One fir ai Johr as Assistant Network Management Engineer gschafft. Ab 2009 bis 2015 isch si Assistant Professor am College of Engineering vu dr Carnegie-Mellon University z Pittsburgh (USA) gsii. Syter anne 2015 isch si Brofässeri am Power Systems Laboratory vu dr ETH Züri.
Aggada
D Aggada (oder Haggada) sött mä nid verwäggsle mit dr bsundrige Haggada schel Pessach, wo men ere vilmol churz äifach Haggada säit. Bi dr Pessach-Haggada handlet es sich au um Aggada, aber eben nume um e bsundrigi us em Bestand vo de dradizionelle jüdische Gschichte. Si verzelt vom Uszuug us Egüpte und wird am Oobe vom Seder vorglääse.
Hormisdas (Papst)
Lääbe un Wirke
Dr hailig Hormisdas isch Witmann gsii un Archidiakon vu sym Vorgänger Symmachus, wu sälle zum remische Bischof gwehlt woren isch. Sy Suhn isch as Silverius speter au Bischof vu Rom wore.
Heidweiler
Verwàltung
vun Haidwìller ìsch. Haidwiller ghert zem Kommünàlverbànd.
Mehl
Mehl isch
Saarburg (Lothringen)
Dialekt
Dr lothrìngisch Dialekt vun Saarbuerj ghert zem Rhinfrankisch.
Araber
Bedüütigswandel vom Wort Araber
Während da Blüetezit vom Islamischa Wältrich hond sich d Araber immer mee mit andra Völker varmischt. Religion und Schproch sind dia zentrala Gmeinsamkeita wora vo da ganza Bevölkerig vo da islamischa Wält. O dia Ansiidelung vo da Turkvölker hot fasch gäa koan Ifluss ghet of dean Begriff Araber. Ab m Ende vom erschta Abbasidestaat im 13. Joorhundert hot sich im Oobeland als Nama für d Iwohner vo da islamischa Wält da Begriff Sarazene durchgsetzt. Im Osmanischa Riich hot sich denn nix mee gändat a dera Definition. Hüt seet ma fasch jedem Araber, wo Araber si wet und Arabisch ka.
Lisi Mangold
Leben
Dernääbe het si verschiideni Rolle in Film un im Fäärnseh ibernuu, unter anderem het si 1977 d Mikaela in The Serpent’s Egg vum Ingmar Bergman gspiilt.
Dreiländermuseum
Gschicht
Agfange het’s mit däm Museum, wo von es bar Lüüt ane 1882 en erschti chlyni Uusstellig über Löörech zeigt und au grad der Löörecher Altertumsverein gründet worden isch. Im früene 20. Joorhundert het d Ortsgruppe Löörech vom Verein «Badische Heimat» d Gschichtssammlig übernoo. Ane 1923 het d Stadt Löörech d Sach übernoo und en erschte Museumsleiter ygsetzt und drno 1932 im Huus am Burghof es ständigs Stadtmuseum ygrichtet. 1928 isch der Museumsverein entstande. Wägem Zweite Wältchrieg het’s lang keis Museum me gha, erscht ane 1953 het me s «Heimetmuseum» wider chönnen uuftue. Sid 1961 sind dr Gerhard Moehring und dr Philipp Hieber d Museumsleiter gsi. 1978 isch s Museum im total umboute ehemolige Hebelgymnasium a der Adrässe Baselstrooss 143 wider uufgange und me het em jetz Museum am Burghof gseit. 1991 isch dr Markus Moehring dr Leiter vom Museum worde, wo sid 2009 au dr Verträtter vo de düütsche Gschichtsmuseeè isch; er het im Löörecher Huus nöi au mit Sonderuusstellige afo schaffe.
Elsässer Kurier
Gschicht
Anne 1926 isch dr Joseph Rossé Redakteer bim Elsässer Kurier wore, anne 1932, noch em Dot vum Abbé Haegy, politische Leiter (Chefredakteer).
Catholicon (Jehan Lagadeuc)
S Catholicon isch e bretonisch-franzesisch-latynisch Werterbuech. S isch s erscht Werterbuech vu dr bretonischen un au vu dr franzesische Sproch. S isch anne 1464 vum bretonische Prieschter Jehan Lagadeuc verfasst un 1499 z Tréguier druckt wore.
Geschirr (Kochen)
Forma
Gschirr hod s als Pfanna, Töpf, Chachla, graoß ond kloi, rond ond eggig, hoa ond flach – grad wia s brauchd.
Kaffee
Kaffi [] (türk. kahve us arab. qahwa „aareegends Getränk“, ursprünglig au „Wii“, mit Aaläänig an d Ursprungsregion Kaffa ) isch e schwarzes, psüchotrops, coffeinhaltigs Getränk, wo us grööstete und gmaalnige Kaffiboone, de Soome us de Frücht vo dr Kaffipflanze, härgstellt wird. Wie fest d Boone grööstet und gmaale wärde, isch je noch dr Art vo dr Zueberäitig verschiide. Im Kaffi het s Vitamin Niacin. D Bezäichnig Boonekaffi bedütet nit, ass dr Kaffi nid gmaale isch, sondern bezieht sich uf d Räinhäit vom Brodukt und wird brucht, zum en vo sogenanntem Ersatzkaffi (us Zichorie, Gärstemalz usw.) z underschäide.
ᛊ
D s-Ruune isch die sechzeet Ruune im alte Ruunealphabet und di elft Ruune im nordische Futhork. Si isch di acht Ruune im zwaite Ætt und im nordische Futhork di füft Ruune im Hagals ætt.
Fatwa
S grammatikalische Gschlächt vom Wort Fatwā im Arabische isch männlig, es wird in dr dütsche wüsseschaftlige Litratuur aber mäistens as Nöitrum behandlet. In mängge Publikazioone cha mä s aber au Femininum finde.
Bundesstraße
Eigèschaftè
Z Dütschland isch s Bundesschtrõßènetz öppè 40.700 Kilometer lang.
Sischtematik un Gschichte
Dè Rychsdag hèt am 10. Mai 1926 d Regyrig beuffdragt, z blaanè. Uff sèllèrè Sitzung hèt er èn Entschlièßungsaadraag vum Vokeersuusschuss aagnõ, wo vom SPD-Abgordnètè Schorsch Simon vordrait worrè isch. Dè Simon hèt sèllèn Vorschlag wèg èrè Diskussion übber è aaschtehèndi Erhöung vo dè Chraftfaarzüügschtüèr entwicklèt: zu regeln. Uffgrund vo sèbbèm Aaschtoß isch füüf Johr spôter, am 17. Januar 1932, s neue Sischteem vo dè Fèrnvokeersschtrõßè mit dè Abchürzung FVS odder F ygfüürt worrè. Wèg dè föderalè Uffgabèvodeilung i dè Weimarer Vofassung, wo d Strõßè dè Länder, nit èm Rych ghört hèn, hèt sich s neue Netz uff è Uuszeichnig vo Routè für dè Fèrnvokeer beschränkt. Diè èrschtè nüü Nummèrè – diè eischtelligè Zaalè – sin dènnè Strõßè zuègwisè worrè, wo durch ganz Dütschland durrè gön. Si bildèt s Grundnetz. Diè zwei- un dreischtelligè Nummèrè sin sischtematisch vo Süd nõch Nord un witter vo Wescht nõch Oscht vogää worrè. Mit dè Nummer 138 isch sèlli èrschti Phasè vo dè Nummeryrung abgschlossè gsi. Well diè letschtè Strõßè, wo asè nummeryrt worrè sin, alli im Oschtè vum dõmòligè Dütschè Rych glègè sin (Schlesiè, Pommèrè, öschtlichs Brandèburg sowiè d Neumark un Oschtpreußè) un sèlli Oschtgebièt nõch èm Zweitè Wältchrièg a Polè un d Sowjetunion kait sin, hèt s i dè Nõchchriègssischtematik vo dè Bundesstrõßè è Luggi vo dè Nummèrè 114 bis zuè dè Nummèrè 165 gää (in vochürzter Form sin allerdings d Strõßè 115, 156 un 158 z Brandèburg, Sachsè un Mecklèburg-Vorpommèrè no vodrèttè). Au d Strõß mit dè Nummèrè 122 (nõch 1945 F 122 un spôter B 122 dauft) hèt dèzuè ghört, bis si umgwidmèt worrè un è neui B 122 im Nordè vo Brandèburg und im Südè vo Mecklèburg uusgwisè worrè isch.
ᛏ
D t-Ruune isch di sibezeet Ruune im alte Ruunealphabet und di zwölft Ruune im nordische Futhork. Si isch di erst Ruune im Týs ætt.
Esotheerik
I de moderne Esotheerik biditet d t-Rune hartr Kômpf sowiä Selbschthingab un Uffopferung im Kômpf fyr gsetzti Ziil, Notwendigkeit vun ra Ziilsetzung, Kômpf fyr Grechtigkeit un Wôhrheit, Disziplin, Durchhaltvermöge un au s schlussendlichi Erreiche vum Ziil
Büecher
Klaus Düwel: Runenkunde. Metzler Bd. 72; Stuggart 2001; ISBN 3-476-13072-X
Johannes Paul I.
Dr Pabst Johannes Paul I., mit bürgerligem Name Albino Luciani, (* 17. Oktober 1912 z Forno di Canale; † 28. Septämber 1978 i dr Vatikanstadt) isch 1978 nach dr Zehlig vo dr katholische Chille dr 262. Pabst in dr Gschicht vo dr Chile und dr bishär letschti Italiäner gsi. Sis Pontifikat isch mit ere Duur vo nume grad 33 Däg eis vo de chürzischte gsi.
Dr Albino Luciani isch us eme chline Dorf i de Dolomite choo, wo zue de Provinz Belluno ghört. Z Belluno het er s Prieschterseminar bsuecht und isch 1935 zum Prieschter gweiht worde. 1958 isch er Bischof vo Vittorio Veneto und 1969 Patriarch vo Venedig worde. Ab 1973 het er em Kardinalskollegium aaghört.
Friedrich Karl Oehler
Dr Friedrich Karl Oehler (* 19. Augschte 1844 z Wyswyl; † 12. Merz 1910 z Haidelberg) isch e evangelische Theolog un Brelat vu dr Evangelische Landeschilche z Bade gsii.
Läben un Beruef
Anne 1904 isch dr Oehler as Noofolger vum Albert Helbing, wu s Amt vum Bresidänt vum Oberchilcheot ibernuu het, zum Brelat un dodermit zum gaischtli Oberhaupt vu dr Evangelische Landeschilche z Bade beruefe wore. Dr Oehler un dr Helbing hän zämme d Laitig vu dr badische Landeschilche bildet, wu dodmol dr jewylig Großherzog vu Baden as „summus episcopus“ vorgstanden isch.
Saareinsmingen
Verwàltung
vun Ääsminge ìsch. Ääsminge ghert zem Kommünàlverbànd.
Lied
Gsangskultur
S Singe isch es Elemänt vo dr Musigpädagogik.
Saulny
Gschìcht
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Alpen-Edelweiß
Bschryybig
D Fricht sin Achäne, wu sich as Schirmliflieger uusbreite. Wänns nass isch, chenne si au an Dier hange blyybe.
Läbensruum un Verbreitigsbiet
S Edelwyss findet sich uf steinige Matte, Chalchsteifelse, sältener uf Alpweide, isch uuglyychmäßig verdeilt un bevorzugt felsigi Chalchsteigegnige uf ere Hechelag zwische 1.800 un 3.000 Meter. S zeigt e Preferänz fir chiselsyyrihaltigi Standort, au uf Chalch, wu s Chiselchnolle (Chertchnolle) aazeigt. Di große Vorchuu z. B. im Allgai an dr Höfats lige uf chiselsyyrihaltige Aptycheschichte.
Aasalbigsstandort
Syt em 19. Johrhundert hän vili Liebhaber vu dr Botanik Freid dra gfunde, d Natur ryycher z mache dur Pflanze, wu si vu reise mitbrocht hän ("Aasalbig"). Zue däne Pflanze zellt au s Edelwyss, wu uf Felsstandort in dr Mittelgebirg uusbrocht woren isch, un zem Deil dert au no z finden isch.
Sunschtigs
In Gärtnereie git s Arte, wu us em Himalaya chemme, wu au im Diefland ihri wyss Farb bhalte.
Altes Testament
Als Alts Teschtamänt (abgchürzt AT, vom latinische testamentum) isch i der chrischtleche Teologi d Bezeichnig für di Jüdischi Heiligi Schrift. A Theologische Universitäte wo mit jüdische Theologe zäme gschaffet wird bezeichnet me ds Alte Teschtamänt ou als Hebräischi Bibel. D Bezeichnig Alts Teschtamänt isch um öppe 180 n. Chr. entschtande. Jude bezeichne ihri Heiligi Schrift syt öppe 100 vor Chr als Tanach. Di Griechischi Übersetzig vom Tanach heisst Septuaginta. I däre si di underm Name Apokryphe oder Deutokanonische Schrifte enthalte. Der ursprünglech Text vom Alte Teschtamänt isch uf Hebräisch gschrybe worde u e ganz chlyne Teil isch uf Aramäisch.
Kanonisierig
Syt sech ds Chrischtetum vom Judetum trennt het, het sech der chrischtlech Gnostizismus entwicklet. Dä het ds Alte Teschtamänt als Dokumänt vonere verworfene, überholte u antichrischtleche Religion agluegt u us däm e eigete Gloube gmacht. Der Marcion stellt d Schöpfig dür e bös, materialistisch Gott vo Israel der Erlösig dür e guet, spirituell Geischt Jesu dualistisch enand gägenüber u het drum e vo allne jüdische yflüss greinigte Kanon vorgstellt.
Patrischtik
Di syt em 3. Jahrhundert durchgängig chrischtlechi Verynahmig vom Alte Teschtamänt u chirchlechi-dogmatischi “Enterbig” vom Judetum (Substitutionstheologii) het i Krisezyte zu Pogrome a de Jude u andere Minderheite gfüehrt, wo mit em Alte Teschtamänt sy grächtfertiget worde.
Neubewärtig syt 1945
Nach em rysige Schade wo der Holocaust agrichtet het, het me du öppe um 1960i ume e jüdisch-chrischtleche Dialog gsuecht. Är het d Diskusion über ds AT u syni Relevanz für d Exischtänz vom NT u em chrischtleche Gloube i der chrischtleche Theologii beflüglet.
Historisch-kritischi Erforschig
Di altteschtamäntlechi Wüsseschaft widmet sech als Teildisziplin vo der Theologii der philologisch-historische Erforschig vom Alte Teschtamänt. Si beinhaltet volgendi Sachbereiche:
Der altteschtamäntleche Wüsseschaft sy die folgende Hilfswüsseschafte zuegordnet.
Hausgauen
Gschìcht
Hüsgaie ìsch zem erschte Mol gnannt worre ànne 1251 àls Huschowe (1264 Huscowe, 13. Jh. Husgowe, 1576 Husgaw).
Ennetbaden
Geographi
Ännetbade het uf alne Site natürlichi Gränze. S Dorf isch in-e-me numme 1,5 km lange Sitetal vo de Limmat zwüschem Geissbärg im Norde u de Lägere mit de Klus vo Bade im Süde. D Limmat isch di weschtlichi un de Höhtal-Sattel di öschtlichi Gränze vo de Gmeind. D Überbauig konzentriirt sich uf de Uferberich a de Limmat u de sonnigi Geissberg-Südhang.
Gschicht
Im 1415 hei d Eidgenosse de Aargau eroberet u Ännetbade het zu de Grafschaft Bade ghört, ere gmeine Herrschaft.
Bachfischet
«De Bach isch do, de Bach isch do. Sind alli mini Buebe do? Jo, jo, jo! De Bach isch do, de Bach isch do. Sind alli mini Mäitli do? Jo, jo, jo! Füürio, de Bach brönnt. D Suurer händ ne’n aazündt! D Aarauer händ ne glösche. D Chüddiger, d Chüddiger, Riitet uff de Frösche.»
Lucius Munatius Plancus
d Statue im Baasler Roothuus
D Baasler häi aber äinewääg im 16. Joorhundert e Statue vom Plancus lo mache und die im Roothuus ufgstellt.
Riedern am Wald
Gschicht
Glychzitig hèt au è chlyns Frauèkloschter gää, wo diè Untere Propschtei gheissè un 1670 baut worrè isch. S Frauèkloschter isch 1803 im Zug vo dè Säkularisation uffghobbè worrè.
Rièdè isch 1806 in Bsitz vom Großherzogdum Baddè übbergangè.
Kaiser
Verschiideni ussereuropäischi Monarche – wie der osmanisch Sultan, dr Schah vo Persie, dr Negus vo Äthiopie oder dr chinesisch Sohn vom Himmel si de europäische Kaiser gliichgsetzt worde. Dr einzig Monarch, wo hüt no as Kaiser bezeichnet wird, isch der Tennō vo Japan.
Samba (Musik)
Dr Samba im Stroossekarneval
In de 1950er Joor het dr Stroossekarneval vo de Sambaschuele dr bürgerlig Karneval im Zentrum von Rio verdrängt. Bim Umzuug, em Desfile, mache alli Sambaschuele mit. Si singe nume vom Cavaquinho gebläitet und danze zur Muusig. Bim Danzwettbewärb döfe nume die beste Schuele mitmache. Im Sambódromo sitzt e Schüry und git de Schuele e Noote. Die wo die schlächtiste Noote überchömme, wärde im Joor druf vo andere Schuele ersetzt.
Joshua Wheeler
Privats
De Wheeler isch bi sim Tod zum zweite Mol ghürote gsi. Vo sine erschte Frau het er drü Söhn gha, wo bi ihm gläbt hei. Sit em Auguscht 2015 het er au en Sohn mit sine zweite Frau gha. Uf de Muettersite het de Wheeler e Cherokee-Abstammig gha.
ᛚ
Luutwert
D Ruune stoot i allne Traditione för de gmaingermanisch dentali Lateral (IPA //).
Kappel-Grafenhausen
Gschicht
Kabbl-Groffähuusä isch entstande am 1. Juli 1974 dur dr Zämmeschluss vu dr Gmaine Kabbl un Groofehuusä.
Kabbl isch zum erschte Mol gnännt worre anne 1266, Groofehuusä anne 1111.
Saley
Yywooner
Im 18. Jh. hed Saley no iber 100 Yywooner ghaa. Ab em 19. Jh. sin al mee Yywooner in andere Geegnige vù Italie abgwandered.
Samba (Tanz)
Äigeschafte
Dr Danz wie au d Muusig si ursprünglig mit verschleppte afrikanische Sklave uf Brasilie choo. Us däm dradizionelle Danzstiil het sich dr öiropäisch Gsellschaftsdanz entwigglet, wo kuum no öbbis mit em populäre brasilianische Danz gmäinsam het.
CoffeeScript
Hèrkumpft un Vowendig
CoffeeScript isch zuèdemm dè offizièlle JavaScript-Präprozessor vo Ruby on Rails.
Mönchsmühle (Krautweiler)
D’ Mänchsmììhla (uff Hoochdiitsch Mönchsmühle odd’r Münchsmühle uff Frànzeesch moulin des Moines) ìsch a Getraidamììhla z’ Krütwiller ìm Unt’relsàss. Sa lììgt àn dr Zorn uff dr Wingerschamer Schtrooss.
Schalbach
Scholboch (lothrìngisch; frànzeesch Schalbach ditsch Schalbach) ìsch e frànzeesche Gmein ìm Département Moselle ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Lothrìnge).
Internationale Händel-Festspiele Göttingen
Dr künstlerisch Läiter vo de Festspiil isch sit 2011 dr Laurence Cummings. Dr Nicholas McGegan het sä vo 1991 bis 2011 gläitet.
Schmittweiler (Lothringen)
Dialekt
Dr lothrìngisch Dialekt vun Schmittwiller ghert zem Rhinfrankisch.
Mehl (Getreide)
Gschichd
S kloimacha von Kerner isch urald. Des hod zwoi Grend. S muaß dr Inhald vo de Kerner vo de Schaala drennd werra ond dr naarhafde Kern muaß zrkloinerd werra. D aldeschde Method war s zerreiba. Reibschdoi hod ma von vor 20.000 Joor gfonda. A zwoide Method isch s, d Kerner en ama Mörser zrschdoßa ond s Ergebnis z sieba. Mahla mid em Mühlschdoi hend scho d Römer kennd. S schwäbisch Muesmèhl werd us gröschte Kerndle gmacht, deswege isch lang haltbar.
Sorda
Nadierle geids es Mèhl en viele Sorda. Fir vrschiedene Vrwendonga hods vrschiedene Sorta. Fir Nudla brauchds andrs Mehl wia firs Backa.
Jean-Georges Mieg
Dr Jean-Georges Mieg (* 10. Oktoower 1788 ìn dr Schtàdtrepüblik Mìlhüüsa; † 14. Oktoower 1864 z’ Plan-Dessous, Gmaind Corsier, Kàntoon Waadt) ìsch a elsassischer Historiker un Fàwrìklaiter gsìì.
Jeanne d’Arc au bûcher
Jeanne d’Arc au bûcher (uff Deitsch laudet dr offizielle Titl Johanna auf dem Scheiterhaufen, uff schwäbisch dät mir saga D Johanna uff-em Scheidrhaufa) ischt a dramadischs Oratorium en zäha Szena ond ama Prolog fir Solostemma, Schbrecher, an gmischda Chor, an Kendrchor ond a Orkeschtr vom schweizerisch-franzeesischa Kombonischda Arthur Honegger (1892 bis 1955). S Libreddo schdammt vom franzeesischa Dichter Paul Claudel (1868 bis 1955). Zom erschda Môl uffgfihrt wôrra isch des Werk am 12. Mai 1938 z Basel em dordiga Musiksaal vom Stadtcasino, ond zwar en dr Originalschbrôch (Franzeesisch). Uff deitsch hôt mr des Werk zom erschda Môl em Stadttheater Zirich heera ond au glei noh seha kenna, weil deet d Uffihrong szenisch – also wia bei-ra Opr – ibr d Bihne ganga ischt. Drom wuud des Werk au en (fascht) jedem Opernfihrer beschbrocha ond so guad wia en koim Konzertfihrer. A Uffihrong dauret rond 75 Menudda.
ᛞ
Luutwert
D Ruune stoot för de gmaingermanisch stimmhafti dentali Plosiv und sis frikativi Allophon (IPA //+//), so i de ältere Ruuneinschrifte. Degege im altenglische Futhorc und i de kontinentale Runeinschrifte nume för /d/.
1956
uf d Wält chuu
Datum nit bekannt:
Niki de Saint Phalle
D Karriere
Iiri Künstlerkarriere het si as Akzionskünstlere aagfange. Vo 1956 isch si dur iiri Schiessbilder bekannt worde, das si Gipsrölief mit Farbseckli gsi, wo si wääred dr Vernissaasche denn druf gschosse het. 1964 si iiri erste „Nanas“ entstande, Frauefigure mit seer volle und runde Forme, zerst no us Droot und Stoff und spööter us Polyester. Äini vo dene isch die 29 Meter langi Hon (schwedisch: „sii“), gsi, wo mä dur d Wagina in si iine het chönne und wos im Innere e Bar und e Kino gha het. 1968 het si zum erste Mol im Museum of Modern Art z Nöi York usgstellt, denn 1969 z Münche und in Hannover, 1970 z Bariis, 1971 z Amsterdam, Stockholm, Rom und Nöi York. 1979 het si in dr Toskana z Capalbio dr Giardino dei Tarocchi afo baue, und 1982 zämme mit em Jean Tinguely dr Strawinski-Brunne vor em Centre Pompidou z Bariis. In dr Bundeskunsthalle z Bonn het si 1992 mee as 20 Groossplastike usgstellt. 1999 het si d Grotte im Groosse Garte z Hannover-Herrenhausen gstaltet, wo sit 2003 für Bsuecher offen isch. Iir Wärk „L’ange protecteur“ („Schutzängel“) hanget in dr Halle vom Zürcher Hauptbaanhoof.
Jeghische Tscharenz
Mahne
Anne 1967 isch d Chlaistadt Lussawan in dr hitigen armenische Provinz Kotajk noch em Dichter in Tscharenzawan umgnännt wore. Anne 1975 isch sy Huus in dr Maschtoz-Stroß z Jerewan in e Museum umgwandlet wore.
Saleydeutsch
Foorschigsgschiichd
E weng hed scho dr Eduard Schwyzer zämegsamled, wùn er 1907 im Pomatt ùn syne Noochbergmaine gsii isch. Fir s Phonogramm-Archiv vù dr Universität Züri hed dr Wilhelm Doegen im Oktober ane 1929 Tonbandùfnaame gmachd. Die Ùfnaame sin vùm Fritz Gysling, em Rudolf Hotzenköcherle ùn dr Clara Stockmeyer voorberaided ùn vù dr èrschte beede ane 1952 verefendligd woore.
Dr Paul Zinsli hed zäme mid em Paul Scheuermeier ùn dr Gertrud Frei ane 1961 d Fluurnäme vù Saley ùfgnùù mid ere Noochùfnaam ane 1981. Dr Paul Zinsli hed die Samlig derno ane 1984 in syym Buech „Südwalser Namengut“ verefendligd.
Modalverbe
tùrffä (dt. dürfen)
mùgä (dt. können, vermögen)
Plusquamperfekt
Wel s Präteritum no erhalde isch, gid s im Saleytitsch au ne ächd Plusquamperfekt. In andere alemanische Dialäkjt gid s näb em Perfekt I (ich haa gäse) au no s Perfekt II oder Superperfekt (ich haa gäse ghaa). Im Saleytitsch hed s aber e richdig Plusquamperfekt gee: ich hat gässä, schi wass plìbä.
Byyschbel us em Woordschaz
Määntak, Ziischtak, Mitwùchù, Donschtak, Friitak, Samschtak, Sùnnùtak
Kappelrodeck
Gmairot
Ergebnis vun dr Kommunalwahl vum 26. Mai 2019:
Dialäkt
Dr Dialäkt vun Kabbl ghert zum Owerrhinalemannisch.
Neuenweg
Neuewäg ['nɔɪə,væ:g] (amtlig Neuenweg) isch e ehemoligi Gmei in Bade-Württeberg (Dütschland) un ghört zum Landkreis Lörrach.
Tengwar
"Modi"
I teil Modi, de Tehtar-Modi, wärde d Vokale mit Diakritika (uf Quenya: tehtar) gschribe; i anderne Modi, de Vollschrift-Modi, mit normale Buechstabe. I teil Modi stö di erschte vier Buechstabe für /t/, /p/, /k/ u /kʷ/, i anderne für /t/, /p/, u /k/. Teil Modi richte sech ehnder nach der Ussprach, anderi ehnder nach der traditionellen Orthografy.
Syt di erschti offizielli Beschrybig vo de Tengwar im Buech vom Ringchrieg isch publiziert worde, hei anderi Lüt e Huuffe Tengwar-Modi erfunde für Sprache wi ds Spanische, ds Dütsche, ds Esperanto oder ou ds Bärndütsch (lueg Weblinks).
Ureinwohner
Uriiwohner nennt me die Bewohner vom ene Land wo früehner als alli andere in däm Land gläbt hän, wo aber us verschidene Gründ hend müessen andre Völker wiiche odr suscht kulturell an Rand drängt worde sin. Im Dütsche git's ou die Bezeichnung indigeni Völker.
Schöneck (Lothringen)
D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Verwàltung
vun Schëneck ìsch. Schëneck ghert zem Kommünàlverbànd.
Hagana
Gründig
Lang het si nume us lokaale Grubbe bestande, bis noch em Massaker vo Hebron und andere Pogroom im Joor 1929, wo 133 Juude ermordet worde si, fast alli Juugendlige und Erwaggsene in de ländlige Siidlige rekrutiert worde si und au in de Stedt het si duusigi Mitgliider gha. Si het e Häimindustrii organisiert, wo äifachi milidäärischi Gräät und Handgranate hergstellt het. Wenn si zerst en undrenierti Miliz gsi isch, isch si zun ere paramilidäärische Veräinigung aanegwaggse, wo mä het müess ärnstnee. 1931 het sich dr rächt Flüügel vo dr moderaate Organisazioon abgspaltet und dr Irgun Tzwa’i Le’umi (abkürzt Etzel) bildet. D Extremiste im Irgun häi scho bald dr extreem rewisionistischi Lechi gründet. Die bäide Organisazioone si vor allem dur terroristischi Aaschleeg bekannt worde.
Schorbach
Gschìcht
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Bad Säckingen
Bad Säckinge (IPA: ) isch e Stadt im Landchreis Waldshuet in Bade-Württebärg.
Klettgau (Gemeinde)
Chleggau (Klettgau) isch e Gmeind im Chleggau, Landchreis Waldshüet, Bade-Württeberg.
Bad Säckingen
Gschicht
D Wasserchraft wird z Bad Säckinge mit me Flusschraftwärk im Rhy, wo 1966 ygweiht worre isch, intensiv gnutzt; usserdem git's e Bumpspeicherchraftwärk, wo i-n-re Kavärne mit me Speicherbäcke z Egg ygrichtet und 1967 ygweiht worre isch.
Helvetische Republik
Die Helvetischi Republik (franz. République helvétique, ital. Repubblica elvetica) isch e zentral regierte Eiheitsstaat gsi, wo uf em Bode vo dr Alte Eidgenossenschaft errichdet worden isch. Si isch am 12. April 1798 z Aarau broklamiert und am 10. März 1803 ufglöst worde. As französischi Dochderrepublik si ihre Ufbau und Institutione dene vo dr revolutionäre französische Republik sehr ähnlig gsi.
Ärmelkanal
Der Eermelkanal isch s Meer, wo zwüsche Frankrych und Ängland lyt.
Ladinische Sprache
Gschicht
1988 händ di ladinische Kulturinstitut „Micurá de Rü“ und „Majon di Fascegn“ de Zürcher Universitätsprofässor Heiri Schmid bätte, für si e gmeinsami Schriftsprach z schaffe. Im Summer 1998 isch dänn di lang erwarteti „Wägleitig für de Ufbou von ere gmeinsame Schriftsprach vo de Dolomiteladiner“ usecho, und sit dänn gits s Ladin Dolomitan, e moderni Standardsprach für s Ladinische.
Helvetische Republik
D Situation vor dr Revolution
Dr Erfolg vo dr Französische Revolution het au in de verschiidenartige Staate vo dr Alte Eidgenosseschaft dr Wunsch gweggt noch ere Veränderig vo de alte Herrschaftsverheltniss. Die vilfältige Verfassige vo de verschidnige Ört si aber de Wünsch vo de Benoochdeiligte nid aabasst worde, sondern hüfig hai d Obrikeite sogar die bescheidene Fordrige mit Gealt underdruggt. D Stedt Bärn und Züri öbbe hai no im Johr 1792 bzw. 1795 hart gegen ihri Underdane duuregriffe, wo die die «gnädige Herre» um Reforme bittet hai (→Stäfner Memorial). Au hai d Uneinigkeite zwüsche de Ört e Sterkig vom gmeinsame Bund ummöglig gmacht.
Die Lag in dr Alten Eidgenosseschaft isch aber drotz dr Agitation vo de Aahänger vo dr Revolution, wo sich as Patriote bezeichnet hai, bis 1797 relativ ruehig bliibe. Zentral in ihrem Verlange noch Reform si d Abschaffig vo dr Privilegie vo de herrschende Familie, d Abschaffig vo de Underdaneverhältniss und vom Feudalismus, d Iifüehrig vo modärne Verfassige und vo dr Wirtschafts-, Meinigs- und Handelsfreiheit. Dr Aastoss zum Sturz vom Ancien Régime het schliesslig d Gründig vo dr Cisalpinische Republik z Italie gee. Dr französisch General Napoléon Bonaparte, wo im Ufdrag vom Diräktorium in Norditalie gege Östriich und Sardinie-Piemont kämpft het, het mit dr Errichdig vo dere Dochderrepublik die verschiidene ehemolige Staate vo Norditalie in eme französische Vasallestaat zsämmegfasst. Dr Napoléon het denn us strategische Gründ uf e Revolutionierig vo dr Eidgenosseschaft drängt, für zum d Verbindig zwüsche Frankriich und siine neue Iiflussgebiet z Italie z verbessere.
Ladinische Sprache
Sprachbispil
Als Sprachbispil sind da es paar Värs vom Vaterunser i de verschidnige ladinische Idiom und au uf Tüütsch und Italienisch ufgschribe.
Büchel (Musikinstrument)
Meischtens macht me der Büchel us Holz, tiypologisch zellt men en aber doch zu de Bläächbloosintrumänt.
Jazzstandard
S Korpus vo de Dschäässtandards wird bis hüte die ganz Zit veränderet und erwiteret. E baar „Umarbeitige“ vo Songs us em Great American Songbook us dr Zit vom Bebop (Bebop head) si hüte as Usgangspunkt von ere Dschääsinterpretazioon beliebter als d Original.
Jettingen (Oberelsass)
Verwàltung
vun Jettinge ìsch. Jettinge ghert zem Kommünàlverbànd.
Sieben Reden von Burte
Im Burte si Rassebegriff
Zum in s Burtes Rassebegriff nächer kumme, mueß mer dr nationalsozialischtisch drgege halte: Bi dr Nazi het e „Rass“ e inneri Abgschlosseheit. Si ka nit beiiflusst wäre as wiä dur Zucht: Diä Stärkere pflanze sich furt, diä Schwächere gehn unter – so diäg d Rass sich hecher entwickle. Numme d Arier seige zu schepferische geischtige Leischtunge fähig - „Kulturbegründer“. Wänn si sich mit andere vermische, diäge si dr Bach na goh – kerpelig un geischtig. E nochhaltigi Beiiflussung dur Geischt seig nit meglig.
Helvetische Republik
Dr Kampf um die neui Staatsornig 1798
Dr Räst vo dr Eidgenosseschaft hätt noch ere Proklamation vom 19. Merz sötte zwei Staate bilde: Helvetie us zwölf Kantön mit dr Hauptstadt Aarau und dr Tellgau, wo us dr Innerschwiz und Graubünde bestande hätt. Dr Laharpe het interveniert und z Paris het s Direktorium sich schliesslig doch no gegen e Deiligsplan entschiide. Dorum het dr Brune am 22. Merz d Ufdeilig widerruefe. Dr französisch Regierigskommissär Marie Jean François Philibert Lecarlier het druf dr Schwiz am 28. Merz verkündet, ass dr Pariser Entwurf vo dr Helvetische Verfassig verbindlig sig und het befohle die Helvetischi Republik sofort z konstituiere. Am 12. April hai sich under em Druck vo dr französische Besatzig z Aarau 121 Deputierti vo de Kantön Aargau, Basel, Bärn, Freiburg, Leman, Luzern, Oberland, Schaffhuuse, Solodurn und Züri versammlet und hai dr neu Eiheitsstaat gründet. D Kantön in dr Inner- und Ostschwiz hai dr Bidritt verweigeret. As Nationalfarbe het me Grüen, Rot und Gääl festgleit. S erste helvetische Direktorium, d Regierig, het us em Johann Lukas Legrand, em Pierre-Maurice Glayre, em Urs Viktor Oberlin, em David Ludwig Bay und em Alphons Pfyffer bestande, dank ere gschickte Taktik vo de gmässigte Republikaner bi de Wahle, wo eso alli Sitz für sich gwunne hai; d Patriote Ochs und Laharpe si dusse bliibe. D Position vom Direktorium isch eso vo Aafang aa schwach gsi, wil d Patriote s Direktorium nit understützt hai und ihri guete Kontakt zu de Franzose usgnützt hai, zum d Politik vo de Republikaner z undergrabe.
E grosses Problem für die Helvetischi Republik isch vo Aafang aa die französischi Besatzig gsi, won ere d Republik eigetlig ihri Existänz verdankt het. D Finanzierig vo de Bsatzigschoste dur Chriegsstüür het die finanzielli Leistigsfähigkeit vo dr Schwiz ufs Üsserste strapaziert: Nit nume het Frankriich s ganze Staatsvermöge vo de Republike Bärn, Freiburg, Solodurn, Luzärn und Züri und alli ihri Züüghuusbeständ beschlagnahmt (elei us Bärn öbbe 6 Millione Francs in bar und 18 Millione in Schuldverschriibige), sondern 16 Millione Francs hai no drzue as förmligi Chriegsstüür müesse zahlt wärde, und s Patriziat hätt die sölle ufbringe. Mit em Fäldzug in d Schwiz haig dr französisch Staat – noch französische Berächnige – im Ganze 20 Millione Francs iignoo, was für domoligi Verhältnis en unghüüri Summe gsi isch. Drbii si d Chöste vo de Iiquartierige, Plündrige, Unterschlagige und d Bestächigsgälder nit iigrächnet. Der grösst Deil vo de Gälder isch diräkt in d Finanzierig vom Ägyptefäldzug gflosse. Wäge de Laste vo dr Bsatzig het s zwüschen em helvetische Direktorium und em französische Kommissär Jean-Jacques Rapinat ständig Spannige gee. Im Juni si dorum uf däm sim Druck d Diräkter Bay und Pfyffer abgsetzt und mit em Laharpe und em Ochs ersetzt worde, wo de französische Inträsse weniger kritisch gegenübergstande si.
D Underwärfig vo Nidwalde und dr Zweiti Koalitionschrieg 1799
Dr Kaiser vom Heilige Römische Riich, dr Habsburger Franz II., het die Helvetischi Republik, wo mit em Allianzverdrag zum ene französische Vasallestaat worde isch, nit anerkennt. Us däm Grund si d Gegner vo dr Helvetische Republik, sowohl die konservative Aristokrate und Patrizier, wie au vergrämti liberali Föderaliste, in Machtberiich vo Habsburg gflüchdet und hai brobiert, vom Exil us dr Widerstand z organisiere. Mit habsburgischem Gäld hai si vor allem in dr Ostschwiz agitiert. Dr Plan vo de Exilante isch druf grichtet gsi, ass die Drei Bünd, wo no nig an die Helvetischi Republik agschlosse gsi si, dr Kaiser um Schutz vor Frankriich wurde bitte. Denn wurde sich d Schwizer erhebe und mit Hilf vo habsburgische Druppe s Land befreie und die alti Ornig wider härstelle.
Bergdietikon
Gschicht
Im März 1798 sin d Franzose in d Schwiiz iimarschiirt u hei di Helvetisch Republik usgruefe un Dietike het in dere Ziit zum Kanton Bade ghört. Bi de Gründig vom Kanton Aargau im 1803 sin d Wiler am Heitersbärg als Gmeind Bärgdietike an den noie Kanton cho, d Sidlig im Limmattal als Gmeind Dietike an de Kanton Züri.
Helvetische Republik
Dr zweit Staatsstreich vom 7. August 1800
Am 9. Februar 1801 isch mit em Friide vo Lunéville dr Zweit Koalitionschrieg beändet worde. D Friidensbedingige hai Östriich zur Anerkennig vo dr Helvetische Republik zwunge. Zuesätzlig het in gheime Zuesatzartikel Frankriich au s Rächt übercho, deren ihri Verfassig z bestimme. Die territoriale Wünsch vo dr helvetische Regierig si nit berücksichtigt worde; dr Napoléon het sich vo Östriich s Frickdaal lo abdräte, won er gege s Wallis het welle dusche. Mit em Bau vo ere neue Armeestrooss über e Simplonpass het dr Napoléon die französische Inträsse in Norditalie welle absichere. As a zuesätzlige Areiz für e Dusch isch dr Helvetische Republik in Ussicht gstellt worde, ass Frankriich ihri Neutralitet wurd anerkenne.
Behörde und Verfassig vo dr Helvetische Republik 1798
D Exekutive isch, wie z Frankriich, e fümfchöpfigs Vollziehigsdiräktorium gsi, wo für fümf Johr vo dr Legislative gwehlt worden isch. S Diräktorium het sich um die inneri und üsseri Sicherheit vo dr Republik kümmeret und dr Oberbefähl über d Armee gha. Äs elei het mit em Usland Verdräg usghandlet. Es het d Minister vo dr Staatsverwaltig ernennt, d Statthalter vo de Kantön bestimmt und dr Presidänt und dr Staatsawalt vom Oberste Grichtshof. Mit de kantonale Statthalter het s Diräktorium dr ganz Verwaltigsapparat vo de Kantön beherrscht. S Diräktorium het au s Rächt gha, die kantonale Gricht und Verwaltigskammere zu jeder Ziit ufzlöse und bis zu de nechste Wahle provisorisch neu z bsetze.
Fats Waller
Dr Thomas Wright Waller, besser bekannt as Fats Waller (* 21. Mai 1904 in Harlem, Nöi York; † 15. Dezämber 1943 im Santa-Fé-Express in dr Nööchi vo Kansas City an ere Lungenentzündig) isch e bekannte Dschääspianist, Organist, Komponist und Dschäässänger gsi. Dr Waller het e groossi Bedütig in dr Entwigglig vom früeje Dschääs vo de 1920er Joor zum Swing vo de 1930er und 1940er ghaa und het dr Stride-Piano-Stiil zu äim vo de maassgääblige Klavierstiil vom Swing gmacht. Si Bänd, Fats Waller and His Rhythm, wo u. a. dr Al Casey, dr Herman Autrey und dr Harry Dial drbii gsi si, isch äini vo de beste chliine Swing-Bänds gsi. Dr Waller het mit iire und andere Bänds Blatte ufgnoo. As Entertainer mit sine lustige Liederteggst het men en im ganze Land uf em Radio chönne ghööre. Er het in drei Hollywoodmiusikl mitgschafft und 1942 het er e Konzärt in dr Carnegie Hall in Nöi York gee.
Atem
As Ootem bezäichnet mä d Luft, wo bim Schnuufe iigschnuuft und usgschnuuft wird. E Mensch zum Bischbil schnuuft im Daag öbbe 23'000-mol und bewegt drbii zwölfehalb Kubikmeter Luft. Erobischi Organisme wie Vögel, Süüger und Reptilie müesse Suurstoff dur s Iischnuufe us dr Luft ufnee, für dass si iire Metabolismus chönne ufrächt erhalte. Die mäiste Fisch hingege und däilwiis au d Amfibie näme Suurstoff uf anderi Wiis uf. Bim Usschnuufe stoosst dr Körper Chooledioxid us. In dr Medizin wird under dr Ootmig dr füsischi Däil vom Schnuufe verstande, und mä underschäidet zwüschen em anatomisch/füsiologische Aspäkt vo dr üssere und em biochemische vo dr innere Ootmig.
Autonoe (Mond)
Bahndate
Ufgrund vu ihrene Bahnaigeschafte wird d'Autonoe in de Pasiphae-Gruppe, bnennt nochem Jupitermond Pasiphae, zuegordnet.
Reproduktionssystem
Bi Lääbewääse, wo sich gschlächtlig fortpflanze, si das die primäre Gschlächtsorgan. Dorum git s bi deene, andersch as bi andere Körpersüsteem, groossi Underschiid zwüsche de verschidnige Gschlächter bi de Organ, wo inwolwiert si.
Rue Henriette (Mülhausen)
D’ Schüalgàss (offiziäll ìm zwaischproochiga Schtroossaschìld Schüelgass; uff Frànzeesch rue Henriette ) ìsch a Schtrooss ìm Schtàdtzäntrum vu Mìlhüüsa.
Dover
Vercheer
Bis ane 2005 sind Luftchüssiboot vo Dover us als Fäärine übere Eermelkanal gfahre.
Kippenheim
Geografi
Nochbergmaine sin d Stadt Lohr im Norde, Säälbach im Oschte, d Stadt Äddene im Side un d Stadt Mohlburig im Weschte. zue Kibbenä ghert au noch e Exklave im Nordweschte, wu an Schwanau grenzt.
Gschicht
Kibbennä isch zum erschte Mol gnännt worre anne 762 als Chippinheim. Bis 1413 het Kibbenä zum Bischdum Stroßburi ghert.
Mit dr Herrschaft Mohlburig isch Kibbenä sitt 1442/97 unter em Kondominat Moers-Saarwerden/Bade gstande, 1627 isch s Kondominat ufglest wore un Kibbenä isch mit dr Herrschaft Mohlburig an d Markgrofschaft Bade-Bade kumme.
Verwaltung
Kibbennä het mit dr Stadt Loor e Verwaltungsgmainschaft verinbart.
Ehrendingen
Geografii
Nachbergemeinden sin Schneisige im Norde, Niderwenige im Oschte, Wettige im Süde, Ännetbade im Südweschte, Freyewil im Weschte u Lengnau im Nordweschte.
Viktor Giacobbo
Läbe
Im Kulturbereich aagfange het är as Autor und Darschteller bi de freie Comedy-Theatertruppe "Stuzzicadenti" (1979–1986) und "Zampanoo's Variété" (1984–1985), dena isch är Mitglied worde bi de Komikertruppe "Harul's Top Service" (1985–1998). Vo 1991–1994 isch är Mitarbeiter bi de Satiresändig "Satiramisù" vo Radio DRS gsi.
Alter egos
Ganz allgemein nutzt de Prasad de Reinkarnationsglaube hüüfig für unluuteri Gschäft: Er het en "Reincarnation-Shop", oder d’ Firma "Kalkutta Second Life", wo Versicherige fürs nächscht Läbe verchauft.
En biedere Bibliothekar, het en Scheitel und en wuchtigi Brülle. Innere fingierte Partnersändig (Reality-TV: "GirlsCamp") wird sis Hobby als „Motorrad“ aakündiget, woruf meh ihn uf eme Moped durs Bild fahre geseht. Lut mehrfache Uussage vom Giacobbo isch de Anzug, wo de Bischofberger treit, sin originaler Konfirmandeanzug und demit ds „am beschte amortisierte“ Koschtüm.
Räntner mit verschobenem Biss und teilwyser Glatze. Moderiert die fiktivi Räntner-Sändig „Bettflucht“.
Operation Overlord
wie me d Landig plaanet het
Im Februar 1944 isch s Hööche Kommando vo den allierte Expedizioonschreft, s SHAEF, entstande. Dört het me der Kampflan vo der Operazioon Overlord mit allne militärgeografische Detail un logistische Elemänt uusgschaffet. Für die riisegi Chriegsakzioon het me vil einzelni Operazioone müesse plaane: die nötige internazionale Einheite het me z Ängland barat gmacht; d Soldate sind a de änglische Küschte dr Landigskampf go üebe; me het grossi Tüüschigsmanöver gmacht, so dass die dütschi Abwehr bis zletscht dänkt het, es gäb en Agriff bi Calais; me het huuffe Schiff und chlyneri Landigsboot müesse boue, das isch nume z Amerika möglech gsi, und alli Schiffli sind uf Ängland transportiert und dört i de Häfe barat gmacht worde; der Kampf us der Luft zum de Landigsdruppe z hälfe isch en eigeti Grossoperazioon gsi; und ‘’Operazioon Neptune’’ het s Chärnmanöver gheisse, der Agriff mit de Bodetruppe vo de Schiff uus i dr Normandy.
10. November
Dr '''10. Novämber''' isch dr 314. Dag vum Gregorianische Kalender (dr 315. in Schaltjohr), dodermit blybe no 51 Däg bis zum Änd vum Johr.
Wikiversity
Lizenzierig
Di änglischsprochigi Wikiversity stellt ihri Byträg under d GNU-Lizänz für freii Dokumentation (wie d Byträg vo de Wikipedia. Bi de dütschsprochige werre si under de freie Lizänz Creative Commons by-sa veröffentligt, wo d Namesnännig und d Witergab under de glyche Bedingige beinhaltet.
Baldo Blinkert
Arbetsschwärpinkt
In syne Arbeite het si dr Baldo Blinkert uf Theme kunzäntriert, wu zue dr praxisnoche un bolitikorientierte Sozialforschig ghere. Doderzue het er anne 1983 mit dr Unterstitzig vum Heinrich Popitz s Fryburger Inschtitut fir aagwändti Sozialwisseschaft (FIFAS) (FIFAS) grindet. Mit däm Ischtitut het dr Blinkert iber 60 empirischi Forschigsprojäkt fir verschideni Ufdraggeber us em effetlige Beraich duregfiert. Iber die Studie sin 17 Monografie vereffetlght wore, dodervu 13 in dr aigene Schrifteraie vum Inschtitut, iber 40 Ufsetz in Fachzytschrifte un rund 50 Arbetsbricht as „graui Literatur“. Inhaltli het s FIFAS u. a. an däne Fälder gschafft:
Passage Teutonique
Gschìchta
S’ Gassla hàt sallamols zu dr Kàppal vum Diitscha-n-Orda gfiahrt — d’ Ritter hann a Hoof àn dr hìttiga Wilhelm-Tell-Gàss ghàà. Noch hìtt z’ sah ìsch s’ Hüüs àm Nr. 10 mìt siim Fàchwark. ’S schtàmmt vum Mìttelàlter, àwwer s’ greeschta Tail vum Hüüs ìsch zwìschem 16. un 18. Joohrhundert bàuija worra.
11. November
Dr '''11. Novämber''' isch dr 315. Dag vum Gregorianische Kalender (dr 316. in Schaltjohr), dodermit blybe no 50 Däg bis zum Änd vum Johr.
Val Müstair
Val Müstair isch e Gmaind i dr Region Engiadina Bassa/Val Müstair vom Bünderland.
Geografii
Weschtlech vom Ofepass und vom Piz Daint isch au no d Alp Buffalora mit dr Alp Jufplaun e Deil vo dr Gmaind Val Müstair. Ufem Bärghang vom Munt Buffalora sind no hüt Spuure vom alte Bärgbou z gsee. Usem Gebiet vo Jufplaun chunt dr Murtarölbach uf Buffalora abe und usem Bärgmassyv vom Piz Tavrü en andere Sytebach, und zäme bilde si denn de Ofebach, wo im Nazionalpark in Spöl mündet.
UNESCO Biosfääre
D UNESCO het im Juni 2017 s Münschterdaal zäme mid Nochberlandschafte uuszäichnet as UNESCO Biosfera Engiadina Val Müstair.
Fraunhofer-Institut für Werkstoffmechanik
Kumpetänze
D Wärchstoffmechanik vum Fraunhofer IWM umfasst alli Froge vu dr Funkzion, em Verhalte un dr Aigeschafte vu Wärchstoff in ire Entwicklig, ire Härstellig, ire Verschaffig un ire Yysatz. Mit wärchstoffmechanischem Know-how chenne d Aigeschafte, Funkzione un Belaschtigsgränze vu Wärchstoff un Böudail fir di gwinschte Aforderige gwärtet, yygstellt un besser gmacht wäre. D Expertis vum Fraunhofer IWM lyt in dr Beraiche, wu d Wärchstoff in Böudail un Fertigungsverfahre extreme un kumpläxe Belaschtigsbedingige uusgsetzt sin un wu Verbesserige in dr Laischtig un dr Funkzione wäge däm nume dur e ganzhaitli Verständnis chenne realisiert wäre. Us em Zämespiil vu Experimänt un Simulazion wird an Lesige fir Froge zue Wärchstoff us fascht allne Induschtryberaich gschafft.
Tribology
S Gschäftsfäld macht Rybigs- un Verschlyssforschig. S optimiert tribologischi Sischtem un entwicklet Lesige fir Rybigsminderig un Verschlyssschutz dur tächnischi Keramik, dur neiartigi Schmirstoff, tribologischi Schichtsischtem un au dur fertigungstächnisch kundizionierti Tribowärchstoff. Rybigs-, Abrib-, Yylauf- un Verschlyssmechanisme wäre ufdeckt un d Tribochemy vu Maschineelemänte wie Wälz- un Glaitlager, Schnyd- un Umformwärchzyyg un Motor- un Gedribelemänt. Doderzue wäre experimentälli Untersuechige, Multiskalemodellierig un numerischi Simulazion aun au d Mikrostrukturanalys bruucht.
Finanzierig un Personalstand
Ändi 2022 hän am Fraunhofer IWM insgsamt 327 Lyt gschafft: 271 Mitarbaiter*ne as Stammpersonal un 56 Mitarbaiter*ne as Hilfspersonal (Hilfschreft, Praktika, Uusbildig, Abschlussarbete). S Stammpersonal setzt si zäme us 136 wisseschaftlige Mitarbaiter*ne, 71 tächnischi Bscheftigti un 55 Aagstellti in dr Verwaltig un IL-Stab. 9 Uuszubildendi wäre in vier Beruef uusbildet.
Blons
Geografi
Blòòs lit uf 903 Meter Höhe. Vom Gmuandsgbiet siand im Johr 1996 21,4 % Landwirtschaftsfläch, 40,9 % Wald, 34,9 % Alpa, 0,3 % Sidlungsfläche und 2,4 % sunschtige Fläche gsi.
Museum Burghalde Lenzburg
D Sammlig vom Museum ghört dr Stiftig Museum Burghalde.
Archaeen
Habitat
Hyperthermophili Archäe findet mer vilmol in marinen un terrestrische vulkanische Biet (Black Smoker, Geysir, Solfatarefälder). Vil vu däne Archäe het mer z. B. us vulkanisch bregte Habitat im Yellowstone National Park isoliert. Halophili drieje guet in Umgebige mit hochem Salzghalt, z. B. im Dote Meer oder au in natyrlige marine Brines. Au methanogeni Archäe sin uf ai Art „extrem“: Si wachsen uusschließlig unter anoxische Bedingige un bruuche vilmol molekulare Wasserstoff fir ihre Stoffwächsel. Si sin relativ wyt verbraitet: in Sießwasser, Meer, Beede, aber au as Symbionte im Darmtrakt vu Dier un Mänsche. Vor churzem hän sogar Archäen im mänschlige Buuchnable chenne noogwise wäre.
Wäg däre „Extremophily“ het mer di ekologisch Bedytig vu dr Archäe bishär as relativ gring yygschetzt. In dr letschte Johr het mer aber dur neji molekulare Methoden uusgfunden, ass Archäe zue große Aadail im (verhältnismäßig chalte) Meerwasser, aber au in Beeden un Sießwasser-Biotop vorchemme. In bstimmten ozeanische Beryche mache z. B. Crenarchaeota bis zue 90 % vu dr vorhandene Läbewäsen uus. Insgsamt schetzt mer, ass in dr Ozean rund 1,3 × 1028 Archäen un 3,1 × 1028 Bakterie vorchemme. D Mehzahl vu dr isolierte (d. h. as Rainkultur im Labor verfiegbare) Archäen isch aber „extremophil“ un erscht in wenige Fäll isch e Kultivierig vu Ärchäe glunge, wu Chelit gärn hän. Dur di kultivierigsunabhängige molekularbiologischen Untersuechige isch aber klar woren, ass d Archäe ne wichtigi Roll im Ekosyschtem vu dr Ärd spiile (Stickstoff-, Chohlestoff-, Schwäfelchraislauf).
Stoffwächsel
Di meeschte vu dr bishär bekannte Archäenarte sin autotroph, d. h. si gwinne dr Chohlestoff zum Ufböu vu ihre Bstanddail uusschließli dur Assimilation vu Chohledioxid. Aber au Heterotrophy, d Gwinnig vum Chohlestoffs us organische Verbindige, isch wyt verbraitet.
Karlfrieder Elsner
Lääbe
Fir d Weiler Zeitung het er 35 Joor lang bis 2010 unter em Pseudonym „Öbber vo Neume“ all Wuche d Mundartkolumne „Guckehuus“ gschriibe (Markgreflerisch). Är isch Mitgliid bi dr Muettersproch-Gsellschaft gsii.
Frauke Petry
Läbe
D Petry isch d Dochter vun eme Ingenieur un ere Chemikeri un isch bis 1989 z Schwarzheide in dr brandeburgische Niderlausitz ufgwachse.
Kaplanei
Bispiil
Kaplaneie, wo kirchlich nöi gnützt werded:
Lauf (Baden)
Verwaltung
Dr Burgermaischter vun Louf isch dr Oliver Rastetter (sitt 2006).
Fritz Schärer
Läbe un Beruef
Dr Fritz Schärer isch z Duermerge ufgwagse. Im Zweete Wältchrieg isch er schwär verwundet in britischi Chriegsgfangeschaft grote un bi Rimini in e Lager chuu. Wäg däne Erfahrige het er speter dr Kameradenkreis der Gebirgstruppe Lörrach grindet, het sich fir di dytsch Chriegsgreberfirsorg engaschiert un sich in dr Europa-Union Deutschland e. V. fir Fride un Versehnig unter dr Velker yygsetzt. Ain vu syne Laitsätz in däm Zämmehang isch gsii:
Dr Fritz Schärer isch Mitgrinder vum Altenclub Tumringen vu dr Evangelische Chilchegmai Röttele gsii un au 35 Johr lang Vorsitzende vu däm Verain gsii. Fir des Engaschment zämme mit syre Frau het en d Löörecher Oberburgermaischteri Gudrun Heute-Bluhm bim Neijohrsempfang 2006 gwirdigt, wu si "stilli Hälfer" in dr Löörecher Altenarbet gehrt het.
Semécourt
D Gmein ghert zem un zem Arrondissement.
Gschìcht
Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.
Schildkröten
D Schildchrotte (Testudinata, Testudines, früener au Chelonia vo altgr. χελώνι „Schildchrot“) si en Ornig vo de Reptilie (Reptilia) und si vor mee as 220 Millione Joor im Karnium (Obertrias) erschiine.